Baltische staten treden toe tot het Europese continentale elektriciteitsnet na volledige ontkoppeling van Russische en Wit-Russische netwerken

Estland, Letland en Litouwen zijn thans volledig onafhankelijk van de elektriciteitssystemen van Rusland en Wit-Rusland. Zij hebben zich met succes geïntegreerd in de interne energiemarkt van de EU door zich via Polen aan te sluiten bij het Europese continentale netwerk. Hierdoor kunnen de Baltische staten hun eigen energiesystemen exploiteren volgens gemeenschappelijke en transparante Europese regels. De synchronisatie van de Baltische staten draagt niet alleen bij tot de voorzieningszekerheid van de hele Unie, maar zal ook de integratie van hernieuwbare energie in het systeem ondersteunen, waardoor consumenten uiteindelijk kunnen profiteren van lagere energiekosten.

De synchronisatie van de Baltische staten in het elektriciteitsnet van de EU is een vlaggenschipproject dat de afgelopen 15 jaar door de Commissie is gesteund met ongekende politieke, technische en financiële steun. Dit omvat meer dan 1,23 miljard EUR aan subsidies uit de Connecting Europe Facility van de EU, die 75 % van de investeringskosten dekken, alsook verdere investeringen die in het kader van de herstel- en veerkrachtfaciliteit in Letland en Litouwen worden gefinancierd om de elektriciteitsinfrastructuur te versterken.

Voorzitter Ursula von der Leyen, commissaris voor Energie en Huisvesting, Dan Jørgensen, en commissaris voor Defensie en Ruimtevaart, Andrius Kubilius, nemen deel aan de “Energieonafhankelijkheidsdag”, de officiële ceremonie die vandaag in Litouwen plaatsvindt, samen met de politieke leiders van de drie Baltische staten, Polen en andere belanghebbenden die bij het project betrokken zijn.

De Baltische staten waren de laatste drie EU-lidstaten waarvan de elektriciteitsnetten nog steeds volledig operationeel waren binnen het Russische en Wit-Russische systeem, waar de elektriciteitsfrequentie centraal werd gecontroleerd door Rusland, waardoor ze kwetsbaar waren voor de inzet van energie als wapen door Rusland. Door hun elektriciteitsnetwerken te synchroniseren met die van de EU-lidstaten en verschillende buurlanden kunnen de Baltische staten afstappen van hun energieafhankelijkheid van Rusland. In plaats daarvan krijgen zij volledige controle over hun eigen elektriciteitsnetwerken en versterken zij de energiezekerheid van het oostelijke Oostzeegebied en de EU als geheel.

Het succes van dit door de EU gesteunde project getuigt van de toewijding van alle betrokken EU-lidstaten, met name de drie Baltische staten en Polen, samen met de bedrijven, investeerders en transmissiesysteembeheerders, die hebben samengewerkt om het project tien maanden eerder dan gepland tot stand te brengen.

Vooruitblikkend zal de Europese coördinator voor de Baltische synchronisatieprojecten, Catharina Sikow-Magny, nauw blijven samenwerken met de EU-lidstaten in het Oostzeegebied om de resterende aspecten van dit project, dat van cruciaal belang is voor de voltooiing van onze energie-unie, uit te voeren. Verdere werkzaamheden omvatten de bouw van de 700 MW Harmony Link Interconnector tussen Litouwen en Polen, die naar verwachting in 2030 zal worden voltooid.

Achtergrond

De Commissie heeft het project op alle niveaus gesteund, aangezien het meer dan 15 jaar geleden met hoge prioriteit van start is gegaan. Het is een van de belangrijkste prioriteiten van de groep op hoog niveau van het interconnectieplan voor de energiemarkt in het Oostzeegebied (BEMIP).

De EU-steun voor het synchronisatieproject voor het Oostzeegebied is via investeringen gekanaliseerd naar projecten van gemeenschappelijk belang (PGB's) die op latere lijsten van de Unie staan in het kader van de EU-verordening betreffende trans-Europese energienetwerken (TEN-E). In het algemeen werd de synchronisatie mogelijk gemaakt door meer dan 40 investeringsprojecten en aanvullende maatregelen om de energieautonomie en de voorzieningszekerheid in de regio te waarborgen. De werkzaamheden om de resterende investeringen en andere maatregelen af te ronden, worden voortgezet tot de afronding.

Het project werd gecoördineerd door het European Network of Transmission System for Electricity (ENTSO-E) samen met de Continental Transmission Systems Operators (TSO's). Via de herstel- en veerkrachtfaciliteit zijn verdere investeringen gedaan ter ondersteuning van de synchronisatie door de energieopslagsystemen voor batterijen in Letland en Litouwen te versterken.

Op 8 februari 2025 hebben de Baltische staten het Russische en Belarussische frequentiegebied gedesynchroniseerd. Op 9 februari zijn Estland, Letland en Litouwen begonnen met het succesvolle synchronisatieproces met de Europese frequentieruimte, waarmee zij volledig zijn geïntegreerd in de interne energiemarkt van de EU.

Voorzitter Von der Leyen zei: “Vandaagwordt geschiedenis geschreven: de Baltische staten stappen over op energieonafhankelijkheid. De laatste elektriciteitsnetten in Europa die nog verbonden zijn met Rusland, zijn nu volledig geïntegreerd in de Europese interne energiemarkt, met de steun van meer dan 1 miljard euro aan Europese financiering door de jaren heen. De laatste overgebleven elektriciteitslijnen met Rusland en Wit-Rusland zullen nu worden ontmanteld. Deze kettingen van hoogspanningslijnen, die de Baltische staten met vijandige buren verbinden, zullen tot het verleden behoren. Dit is vrijheid. Vrij van dreigementen en chantage. Gefeliciteerd met het begin van dit nieuwe tijdperk." 

Voor meer informatie

Energie-infrastructuur van de EU

Interconnectieplan voor de energiemarkt in het Oostzeegebied

Nieuwe Europese coördinator voor het energieproject Baltische synchronisatie