Disclaimer: deze transcriptie is geautomatiseerd omgezet vanuit audio en dus geen officieel verslag. Om de transcripties verder te verbeteren wordt constant gewerkt aan optimalisatie van de techniek en het intrainen van namen, afkortingen en termen. Suggesties hiervoor kunnen worden gemaild naar info@1848.nl.

Afscheid

[0:00:00] De collega knops. En voordat we nu allemaal afscheid gaan nemen.

[0:00:06] Stiekem wel ga ik eerst zoals te doen gebruikelijk. De afscheidsbrief voorlezen van de heer knops.

[0:00:14] Welkom ook aan de familie. Ik hoor dat de echtgenoot aanwezig is. Kinderen en ook ook welkom.

[0:00:22] Geachte voorzitter, beste vera elf oktober tweeduizend vijf. Kom ik vanuit het limburgse ternauwernood binnen zonder die

[0:00:32] anders kunt u meneer weisglas vertellen dat de beëdiging niet doorgaat.

[0:00:36] Ik was de week ervoor getrouwd en had de dag ervoor als wethouder nog een interviews gegeven waar de vierenveertig koppige cda-fractie je zelf een uitroepteken achter gezet. Niet onverdeeld. Gelukkig mee was. Kortom, een soepele entree in die zeventien jaar heb ik zes verkiezingen en zeven kabinetten meegemaakt. Vijf kamervoorzitters. Vier fractievoorzitters honderden collega's heb ik zien komen en gaan

[0:01:02] jaren die ik voor geen goud had willen missen zo veel dingen mogen doen zo. Het verschil kunnen maken en zo veel bijzondere. En ook weer hele gewone mensen tegengekomen.

[0:01:11] Dat heb ik altijd gezien als een voorrecht,

[0:01:13] maar ook als een dure plicht om te handelen in de functies waar ik de mogelijkheid had het verschil te maken. Vanuit mijn politieke idealen

[0:01:21] politiek gaat altijd over mensen over hoe we ervoor zorgen dat niemand achterblijft dat mensen in verbinding met elkaar blijven over respect en fatsoen en goede zorg en onderwijs.

[0:01:32] Ik heb tijdens bezoeken aan buitenlandwoordvoerder in afrika en het middenoosten veel armoede, ontbering en uitzichtloosheid gezien

[0:01:40] en telkens bij terugkeer in nederland denk je dat hebben het toch goed.

[0:01:45] En tegelijk liggen hier ook nog grote problemen en is er armoede.

[0:01:49] De maakbaarheid van de samenleving is echter niet alleen voorbehouden aan de overheid iedereen daar als individu een steentje aan bijdragen.

[0:01:57] Geen geweld tegen hulpverleners, geen afvaldumpers, geen haatzaaien via sociale media, maar anderen helpen en niet alleen aan jezelf denken.

[0:02:06] Er waren hoogte en dieptepunten momenten die ik nooit zal vergeten.

[0:02:10] De intensieve besluitvorming over artikel honderd missies,

[0:02:14] de terugkeer van gesneuvelde en gewonde militairen. De ramp met de m h zeventien en de impact van covent op onze samenleving,

[0:02:22] maar ook de persoonlijke dimensie met collega's op pad zoals het in de kamer zelden ziet

[0:02:27] slapende vvders gezellige, pvda ers

[0:02:32] en schietende sp ers

[0:02:34] dan leer je de mensen kennen hun drijfveren en karakter en dat helpt in de debatten. Om het niet meteen persoonlijk te maken. Maar om de inhoud centraal te zetten. En juist hier zijn we nog niet klaar.

[0:02:46] Hier ligt voor de politici van deze tijd een opdracht. En bij de vrijheid die we kennen hoort verantwoordelijkheid van de politici van de overheid, maar ook van de burgers en die samenleving zijn we allemaal vriendelijkheid en een goed kost niets. Maar het maakt de samenleving zo veel meer samenleving.

[0:03:04] Een bijzonder onderbreking was voor mij de periode als bewindspersoon op het ministerie van binnenlandse zaken en koninkrijkrelaties waar we samen met de ambtenaren, maatschappelijke organisaties, bedrijfsleven en medeoverheden en met steun van deze kamer in het turbulente periode de digitale inclusie op de agenda hebben gezet

[0:03:22] waar we het leven van de inwoners in de caribische delen van het koninkrijk naar de orkanen en de pandemie weer perspectief geboden hebben met concrete medische en voedselhulp en verbondenheid

[0:03:33] waar we geïnvesteerd hebben in de relaties met onze buren in duitsland en belgië en waarbij we maatschappelijk rendement als uitgangspositie hebben genomen voor alles wat er met rijksvastgoed doen

[0:03:43] en er was het vertrek van de tweede kamer van het binnenhof.

[0:03:47] Wat lodewijk, napoleon en thorbecke eerder niet lukte, is uiteindelijk gelukt. Het parlement verhuizen van het binnenhof en ik hoop dat u inmiddels een beetje gewend bent en aangezien we nog steeds voor aangesproken op niet werkende liften,

[0:04:02] wil ik daarbij aangegeven dat u daarvoor echt bij het precies terecht moet. Waarvoor dank na vijfentwintig jaar in de politiek is het gezond om de steven te wenden. Wij zijn alle voorbijgangers. Ik ben veel langer gebleven dan gedacht. Maar ik had het nooit willen missen. Tegen die achtergrond verlaat. Ik den haag voor nieuwe taak.

[0:04:21] Wat mij indertijd dreef om als zeventien jarige aan te melden voor de officiers opleiding aan de kamer werd ook in al die jaren in den haag een belangrijke drijfveer en dat blijft het

[0:04:31] investeren in internationale vrede en veiligheid en rechtvaardigheid.

[0:04:35] Drieëndertig jaar later is de noodzaak hiertoe groter dan ooit.

[0:04:41] Tenslotte, ik dank allen die in mijn vertrouwen hebben gesteld hebben voor hun steun allereerste duizenden mensen die in de jaren op een gestemd hebben.

[0:04:50] Ik dank de collega's die deze zeventien jaar in de tweede kamer. Het kabinet heb meegemaakt voor de samenwerking en ik dank alle medewerkers van de tweede kamer voor loyaliteit in een grote dienstbaarheid bijzonder dank ook aan alle cda collega's, met wie ik de afgelopen jaren fijn heb mogen samenwerken. Last but not least,

[0:05:09] mijn familie, mijn echtgenote en onze kinderen voor hun geduld incasseringsvermogen en toewijding. Zonder hen had ik het nooit kunnen doen.

[0:05:18] Het. Ga u allen goed. En zoals in het limburgs zeggen

[0:05:25] het is een kwestie van geduld rustig wachten op de dag dat niet holland.

[0:05:34] Het ga je goed raymond.

[0:05:35] Ja,

[0:05:53] beste hemel vandaag. Neem we afscheid van de kamer. Je bent al kamerlid sinds tweeduizend vijf, zij het niet aaneengesloten.

[0:06:01] Jouw politieke loopbaan games zich kenmerkt zich door een grote inzet voor democratie en de publieke zaak

[0:06:07] je lidmaatschap van deze kamer kent. Ondanks die staat van dienst wel nogal. Je gaf zelf aan een eigenzinnig verloop

[0:06:14] je debuteerde in oktober tweeduizend vijf en vertrok weer ruim een jaar later omdat het kabinet balkenende drie viel en in maart tweeduizend zeven kwam als nummer vijfenveertig werd net al gezegd opnieuw in de kamer

[0:06:26] na de verkiezingen in tweeduizend tien. Geef je er net naast omdat je een andere kandidaat met voorkeursstemmen voor moest laten gaan

[0:06:33] en drie maanden later koeien wegens het vertrek van de ander toch weer toetreden.

[0:06:38] En dan zijn we er nog niet want in tweeduizendzeventien tot tweeduizend, eenentwintig staatsssecretaris minister en staatssecretaris van binnenlandse zaken. Om vervolgens weer terug te keren als kamerlid. De cirkel is rond

[0:06:50] niet alleen jouw kamerlidmaatschap een bijzonder verloop. Zo noteer ik tijdens jouw politieke loopbaan. Heb je ook een noodlanding meegemaakt in soedan en een hevige storm met windkracht negen op het kersverse schip johan de witt

[0:07:03] en daarvoor begreep ik moet je urenlang dobberen op zee voordat het schip met behulp van vier sleepboten veilig. De haven worden geloodst

[0:07:11] en dat het kamerlidmaatschap zo avontuurlijk kon zijn. Had jij wellicht zelfs als ex officier van de koninklijke luchtmacht niet vooraf kunnen bedenken.

[0:07:19] Jouw werk kenmerkt zich door grote overgave eigenzinnigheid en altijd recht door zee,

[0:07:25] al bracht de laatste houden je ook een pijnlijke ontmoeting met een zegel op sint eustatius waardoor je een tijdje geblesseerd was

[0:07:33] jouw eigenzinnigheid liedje meteen al zien bij je maidenspeech in tweeduizend vijf en dat ging natuurlijk over de begroting van binnenlandse zaken en koninkrijkrelaties, maar ook over het haagse gedoe en dat je moest wennen aan de media huis

[0:07:47] als nieuwkomers stelde je ook dat niet alles wat in de kamer gezegd wordt doordringt in de buitenwereld

[0:07:52] en je zei toen ook al dat jouw maidenspeech hopeloos in de vergetelheid zou raken.

[0:07:58] Dan kan ik het niet laten om er toch wat over te zeggen want er was een probleem met je maidenspeech jou oratie bedroeg ongeveer zestienhonderd woorden waarbij er meer dan acht, honderd besteden aan de inleiding. Om pas daarna over te gaan naar het onderwerp, namelijk de begroting overschreed doen. Je spreektijd ruim en mijn voorganger frans weisglas zij daarover. Ik feliciteer u van harte met uw maidenspeech. Ik heb zelden iemand meegemaakt die zo stoïcijns langs de brandende rode lampje heen kon kijken. We stellen ons daarover nog wel eens verbinding met uw fractie secretaris.

[0:08:33] Dat waren nog eens tijden. En nu was natuurlijk niet toevallig dat je daarna ook fractie secretaris werd waarbij je fractiegenoten uitstekend in het gareel wist te houden.

[0:08:42] Als lid van het presidium heb je bijdrage geleverd aan het besturen van de kamer en kreeg je veelvuldig te maken met de renovatie en de verhuizing en ook niet toevallig weet je daarna staatssecretaris met hetzelfde onderwerp. Ook in je portefeuille.

[0:08:57] De verhuizing is goed gegaan en dat heeft ook te maken met de militaire precisie een opgave die het ook was. Je hebt onze kamer letterlijk een mosterd geel randje gegeven en dat was denk ik. Lodewijk napoleon of thorbecke nooit gelukt. In je loopbaan. Heb je beziggehouden met onderwerpen zoals defensie. De kerngebieden en je hebt dat altijd met een warm, maar ook kritisch hard gedaan

[0:09:21] en hoe kan ik het vergeet natuurlijk de beruchte borrel altijd druk bezorgd van limburg. Dat was vaste prik. Want je bent ook echt een gezellig huisdier. Waar heb u weet misschien ook de mensen die je goed kennen met jou kun je ook behoorlijk lachen en gezelligheid en hartelijkheid vind je belangrijk

[0:09:37] in een nieuwe werkzame leven wordt je bestuursvoorzitter van de nederlandse industrie voor defensie en veiligheid. Een functie die zeer in je straatje past zei tegen mij

[0:09:46] raymond. Bedankt voor je jarenlange inzet en wij wensen.

[0:09:51] Maar goed voor het vervolg.

[0:09:53] Dankjewel.

[0:09:59] En ik

[0:10:07] ik schors de vergadering voor vijftien minuten zodat die in de zaal afscheid kunnen nemen van collega bijna ex-collega knops en nadat kwartier eventueel ze nog meer tijd nodig is. Een verzoek ik u buiten de plenaire zaal verder te gaan. Schorst vergadering voor een kwartier.

[0:21:39] Zijn vrij weinig vragen gesteld aan de minister. Dus we kunnen er snel doorheen.

[0:21:48] Het eerste kamerlid trekt zijn tweede termijn terug wordt korter en korter pluim gaat ons verlaten. Ik geef het woord aan de minister.

[0:21:56] Voorzitter, dankuwel en danken aan de kamer voor de inbreng in eerste termijn voorzitter, is onmiddellijke versnelling nodig van de mondiale klimaatactie om de opwarming van de aarde beperkt te houden tot anderhalve graden. Dat is vorig jaar de conclusie van vijf nederlandse klimaatexperts die hebben bijgedragen aan het klimaatrapport van de verenigde naties.

[0:22:16] Ik kan me voorstellen dat ze zich soms een roepende in de woestijn voor de want we hebben te lang te weinig gedaan.

[0:22:23] Wetenschappers wijzen ons er namelijk al decennia op de aarde warmt. Op de zeespiegel stijgt de grond en lucht vervuilen, maar dat heeft wereldwijde gevolgen, zoals bosbranden, overstromingen en extreme droogte rampzalig voor honderden miljoenen mensen

[0:22:41] mensen die huis en regio moeten verlaten, honger lijden of zelfs doodgaan

[0:22:48] en zoals de heer grinwis, die kort stilstond bij de herdenking van de watersnoodramp gisteren in zeeland en dit soort extreme weersomstandigheden extreme rampen zullen we de komende jaren steeds vaker zien.

[0:23:00] Maar er zijn ook gevolgen die minder zichtbaar zijn, maar minstens zo catastrofaal

[0:23:04] vanaf flora en fauna die nederland in negentienhonderd rijk was is nog maar vijftien procent over

[0:23:10] en in europa overlijden elk jaar honderd duizenden mensen door luchtvervuiling.

[0:23:15] We moeten daarom ook niet langer doof zijn voor de signalen, niet langer blind zijn voor de gevolgen. Het vraagt acuut onder meer klimaatactie

[0:23:23] actie waar de overheid zich committeert met de klimaatwet.

[0:23:28] Met de klimaatwet draagt het kabinet bij aan het onomkeerbaar en stapsgewijs terugdringen van de broeikasgasemissies in nederland. Dat doen we met een vijfjaarlijkse klimaatplan en een jaarlijkse klimaat nota om het beleid te verantwoorden, mede op basis van de klimaat en energieverkenning van het planbureau voor de leefomgeving, waarbij de raad van state adviseert over het klimaatplan en de klimaatneutraal.

[0:23:49] De klimaatwet geeft het parlement ook meer invloed en controle op de voorbereiding en uitvoering van het klimaatbeleid door het kabinet.

[0:23:56] De klimaatwet zorgt ervoor dat nederlandse wetten en regels in lijn zijn met de europese klimaatwet die bindende doelen voor de e u als geheel vastgesteld

[0:24:05] en die doelen zijn klimaatneutraal in tweeduizendvijftig en netto vijfenvijftig procent reductie in tweeduizend dertig ten opzichte van negentien, negentig

[0:24:14] met de voorliggende aanpassing scherper we de klimaatwet aan en zorgen we dat we in de pas lopen met de europese afspraken.

[0:24:21] Dit wetsvoorstel bevat enkele noodzakelijke aanpassingen.

[0:24:24] We veranderen vijfennegentig procent reductie in tweeduizendvijftig naar klimaatneutraal in tweeduizendvijftig veranderen negenenveertig procent reductie in tweeduizend dertig naar vijfenvijftig procent reductie in tweeduizend dertig.

[0:24:37] We maken verdere expliciet dat nederland aan alle verplichtingen op grond van de europese klimaatwet moet voldoen. Los van het nationale streefdoel van vijfenvijftig procent in nederland

[0:24:47] het bontenbal vroeg expliciet of die vijfenvijftig procent netto was dus, inclusief de negatieve emissies en dat klopt. Voorzitter,

[0:24:54] voorzitter, het wetsvoorstel dat we vandaag behandelen is stap één en gericht op het zo snel mogelijk aanpassen van de klimaatwet in overeenstemming met de europese klimaatwet.

[0:25:03] Ik ben ook bezig met het voorbereiden van stap twee een extra uitgebreidere wetswijziging van de klimaatwet die ik later ditjaar in de kamer zal voorleggen

[0:25:12] en in die uitgebreidere wetswijziging borgen we de instelling van de wetenschappelijke klimaat gaat, zorgen we dat de klimaatwet cyclus beter aansluiten. Op de begrotingscyclus kunnen we kijken hoe we onze doelen kunnen corrigeren voor de import en export van elektriciteit en kunnen we mogelijk ook extra tussendoelen opnemen voor tweeduizend, vijfendertig en tweeduizendveertig.

[0:25:32] Voorzitter, ik zei net al meer klimaatactie is nodig en snel ook en ik heb vandaag gemerkt dat er ook veel steun voor is in deze kamer en we zullen hier de komende weken dan ook veel over komen te spreken. Als we in het voorjaar het aanvullend klimaatpakket vaststellen.

[0:25:47] Dat brengt me dan nu bij de vragen die in dit debat zijn gesteld. Dat zal ik doen langs een paar thema's. Voorzitter, zal allereerst ingaan op de vragen die zijn gesteld over de doelen in de wet, daarna over de implementatie van beleid en ons energiesysteem. Het derde blok gaat over financiering, subsidies, lusten en lasten dan een aantal vragen die zijn gesteld over de toepassing van de klimaatwet op caribisch nederland. Er komt. Tot slot bij de amendementen.

[0:26:12] Voorzitter, er zijn redelijk veel vragen gesteld over de doelen die klimaatwet stelt. Mevrouw kreuger, mevrouw teunissen, de heer thijssen, de heer bakker, en ook anderen gingen daar uitgebreid op in.

[0:26:24] In het coalitieakkoord is afgesproken dat het doel en de klimaatwet wordt aangescherpt tot ten minste vijfenvijftig procent c o twee reductie en zo nodig worden extra stappen gezet om dit te realiseren. Het doel dat in het wetsvoorstel voor tweeduizendvijftig wordt geformuleerd is bindend geformuleerd en het kabinet legt zich daarmee een resultaatverplichting op om dan uiterlijk in tweeduizendvijftig klimaatneutraliteit te behalen.

[0:26:47] De klimaat. Het is een kader voor de doelen en de vormgeving van het klimaatbeleid. De wet is een instrument voor politieke controle. Klimaatwet bevat mechanisme voor controle door het parlement, zowel van de voorbereiding van het beleid als de uitvoering van het klimaatbeleid door het kabinet.

[0:27:02] Dat is dan ook aan het parlement om de regering aan het halen van die doelen te houden en dat ligt kreuger constateert terecht dat de opname van het referentie jaar negentien, negentig met mijn voorstel van wetswijziging is komen te vervallen. Dat is een klein foutje geweest. Dus een van de amendementen die mevrouw kreuger heeft ingediend, helpt ons om de klimaat het nog beter te maken. Waarvoor dank.

[0:27:24] Voorzitter, dan was het met name mevrouw teunissen die uitgebreid inging op het verschil tussen reductiedoelen en een cost of budget in de klimaatwet zijn. De beleidsdoelen uitgedrukt in reductie percentages. Dus als punt doelen voor de jaren tweeduizend dertig in tweeduizendvijftig en de gedachte hierachter is dat punt doelen beter aansluiten bij de. U doelen eenvoudig en eenduidig zijn in zowel de monitoring als de communicatie en dat een punt ook zekerheid biedt dat emissies in het richtjaar met het beoogde reductie percentages zijn gereduceerd,

[0:27:52] maar in plaats van het punt nul kan. Zoals mevrouw teunissen stelde, ook een nationaal cost of budget worden gebruikt. Een kost of benadering biedt iets meer flexibiliteit om in mis is in jaren met hoge uitstoot, bijvoorbeeld door een koude winter te compenseren in de jaren dat de uitstoot lager is en daarom is het mogelijk dat de emissies en het zicht jaar hoger zijn dan een bepaald punt doen.

[0:28:11] Ik zie grote voordelen aan een cost of budget. Maar er zijn ook nadelen. Het eerste voordeel is natuurlijk dat eerdere emissies reduceren ook meer land en dat helpt als je de opwarming van de aarde tot anderhalve graad te beperken.

[0:28:24] Het gebruik van koolstof budgetten in plaats van reductiepercentages past wetenschappelijk gezien ook goed bij de klimaat problematiek omdat voor de opwarming van de aarde de cumulatieve c o twee uitstoot relevant is en niet zozeer de c o twee uitstoot in een bepaald jaar zegt tweeduizendvijftig,

[0:28:40] maar omdat het nu een technische wijziging van de klimaatwet betreft, zie ik geen reden en noodzaak om de klimaatzaak nu op dit punt aan te passen. Maar ik ben wel bereid om de budget benadering nader te verkennen bij de besluitvorming over de tweede aanpassing van de klimaatwet die ik al in voorbereiding heb ook op europees niveau voeren, namelijk de discussie over cost of budget benadering lijkt me heel goed omdat daarin mee te nemen en ik wil ook graag de motie bontenbal hierbij betrekken die oproept om te kijken hoe in de klimaatwet kan worden omgegaan met de sterk fluctuerende emissies in onder andere de elektriciteitssector.

[0:29:12] Fred teunissen,

[0:29:13] Voorzitter, ik ben heel blij met de toezegging van de minister dat hij budget wil verkennen en kunnen we dat ook verwachten dat het met de kamer wordt gedeeld. Die verkenning voordat de tweede wet wordt behandeld.

[0:29:29] Ik zal sowieso bij de tweede wetswijziging aangeven voordat het wel of niet in die wetswijziging hebben verwerkt.

[0:29:36] Maar en ik zal even kijken als dat te lang gaat duren of dat we de tussentijd tussen nog in kunnen zetten dat ik in een algemeen klimaat brief naar mijn reflecties in opnemen.

[0:29:45] Voorzitter, ik zou heel graag willen dat dat er toch voor de behandeling van die wet komt, zodat we ook ons kunnen voorbereiden kunnen kijken of het alsnog of het wenselijk is om al dan niet tot het budget over te gaan want ik merk dat het in de kamer toch vrij lijkt op een vrij technisch verhaal en de minister geeft ook aan. Het is veel duidelijker eigenlijk om met de doelen te werken. Maar emissie budgetten kunnen juist ook heel veel duidelijkheid scheppen over waar staan we nu eigenlijk. Hoeveel kost of zit er in de atmosfeer. Wat moeten we doen om dat om dat binnen de perken te houden.

[0:30:17] Voorzitter, mevrouw teunissen, snijd nog een goed punt aan want ik zou er zelf nooit en ik denk niet dat ik een kosten budget in plaats van dit punt doelen zou willen hebben, want die punt doelen helpen wel degelijk om naar een bepaald doel toe te richten. Het zou wel een goede aanvulling kunnen zijn om beter te begrijpen waar we staan. Ik zit even praktisch na te denken. Wij hebben in europa en ook de discussie over de koolstof budget benadering. Dus ik zou willen voorstellen dat ik in een van de. Dat is het zes wekelijkse update brief over fits all fifty five. Als we verder zijn in de europese discussie dat ik daar dan ook de reflectie op de kosten of benadering laat terugkomen. Dus dan krijgt u in een van die brieven. Dit thema terug en dat is dan nog voordat we de wetswijziging behandelen.

[0:31:00] Paul kruger. Voorzitter, ook op dit punt, want volgens mij heeft de minister een keer toegezegd om de koolstof budget benadering te onderzoeken en naar de kamer op terug komen natuurlijk altijd fijn dat een minister twee keer iets toezegt. Maar dat betekent wel dat het des te sneller moet gebeuren soort beleidsmatig salderen stad. Mijn vraag is eigenlijk. We krijgen de ebu verkenningen en we krijgen een groot debat zo direct over het hele aanvullende pad pakket. Want dit kabinet gaat maken daar dan ook al in ieder geval in kaart gebracht worden. Hoe je de coolste stof budget benadering kan toepassen.

[0:31:37] Voorstellen dat kan ik niet toezeggen omdat we echt. Ik wil vooral dat mensen die bezig zijn met het maken van het interdepartementaal beleidsonderzoek klimaattop, waar de afkorting iba staat dat hij ook zo snel mogelijk kunnen gaan afronden, zodat ik ook tijdig het advies met uw kamer kan delen en zowel kamer als kabinet zich erover kunnen buigen voor die vorige besluitvorming. Dus ik wilde geen aanvullende vragen meer bij beleggen. Maar mevrouw kregen wijst me op een eerdere toezegging die ga ik ook even heel snel terug zoeken zodat die toezeggingen gecontroleerd gaan uitvoeren, voor zover eerst stoffen die vroeg waarom ik niet voor gekozen om in deze wetswijziging het streefdoel voor tweeduizend dertig te schrappen. En waarom niet bijvoorbeeld het door op basis van het judo vast te stellen. Het streefdoel van vijfenvijftig procent in een nationale klimaatwet biedt meer zekerheid dat de reductie niet elders of niet alleen elders in de u plaatsvindt, maar dat ook nederland daadwerkelijk zijn bijdrage aan de europese doelen levert. Dus ik vind het wel degelijk nuttig om ook een nationaal tussendoel vast te stellen, zoals nu voor tweeduizend dertig hebben gedaan,

[0:32:34] De heer stoffer volg het allemaal vanuit de gang.

[0:32:36] Ik zie ik zie hem knikken. Dus die met een lekker kopje espresso of koffie erbij. Heel goed. Voorzitter, deze stoffen vroeg ook dat is natuurlijk een debat dat we de afgelopen jaren vaker hebben gehad. Hoe verhoudt die klimaatwet zich tot de mogelijke route die burgers en organisaties hebben richting de rechter om klimaatbeleid af te dwingen en ik denk dat een van de redenen waarom in het coalitieakkoord is afgesproken. Wij willen die klimaat het aanscherpen naar vijfenvijftig procent, maar ook echt het beleid richten op zestig procent, zodat we dat het doel uit de klimaat het met zekerheid gaan halen is komt ook uit voort uit de eerdere discussie over juridificering van het klimaatdebat en ik denk dat ook hier breed in de kamer leeft kabinet en kamer samen echt samen aan de lat om dat klimaatbeleid in nederland invulling te geven en nakoming van de doelen uit de klimaatwet daar niet rechtstreeks voor de rechter worden afgedwongen. De doelen in de klimaatwet zijn echt doelen voor het regeringsbeleid. Dat is aan het parlement om de regering aan deze doelen te houden dus politieke controle op de voortgang daarvan, maar het is wel zo dat op basis van bijvoorbeeld artikel twee en artikel acht van het evrm het europees verdrag voor de rechten van de mens doelen wel degelijk een rol kunnen spelen bij procedures voor de rechter. Dat kan ik niet voorkomen want dat evrm is iets waar we ons als nederland en andere landen aan hebben verbonden en wij hebben ook eerder gezien dat de europese rechter daar wel degelijk aan toetst.

[0:33:54] Een aantal leden van uw kamer onder andere de kops en ook de heer thijssen heb ik gevraagd naar naar wat eigenlijk voortkomt uit de doelen die in deze klimaat werd worden gesteld. Wat zijn lasten bijvoorbeeld die dagen voor de burger erbij komen kijken

[0:34:09] naar de klimaatwet bevat dus alleen doelen en hebben dus ook geen directe inkomenseffecten. Daarom is het niet mogelijk om sec en deze klimaatwet inkomenseffecten en koopkrachteffecten te berekenen. Maar het beleid dat we inzetten om die doelen te behalen heeft natuurlijk wel degelijk ook effect en het is gebruikelijk dat inkomenseffecten van beleidsmaatregelen in kaart worden gebracht. Als je aan de orde zijn en zo borgen we dat bij de besluitvorming alle effecten in beeld worden gebracht. Denk aan fiscale wijzigingen die onderdeel zijn van het klimaatbeleid, dan moet het kabinet ook onderbouwen wat daarvan het gevolg is, zodat de effecten ook door uw kamer kunnen worden betrokken bij de behandeling van voorstellen en voeren daarnaast ook impact analyses uit, zoals bijvoorbeeld bij de c o twee beprijzing voor de industrie en de elektriciteitssector naar kijken we naar de impact op het level playing field impact op het vestigingsklimaat in nederland maatregelen die ook tot hogere lasten kunnen leiden, gaat soms ook indirect via normering en verplichtingen en het kabinet heeft het centraal planbureau gevraagd om extra. Het kabinet heeft in het coalitieakkoord extra middelen gereserveerd voor het centraal planbureau, zodat het centraal planbureau ook meer capaciteit heeft om de effecten van het klimaatbeleid op lasten van huishoudens in kaart te brengen en specifiek zal daarbij aandacht zijn voor de gevolgen voor huishoudens, ook van verschillende normeringen die we in de gebouwde omgeving willen gaan doorvoeren.

[0:35:25] Voeren,

[0:35:26] Het centraal planbureau is bezig met de ontwikkeling van een model. Om dit zo goed mogelijk in kaart te brengen en ik verwacht dat we in de loop van tweeduizend, drieëntwintig de resultaten van het cpb met uw kamer kunnen delen.

[0:35:37] Overigens wordt ook in het klimaat voor de voorjaars besluitvorming natuurlijk gekeken naar aanvullende maatregelen op het gebied van normering en beprijzing, en ook daarbij zullen we de effecten zoveel mogelijk schetsen voor u

[0:35:48] en dan

[0:35:52] vroeg mevrouw teunissen naar de mogelijkheid die nog open blijft om te salderen tussen lidstaten en dat is eigenlijk. We hebben het vaak over salderen gehad de afgelopen weken met een andere vorm van salderen als de ene lidstaat zijn doelen niet haalt die voortkomen uit de e. U klimaatwetgeving mag je dat dan compenseren met een andere lidstaat die eigenlijk zijn doelen ruimschoots overschrijdt.

[0:36:13] Nee.

[0:36:14] Want er staat het kabinet echter achter zal een bijdrage leveren aan een klimaatneutraal europa en verankeren. Dit als klimaatneutraliteit voor nederland in de nederlandse wet en daarmee hebben we de mogelijkheden om tussen landen te salderen die flexibiliteit nog opengehouden

[0:36:29] en ik denk dat het onverstandig is om nederland op voorhand van deze flexibiliteit te ontslaan. Want de mogelijkheden om negatieve emissies te realiseren zijn nou eenmaal ongelijk verdeeld over europa. Het maakt nogal uit of dat je een groot of een klein land bent maakt nogal uit als je een eilandstaat bent of een grote staat met veel bos. Noem het maar op. Maar dat laat onverlet dat nederland het maximale zal moeten doen om emissies te reduceren en ook in nederland klimaatneutraliteit te bereiken, maar ook dit is ook onderdeel van de verdere aanscherping van de europese klimaat en zal hier ook terugkomen. Wat mij betreft komt deze discussie ook terug bij de volgende wetswijziging van de nederlandse klimaatwet,

[0:37:08] Fred teunissen. Voorzitter, wat mij betreft verhoudt dit verhaal van de minister zich niet tot de oproep die hij doet en ook de het streven dat die uitspreekt om zeker te zijn dat we de klimaatdoelen gaan halen. Daar heb ik hem elke keer over gehoord. En als je dan de weg open houdt voor salderen. Dan weet je niet hoeveel c o twee uur. Daarmee gaan besparen. Wie weet. Het is onduidelijk hoeveel we kunnen salderen. Dan zitten we nog steeds weer met een hiaat in de wetgeving waardoor onduidelijk is hoeveel we nou in nederland moeten reduceren. Dus ik zou toch ervoor willen oproepen om dat uit te sluiten en ook gezien dat voorzorgsbeginsel, waar de onderzoekscommissie parlementaire onderzoekscommissie in negentien, zesennegentig al mee kwam. We moeten het voorzorgsbeginsel hanteren en zeker weten dat we die doelen gaan halen. Want hoe wil de minister dat dan doen als je toch kiest voor salderen.

[0:37:58] Voorzitter, ik kies er nu nog niet vorige. Ik zeg alleen dat ik er nu nog niet wil uitsluiten. Het doel is uiterlijk in tweeduizendvijftig als hele europese unie klimaatneutraal zijn. Dat vraagt echt hele forse inspanningen en nederlands zal ook er alles aan moeten doen om dat ook in eigen land te halen, maar juist ook in de discussie kom ik straks ook nog uitgebreider op terug om bijvoorbeeld ook negatieve emissies in europa uit te gaan realiseren, dan is de kans wellicht in andere lidstaten veel groter om dat voor elkaar te krijgen. Dus ik wil nu gewoon die opzich nog niet uitsluiten. Maar ben het helemaal met u eens. Het ontslaat ons niet van de plicht om allereerst het onderste uit de kan te halen om als nederlandse zelf ook helemaal klimaatneutraal te worden. En anders ook te kijken hoe we dat samen met z'n andere europese lidstaten doen. Maar zoals gezegd, komt er ook uitgebreider op terug bij de volgende wetswijziging, omdat ik denk dat we in europa ook een stap. Verder zijn dit debat.

[0:38:47] En voorzitter, ik vind dit dus toch een beetje jammer omdat ik het zo typerend vind voor dat we nu beleid maken met het idee. We hebben nog heel lang en we hebben nog. We kunnen daar nog over na gaan denken we kunnen daar nog plannen over maken. Wat is er nou op tegen om gewoon te zeggen als nederland nemen we onze verantwoordelijkheid. Dat dat sluit ook aan bij de historische verantwoordelijkheid die we hebben als relatief rijk land en op in de wereld om dat toch te zeggen ik wil met zekerheid zeggen zijn dat nederland die doelen haalt. Dat heeft het kabinet een continu uitgedragen. Dus dat vind ik toch tegenstrijdig weer om te zeggen nou we kijken nog wel even aan wat er gebeurt en hoeveel we dan kunnen reduceren.

[0:39:27] Maar voorzitter, we hebben met elkaar afgesproken dat we voor vijfenvijftig procent reductie in tweeduizend dertig gaan. Als je dat zou doorvertalen naar welke bijdrage elke lidstaat moet leveren, zou nederland een lagere bijdrage hoeft te leveren. Wij kiezen er juist met dit kabinet forum zelf ook voor die vijfenvijftig procent te gaan en het beleid wordt zelfs op zestig procent geprojecteerd is. Dat doen we al meer dan we eigenlijk via de formules van de europese commissie zouden moeten doen. Dus we nemen daarin zeker onze verantwoordelijkheid en als heel europa moeten we zo snel mogelijk klimaatneutraal zijn. Heeft mevrouw teunissen, voorzitter, heeft ook denk ik heel goed in haar bijdrage betoogt dat juist europa hierin voorop moet lopen, omdat we ook historisch gezien het grootste emissie budget hebben verbruikt. Dus het is aan ons om sneller te zijn dan andere delen van de wereld in het terugdringen van die uitstoot en bij die klimaatneutraliteit een negatieve emissies uit te komen. Alleen het enige wat ik aan uw vraag is laat me laten we laten we nog heel even de optie voor enige flexibiliteit overhouden. Als er misschien op europees niveau meer en sneller die reductie voor elkaar kunnen krijgen als we alleen naar onze landsgrenzen kijken.

[0:40:30] Voorzitter, mevrouw koekkoek, vroeg mij,

[0:40:32] Der bontenbal.

[0:40:35] Dank voorzitter is het daarmee ook niet zo dat als nederland een hoger doel kiest

[0:40:40] via emissiehandelssystemen dat er toch iets is van een soort waterbed effect en dat volgens mij moet dat niet betekenen dat nederlandse doel teruggeschroefd. Maar dat effect is er wel dat andere lidstaten doordat nederland film meer gaat doen dat we dat andere lidstaat iets minder kunnen gaan doen. Er zijn er mogelijkheden om dat dan bepaalde manier te voorkomen, want ik sta wel achter het feit dat wij gewoon een tandje erbij.

[0:41:02] Voorzitter. Ja. Voorzitter, we doen natuurlijk in dat ook een stap extra wat we geloven in ook te versterken van de concurrentiepositie van nederland. Als we niet alleen maar reduceren, maar vooral ook verduurzamen en ook een nieuw verdienmodel van nederland kunnen opzetten. Ik zie gelukkig dat vrij veel europese lidstaten die in dezelfde discussie zitten over een nationale klimaatwet ook tot vrij ambitieuze doelen komen dus en het van fifty five pakket dat we in europa aan het uit te onderhandelen zijn inmiddels al op zevenenvijftig procent zit. Dus daarmee worden ook alle lidstaten gedwongen om een stap extra te zetten. Maar bontenbal is gelijk alles wat je extra doet en daarmee ook heeft impact op het adres systeem en daarmee ook een kan een waterbed effect hebben op andere delen van de eu, maar ik zie de beweging eigenlijk bijna alle lidstaten de goede kant opgaan. Mevrouw koekkoek had mij gevraagd. Voorzitter, in beeld kan brengen hoe het huidige kabinetsbeleid in lijn is of in worden er nog botst met de huidige doelen naar eigenlijk is want het is vandaag heel veel gaan over de doelstellingen en de klimaatwet. Maar de initiatiefnemers destijds van de klimaatwet hebben ook vooral gepoogd om tot een goede leidsche chris te komen. De klimaat en energieverkenning. Die heeft ook afgelopen jaar weer laten zien dat het beleid op vrij veel punten botst met de doelen behalen door te doen er nog niet. Dus er is extra klimaatactie en klimaat beleid nodig. Dus het lijkt me denk ik niet nuttig als ik daar nog een extra brief aan het maar ik denk dat mevrouw koekkoek, net als veel andere reikhalzend uitkijkt naar het aanvullend klimaatpakket in het voorjaar. Want daarmee gaan we laten zien hoe we dat botsen van beleid en doelen gaan oplossen. Voorzitter, dan waar het de heer balkenende stoffen, die nog vroeger naar de inzake in effecten, zowel in beleids effecten, maar ook financiële implicaties van fit for fifty five op onze nationale beleid, zeer terechte vraag. Wij hebben ook in het coalitieakkoord niet voor niets afgesproken dat we onze nationale beleid aanpassen op fiftyfifty vaak als daar aanleiding toe is, bijvoorbeeld als het europese klimaatbeleid tot leidt tot onevenredige lastenstijging voor huishoudens en mkbers. Dus ik zal het samen met de staatssecretaris van financiën ook elk jaar doen op dit moment zijn vanuit het fiftyfifty vaak pakket zes voorstellen helemaal definitief vastgesteld, waaronder de belangrijke pakketten rondom emissie beprijzing en er zijn nu zo'n tien richtlijnen en verordeningen in de zogenaamde triloog fase. De onderhandelingen tussen de europese raad, europese commissie en het europees parlement en één twee van de onderwerpen die daar nog in onderhandeling zijn, hebben zeer veel interesse en aandacht van uw kamer, namelijk energiebesparing en hervorming van de energiebelastingen. Verwachting is niet dat deze tien voorstellen voor een mij helemaal zijn afgerond. Dus ik kan het dan nog niet meenemen in het pakket dat het planbureau voor de leefomgeving zal doorrekenen voor de volgende klimaat en energieverkenning. Maar mocht dat bijvoorbeeld bij de zomer besluitvorming wel al gereed zijn te verwerken we dat zoveel mogelijk in de miljoenennota en het belastingplan en anders krijgen we dus via het cpb en andere reflex is op, zodat we het nationale beleid op moeten aanpassen.

[0:43:57] Voorzitter, tot slot, in dit blok vroeg de heer grinwis mij.

[0:44:01] Naar.

[0:44:02] De periodieke pers conferentie over waar staan we met klimaatbeleid? Hij daagt hem ook uit moeten minister president daar niet bij aanwezig zijn en het was denk ik, mevrouw ouwehand die niveau in deze kabinetsperiode als eerste pleiten voor zo'n klimaat persconferentie. Maar anderen hebben het ook al vaker voorgesteld. In de reactie. Daarop ben ik bezig om nieuwe nationale klimaatcampagne te ontwikkelen waarin we echt structureel campagne informatiecampagnes hebben om mensen mee te nemen in nut en noodzaak van klimaatbeleid van de regionale energie strategie van extra beleid tot de aankomt daar ook te laten zien wat overheid en bedrijfsleven doet doen en waar je als burger ook nog zelf je bijdrage aan kan leveren. De aftrap van de klimaatcampagne is denk ik een goed moment om zo'n eerste persconferentie te houden en ik ga kijken hoe ik dat een structurele plek kan geven, omdat het ook vaker al door uw kamer is gevraagd. Ik weet niet of de heer gymles dan nog een motie voor nodig heeft. Anders zeg ik het hier bij deze toe

[0:45:02] voorstellen dat brengen bij het tweede blok en dat de implementatie van klimaatbeleid in den breedte om aan die doelen te voldoen.

[0:45:10] We kregen nog even.

[0:45:11] Ja voorzitter, ik heb niks gehoord over waarom de minister gekozen heeft om niet het advies van de raad van state te volgen en een bindend doel vast te leggen in de wet.

[0:45:22] Daarvoor. Ze kwam willen.

[0:45:23] Waarbij de amendementen ook nog even op terugkomen. Maar nu, mevrouw kreeg die vraag stelt, zal ik dat ook nu doen en de het europese klimaatbeleid

[0:45:31] de richt zich op een binnen het doel in tweeduizend vijftig en we hebben een streefdoel daartussen. Dus wat ons betreft heeft het geen meerwaarde om binnen het doel van te maken. Maar we spannen ons tot het uiterste in om dat wel te halen,

[0:45:47] Voorzitter, met andere woorden, we negeren het advies van de raad van state. Ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat we zoveel mogelijk rechtszekerheid geven aan mensen aan bedrijven aan iedereen en een bindend doel geeft meer rechtszekerheid. Dus toch. Ik hoor geen motivatie waarom dat advies van de raad van state wordt genegeerd.

[0:46:10] Voorzitter, omdat het simpelweg wat ons betreft niet noodzakelijk is vanuit de de implementatie van de aangescherpte europese klimaatwet.

[0:46:20] Voorzitter zijn heleboel dingen die niet noodzakelijk zijn die niet verplicht zijn vanuit europa, maar wel ons klimaatbeleid vooruit kunnen helpen. Wellicht nu een wet voor de raad van state zegt maak er een bindend doel van wat is nou is de minister van mening dat een bindend doel meerwaarde heeft, namelijk omdat burgers en bedrijven daar ook rechtsgeldigheid en daar zekerheid aan kunnen ontleden. Dus waarom legt de minister dat advies van de raad.

[0:46:48] Van state naast zich neer naar voorzitter, ik heb net ook in antwoord op de heer stoffer aangegeven dat de klimaatwet bedoeld is voor versterkte parlementaire controle op het klimaatbeleid van het kabinet. Dat is het belangrijkste doel hiervan en ik vind het zelf eigenlijk veel zinnige discussie en dat is ook wat ik meeneem bij de tweede wijziging van de klimaatwet. Wat moeten we doen met eventuele tussendoelen voor tweeduizend, vijfendertig en tweeduizendveertig, omdat we zijn al volop bezig om richting tweeduizenddertig de doelen te halen of daar in in van onze beleidsstukken steeds op aan te passen we programmering niet voor niets ook op zestig procent in plaats van vijfenvijftig procent, zodat het wettelijke door met zekerheid wordt gehaald. Maar je wil eigenlijk veel meer ook de doorkijk gaan maken naar wat betekent nou klimaatneutraal voor onze samenleving. En wat heb je nodig om als hele samenleving klimaatneutraal te zijn, dan zullen bepaalde sectoren, zoals de elektriciteitsproductie en de industrie ook eerder in beweging moeten komen, ook vanwege de afbouw van aids rechter dus veel zinniger is volgens mij te kijken, kunnen we bij de tweede wetswijziging goede tussendoelen voor twintig, vijfendertig en twintig, veertig vaststellen dan of dat twintig, dertig naar mijn zullen of minder doelen zijn. Wij hebben niet voor niks. Voorzitter, groenlinks en d zesenzestig destijds mocht doen als kamerlid nog de initiatiefwet verdedigen ook als initiatiefnemers niet voor niets voor een streep door gekozen in tweeduizend dertig.

[0:48:01] Fred teunissen,

[0:48:04] Voorzitter. Ik vind het antwoord van de minister echt teleurstellend, want in de memorie van toelichting. Lees alleen maar omdat het een streep dat het een streefdoel zou blijven, omdat het kabinet kiest voor parlementaire controle, maar we hebben bijvoorbeeld. We hebben gewoon geen goede trekwerk het kijk bijvoorbeeld naar de stikstofcrisis. Daar is zijn die doelen enorm gepolitiseerd en er worden allerlei geitenpaadje gezocht om er uit te stellen en uit te stellen bij de klimaat crisis weten we dat heeft de minister net nog bevestigd bij het emissie budget. Dat hoe meer je nu doet dus juist de periode tot twintig, dertig. Hoe hoe effectiever je die klimaat crisis aanpakt. Want je voorkomt dat er veel dat er meer c o twee in de lucht komt.

[0:48:48] Dus het is heel effectief omdat door juist te stellen in twee, twintig, dertig en natuurlijk ook ook verder, maar juist in twintig, dertig, omdat het meer rechtszekerheid biedt en duidelijkheid biedt over wat we nu tot twintig, dertig moeten doen, erkent de minister dat.

[0:49:06] Voorzitter, ik denk dat we vooral moeten doen is zorgen dat we het beleid zo aanscherpen dat de vijfenvijftig procent reductie ook met zekerheid wordt gehaald dat we met programmering op zestig procent er misschien zelfs overheen kunnen gaan en daarmee de grootste bijdrage leveren aan het terugdringen van de opwarming van de aarde. Dan vind ik eigenlijk een belangrijkere discussie dan of dat het de streefdoelen van bindend is voor tweeduizend dertien.

[0:49:27] Voorzitter, maar die zekerheid biedt juist door zo'n doel binden te maken.

[0:49:31] Wij u gaat. Voorzitter, voordat ik mevrouw teunissen onderbreek, zo snel, maar juist omdat deze wet ziet op de parlementaire controle van het klimaatbeleid. Ik ga ervan uit, ook als ik dit debat zal worden. U gaat maar volgens mij van links tot bijna helemaal rechts de komende jaren wel aan houden dat we die vijftig tot zestig procent ook daadwerkelijk gaan binnentikken als nederland.

[0:49:49] Voorzitter, wij proberen het kabinet al jaren te houden aan klimaatdoelen en elke keer gebeurt het niet. Nou komt er weer in het voorjaar komt er een een aanvullend beleid om wel de doelen te halen. Maar urgenda is nog niet gehaald en ze is niet gehaald. Ik hoor hier allerlei mensen achter me. Maar ditjaar is er of afgelopen jaar urgenda niet gehaald. Doel, terwijl de naar beneden zouden moeten gaan eerdere doelen zijn niet gehaald. En juist door een bindend doel te formuleren. Krijg je meer zekerheid en ik hoor de minister eigenlijk alleen maar argumenten gebruiken die pleiten voor juist meer rechtszekerheid.

[0:50:25] Voorzitter, of dat de urgenda hebben gehaald of niet. Dat gaan we binnenkort horen van de onafhankelijke rekenmeesters. Maar dat het pad de afgelopen jaren onvoldoende snel naar beneden is gegaan. Daar geef ik mevrouw teunissen natuurlijk meteen gelijk in. We denken ook juist dat voorjaars besluitvorming laat zien dat deze klimaatwet een werkt, want het kabinet wordt gewoon gedwongen om fors aanvullend klimaatbeleid te formuleren als uit de klimaat en energieverkenning blijkt dat we er gewoon nog niet zijn.

[0:50:51] Der thijssen.

[0:50:53] Toch nog een duit in het zakje. Want volgens mij zijn er partijen die u willen houden aan de aan de doelen. Het punt is dat deze regering en deze coalitiepartijen vooral in beweging komen door rechterlijke uitspraken

[0:51:06] urgenda en de dreiging van een dwangsom die zorgt ervoor dat deze regering echt gaan handelen om de tweeduizend twintig doelen te halen.

[0:51:15] Het feit dat het land op slot zit het veel moeilijker wordt om huizen te bouwen. Een rechterlijke ingreep zorgt ervoor dat er nu echt vaart wordt gemaakt van stikstof beleid, terwijl de afgelopen drieënhalf jaar veel te weinig is gedaan. Dus ik ken de minister. Als iemand die echt wil dat we die zestig procent gaan halen. Dan zou ik toch denken dat deze minister wil dat dit juridisch bindend is omdat hij weet dat deze coalitiepartijen dat steuntje in de rug van de rechter kunnen gebruiken.

[0:51:38] Toch.

[0:51:39] Voorzitter, ik wilde heer thijssen gelijk geven dat vorige kabinet die uitspraak van de rechter nodig hadden om in actie te komen. Dat geldt voor dit kabinet absoluut niet want het coalitieakkoord is volgens mij klip en klaar over de ambities die in tweeduizend dertig gehaald moeten worden. En nogmaals, ik geloof niet dat we een bindend doel voor tweeduizenddertig nodig hebben om de noodzakelijke actie de komende jaren uit elkaar door te voeren, zeker niet omdat de klimaatwet bedoeld is voor aangescherpte parlementaire controle op het klimaatbeleid van het kabinet.

[0:52:07] Want dat wordt steeds spannender. Het voorjaar. Maar we gaan het meemaken. Ik had nog een andere vraag. Dat gaat over de vraag die gesteld over of dit doel naar een lijn is met het parijsakkoord.

[0:52:15] Want er worden vaak door de minister en ook de coalitiepartijen grote woorden gesproken terecht. Dit is de grootste uitdaging van de mensheid. De waterloos wordt er zelfs bijgehaald terecht. Want dat is een heel groot gevaar voor nederland als gevolg van klimaatverandering. Maar het coalitieakkoord zegt we willen handelen in lijn met parijs. Volgens mij de planbureau van de minister zelf die geven aan vijfenvijftig procent is niet genoeg om de nederlandse bijdrage aan het klimaatakkoord te doen. Dus waarom

[0:52:40] doet dit niet een stapje bij een. Waarom gaan we niet voor vijfenzestig procent. Want dat is wel in lijn met parijs. Voorzitter,

[0:52:44] De ook het ipc het de onafhankelijke klimaatwetenschappers voor de vn geven aan dat als de huur voldoet aan die vijfenvijftig procent. U ook voldoet aan het pad richting anderhalve graad het wel belangrijk is dat we ook ergens in de komende jaren tipping point te bereiken. Het omslagpunt in goed nederlands dat hij c o twee mis is ook daadwerkelijk hard naar beneden gaan dus qua intenties en voorgenomen beleid zit europa op de goede weg is. Nu komt er echt aan op de effectuering ervan en dat is ook niet voor niets waarom het planbureau voor de leefomgeving eerder al heb gezegd goede klimaatdoelen, maar het zit wel tegen het praktisch maakbare en haalbare aan en zet daarvoor alle focus op, zodat het ook daadwerkelijk gaan gaan halen. Ik zag het amendement van pvda groenlinks op dit punt om het doel voor tweeduizend dertig naar vijfenzestig procent op de hoogte. Dat is interessant. Als u bij de verkiezingsprogramma's bij elkaar optelt dat je dan nu op vijfenzestig bent aangekomen. Maar met vijfenvijftig procent in europa en duidelijk zevenenvijftig procent. Met het europese klimaatbeleid liggen we wel degelijk op koers.

[0:53:44] Prima programma heer kops.

[0:53:47] Ja voorzitter, ik vond de antwoorden van de minister net iets te snel en iets te makkelijk want eigenlijk begrijp ik nog steeds niet goed waar de minister nu mee bezig is. Waarom wil hij nu de klimaatdoelen in onze klimaatwet gaan ophogen van negenenveertig naar vijfenvijftig procent. Zeker omdat we allemaal weten dat hij dat doel van negenenveertig procent nu al niet wordt gehaald. We weten gewoon zeker. Dat gaat allemaal niet lukken en dat terwijl er miljarden worden uitgegeven. Dus hoe denkt de minister dan dat het een goed idee is om doelen die je nu al niet gaat halen te gaan ophogen naar vijfenvijftig procent en kan de minister dam. Als hij dat doe echt wil gaan halen dan nu even een lijstje opsommen van maatregelen van klimaatgekte die wel een die ons nog te wachten staan, inclusief de kosten

[0:54:33] kan hij daarop. Wat wat komt er dan nog aan de komende jaren. Want tweeduizend dertig is al over zeven jaar.

[0:54:40] Ja. Voorzitter, wij dragen ook hier in nederland onze verantwoordelijkheid om de opwarming van de aarde af te remmen, zeker in een welvarend land waar de gemiddelde burger veel meer c o twee uitstoot dan elders in de wereld is, is dat ook iets waar wij ons verantwoordelijk voor moeten voelen. Wij hebben nog niet voldoende beleid met elkaar vastgesteld om vijfenvijftig procent in tweeduizend dertig met zekerheid te halen betekent dat er aanvullende maatregelen komen. Dat is deels meer beprijzen van vervuiling. Het is deels normeren het duidelijk maken dat bepaalde vervuilende activiteiten niet meer kunnen omdat er gewoon prima schone alternatieven voorhanden zijn dus ook de inzet van vijfendertig miljard uit het klimaatfonds waarmee we huishoudens en ondernemers de komende jaren gaan helpen om de investeringen in de verduurzaming mee te maken en u krijgt het voorjaar dus niet alleen maar een aanvullend klimaatpakket met en normering en beprijzing, maar zeker ook een voorstellen hoe we dat klimaatfonds zou kunnen inzetten dat het maximale klimaat winst heeft tegen de laagst mogelijke lasten voor onze burgers en bedrijven.

[0:55:36] Ja. Voorzitter dat dat is toch dat is toch raar want we zijn hier klimaatdoelen aan het vast te stellen. Laat ik heel helder zijn van ons hoeft allemaal niet gaat de klimaatwet gewoon direct de prullenbak in. Maar de minister is bezig om klimaatdoelen aan het ophogen.

[0:55:50] Dan kan gewoon niet vertellen wat dan precies de gevolgen daarvan zijn welke maatregelen er dan nog aan gaan komen om die doelen te halen. Wat het gaat kosten en dat is toch geen manier van werken. Voorzitter, je kunt toch niet nu een wetswijziging gaan doorvoeren zonder op voorhand te weten wat dat allemaal gaat betekenen dat.

[0:56:07] Ik kan toch niet. Voorzitter, er zijn ook meerdere analyses gemaakt van wat het ons kost als we geen klimaatbeleid voeren en de opwarming van de aarde tot extreme temperatuurstijgingen meer extreem weer laten doorgaan en die maatschappelijke kosten zijn niet alleen wereldwijd, maar ook in nederland veel forser dan we volop inzetten op groenbeleid. En als u dat niet wilt doen vanwege het voorkomen van de opwarming van de aarde of niet wilt doen vanwege voorkoming van het verlies aan biodiversiteit. Dan zou je het kunnen doen om gewoon mensen een prettige huis en prettige leefomgeving te geven zonder luchtvervuiling met beter geïsoleerde huizen met groene bedrijven waar ook in de toekomst nog een baan.

[0:56:42] Wij vinden afrondend.

[0:56:44] Voorzitter, ik krijg gewoon geen antwoord. En als de minister zegt dat niets doen tegen klimaatverandering duurder is dan wel iets doen aan hoor ik graag dat hij een bedrag en dat ook goed onderbouwd. Maar voorzitter heb ik nog een andere vraag. Waarom wordt nu die vijfenvijftig procent uit het europese klimaat het klakkeloos overgenomen in de nederlandse klimaatwet. Want die vijfenvijftig procent geldt voor de hele u en het klopt toch dat helemaal nog niet duidelijk is hoeveel nederland daar precies aan zou moeten bijdragen. Dus dan nogmaals de vraag. Voorzitter, waarom gaat de minister dan nu al die vijfenvijftig procent overnemen,

[0:57:18] terwijl we misschien in de praktijk veel minder de aan hoeven bij te dragen. Nogmaals van ons hoeft het allemaal niet. Maar als straks blijkt dat nederland aan dat doel minder hoeven bij te dragen. Zitten we in onze nationale wetgeving wel alvast alvast. Dat is de onverstandig. De aandacht. De minister dat op z'n minst dan nog niet af.

[0:57:36] Voorzitter, ik heb net ook in een bijzin aangegeven dat als je met de rijke families van de commissie en de europese commissie die vijfenvijftig procent uit de europese klimaatwet zo doorvertalen naar alle lidstaten zou nederland net onder de vijfenvijftig procent daaraan moeten bijdragen. Ik uit mijn hoofd was het volgens mij drieënvijftig procent dat dan naar nederland zou komen. Maar wij doen als kabinet dit niet alleen vanuit de overtuiging dat we de uitstoot van c o twee moeten verminderen, maar ook juist dat we de nieuwe groene economie moeten opbouwen met een sterk vestigingsklimaat waar het nederlandse bedrijfsleven ook al laten zien dat je met circulair en c o twee vrij produceren ook echt een nieuw verdienmodel kan opbouwen. Daarom vonden we het ook gerechtvaardigd om voordat vijfenvijftig procent van de e u te gaan, ook op nationaal niveau.

[0:58:23] Heel kort

[0:58:26] voorzitter, met een hele andere.

[0:58:27] De korte vraag dan het ophogen van die klimaatdoelen kan de minister dan even voorrekenen wat dat precies doet dan met de opwarming van de aarde. Om hoeveel graden gaat het dan precies? Weet de minister dat.

[0:58:41] Voorzitter, dit dit kennen we van de heer kops dan ook de eerdmans zonder zijn bijdrage bij stil. Hoeveel graden minder warmte aarde op door de nederlandse bijdrage. Als we in elk land dat gaan doen en dan zeggen dan dat doen we gewoon niks. Dan gaat die opwarming van de aarde echt helemaal de verkeerde kant op. Ik heb net ook aangegeven. Wij hebben als nederlanders per hoofd van de bevolking een veel grotere c o twee uitstoot dan de meeste inwoners op deze planeet. Dus wij hebben ook gewoon ons steentje bij te dragen aan het terugdringen van de opwarming van de aarde en nogmaals, het biedt ons kansen wat minder vervuilende auto's op de weg leidt tot minder luchtvervuiling heb net gezegd. Honderd duizenden europeanen sterven per jaar aan luchtvervuiling, huizen beter isoleren helpt niet alleen tegen een lagere energierekening is ook goed voor het klimaat. Dus ik zou ik de heer kops zullen uitdagen om ook steeds de win, win van dit klimaatbeleid te zien.

[0:59:28] De heer eerdmans,

[0:59:31] Toch een beetje uitgedaagd voorzitter, niet door u. Maar de minister zegt ja als we alle alle landen individueel gaan bekijken. Daar wordt iedereen een beetje theorie en dan moeten we misschien kan de gedachte ontstaan om het maar helemaal niet moeten doen. Die operatie temperatuur stijging. Maar het probleem is juist dat je alle landen optelt van parijs het klimaatakkoord. Dan nog is het effect. Nul komma nul nul. Zo veel vrijwel niets. Dus de vraag is zijn we niet sowieso verkeerd bezig, ook al tel je dat allemaal bij elkaar op tegen de kosten die we ervoor maken.

[1:00:04] Voorzitter, het klopt dat we internationaal ook nog lang niet op koers zijn om anderhalve graad te behalen, ook niet twee graden beperking van de opwarming van de aarde aankomend jaar bij de vn-klimaattop staat. Dat is ook het eerste moment dat we vanuit het parijsakkoord. De totale balans opmaken van hoe ver zijn we wereldwijd met het nemen van klimaatmaatregelen. We weten nu al dat er meer nodig zal zijn. Dus niet alleen wat europa nu aan doen is met functie vijf, een aanscherping is noodzakelijk. De amerikanen zijn ook eindelijk weer ambitieus klimaatbeleid te voeren. Australië, india, indonesië allemaal landen die de laatste tijd een klimaatbeleid fors hebben aangescherpt en hopelijk gaan we dus ook zien dat ook van ditjaar dat we weer dichter bij de twee graden door komen. Maar er is nog altijd dus te weinig om de opwarming van aarde tot anderhalve graad te beperken.

[1:00:49] Maar te weinig ik dat maakt me niet zoveel uit. Maar als wij zulke bedragen wereldwijd, maar laten we nederland maar voor het gemak nemen zoveel miljarden inzetten voor iets waarvan u zegt ja, we hopen maar dat er iets dichterbij gaan komen. Maar het ziet er niet slecht uit. Heeft de heer kops volledig gelijk in. Maar het lijkt niet echt te gaan lukken want dat is toch waanzin dat we met elkaar zo beleid dat ik heb hier wel eens ministers over de knie gelegd die die voor minder niet wisten waar we naar toe zouden gaan. Weet je wel. Dus dat vind ik echt een beetje slecht dat we dan op die manier ons belastinggeld wegzetten op een op een soort hoop misschien een fata morgana of een mensbeeld om het klimaat te redden. Maar dat is dan toch

[1:01:32] niet. Oké. Als je zo veel geld investeert voor een doel wat je nu al zegt niet te kunnen halen.

[1:01:37] Voorzitter, we moeten dus alles op alles zetten om het doel wel te gaan halen. Daarom hebben we ook aanvullend op wat we al doen en klimaatfonds van vijfendertig miljard geintroduceerd. Dat is natuurlijk een enorm groot bedrag belastinggeld dat ook op een nette manier moeten inzetten en ook bij elke euro die we eraan uitgeven moeten aantonen hoeveel meer extra c o twee reductie leidt maar vijfendertig miljard in een klimaatfonds. Als je dat ook even in perspectief plaatst. Dat is ongeveer een kwartaal begroting van het ministerie van sociale zaken, werkgelegenheid. Dus in die zin vind ik dat we met een vrij bescheiden bedrag de komende jaren enorm versnellen gaan inzetten om in tweeduizend dertig. Wel dat klimaatdoel te halen.

[1:02:12] Afrondend. Dat vind ik dan ook weer een beetje gemakkelijk. Een beetje retorisch ook van de begroting van sociale zaken. Het gaat om die miljarden gewoon niet aan iets anders uitgeven wanneer de minister. Dat is het punt. Dus die zijn altijd belangrijk waar je waar de miljarden voor verplaatst en we zijn nu bij het blokje financiën beland inmiddels. Maar als uw derde blokje en ja ik kom zo even op terug rondom de rekenkamer. Laten we dat maar doen.

[1:02:38] Voorzitter,

[1:02:39] We beginnen zijn volgende blokje. Maar ik ga me een beetje zorgen maken over de tijd want om kwart over drie begint het volgende debat.

[1:02:45] En het ligt volgens mij niet aan de lengte van mijn antwoorden. Maar misschien wel aan de lengte van mijn antwoord op de interruptie voorstellen. Ik zal er ook op letten en voorzitter, ik heb nog verder hulplijn hier. Dat is voor mevrouw kreuger, mevrouw teunissen over het cost of budget. Wij zijn ook voornemens om de komende periode de voorbereiding voor het klimaatplan te starten. Dat moet in tweeduizend, vierentwintig uitkomen als onderdeel van de cyclus uit de klimaatwet. Een voorafgaand aan de klimaat plannen zullen we de tweede kamer uitgebreid meenemen in een aantal belangrijke onderwerpen die in het klimaatplan gaan terugkomen, zodat we daar ook op tijd met elkaar van gedachten kunnen wisselen. De wetenschappelijke klimaat gaat die op dit moment wordt geïnstalleerd gaat ons ook adviseren hierop en ik zal ook de budget benadering uitgebreid in dat klimaatplan meenemen. Dus ook in de voorbereiding. Daarop krijgt u het komende jaar per brief. Mijn gedachten, zodat we daar ook met elkaar over het debat kunnen voeren. Voorzitter, we zaten eigenlijk al door de interrupties, deels in het volgende blok namelijk hoe implementeren in uw klimaatbeleid. Hoe haal je die doelen? Mevrouw kreuger had daar heel interessant. Het laatste rapport van tno aangehaald. Dat is gemaakt in opdracht van de nederlandse vereniging voor duurzame energie. Daarin zitten een aantal fossiele technieken die je zou moeten uitfaseren om de klimaatdoelen te halen, zoals bijvoorbeeld het versneld uitfaseren van gas, ketels, personenautos en bestelautos die nog op fossiele energie rijden hele goede suggesties die ik ook meegeven aan het team dat dus de voorjaars besluitvorming aan het voorbereiden is. Ik zal de studie van het tno ook betrekken bij het nationaal plan energiesysteem dat in de eerste helft van dit jaar wordt afgerond en naar de kamer wordt gezonden. Ik zag wel een aantal suggesties van tno die we al doen, zoals uitfaseren van kolen design per wet is er destijds productie met kolen per twintig terecht verboden uitfaseren van gas ketels staan we nog meer hybride warmtepompen vanaf tweeduizend, zesentwintig en geldt ook voor de inzet om op een gegeven moment de verkoop van fossiele auto's in de showroom te verbieden, maar er zaten ook nog nieuwe aanknopingspunten in te nemen natuurlijk mee. De heer bauke vroeg naar de inzet op c o twee vrije elektriciteitsproductie en het is zo dat uit het huidige aids is het europese handelssysteem voor c o twee rechter. Daaruit volgt dat de aids sectoren de reeks tijd sector een grote van de industrie in tweeduizendveertig al net ook geen c o twee meer mogen uitstoten. Ook de heer erkens stond volgens mij. Wij stellen een interruptiedebat. Er komt erop neer dat er dus een hele forse opgave ligt voor de elektriciteitssector en tegelijkertijd zal elektriciteits productie de komende jaren ook fors moeten stijgen om invulling te geven aan de verduurzamingsopgave en steeds meer vraag naar groene, elektriciteit en er moet daarom goed kijken wat wel en niet mogelijk is, maar feit is dat de elektriciteitsproductie dus eerder c o twee vrij zal moeten zijn om ook een klimaatneutrale samenleving te bereiken. De heer bakker vroeg ook naar de potentiële bijdrage van het nationaal plan circulaire economie. De staatssecretaris van ocw werkt ook hard aan de uitwerking van de maatregelen die onder het nationale plan zitten. Een deel daarvan zal ook terugkomen bij de voorjaars besluitvorming en het planbureau voor de leefomgeving zal ook bij de volgende klimaat en energieverkenning doorrekenen wat de bijdrage is van ons circulair beleid aan het halen van de klimaatdoelen en ook in de integrale circulaire economie rapportage gaat die verschijnt eens in de twee jaar wordt uitgebreid ingegaan door de kennisinstellingen op hoe de inzet op circulair beleid veel sneller tot c o twee reductie kan leiden, zijn ook regelmatig bedrijven die bij ons aankloppen zeggen ik heb eigenlijk een hele nieuwe manier van produceren gevonden zodat ik echt met veel kleinere c o twee impact of zelfs met negatieve emissies hetzelfde product kan maken. Dus hele grote kansen liggen hier ook voor het nederlands bedrijfsleven en dat nieuwe verdienmodel en ik heb met de staatssecretaris van ocw afgesproken dat we bij de aanscherping van het klimaatbeleid te kijken naar een apart doel een aparte paragraaf in het klimaatbeleid voor circulariteit.

[1:06:37] De heer bakker,

[1:06:38] Dankuwel. Voorzitter, en dank voor de beantwoording van mijn vragen aan de minister. Ik ga ik vroeg de minister ook of hij inzet op c o twee vrij elektriciteitsproductie in twintig, vijfendertig en of hij bereid is dat op te nemen in de bij de wijziging van de de volgende wijziging van de klimaatwet.

[1:06:54] Voorzitter, bij de volgende wijziging van de klimaatwet zal ik ook inderdaad kijken naar het jaartal waarin die enerzijds productie vrij moet zijn. Ook in het nationaal plan energiesysteem. Wat te laten. Dit halfjaar komt zal ik schetsen hoe we dat dat doel kunnen bereiken. Want wil je dat de industrie en de rest van de samenleving abonnement klimaatneutraal zijn, dan zal de elektriciteitsproductie en energieproductie daarop vooruit moeten lopen, want anders kunnen die andere sectoren dat ook niet meemaken. Maar ik wilde ze op basis van het plan energiesysteem vaststellen wat het jaartal is waarin we dat ze realistisch kunnen bereiken. De heer grinwis en de heer ergens en bontenbal stonden stil bij versnelling van de energietransitie ook met het oog op de klimaatneutraliteit in het coalitieakkoord is afgesproken om nog een keer helemaal door te lichten. Waar kunnen in wet en regelgeving dingen versimpelen in vergunningverlening in het realiseren van de projecten en er is ook afgesproken dat we in de prioritering van energie projecten kijken hoe we de uitrol van de verzwaring van de energie, infrastructuur en grootschalige hernieuwbare projecten ook nog meer kunnen aanmoedigen. De inventarisatie op deze beide punten is inmiddels af en ik ben nu bezig met de besluitvorming dus op welke punten en ik verwacht eigenlijk dat ik dus op meerdere plekken in de wet en regelgeving wijzigingen gaat doorvoeren. Om deze versnelling ook daadwerkelijk voor elkaar te krijgen en ik ben ook bijna klaar met de wijze waarop het niet. Dus het meerjarige investeringsprogramma voor energieprojecten, hoe we dat beter kunnen prioriteren en ook strakker kunnen borgen, zodat we zeker weten dat de landelijk netbeheerder en de regionale netbeheerders die projecten ook op tijd uitvoeren en ik verwacht dat ik aan het eind van dit kwartaal die voorstellen naar uw kamer kan sturen.

[1:08:33] Voorzitter, dan tot slot vroeg de heer erkens in het verlengde hiervan ook en waar staan we nu met het landelijk actieplan net congestie. En wat zit erin. De energiewet. Wat daar los van de energiewet die brief waar ik net naar verwees eind dit kwartaal. Daar probeer ik alles al een mee te nemen, zodat het niet in die grote energiewet wijziging hoeft en het landelijke actieplan net congestie. Je ziet dat het heel veel losmaakt dat er allerlei partijen bijvoorbeeld bedrijven die met opslag bezig zijn, maar ook netbeheerders zelf weer met nieuwe ideeën komen al naar aanleiding van een publicatie van het landelijk actieplan dat pas een maand oud is, zullen we hebben ook afgesproken. Dat wordt echt een voort rollend agenda. Dat zullen we regelmatig updaten, zodat we niet alleen maar in de vergunningverlening en de projecten voorbereiding, maar ook echt in het uitvoeren van projecten en het benutten van de beschikbare capaciteit gewoon zoveel mogelijk winst al behalen. Een deel van de winst het overigens ook in de wet collectieve warmtevoorziening en in de routekaart voor opslag, die beide ook laten we dit voorjaar uw kant op komen.

[1:09:36] Erkens,

[1:09:38] Voorzitter, die brief van de minister en refereert lijkt me heel relevant. We hebben het debat op het elektriciteitsnet en energie-infrastructuur komt de brief voorafgaand aan, zodat u ook kunnen betrekken bij dat debat.

[1:09:49] Dat debat volgens mij verzet. Dus ik weet niet meer precies wanneer dat plaatsvindt.

[1:09:54] Dat weet niet helemaal zeker. Ik ga proberen u een zo simpel mogelijke brief te sturen, zodat ik vooral daarna ook de wetswijziging naar de kamer kan brengen. Als u. Ik ga dat niet ingewikkelder maken dan nodig is. Maar volgens mij heeft zal nog even kijken naar de data van het commissiedebat te proberen daar als straks elke week twee debatten.

[1:10:11] Voorzitter, veel debatten met de minister, maar moet wel goed te begrijpen. Er komt nog een losse wetswijziging verzameling van kleine wijziging hier en daar om juist te zorgen voor bepaalde versnelling, voorafgaande de behandeling van de energiewet.

[1:10:22] Ik zal u dus zo snel mogelijk de brief sturen waarin u schetst welke wijzigingen kunnen doorvoeren om te versnellen, dan moeten we die wetswijziging nog afronden. Dus of dat die voor of na de elizabeth komt. Dat weet ik niet. Dat zal ook liggen aan het moment van agenderen van de energiewet hier plenair. Maar hoe sneller, hoe beter.

[1:10:39] De agenda's. Ik ga dit debat afkappen na de eerste termijn.

[1:10:44] Ik ben er al bijna voorzitter,

[1:10:46] Doe nog even uw best die wetten.

[1:10:49] Voor zover alsnog dan kom ik bij het allerlei vragen zijn gesteld over subsidies lasten. Noem het maar op. Allereerst de algemene rekenkamer. De heer eerdmans, heer barker kops, hebben dragen onder andere uitgebreid bij stilgestaan. Ik wil allereerst de algemene rekenkamer bedanken voor een heel helder advies dat zij vorige week heeft uitgebracht waarin klip en klaar staat dat we als kabinet nog beter overzicht kunnen geven van klimaat uitgaven. Ik zal alle aanbevelingen van de algemene rekenkamer ter harte nemen en met de andere departementen ervoor zorgen dat we dat overzicht zo goed mogelijk voor u schetsen. Ik zal uiteraard ook later nog formeel reageren op het advies van de algemene rekenkamer, de heer grinwis, mevrouw kreuger, de heer thijssen, mevrouw teunissen, de heer bakker er eigenlijk heel veel van u hebben stilgestaan bij fiscale voordelen die er nu zijn voor zowel fossiel, maar ook voor groene technieken.

[1:11:41] Ik kan het kort.

[1:11:43] Ik wacht wel dit antwoord er veel glas fossiel.

[1:11:45] Mijn.

[1:11:47] Want ja, voorzitter, er zijn voordelen voor fossiele energie en over het bedrag en de definitie zijn allerlei discussies gaande afgesproken is om al die voordelen voor fossiele energie zo snel mogelijk af te bouwen. Concrete stappen. Daarvoor zijn ook al gezet. Dit jaar, bijvoorbeeld met vermindering van dispensatie, direct voor de industrie, verhoging van de vliegbelasting of dit soort afbouw staat voor de komende jaren op de rol bijvoorbeeld het verlagen verlaagde tarief van de glastuinbouw. Dat wordt uitgefaseerd. De input vrijstelling voor de productie van glas metaal cement die wordt afgeschaft en de vrijstelling voor gas voor wk kaas die wordt afgeschaft en voor een aantal andere van die regelingen zijn ook goede redenen, zowel zoals het voorkomen van dubbele belastingen of het tijdelijk verminderen van gasverbruik in nederland vanwege de gascrisis. Maar soms kunnen we ook niet altijd meteen van fossiele voordelen af vanwege europese richtlijnen of internationale verdragen. Denk bijvoorbeeld aan het feit dat er geen kerosine belasting is voor de luchtvaart. Dat is een internationale afspraak waar we niet onderuit kunnen, maar juist. Daarom heeft het kabinet een vliegbelasting geintroduceerd en die ook verhoogd om op daarmee wel het ontbreken van de fossiele belasting te compenseren, wat nog een beetje buiten de discussie blijft ook in dit debat is dat we heel veel andere dingen doen, zoals voordelen voor groene, energie, zoals het afschaffen van de btw op zonnepanelen of allerlei belasting op de uitstoot van fossiel, zoals een c o twee heffing op de industrie in c o twee minimumprijs de zo net al genoemde vliegbelasting, maar ook autobelastingen, waarbij we daadwerkelijk onderscheid maken tussen fossiele auto's en elektrische autos, maar ook in europees verband worden de grote stappen gezet om de uitstoot beter te beprijzen, zoals aanscherping van de aids beprijzing in de industrie en de elektriciteit en de komende jaren gaan we er ook mee verder met nieuwe c o twee beprijzing ook in de mobiliteit en in de gebouwde omgeving. We geven daarnaast natuurlijk ook allerhande subsidies uit aan groene investeringen sd subsidies zo'n vijf tot acht miljard per jaar oplopend naar twaalf miljard per jaar. Als je daar ook de eerste e en het klimaatfonds bij optelt. Er zijn volop bezig met het normeren, zoals het normeren verplicht stellen van een hybride warmtepomp tweeduizend, zesentwintig een verbod op code stoke en een verbod op de verkoop van fossiele auto's. Kortom, we deden je volgens mij met z'n allen het doel. Het gaat erom dat we zo snel mogelijk stoppen met fossiele voordelen dat naar beneden brengen en dat zullen we ook de komende jaren blijven doen en ik heb al eerder toegezegd. Samen met de staatssecretaris van financiën dat we nog eens helemaal in kaart laten brengen welke voordelen er nu nog zijn die fossiel verbruik ook aanmoedigen, zodat we waar nodig ook dat afvalplan pad verder kunnen aanscherpen.

[1:14:19] Was dat uw blokje subsidie financiering? Dat was.

[1:14:22] Dat niet. Maar mevrouw keuken kijkt me indringend aan.

[1:14:24] Dat ik de al een beetje aan onttrekken. Ik stel voordat u even het blokje af.

[1:14:28] Dat zal ik dan doen. Thijssen vroeg nog naar de overwinst belasting. Die is ingevoerd vanwege de exorbitante winsten die je ook in de olie en gassector worden gemaakt. Het kabinet heeft erop ingezet om overwinsten zoveel mogelijk af te romen. En dat doen we op een manier die echt goed aansluit bij de hoge winsten die op dit moment in die sector worden gemaakt, zonder dat we de prikkel om in gasproductie te blijven produceren nu volledig wegnemen omdat we de gasproductie simpelweg nodig hebben om onze afhankelijkheid van rusland af te bouwen en als het kabinet ervoor zou kiezen om een hogere percentages te heffen dan vijfenzestig procent levert dit ook als gevolg van de interactie met het winstaandeel of en de vennootschapsbelasting. Bovendien cumulatief tot bijna geen extra inkomsten op. Dat heeft de staatssecretaris ook bij het belastingplan aan u aangegeven en ik wil ook naam naar me eigenlijk aansluiten bij een aantal kamerleden die ook vandaag heeft gezegd de winsten die je gisteren en ook vorige week gehoord van een aantal grote internationale oliebedrijven. Je valt er steil achterover. Als je die miljardenwinsten hoort dan denk je op de eerste plaats hadden die bedrijf van het afgelopen jaar ook niet hun prijzen. Wat kunnen aanpassen, zodat consumenten en kleine bedrijven niet zo hard waren geraakt door de energiecrisis. Je hoopt ook dat die bedrijven die forse winst te gaan inzetten in investeren in versnelling van de energietransitie moet ook nog los en dutch fund internationaal worden gevuld. Misschien dat die bedrijven daar een stukje van hun verantwoordelijkheid kunnen pakken. Maar is ook zeer terecht door een aantal kamerleden aangegeven. Deze bedrijven hebben hun hoofdkantoor niet in nederland. Dus er is voor het kabinet ook heel weinig ruimte om deze miljardenwinsten eigenlijk geen ruimte om deze miljardenwinsten extra aan te slaan met grotere belasting op die overwinsten. Dus ik deel de verontwaardiging, maar de ruimte voor het kabinet om wat te doen aan de winst van exxon en shell is beperkt. De heer bakker vroeg mij nog naar een overzicht van groene fiscale maatregelen. Ik zou graag willen wijzen op hoofdstuk negentien de bijlage van de miljoenennota waar we dat in tabel. Negentien punt drie al schetsen. Maar zoals de algemene rekenkamer heeft aangegeven dat overzicht kan nog beter. Dus dat zullen we ook de volgende keer doen. De heer bakker vroeg naar de vrijstelling van energie, intensieve processen in de energiebelasting conform het coalitieakkoord wordt dat afgeschaft per één januari tweeduizendvijfentwintig. Ziet u dat er nog een keer zo'n fossiele belasting die we al aan het uitfaseren zijn en wij hebben gekozen voor de implementatiedatum één januari tweeduizendvijfentwintig, omdat het zeer grote impact heeft op een aantal bedrijfstakken die hebben dan nu ook nog de tijd om zich daarop voor te bereiden. Tot slot in dit blok. Voorzitter, mevrouw gunde, kan stel een aantal hele interessante vragen over de herziening van de europese energiebelastingen echt zeer belangrijk om deze hele discussie, het uitfaseren van fossiele voordelen en echter beter beprijzen van vervuiling om dat echt een hele grote stap voorwaarts te geven. Op dit moment is zweden, voorzitter van de europese raad, hebben aangegeven dit half jaar extra aandacht te zullen besteden aan de herziening van de richtlijn energiebelastingen. Ik verwacht niet dat dat dit halfjaar alles afgerond. Maar de minister van financiën zal ook in de ecofin namens de nederlandse stevig hameren op veel tempo omdat afronding van deze richtlijnen te komen. Daar zullen we dus ook inzet op aanpassingen in zowel de energiebelastingen als in de brandstofaccijnzen om alles wat vervuilend is voor klimaat natuur ook beter te prijzen ten gunste van de groene alternatieven. Recentelijk is het bmc visser door het kabinet ook aan uw kamer aangeboden waarin we daar ook uitgebreid op ingaan. Mevrouw de anne heeft in haar bijdrage een aantal principes ook aangehaald. Een aantal basisprincipes. De heer bontenbal had ook daar een goed interruptie met mevrouw kunnen over. Daar ben ik ook heel erg mee eens is, moet ervoor zorgen dat die prikkels op die fossiele energie veel sterker worden aangezet dat je dan tegelijkertijd ervoor zorgt dat groene opties betaalbaarder worden en dat als je kijkt als je hebben allerlei vrijstellingen afschaft. Dat je dan ook dat de opbrengsten die dat oplevert, ook tegelijkertijd gebruikt om de energiebelasting voor huishoudens of mkbers, waar mogelijk ook weer wat te verlagen, zodat we er allemaal op vooruitgaan. Dat ligt in het verlengde van pleidooi van de heer stoffen als het gaat om het doorberekenen van fit for fifty five van onze nationale belastingen en eventueel ook daar een correctie op door te voeren.

[1:18:42] Prima. Dan gaan we hierna door snel door naar de caroline. Maar nog even een korte vraag van mevrouw kreuger.

[1:18:48] Voorstel zit heel veel in dit afgeraffeld er heel rap tempo doorgesproken blok en ik snap dat de haas probeert te maken. De wens van het voorzitter, maar toch even over de winsten van shell shell wint olie in nederland. Shell wint gas in nederland. Shell maakt overwinsten

[1:19:07] en het kabinet heeft gekozen om die niet om op het laagst mogelijke tarief te gaan zitten. Wat europa heeft voorgeschreven voor het belasten van die woekerwinsten.

[1:19:17] Dit is toch het moment dat je ziet dat shell achtendertig miljard winst maakt dat we zien dat ten koste gaat van mensen in energiearmoede en van de planeet om als kabinet te zeggen dit pikken we niet en wij gaan toch dat hogere tarief die negenenveertig komma vijf procent voor woekerwinsten introduceren, omdat het gewoon niet pikken. Dus ik de verontwaardiging. De minister vind ik mooi, maar nu de daad bij het woord.

[1:19:44] Voor de goede interruptie van mevrouw, want het is ook genuanceerder dan het debat dat ik net heb aangehoord. Daar kreeg ik een beetje de indruk dat hier in de kamer werd gedaan alsof we dat we die miljarden winst van shell kunnen afromen dat het bedrag dat vandaag is gecommuniceerd. Dat gaat niet want het hoofdkantoor staat helaas niet meer in nederland. Anders hadden we hier denk ik al heel ander debat vandaag met elkaar ook gevoerd. Het klopt dat. Mevrouw kreuk gezegd ook shell, net als andere fossiele bedrijven heeft gas en oliewinning projecten in nederland. Daar kun je over winsten van die specifieke projecten afgenomen. Dat doen we ook met de extra's zijn zijn de verhoging van de cijfers die de staatssecretaris van financiën heeft doorgevoerd. Wij hebben gekeken naar hoe ver kunnen we gaan om die over winsten af te romen, zonder dat we die extra gasproductie op de noordzee raken die we gewoon echt keihard nodig hebben om ons ook weer op de komende winterse voor te bereiden en omdat gaswinning op de noordzee minder slecht is voor het klimaat dan de import van vloeibaar gas uit andere delen van de wereld en die balans hebben gevonden met het percentages dat het kabinet heeft vastgesteld.

[1:20:42] Afrondend,

[1:20:43] Voorzitter, en die balans, zoals de minister voor klimaat dat schetst. Dat is dus precies het probleem waar we vastzitten in die fossiele subsidies en hoeveel miljard dat er zijn de minister gaat het nog eens netjes uitzoeken. Maar de logica dat we altijd zorgen dat fossiel toch de hand boven het hoofd krijgt de keuze van het kabinet om voor het laagst mogelijke tarief te gaan voor die woekerwinsten. Dat is precies het probleem. Prima. En heb ik een hele specifieke vraag. Shell wint olie en drenthe. Dan krijgen ze dus niet alleen kunnen die woekerwinsten erop maken. Maar ze krijgen ook de belastingvrijstelling voor al dat gas wat ze daar gebruiken in die winning en dat het andere amendement wat wij vandaag hebben ingediend. Dit zijn precies de fossiele subsidies. Deze minister zou moeten willen aanpakken. Dus ik hoop dat hij bereid is dat te doen.

[1:21:33] Daar.

[1:21:34] Voorzitter, ik kom zo meteen nog uitgebreid op de amendementen die thijssen.

[1:21:41] Schaffen af zou ik zeggen en verhogen tarief. Ik sluit me helemaal aan bij de woorden van mevrouw kreuger vroeg mij of ik het bij het blokje doelen moest doen of bij dit blokje. Want dit gaat over subsidies over financiering en hoe we gaan zorgen dat mensen uit energiearmoede komen en ik heb u daar nog niet heel veel over gehoord. Maar ik denk dat klimaatbeleid heel belangrijk is om vertrouwen terug.

[1:22:00] Dat is een amendement. Dus daarvan gaat de minister denk ik ook zeggen dat doen straks weer de amendementen.

[1:22:05] Jawel maar ik wil toch even wat meer aandacht voor wat langer antwoord dan even een afgeraffeld reactie bij een amendement. Ik denk dat dit cruciaal is om een extra doel te zetten in de klimaatwet. Om te zeggen er zijn ditjaar weer zesenzestig duizend huishoudens extra bijgekomen in de energiearmoede zijn nu miljoenen nederlanders

[1:22:21] is het niet belangrijk voor het draagvlak van het kabinetsbeleid. Wat deze minister om te zorgen dat de energiearmoede wordt afgebouwd.

[1:22:28] Voorzitter, wij hebben in de afgelopen weken natuurlijk in de andere debatten hier ook uitgebreid bij stil gestaan. Ik waardeer ook dat thijssen daar zeer consistent aandacht aan besteed. Mijn antwoord gaat nu wel hetzelfde zijn als het antwoord van vorige week, namelijk dat ik met minister van volkshuisvesting bezig ben met de versnellingspakket voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Dat we daarin ook meenemen, kunnen we onder andere de fixed brigades waar dit thijssen in zijn bijdrage prachtige voorbeelden van aanhaalde. Een nog sneller kunnen opschalen en ze niet alleen maar het laaghangend fruit, zoals tocht strips radiator folie kunnen laten toepassen, maar ook echt met de straat voor straat benadering de verduurzaming kunnen versnellen.

[1:23:03] Heel goed, maar heel kort,

[1:23:05] heel kort, want dat is mooi. Dat heb ik toen ook gezegd we zien alleen dat deze coalitiepartijen vooral door de rechter echt in actie komen zorgen dat ze die doelen gaan halen. Dus ik waardeer alle moeite die gedaan worden. Maar als we dit opnemen als doel in de wet.

[1:23:20] Dan hebben die mensen in energiearmoede ook zekerheid dat echt de actie gaat gebeuren om die energiearmoede met negentig procent naar beneden te krijgen. Dus ik hoop dadelijk komt er door waardering van de amendementen maar.

[1:23:31] Voor zou ik zeggen, en voorzitter, heel kort breder dan alleen energiearmoede staat dit kabinet ook voor de bestrijding van armoede in het land er zelfs een aparte minister voor aangesteld. Daar zijn ook doelen voor afgesproken in het coalitieakkoord waar de minister voor armoedebestrijding dus ook niet alleen extra beleid op voert, maar ook uw kamer regelmatig gemeente ten energiearmoede is daar een onderdeel van. Ik denk niet dat het van toegevoegde waarde is om dat ook nog apart in de klimaatwet optreden. Maar dat neemt niet weg dat de bestrijding van energiearmoede dat die net zo belangrijk vinden als de heer tijdstip dat de andere.

[1:24:00] Moet gebeuren de.

[1:24:02] De cariben. Voorzitter, bauke heeft hij een aantal vragen over gesteld dat ik die samen nemen verschillende bonaire sint eustatius en saba zijn verschillende eilanden met verschillende eigenschappen belangen en wensen en ik ben met eiland besturen. Ook in overleg van wat het passende klimaatbeleid per eiland. Ik vind het een interessante suggestie van de heer bakker. Om te kijken kan kunnen we ook een klimaattafel voor de hele best in regelen. De heer nijpels is nu aan de slag op bonaire met klimaattafel voordat eiland. Maar ik heb ook al met de eilandsraad van saba en steeds jaar afgesproken dat we op basis van de ervaringen van de heer nijpels op bonaire kijken of dat we de tafel moeten opschalen naar een klimaattafel best of dat we een aparte klimaattafel voor de andere twee eilanden instellen de dan. Waarom zitten die bes eilanden niet in de klimaatwet uit raamverdrag overeenkomst. Parijs heeft alleen geldig op het europese deel van nederland en daarom gaat deze nederlandse klimaat klimaatwet ook echt alleen maar over het europese deel van ons koninkrijk. Er kan wel worden bezien welke artikelen van toepassing zouden kunnen worden verklaard op het caribische deel van nederland. Maar vindt het belangrijk dat we dat niet zomaar vandaag doen maar dat zou dan bijvoorbeeld kunnen voortkomen uit die klimaattafel die we daar houden en gesprekken die we met de eilandsraad voegen. Want ik denk dat er echt de beste manier is om nu verder te gaan met caribisch. Nederland is om echt te kijken hoe we daar aan de ene kant c o twee uitstoot kunnen terugdringen. De energievoorziening zo snel mogelijk kunnen verduurzamen dat je ook sneller naar c o twee vrije energievoorziening moet dan we hier in het europese deel doen, maar vooral ook het adaptatie vraagstuk is natuurlijk onwijs belangrijk op de caribische eilanden, zeker op bonaire omdat er de impact van de zeespiegelstijging een groot kan zijn. De heer nijpels. Kijk eens nu ook in de volle breedte naar zowel mitigatie als adaptatie en we betrekken ook andere ministeries straks bij het vervolg dat ze op die klimaattafel gaan gaan geven en ik zou eigenlijk bij willen terugkomen naar de oplevering van het rapport van de heer nijpels een voorstel aan de kamer willen doen hoe we aangescherpt klimaatbeleid voor caribisch nederland kunnen vast te stellen.

[1:25:59] Kunt beperken, tot een vraag.

[1:26:01] Ik heb er twee met z'n twee verschillende vragen is mijn eerste vraag is kan de minister uitleggen waarom hij niet gelijktijdig. Ook aan een klimaattafel, sint eustatius en saba werkt en waarom het ene op het andere moeten wachten.

[1:26:15] Voorzitter, omdat bonaire zelf het initiatief had genomen voor de klimaattafel. Dus ik heb toen met het eilandsbestuur van bonaire afgesproken om daar zo snel mogelijk opvolging aan te geven. Dat was in de tijd dat ik heb besloten over de extra investeringen in duurzame energie op alle drie de eilanden en te hebben. Sarah en steeds ook aangegeven. Laten we even lessen in bonaire opdoen en dan kijken hoe zo'n klimaattafel ook voor onze eilanden goed zou kunnen werken.

[1:26:40] De tweede vraag was een vraag die ik vergat te stellen. De eerste termijn de eilanden. Deze eilanden waar we het nu over hebben, zijn niet meegenomen in de monitor energiearmoede en mijn vraag is waarom is dat.

[1:26:51] Voorzitter, volgens mij omdat ze in een bredere monitor voor armoedebestrijding op de bes eilanden zitten van de staatssecretaris van koninkrijksrelaties. Maar dat ga ik even checken want we zijn natuurlijk volop bezig om die armoede op de eilanden fors terug te dringen.

[1:27:03] Dank voor de beknoptheid. Amendement.

[1:27:05] Bij de amendementen.

[1:27:09] Er is volgens mij nog het een en ander gewijzigd gaat proberen de nummering in één keer goed te doen. Amendement negen van kreuken thijssen stelt voor in tweeduizend dertig en bindende doel van vijfenzestig procent en volledig c o twee neutraal eigenlijk steeds productie in tweeduizendvijfendertig te regelen met verwijzing naar het debat. Zojuist gaat dat verder dan de implementatie van de eu klimaatwet. Dus amendement negen ontraad. Ik

[1:27:32] amendement l van kreuken teunissen vraagt om bindende doelstellingen in tweeduizend dertien en tweeduizend, vijfendertig. Dat is denk is dat hetzelfde.

[1:27:46] De suggesties die in het amendement elf worden gedaan, neem ik mee bij de tweede wetswijziging van de klimaatwet. Daarbij wil ik dus kijken naar naar waar we het net over hebben gehad. Wanneer moeten onze elektriciteitsproductie neutraal zijn? Hoe kunnen we eventuele tussendoelen ook goed laten aansluiten bij de europese inzet en hoe kunnen we ook het nationaal plannen energiesysteem laten aansluiten bij de klimaatwet. Dus ik begrijp de gedachte, maar nu nog te vroeg amendement elf ontraad ik

[1:28:10] amendement twaalf. Daar heb ik net met mevrouw kreugel het interruptie debat over gehad. Het amendement klaver thijssen teunissen.

[1:28:18] Dat gaat over het versneld afbouwen van een aantal belasting voordelen. Ik denk dat ik net ook al heb aangegeven. Ook het kabinet wil die fossiele voordelen zo snel mogelijk afbouwen. Dat zijn we ook al aan doen met een aantal van de genoemde punten uit dit amendement. Een deel van het amendement is dan ook al onderdeel van het coalitieakkoord en het belastingplan. Maar er kleven aan een aantal voorstellen ook bezwaren het bijvoorbeeld het versneld afschaffen van het verlaagde tarief voor de glastuinbouw en het schrappen van specifieke vrijstellingen hebben we nu ingezet op één januari tweeduizendvijfentwintig. Dat is ook al heel snel om ook deze sectoren even de tijd te geven zich voor te bereiden op een hele forse verschuiving van de belastingen. Want bedrijven zullen bijvoorbeeld versneld willen overstappen van gas of elektriciteit om dit te kunnen opvangen. Het amendement stelt voor de raffinaderij de raffinaderij vrijstelling af te schaffen. Dat kan niet omdat dat gaat om de europese richtlijn energiebelastingen waar we het net over hadden waar deze verplichte vrijstelling inzet om dubbele belastingheffing te vermijden. Het afschaffen van de input vrijstelling voor kolen zal in mijn ogen leiden juist tot een verhoogde inzet van aardgas in de elektriciteitsproductie. Er staat daarmee haaks op onze inspanningen om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van import van russisch, gas en ook gasproductie te verlagen. Sorry extra productie op basis van gasten verlagen, zodat we zoveel mijn kast overhouden voor onze gas opslagen en de afbouw van de vrijstelling voor kolen die wordt voorgesteld in het amendement bij wet en veel betere route hebben, namelijk het gewoon verbieden van elektriciteitsproductie met kolen in het jaartal tweeduizend dertig. Kortom, kortom, dit amendement ontraad ik maar een groot deel van het amendement zijn we al aan het uitvoeren.

[1:30:01] Een vraag, mevrouw kreuger,

[1:30:03] Ja. Voorzitter, misschien een vragen en constateringen in vraag want dit is geen nieuw onderwerp. Die fossiele subsidies is een onderwerp wat ongelooflijk veel aandacht behoeft en wat jarenlang heeft gelegen. En nu ligt de kans om wel iets concreets te doen en dan vind ik het moeilijk dat deze minister eigenlijk alleen maar zegt we zijn er al mee bezig. U nog even wachten. Het duurt nog even wat gaat deze manier minister doen.

[1:30:29] Om.

[1:30:30] Concreet fossiele subsidies af te schaffen. Want dat hoor ik niet in het antwoord van de minister.

[1:30:35] Voorzitter, sterker nog, het kabinet is fossiele subsidies al aan het afschaffen. Daar heb ik met uw collega, mevrouw maatoug, ook uitgebreid over gedebatteerd in het belastingplan, in het belastingplan dat op één januari jongstleden is ingegaan, worden op fossiele subsidies afgebouwd in het belastingplan dat op één januari tweeduizendvijfentwintig ingaat worden verdere fossiele subsidies en vrijstellingen afgebouwd of zelfs helemaal afgeschaft, juist omdat ook het kabinet ervan af wil.

[1:30:59] Voorzitter, dan amendement dertien keuken thijssen vraagt om het opnemen van een energiebesparingsdoel voor tweeduizend dertig, daar de reductie van het energieverbruik is onderdeel van de wijziging van de richtlijn energieefficiëntie onderdeel van het europese klimaatpakket. We zijn daarover nog in europees verband aan het onderhandelen om ook de europese doelen voor energiebesparing een vast te stellen en ik heb u al eerder toegezegd. Zodra die europese doelen zijn vastgeklikt, zal ik die doorvertalen naar nationale reductiedoelen en tno adviseert mij daarbij het eerste tussen onderzoek van tno is opgeleverd en zal ik binnenkort ook aan de kamer aanbieden en zodra dat de europese onderhandelingen zijn afgerond, kom ik met voorstellen voor nationale doelen, dus het amendement loopt daarop vooruit te moet ik op dit moment ontraden. Amendement veertien van mevrouw teunissen stelt forum al in tweeduizend dertig klimaatneutraal te zijn in nederland. Dat betreft een zeer vergaande aanpassing van de klimaatwet gaat veel verder dan de europese klimaatwet. En aangezien het planbureau voor de leefomgeving. Ons waarschuwt dat vijfenvijftig tot zestig procent reductie in tweeduizend dertig eigenlijk al tegen het praktisch onhaalbare aan zit, denk ik dat dit amendement al begrijp ik de richting van mevrouw teunissen, maar wel erg fors is. Dus ik ontraad dat amendement amendement zeventien teunissen kreuger stelt voor om de investerings aftrek van de mijnbouw af te schaffen. Dit amendement wijzigt de mijnbouw werd. Er ligt daarmee overigens, net als heel veel andere amendementen wel ver buiten de strekking van dit wetsvoorstel, maar in nederland opererende olie en gasproducenten zijn veelal internationaal opererende bedrijven die ook actief zijn op andere delen van de noordzee met de investeringsaftrek, maar ook het kabinet een gelijk speelveld in het europese deel van de noordzee te behouden. Het dit om te voorkomen dat gaswinning uit die kleine nederlandse velden offshore helemaal wordt afgebouwd, terwijl we eigenlijk ook vinden. Import van vloeibaar gas uit amerika. Midden oosten is gewoon slechter dan gasproductie van onze eigen noordzee. Dus het is het vinden van de balans tussen de investeringsaftrek enerzijds en het afromen van overwinsten anderzijds. De amendement zeventien moet ik daarom ook ontraden. Voorzitter,

[1:32:58] amendement achttien thijssen kreuger.

[1:33:02] Daarmee willen de indieners emissies van broeikasgassen van huishoudens per inkomensgroep en de financiële gevolgen daarvan inzichtelijk hebben. Dat ontraad ik omdat in deze wet te amenderen ten aanzien van de broeikasgassen van huishoudens per inkomensgroep is het echt moeilijk om een realistisch beeld van de werkelijkheid te geven. De emissies van huishoudens hangen immers samen met niet alleen maar de inkomens, maar ook het gedrag van die huishoudens en het is daarom heel moeilijk omdat naar inkomensgroepen uit te splitsen en ten aanzien van de jaarlijkse effecten financiële gevolgen van klimaatbeleid moeten we echt integraal kijken naar de koopkrachtplaatjes die bij de miljoenennota worden opgeleverd. Dus amendement achttien ontraad ik amendement negentien van koekkoek dassen pakken thijssen kreuger vraagt om ook negatieve is na tweeduizendvijftig vast te leggen in deze klimaatwet, en eigenlijk pakt dit amendement een deel op van de europese klimaatwet, dat wij niet expliciet in onze wetswijziging hadden opgenomen. Ik had wel verwezen naar alle verplichtingen die daaruit voortkomen. Maar door dit zo expliciet te maken, geschept dat ook extra helderheid dus amendement negentien koekkoek komst. Zoiets geef ik oordeel kamer. Amendement twintig koekkoek tassen vraagt om tussendoelen voor tweeduizend, vijfendertig in tweeduizendveertig. Ik heb eerder ook aangeven wat het me een hele goeie discussie lijkt om te kijken hoe kunnen tussendoelen helpen om klimaatneutraliteit dichterbij te brengen. Maar dat wil ik doen op basis van de afronding van de europese discussie en meenemen in het klimaatplan. Het nieuwe klimaatplan is amendement twintig vind ik nu nog te vroeg, maar komt wel terug bij de tweede wijziging van de klimaatwet is nu ontraad ik amendement twintig.

[1:34:31] Een korte vraag,

[1:34:33] Ik heb netjes gewacht tot het amendement besproken. Ik heb het gehoord ik begrepen, al gaat deze kant op wat ik tenminste nog wel ter overweging meegeven dat eigen adviezen werkgroep van regering de werkgroep twee vrij elektriciteitsindustrie vijfendertig. Die geeft aan dit is nou juist zo'n nodig subdoel, niet alleen omdat het parlementaire controle groot, maar juist ook omdat het voor marktpartijen zekerheid vergroot.

[1:34:56] Dus ik geef even ter overweging omdat het debat net heel erg ging over de klimaatwet is voor parlementaire controle en niet voor iets anders. Maar dit zojuist dus investeringen stimuleren nodige.

[1:35:06] Voorzitter, dat begrijp ik. Het expertteam enigszins systeem gaat binnenkort zijn eindadvies aan mij opleveren dat verwerkt dan het nationaal plannen energiesysteem dat die voor de zomer van mij krijgt. Dus ik. We voelen allemaal wel aankomen dat we het jaco voor c o twee vrije productie en naar voren kan halen ten opzichte van tweeduizend vijftig. Maar wat dat jaartal precies wordt. Dat wil ik dus doen op basis van het advies. U verwijzen naar tussenrapport. Het eindrapport komt er binnenkort aan. Ik denk dat we qua inrichting de goede kant op twintig

[1:35:32] vind. Dat was dat was volgens mij net amendement twintig jaar is ontraden. Voorzitter, amendement eenentwintig thijssen krijgen over energiearmoede naar we hebben afgelopen jaren gezien hoe heftig te schokken van de energiecrisis ook doorvertalen naar de energierekening van huishoudens en ondernemers daarom zo snel mogelijk verduurzamen en minder energie verbruiken, maar dit amendement past wat mij betreft niet bij de opzet van de klimaatwet armoede moeten ze in den breedte en bestrijden. Energiearmoede is daar een onderdeel van amendement eenentwintig ontraad. Ik

[1:36:01] en dan heb ik hier amendement tweeëntwintig, maar dat is volgens mij inmiddels vervangen door vierentwintig,

[1:36:09] tweeëntwintig is vierentwintig, dus amendement vierentwintig naar met verwijzing naar het debat. Ook wij hebben een tijdelijke solidariteitsbijdrage ingevoerd omdat we die excessieve winsten tijdens deze energiecrisis willen afromen, maar bedenk ik net uitgebreid gewisseld. Waarom. Ik vind dat staatssecretaris tot een begrijpelijk percentages van nederland is gekomen. Dus amendement vierentwintig ontraad ik en dan had ik nog amendement vierentwintig daartussen. Daar heb ik in mijn inleiding al bij stilgestaan. Mevrouw kreuger heeft gelukkig een klein foutje in de wetswijziging opgemerkt en amendement drieëntwintig zorgt er dus voor dat het tussendoor van tweeduizend dertig nog altijd refereert naar het jaartal negentien, negentig. Dus vijfenvijftig procent reductie ten opzichte van negentien, negentig, zo vrij cruciaal toevoeging. Dus amendement drieëntwintig van mevrouw kreuger oordeel kamer en voor.

[1:36:58] Dat een werknemer van de maand dat dit heeft de wet en hulde hulde.

[1:37:04] Ik heb nog tien minuutjes. U mag het zeggen als we de tweede termijn er doorheen kunnen persen, zodat gewoon proberen. Maar er moeten we echt ongelooflijk punten zijn.

[1:37:14] Dan moet ik nog even een regeling van werkzaamheden doen op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen stukken op de lijst staan voorstellen voor de behandeling van d zesenzestig. Als voor het eind van de vergadering wordt daarmee ingestemd. Ik wil aan de kamer mede dat mevrouw ouwehand met ingang van heden weer fractievoorzitter van de partij voor de dieren is dan ga je mevrouw teunissen. Ik stel voor de komende tweeminutendebat toe te voegen. Volgende twee minuten debat aan agenda van de kamer. Mijn groningen, met als eerste spreker het lid van haga groep van haga, brandweer en crisisbeheersing, met als eerste spreker het lid mulder, pvda, herstart verkoop proces internet bv, met als eerste spreker het lid van groenlinks, institutioneel racisme, met als eerste spreker het lid van baalen van denk en strafrechtelijke om onderwerpen als eerste spreker het lid mulder, partij van de arbeid en de wetsvoorstel wijziging van de huisvestingswet naar aanleiding van de evaluatie van de herziene huisvestingswet tweeduizend veertien kamerstukken zesendertig duizend negen, nul en het initiatief wetsvoorstel nijboer grinwis inzake vaste huurcontracten kamers zesendertig, vijf, op verzoek van de fractie van eenentwintig benoem ik in de vaste commissie voor.