Technische briefing TenneT

[0:00:00] Goedemorgen, hartelijk welkom bij de vaste kamercommissie voor economische zaken en klimaat. We hebben vandaag een technische briefing over ten-t

[0:00:07] en dan hebben natuurlijk ook gasten van het. De heer maarten abbenhuis en patrick van de rijt. Van harte welkom bij ons in de commissie. Een aantal kamerleden zijn nog onderweg, zoals u kunt zien die je hebben wel aangegeven hier bij aanwezig te zullen zijn. Zijn leden aanwezig van d zesenzestig. Die komt net binnen. D zesenzestig zit al heer balken geven van die kant naar deze kant. Heer jansen van de fed heer grinwis van de christenunie fractie groenlinks je bontenbal cda en de heer erkens vvd.

[0:00:38] Ik geef u graag het woord om als eerste van start te kunnen gaan.

[0:00:44] Goedemorgen en dankjewel voor de gelegenheid die weer geboden wordt om het monitoringsrapport leveringszekerheid toe te komen lichten in deze technische dit doen we jaarlijks. Die is al sinds tweeduizend drie produceren wij dit rapport en daarmee het advies aan de minister, maar het is volgens mij de tweede keer dat we het in een technische briefing toelichten

[0:01:06] voordat we van start gaan. U heeft ongetwijfeld vanochtend artikel in het nrc gelezen

[0:01:14] en wij zijn ga ik ben ik ben niet in staat om daar vandaag antwoorden over te geven of vragen daarover te beantwoorden omdat we in het traject hartstikke nauwe samenwerking met twee ministeries, maar zowel in nederland als in duitsland en gedurende de onderhandelingen kan ik daar geen

[0:01:31] uitspraken over doen. Maar uiteraard blijft leveringszekerheid voor ons het allerhoogste de allerhoogste prioriteit en daarom ben ik ook blij dat we de kans krijgen om deze monitoring in detail toe te kunnen lichten.

[0:01:45] Ik heb deze niet nodig

[0:01:51] die overslaan.

[0:01:54] Heel kort nog even. Ik wil zo weinig mogelijk tijd eigenlijk aan de presentatie besteden om zoveel mogelijk ruimte voor vragen over te laten.

[0:02:03] De wettelijke taken van een

[0:02:05] transmission system operators bestaat eigenlijk uit drie zaken transport diensten zorgen dat alle elektriciteit die opgewekt is van a naar b getransporteerd wordt

[0:02:14] alle systeem diensten die gebruiken wij om ervoor te zorgen dat vraag en aanbod altijd met elkaar in balans zijn want alleen als dat gebeurt op europees niveau. Dan blijft het licht branden en het faciliteren van de markt, zodat we op non-discriminatoire wijze toegang tot ons netwerk kunnen verlenen, zodat er een goede functionerende liquide, elektriciteitsmarkt

[0:02:36] in nederland, duitsland en europa.

[0:02:38] Die bezig is.

[0:02:40] En leveringszekerheid bestaat uit een aantal facetten. Het is niet alleen de vraag hebben wij voldoende productie middelen tot onze beschikking en dat is de vraag waar de heer van der reijt zo meteen of patrick daar zo meteen dieper op in zal gaan. Maar we moeten ook de vraag kunnen beantwoorden, hebben wij voldoende netwerken aanwezig om aan al die vraag te kunnen voldoen en hebben we alle

[0:03:05] diensten en producten in ons portfolio. Om het netwerk altijd in balans te houden. Maar daar gaat dit rapport vandaag niet over. Het gaat echt over hebben wij voldoende productie in nederland aanwezig om aan de voorgestelde voorspelde vraag te kunnen voldoen onder een aantal scenario's.

[0:03:24] Dit doen we niet alleen in nederland. Binnen europa werken we nauw samen met alle zoals die aan elkaar gekoppeld zijn en produceren ook een aantal rapporten over heel actueel is die ik de winter outlook. Daar hebben we ditjaar bijzonder veel aandacht aan besteed met onze europese collega's, omdat we toch ook wel een winter situatie ditjaar

[0:03:47] op ons af zagen komen met een aantal ingrediënten erin die nog nooit eerder

[0:03:53] aanwezig waren. De dat is goed opgelost. Samenwerking is heel intensief en alle net situatie, maar ook alle elektriciteits en gas situatie kunnen we daar goed het hoofd bieden op dit moment

[0:04:05] iets meer. In detail over leveringszekerheid hebben de heer a. Dat zeg het rapport wat wij niet presenteren. Maar dan op europees niveau

[0:04:13] en we doen een kwestie outlook om te kijken hoe we dat voor heel nederland en duitsland kunnen.

[0:04:19] Doen.

[0:04:24] Wat we in nederland zien want we zullen dadelijk ook eindigen met een conclusie en ook het advies natuurlijk. Maar wat we duidelijk zien is dat het uitfaseren van de kolencentrales in nederland een behoorlijk effect heeft op het regelmaat vermogen dat we in ons systeem hebben en dat kan zich vertalen in de leveringszekerheid in een afname of een toename van de grens overschrijden van de grens is vier gigawatt en dat is echt significant normaal gesproken in nederland variëren in capaciteit te vinden in opwekken ergens tussen de negen en vijftien, zestien, met af en toe een uitschieter naar boven naar onder. Dus dan is vier keer gehad. Echt wel significant voor het systeem, maar ook in duitsland en in belgië. Op ons omringende landen zijn de discussies vol aan de gang om te kijken of we kolen uit kunnen fuseren of nucleaire uitgegaan faseren of soms verlengd worden. Dus dat is een speelveld. Wat echt in beland

[0:05:18] in in beweging is en dat is relevant voor het nederlandse systeem.

[0:05:28] De scenario samenwerken. Dat zijn scenario die we in meerdere studies gebruiken. Maar wat we zien en wat ook bijvoorbeeld

[0:05:36] de snelle ontwikkelingen in brabant en limburg ditjaar hebben aangetoond is dat de elektrificatie echt hard gaat. Dus het momenten voor elektrische aansluiting is nog nooit zo hoog geweest en we hebben dan ook aantoonbaar hier een stijging van de vragen in het basisscenario patrick zo meteen dieper op in zal gaan, zien we een vraagstelling van ongeveer twaalf, dertien procent. Maar in het hogere ambitie scenario zien we een stijging die groter is tot honderd zesenvijftig there. Wat heer

[0:06:05] en dat is een mogelijke stijging die geabsorbeerd moet worden door opwekken, maar ook door ons netwerk

[0:06:13] en we zien diezelfde ontwikkeling ook in het buitenland

[0:06:18] vorig jaar bij tijdens de hoorzitting over congestie is de vraag met welk scenario hou houden jullie rekening en dit is het vijfenvijftig procent scenario om ervoor te zorgen dat we echter c o twee neutraal elektriciteitssysteem hebben in twintig, vijfenveertig of twintig, vijftig.

[0:06:38] Dan wil ik graag het woord geven aan patrick van de rijt voor de details van het rapport.

[0:06:45] Dankjewel. Hartelijk.

[0:06:47] Ik ik zal een vogelvlucht. De resultaten uit het rapport met jullie delen

[0:06:52] en om nog even terugkomen op die scenario's bij gebruik inderdaad twee verschillende scenario's voor de doorrekening een is het huidige beleid en de ander is hogere ambitie. Huidige beleid is alles waarvan vaststaat dat het zal gebeuren dus in gang gezette ontwikkelingen,

[0:07:10] beleidsbesluiten die reeds genomen zijn. Dat is dezelfde basis als de baby al gebruikt voor het werf.

[0:07:16] De klimaat en energieverkenning die zij jaarlijks uit te geven waarbij ze dan overigens ook opmerken dat daarmee de eenenveertig procent doelstelling die twintig ik niet volledig gehaald zal worden, omdat dat traject niet daartoe leidt. Dat is dit scenario huidige beleid. Omdat we ook zien dat er veel meer ambitie is, hebben we een ander scenario gebruikt om dat in kaart te brengen en daarmee bereiken we wel de vijfenvijftig procent c o twee reductie in twintig, dertig. Hier zit meer hernieuwbare vraag in sorry aanbod, maar ook meer vraag van elektriciteit door

[0:07:53] feiten hogere ambitie productie van waterstof meer mobiliteit die omschakelen naar elektriciteit. Dat zit allemaal in dat hogere ambities scenario.

[0:08:04] We.

[0:08:05] Kijken naar twee verschillende jaren na twintig, vijfentwintig wat dichtbij is en na twintig, dertig. Wat een voldoende lange periode is om nog maatregelen te kunnen nemen.

[0:08:13] Ik heb net gezegd dat we twee scenario's gebruiken we rekening hogere ambitie alleen door van twintig, dertig, omdat dat voor twintig, vijfentwintig geen zin heeft, omdat het op die termijn niet gehaald kan worden. We kijken daarnaast nog naar het effect als één komma zes gigawatt extra productie vermogen uit het systeem weg zou vallen. Om welke reden dan ook, en die één komma zes gigawatt. Dat is de grootste elektriciteitscentrale die we op dit moment in nederland hebben en daarom gebruiken dat maar dat is een fictief fictieve exercitie voor deze gevoeligheid.

[0:08:47] We rekenen met vijfendertig verschillende klimaten jaar. Ik kom daar later nog op terug

[0:08:51] en met uitval scenario's. Dat wil zeggen dat wij met een random generator

[0:08:58] elektriciteitscentrales laten uitvallen en een systeem en dan kijken wat het effect is om

[0:09:04] in kaart te brengen. Wat wat er ook in werkelijkheid gebeurt. We weten van tevoren niet hoe de beschikbaarheid van productiemiddelen is, maar we rekenen met de gemiddelde beschikbaarheid en laten vervolgens zullen uitvallen.

[0:09:16] Zo komen we ook een ruim twee duizend integratie van de berekening over deze vijf verschillende varianten.

[0:09:26] De kern van

[0:09:28] de ontwikkeling is dat wij in in twintig, dertig niet meer voldoende regelmaat vermogen hebben om de piekvraag zoals die in dat jaar zal optreden te kunnen dekken in de linkerkant van de grafiek is te zien dat het in twintig, vijfentwintig wel het geval is. De oranje staaf is hoger dan de blauwe. Dat wil zeggen dat wij in twintig, vijfentwintig nog zoveel regelmaat vermogen hebben in nederland dat we de volledige piekvraag. Daarmee kunnen dekken. We zijn dan dus helemaal niet afhankelijk van van bronnen zoals zon en wind die die kunnen volledig buiten beschouwing blijven

[0:10:00] in twintig, dertig is dat niet meer het geval wil zeggen dat er voor een deel van de opwek afhankelijk zullen zijn van bronnen waar we zelf niet aan de knoppen zitten.

[0:10:12] Hier wil ik wat langer bij stilstaan, want dit is eigenlijk het resultaat van de berekeningen in. Het geeft ook heel goed. De spreiding weer in de bovenste grafiek staan die vijfendertig verschillende klimaten jaar op een rij.

[0:10:23] Dat wil zeggen dat wij,

[0:10:26] Voor twintig, dertig hebben uitgerekend wat de elektriciteits vraag zal zijn en ook wat het aanbod van elektriciteit zal zijn als dezelfde weer situatie zich voordoen als in deze jaren

[0:10:37] bijvoorbeeld negentien, tweeëntachtig. Als dat weer typen in twintig, dertig zich op dezelfde manier voordoet dan levert dat een bepaald aanbod aan zon en wind op en ook een zekere vraag naar elektriciteit.

[0:10:49] Dat doen we voor vijfendertig jaar en je ziet twee grote uitschieters dat zij neemt die zevenentachtig en negentien, zesennegentig

[0:10:57] die

[0:10:59] allebei bijzonder koude jaren waren, waardoor veel vraag was en ook langdurig weinig opwek door door wind mogelijk is. Nogmaals, als deze weer situatie zich in twintig, dertig voordoet.

[0:11:12] Je ziet in de grafiek ook een gemiddelde staan. Dat is die balk die op vier uur ligt

[0:11:19] en dat is de de norm waarmee wij beoordelen of het elektriciteitssysteem adequaat is, omdat ik zei dat een volledige leveringszekerheid eigenlijk niet bestaat, hebben we een norm die die zegt dat als niet meer dan vier uur per jaar niet aan alle vraag kan worden voldaan

[0:11:39] dan beschouwende systemen als voldoende adequaat en dat is eigenlijk een een economisch optimum bij die vier uur loont het eigenlijk niet om te investeren in productiemiddelen omdat die mij heel erg weinig aan bod zouden komen boven de vier uur zeggen we dat de kosten van het niet leveren van elektriciteit aan de samenleving uiteindelijk tot hogere maatschappelijke kosten leiden dan het uitbreiden van de productiecapaciteit.

[0:12:03] Wat gebeurt er? Voor het eerst bij onze berekening die we dit jaar hebben uitgevoerd voor twintig, dertig, dat we die grens van vier uur overschrijden in het in het basisscenario huidige beleid komen we op vierenhalf uur.

[0:12:16] Dat is dus meer dan die die norm van vier jaar en vandaar dat er ook een ander soort advies afgeven dan de afgelopen jaren hebben gedaan.

[0:12:24] Als je inzoomt. Wanneer doen ze doen zich die tekorten voor en hoe groot zijn ze dan? Dat kun je aan de onderste grafiek zien. Daar staan de weken van het jaar van links naar rechts en van onder naar boven de uren van ieder etmaal van van het eerste uur tot en met vierentwintig uur. Bovendien we zien dat vooral de eerste paar weken van het jaar tekorten hebben dus in januari februari of begin maart en eind november en in december.

[0:12:49] We zien eigenlijk vanaf week negen tot tot en met week vijfenveertig, dat zich helemaal geen tekorten voordoen. Dus in in de zomer en voorjaar en de herfst zijn we volledig adequaat met een systeem. Maar in in de winter mogelijk niet altijd in twintig, dertig. Dat betekent dat dat in sommige uren niet alle elektriciteit die in ons gevraagd wordt volledig tot en met het laatste gloeilamp je geleverd kan worden. Dus er zijn tekorten. Die zijn niet zo groot. Dat zie je aan de blauwe blokjes die liggen

[0:13:20] per uur gemiddeld op op vier, vijf megawatt. Wat op die totale vraag van van vijftien, zestien gigawatt dan weliswaar niet zo groot is. Maar toch betekent dat er ergens iemand geen stroom geleverd krijgt.

[0:13:38] Ik wil nog

[0:13:39] wijzen op het belang van interconnectie. Wij zijn in nederland verbonden met de omringende landen

[0:13:45] en dat zorgt ervoor dat we zo'n lage loonwaarde van vierenhalf uur hebben als nederland als eiland zouden beschouwen, dan zou deze waarden oplopen naar tweeënzeventig uur en dan zouden we een tekort hebben van twee komma twee giganten

[0:13:59] door de uitwisseling met buitenland hebben we een groot aantal uren van het jaar waarin daar wederzijds profijt getrokken wordt. Wat we moeten opmerken is dat in de uren waarin alsnog tekorten ontstaan in nederland dat in die uren hebben eigenlijk geen bijdrage kunnen verwachten van belgië en duitsland.

[0:14:17] Wij hebben daar heel veel uitwisseling mee maar in die uren kunnen zij ons niet helpen omdat zij in die uren zelf ook tekort te hebben.

[0:14:23] De uitwisseling met grootbrittannië en noorwegen levert juist wel veel op. We zien dat de verbindingen die we daar hebben dus, hoewel zij qua capaciteit veel kleiner zijn dan de verbinding met duitsland in die uren een veel grotere bijdrage leveren aan volume van van elektriciteit getransporteerd worden.

[0:14:40] Voor de leveringszekerheid zijn die verbindingen. Het uitbreiding van die verbinding heeft dus een positieve bijdrage aan de leveringszekerheid verhoging.

[0:14:49] De conclusies als eerste voor twintig, vijfentwintig zien wij geen tekorten. Dat betekent dat we op die termijn dus ook verzekerd kunnen zijn van van een goede leveringszekerheid in nederland.

[0:15:01] We zien wel dat de leveringszekerheid excuses daalt

[0:15:06] richting twintig, dertig en dat is een daling die we eerder niet zo hebben gezien, gezien dus in twintig, dertig, een overschrijding.

[0:15:13] Dat komt eigenlijk niet alleen de situatie in nederland. Want die is zelfs iets verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Maar dat komt vooral door de situatie in het buitenland die wij nu beter in kaart hebben kunnen brengen door nauwkeurige gegevens. We zien dat daar ook een verdere afname is van regelt vermogen

[0:15:31] belang van interconnectie heb ik zojuist op gewezen

[0:15:33] en wat voor nederlandse situatie verbeterd. Ten opzichte van vorig jaar zijn de aannames over batterijen. Wij ontvangen op dit moment als er heel veel verzoeken voor aansluiting van batterij systemen en deze leveren een heel positieve bijdrage aan de leveringszekerheid voorwaarde is wel dat ze dan ook. Er zullen zijn. In twintig, dertig

[0:15:55] brengt mij tot advies wat we hebben uitgebracht aan de minister.

[0:15:59] Ten eerste dat

[0:16:04] wij voor de korte en middellange termijn, dat wil zeggen twintig, vijfentwintig, geen aanleiding zien om direct actie te ondernemen.

[0:16:14] We zien als tweede dat het wel belangrijk is om de monitoring voort te zetten, met name ook om te kijken wat in landen om ons heen gebeurt omdat die grote invloed hebben

[0:16:23] en als derde roepen op tot actie omdat we de norm van vierenhalf van vier uur lonen inmiddels overschrijden in het project theater in die dertig.

[0:16:38] Dankuwel.

[0:16:39] U ook bedankt als je microfoon uit wil doen. Hartelijk dank, dan zou ik willen voorstellen dat we het even in twee vragenronde te doen en dat er dus in de eerste drie

[0:16:50] in ieder geval twee vragen aan u per partij. Maar dat we het even opknippen. Want dan zijn er heel veel vragen om te beantwoorden.

[0:17:01] Er wordt een ordevoorstel gedaan. De meestal doen we dat even via de microfoon mevrouw kreeg groenlinks.

[0:17:06] Ja, we doen vaak in de commissie dat we toch meteen het antwoord op elkaars vragen door kunnen bouwen. Dus gezien we niet met heel veel levert en misschien past dat

[0:17:16] ik zie enthousiaste geknikt van hun collega's tussen dat dat mag. Wat mij betreft ook dan stelt de heer erkens nu een vraag en een vervolgvraag en dan vervolgens gaan we door naar de andere leden.

[0:17:26] De heer erkens verder zijn vragen een vraag in b laten zo noemen dan inderdaad. Dan komt er gewoon goed uit de eerste vraag gaat over het volgende. U heeft twee jaar geleden in u gepoogd ingeschat dat voor mij nul komma één uur zou zijn inderdaad kansen op de korte. Dat liep op naar meer dan één uur vorig jaar en nu is er over de vier uur grens gegaan. Wat is er nou veranderd in jullie inschatting. Want inderdaad de atomen die ik uit duitsland als bekend. De uitfasering van kolencentrales bekend kon er volgend jaar niet weer worden volgend jaar die geconfronteerd met een conclusie dat het nog slechter uitpakken of heeft er meer vertrouwen in de tweede vraag meteen stellen voorzitter, of.

[0:18:05] Geen vervolgvraag meer.

[0:18:06] Dat maar dat stellen en dan heb ik ook gehad. U geeft aan bij uw aanbevelingen inderdaad vooral in te zetten op flexibiliteit stroomnet opslag regelt maar vermogen. Maar je zou natuurlijk ook kunnen kiezen voor meer b sloot in de lucht te houden. De komende jaren en met name na tweeduizend dertig. Ook bij te houden. Kun je ook daar reflectie onderdelen.

[0:18:27] Abuis of van der reijt.

[0:18:30] Het is aan u.

[0:18:32] Ik zal niet de eerste vraag.

[0:18:33] De tweede. Maar ik.

[0:18:35] We kunnen we zien helemaal correct. Die getallen zijn opgelopen van nul komma één of twee jaar terug naar één komma vijfendertig, vorig jaar na vierenhalf wat we dus nu rapporteren.

[0:18:47] Dat komt zoals ik zei door doordat we beter in kaart hebben kunnen brengen. Wat de ontwikkeling buitenland zijn, maar ook dat die ontwikkeling en buitenland ook versnellen

[0:18:56] als voorbeeld te nemen. Twee jaar terug werd in duitsland nog gevaren op de koers om een twintig, achtendertig zogenaamde code authentiek bereik te hebben. Dat is nu aangescherpt en men heeft de ambitie om twintig, dertig, dat al bereikt hebben. Dat is dat is geen klein verschil als acht jaar eerder.

[0:19:12] Wij zien ook in de andere landen dat de vraag toeneemt. Ook daar is is versnelling opgetreden. Wat betreft ambities voor verwarming voor mobiliteit en ook in de industrie. Dus het komt zowel aan de aanbod kant waarin de thermisch vermogen afneemt als aan de vraagkant waar de vraag toeneemt.

[0:19:33] Hoe dat volgend jaar is dat is natuurlijk afhankelijk van de ontwikkelingen

[0:19:37] en hoe ze worden ingeschat.

[0:19:46] Kijk, wij zijn ervan overtuigd dat in twintig, dertig de behoefte aan b sloot niet verdwenen is.

[0:19:53] Wij proberen wel overal een lans te breken voor die behoefte aan flexibiliteit om juist de schommelingen in het systeem daarmee op te vangen.

[0:20:03] Maar wat ons betreft is het aan de markt om eventuele structurele tekorten in de vorm van bezig op te pakken en daarom is die die grens van vier, vierenhalf zo duidelijk omdat we aan kunnen geven dat je daarmee een kans kan ontwikkelen om die b sloot behoefte te afblijven. De af te blijven dekken.

[0:20:22] Maar dat hoeft niet per c de vorm van een centrale. Dan kan het bijvoorbeeld in de vorm van meer flexibiliteit of of juist die man site contract om die beesten te laten dalen. Dat is ook een vorm van flexibiliteit. Dus daar zijn meerdere oplossingen voor. Maar waar we wel als we in twintig, dertig die grens echt willen. Als we eronder willen blijven dan zullen we daar wel in de komende periode dus acties op touw moeten zetten. Dat is ook het advies aan de minister geven.

[0:20:48] Heer bontenbal cda.

[0:20:50] Ik stel dan ook gelijk twee. Mijn eerste is meer een informatieve vraag verhelderende vraag.

[0:20:57] Jullie moeten op een gegeven met natuurlijk gewoon een peildatum pakken van wat je weet bij de omliggende landen. Maar natuurlijk vrij recent heeft bijvoorbeeld belgië gekozen om toch kerncentrales in de lucht te houden, lijkt mij erg verstandig. Overigens ook voor het klimaat. Dat zit denk ik niet nog in juli sommetjes kan ik me voorstellen is daar ben ik gewoon benieuwd naar in hoeverre de meest recente ontwikkelingen hebben en het tweede vraag is er is nederland nog steeds de discussie over wat we met die vier kolencentrales gaan doen. Ze mogen geen kolen stoken. Maar dat betekent wel dat er iets anders mogen gestoken vanuit de optiek van leveringszekerheid. Een vanuit de optiek van klimaat is het dan niet verstandig om die vier centrales niet te sluiten. Maar om te bouwen naar bijvoorbeeld biomassa plus sessie is wat we en leveringszekerheid in de lucht te houden en daarnaast ook gewoon negatieve emissies kunnen realiseren.

[0:21:52] Dankjewel. Ik kan bij de vragen beantwoorden.

[0:21:57] Wij hebben in onze scenario's er wel rekening mee gehouden dat de belgische centrales openbare

[0:22:04] want dat was niet echt een verrassing.

[0:22:12] Meer kan ik er niet over zeggen

[0:22:16] dat dat zag je wel al een tijdje aankomen. Dus daar hebben we rekening mee gehouden. Dus dat heeft helaas geen positief. Ik heb die vraag gesteld is. Maar dat heeft helaas geen positief effect op op deze studie. Want het kwam qua tijd zat er maar een paar dagen tussen dat moment. Dus daar hadden we al rekening mee gehouden

[0:22:32] en is het verstandig om centrales te confronteren naar een andere brandstof. Als daar een goede markt ontstaat, denk ik dat dat wel verstandig is. Los van welke centraal staat moeten zijn. Regelmaat vermogen systeem is altijd belangrijk wat leveringszekerheid is iets waar we heel erg gewend zijn, maar het is niets vanzelfsprekend zijn werken naar met heel veel partijen aan zowel marktpartijen als als netbeheerders

[0:23:00] ook in het klimaatakkoord hebben wel aangegeven dat het hebben van voldoende regelmaat vermogen van belang is ook voor voor je vestigingsklimaat en voor alles. Dus ja ik denk dat wij moeten blijven investeren in een elektriciteitssysteem en dat alle vormen van dynamiek op kan vangen.

[0:23:19] Dank dan ga ik naar frankrijk, groenlinks.

[0:23:22] Dank voorzitter

[0:23:24] van mij

[0:23:26] als eerste een vraag over de rol van dit soort scenario's ook in relatie tot de investeringsplannen die gemaakt worden. En dan eigenlijk

[0:23:41] is niet alleen dat scenario met vijfenvijftig procent het relevante scenario. Want dat is wat we moeten doen en zou dan ook in hoeverre sluit de investeringsagenda van daar dan ook op aan

[0:23:55] en wordt er dus ook op gestuurd, want het is natuurlijk een kip en ei situatie met er komt genoeg duurzame opwek als er ook genoeg als het net het ook aankan en vice versa. Dus

[0:24:07] klopt het dat dat scenario met vijfenvijftig patiënt en de energievraag die daarbij hoort leidend is voor de investeringsagenda.

[0:24:18] Het klopt dat het vijfenvijftig procent is waar we naar toe gaan.

[0:24:23] Maar het is voor de situatie in twintig, dertig ook wel relevant om te kijken hoe ver we.

[0:24:27] Dan gevorderd zullen zijn.

[0:24:29] Wij zijn als als het hier eigenlijk een beetje een observant. Dit dit heeft meer te maken met de systeem taak van dan met de transport taken konden nog even op terug.

[0:24:40] Wij observeren of de producenten die onafhankelijke partijen zijn voldoende opgesteld vermogen hebben om aan de vraag te voldoen.

[0:24:48] Het is niet de verantwoordelijkheid van tennet zelf om te zorgen voor voldoende productie vermogen voor elektriciteit in nederland

[0:24:56] en met het ingezette beleid gebeuren er bepaalde ontwikkelingen, maar in tempel waarin zij plaatsvinden. Daar hebben wij geen grip op. Dus wij observeren of dat tempo gehaald het of niet.

[0:25:07] En vandaar die twee verschillende scenario's het een waarin we zien van dat is redelijk zeker want daarover zijn besluiten genomen

[0:25:15] en het andere is dat is een wens die we met elkaar hebben met de vraag is of we dat al in twintig, dertig bereiken. Uiteindelijk zullen we dat vijfenvijftig naar uiteraard bereiken. Maar dat kan wel zijn dat we of twee laat één of twee jaar later pas gebeurd en dat

[0:25:29] dat betekent dus wat voor de leveringszekerheid in twintig, dertig.

[0:25:32] Mevrouw kreeg voor een vervolg.

[0:25:35] Ik zou een wettelijk vast

[0:25:36] wellicht doel niet een wens noemen, maar dat is gewoon iets waar we een verplichting toe hebben en dat is vijfenvijftig procent.

[0:25:43] Ik verbaas me eigenlijk enigszins over hoe kennen zichzelf beschrijft als een observant in dit omdat natuurlijk daadwerkelijk wel de investeringen die gedaan worden in het net

[0:25:54] heel veel impact hebben op hoeveel duurzame opwekt er gerealiseerd kan worden. Dus die twee hebben natuurlijk wel een relatie met elkaar. Dat lees ik ook in de monitor. Dus dan vraag ik me wel af zijn. De investeringen die tennet zelf doen in lijn met het duurzame vermogen opwekt die we nodig hebben.

[0:26:13] Er wordt daarop gestuurd.

[0:26:16] Er wordt zeker op gestuurd. En maar dan wil ik toch twee dingen in onderscheiden in in de monitor kijken wij puur wat er in de markt aanwezig is en dat is zeg maar de kwalificatie observant der zweth tellen gewoon wat er een opgesteld vermogen andere elementen. Dat bestaat ook uit twee delen is. Wij investeren al sinds tweeduizend zes in het versterken van de ring in nederland van de hoofden infrastructuur in nederland. Er zijn we al heel lang mee bezig omdat we zien ook toen al in de scenario's dat de toename en elektrificatie echt moment om gaat krijgen. Er zijn we al heel lang mee bezig. De complexiteit zit hem vooral in de klant aansluiting, want de klanten aansluitingen. Daar kunnen wij pas mee aan de gang op het moment dat hij zich voordoet. Dus op moment dat de klant met een zonnepark of met een windpark zich aandient, hebben wij de verplichting om de aansluiten, maar we moeten wel precies weten waar dat plaatsvindt, zijn twee dingen. Dus we zorgen dat het netwerk versterkt mogelijk is om alles te absorberen richting

[0:27:13] vijf procent reductie

[0:27:15] en de spanning zit hem vooral in waar komen nou precies die klanten aansluiting en die nieuwe ontwikkelingen terecht. Maar daar zijn we over in. Goed overleg met bzk.

[0:27:27] Ik zie je dat de collega's prima vinden dat er hier nog weer een vervolgvraag

[0:27:31] ik mijn vraag.

[0:27:33] De specifieke namelijk in deze modulering zijn daar de investeringen van tennet zelf in meegenomen die nodig zijn om die vijfenvijftig procent om dat elektrificatie doel en die vijfenvijftig procent te halen.

[0:27:49] Dat is een andere. Dat is een ander onderzoek.

[0:27:52] Hier kijken we echt alleen maar of de vraag die in nederland aanwezig is of die door de opwek gedekt kan worden.

[0:28:00] Dan gaan we naar de heer grinwis christenunie.

[0:28:04] Voorzitter, dank en dank ook aan tennet voor het hier verschijnen, vooral voor het hele interessante motie in de hele interessante monitoren. Dat is een heerlijke stad om in te grasduinen. Mijn vraag hierbij is de gevoeligheid analyse is een vrij beperkt. Hoofdstukje viel mij op de althans zal er zullen enorme analyse onder zitten. Maar de tekst is vrij beknopt, terwijl de de gevoeligheid voor aannames en

[0:28:30] wat er daadwerkelijk gaat gebeuren. Qua vraag sturing qua investeringen op weer capaciteit, qua interconnectie, maar ook batterij opslag.

[0:28:40] Dat dat zal heel bepalend zijn voor uiteindelijk of de norm gaan overschrijden. Ja of nee. Vanaf tweeduizend dertig kan kunnen jullie iets meer zeggen over over de gevoeligheid analyse. En inderdaad de gevoeligheid voor aanname

[0:28:54] en misschien daaraan gekoppeld. Wat nou het meest effectief is om op te sturen. Om te voorkomen dat we die norm overschrijden vanaf twintig, dertig.

[0:29:04] Dankuwel.

[0:29:05] Inderdaad, er zijn meerdere gevoeligheden. Wij hebben er ook wel enkele onderzocht. Ik heb ze niet allemaal genoemd.

[0:29:13] U mag voorop stellen dat we hebben gelukkig ook enkele zekerheden. We hebben nog een flink park aan gascentrales in nederland die er staan en die hij ook in twintig, dertig nog grotendeels zullen staan. Wij hebben van de producenten te horen gekregen wat er een voornemens zijn en er wordt maar iets meer dan twee gigawatt uit bedrijf genomen tot twintig, dertig. Dat betekent dat wij toch ook de zekerheid hebben dat we nog een goede basisvoorziening hebben in

[0:29:36] de onzekerheid die zitten zoals ik al zei, in de in de uitbouw van batterijcapaciteit. We hebben daar zeker aan hebben voorgedaan, hebben we ons niet rijk rekenen. Maar er zitten wat rijk capaciteit in als die in mindere mate wordt gebouwd. Dan verslechtert dat de leveringszekerheid als die hoeveelheid overschreden wordt verbeterd dat niet per se heel veel dat gevoeligheid die nader hebben onderzocht staat in het rapport zullen toevoegen van heel veel meer batterijen heeft niet zoveel zin de grootste onzekerheid die overblijft is eigenlijk aan de vraagkant. Wij hebben aannames moeten doen over de vragen ontwikkeling zoals maarten inleiding aangaf ongeveer twaalf procent in het basisscenario en drieëndertig procent toename van de vraag in het hogere ambitie scenario. Dat is veel maar als dat nog verder overschreden wordt dan heeft dat invloed op de leveringszekerheid.

[0:30:28] Meneer grinwis nog vervolgvraag.

[0:30:32] Nee, dit is helder maar helder is dat is naast die zekerheden. De de uitkomsten toch wel behoorlijk gevoelig zijn voor de aannames aan de voorkant. Dat dat is een beetje ook wat hier

[0:30:44] dus uitspreek dat het antwoord met antwoord is helder dank

[0:30:47] dan komen bij heer jansen van forum voor democratie.

[0:30:51] Dankuwel. Mevrouw de voorzitter, ik zat te luisteren en het ging ook niet stroom uitval een paar uur per jaar dan niet gegarandeerd kan. Hoe zou dat er in de praktijk uitzien? Als dat zou gebeuren. Laten we hopen dat we dat ze mij kunnen afwenden. Maar hoe dat in de praktijk dan uitzien en

[0:31:11] we spraken over de flexibiliteit in het systeem

[0:31:15] dat een nieuwe centrale niet per se nodig is. Maar dat gaat om die kleine energie leveranciers die aan en uitgaan als de net capaciteit te hoog of te laag wordt is dat de stad waar die flexibiliteit over gaat.

[0:31:34] Het zijn niet zijn niet per definitie leveranciers als het gaat over flexibiliteit. Het gaat ook over. We gaan ervan uit dat het systeem sowieso flexibel en variabele wordt vanwege heel veel zonder wind in in het systeem waar we fors aan het investeren ziet juist in de vraagkant en industrie om mee te kunnen bewegen op de beschikbaarheid van elektriciteit. Daar zit de flexibiliteit. Juist. Dat zit niet zozeer bij de producenten.

[0:32:03] De eerste vraag.

[0:32:04] Die leveringszekerheid,

[0:32:07] Noordwest europa en nederland in het bijzonder is altijd gezegend met een zeer hoge leveringszekerheid dus ook in de voorgaande jaren waar we een lola van één

[0:32:18] hadden hebben we hebben nooit echte storen grootschalig die heel lang duren en dat is iets waar we natuurlijk met alle collega's, maar ook met de regionale netbeheerders goed samenwerken en dat is toch iets. Dat is wel samenwerking die ik wil benadrukken. Dat doen we niet alleen dat doen we met de hele sector.

[0:32:35] Dus we gaan er ook van uit dat in deze scenario's dat dit een modellering is van of er voldoende opwekt capaciteit is. Tot nu toe kunnen we dit europese goed oplossen als er tekorten zijn en dat is ook de ambitie voor. Dus ik verwacht

[0:32:47] eigenlijk helemaal geen uitval van vierenhalf uur

[0:32:51] op de vraag hoe zou dat eruitzien. Dat is europees geregeld te hebben. Coach en skyline voor op het moment dat de frequentie en dus oppassen dat we vraag en aanbod niet helemaal meer met elkaar kunnen matchen. Dus als er meer vraag is dan het aanbod. Dan gaan er bij ook bij de regionale netbeheerders bepaalde procedures lopen en beveiliging. En dan gooien we

[0:33:12] bepaalde gebieden waar het effectiefst is. Die gaan vanzelf uit

[0:33:19] dit goede is wel dat we tegenwoordig veel meer aan kunnen zien komen dan bijvoorbeeld tien jaar geleden. Dus de de coördinatieprocessen die we europese draaien. Daarmee zien we tekorten europese.

[0:33:30] De aankoop heer jansen fed.

[0:33:33] Dankuwel. Dat is wel duidelijk maar de flexibiliteit aan de vraagkant. Wat betekent dat precies.

[0:33:43] We verwachten veel van flexibiliteit aan de vraagkant. Dat wil zeggen dat de gebruiken gereageerd op het actuele aanbod. Als we meer afhankelijk zijn van zon en wind. Dan is het dus niet meer altijd in feite

[0:33:57] keerde systeem om in het verleden was het zo dat het vraag gestuurd was, zoals een zekere vraag stellen voldoende aanbod tegenover om in de toekomst die balans in het systeem te bereiken, moeten we naar een aanbod gestuurd systeem. Er is een zekere aanbod van stroom en die gebruiken reageert erop met zijn afname.

[0:34:15] Daar moet een signaal zijn en een heel signaal signalen een prijsprikkel. De prijs loopt op als het aanbod schaarser wordt en de vraag is of voldoende gebruiken als daar aanleiding zien om hun stroomverbruik op dat moment reduceren.

[0:34:31] Heer bakker, d zesenzestig.

[0:34:33] Dankuwel. Voorzitter en met uw goedvinden, stel ik meteen twee vragen. De eerste vraag die gaat eigenlijk over het laatste antwoord dat gegeven werd tenminste deels de de belemmeringen die jullie zien als het gaat om die stap te zetten naar inderdaad meer vraag gestuurd. Dus toch toch die kant op, maar ook de andere mogelijke oplossingen, zoals opslag en meer flexibiliteit op het. Welke welke belemmeringen is jullie met name in wetgeving. Wat zouden de aanbevelingen op dat punt zijn dus mijn eerste vraag en mijn tweede vraag gaat over die vier en half uur er dus onvoldoende regels waar vermogen in twintig, dertig en jullie gaven aan als ik goed geluisterd heb dat het niet zozeer om de nederlandse situatie gaat een verslechtering van de nederlandse situatie. Maar veel meer de situatie in het buitenland blij dat niet juist voor veel meer inzetten, ook op samenwerking en op meer dwingende de samenwerking, want wij kunnen dan van alles goed regelen. Maar als het over de grens niet gebeurt dan bij toch nog verder van huis.

[0:35:41] Dankuwel.

[0:35:44] Ja. Dankuwel.

[0:35:49] Welke belemmeringen zien bij

[0:35:54] wij het tennet.

[0:35:57] Ziet.

[0:35:59] Voornamelijk nog niet echt op gang komen van een markt voor flexibiliteit als een van de belemmeringen en dus er zit gewoon nog heel veel conventioneel vermogen in het systeem

[0:36:10] en daarmee is het voor bijvoorbeeld industriële partijen financieel nog niet zo heel aantrekkelijk om er deel te nemen in die flexibiliteit hebben we draaien er al jarenlang behoorlijk wat wat pallets waarin we aantonen dat we flexibiliteit zelfs met auto's kunnen opvangen of met visuele en batterij systemen en er zijn we heel ambitieus en we zien ook echt dat dat het systeem stabieler en veiliger kan maken. Ook op de lange termijn. Dan moet alleen wel een waarde tegenover staan, zodat partijen ook een incentive hebben om zich daar grootschalig in te mengen en iets meer dan twee jaar geleden heeft bv een studie gedaan dat er aan de vraagkant misschien wel meer dan drie gigawatt aan potentieel zit. Het is alleen nog niet ontsloten. En daar vind ik dat we met elkaar moeten gaan samenwerken. Om ervoor te zorgen dat we dat potentieel echt wel ontsluiten. Want als je drie gigawatt aan je vraag in die paar uurtjes die inderdaad links en rechts van het jaar zaten

[0:37:06] tot je beschikking zou hebben tegen een maatschappelijk geaccepteerde vergoeding die voldoende is om ook geld aan te verdienen, want het zijn echt maar een paar weken per jaar en dan kunnen we dit gewoon prima oplossing. Daarnaast

[0:37:18] is ook duidelijk te zien in deze monitor en dat hebben ook de bestaande interconnectoren naar het verenigd koninkrijk en naar noorwegen aangetoond dat die een echter positieve bijdrage leveren. Daar kun je daar kun je echt heel veel elektriciteit vaak nog groen gelabeld. Ook goed mee importeren. Dat soort gesprekken die moeten we echt met elkaar voeren en dat hoeft niet eens een punt tot punt interconnect zijn. We kunnen daar ook nadenken over hoe we in de toekomst windparken met elkaar gaan verbinden. Het op de momenten dat het niet waait dat we maximaal inzetten om die als handelskamer in te zetten. Maar dat soort projecten zijn we druk mee bezig. Ook in de ontwikkelfase en daar moeten we mee door blijven gaan met elkaar en in het uiterste geval kan je ook centrales

[0:38:04] in de lucht houden.

[0:38:05] Maar ik verwacht dat dat met deze volumes die we nu presenteren om op korte termijn niet niet nodig is.

[0:38:14] Kijk nog even vervolgvraag op zijn.

[0:38:17] Ja. En die

[0:38:19] de tweede vraag dat dit vind ik meer een steun in de rug. Het europees netwerk is goed georganiseerd. Alle landen die aan elkaar gekoppeld zijn. We noemen dat het synchrone gebied is het heel europa die op dezelfde frequentie acteert werkt al heel nauw samen. Het gaat er wel om. Hoe gaan we die voorspellingen en wat zijn ontwikkelingen hoek komen die zo transparant mogelijk bij elkaar in de scenario's. We zijn nu in het tweede jaar van de heer. Volgens mij. Dat moet echt nog wel volwassenen worden, zodat de kwaliteit die we in het monitoringsrapport laten zien dat we die ook op europese schaal krijgen.

[0:38:57] Daar zijn we druk mee bezig.

[0:39:00] Dan kijk nog even naar de leden of er nog verdere vragen zijn dan doen we nog eventjes even allemaal tegelijk. Dan kan dat in één keer worden beantwoord. Heer erkens vvd.

[0:39:10] Dank u, voorzitter van tweeduizend dertig de mogelijke tekorten die ontstaan. Ik denk wel dat goed gaat zelfs een stuk verder vooruit gaan kijken ook gezien de investeringen die nodig kunnen zijn.

[0:39:20] De brief van leveringszekerheid kunnen misschien ook een aantal reflecties delen aan de ene kant op hoeverre u al vooruitkijkt in de analyses en ander andere kant ook

[0:39:31] of je ook dan aanbevelingen voor ons om daaraan mee te nemen.

[0:39:34] Je bontenbal

[0:39:36] de schoot door mijn hoofd. Wat moet het toch leuk zijn om bij een netbeheerder te werken. Maar heerlijk maar wilt u nu eigenlijk zitten we niets geks op het moment dat we zichtbaar meer ambitie zouden hebben we op het gebied van klimaat. Dan ga je dat vooral denk ik ook in de industrie proberen te doen. Ga je volop elektrificeren dus elektrificatie. Een van de belangrijkste routes om te kunnen verduurzamen. Als je dat volop gaat doen dan wordt die leveringszekerheid discussie nog prangender en dan kom je ook tot de conclusie vermoedelijk dat je dan ook meer b sloot nodig hebt. Dus eigenlijk harde verduurzamen betekent ook meer noodzaak om die b sloot in stand te houden. Klopt dat of of is dat een naar iets toe redeneren.

[0:40:20] Mevrouw kreuger, groenlinks.

[0:40:23] Mijn vraag nog over het onderliggende model en de aannames daarin. Er is een prognose gedaan over hoeveel wat de vraag wordt en ook hoeveel duurzame energie. Er wordt uitgerold met welke c o twee prijs corresponderen met welke klimaatscenario's is daar meegerekend is gerekend met

[0:40:46] de weerloos scenario's is wat waarmee is gerekend.

[0:40:50] Dank heer grinwis christenunie.

[0:40:54] Voor zover ik heb nog even meer een vraag over de de presentatie.

[0:41:00] Het advies is de eerste advies is de resultaten geven geen aanleiding. De overheid om de overheid adviseren om direct actie te ondernemen op het niveau van leveringszekerheid te waarborgen op de korte en middellange termijn,

[0:41:12] maar het is wel met de behoorlijke knal gepresenteerd vanaf tweeduizend dertig overschrijden van de norm. Wat weer leidde her en der tot tot de reacties zie je wel met stond erin wordt de boer allemaal folk tielen. Een stuk onzekerder en moeten we maar niet doen.

[0:41:27] Hoe kijken jullie daar zelf na ieder geval aandacht aandacht voor het rapport is er gekomen. Dus in die zin heeft gewerkt en en de andere vraag is oké. Hoe kijken jullie zelf die afweging tussen de volatiliteit van van de opwekt capaciteit en anderzijds ook follow lead flexibiliteit te noemen dan flexibiliteit van de vraag is dat niet gewoon goed te matchen met elkaar is het nou per definitie zo dat volatieler opwek

[0:41:57] leidt tot een onzekere systeem omdat inderdaad hetgeen gegeven is, maar dat er in het zo veel andere knoppen zijn aan de vraagkant vraag sturing opslag interconnectie met allemaal natuurlijk ook wel risico's snap ik wel maar toch uit de presentatie zou je in beeld kunnen op afleiden van opwekt wordt onzekerder. En dus hebben we een probleem.

[0:42:19] Heer jansen fed.

[0:42:22] Dankuwel.

[0:42:25] Ik heb toch weer over die flexibiliteit.

[0:42:27] In antwoord op de vraag van heer bakker zei ook dat tennet ziet het nog niet op gang komen van de markt voor flexibiliteit als een belemmering. Dan sluit eigenlijk aan op de antwoorden die u gaf op mijn vraag. Volgens mij over. Dus dus die flexibiliteit aan de vraagkant. Hoe moet ik me dat voor me zien. Gaat het dan over dat mensen

[0:42:45] voor bijvoorbeeld per uur of per kwartier ofzo. De de stroomprijs hebben en daar op basis van beslissingen gaan moeten maken of ze bijvoorbeeld een auto opladen of een kookplaat wel of niet aanzetten. Hoe gaat dat in de praktijk in uw ogen vorm kunnen krijgen.

[0:42:59] De heer bakker, d zesenzestig,

[0:43:01] Ja. Dankuwel toch inderdaad nog even voortbordurend op die vraag over wat mijn vraag of er belemmeringen in in de wet en regelgeving voor niet alleen maar meer vraag gestuurd, maar ook over opslag. Kunnen jullie kunnen jullie adviezen geven over waar op in te zetten en hoeveel wat het effect daarvan zou kunnen zijn. Ik stel deze vraag omdat dit ook de vragen zijn waar wij mee worstelen hier in de in de kamer dankuwel.

[0:43:40] Ja

[0:43:44] op

[0:43:46] op de vraag van de heer ergens over hoe ver kijk je vooruit? Daar zijn verschillende antwoorden op mogelijk twee eenvoudig zijn in onze investerings plannen die we elke twee jaar opstellen. Kijken wij tien jaar vooruit.

[0:44:01] Maar het is ook druk bezig om het netwerk van twintig, vijfenveertig te ontwerpen. Om te kijken welk elektriciteitsnetwerk netwerk hebben wij in twintig, vijfenveertig nodig

[0:44:13] om vervolgens terug te rekenen naar vandaag. Welke beslissingen moeten we dan nu gaan nemen om te voorkomen dat je in een klem komt van vergunningprocedures van inpassing van nederland is gewoon best een klein land en dus daar hebben we zorgvuldige procedures voor nodig. Daar zijn we druk mee bezig en dat zal op het einde van het kwartaal komt er ook een publicatie over omdat we daarmee echt het gesprek aan willen gaan met alle stakeholders in deze van waar kunnen we dan op de juiste plaats nu met die ontwikkelingen beginnen, zodat we straks niet zeggen. Zijn we niet veel te laat begonnen. Dus dus daar zijn we druk mee bezig en daar komen we op terug.

[0:44:55] Ik wil.

[0:44:55] Ik graag toevoegen dat

[0:44:57] deze studie kijkt naar de ontwikkeling van de markt. Hoe hoe de markt regels zoals we hebben ingericht, nog adequaat zijn om in twintig, dertig voor een goede voorziening verzorgen bekijken ook verder vooruit. We zijn bezig met zie outlook waarin we dus onafhankelijk van het jaar kijken naar het moment waarop de energietransitie voltooid zal zijn we alleen nog maar duurzame bronnen kunnen gebruiken. Hoe op dat moment kunnen ze over adequate voorziening als een separaat onderzoek wat.

[0:45:29] Voorzitter, op de

[0:45:32] op het steden van de heer de bont. Het is echt heel leuk om netbeheerder te werken. Zie wij prijzen ons gelukkig dat we dat op dagbasis mogen doen

[0:45:43] en bij in hoge mate van elektrificatie

[0:45:48] en een variabel opwekt systeem wordt het systeem wel dynamisch. Dat klopt of daarmee de leveringszekerheid ingediend komt. Daar ben ik nog niet van overtuigd. Want we zijn druk bezig met allerlei systemen te implementeren met allerlei concepten te lanceren, zodat we ook in dat volledige variabele systeem met een toegenomen vraag dat er dan leveringszekerheid kunnen garanderen. Ik ben ervan overtuigd dat we de kennis hebben om dat voor elkaar te krijgen. Belangrijk is wel ook dat we dat kunnen blijven doen wat iedereen mee te hebben een schaarse arbeidsmarkt. Iedereen weet dat sommige inpassing procedures echt heel erg lang duren en daar zullen we met elkaar gewoon de doelen op elkaar moeten leggen, want dit doe je niet als netbeheerder alleen dit doe je samen met alle stakeholders die je samen met regionale en landelijke overheden doe je zelfs samen met europa, maar ook echt met de markt en de leveranciers dus ook de leveranciers. De bedrijven die infrastructuur aan ons kunnen leveren die het kunnen onderhouden en kunnen bouwen. Die zullen echt met elkaar met ons mee moeten groeien.

[0:46:53] C o twee prijs te

[0:46:56] ja. Dankjewel voor de vraag de er liggen natuurlijk prijzen aan een model ten grondslag. Maar opzich zijn de prijzen niet bepalend voor de uitkomst gaat namelijk over de beschikbaarheid van elektriciteit en niet per se tegen welke prijs die beschikbaar.

[0:47:10] Daar komt.

[0:47:12] Ik zie een vraag vragen het gezicht. De c o twee prijs die bepaalt wel of een kolen of gascentrale als eerste aan de beurt komt. Maar in twintig, dertig hebben die kolencentrales niet meer. Dat betekent dat de gascentrales zal volgens systeem c o twee richting moeten kopen als ze produceren.

[0:47:29] Maar als er een tekort is aan tijd. Dan zal die gascentrale produceren. Ook bij hogere prijzen. Dus de prijs op zich is niet per se maatgevend voor de uitkomst van het van het model.

[0:47:41] Vervolgvraag.

[0:47:43] Dat snap ik met betrekking tot de aids prijzen. Maar het gaat natuurlijk ook om wat voor de investeringen in duurzame energie met welke c o twee prijs gerekend wordt en ook de vraag die er is naar duurzame energie dus wel degelijk als je kijkt naar gewone weerloos scenario's die liggen

[0:48:01] mulder

[0:48:02] zeg maar alle klimaatscenario's. Dat is wel degelijk sturend.

[0:48:08] Jammer voor de voor de groeiende duurzaam nemen we voor voor wind. Vooral de beleidsvoornemen en het uitrol plan. Wat daarvoor is is afgesproken. Dat is leidend voor de toename aan de wind op zee en bij zon zien we een groei vanuit de markt die ook niet per c c o twee prijs bezien een jaar op jaar groei en dat goede pad hebben doorgetrokken in de aannames voor twintig, dertig voor hoeveelheid zon dus die is ook niet per se gerelateerd aan de prijs van of de panelen of de c o twee prijzen twintig, dertig.

[0:48:40] Voorzitter, op de op de vraag van de heer grinwis

[0:48:43] die behoorlijke knal in de publicatie. Dat verbaasde ons ook een beetje al zien we natuurlijk wel dat de aandacht voor leveringszekerheid enorm is toegenomen en dit rapport heeft toch ook al wel een aantal jaren bestaan en we zien nu dat er heel veel aandacht voor is.

[0:49:02] De knal hebben wij hopelijk niet geïnstalleerd

[0:49:06] en wij hebben geprobeerd er feitelijk rapport neer te leggen waarin we dus juist aan willen zetten tot actie om te voorkomen dat we die grens die we nu voor het eerst in de modulering overschreden hebben, zodat we die in de werkelijkheid prima op kunnen vangen in het systeem.

[0:49:25] De vraag over validiteit

[0:49:31] in de flexibiliteit aan de vraagkant kijkt.

[0:49:33] Als iets.

[0:49:35] Ons heeft

[0:49:37] als we iets hebben gezien. Ditjaar zijn eigenlijk twee dingen. Één is dat we dat het momenten voor elektrificatie is is groter dan ooit.

[0:49:46] Dus het aantal aansluit verzoeken dat het maar ook de regionale netbeheerders hebben ontvangen, is enorm gestegen. Dat heeft ook geleid tot congestie meldingen in zuid nederland. Het begin van het jaar.

[0:49:59] Wat we ook hebben gezien is dat als gevolg van die enorme prijzen dat het dat de consumptie significant is afgenomen, zowel voor gas als voor elektriciteit in de piek

[0:50:11] en dat was.

[0:50:12] Dat is eigenlijk nog vrij.

[0:50:14] Eenvoudig gegaan zonder dat er een markt voor was opgetuigd. Dus dat is gewoon gedrag van de consument of de industrie. Maar ik denk dus als we dat op een georganiseerde wijze gaan doen dat middels prijsprikkels het gebruik van elektriciteit in kan meebewegen met de beschikbaarheid als gevolg van zonder wind. Dan krijgen wij een systeem ontworpen. Wat ook heel leverings zeker is in de toekomst. Maar er zit een behoorlijke gedrag component in van inderdaad op de juiste momenten consumeren en op de juiste momenten bijvoorbeeld terugleveren met al dan niet industriële of thuisbatterijen.

[0:50:47] Aanvulling. Wellicht er zijn natuurlijk verschillende groepen gebruikers wil zeggen dat die kleinverbruikers niet per se bloot gesteld hoeven te worden aan die tucht van de markt. Kleinverbruikers zitten in een achter het programma verantwoordelijke en die koopt elektriciteit in op basis van het profiel

[0:51:03] en dat betekent dat voor kleinverbruikers die prijs veel constanter is. Ze kunnen als ze willen overstappen naar een aanbieder met dynamische prijsvorming. Maar dat is maar een heel klein deel van de kleinverbruikers die dat doet voor kleinverbruikers wil ik niet zeggen dat ze blootgesteld gaan moeten worden aan hele grote prijsverschillen,

[0:51:24] En de laatste vraag, voorzitter van de heer bakker. Het is natuurlijk

[0:51:29] het klinkt een beetje vanzelfsprekend. Maar als wij het netwerk van de toekomst waar we ongetwijfeld veel meer infrastructuur voor nodig hebben dan op het moment in onze sgp hebben dan is het wel verstandig dat we toegenomen, productie en groene industrie en dat we die positioneren vlakbij de aanlanding punten van grote opwekking zoals wind op zee of bij enorme zonneparken dat je daar ook nadenkt over continu het consumeren van elektriciteit gelijktijdig met de opwekken. Want op het moment dat we dat echt als een koperen plaat over nederlands zouden willen kunnen blijven, dan moeten we veel te veel infrastructuur blij bouwen en dat is wat ons betreft niet het doel. Het doel is een c o twee vrij energiesysteem. Dus dan moet je gebiedsontwikkeling gaan toepassen en de regie te nemen om te kijken waar willen we dan die nieuwe industriële vraag van die toegenomen vraag ook echt daadwerkelijk gaan ontwikkelen.

[0:52:20] Dat geeft redenen tot vervolgvragen en we hebben nog een paar minuten de tijd tussen die inventaris zie ik dan nu even in één keer

[0:52:29] henri bontenbal.

[0:52:30] Ja. Jullie een soort gemoduleerd met zeg maar een grote centrales die eruit kan vallen, maar zou je niet moeten gaan rekenen met interconnectiecapaciteit die er opeens uit voor ons, zeker nu zeg maar ook in interconnectiecapaciteit steeds vaker misschien ook geopolitiek onder vuur komt te liggen. Dus die kabel naar noorwegen verenigd koninkrijk dit fonds zo fijn is. Daar zijn ook wel eens issues mee. Dus zou je ook niet dat een keer moeten goed moeten doorrekenen.

[0:53:00] Dat rekenen wij elke dag door de capaciteitsberekeningen die we doen wat europese net houden we altijd rekening met de grootst mogelijke uitval op dagbasis ook dus in dit geval dat voor nederland nu een centrale van één komma zes. Maar we rekenen ook uit wassenaar voor bijvoorbeeld de kabel naar engeland of noorwegen. Op moment dat er meer van dit soort kavels komen, is de verwachting dat ze niet tegelijkertijd uit zullen gaan en dan wil ik ook nog bij zeggen dat die kabels in dat is wel heel technisch die kaders vallen op dit moment niet onder het in principe. Dus wij beschouwen die gewoon als een producent en een kabel die duizend negentig importeert is hetzelfde als een centrale die duizend megawatt produceert

[0:53:44] en dus daar houden wij in onze berekeningen altijd al rekening mee.

[0:53:48] Die scenario's zit wel het uitvallen van de camera. Ik heb laten zien dat we die integratie niet berekeningen waar we ook vijftien uitval scenario's gebruiken. Daarin bevat is het uitvallen van de interconnectoren.

[0:54:02] Dan komen we daarmee aan het eind van deze technische briefing. Heel erg. Dank voor jullie komst naar de kamer. Heer abbenhuis en heer van der reijt van tennet. En ook in de kamerleden. Een aantal moest er weer met spoed weer door dat herkennen we allemaal in dit huis is. Hartelijk dank. Ook aan iedereen die de thuis heeft gevolgd en dank aan de ondersteuning dat het weer wordt mogelijk gemaakt. Ik sluit deze vergadering, maar niet nadat ik nog zeggen gezegende dag wens.