Rondetafelgesprek over funderingsproblematiek

[0:00:03] Ik open het ronde tafelgesprek, van harte welkom en rondetafelgesprek over de fundering problematiek welkom op de publieke tribune. Welkom aan de gasten welkom aan de collega's die zal ik zo even voorstellen. We hebben twee blokken. Het eerste duurt tot iets voor uur en het tweede duurt beginnen om vijf over drie en eindigt om half vijf. Ik zou eerst even voorstellen wie wie u allemaal tegenover u hebt van de collega's. Dat is mevrouw bromet van groenlinks, de heer de groot namens de vvd, de heer boulakjar namens d zesenzestig en mevrouw van dijk namens het cda en ik begrijp dat de heer kops van de pvv ook zich had aangemeld. Dus die zal zo meteen nog binnenkomen. Ik ben zelf van de pvda ik nijboer is mijn naam en ik mag u vanmiddag. Voorzitter, dan hebben we als gasten over die die verstand hebben van deze fundering problematiek soms professionele soms als tegen wil en dank, zou ik zeggen aan mijn rechterzijde van voren af aan beginnen met de heer van de nadort burgemeester van de gemeente weststellingwerf, de heer hoogland gedeputeerde in de provincie friesland.

[0:01:11] De heer schoonman is digitaal bij ons van de unie van waterschappen. Die zou ik als laatste het woord geef ik straks het rijtje af. Steeds gewoon welzijn geluid uit wil zetten dan dan horen we geen achtergrond geluiden. De heer klein, maar van der laan, voorzitter van het platform, slappe bodem en tevens wethouder van.

[0:01:28] Dan.

[0:01:30] En dan de heer dochter om ervaringsdeskundige en bewoner van de zuidplas

[0:01:37] van de gemeente gouda, gouda plas pop folder op mijn van nemen van de gemeente gouda en mevrouw dekker, ervaringsdeskundige en bewoner van de friese veen weide. Dat klopt wel.

[0:01:48] Hartstikke goed. Dan is er afgesproken dat u enkele minuten vaak twee maximaal drie minuten inleiding zult verzorgen. In den haag heeft de collega's de gelegenheid om vragen te stellen en dan proberen dat een beetje ordentelijk te doen, zodat wij zoveel mogelijk informatie over deze fundering problematiek tot ons kunnen nemen. Dan geef ik het woord aan de heer van de nadort voor de van de nadort, voor de aftrap.

[0:02:11] Dankuwel. Voorzitter, misschien allereerst even jaar in het dagelijks leven ben ik burgemeester van de gemeente weststellingwerf. De reden dat ik hier zit is dat ik voorzitter ben geweest van de friese fundering stapel vries waardering stapel was een initiatief van provinciale staten in friesland. Om de problematiek van mensen met fundering schade in der veen weide gebieden een stem te geven in het fijn wij de programma

[0:02:35] s gedeputeerde ambulance heeft mij verzocht om die tafel te willen. Voorzitter, daar heb ik gezegd we zijn met een aantal ervaringsdeskundigen om tafel gaan zitten zitten en daar maken we dus een advies over over hoe wij als mensen die in het veengebied wonen in de veenweidegebieden wonen en de problematiek van de fundering aan den lijve ondervinden hoe wij dat opgelost zouden willen hebben. Daar hebben we een advies over schrijven. Dat heeft u als het goed is bij uw stukken gekregen en als ik het in een paar woorden moet samenvatten. Dat zal ik doen. En dan zal ik daarna graag vragen beantwoorden. Dan heeft de fundering stapel gezegd van ja wegen. Wij willen proberen weg te. We willen wegblijven bij allerlei juridische en technische discussies technische discussie. Wat is nou de precieze oorzaak van de fundering schade en juridische. Wie is er dan precies verantwoordelijk voor? Het is veel meer dat er sprake is van een maatschappelijk probleem. Wat een waaier aan oorzaken kan hebben.

[0:03:36] Kun je heel veel tijd en heel veel geld en aanbesteden om dat uit te gaan zoeken hoe dat dan precies zit. Maar dat lost het probleem niet op. Dus benaderen van de andere kant accepteer dat er een maatschappelijk probleem is en dat is dan ook wel een beetje mijn school. Zo zit ik er zelf alleen de wedstrijd. Als er een maatschappelijk probleem is, is de overheid om dat probleem te helpen mee oplossen. Genieten het probleem groter te maken en dat is ook de insteek van het van het advies van de fundering stapel wat eigenlijk voor friesland op drie pijlers stoelt een recht fundering loket in waar mensen terechtkunnen met alle vragen die verder geholpen worden met problemen rondom funderingen.

[0:04:17] Ik kom met een financiële regeling voor de fundering gedeputeerde en komt met een programma over voorlichting en preventie dat in het kort mijn bijdrage. Voorzitter, hartelijk dank. Ik heb nog.

[0:04:28] De technische verzoek aan de heer schoonman, want ik geloof dat uw geluid nog en vooral van onze diensten redactie een verslag die iets is dat een beetje lastig. Dus als u uw geluid uit kunt zetten dan dan kunnen zij het nog beter doen. Ik geef het woord aan de heer hoogland.

[0:04:47] Excuses,

[0:04:48] Dankuwel. Dank ook voor de uitnodiging en ik hoop dat u onze de memo heeft ontvangen om daar ook de informatie uit te halen waar wij waar wij mee bezig zijn als ik het over heb dan spreek ik ook namens het waterschap en en ook de aanpalende gemeentes die zich bezighouden met het fijn wij de programma wat wij in tweeduizend, eenentwintig hebben vastgesteld en tot twee duizend dertig ook funderingen als onderdeel hebben meegenomen om daar ook mee aan de slag te gaan en daar ook kijken of we daar een oplossing voor zouden kunnen vinden. Nou dat is een fundering. Dat is sowieso een jaren goede veilig wonen. Het is een sociaal economische voorwaarden in eerste instantie, dan moeten we allemaal voor zorgen dat we dat op een goede manier rond kunnen krijgen en het is in friesland veelvuldig komt het forum fundering problematiek en dat is ook de reden dat wij dat ook meegenomen hebben, want het veen weidegebied iets meer dan in andere gebieden met vind onder andere ook om te blijven plaats is. Het is niet alleen februari. Wij vinden dit zo van zodanig belang dat we ook kijken naar wat is de de woningvoorraad even iets aan kunnen we die handhaven. Ook op een lange termijn ook in het kader van die funderen. Want het zijn vaak toch wel wel goed bewoonbare plekken maar die die door de fundering problematiek misschien wat in diskrediet komen en daar moeten we voor zorgen en we weten ook dat hebben we ook in de voorgaande tijd dat we dit hebben ontwikkeld. Heel veel ervaringen uit het veld. De tafel heeft ons aangeleverd, maar ook in de persoonlijke contacten met de mensen die die toch behoorlijk veel problemen. Hiermee hebben. Dat noemen wij ook de code rood gevallen. Dat is een de de problematiek die forum voor een een aantal van onze inwoners heel ernstig is en dat nemen wij als politiek ook zeer goed mee en daar willen we ook aandacht aan geven.

[0:06:43] Dat is niet alleen bij ons het waterschap en is ook bij de bij de gemeente uiteraard want daar wonen onze inwoners. Tegelijkertijd hebben we daar en dat is ook naar aanleiding van het hele politieke proces hebben wij geprobeerd om de

[0:06:58] de gedupeerden toch enigszins tegemoet te komen. De heer van de nadere heeft het al gezegd dat we willen met een goed loket dat de mensen daar ook goed bij bij aan kunnen sluiten. Willen we dat zijn daar een informatie ook op kunnen halen. We gaan we hebben een geld beschikbaar gesteld voor onderzoek naar de fundering goed in de grond kruipen van wat is er nou precies aan de hand voordat daar een herstel aangeleverd wordt, maar tegelijkertijd ook om te kijken van wat is de mate van van de schade aan aan het fundament. Daar hebben wij als preventie en en vooral het waterschap van het loket dat wat ingrid ingericht met de gemeentes. Maar in het kader van onderzoek en eventueel een financiële bijdrage voor herstel hebben wij tot tweeduizend dertig in gezamenlijkheid twee zes miljoen voor uitgetrokken en we hopen ook dat er ruimhartig gebruik van gemaakt wordt om in ieder geval de eerste nood te ledigen.

[0:07:56] Wij hebben natuurlijk ook de positie als overheid is heel lastig want wij gaan er nog steeds van uit en dat is ook zo. Dat hebben we ook laten uitzoeken en dat de verantwoordelijkheid.

[0:08:06] Voor de fundering,

[0:08:07] Dit ten principale bij de inwoner ligt. Maar wat wij hebben gedaan. Het is meer een morele invulling zeg maar ook mensen daar in bij te staan en daar hebben we gelukkig ook politiek breed draagvlak voor kunnen vinden. Sterker nog, de moties in het waterschap en bij de provincie die leek een heel erg op elkaar, zoals heel veel contact onderling. Dus dat er zich ook wel mooi om dat te melden dat het politieke spel dan ook verder gaat om alleen de provincie het provinciehuis. Maar dat laat niet onverlet dat wij daar problematiek. Wij hebben en ik zal het kort houden. Maar ik heb toch een aantal punten die die wij graag aan onder de aandacht willen brengen. Dat is de financiële ondersteuning vanuit het rijk voor de fundering. Herstel kost dat we kunnen dat niet alleen als als plaatselijke overheden een fonds duurzaam fundering herstel zonder drempels, centrale regels, forum eerder meldde van potentiële verhuurders probleem voor een transparant en eerlijk verkoop proces van vastgoed. Dat merken we ook wel in de bron moeten aanpakken en een centrale inkoop voor satelliet data en het departement op rijksniveau verantwoordelijk voor het funderen problematiek. Dus één loket niet meerdere niet meerdere ministeries een ministerie waarin ertoe aan om die problematiek in ieder geval aan te kaarten. Dit is even mijn toelichting voorstellen.

[0:09:18] Hartelijk dank en verschillende gasten hebben ook position papers ingeleverd waren ook deze punten zijn terug te lezen voordat u thuis volgt of of elders. Dan kunt u daar ook uitgebreider terug lezen in waarvoor dank voor de gasten dat ze deze hebben gemaakt. Voor ons is nu het woord aan de heer klein van der laan van.

[0:09:36] Slappe bodem,

[0:09:38] Dankuwel. Voorzitter, het platform slappe bodem is een samenwerking van drieëntwintig gemeenten zes waterschappen en twee provincies hebben allemaal te maken met slappe bodem problematiek in zitten gewoon op der veen weidegebieden. Ook in de in de klei daalt nog wel eens wat een almere bijvoorbeeld nog even. Het staat voor mijn alle position papers. We hebben er ook eentje ingeleverd. Het gaat over één miljoen huizen. Dus het is geen klein probleem waar we het hier over hebben en het is echt een sluipmoordenaar.

[0:10:10] Het gebeurt er in vele vormen en dat ik ook wel belangrijk om ook die bodem daar goed in mee te nemen als één van de dingen die wel even uit wil halen in technische zin. Je hebt landelijk gebied en stedelijk gebied en in stedelijk gebied heeft die bodem een andere invloed op funderingen dan in landelijk gebied. Het is niet zo dat als in het landelijk gebied de waterstand lager moet zijn voor de landbouw daar dat dat we daar in de stad een probleem mee hebben. Dus dat dat is echt gescheiden van elkaar.

[0:10:38] Ook in technische zin alles op te lossen. Maar de vraag is wel voor welke prijs en ook in duurzaam opzicht. Er is van alles mogelijk in drainage. Maar er zit je wel voor altijd aan vast. Dat zijn keuzes ook politieke keuzes. Maar dat is wel om daar ook rekening mee te houden.

[0:10:53] En inderdaad de de eigenaar. Die is verantwoordelijk en dat is dan kom ik zo op terug. Tweede ik even wil benadrukken, is het integrale. Want we hebben het hier over fundering problematiek. Die is gerelateerd aan wat wij als gemeente in de openbare ruimte doen en we zien bijvoorbeeld in gouden, maar ook in andere gemeenten bij het platform op moment dat je met riolen en dergelijke aan de slag gaat. Dan doet dat wat met die bodem. Zeker in veen weidegebied. Dat doet dat met grondwater. Dat heeft dus ook mogelijk effect op funderingen. Daardoor kunnen projecten soms één of twee jaar stilliggen omdat je mensen tijd wil geven om dat uit te zoeken. Tegelijkertijd wil je niet dat een privaat probleem ook een publiek probleem wordt dat daardoor noodzakelijke investeringen niet kunnen gebeuren. Dus dat is een groot bestuurlijke dilemma en tot slot het integrale gebied ook de energietransitie. Want een hele hoop huizer. Wat moet gebeuren aan funderingen, maar er ligt ook een enorme opgave voor de energietransitie, waarbij vaak met dezelfde huizen iets gebeuren en dat van een combinatie die wel optelt. En dan kom je uiteindelijk op het sociale aspect, want we hebben het hier niet alleen over huizen. We hebben over een thuis van heel veel mensen en weet u, zeker als gemeente als eerste overheid heel veel mee te maken met de sociale problematiek die dit kan veroorzaken. Als je die kosten voor fundering herstel als huiseigenaar niet kan betalen. Wat dan. Of als de investeringen uiteindelijk niet opwegen. Zeker in combinatie met wat er een isolatie moet gebeuren tegen wat het oplevert dan komt de vraag moet een huis niet gesloopt worden. Maar je zal maar die laatste bewoner van het huis zijn

[0:12:24] de stress die het oplevert als bewoner als je fundering problemen hebt

[0:12:28] de en als het niet lukt om dat aan te pakken. De verloedering die dat in een huis, maar ook in hun buurt kan betekenen

[0:12:35] en wij zitten daar als gemeente zitten zijn wel de eerste die door mensen worden aangesproken en we hebben ook niet altijd de middelen. En wat is er dan nodig. Gelukkig sluit heel erg aan op wat hiervoor is gezegd begint met kennis en bewustwording, want heel veel mensen weten niet eens dat zij verantwoordelijk zijn voor het grondwater worden funderingen.

[0:12:54] Dat betekent. We hebben gezegd onderzoek naar een fundering, label en help ook gemeente bij bijvoorbeeld een fundering loket. Want we hebben ook niet altijd de menskracht of de middelen om hieraan te werken.

[0:13:05] Een fonds duurzaam fundering herstel net ook al genoemd sluit me volledig bij aan laagdrempelig goed toegankelijk voor mensen die dat niet kunnen betalen is essentieel inderdaad ook in de voorgenoemde datum en monitoring over bodemdaling, grondwater. Fundering is ontzettend belangrijk.

[0:13:20] Specifiek voor gemeente. Ook het gemeentefonds zit nu wat compensatie in het gemeentefonds voor ook voor slappe bodem. Maar dat is te weinig. En ook niet voor alle gemeenten. Zeker als het gaat om blijven bieden.

[0:13:31] Goed kijken naar waterbeheer zeker ook om waterschappen erbij te helpen en ook de nationale aanpak fundering herstel. Daar wordt nu aan begonnen is heel erg belangrijk voor gemeenten om daaraan te werken, zodat we uiteindelijk als overheden. De mensen ook echt goed kunnen.

[0:13:45] Wij stemmen.

[0:13:47] Hartelijk dank.

[0:13:48] Dan is het woord aan de heer.

[0:13:51] Ik wil het goed uitspreek. Het dochter om

[0:13:54] uit gouda zuidplas voelde. Zoals ik op papier staan,

[0:13:58] Dit is wel vlakbij. Maar

[0:14:02] wij

[0:14:05] kwamen in tweeduizend vijftien in gouda wonen en

[0:14:10] in december en in.

[0:14:12] Ik geloof mij juni werd duidelijk dat mede als gevolg van werkzaamheden aan het riool en herinrichting van de straat

[0:14:21] dat onze woning aan het zakken was. We zaten in een blokje van acht woningen

[0:14:26] best op leeftijd. Maar in tweeduizend drieënnegentig was er al fundering herstel geweest. Dus wij hadden het gevoel dat

[0:14:35] wijnen in negentien drieënnegentig dat wij weinig kans liepen op op fundering problemen. Maar dat blijkt anders te zijn.

[0:14:47] Het is goed afgelopen. Dus onze woningen zijn inmiddels hersteld.

[0:14:52] Maar we hebben wel een groot avontuur met z'n allen mee willen meegemaakt

[0:14:58] in de eerste instantie ga je je af. Ga je afvragen van hoe komt het nou dat kan toch niet. Wie is de schuldige

[0:15:05] is het echt zo naarmate de leeftijd van de bewoners hoger was er van mensen die zeiden joh. Het heeft altijd al gezakt.

[0:15:14] Het zal mijn tijd wel duren. Maak je niet druk. Dat hoort er gewoon bij. Maar ja goed als je hier nog een tijdje willen wonen en het tempo van verzakken zo hoog is. Dan moet je toch wel in beweging komen.

[0:15:27] Dus er was echt iets aan de hand. Er was bij ons en dat is bij niet zo veel gevallen duidelijk een oorzaak gevolg situatie dus door die werkzaamheden

[0:15:40] werd onze fundering beschadigd.

[0:15:43] Maar goed, ik wil jullie even schetsen wat er gebeurt met met mensen die dit meemaken. Ze zijn niet op de hoogte. Wat er aan de hand is. Het duurt een hele tijd voordat je begrijpt dat er wat de fundering is. Ik ben zelf opgeleid als architect. Dus ik begrijp dat wel maar heel veel mensen niet en ik moet ook bekennen dat ik weet hoe je een fundering maakt. Je belt namelijk constructeur en zich rekent het voor me uit

[0:16:07] en dat is alles maar je hebt dus expertise nodig om eventueel tot herstel te komen en ook te weten hoeveel het kost de kosten. Laten we daar helder over zijn. Vanaf zestig, zeventigduizend tot zo'n honderd en tien, honderd, twintigduizend euro per pand. Ben je kwijt om het recht te zetten en dat maakt wel duidelijk dat mensen daar echt slapeloze nachten van kunnen krijgen

[0:16:31] op het moment dat het allemaal gebeurt. Weet je ook niet hoe groot jouw schade is. Hoe hoe de opgave in elkaar zit. Hoe snel dat kan. Je moet aan je moet heel veel dingen samen gaan regelen. Je moet samen met je buren over geld gaan praten en ik kan je wel vertellen dat gaat gewoon niet makkelijk ook deskundigen. Dan denk je ik ga je vertellen hoe het zit mensen die zijn niet zo snel bereid om dat allemaal te geloven.

[0:16:54] Dus je hebt begeleiding nodig. Ik had ook uiteindelijk graag begeleiding van anderen, want het is heel moeilijk om je buurman te zeggen je moet het zo doen.

[0:17:03] Ik heb ook weken gehad dat er neem maanden gehad dat er elke week iemand in huis om te huilen.

[0:17:11] Die kwam bij me langs van joh ik zie het niet meer zitten en

[0:17:15] die onzekerheid over hoeveel het gaat kosten. Kun je alleen maar oplossen door een begroting te hebben en zeker te weten dat die klopt.

[0:17:22] Daar heb je hulp voor nodig.

[0:17:25] Een vervolgens heb je hulp nodig om te kunnen organiseren dat het gebeurt om even duidelijk te maken. Je kan naar een aannemer toestappen en zeggen van help ons even maar die aannemer die zegt als u nog geen adviseur heeft

[0:17:38] dan dan denk ik niet dat u probleem duidelijk kunt functioneren kunt uitleggen. Dus je hebt die adviseur nodig om het proces in beweging te krijgen om te weten wat er moet gebeuren om verder te komen ook hoeveelheid kosten. Dan hebben we nog genees of je weten of je betalen kunt al die onzekerheden maken dat de mensen echt

[0:17:56] kunnen blokkeren. Ik heb ook een buurman die uiteindelijk bleek het beste kunnen betalen.

[0:18:02] Die heeft volledig geblokkeerd verkregen. Een een toezegging van de gemeente gouda dat er een bijdrage zouden krijgen en nog blokkeerde hij want hij vond dat er misschien wel simpele oplossingen waar uiteindelijk is er met bestuursdwang dwang gedreigd. En toen is die met rokende zolen.

[0:18:20] Door de bocht gegaan.

[0:18:21] Heeft hij mij en uiteindelijk bleek iedereen het wel te kunnen financieren. Ik moet erbij zeggen dat de rente toen aan het dalen was er op dit moment stijgt de rente. Maar er zijn een paar dingen dus die die een buitengewoon goed zouden zijn als die structureel beschikbaar zouden komen, namelijk

[0:18:40] financiering van de kosten van de begeleiding en ik zeg financiering, want dat hangt ervan af hoe uiteindelijk het herstel wordt uitgevoerd en misschien kunnen de kosten gewoon later weer verrekend worden. Maar toch de eerste klap om direct al een adviseur in te schakelen en samen geld uit te geven is erg lastig. Dus dat is één twee die begeleiding bij de uitvoering en drie. Er zijn altijd mensen die toch echt het niet kunnen betalen en die ene die kan het blokkeren voor de rest. Ik hoor ook van juristen die zeggen van ja het is hopeloze. Er zijn projecten waar een figuur bijvoorbeeld twintig mensen of twintig panden zeg maar ervan weerhoudt om uiteindelijk echt het herstel aan te gaan. Dus die ene dupeert eigenlijk een heleboel andere terwijl u eigenlijk niks aan kan doen want hij kan het niet.

[0:19:25] Dus ik vind het zelf onbegrijpelijk dat het fonds fundering herstel waar veel mee geschermd wordt. Dat is alleen maar toegankelijk voor die mensen die wonen in gemeenten waar dat fonds aan verbonden is. Ik vind het onbegrijpelijk dat na al die jaren dat fonds nog steeds niet algemeen landelijk is. Het is ook oneerlijk van iemand die in de ene gemeente woont. Die heeft er dan wel recht op en niemand een andere gemeente niet. Ik begrijp het niet.

[0:19:52] Verder zijn er heel veel dingen die gemeentes kunnen doen. Uiteraard. Voorlichting is belangrijk. Ik heb in opdracht van of met met steun van nwo een film gemaakt over hoe dit gaat vooral met het idee dat als je goed weet hoe het gaat

[0:20:06] dat je ook sneller met elkaar het eens kan worden en dat je ook gewaarschuwd wordt voor het feit dat je met elkaar ruzie zult krijgen is niet oppast.

[0:20:16] Dankuwel.

[0:20:17] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw dekker uit verliezen, veen wij.

[0:20:26] In het position paper heb ik al uitgebreid beschreven hoe de situatie is. Dus dat wil ik nu in het kort wat verder schetsen.

[0:20:34] Zoals u heeft kunnen lezen, ben ik ervaringsdeskundige met een code rood woning of eigenlijk code rood boerderij in het diepe water. De friese veenweidegebieden veen weidegebied in de gemeente weststellingwerf. Onze woningen heeft zeer ernstige schade aan de fundering, maar ook aan het casco. Het huis spreekt in tweeën overal zijn scheuren

[0:20:54] het dak gaat uit elkaar.

[0:20:56] Onze woning heeft geen toekomstperspectief meer aangezien sloop nieuwbouw. Het advies is

[0:21:01] een inspectie met betrekking tot veiligheid van onze woning is begin april uitgevoerd.

[0:21:06] De inspecteur gaf aan het een zorgelijke pand te vinden.

[0:21:10] Wij wachten nog op de reportage en wat deze reportage voor ons zal gaan betekenen.

[0:21:15] Ook de motie code rood die afgelopen december aangenomen is. Zowel de friese staten als in het algemeen bestuur. Wetterskip

[0:21:22] wordt op dit moment middels een intermediair in uitvoering gebracht.

[0:21:27] Code rood bewoners zijn bezocht, waarna voor de zomer een maatwerk advies door de intermediair wordt uitgebracht bij. Ik denk gedeputeerde staten.

[0:21:37] Het was een fijn gesprek, maar wij hopen wel dat uit dit advies een uitvoerbare en ook financieel draagbare oplossing zal worden geboden.

[0:21:45] Alleen bij ons ook zeker de angst dat het advies niet geheel overgenomen zal gaan worden door de friese overheden en dat er nog steeds geen oplossing komt.

[0:21:54] Onze huidige situatie van onrecht voelt als de groninger aardbeving problematiek

[0:21:59] een bewuste economische keuze uit het verleden, waarvan de woning eigenaar het slachtoffer is zonder dat hij of zij daar enige invloed op heeft.

[0:22:08] De bewuste keuze van de provincie friesland en het wetterskip friesland om grootschalig, diepte ons wateren en sloten te dempen voor economisch agrarisch belang heeft gezorgd voor lagere grondwater, met alle ellende tot gevolg

[0:22:23] in het totale begroting van het friese veen weide programma van vijfhonderd tien miljoen zit vierhonderd twintig miljoen, die bedoeld is als compensatie voor derving van vermogen en inkomen van de boeren in het gebied voor toekomstige peilverhoging. Vergeef me als het niet.

[0:22:42] Dat is heel mooi, maar degenen die profiteerden van der pijl verlagingen worden volledig gecompenseerd. Degene die schade aan hun huizen hadden en hebben worden met een kluitje in het riet gestuurd

[0:22:53] voor de fundering problematiek wordt er nu geld gezocht bij het rijk om veertig procent van maximaal honderd duizend euro schade te vergoeden. Dit is ook een motie in december die in december is aangenomen,

[0:23:05] waar het geld voor het compenseren van funderen schade vandaan moet komen, maakt ons als gedupeerden met een code rood woning niets uit.

[0:23:13] Met veertigduizend euro bouwen wij geen nieuwe woning.

[0:23:17] De rest lenen is met een modaal inkomen geen optie en voelt als een strop.

[0:23:22] Wij merken dat er in gesprekken et cetera erg makkelijk gesproken wordt over lening over garantstellingen et cetera.

[0:23:29] Natuurlijk hebben wij gekeken naar wat wij kunnen lenen bij een bank. Maar waarom gaan zullen we meer of hoger gaan dan onze draagkracht en draagvlak. Juist ook. Wij hebben last van inflatie et cetera. Wij moeten nog leveren. We hebben een gezin

[0:23:45] alstublieft. Wij hebben haast zijn moe van gesprekken, moe van adviezen, rapporten eeuwige vertraging en het verbranden van geld door de overheid in plaats van het te besteden aan de oplossing. Sorry. Het klinkt wat cynisch. Maar zo voelt het ook echt.

[0:24:01] Het enige wat wij willen is weer toekomstperspectief in een veilige en gezonde woning. Wilt u eens zien hoe het is. U bent van harte welkom bij onze span gaan.

[0:24:12] Die wil ik het bij laten.

[0:24:14] Dankuwel en ook in het bijzonder dank voor uw bereidheid hier uw persoonlijke moeilijke verhaal met ons te delen.

[0:24:21] Ik geef tot slot het woord aan de heer schoonman van de unie van waterschappen.

[0:24:29] Dankuwel. Ik wil graag een bijdrage leveren als het gaat over fundatie schade of de preventie van ter voorkoming van schade als gevolg van droogte en te doen. Grondwater. Zoals u ongetwijfeld weet de waterschappen hebben een bouwbesluit in het bouwbesluit dat wordt opgesteld middels een zorgvuldig democratisch proces

[0:24:52] waarin economische en natuur belangen zoveel mogelijk tegen elkaar afgewogen worden om vervolgens bouwbesluit neer te zetten waarbij het oppervlaktewater gegarandeerd moet zijn en met het oppervlaktewater zijn gemeentes vervolgens in staat om zoveel mogelijk om te sturen op grondwater niveau, maar we merken ook dat de technische haalbaarheid steeds meer deze grenzen aanloopt om besluiten vol te garanderen en om het grondwaterpeil op peil te houden hebben de afgelopen jaren gezien dat steeds vaardige forse droogte ontstaat vanaf tweeduizend achttien hebben inmiddels vier jaren gehad waarbij het grondwaterpeil er echt verder onderuit ging en dat heeft gevolgen gehad als het gaat over het grondwaterpeil wat onderuitgezakt en vervolgens leidt tot droogte en bos leidt tot klink en vervolgens blijkt dat de nazi's

[0:25:51] en de uitdaging ligt om met z'n allen ook te kijken naar het verleden waarin we zeg maar vanuit water en bodem sturend keken naar de betere plek om te bouwen en vervolgens hebben we in het verleden of fouten gemaakt door op slappe bodem bewijs spreken te gaan bouwen. Ook daar ging het destijds al mis en met die gegevens zijn vandaag resulteert.

[0:26:14] Heeft u de toekomst denk ik dat het verstandig is dat wij daar echt meer aandacht voor zullen hebben en als we een nieuwe bouwlocaties aanwijzen dat we ook nadenken over hoe kunnen we voorkomen dat er opnieuw gebouwd wordt op plekken waar het voor de hand ligt dat je in met de klimaatsverandering ook het risico loopt van revalidatie. Ik zei de technische haalbaarheid die loopt steeds niet tegen de grenzen. Wij kunnen pijl besluiten vaststellen en wij kunnen peilen proberen te handhaven. Maar als hij troost zich voltrekt dan is het op een gegeven moment ook gedaan met de maakbaarheid van het systeem. Dat betekent dat je op een gegeven moment geen water meer kunt voeren dat de balans zoek is en dat de droogste zijn werk gaat doen

[0:27:02] en mijn oproep zou dan ook zijn dat we steeds meer moeten gaan redeneren vanuit de water en bodem

[0:27:09] werking inzicht moeten hebben. Beseffende ook dat ook de waterschappen geen kraantje hebben om het grondwater te weten.

[0:27:19] Kortom, kijk ook naar naar het verleden waar we destijds al fouten hebben gemaakt. Kijken hoe we kunnen voorkomen dat een nieuwe fouten komen vanuit water en bodem sturen en zorg dat met z'n allen eigenlijk ook steeds meer in staat gesteld worden om hier te beperken, met name in die droge periodes zijn onterecht hier natuurlijk nog een dubbele factor bovenop de droogte, waardoor het grondwaterpeil onderuit kan gaan naar een aantal punten waarvan ik zeg van met z'n allen het bewustzijn van dat we daar mee aan de slag kunnen in dat we eigenlijk verantwoordelijk zijn met z'n allen om die waterbalans op orde te houden. Dat geldt voor het stedelijke gebied waarin we moeten zorgen dat ook ondersteuning steeds weer toegevoegd wordt, waardoor op het water zeg maar ook de bodem kan trekken, waardoor ook in stedelijk gebied het grondwaterpeil minder onderhoud zal zandzakken en cordon aandacht voor hetgene wat in het verleden mis is gegaan. Zorgen dat dat niet doorvertalen naar de toekomst dat we blijven sturen op water en bodem.

[0:28:29] Dankuwel.

[0:28:30] Dan wou ik het als volgt uw microfoon alstublieft weer uit. En straks iran. Als u vragen beantwoord. Beste voor de geluidskwaliteit en volg mij rijd. Ik wou het als volgt doen. Ik wou de collega's de gelegenheid geven elke twee vragen te stellen. Die vraag ik u even op te letten aan wie die wordt gesteld. En dan te noteren wat er wat gevraagd ongeveer. En daarna geef ik gewoon u het worden om te reageren en we hebben een klein uur de tijd. Dat is voor kamer begrippen best ruim. Dus dan kunnen er ook tijdens de antwoorden nog vervolgvragen worden gesteld. Dan hebben we zo goed mogelijk een gesprek en voor de eerste twee vragen geef ik graag het woord aan mevrouw bromet.

[0:29:08] Ja. Dankuwel. Voorzitter voorzitter, allereerst bedankt, met name aan de verhalen van de van de ervaringsdeskundige ik mijn ouders woonden ook in zo'n huis dat esma ouderlijk huis en dat zakt langzaam weg in de prut. Ook in der veen weide en ik heb toen ik kamerlid werd als eerste een nota geschreven over het redden van veen en ik vind het dus ook heel heel belangrijk onderwerp en ik heb een vraag. Maar aan drie gasten en dit. Dat is eigenlijk aan de friese bestuurders en die gaat over hun inbreng, want het is eigenlijk zoals mevrouw dekker zegt het is in het verleden een politieke keuze geweest voor de economie. Om de boeren op droge grond te laten rijden en in friesland is er wel een bijzondere situatie ten opzichte van de rest van westelijk nederland.

[0:29:56] Want daar is de de grondwaterpeil is historisch veel lager dan in het westen en met alle gevolgen van dien. En wat mij opvalt in u om inbreng van de heer van van de nadort van hoogland en ook van schoonman is dat het heel erg gaat over

[0:30:15] compenseren van de effecten die nu opgetreden hebben terwijl je toch hoopt dat de oorzaak ook weggenomen gaat worden. En wat gaan deze drie bestuurders nou doen.

[0:30:25] Om.

[0:30:25] Dit probleem bij de bron aan te pakken, zodat we niet nu allerlei geld gaan besteden aan het oplossen van de problemen, maar ook zorgen dat er geen nieuw probleem ontstaan.

[0:30:35] Dankuwel. Dan is het woord aan de heer de groot namens de vvd.

[0:30:39] Dank. Voorzitter, en ook namens mij. Dank voor voor de verhalen voor uw aanwezigheid.

[0:30:46] Ja. Ik dacht van waar zal ik mijn instantie het focussen en dat is toch wel even op de verhalen die ook worden gehouden over de uitvoerbaarheid van het opknappen van woningen en de heer. Daarom heeft er eigenlijk ook een pleidooi voor gehouden. Hiervan. Kijk goed naar naar de mensen zelf. Want daar moet het in in de huizen gebeuren en ik ingericht. Maar ik denk ik denk ik. Maar kijk gewoon even. Maar ik richt mijn vragen even aan de heer klein, maar van der laan,

[0:31:11] want in de aanbeveling wordt ook gezegd van zorgen iedere vogel in ieder geval voor dat op het moment als de fundering schade is en je gaat aan de slag en de huizen staan bijvoorbeeld in een blok is dat ook per blok aangepakt kan worden.

[0:31:24] De heer dokter gaf het ook al aan en sommige mensen die weten niet zo goed als vanavond linksaf rechtsaf moeten wat ze zouden moeten doen.

[0:31:31] Sommige mensen zeggen van nou het zal mijn tijd wel duren. Dus dus wat moet daar. Ik hoorde iets over bestuursdwang. Maar dat is wel vrij heftige instrumentarium zou ik willen zeggen als je daar op uitkomt.

[0:31:41] Wat zouden we nog meer kunnen doen met elkaar om ervoor te zorgen is dat het comfort bij mensen toeneemt.

[0:31:47] Ik lees je hier geen regels. Ja.

[0:31:50] Misschien zijn er nog andere mogelijkheden om ervoor te zorgen. In ieder geval dat schadeherstel kan worden gerepareerd op een goede manier ook in die blok vormen en daar heb ik ook een tweede vraag bij voorzitter zie zien we ook echt verschillen. U heeft misschien het zicht over de gemeente heen. Ziet u ook de verschillen. Hoe dat eigenlijk werkt bij. Ik noem het even de koopwoningen in nederland. En hoe zit het bijvoorbeeld bij de huurwoningen is er een groot verschil in te zien over hoe dat daar loopt en is zitten er ook verschillen in maar dan kunnen we samen kijken welke regels eventueel daar naar regels. Ik weet niet of er regels moeten zijn oplossingen voor kunnen vinden om ieder geval als er als er sprake is van zo'n traject terwijl sneller en met minder

[0:32:30] met minder problemen heen kunnen.

[0:32:31] Dankuwel. Dan is het woord aan de heer boulakjar d zesenzestig.

[0:32:35] Wel voorzitter, ook namens mijn fractie namens mijzelf dank aan iedereen en met name de bewoners ervaringsdeskundigen die een

[0:32:44] dit geval ook met ons delen. Ik had eigenlijk dezelfde vraag als mevrouw bromet als het gaat over

[0:32:51] de oorzaak en de heer schoonman van de unie van waterschappen sprak veel over de toekomst dat de grond een op de mijn water en bodem veel sturend moet zijn in de toekomst. Daar ben ik het helemaal mee eens. Zeker als het gaat over toenemende klimaatsverandering. Maar we hebben nu een situatie op dit moment dat mensen nu te kampen hebben met met heer problematiek rondom fundering. En daar speelt het verlagen van het grondwaterpeil natuurlijk een grote rol grote rol bij en ik hoorde vandaag dat de bewoner is is in eerste aanleg verantwoordelijk,

[0:33:25] maar we hebben wel te maken met een mijn keuzes op op bij bijvoorbeeld waterschap. Dus hoe trekken we daar hoe zoeken daar naar de balans. Als het gaat over de schuldvraag zomaar te zeggen

[0:33:39] en

[0:33:42] ik denk dat hierbij laat. Voorzitter, deze bij deze vraag ook nog toch nog een vraag nabrander de de friezen fundering stapel

[0:33:51] mooie resultaten kan kan de heer hoogland daar nog wat meer over zeggen en wat

[0:33:58] de rest van nederland daar van van kan leren.

[0:34:01] Dankuwel.

[0:34:02] Dan is het woord aan mevrouw van dijk. Zij spreekt namens het cda,

[0:34:05] Dankjewel. Dankjewel. Jullie inbreng en ook voor de processen in de pepers altijd fijn zijn. Die hebt ter voorbereiding van mij is relatief nieuwe materie. Maar ik heb eigenlijk meer een vraag over. Ik heb een aantal dingen gehoord waar ik basel op aansloeg enerzijds technische mogelijkheden en haalbaarheid. Dan lopen er tegenaan dat hij eindigt zijn of niet. Want dan zien we wel problemen. Ik hoor het woord sluipmoordenaar aan de code rood gevallen. Dan denk ik oké. Als we dat weten zal liggen dan dan ook scenario's en de gebieden van god wat als strijd om de ruimte in rondom het heel veel gebeuren. We weten gewoon dat deze aspecten allemaal spelen en ik ben ook heel benieuwd. Dus van de keuzes die gemaakt worden op provinciaal niveau wordt er dan integraal bekeken werd ook al gezegd dat moeten we doen. Wat betekent dat voor deze problematiek, maar ook wat betekent dat voor die code rood gevallen. Dit is nu al heel lastig op te lossen zijn wat er waarschijnlijk alleen maar meer worden. Zeker als we weten. We hebben te maken met een sluipmoordenaar gaan sowieso al bijkomen. Is er een langere termijn scenario beschikbaar of zijn jullie aan het uitdenken hoe je om moet gaan met deze problematiek. Want ik denk als politiek ook daarnaar moeten kijken, zodat we niet alleen een besluit nemen wat voor morgen routes, maar ook de komende jaren.

[0:35:19] Dankuwel als de collega's met toestaan ook zelf ook graag twee vragen stellen en die gaan vooral over de financiën. Want er ligt een enorme

[0:35:28] hoeveelheid woningen en ook kosten worden bedragen van rond de ton per woning ligt er natuurlijk voor ons. En wie gaat dat betalen. Dus ik zou de unie van waterschappen heer schoonman willen vragen is de waterschappen hebben met een groep pijl beleid zijn mede de oorzaak van sommige schades zijn ze ook bereid daaraan mee te hebben mee te betalen

[0:35:52] en ik wil aan de aan de heer dochter erom en mevrouw dekker vragen wat vindt zou u redelijk vinden die je dochter om heeft al gezegd van nou ja dat fonds moet voor heel nederland beschikbaar zijn.

[0:36:02] Maar wat vindt u een redelijke verhouding en dat vind ik best dus ook een politieke vraag die wij natuurlijk uiteindelijk moeten beantwoorden als politiek zijnde. Maar ik vind het ook belangrijk om te horen

[0:36:12] van mensen die zelf getroffen zijn. Wat zij een redelijke uitkomst. Sophie.

[0:36:17] Dan ben ik weer terug in mijn rol als voorzitter en dan geef ik als eerste het woord. De heer van de nadort voor het beantwoorden van een hem gestelde vragen.

[0:36:26] Ja. Dankuwel. Voorzitter en dan ben ik ook zo ondeugend dat ik een stukje van het antwoord. Een vraag die misschien niet rechtstreeks aan mij gesteld is. Dat is mijn ervaring. Mijn ervaring ook wat mevrouw bromet zegt is inderdaad waar. En de politie in het verleden zijn politieke keuzes gemaakt. Ik heb in mijn percentages die ook voor mezelf verteld dat ik in de eind jaren tachtig werkzaam was bij het land reddingsdienst en toevallig in de provincie friesland. En toen werd de ruilverkaveling echt een grote fan polder voorbereid. Toen is nagedacht over naja. Weet je, als we daar op peil willen verlagen ten behoeve van de landbouw en let op. Dat was ook rijksbeleid. Het het verlagen van de kostprijs voor landbouwproducten. De productieverhoging ging er in de jaren tachtig een beetje af want dan hadden we al last van de melkplas. Maar de kostprijs. Verlaging is jarenlang het het beleid geweest. Daar werd alles op ingezet. Daarvoor werden peil verlaagd. Want dan is de grond droger. Die is eerder werkbaar beter werkbaar. Dus die keuze is is gemaakt is doorgezet

[0:37:33] na provincie en waterschappen. Die hebben daarop geanticipeerd. Dus dat is toen al een politieke keuze geweest tenminste te maken. Water zones. Dan dan houden we een eilandje zeg maar het is een omgekeerde eiland zou ik bijna zeggen maar waren wel hoger peil is en dan kan in de rest van het gebied het peil verlaagd worden. Inmiddels heeft ook dat komt ook uit de stukken van het van het wetterskip naar voren heeft dat onvoldoende gewerkt. Hoe groter dat verschil wordt waterstroom toch naar naar de laagste plek is dat de enige oorzaak. Nee want dan zouden we alleen peil fundering schade in in friesland hebben dat dat is niet het geval. Daarom heb ik ook gezegd van het. Het is een combinatie vaak van van oorzaken en nogmaals, wij hebben ingestoken proces van ja, hoe los je dat op lost dat op door het niet in de techniek en niet in in het juridische te schieten. Daar kun je eindeloos mee aan de gang gaan en daar kun je de onderzoeksbureaus, ingenieursbureaus en juristen kun je daar eindeloos en brood mee laten verdienen. Maar ik zou dat geld liever stoppen in het het praktisch oplossen. Dit moet je sowieso doen want ook al zou je morgen in in de groot fan polder bij mijn de gemeente het paar honderd vijftig centimeter verhogen. Dan lost dat nog een derde probleem niet op die fundering is aangetast en die moet hersteld worden en die herstel je niet meer door. Nu nog het peil te verhogen. Dus dat moet sowieso gebeuren. Ik denk ook terechte vraag die u stelt van wat wat moet er nog meer gebeuren. Volgens mij gaat gedeputeerde hoogland daar nog wat over zeggen want dat is ook de reden waarom dat we in friesland bezig zijn met een programma voor voor de veenweidegebieden. Die gaan ook over en dat gaat dat gedeputeerde uitlegt. Anders dan wordt dat dubbelop. Het lijkt me niet niet handig in inrichting van boulakjar zeg ik ook van ja, wij hebben gezegd als fundering snavel en daar hebben we heel veel over gesproken want dan zit je inderdaad met een groep ervaringsdeskundigen aan tafel. Dat klinkt zo mooi onschuldig ervaringsdeskundige. Dat zijn dus mensen die aan den lijve de problemen hebben ondervonden en nog steeds ondervinden en daar van gezegd van ja,

[0:39:40] laten we wegblijven uit die schuldvraag laten wegblijven uit die aansprakelijkheid. Want dat wordt een juridisch gevecht. Dat gaat eindeloos tijd kosten. Maar dat gaat ook eindeloos geld kosten. Wat naar de verkeerde mensen toegaat. Ik heb niks tegen juristen. Maar ik zou het jammer vinden als we hier hun geld aan zouden verdienen. Geld wat je dan beter kunnen besteden aan het oplossen van het probleem. Dat is dan mijn praktische insteek weer even als als lokaal bestuur.

[0:40:06] De huurder,

[0:40:09] Ja wat wat kan de rest van friesland. Wat kan de rest van nederland leren van van de fundering stapel toen de gedeputeerde mij vroeg van zou jij voorzitter willen worden van die club. Toen heb ik een voorwaarde gesteld als je

[0:40:24] ervaringsdeskundige als je inwoners echt wilt laten vertellen wat wat hun beleving is dan moet je met die mensen om tafel gaan zitten dan moet je niet met belangengroeperingen om tafel gaan zitten dan moet je niet met deskundigen aan tafel zitten. Die moet je er wel bijhalen als je ze nodig hebt, maar er zijn dat zijn gesprekspartners. Het heeft. We zijn samen hiernaartoe gereisd en mevrouw dekker. Nick heeft in het begin best wat de discussie opgeleverd. Het zijn ook heftige discussies geweest zit met mensen aan tafel die boos zijn die wantrouwend zijn in de richting van de overheid. Het enige manier waarop je dat kunt oplossen is door met elkaar in gesprek te gaan en dat zou ook absoluut mijn advies zijn aan de rest van nederland. Ga in gesprek met de mensen die het aangaat.

[0:41:07] Ja. En wat wat de de scenario's. Mevrouw van dijk. Één ding wat er in ieder geval uit fundering stapel heel sterk naar voren komt als scenario en mijn schoonman heeft het eigenlijk ook al gezegd. Preventie en voorlichting kijk schade is ontstaan. Schade zal ook naar de toekomst toe blijven ontstaan. Maar op het moment dat je weet waar je op moet letten op het moment dat schade in een vroegtijdig stadium ontdekt wordt en je dan aan wat aan kunnen doen dan scheelt dat enorm in in de hoeveelheid geld die het kost en een van de leden van de fundering stapel zijn van ja die werkte bij een woningcorporatie zijn

[0:41:45] wij houden niet bij dat als wij een bepaalde woning voor de derde keer langskomen om dat de deur klemt

[0:41:52] dan is er wat meer aan de hand en dan gaan we een slag dieper. Dus dat betekent bijhouden wat er aan de hand is signalen herkennen. Dat zou denk ik al enorm kunnen helpen.

[0:42:01] Dankuwel. Voorzitter, dankuwel. Dan is het woord aan de heer hoogland.

[0:42:05] Ja. Dankjewel. Je ziet ook dat de samenwerking in het friese heel goed is en dat we elkaar daarin in ieder geval proberen helder te maken waar waar de waar de schoen wringt en hoe we dat ook de beste manier kunnen oplossen. Maar even over de de politieke keuze van vroeger. En ja die is die is gemaakt. Het is inderdaad wat de heer van nadere zegt dat is wel een landelijke keuzes geweest om juist ook die hele dynamiek rondom de landbouw in in de kwetsbare gebieden mogelijk te maken dat dat is iets wat we niet meer op kunnen lossen. Dat dat is gebeurd en dat is in friesland inderdaad graf geweest en dat we daar dat we daar behoorlijk wat wat diepte ontwatering hebben kunnen realiseren. Maar dat is dat is een feit. Daar kan ik op dit moment niks meer aan veranderen. Wat we wel aanwezig zijn denk ik denk dat het misschien goed is omdat hier even naar voren te brengen dat wij in tweeduizend, eenentwintig hebben wij een behoorlijke keuze gemaakt in het kader van het veen weide programma. Wij gaan het wij programma zeker ook in het dekker veen. Daar gaan we eerst mee aan de slag. Maar gaan we de grondwaterpeil terugbrengen naar min veertig grondwaterpeil. En dat is al een hele grote stap waar het gaat over de friezen aanpak in het kader van veen weide. Maar dat los je de de problematiek rondom de funderingen die er nu zijn los je daar niet mee op want dat die die schade is er al wel of niet al gepleegd zijn. Maar als die is er al dus. Maar in de naar de toekomst toe en dan sluit ik een waarbij.

[0:43:36] Dus ik onderbreek mevrouw bromet heeft een vraag.

[0:43:40] We wachten de wachten.

[0:43:41] Met.

[0:43:43] Wat wat betreft wat schoonmaak of zij wij wij proberen natuurlijk wel en dat dat is heeft dat het veen weinig programma in zich dat wij wel een beetje voorsorteren wat er allemaal gaat komen dat we dus ook naar die waterbodems sturende principes ook in het verwijderen gaan kijken van wat is daar nog wel wat is daar niet mogelijk. En dan moeten we inderdaad niet bouwen op slappe bodem, maar tegelijkertijd moeten we wel proberen om te kijken van wat wat zijn de effecten op het op op het huidige zijn en daarom dan moet je want want dat is dat is toch de problematiek die er een beetje onder zit. Er is en dat hebben we meerdere keren hebben dat dat gezien. Maar ik vind het ook jammer dat ik uiteindelijk wil zeggen in de zin van dat ik heel goed begrijp waar de de gedupeerden meezitten. Maar er is nog niet direct een honderd procent causaal verband aangaf tussen tussen een diepe ontwatering en en de en de en de bepaalde dat en daar zitten wij als overheden wel mee te worstelen. Dat is ook onze onze worsteling. Daarom zeggen wij ook. Laat het per woning onderzoeken wat nou precies de oorzaak is van van de van de de fundering zwarte. Dat kan zijn inderdaad door de droogte dat we dat het dat er zuurstof bij de bepaalde komt. Maar daar is ook nog een soort van schimmel die er is die de die die paul ook gaan aantasten en dat heeft dan weer minder te maken met met de droog staan zijn. Maar dat laat niet onverlet dat die funderingen natuurlijk niet goed zijn en en dan voelen wij op mij en daarom zitten we hier ook wat we hebben een vriezen schadeloosstelling of de mensen een aanpak hebben we gerealiseerd. Ook naar aanleiding van wat er op tafel is naar voren gebracht, maar tegelijkertijd zeggen wij ook. Dit kunnen wij niet allemaal als als friese overheden dragen en dus zullen we dat. Daarom zijn we hier ook bij deze ronde tafel juist ook om die vraag te stellen hoe lossen we dat in het nationale hoe lossen we dat met elkaar op omdat er niet alleen bij ons, maar ook in zuid-holland en waar niet fundering schade is en daar moeten we met elkaar het gesprek over aangaan.

[0:45:45] Mevrouw bromet, een vraag, mevrouw abonnement,

[0:45:48] Ja. Voorzitter, want ik vind eigenlijk dat in het antwoord van de heer hoogland totaal niet doorklinkt. Welke urgentie hier is voor zowel de bewoners in friesland als alle andere problemen die samenhangen met het lage grondwaterpeil, want als wij hier de discussie in de commissie fnv voeren over de transitie van de landbouw, over de water en bodem sturend. Dan gaat het over een waterpeil optimaal tussen tien en twintig centimeter. Terwijl eigenlijk de heer hoogland al heel trots is op veertig centimeter. Dan gaat het over vijf vijf megaton c o twee besparing tot twee duizend dertig, vijf megaton, waar een heel groot gedeelte vanuit de veen weide zou moeten komen.

[0:46:27] Dus ik denk als je nou bestuurder bent. Waarom zou je dan niet ook als gebaar naar de omwonenden die die er al zoveel last van hebben zeggen van ja, het gaat pijn doen voor die economische dragen. We hebben die keuze in het verleden verkeerd gemaakt, maar ik hoor de heer hoogland zeggen dat kunnen we niet meer terugdraaien. Dat kun je wel terugdraaien. Kijk ook ook de heer schoonman zegt we kunnen niks meer aan doen want het is de droogte. Maar er wordt nog steeds water naar de zee gepompt.

[0:46:51] De heer.

[0:46:52] Ja kijk ik ben even nu want u gooit het nu helemaal erg op de landbouw. We zitten hier in in het kader van de fundering en dat is ook waarom ik dat antwoord gegeven. Maar als het er echt gaat worden. De de landbouw aanpakken en hoe we dat gaan doen in de in de in de friese veenweidegebieden ook in het kader van het nationaal programma landen gebied dat wij dan weer vries nationaal fritschij lange lange gebied noemen. Daar zit in deze zaken en de opgave die we hebben als het gaat over c o twee. Als het gaat over waterbestendig watersysteem klimaatbestendig watersysteem al dat soort dingen worden daarin meegenomen. Biodiversiteit wat erin meegenomen. Dat zijn allemaal zaken die we daar in aanpakken. Alleen we hebben wel vanuit het friese willen wij hebben we ook een landschappelijke invulling en het veen weidegebied hopen wij dat we daar ook een toekomstbestendige landbouw kunnen hanteren, maar wel met de oplossingen die waar waar wat u zegt om juist ook die c o twee zaken op te lossen en dat gaat niet alleen over c o twee gaat over natuurlijk. De stikstof problematiek die er nog eens meespeelt. Maar dat het wordt een heel breed programma die we nu al zijn uittesten zijn binnen onze veenweidegebieden om daar een oplossing voor te vinden dat deze eindelijk een herstructurering van de landbouw zit er ook in.

[0:48:06] We gaan nu verder met was een ander punt.

[0:48:08] De.

[0:48:09] Jij even over de ik denk dat dat er al een die vraag die die kwam ook bij mij terecht in het kader van de lange termijn scenario's, maar ook even over de fundering staat. Maar ik denk dat dat wij die fundering stapel. Die is de heer tafel heeft advies of voor ons uitgebracht en daar hebben we geprobeerd om die zo goed mogelijk te verankeren in het beleid wat er nu ligt als het gaat over de fundering. Alleen er zijn een drietal punten waar we elkaar heel goed in kunnen vinden. Maar het laatste stuk volledige compensatie. Dat kunnen wij als overheden niet bieden en dat is de reden dat we hier in gezamenlijkheid aan aan tafel zitten als het gaat over te laten wij journalist. Daar sluit ik me ook wel aan bij bij wat wat de heer schoonman zegt dat we natuurlijk rekening mee moeten houden dat we in het kader van de woningbouw. De de ruimte. Dus de de aanslag op de ruimte want die is er heel veel. We moeten we moeten echt puzzelen met z'n allen niet alleen in friesland. Maar dat is ook in in heel nederland hebben wij zeggen we hebben één komma acht, friesland nodig om al die opgave als het gaat over de energie raden en dergelijke. Om dat allemaal op een goede manier te geven. Dat gaan we gewoon niet redden. Dat weten we ook tegelijkertijd zullen we daar ook een keuze maken van wat past het beste bij de bij de friezen identiteit. En wat past het beste bij hoe we dat met elkaar gaan gaan invullen en wat voor financiering vraagstukken de wijsheid. Wij hebben ook in het nationaal programma ook bewust opgenomen sociale economische en dat we dat ook daarin meenemen, maar tegelijkertijd staat als eerste aan laat de verbetering van de natuur, de biodiversiteit en klimaatbestendig watersysteem. Dat zijn onze hoofdlijnen in het kader van inrichting van friesland voor.

[0:49:55] De toekomst, ik zie vervolgvragen.

[0:49:58] De heer de groot,

[0:50:00] Schoot me ineens te binnen omdat de heer van de nadort. Die had het er ook over

[0:50:06] het over. Je moet zien te voorkomen. Zeg het even mijn eigen woorden dat je een juridische strijd verwikkeld raakt

[0:50:12] en ik hoorde de heer hoogland net zeggen van ja, maar er is niet een causaal verband tussen de ik zeg het even heel plat. De lage waterstand en de schade aan huizen. Het verhaal van mevrouw dekker gehoord

[0:50:22] we een oplossing. Dat dat klinkt in alles door

[0:50:26] u zegt ja, we moeten onderzoeken wat de reden is dat bijvoorbeeld mevrouw dekker probleem aan naar huis heeft. Dat heeft natuurlijk alles inzicht dat je uiteindelijk wel bij de jurist terechtkomt. Hoe gaat u dat voorkomen. Wat is uw inzet want dan komt ook vanuit die tafel of of wat kunt u daarover zeggen wat wat uw idee is over hoe u die jurist uiteindelijk kunt voorkomen aan die tafel.

[0:50:50] Heer hoogland,

[0:50:53] Dat is een.

[0:50:54] In een belangrijke vraag want die hebben we hebben we ons natuurlijk zelf ook redelijk gesteld, want we hebben we hebben dit ook heel erg juridisch laten uitzoeken van wat nu precies de oorzaak.

[0:51:03] Waar ligt aan die schuldvraag of.

[0:51:05] De hoe moet je dat dat op een of andere manier juridisch vertalen. Maar waar we nu op dit moment bezig mee bezig zijn. Dat heeft mevrouw dekker ook al gezegd dat ook in het kader van de motie is dat wij echt wel begrip hebben voor die situaties die echt noodzakelijk zijn om daar om dat op te knappen. En daar hebben we ook een intermediair die die beide bij die die geval langs gaat juist ook om dat op te halen van hoe kunnen we nou hoe kunnen we die hoe kunnen we die problematiek nu benaderen. En dan gaat het niet zozeer om het juridische maar honderd om het echter op te lossen. En ja ik kijk naar van wat mevrouw dekker. Want ik ben er zelf geweest ook. Ik heb ik heb ook haar woning gezien. Dat is zeker niet best, maar tegelijkertijd is dat ook en dat heeft mevrouw dekker zelf gezegd is dat nieuwbouw

[0:51:51] en en wij hebben een regeling werking gesteld dat we werd ook al even gezegd hebben de de fundering schade dat die zal zo rond de ton kan zijn. Daar daar hebben wij in ieder geval een regeling voor getroffen dan veertigduizend euro daar voor voor kunnen kunnen vergoeden. Zeg maar. Maar dat helpt mevrouw dekker niet. Dus dat zal. Dat is een speciaal geval we uiteindelijk met z'n allen naar moeten kijken. Maar dat is ook de reden dat ik dat we hier zitten want wij kunnen wij kunnen niet doorlopend zouden wij nieuwe woningen kunnen bouwen in in het kader van de fundering. Dat kan gewoon niet. Dus we moeten wel met elkaar naar kijken van hoe doen we dat dan wel en ik zou 't ik zou het best wel fijn vinden dat wij daar een oplossing. Samen met het rijk voor kunnen vinden want dan kunnen wij als overheden niet kan de gemeente niet. Dat kunnen wij als als provincie niet kan het waterschap niet. Dus daar zullen we daar zullen we aan moeten werken en dat is ook de redenen dat we zitten.

[0:52:44] Ik zie nog nog een.

[0:52:46] Vervolgvraag van mevrouw van dijk ook zo meteen een vervolgvraag of niet zien. Was het dezelfde.

[0:52:51] Die sloot heel erg aan bij de eerder gehoord in het kader van een maatschappelijk probleem accepteren probleem versus juridisering.

[0:52:58] Dacht ik al te zien. Dan geef ik de heer boulakjar. En dan gaan we door naar de volgende. Wat ik moet de tijd wel bewaken,

[0:53:02] Ook in de voorzitter. Dank heel kort dan de heer hooglandt sprak over is eerste bijdrage over een fundering fonds van zes miljoen daar heel specifieke vraag hoe wordt daar gretig gebruik van gemaakt. En hoe is die verdeling. Wie

[0:53:17] tussen de verschillende partijen bijvoorbeeld het waterschap heeft een rol. De verzekeraar. De gemeente hoe ze hoe ziet de verdeling van het vullen van zo'n fonds in elkaar.

[0:53:27] Dit is dit is mevrouw dekker zei het ook al. En dat heb ik misschien ook vergeten, maar we hebben in december hebben wij het al dit vastgesteld. Er zijn een aantal moties zijn daar binnen binnen bij het waterschap en bij ons binnengekomen. Die zijn we nu die proberen wij nu op een goede manier uit te werken, maar we hebben het geld wel dat omdat dat moet nog besteed mag worden. Even naar kijken wat wat zijn de consequenties zitten erbij. Maar dat is dan het waterschap en de provincie betalen dan tot twee duizend dertig hebben die veertig jaar veertig duizend euro per per het fundament. Kun je eventueel bijdrage. Maar dat is dat is het dan ook en en daar moeten we natuurlijk verder uitwerken. Wat wat de consequenties daarvan zijn ook in het kader van wie wel wie niet hebben. Zit dat dan met een bepaalde begrenzing. Daarin worden alles dat wel. Er is ook een juridisch van hoe leggen we dat weer goed vast om juist die bedragen beschikbaar te stellen en de aanvraag de aanvragen design er dus nu nog niet. Daarom hebben we ook in eerste instantie proberen we dat loket goed open te krijgen we daar ook meer zicht op en

[0:54:34] de vanuit dat loket kunnen we ook dat onderzoeken betere weten doen. Dus dat onderzoek dat wat er ook dat dat is apart geld en dat is dat vijfduizend euro ongeveer wat we daar was vijfduizend kosten. Maar het is een gedeelte vergoeden we ervan. En hoeveel daarvan gebruik van gemaakt. Dat weten we niet.

[0:54:56] Dankuwel. Dan wil ik graag door naar de heer klein mee van der laan.

[0:55:01] Dankuwel. Voorzitter.

[0:55:04] Ik loop zelf ook al kreeg ik geen vraag van mevrouw bromet. Want er was gericht op friesland en dat daar ben ik niet maar toch even zeggen dat er is voor de kamerbrief water en bodem sturend verschenen en we hebben als platform hebben wij ons er wel onze complimenten voor uitgesproken

[0:55:19] en dan gaat het dus juist ook om het voorkomen van ook toekomstige problemen. Dus dat wou ik wel gezegd hebben dat wij in ieder geval vanuit de de achterban van het platform dat wij daar positief op hebben gereageerd, uiteraard met wel van en nu moet het ook worden uitgevoerd.

[0:55:34] Er worden ook heel nerveus van als er wordt gezegd ik hoor dat ook van de heer schoonman van niet bouwen. In slappe bodem gebied kijkt de fundering problemen waar wij het nu over hebben gaat vooral om oudere huizen en houten palen of fundering op staal. Maar eigenlijk niet of nauwelijks bij moderne huizen op een betonnen palen gefundeerd. Dat kan ook prima in slappe bodem gebied gebouwd worden waar wel op een manier die mee omgaat en het probleem en dat merk ik dagelijks ook als wethouder openbare ruimtes in een val in de openbare ruimte. Die moet worden opgehoogd. En waar de extra kosten inzitten. Maar u heeft ook met z'n allen hier een doelstelling om negenhonderd duizend woningen te bouwen en ik heb de minister ook over gehoord hoe lastig dat is en in bodemdaling gevoelig gebied hebben het wel echt over honderd duizenden woningen die daarin ook gepland staan en de vraag is wat voor gevolgen accepteert u als ik daar een streep door halen en zeker omdat het voor fundering problemen niet het probleem zitten we echt met de bestaande bouw,

[0:56:36] de heer de groot vroeg naar aanleiding van het per blok aanpakken

[0:56:41] daar iets anders dan bestuursdwang. Wat voor andere mogelijkheden zijn er dat zijn eigenlijk alle andere dingen die wij hebben gevraagd

[0:56:49] wat ik merk gewoon in de gemeentelijke praktijk. Er komt ontzettend veel op ons af. Ik noem dat de energietransitie een hele grote, maar ook alle andere maatschappelijke zaken wooncrisis noem maar op één keer dan de boodschap van met name gemeente succes lossen, maar op.

[0:57:08] Maar ik zie bij ons dat soms de middelen ontbreken en soms als middelen. Er zijn dat dan de menskracht ontbreekt

[0:57:16] en dat is denk ik waar we elkaar moeten gaan bijstaan als overheden ook vanuit de overheid gedacht en als de vraag van help ons met zorgen voor een fundering loket, help ons met.

[0:57:25] Goed fonds,

[0:57:26] De fundering herstel want worden net van de heer dochter om zelfs geld helpt niet altijd maar het helpt wel als mensen wel weten van oké. Ik sta hier voor een enorme financiële opgave. Maar ik word er wel bij geholpen en er waren als gouden ook bij het fonds fundering herstel aangesloten. Maar er zijn we mee gestopt omdat het gewoon niet werkte

[0:57:46] en dat is wel wat ik hoop dat met het nieuwe fonds duurzaam investeren fundering herstel dat dat wel gaat werken want dat zou ons ook al helpen ook richting onze inwoners.

[0:57:56] Dus ja, er zijn mogelijkheden voor in hulp bij mensen in zorgen voor voldoende kennisniveau in weten wat je koopt en dat is ook een lastige want fundering onderzoek kost ook een hoop geld is ook een drempel bij huizen verkoop. Dus dat ligt ook binnen ons platform is er wel heel veel discussie over geweest en ook gezegd doe daar onderzoek naar

[0:58:15] maar dan zijn mensen in ieder geval bewust als een huis kopen van die fundering wordt er ook bij. Men ook verantwoordelijk voor het grondwaterpeil en dat betekent iets voor mij als eigenaar.

[0:58:25] Dus dat is waar we echt hulp voor nodig hebben want dat wisselt enorm van gemeente tot gemeente of je dat kan aanpakken

[0:58:31] en er zijn gewoon gemeentes die al de de dagelijkse gang van zaken echt moeite hebben om dat rond te krijgen. Het ravijn jaar is u wellicht ook bekend. Dan kan dit er niet nog bij.

[0:58:41] Dat is gewoon teveel gevraagd. Dus vandaar dat dat er bijstaat en puntje bij paaltje. Soms is het dan misschien dus ook nodig om regels te hebben om wel te kunnen ingrijpen. Want zelfs als je alles goed hebt geregeld. Dan heb je nog kans dat iemand zegt ik doe het niet. En die houdt dan een heel blok tegen.

[0:58:56] Maar dat doet ook wat met je als buurt nadat er aan de heer dochter kan het nog vele malen beter vertellen dan nick heeft hetzelfde meegemaakt. Maar dat is waarom ook die die te vangen ergens wel nodig is. Maar laatste redmiddel dat wel maar daar vervatte nog heel veel te verbeteren zitten. Nou verschil bij koop en huurwoningen.

[0:59:16] Kijk wij huurwoning vaak een corporatie die wel enige capaciteit heeft om alle juridische technische aspecten enzovoort. Om dat te doen. Die zijn wat groter. Die kunnen we makkelijker opvangen. Dat is anders dan wanneer je gewoon als individuele huiseigenaren zonder je eigen juridische afdeling ervoor staat.

[0:59:31] Dus wat wij wel merken bij de zorg hierover. Die zit met name wel bij particuliere eigenaren.

[0:59:38] Maar corporaties kijken natuurlijk ook en dan kom ik toch weer bij dat puntje van die integraliteit met ook alle andere zaken, maar ook corporaties voor staan. Maar die gaan dan dus op een gegeven moment over tot sloop die zeggen dit huis is niet meer. Die investering weegt niet op tegen wat wij als huur terugkrijgen en wat mijn corporatie in het eigenlijk de huurders die het geld opbrengen en die gaan dan over tot sloop en nieuwbouw.

[0:59:59] Dat is niet per se een verkeerde keuze, maar wel een hele moeilijke want dat raakt wel aan het thuis van mensen en die sociale kant moeten we daar niet bij vergeten.

[1:00:10] Maar die kunnen die keuze misschien wel net wat makkelijker maken dan wanneer denken ze zelf hoe ze hoe graag zou u uzelf uw eigen waarschijnlijk koopwoning willen gaan slopen om er wat nieuws voor neer te zetten. Ik denk het niet. Ik zou het niet doen en mijn huis is op staal gefundeerd en staat een beetje scheef. Maar ik ga ook niet niet slopen.

[1:00:30] De vraag van het mevrouw van dijk cda de de senaat van van wat als maar dat komt omdat ik net heb geschetst van nou dan kom ik er bijvoorbeeld op op sloop als het niet kan. Maar het is voornamelijk eerst zorgen

[1:00:45] wat wat kunnen we nu doen er vaak kan een fundering worden hersteld. Maar dat kost een hoop geld en dan vooral zorgen dat mensen dat kunnen kunnen doen

[1:00:53] en dus wel het liefst fundering herstel na een goede fundering. Zaken met het drainage en actief grondwaterpeil kan ook een oplossing zijn.

[1:01:02] Maar dan wel in de volledige realisatie dat je daar dan voor altijd aan vast met je zal altijd aan dat grondwaterpeil moeten blijven regelen. Ik ken ook voorbeelden van mensen in in rotterdam die gewoon hun eigen het drainage systeem onder huis hebben aangelegd die we regentonnen ingegraven draineren een fundering en daarmee blijven die houten palen blijven goed en weet je sommige mensen hebben de middelen en zo omdat om dat te doen. Maar echt scenario's voor wat als dat dat hebben we nog niet zo ver hebben nog niet vooruitgekeken meer de doemscenario's. Er zijn die één miljoen mensen die dus misschien wel een ton per huis kwijt zijn in u kunt zelf uitrekenen hoeveel geld dat gaat

[1:01:39] en dan richting de heer nijboer. Wie gaat dat betalen. Maar ik kan gewoon heel simpel zeggen dat is een heel plat, maar wij niet.

[1:01:48] Ik zou het wel willen hoor. Maar dan moeten we kijken we ook naar het rijk van kom er dan met een regeling voor. Wij kunnen als gemeente is het heel lastig om dat te dragen. Dus we hebben elkaar echt echt voor nodig. Ook omdat dit een probleem is wat groter en groter wordt en dat is alvast in de tweede rondje ook nog langskomen. Want het was vooral opvroegen. Eerst een veen weide gebied. Je ziet in de rivier klein gebieden dat daar de meldingen over funderingen gigantisch toenemen en daar zit een relatief nieuw probleem.

[1:02:16] Dus ja, wie gaat dat betalen. Kijk dat hangt ook van de portemonnee. Sommige mensen kunnen misschien prima aan bij betalen. Sommige niet. Ja. De vraag is hoeveel maatwerk je ook kan leveren en tegelijkertijd ook die regeling wel laagdrempelig maken, zodat mensen ook gebruik van kunnen maken

[1:02:35] want dat is het allerbelangrijkste dat mensen niet die drempel voelen

[1:02:39] en dat dat is ook gewoon de de hulp die we daarvoor nodig hebben. We zijn daar vanuit onze regio hard mee bezig. Er is afgelopen april kenniscentrum bodemdaling en funderingen geopend ook met hulp van zowel bzk als fnv als cnv heel blij mee. Maar er is wel allemaal tijdelijk gefinancierd. Daar is nog geen lange termijn perspectief hebben wij als regio de vlucht naar voren genomen er zelf ook geïnvesteerd. Dus dat kunnen we maar vervolgens kijken we wel weer naar u van help ons hierbij, want het is niet alleen een opgave voor ons. Dus daar zullen we echt een modus moeten vinden en dat ze dus heel lastig. Wie gaat dat betalen. Ik denk dat de overheid, ongeacht wie de schuldige is er wel een bijdrage moet leveren. Maar dat is gewoon het het persoonlijke en maatschappelijke leed dat we daarmee voorkomen waarmee misschien nog wel veel meerkosten ook nog.

[1:03:25] Voor

[1:03:27] dankuwel.

[1:03:28] Dan geef ik het woord aan de heer dochter om te reageren op de vragen die aan hem zijn gesteld.

[1:03:33] Even de microfoon.

[1:03:34] De belangrijkste vraag dat die kwam van u.

[1:03:38] Hoe zit het dan met geld en dat hangt met alles samen. Laat ik ermee beginnen dat de onzekerheid waarmee iemand verkeert die deze problemen tegengekomen. Die is fnuikend in alle opzichten die verlamd die maakt boos.

[1:03:56] Dat dat is echt ontwrichtend.

[1:03:59] Dus hoe sneller je in staat bent een soort handboek soldaat te maken voor dit soort problemen waarbij aan het eind misschien wel dwang is. Maar bij die dwang waarschijnlijk ook of tenminste daarbij dwang daar de aan alleen maar als er ook een financieringsregeling bijzit die redelijk is

[1:04:19] die voor de meeste gevallen in ieder geval de impuls kan geven om de boel in beweging te krijgen

[1:04:26] en ik heb het al opgenoemd. Het bestaat uit begeleiding in het begin bij het vaststellen. Wat is er aan de hand. Ik denk dat je moet voorkomen in en wie wie is de schuldige discussie de bodem best ingewikkeld en er is altijd een nuance aan te brengen en waar die nuance ligt geen enkele deskundige daar een antwoord op geven. Dus eigenlijk is die vraag nooit goed te beantwoorden. Dus zolang je zegt meer onderzoek is nodig dan zeg je eigenlijk. Ik heb er geen zin in.

[1:04:59] Dus dat is in het begin en dat kan jaren duren. Als je pech hebt.

[1:05:03] Twee is natuurlijk dat de bewoners begeleid worden in

[1:05:09] een proces waarbij ze weten hoeveel het kost

[1:05:11] en dat is elke keer anders. Er zijn allerlei technieken misschien verbeteren ze nog wel om om de schade te herstellen. Om de fundering

[1:05:22] de toekomst proof te maken. Maar zodra je weet hoeveel het kost en ook nog een partijen hebt die het kan uitvoeren. Het zijn er maar een aantal een beperkte aantal in nederland. Het is

[1:05:33] ongewoon werk zoals moet je onder de woning gaan graven is een beetje veertien, achttien gevoel loopgraven en is echt heel smerig werk gezegd van ik weet wel iemand met een kraantje die kan dat kan niet. Je moet echt specialisten hebben

[1:05:49] en dan uit haar uiteraard de grote vraag die financiering het fonds fundering herstel is een fantastisch zoals dat er uitzag

[1:05:58] als dat voor het hele land zou kunnen werken dat allerlei soorten financieringen geboden kunnen worden ze ook mensen die wat ouder zijn die als het ware een huis opeten dat bij verkoop dat dat betaald voor zodat ze niet ineens ook te weinig te besteden hebben om nog verder te kunnen leven.

[1:06:17] Dat is dat is een goed.

[1:06:19] Een goed.

[1:06:20] De steen. Maar dan moet het wel voor iedereen gelden

[1:06:23] of er een bijdrage komt, zoals voor het veen weidegebied

[1:06:29] van een bedrag van veertigduizend euro of veertigduizend genoeg is. Ik weet het niet. En voor sommige mensen zal het helemaal niet nodig zijn. Die zeggen ach ik woon aan een grachtenpand en de meerwaarde moet je eens kijken en ik maak ook een kelder erbij. Weet je wel wat de vierkante meter extra woningen oplevert dan dan gaat het vanzelf. Dus daar een heldere systematiek voor zodat je snel weet waar je aan toe bent, maar ook wanneer je er niet aan wanneer er geen recht op. Ik denk dat dat het allerbelangrijkste is.

[1:06:57] Problematiek heeft.

[1:06:59] Ik vind het allemaal hele logische logische denkrichtingen. Maar ik zit nog met één ding en dat is dat het niet niks is forum bewoner. Ik weet in zaanstad is er heel veel fundering herstel geweest. Wij hebben mensen echt

[1:07:13] soms een jaar op zolder geleefd of als je ouder bent en je denkt ja ik heb helemaal geen zin om huis uit te gaan. Waarom moet ik heen in de tussentijd? Het is niet een nieuwe keuken die erin gezet word. Je bent gewoon je hele huis kwijt.

[1:07:27] Dat is niet altijd zo. Het hangt ervan af wat voor type aanpak gekozen wordt. Heel vaak kun je onder de begane vloer doorwerken staan om zal ik ook een beetje te grappen over dat veertien, achttien werk. Je moet onder de begane grond vloer ruimte tijdelijk leeg graven waarin een vijzelen past die palen naar beneden kan drukken.

[1:07:48] Dus het is een kosten overweging. Het is veel goedkoper om de begane grond vloer voor de uitvoering te ontruimen en daar die vijzelen te laten werken.

[1:07:59] Maar dan heb je daarna wel opnieuw vloer erin te zetten en opnieuw in te richten. Dus het is

[1:08:06] wat ik net al zei, er zijn veel verschillende manieren om die om die aanpak uit te voeren. Het gaat altijd eigenlijk om het maken van nieuwe palen onder de woning in die palen worden geboord en ik zal de technische details, maar laten

[1:08:21] is dat een goed antwoord?

[1:08:23] Het is goed gebeurt.

[1:08:26] We vragen we gaan naar mevrouw dekker.

[1:08:29] Op de vraag wat zou u redelijk vinden. Financieel hebben we natuurlijk best veel gesproken. Ik heb in de fundering stapel ben ik lid van geweest. Daar is een hot item geweest. Wij zijn er een uitgekomen op vijftig procent van de schade.

[1:08:44] Het grote verschil ook wel met je dochter om is dat hij in stedelijk gebied woont wij

[1:08:50] mannelijke gebied.

[1:08:52] De huizen zijn veelal groot zeg maken maar oppervlakte prijzen zijn natuurlijk anders in de randstad. Dus als je vernieuwd. De prijzen worden ook niet wat ik hier naast henry vierkante meters te brengen. Heel veel meer op.

[1:09:08] Ja. Jullie ook een beetje maar dat is natuurlijk wel heel groot verschil. Ik zit ook in een bewonersgroep

[1:09:16] met bewoners met alle schade. Al die bewoners hebben overigens fundering onderzoek gehad. Dus er is eigenlijk gekeken. Wat is de oorzaak dat fundering onderzoek is gedaan eigenlijk door een pilot van het waterschap. Om te kijken of de hoogwater sloten die ooit voor de woningen zijn gebleven. Zeg maar voor de funderingen of dat die nog effectief zijn dat

[1:09:43] design dus niet effectief.

[1:09:46] Dus voor ons is het wel wat duidelijk dat het doordat door die ontwatering komt. Maar dan nog is het causaal verband is gewoon het echte causale verband. Doe je niet zomaar met een onderzoek die onderzoeken kosten zoveel geld dat ik denk jongens ga er alsjeblieft voor oplossen, want het kost weer tijd leergeld als ik zie wat er aan onze eigen casus al hun geld kwijt is gemaakt denk ik in de friezen overheden dat ik daar heel blij zou van zou worden als we dat konden gebruiken.

[1:10:15] Terugkomend op hoeveel vinden we daar redelijk naar. Wij kwamen dus daardoor een beetje op die vijftig procent. Ook omdat zij die ontwatering. Dat hebben wij zelf niet bedacht maar vijftig procent kun je mee voort. Die vijftig procent is nu met een motie m veertig procent geworden met met een max van veertigduizend komen we niet meer uit als ik naar mijn eigen situatie kijk sloop nieuwbouw is het advies van alle adviseurs die dan ook maar langs zijn geweest, maar het pand moet ook nog gesloopt. Ik weet niet hoever we gaan komen met veertigduizend euro. De grootte van de panden zijn bijna allemaal vrijstaande panden waar we over spreken. Maar de bouwkosten zijn niet heel veel lagere in friesland en ook niet van de materialen.

[1:10:55] Wij komen daar gewoon niet mee uit. Dus dan is er geen oplossing. De sukkel je voort te storten we in dus een caravan of zoiets. Ja. Dus die vijftig procent bedoelen wij dan van het totale schade en tuurlijk mag je een risico lopen hebben we ook eigenlijk allemaal in die fundering tafel wel gezegd hebben. Het zijn veelal oudere huizen. Dus dat je een risico hebt. Dat nemen we mee

[1:11:18] helder.

[1:11:19] Ik geef het woord aan de heer schoonman. Tot slot, voor de beantwoording,

[1:11:24] voor de beantwoording voor van de aan hem gestelde vragen.

[1:11:30] Ja voorzitter, ik meende twee vragen hebben gehoord in als het gaat over het wegnemen van de oorzaak en andere vraag was hoe kijkt u naar betalen ook meebetalen vanuit de waterschappen aan het hoeden van dat zie je om met het eerste te beginnen de oorzaak wegnemen. Er zijn een aantal elementen die we niet kunnen nemen, zijn gewoon op dit moment geconfronteerd met democratische besluitvorming uit het verleden hebben ergens gebouwd. Het huis staat en daarmee is zeg. De locatie vastgelegd.

[1:12:05] Het klimaat verandert. Daar werken we met z'n allen keihard aan om de klimaatverandering binnen de anderhalf tot twee graden te houden. Maar dat gaat ons niet zichtbaar op korte termijn helpen rond deze problematiek en blijven misschien twee knoppen over en design heel beperkt gaat over het stimuleren van infiltratie. Daarmee kun je zorgen dat die grondwaterstand over beleid en andere knop is het voorkomen dat er teveel water onttrokken wordt en dus kijkt naar waar je welke hoeveelheden grondwater onttrekt.

[1:12:40] Dat zijn die balans zien zo straks even genoemd hebben. Daar kun je in beperkte mate als overheid iets mee doen en ook als particulier het meest schrijnende is natuurlijk in deze problematiek dat de woning eigenaar zelf verantwoordelijk is voor het beschermen van de fundatie het wel het handelings perspectief vrijwel nul is

[1:13:01] en dat is denk ik waar we met z'n allen over moeten hebben dat enerzijds het handelingsperspectief dus voor de eigenaar beperkt is en anderzijds ook het perspectief om als overheid daar aan te draaien ook maar zeer beperkt is het moment dat droogte toeslaat ontstaat die toe en de regio dans kunnen we uitvoerig met elkaar, maar het is niet zo dat wij daar dusdanig kundige zijn dat ook daadwerkelijk die regels vallen

[1:13:28] dan even naar het punt meebetalen. Volgens mij hebben heel aantal andere al aangegeven dat als je praat over meebetalen landje vrij snel in de discussie van de verantwoordelijkheid

[1:13:41] en volgens mij hoor ik iedereen zeggen van dat willen we niet. Dat leidt tot vertraging en dat maakt het nodeloos complex.

[1:13:49] Dus laten we wel gezamenlijk nadenken over hoe kunnen we hier een oplossing voor vinden en laten ons inspireren door het voorbeeld wat ook dit moment in friesland is of dat de oplossing is. Weet ik niet. En laten we duidelijk kijken van wat zijn de voors en tegens.

[1:14:03] Maar dat je daar gezamenlijk optrekken. Dat is voor ons wel helder om het juridiseren van dit hele probleem te voorkomen.

[1:14:13] Dan wil ik nog wel even een aantal opmerkingen maken als het gaat over toch ook bouwen in de toekomst zie ik hoorde de heer fijma van der laan met de huidige technieken kun je wel degelijk op slappe bodems bouwen. Dat is toch echt ook heel beperkt jaar. Het huis blijft zichtbaar op die baan staan. Maar je gaat wel zweven en als je gaat zweven dan zul je zien dat de riolering hebben van afgemeld en alsnog daar schade waar uiteindelijk ook die huis nog steeds verantwoordelijk voor is. Dus laten we alsjeblieft verstandig zijn en voorkomen dat we de toekomstige problemen veroorzaken

[1:14:51] en en de laatste opmerking even als het gaat over wijnen die discussies echt heel actueel. Ook vanuit water en bodem sturend drieëndertig structurerende keuzes zou moeten ons kan helpen om de fouten van de toekomst te voorkomen. Laten we vooral ook aan die tafel zichtbaar de juiste discussie voeren om de bodemdaling ook daar tegen te gaan

[1:15:14] dat even aan van mijn kant.

[1:15:18] Ik heb zelf een vervolg vraag.

[1:15:21] Stel dat de norm die mevrouw dekker zolang juist toelichten dat de helft voor eigen risico komt verantwoordelijkheid van de bewoner en de andere helft moet dan elders vandaan komen

[1:15:32] naar de gemeente zijn er al. Wij hebben geen geld. Ik denk niet dat het rijk zegt nou wij gaan alles betalen. Dus dan is het toch niet zo'n gekke vraag nog los van de juridische verantwoordelijkheden en weet ik niet of waterschappen die daar ook een rol in hebben gespeeld of die bereid zijn om daaraan bij te dragen. Dat was de achtergrond van mijn vraag.

[1:15:55] Ik wil mijn antwoord.

[1:15:56] Jazeker. Ik stelde de heer.

[1:16:00] Ja. Ik was gewend om heel lang einde van het ziet te komen dus verduin. Ik wacht even af. Nee maar ik snap uw vraag. Maar volgens mij heb ik ook antwoord gegeven. Dan gaan we hebben kijken van zijn wij ook verantwoordelijk. Daarvoor hebben we erop kunnen sturen

[1:16:16] en in een antwoord gaf ik aan dat het handelings perspectief zeer beperkt is en ook als je kijkt met name in stedelijk gebied dat de verantwoordelijkheid voor het oppervlakte waterpeil. Dat ligt bij het waterschap

[1:16:30] alleen zeg maar het op peil houden van het grondwater ligt bij de gemeente. Maar laten we nou voorkomen dat we in die tweestrijd en ontdekken die dan wat moet gaan betalen. Dus de oproep is nogmaals om in gezamenlijkheid te kijken van wat kunnen we voor een bepaald gebied betekenen om dan vervolgens na te denken of je daar wellicht een fonds voor nodig hebt. Maar misschien ook een waterschap een bijdrage levert, maar laten we voorkomen dat we ellenlange discussie gevoerd.

[1:17:00] Ik kijk even naar de klok en de collega's. Ik denk dat we redelijk goede discussie hebben gehad. Dus als er geen enorm dringende dingen zijn die zijn blijven liggen. We hebben nog een tweede ronde wou ik het hier eigenlijk bij. Laat hem onder dankzegging van alle sprekers, de heer van de nadort, de heer hoogland, de heer klein meter van der laan, de heer dochter om mevrouw dekker en de heer schoonman. Hartelijk dank voor uw inbreng uw position papers allemaal te lezen op onze website van de van de kamer.

[1:17:31] En jazeker aangeboden op werkbezoek met laat ik aan individuele leden. Ik schorst tot drie uur. Dan hebben we tien minuutjes. Om even de handen te wassen en de benen te strekken. En dan gaan wij door met het tweede deel van deze ronde tafel.

[1:17:45] Dank voor uw inbreng en ik schors tot drie uur.

[1:17:59] Die en aan.

[1:28:32] Ik heropenen het rondetafelgesprek fundering problematiek. We gaan het op dezelfde manier doen voor de mensen die de eerste blok hebben gezien. De tweede blok. Als we het eerste blok hebben gedaan. Ik heet de gasten van harte welkom van de zijde van de kamer zijn aanwezig. Mevrouw bromet namens groenlinks, de heer peter, de groot namens de vvd, de heer boulakjar namens d zesenzestig, mevrouw van dijk namens het cda en ik ben zelf de heer nijboer namens de pvda en ik mag het. Voorzitter vandaag. Ik introduceer ook even de gasten voor ik het woord geef allereerst de heer van butselaar namens het kenniscentrum aanpak fundering problematiek, mevrouw korf, namens deltares, de heer klein, namens de vereniging eigen huis, de heer steen, namens de nederlandse vereniging aannemers fundering werken de heer de waal van aids en de heer herbert van het verbond van verzekeraars. Nou, zoals ik zei het stramien is hetzelfde. U krijgt twee a drie minuten om uw positie toe te lichten. Ook dank voor de position paper die we al hebben mogen ontvangen van u en daarna is er gelegenheid tot vragen van de leden. Ik start inleidingen met de heer bootsma

[1:29:45] van moet sluis. Sorry.

[1:29:47] Dank dank u meneer de voorzitter best wel. We moeten naar kwf.

[1:29:52] Er zijn dertien jaar actief inmiddels meer dan tien jaar actief moet zeggen niet dertien overdreven in het precies deze specifieke veld dit specifieke veel van fundering problemen beginnen met een paul funderingen in het westen waar we nu uitkomen zijn der veen wij de problematiek is en inderdaad ook in de vorige ronde, al werd gezegd worden nu eigenlijk landelijk worden er fundering problemen gemeld.

[1:30:16] Daar is ook al al twaalf al meer dan tien jaar. Dus een loket voor bij casa f. Dat is het fundering loket waar bijgehouden worden waar meldingen uit heel nederland vandaan komen en dat is een geweldige bron van informatie over deze problematiek en de problematiek is groot. U heeft al gezien in de bosjes in pepers niet alleen van mij, maar van andere ook dat het toch wel gaat om woningen van een om in omvang een miljoen woningen waar we tegenaan kijken die er mee geconfronteerd worden en laat ik hier maar gewoon zeggen dat in alle gevallen eigenaren toch te maken hebben met een probleem wat groter is dan waar ze mee dan waar ze eigenlijk mee geconfronteerd kunnen worden

[1:30:56] en het lijkt dan in de praktijk op een stuk rauw. Want je zit met iets waar je niet op zit te wachten. Wat wat ook eigenlijk is waar je boos om bent verdrietig moment naar meneer dochter om net zijn vrouw dekker ook net aangaf. Dat is echt wat we tegenkomen zijn vanuit het casa eigenlijk bezig. Ik mag ik heb maar twee drie minuten met de hele problematiek in alle verschillende technieken. Want je moet echt bepaalde problematiek wat u moet worden onderscheiden van veen weide problematiek. Ook voor onderscheiden van droogte problematiek het allemaal voor. Het leidt allemaal tot fundering schade.

[1:31:30] We zijn eigenlijk bezig om op een aantal dingen. We zijn bezig met partij te informeren. Gemeenten woningbouwcorporaties particulieren

[1:31:39] fundering loket is er een. We zijn ook bezig te kijken naar oplossingen en oplossingen. Kunt u denken aan nieuwe technieken. Er zijn nieuwe injectie technieken waarmee we proberen om de kosten van fundering herstel naar beneden bij te stellen.

[1:31:53] Dat zijn relatief nieuwe technieken en uw woorden ook al even van de dochter om dat die door maar een beperkt aantal partijen kunnen worden ingezet. Maar die zijn buitengewoon waardevol zijn echt waardevol. Hiernaar kijkt het tweede waar we echt op in willen zetten, is een landelijk fonds of ze kunnen van ook. Het maakt merken hoeveel fondsen het zijn manier. Die moeten goed gevuld zijn om de mensen te helpen om dit probleem te boven te komen. Want dat kunnen ze zelf niet. Het huidige fonds duurzaam fundering herstel heeft niet gewerkt, meer of min vanwege de formele voorwaarden die eraan gekoppeld zijn, zijn heel belangrijk.

[1:32:28] Ik sluit me aan bij het pleidooi wat mevrouw dekker net aangaf dat je moet gaan kijken van nou, vinden het verstandig dat we de maatschappelijke problematiek helemaal gaan juridisch gaan analyseren. In zoverre is eigenlijk al te laat als het gaat om dat u die juristen weg wil hebben want ik ben er een en ik zit aan tafel.

[1:32:45] Ik zou daar niet op in willen gaan. Ik zou echt willen gaan naar de problematiek kijkend vanuit de centrale rol zou willen vragen

[1:32:52] politiek om daar de verantwoordelijkheid te pakken over de partijen heen te gaan en zeggen wij moeten hier een fonds hebben waar mensen ook daadwerkelijk wat aan hebben.

[1:33:01] Er zijn er is ook veel ervaring mee het k zeer zit er letterlijk middenin en daar ook heel graag met u over van gedachten wisselen. Om die problematiek verder te helpen.

[1:33:12] Voor zover er nog helpt. Ik ben secretaris van het kngf. We zitten met een aantal vaste krachten en ondertussen het het hele heeft zit een heel dankbaar netwerk van allerlei mensen particuliere mensen vanuit gemeente mensen van woningbouwcorporaties. Kortom, de alle lagen van

[1:33:31] de samenleving heen en ik denk dat het voor de politiek. Mocht u daar nadere informatie over hebben. Heel nuttig zou kunnen zijn om met die mensen te gaan praten want die kunnen u informatiebehoefte denk ik beter voorzien dan ik dankuwel.

[1:33:47] Dankuwel. Dan geef ik het woord aan mevrouw korff namens deltares.

[1:33:51] Goedemiddag dankuwel fundering techniek is mijn vakgebied. En dat gaat me erg aan het aan het hart. Ik probeer al twintig jaar te begrijpen en vooral bij te dragen aan het voorkomen van schade aan gebouwen die voortkomt uit de bodem. Maar dan gaat het hier vandaag over. Dat kan zijn door aanleg van infrastructuur, aardbevingen bodemdaling droogte.

[1:34:14] Wat mij opvalt is dat veel mensen geen idee hebben wat voor fundering er onder het huis zitten waarin ze wonen totdat, zoals de mensen hier in de zaal echt een probleem ontstaat. En dan is iedereen ineens heel deskundig. Maar dat geldt absoluut niet voor de meerderheid in nederland

[1:34:33] en dat maakt funderingen en van publiek soms een beetje mysterieus of soms een beetje eng ook

[1:34:39] om dat kan zomaar overkomen. Wat wat er wat gebeurt er met mijn huis. Maar eigenlijk zijn de technische oorzaken best simpel en duidelijk

[1:34:48] als je een houten een huis hebt wat op houten palen staat of geen palen obstakel. Dat is een leuke technische termen eigenlijk gewoon geen palen houten palen of geen palen. Als er onder je huis om je fundering klei of veen voorkomt

[1:35:02] en als er iets met de grondwaterstand gebeurt, bijvoorbeeld door een bepaalde aanpassing, klimaatverandering of werkzaamheden die plaatsvinden. Dan heb je gewoon een een kansen soms een grote kans op schade en die kan heel ernstig zijn, zoals ook voorbeelden hebben gezien en uit nederland kennen

[1:35:16] het woord sluipmoordenaar viel. Het is zeker een heel langzaam proces wat plaatsvindt. Wij noemen het vaak een pink crisis. Maar dat is ongeveer equivalent aan die sluipmoordenaar denk ik. Dus ik vond het wel een passende term. Het probleem speelt. Dat was een van de vragen waar komt het nou voor, maar vooral om die bestaande woningvoorraad van voor negentien, zeventig

[1:35:37] en bij dat er hebben een model gemaakt. Wat al die risico inschatting kan maken voor alle panden in heel nederland. Dat is globaal. Maar dat geeft al best veel inzicht en dat geeft ook aan dat het om een groot aantal panden gaat dat wat genoemd wordt. Dat hangt een beetje naar je. Het kijkt uit op welke scenario's erin. Stop voor de toekomst. Maar dat is een heel redelijke schatting.

[1:35:59] Je ziet ook dat het verspreid is over heel nederland. Dus het is niet alleen het veen weidegebied. Het is niet alleen gehouden. Het zijn niet alleen de houten palen die we uit zaandam en haarlem dordrecht,

[1:36:09] zeker door de droge zomers van de afgelopen jaren begint dat ook te verspreiden en is het in middels een landelijk probleem geworden.

[1:36:20] Dan weet je misschien die oorzaken wel maar daarmee is de oplossing natuurlijk nog niet simpele oplossing kosten veel geld tegengestelde belangen. Dat maakt is niet eenvoudig.

[1:36:30] Maar wat mist er dan nu nog de punten die ik vandaag wil aangeven. Een is gericht maatregelen nemen in het waterbeheer op zichtbaar. Kleine schaal gebouwen. Dat is allemaal afhankelijk van de kleine schaal.

[1:36:43] Natuurlijk ondersteunen ik de pleidooien voor water en bodem sturend vanuit dat daar is van harte. Maar die bestaande woningvoorraad die die is echt een andere problematiek.

[1:36:52] Tweede zou ik aandacht willen vragen voor de effectiviteit van maatregelen voor een soort van toolbox voor bewoners. Welke maatregelen zijn effectief in welke situatie dat er ook praktische toepassingen van kunnen komen dat er een private partijen kunnen opstaan en daar een business case rondom kunnen ontwikkelen dat er een soort keuzemenu komt als dit dan. Dat kan ik dit kopen en dan weet ik dat weet ik dat het probleem weliswaar kostbaar is. Maar ik kan ik er in ieder geval mee. Dus dat handelingsperspectief. Er is veel naar de oorzaak gekeken, maar nog weinig naar de effectiviteit van maatregelen. En als laatste denk ik dat er een heel makkelijk te scoren punt is. Dus ik heb ook een iets heel makkelijk is volgens mij wat absoluut ontbreekt is informatie over de funderingen in onze bag registratie fundering register. Er is op dit moment geen enkel inzicht landelijk in welk type fundering onder welk pand zit. Er zijn lokale initiatieven. Er zijn partijen die informatie hebben, maar een landelijk register zou heel veel inzicht in het probleem opleveren meer bewustwording daarmee en dat niveau een kans op efficiëntere maatregelen en volgens mij is dat soort van in het complexe problematiek in ieder geval ietwat gemakkelijke stappen eerste stap voorwaarts zou zijn. Dat lost niet het probleem van de mensen die schade hebben op maar volgens mij kunnen we daar wel een goede basis opleggen

[1:38:09] dat.

[1:38:10] Hartelijk dank, helder betoog geef het woord aan de heer klein namens de vereniging.

[1:38:15] Dankuwel dank om vandaag hier te mogen spreken. Een toelichting te geven op een onderwerp wat behalve vandaag zeg maar nog weinig belangstelling krijgt.

[1:38:25] Wij merken in ieder geval dat onze leden hebben achthonderd duizend treden, maar dat er in toenemende mate over dit onderwerp met ons contact wordt gezocht dat ze informatie willen hebben dat ze aangegeven hiermee te maken te hebben en de redenen hiervoor zijn, zoals ook eerder aangegeven, met name ook de droge zomer van tweeduizend achttien en tweeduizend, tweeëntwintig en daartussen was ook niet per se heel erg nat. Maar dat waren wel denk ik. De uitschieters

[1:38:46] misschien ditjaar is een uitschieter. De andere kant op. Mevrouw kort zijn met het leden uit bekende risicogebieden bellen, maar ook steeds meer uit de niet bekende risicogebieden. Daarmee is het een landelijk probleem geworden, maar potentieel één miljoen huiseigenaren mee te maken kunnen krijgen. Fundering schade kan oplopen tot vele tienduizenden euro's tussen de zestig en honderd tien werd al zeg maar genoemd. Het is in ieder geval een substantieel bedrag wat je niet zomaar voor de gemiddelde verbouwing zeg maar beschikbaar hebt en dat zijn schades die niet gedekt worden. De opstalverzekeringen en ook eigenlijk volledig voor rekening van de eigenaar komen dus een enorme schadepost voor de huiseigenaar terwijl die niet of nauwelijks invloed heeft op de oorzaken van hoe dat ontstaan is en dat moet wat ons betreft echt veranderen. De lasten voor fundering herstel moeten eerlijker verdeeld worden en er werd net ook gesproken over redelijkheid. Wat is dan een eerlijke verdeling zichtbaar daarbij. Wij hebben als vereniging eigen huis eerder aangegeven dat we het heel redelijk zouden vinden als het rijk. Een derde zou betalen. Decentrale overheden gemeenten provincies waterschappen. Een derde en uiteindelijk de huiseigenaren in voorkomende gevallen ook tenzij het echt zo duidelijk is dat ze niks aan hebben kunnen doen. Dan heb je weer een ander geval. Maar iedereen is hier bij gebaat dat dit opgelost wordt en ook iedereen heeft daar een rol bij

[1:39:57] als een huiseigenaar de schade wil verhelpen en dat ook financieel kan dan is het ook de vraag in de praktijk of dat ook. Lukt daar ook al met voorbeelden van genoemd. Dan zal ik iets korter bij stilstaan en vrijstaande woningen een stuk makkelijker. Als dat je een appartement of in een blok woont. Dat is helder en het is inderdaad zo dat het soms tot best vervelende situaties met je buren kan leiden. Als je het over geld hebt of als er mensen zijn die daarin toch een andere opstelling zeg maar kiezen gevolgen zal het huiseigenaren vastzitten in een woning. Want ook de verkoop waarheid van een woning mooi woord. Maar u snapt denk ik wel wat ik daarmee bedoel is met schade natuurlijk lastiger omdat je ook een meldingsplicht heb bij verkoop en dat ook tot problemen kan leiden.

[1:40:37] Wij vinden dat gedupeerden actief moeten worden ondersteund bij het oplossen van hun problemen. En wat ons betreft is de gemeente heel erg voor de hand liggend als eerste contact met de aangewezen partij.

[1:40:48] Maar wat betreft de verantwoordelijkheid bij het oplossen van de problemen. Dat zijn meerdere partijen en we zien in de praktijk dat niemand echt het voortouw op dit moment neemt en dat de hete aardappel eigenlijk toch wel een beetje naar elkaar toegeschoven en dat er niet een duidelijke probleemeigenaar is. Wat ons betreft mag de rijksoverheid hier zeer duidelijk de regie innemen die partijen bij elkaar brengen en ook zorgen dat daar een een aanpak zichtbaar voor gekozen wordt met fondsen met met uitvoering zaken die erbij horen.

[1:41:14] Want verdere schade moet voorkomen worden. Want als een huis begint te verzakken. Als je er eerder bij bent dan kun je dan nog meer aan herstellen dan dat het in het geval van de boerderij van mevrouw dekker echt aan het afbreken is dan houdt het op een gegeven moment op. Dan is gewoon sloop nieuwbouw aan de orde

[1:41:29] bewustwording informatievoorziening. Dat is heel erg belangrijk mensen erop wijzen waar heb je mee te maken uit een recente peiling onder onze leden in die risicogebieden blijkt ook dat zesenzeventig procent zich niet bewust is van de mogelijke gevaren en verder vertrouwd zo'n veertig procent van de leden die wel beseffen dat ze risico lopen dat er een oplossing komt misschien bij de verzekeraars of vanuit de overheid. Maar dat is op dit moment zeker niet het geval

[1:41:54] bij de aankoop en verkoop van een woning is het ook belangrijk om actief aandacht te besteden aan de staat van de fundering. Daar kunnen sites als funda een rol bij hebben makelaars hebben daar ook een verantwoordelijkheid. Wat ons betreft bij want die weten heel goed. Ook wat voor situaties in bepaalde gebieden zich voordoen. En nu komt die informatie over de staat van de fundering vaak te laat als de koperen taxatierapport van de woning ontvangt en de woning al gekocht is.

[1:42:15] We moeten uitkijken. Dus voor onverkoopbare woningen en geldverstrekkers ook banken moeten hypotheken blijven verstrekken, ook als fundering problemen zijn. In dat geval zal er een plan moeten komen om ze te herstellen en de huiseigenaar moet ook financierings capaciteit krijgen om die problemen op te kunnen lossen. Dus u hoort het een gezamenlijke inspanning van heel veel partijen is nodig en wat we vooral niet moeten onderschatten. Voorzitter is wat die gevolgen van fundering schade ook met mensen doet denk dat mevrouw dekker dat heel mooi al aangaf. Ook de heer dortmans. Volgens mij niet helemaal goed door.

[1:42:50] De heer dochter om erop,

[1:42:54] Dat was het met nadruk was de burgemeester.

[1:42:57] Het geeft een of het geeft een onveilig gevoel als bodem steeds verder in klinkt als houten palen droog komen te staan en ook de schade aan funderingen en muren verder toeneemt. Geestelijke lichamelijke klachten, zoals stress en slapeloosheid en op termijn gezondheidsproblemen. Wat ons betreft kan wel degelijk een vergelijking worden gemaakt met wat de gedupeerden in het groningse aardbevingsgebied meemaakte en meemaken en dat moeten we niet nogmaals laten gebeuren en ik denk dat die lessen daaruit getrokken kunnen worden. En als je het hebt over een omgekeerde bewijslast. Dat is uiteindelijk in groningen van de grond gekomen. Dat zou je hier ook zeker kunnen overwegen en laatste oproep actie vragen aan het kabinet. Dat is natuurlijk ook waar u als kamerleden in controlerende zin en in initiatief geven of initiatief zin iets aan kan doen en wij hoop ook zeer dat u dit onderwerp blijvend aandacht voor vraagt hier in de kamer.

[1:43:46] Dankuwel. Dan is het woord aan de heer sd en spreekt namens de nederlandse vereniging aannemers fundering sterk.

[1:43:53] Dankuwel. Voorzitter mijn naam is is die.

[1:43:56] Wij geen probleem,

[1:43:59] Geen probleem,

[1:44:00] Allereerst hartelijk dank voor de voor de uitnodiging vanmiddag.

[1:44:04] Ik vind het verbazingwekkend dat wij in een in een land leven waarin wij bijzonder goed zijn om het het water buiten te houden, bijzonder goed zijn om het vele water wat ons land binnenkomt via rivieren vier regen, wat natuurlijk in diverse periodes het land op en binnenkomt omdat het land uit te brengen en dat wij op één of andere manier niet in staat zijn om het water wat er komt omdat op een een of andere manier te beheersen en vast te houden en zeker met de uitdagingen die er liggen op het gebied van klimaatverandering denk ik dat dat een punt is waar zeker een hele grote aandacht van voorbeeld zijn

[1:44:39] na over de oorzaken van fundering schade is natuurlijk al het nodige gezegd dat wil ik niet in herhaling vallen, maar onder andere het waterpeil is een hele belangrijke oorzaak en mijn vorige betoog zeg ik van pak die kans dan de herstel herstelproces in kosten. Nou wij zien bij de uitvoerende fundering bedrijven dat die nogal tegen problemen aanlopen. Dan heb ik het over vergunningen heb ik het over de kosten.

[1:45:05] We hebben het over zaken bijvoorbeeld waar waar bewoners zou kunnen helpen is bijvoorbeeld een verlaagd btw tarief

[1:45:13] en ik heb het niet over een btw vrijstelling. Want met een btw vrijstelling zijn bewoners namelijk niet geholpen. Waarom. Omdat de btw voorheffing technisch gewoon op de kosten komt en die daar de onderneming niet voor rekening. Dus ik pleit of voor een lage btw tarief of btw, btw-tarief nul

[1:45:29] of misschien zelfs wel fiscale aftrekbaarheid

[1:45:32] en dat is veel makkelijker dan dat we allerlei ingewikkelde subsidieregelingen optuigen waar we weer een hele ambtelijke organisatie voor nodig hebben om dat te controleren. Uiteraard moet fiscale aftrekbaarheid ook gecontroleerd worden. Dus dat laat ik even buiten beschouwing

[1:45:46] naar andere zaken die een rol spelen. We hebben recentelijk in de kamer. De wet kwaliteitsborging is aangenomen.

[1:45:53] Ik zal inhoudelijk over de wet. Daar zal ik me niet op ingaan. Er is het nodige al over gezegd binnen de kamer alleen het is wel zo dat die wet kwaliteitsborging gewoon tot gevolg heeft dat vergunningen duurder worden. Dus dat heeft ook weer een kostenverhogend effect voor bewoners

[1:46:09] en uiteindelijk uiteindelijk worden die kostenverhogingen worden door de bedrijven weer doorbelast.

[1:46:16] Plenaire bel als er wat verandert. We moeten minister weer opdraven op de kamer mag wat zeggen. Stoorde zich nida gaat.

[1:46:22] Denk ik. Misschien moet ik de minister.

[1:46:27] Dankuwel. Nou de de omgevingsvergunning vergunning voor fundering herstel is soms heel omslachtig. Er zijn gemeentes die daar nou wel slagvaardig optreden onder andere de wethouder uit gouda die je net tafel zat is een van de boer examples binnen het binnen. Dit gebeurde. Dus ik weet niet of hij er nog zit. Maar.

[1:46:50] Oké nou volgende week bij u langs.

[1:46:53] Voelde ik dolder. Maar waar bijvoorbeeld gouda gemeente rotterdam is een voorbeeld gemeente zaanstad. Nou u hebt een collega kamerlid mevrouw moeten we die heb ik ook wel eens gesproken in de tijd dat zij nog in zaanstad zat en die heeft die hebben daar bijzonder veel gedaan om daarvoor bewoners goede initiatieven te ontplooien. Ik zou zeggen ze zitten jullie in aan tafel in de kamer gebruik die kennis

[1:47:17] andere zaken die spelen is ook verzekerbaarheid. Ik bedoel ga je zo'n pand herstellen en dan moet je bijvoorbeeld een kaart verzekering hebben construction all risk verzekering om te zorgen dat als er wat gebeurt dat ook die schade gedekt wordt nadat is ook een probleem zit een van meneer herbert van de verzekeraars zit aan tafel, maar ook echt echter zorg

[1:47:36] na financierbaarheid is al het nodige over gezegd door andere mensen en ook de blok aanpak

[1:47:41] en wat ook belangrijk is. Er is gewoon echt veel kennis aanwezig. Er is veel kennis in nederland is veel kennis ook in deze zaal aanwezig. Wel belangrijk is werkzaam

[1:47:50] en wij onze club werkt wel samen met ook diverse die hier aan tafel zitten. Partijen al werkzame bundel die kennis en en daar zou een stukje regierol ook gewenst zijn. Daar wil ik het even bij laten.

[1:48:02] Dankuwel. Hartelijk dank. Meneer stay stond er gewoon goed op mijn papier. Maar ik las het gewoon niet goed voor is helemaal mijn eigen schuld. Ik geef het woord aan de heer de waal. Hij spreekt namens aedes.

[1:48:14] Ja. Dankuwel voorzitter en naast dat ik hier spreek namens aedes ben ik directeur vastgoed bij woningbouwcorporatie woonstad rotterdam een corporatie met zeer veel ervaring in het fundering herstel en de fundering problematiek

[1:48:28] in rotterdam zijn ongeveer honderd twintigduizend woningen op een houten paal fundering. Een groot deel daarvan is de ziel van de stad. Wat is overgebleven naar het bombardement van mei negentien, veertig.

[1:48:39] Wij hebben als woonstad rotterdam ongeveer twintigduizend van deze woningen in ons bezit. Alleen al in tweeduizend, tweeëntwintig hebben ruim acht, honderd woningen moeten herstellen en de fundering van ruim acht, honderd woningen moeten herstellen en dat doen we als rotterdamse partijen natuurlijk graag.

[1:48:53] Met liefde.

[1:48:54] Maar het herstellen van funderingen en het is al vaak gezegd kost ontzettend veel geld. In de binnenstedelijke context hebben het zeker over tachtig tot honderd duizend euro

[1:49:04] per woning

[1:49:06] geld. Dat moet worden opgehoest door onze huurders, onze klanten met een beperkte beurs. Iedere euro kunnen wij maar één keer uitgeven en dat terwijl de ambities van de gemeente provincie en rijk torenhoog zijn

[1:49:18] met de komst van het ministerie van volkshuisvesting

[1:49:21] staat onze bewezen ruim honderd jaar oude sector weer op de kaart. Een krachtige volkshuisvesting heeft zich in het verleden bewezen om veel mensen een goede woning te geven in een fijne buurt.

[1:49:32] Maar met de wens om nog meer woningen te bouwen.

[1:49:35] Sneller te verduurzamen. De kwaliteit van de woningen en van de buurt te verbeteren.

[1:49:39] De reikende ambities,

[1:49:41] Ver en zijn er mogelijkheden.

[1:49:43] De beperkt,

[1:49:44] De afschaffing van de verder verhuurdersheffing is niet genoeg om in een tijd van hoge en stijgende bouwkosten al deze ambities waar te maken.

[1:49:54] Dat dwingt ons tot keuzes

[1:49:57] en geen van die keuze is gunstig voor onze klant.

[1:50:01] Dus zorgen ervoor dat corporaties meer financiële mogelijkheden krijgen.

[1:50:07] Een aantal mogelijkheden zijn al genoemd, maar specifiek voor onze sector zou ik ook zeggen denk na over de manier waarop wij geborgd kunnen lenen.

[1:50:16] Hoogte grenzen op maakt het ook mogelijk om bijvoorbeeld middenhuur geborgd te kunnen lenen.

[1:50:21] We kunnen financieren schaffen belasting als raad dat en cpb af voor ons als non profit organisaties. Dat is alleen een last waar niemand beter van wordt en het is ook al heel vaak gezegd er is heel veel kennis over het fundering herstel alleen het is heel verspreidt verspreidt. Dus zorgt ervoor dat er regie komt vanuit het rijk dat die kennis centraal beschikbaar komt voor alle vastgoedeigenaren.

[1:50:45] Dit was mijn betoog.

[1:50:47] Dankuwel.

[1:50:48] Dan is nu het woord aan de heer herbert van het verbond van verzekeraars.

[1:50:53] Voor zover dank u. En dank ook voor de uitnodiging om vandaag aan dit gesprek deel te nemen is voor ons een heel belangrijk onderwerp was verzekeringssector de ambitie om onze klanten zoveel mogelijk te helpen met het beheersen van de risico's

[1:51:03] en vanuit dat perspectief maken ons zorgen over onze hypotheekklanten. Dat is een zorg overigens die niet specifiek voor ons geld, maar die delen we met andere hypotheekverstrekkers, zoals de banken en de regie partijen die overlast sterk met de positie zoals de vereniging eigen huis. Die heeft naar voren gebracht van vertegenwoordigen, namelijk dezelfde.

[1:51:21] Groep,

[1:51:22] In deze discussie,

[1:51:24] Aan.

[1:51:26] De kern van het probleem is voor ons. Het feit dat de huiseigenaar ook de probleem eigenaar is en de vraag is of het redelijk is. Dat is een politieke vraag primair.

[1:51:34] Mijn vraag is of dat bijdraagt aan efficiënte en effectieve oplossing van het probleem en daar hebben we onze grote twijfels bij.

[1:51:41] Ik heb het over de redelijkheid. Dan lopen we tegenaan. De schattingen zijn al langs gekomen dat huiseigenaren buiten hun eigen schuld zomaar met een financieel nadeel van meerdere jaarsalarissen geconfronteerd kunnen worden,

[1:51:53] kunnen ze dat niet betalen dan op tijd bij tegen tijdens het huis willen verkopen aan tegen het feit dat het huis onverkoopbaar is dan wel eens een flinke waardedaling voor hun kiezen krijgen dus eigenlijk onomkeerbaar en onvermijdelijk probleem voor die mensen en daar maken wij ons grote zorgen over.

[1:52:09] Wij doen voor ze wat wij kunnen en dat ligt met name in de sfeer van de financiering

[1:52:14] en we hebben de hypotheek aan, voor zover de leennormen voor de ruimte bieden, hebben we de gelden een aantal criteria voor ons wat verantwoorde financiering is op het gebied van waarde van het pand en inkomen van de klant binnen die grenzen doen ons uiterste best. Maar dat is niet altijd toereikend.

[1:52:30] Daarom werken we ook mee aan het fonds duurzame fundering herstel. Dat is op dit moment nog geen optimale oplossing,

[1:52:36] maar we zijn op dit moment goed bezig met het optimaliseren daarvan een verwacht op korte termijn dat dat ook beter bereikbaar is en een grotere rol kan gaan vervullen.

[1:52:44] Probleem is alleen wel al die constructies zijn financieringsconstructies blijven leningen en blijft feit dat de klant uiteindelijk de rekening betaalt

[1:52:52] en de kant kan er niks aan doen dat de situatie terecht is gekomen. En als je geld aan de vraag is dit nou redelijk zoals het nu loopt

[1:52:59] dan heb je ook over veroorzaken, is het een en ander over gezegd door mensen die meer verstand van waterbouw en kunnen in het algemeen hebben dan ik.

[1:53:07] Veel van de schade is veroorzaakt door overheid keuzes, met name rondom de waterstand. Niet alle een soms ook niet volledig als we weten dat het nooit veroorzaakt is door de woning eigenaar zelf. Dus ik denk dat het heel verstandig is dat de overheid op enig moment een uitspraak doet over welke rol wil gaan spelen in de financiering van dit probleem

[1:53:24] en hoe ze de klant. Daarbij gaat helpen. Anders dan alleen met leningen, maar ook gewoon met geld

[1:53:30] en ik kan me voorstellen dat het wat makkelijk is om tegen het gezellige. Kom maar gewoon met geld. Ook daar zijn de middelen niet onbeperkt.

[1:53:36] Maar dat lijkt me buitengewoon onverstandig om het laten aankomen op individuele claims en causaliteit vragen want dan gaan we heel veel geld aan procedures verspillen en heel veel extra emotionele belasting bij de mensen neerleggen waar het om gaat en dat is verstandig is een duidelijk kader van welke verantwoordelijkheid in welke situatie wil de overheid nemen? Lijkt ons een hele verstandig.

[1:53:56] Naast de redelijkheid. Vraag het ook de vraag over efficiëntie en effectiviteit van de aanpak op tafel

[1:54:01] op het moment dat de woning eigenaren zelf het initiatief moet nemen om iets te gaan doen, loopt de schade waarschijnlijk op

[1:54:06] want die gaat pas wat doen op het moment dat de schade zich manifesteert het eerste scheuren in de muur komen om te zeggen.

[1:54:13] Terwijl als je het eerdere aanpak op het moment dat gaan er nog niet zover is, is het waarschijnlijk goedkoper. Dus een systeem van tijdige signalering en informeren regie voering ook om de capaciteit over de strijd over de tijd te spreiden, want we kunnen niet alles tegelijk. Daar ligt denk ik ook een belangrijke regisserende rol voor het rijk

[1:54:29] en het werd net al gezegd. Ook in relatie tot de financiering problematiek rondom de kar als een huiseigenaar in een blok graag wil en de andere huiseigenaren kunnen of willen niet dan veroorzaak je alleen maar schade bij de buren en ook dan heb je een probleem. Dus daar ook een huiseigenaar ook bij geholpen worden. En tenslotte een rol van het rijk als het gaat om in of het innovatie onderzoek doen nieuwe technieken preventie ook daar kun je dat niet helemaal aan de markt en aan de klanten overlaten om daar zou ik graag zien dat er een verantwoordelijkheid.

[1:54:57] Kortom,

[1:54:59] De klant kan niet alleen. Wij helpen zo goed mogelijk, maar dat lost niet alles op.

[1:55:03] Wij waren dan ook blij met het regeerakkoord waarin het kabinet stelt. Dat is van plan zijn de gevolgen van fundering schade tegen te gaan. Tot op heden hebben gezien dat we de de verdere ontwikkeling van dit probleem willen beperken vertragen zag ik volgens mij.

[1:55:18] Ik hoop eerlijk gezegd dat het kabinet ook door u en door ons aangemoedigd kan worden om zijn verantwoordelijkheid te nemen in het herstellen van de schade zoals die nu al bestaat

[1:55:26] ik graag bij laten.

[1:55:27] Dankuwel procedures hetzelfde als een in blok heen. Dus twee vragen per collega's. Ik verzoek u even wat vraag aan u gericht zijn om de pen vast te houden

[1:55:37] en op te schrijven wat er wat gevraagd en dan krijgt u achtereenvolgens. Het woord en de gelegenheid om daarop te reageren. Het woord is allereerst aan mevrouw bromet namens groenlinks.

[1:55:46] Dankuwel. Voorzitter jaar de laatste spreken, de heer hebben die zegt een tijdelijk is een tijdige signalering die is heel erg belangrijk en mevrouw korff heeft daar eigenlijk een hele praktische oplossing voor namelijk registreren in de in de waar is de afkorting van

[1:56:08] basisregistratie gebouwen om daar de informatie voor de huiseigenaren en ook voor de gemeente te registreren wat voor fundering erin zit. Ik zou aan mevrouw korff willen vragen is dat eenvoudig om dat op te zetten. Want natuurlijk beschikken gemeentes over. Allereerst zijn met de gemeentes die dit moeten opstellen. Ten tweede er zijn bouwtekeningen beschikbaar van de jongerenwoningen, maar juist van die oudere woningen niet en is dat dan niet een enorme operatie om erachter te komen. Huis voor huis wat ervoor fundering onder zit.

[1:56:44] De heer de groot namens vvd.

[1:56:46] Dank u. Voorzitter, ik heb een tweetal vragen. De eerste zal ik stellen aan de heer j.

[1:56:53] Wij zijn goed houden.

[1:56:55] Het is even oefenen heb ik vandaag gezien. Dus

[1:57:00] u gaf een aantal voorbeelden van hoe hoe we kunnen bijdragen aan fundering herstel met namelijk de kosten daarvan.

[1:57:07] Een aantal dingen.

[1:57:08] Vergunningen, verzekeringen, btw et cetera. Welke mijn vraag is welke mogelijkheden zien jullie zelf als fundering branche nog om de kosten gaan drukken de komende periode. Dus dan met name als het gaat over bloksgewijs aanpak grote getale soort voor convenant te werken dat je dat je garandeert. Want van werk of mantel contract of dergelijke. Ik ben een beetje opzoek naar van kan die honderd duizend euro die vaak genoemd tussen zestig en honderd tienduizend euro kan ik nog een beetje naar beneden doordat jullie inzet er ook op gericht is dat die kosten. Wat gaan dalen. Dat was mijn eerste vraag. Voorzitter, mijn tweede vraag is aan de heer de waal van van aedes

[1:57:44] vorig jaar zijn de nationale prestatieafspraken gemaakt voor de komende acht jaar ruim honderd miljard beschikbaar voor allerlei opgave van de woningcorporaties. Welk bedrag voor welk deel van dat bedrag. Denkt u dat jullie kwijt gaan zijn aan aan deze problematiek is dat in kaart gebracht. Weten jullie over hoeveel woningen het gaat en wat zou dat betekenen voor bijvoorbeeld het al dan wel of niet kunnen verduurzamen van de voorraad, al dan niet kunnen bouwen van sociale huurwoningen en middenhuurwoningen,

[1:58:11] Dankuwel. Het woord is aan heer blok. Dank u.

[1:58:14] Voordat ik heb vele vragen waar ik mag er maar twee stellen.

[1:58:19] Een vraag aan de heer.

[1:58:20] J.

[1:58:22] Had over dat nederland jarenlang voorop liep als het gaat over waterbeheer. Maar dat we nu een beetje achterop lopen als het gaat over het veilig houden van funderingen had ook over innovatieve nieuwe technieken vanuit de branche. Ik ben wel benieuwd naar welke technieken en welke termijn die voorhanden zijn en de tweede vraag is voor de heer herberg hebben herbergen. U kijkt vooral later naar het rijk als het gaat over eventuele fonds waar u als verzekeraar zou kunnen kijken naar een van de veroorzakers

[1:58:57] en dat zijn de water schappen die natuurlijk daar ook een grote rol in spelen. Hoe kijkt u daar tegenaan.

[1:59:03] Dankuwel.

[1:59:05] Dankuwel. Dan is het woord aan mevrouw van dijk namens het cda.

[1:59:08] Ik vol zitten er een mevrouw gaf het al aan. Er zit ontzettend veel kennis en expertise aan tafel eigenlijk. Ik hoorde verschillende oproep tot samenwerken. Ik hoor ook de vragen om de regierol vanuit de overheid omdat te gaan indiceren en mijn vraag is eigenlijk maar ik weet niet hoe het moet stallen. Ik neem aan dat jullie al vaker op de deuren bij het ministerie hebben geklopt van gaan met ons in gesprek gaan met ons breed in gesprek

[1:59:32] blijft die deur dicht is er een kleine opening. Waar lopen jullie tegenaan want samenwerking op dit onderdeel lijkt me bijna vanzelfsprekend. Ik wel opzoeken wanneer er belemmeringen zijn.

[1:59:41] Dankuwel. Dan heb ikzelf ook twee vragen. De eerste vraag is. Ik weet niet of mevrouw korver, de heer van butselaar het beste kan beantwoorden, misschien allebei wel is. Er wordt gezegd, is een beetje een sluipmoordenaar. Het gaat langzaam gaat die fundering achteruit is er een beetje een beeld van hoe welke termijn wordt en en hoe groot wordt de schade groter zeg maar als we dit op z'n beloop laten ook met de komende droogtes is het moeten binnen vijf jaar een oplossing zijn of vanuit het verschil tussen vijftien maakt eigenlijk niet zoveel uit want het gaat toch langzaam achteruit en er moet op enig moment gebeurt,

[2:00:15] is er een beetje een inschatting van te geven. Mijn tweede vraag is aan de heer de waal

[2:00:21] die verwijst naar zijn oproep om een woningcorporaties veel ruimte te geven. Meer financiële ruimte om dit soort problemen op te lossen. Dat begrijp ik natuurlijk vanuit die positie als partijen ook wel een opvatting over die die steunt op maar vindt hij niet ook dat specifiek voor dit probleem bijdrage van vanuit het publiek moeten komen verwezen naar algehele financiële arrangementen. Maar ik kan me voorstellen. De woningcorporatie die je niet mee te maken hebben minder geld nodig hebben dan die er wel mee te maken.

[2:00:51] Dan ben ik de voorzitter. Dan geef ik het woord aan de heer van butselaar voor de aan hem gestelde vragen.

[2:00:59] Dankuwel zal ik eerst ingaan op de vraag van mevrouw van dijk betrap ik me af, kijk ik of de rest van mijn collega's me daarin kunnen vinden. Wij hebben zeker wel gesprekken met met ministeries en met ambtenaren. Npo heeft programma's lopen kwf. Heeft u al genoemd? Zij is dat er wat er ontbreekt? Is er een soort van gemeenschappelijke visie. Hoe je deze problematiek zou willen aanvliegen.

[2:01:24] En daar zit daar zit ook wel in mijn ogen zit daar een beetje ook wel een beetje wat wat willekeurig wordt nu ook gebruik gemaakt van de bureaus rebel.

[2:01:32] Ik vind het buitengewoon prima. Maar al die kennis die rebel nu op uw kosten inkoop. Die is bij casa gewoon aanwezig. Meneer van lier het hier op de tribune

[2:01:42] en wij krijgen geen overheidssubsidie. Dat is jammer hebben al een paar keer om gevraagd. Daar komt binnenkort weer een brief over. Maar ik denk dat heel veel kennis via het kwf kan worden ontsloten, maar wel onder de noemer dat er een soort van kon ontzettend kon gemeenschappelijke beeld is van hoe je dit aanpakken en dan kom ik toch weer terug bij mijn vorige

[2:02:04] oproep punch line. Om het zo maar te zeggen daar is de centrale regie voor nodig vanuit de overheid die moet die lijnen uitzetten van het fonds duurzame fundering herstel. Een tweede versie drie maakt me niet uit maar dat is echt in die voordat het oplossingen nieuwe technieken. Wanneer mag ik gaf net ook al aan die zijn ook ga ik met meneer j. Zeker in gesprek over en dat doen we ook aanhoudend als je dan gaat kijken van op welke deur kloppen dan zitten we denk ik niet heel ver van elkaar af. Die samenwerking is er nou. U heeft het over woonstad rotterdam die zien we heel vaak op onze congressen en op onze voorlichtingen en mede dankzij deze organisaties kunnen we weer heel veel kennis opdoen, want we krijgen van hun weer. Als casa heeft heel veel fundering te kennis die we weer aan de macht registraties van de gemeente rotterdam verstrekken. De gemeente rotterdam zit ook weer aan tafel gemeente schiedam vlaardingen. Dat zijn allemaal gemeente er enorm veel mee doen. Dus er is. Ik heb er twee minuten van uw maar ik heb de wereld wil graag met u te vertellen. Dus ja daar zitten belemmeringen in de samenwerking en ik zeg u eerlijk. Die belemmeringen zitten op ambtelijk niveau. Wat mij betreft is één, twee zal ik die vraag dan maar gelijk doorpakken over het schadebeeld. Want dat vind ik wel interessant. Eigenlijk. Zou u eerst mevrouw cor van het voor moeten laten want haar deskundigheid en expertise en maar ik trap me toch even af en dan en de vrijheid. Als ik het verkeerd zeg. Hoe zit het met het schadebeeld? Hoelang duurt het. En wanneer kun je dan ingrijpen. Dan moet u echt naar type schade kijken. Ikzelf heel kort zeggen als uw uw woning een woning van voor negentien, zeventig op een paul funderingen. Dan is de aantasting van de houten paal. Dat is de vraag is het een bacterie of een virus kan niet gestopt worden als ik het bepaalde onder water zetten of niet. Dat is dan zeg ik het eigenlijk anders dan heeft u de infiltratie technieken al gehoord je de infiltratie techniek toe. Dat gebeurt in rotterdam fossiel. Fantastisch als het lukt, maar vaak lukt het niet. Nogmaals, mevrouw kost. Gaat u naar de andere veen de problematiek. U scène dan zie je dat er veel woningen op staal staan zonder bepaalde eronder en die woningen kenmerken zich dat dat een geleidelijk proces is dan kijk je naar die woningen. Daar helpt het als je eerder je erbij bent om de fundering te herstellen, zodat de schade in de woning tot een minimum is beperkt. Dat dat helpt echt op, maar ook daarvoor geldt verwijzen. Mevrouw dekker, die u allemaal gehoord heeft. Dat is ontzettend moeilijk om omdat om dat goed in te seinen voorlichting voorlichting. We proberen dat echt

[2:04:46] en dat in alle maanden. Maar ik sluit me aan bij onder andere spreken zij die voorlichting geloof u als meneer klein die voorligt. Die moet nog veel breder worden uitgemeten om mensen bewust van te zijn. Gemeentes als staan stad als rotterdam als schiedam kunnen u daar geweldig bij helpen. Want die hebben al hele programma's over voorlichting hebben wijk assistente gaan er geweldig mee. De wijken. Dat helpt enorm in het ontsluiten van kennis mensen uit hun schulp halen praten met mij over. Maar dan moet er ook iets geboden kunnen worden. En dan valk meneer hoogland af als gedeputeerde maar is puur vanwege zijn functie.

[2:05:22] Maar.

[2:05:23] Dan wil je niet drie boodschap krijgen met die aan naar maar ik wil je gewoon de boodschap krijgen. We kijken even niet naar de oorzaak. Want dat is zo ingewikkeld. Dat is zo'n up. Heel fijn voor die mensen dat kun je ze niet aandoen. Dan slaan ze dicht. Dan wordt het dan wordt het niks

[2:05:39] dus terug naar het schadebeeld. Ja, afhankelijk van wat de oorzaak is toch een beetje daar wat mee gedaan worden. Ik denk niet dat we daar al teveel moeten focussen. Maar ik ben benieuwd.

[2:05:49] Durft te zeggen heeft dankuwel.

[2:05:51] Dankuwel en dat zijn wij ook en begrijp ik. Geef mevrouw kort.

[2:05:56] Dankuwel dankuwel. Ik ga ook de

[2:06:00] ik heb nog een vraag van mevrouw de wet. Dus ik doe ze op volgorde. Dan gaan we er niks vergeten. De vraag van mevrouw was of we een register dan inderdaad zo eenvoudig was. Als ik het misschien deed voorstellen zal zal het niet zijn dat we dat vanmiddag hebben geregeld.

[2:06:16] Maar ik denk er is al heel veel informatie. Dus volgens mij daar heel veel basisinformatie al in iets komen en dan zou ik een groeimodel willen voorstellen. Dus alle informatie die daarna wordt verzameld bij het verkopen van een pand bij inspecties corporaties hebben heel veel. Sommige gemeentes hebben heel veel.

[2:06:33] Ik denk dat we een soort tachtig, twintig.

[2:06:35] Er is echt al veel mogelijk aan het begin dus in dat opzicht denk ik dat het zeker niet al te ingewikkeld zou moeten zijn. Ikzelf denk ook dat je met een soort van cloud schorsing. Veel mensen weten uiteindelijk toch als je ze vraagt wel iets van een pand.

[2:06:51] Dus dan is het misschien nog niet honderd procent zeker. Maar dan heb je toch echt wel een beter idee dan als we helemaal niks invullen. Dus daar zou je een soort voorlopig iets kunnen hebben

[2:07:00] en wat ik daar belangrijk vind is dat ik wel met name in stedelijk gebied. Ik zie ik soms wel eens mensen investeren in een pand wat ze hebben aangekocht waar enorme hoeveelheden geld in de nieuwe badkamer en keuken gaat maar dan dat is toch de afweging zal doen of een fundering. En dan gaat er eigenlijk heel veel geld in een pand waar die funderingen niet op orde is. Dus misschien dat zo'n register daar dan bij kan helpen. Dat hoop ik dus ik denk het cda dat het met informatie die er al is niet zo ingewikkeld zou moeten zijn.

[2:07:28] De vraag van mevrouw van dijk over de samenwerking en de regie. Ik sluit ik me aan bij het kngf

[2:07:34] gebeurt inderdaad veel vorige ronde heeft ook laten zien. Het platform slappe bodem de gemeenteraad echt ontzettend goed werk. Het nieuwe de kwf doet heel goed werk. Wij hebben connecties met alle partijen die aan tafel hebben gezeten waar allerlei dingen steeds gebeuren. Maar het is nog beperkt en ik denk dat het heel goed is dat dat we hier vandaag met elkaar allemaal zijn en dat

[2:07:57] dat wordt uitgevraagd.

[2:08:01] De heer nijboer over het schadebeeld en sluipmoordenaar. De termijnen

[2:08:06] kan het klopt helemaal. De verschillende oorzaken. De houten palen dan wel de fundering op staal werken wel iets anders

[2:08:15] ten opzichte van elkaar in het rapport. Want daar heeft gemaakt voor het verbond van verzekeraars ook bij de stukken zat of tenminste waar een link in zat. Daar zit ook een soort prognose in hoe dat in de tijd loopt. Dat is wel iets wat progressieve wordt dus het wordt daarmee sneller erger.

[2:08:31] Wat we zien bij de droge zomers is dat er ook een soort staccato gedrag is dat het dus ineens even erger kan worden bij die fundering op staal in de droge zomer, zodat je heel lang niks ziet en dan is er ineens iets wel.

[2:08:45] Daarmee is het niet zo geleidelijk en is het ook afhankelijk wat we doen aan maatregelen rondom klimaat en impact en grondwaterstanden droogte voor een deel is er ook zelf

[2:08:55] hebben we als nederland er zelf ook de hand in.

[2:08:59] Dus ja het het gaat langzaam. Maar het neemt toe. Het gaat niet altijd geleidelijk.

[2:09:07] Dankuwel. Dan is het woord aan de heer klein.

[2:09:11] Mij was geen specifieke vragen gesteld, maar ik kan wel antwoord geven. Mevrouw van dijk die die een vraag stelde over hoe het rijk zichtbaar. Hiermee omgaat. Wij hebben in tweeduizend, eenentwintig hebben samen met de vereniging van verzekeraars verbond van verzekeraars nederlandse vereniging van banken, aedes en het casa een manifest over funderingen opgesteld. Dat is ook gedeeld met het ministerie. Daar hebben we in oktober tweeduizend, tweeëntwintig een brief over over aangebracht gestuurd. Zeg maar na het ministerie. Wij hebben tot op heden geen reactie op gekregen. Wij hebben wel met ambtelijk ambtelijk hebben we contact gehad en de wet op een gegeven ment ook verwezen naar deze bijeenkomst et cetera. Maar dat is natuurlijk eigenlijk wel een beetje de omgekeerde volgorde. We zouden heel graag daar reactie op willen en daarom ook mijn verzoek aan u blijft dit onderwerp ook denk ik met met de betreffende ministeries vraag het ook. Het is denk ik ook daar een hete aardappel zeg maar die heen en weer wordt geschoven, want het is niet alleen maar het ministerie van binnenlandse zaken en volkshuisvesting ruimtelijke ordening is ook ministerie van i en w. Het is bestuurder complex en nog niemand is daar duidelijk aanwijsbaar en we hebben al gevraagd of ministerie van binnenlandse zaken daar een coördinerende rol op zich kan nemen. Want mensen die hier mee te maken hebben. Zijn er niet bij gebaat. Waar waar hun verantwoordelijkheid ligt. Die wil gewoon geholpen worden. Dus dat even een antwoord daarop.

[2:10:26] Dankuwel. Dan is het woord aan de heer j.

[2:10:29] Dankuwel. Ik ga eerst in op de vraag van meneer de groot. Hoe kunnen wij kosten drukken. Ik denk als wij met blok aanpak kunnen werken. Dus niet pandje voor pandje, maar één geheel dat dat stuk in de kosten scheelt. Een ander punt is van risico's gewoon weghalen dat ik noemde net het aspect van verzekerbaarheid al

[2:10:50] als het niet de verzekerde is, betekent gewoon dat het een dat een ondernemer een hogere risico opslag moet nemen op zijn werk om dat risico te pakken nadat zou enorm helpen.

[2:11:01] Ik heb al een aantal maatregelen genoemd om gebied van vergunningen btw. Dus dat is in de hoofdmoot. Als we kijken naar de techniek. An sich zien we dat heel veel fundering techniek. Dan loop ik ook al een klein beetje over naar de vraag van manier boulakjar

[2:11:16] dat heel veel van het werk wordt redelijk traditioneel uitgevoerd omdat je vaak in een bestaand pand zit bestaande fundering moet aanpakken. Maar het is wel zo dat er op gebied van machines enorme innovaties zijn. Ik bedoel bewandelen tegenwoordig met een heel klein. Misschien dat je gewoon een voordeur binnen bij wijze van

[2:11:34] ook het ondergronds werken laag. Er zijn heel veel nieuwe bepaald types. De laatste jaren worden heel veel grote injectie palen bijvoorbeeld toegepast waarbij we segmenten van van soms vijfenzeventig centimeter soms meter

[2:11:49] is een kleinere gemeentes naar beneden werken, zodat niet meer een complete pand half gesloopt moeten hoeft te worden om het fundering herstel uit te voeren.

[2:11:57] Er zijn op dit moment ook bedrijven bijvoorbeeld die in injectie technieken bezig zijn.

[2:12:03] Dus, dat wil zeggen soms moet echt een fundering helemaal vervangen worden. Maar er zijn ook situaties afhankelijk van de grondsoort waar als een klein stukje opvult en op lift. We zijn dus technieken bedrijven die daar in gespecialiseerd zijn betekent ook dat zo dat soort fundering te en dus geen geen ton hoeven te kosten. Maar soms beperkt zijn tot zevenenhalf tot tienduizend euro. Dus dat gebeurt ook

[2:12:27] dus ook van hoe vroeg bij de bij

[2:12:30] nou we hebben ook connectie, bijvoorbeeld met stichting hout research naar die ze ook actief binnen het kngf. Dat is een gelieerd aan de universiteit wageningen die mensen hebben bijvoorbeeld nu een oplossing zijn zat onderzoeken waarin ze bijvoorbeeld bacteriën op palen kunnen aanpakken en misschien ook al in een voorfase. Dus kunnen voorkomen dat de paalrot optreedt

[2:12:52] naar andere renovatie, technieken die spelen individuele branche heel belangrijk is dat we ook een aantal bedrijven hebben die op dit moment dus

[2:13:00] de directeur stijl kunnen combineren met de inbreng van lussen waarmee tegelijk bijvoorbeeld de bodem warmte benut kan worden. Dus waarmee we ook qua verduurzaming en de enorme slag kunnen kunnen doen

[2:13:13] en dat zijn gewoon oplossingen waarbij je der hoeven helemaal niet hele ingewikkelde dingen voor te gebeuren. Ze kunnen soms uit hoogteverschillen van tien, twaalf meter veertien meter soms al voldoende warm te halen om een huis te verwarmen.

[2:13:27] Dat zijn gewoon technieken. Dus op het moment dat je dat herstel dan misschien ietsje duurder uitvoerders weer in tegenspraak met wat meneer de groot vraagt.

[2:13:35] Maar daarmee gelijk je bodem warmte kunt gebruiken. Maar er zijn bijvoorbeeld ook toepassen.

[2:13:40] Dingen,

[2:13:41] Waarbij bijvoorbeeld in in damwanden die bijvoorbeeld in grachten geplaatst worden correctoren geplaatst kunnen worden waar warmte uit komt en wat we helaas zien dat die bedrijven die daar actief zijn binnen onze branche. Die hebben het niet makkelijk want die krijgen hebben fantastische technieken

[2:13:57] fantastische middelen op de plank liggen. Nou ik kan me de blaren op de tong praten, maar wordt het dan toch beperkte toegepast. Als dat gewenst zou zijn en daar

[2:14:06] zou qua vergunningverlening ook vaker traditioneel denken bij bij de mensen die dan vaker naar ontwerp kant zitten. Daar zou daar zou we gewoon dingen doorbroken kunnen worden, waardoor we ook het een en ander combineren

[2:14:20] dan even ingaan op de vraag van mevrouw van dijk.

[2:14:25] Wij zijn diverse malen ben ik geïnterviewd voor een komend reisprogramma voor fundering herstel

[2:14:32] en ik denk dat het in de afgelopen drie jaar twee of drie keer gebeurd is. Ik heb er ook contacten met iemand als je daar als je de man belt hartstikke goedwillende. Dus we zijn nu weer betrokken bij een innovatie challenge die het rivm heeft

[2:14:47] heeft uitgesproken of wij dan mensen kunnen aanleveren die dan die de innovaties kunnen beoordelen. Maar ik heb het idee dat dat inderdaad wat meer gecoördineerd zou kunnen en het ontbreekt niet aan goede wil met de mensen waar wij contact mee hebben.

[2:15:00] Maar ik denk dat het goed zou zijn, brengt dat op één plek en het maakt mij niet uit op welk ministerie als het ergens maar centraal geduurd.

[2:15:10] De heer, de hoop,

[2:15:13] Ja. Dankuwel. Ik wil nog even inhaken op het hetgeen hier steeds gezegd wordt over de de kosten en dat het zo hoog is en dat er toch ook. Hopelijk wat omlaag zou kunnen. Ik denk dat daaraan ook wel voorbijgegaan wordt dat het niet duur over een technische ingreep hebben. Er wonen mensen in die woningen. Dat zijn onze klanten.

[2:15:30] Wij komen niet alleen de fundering herstellen. Wij begeleiden die mensen in dat hele proces wat enorm veel impact heeft, wat net ook door twee, twee eigenaren en twee bewoners gesproken besproken werd.

[2:15:41] Daar gaan wij natuurlijk niet lichtzinnig mee om. Dus de begeleiding van onze klanten in zo'n heel ingrijpend traject.

[2:15:48] Dat gaat niet vanzelf en dat brengt ook kosten vanzelfsprekend met zich mee. De vraag van de heer de groot.

[2:15:54] Was.

[2:15:55] Goh. Er is een honderd miljard beschikbaar. Kan je dit niet daarvan betalen die honderd miljard. Daar zijn ook afspraken over gemaakt. Wij moeten heel veel woningen verder verduurzamen geen labels wegwerken. De warmte transitie. Dat is een enorme opgave die alleen maar urgenter is geworden natuurlijk de laatste tijd. Plus de nieuwbouwopgave met die maatregelen is dat geld wel goed op.

[2:16:23] Is er dan een zicht op wat de kosten zijn voor de sector. Dat was ook een vraag van u niet exact. Want eigenlijk van de hele voorraad is dat niet. Exact van onze voorraad. Mijn eigen van van de landelijke voorraad is dat niet bekend. Maar als je een beetje rekent. We hebben één miljoen woningen met een risico. Een derde ongeveer van de corporaties. Dan heb je denk ik over minimaal dertig miljard alleen voor het herstel en dan zit ik denk ik aan de voorzichtige kant omdat de corporatie voorraad mogelijk wat ouder is en wat meer vooroorlogse dan het gemiddelde in nederland

[2:16:55] voor woonstad rotterdam alleen want daar kan ik dan wel wat over zeggen jaar twintigduizend woningen op een paul houdt paul funderingen in de stad

[2:17:05] risico dus waarvan bekend is dat een kwart daarvan dus vijf duizend woningen een urgent probleem hebben

[2:17:12] dan hebben wij het voor woonstad over vijfhonderd miljoen euro. Wat we op redelijk korte termijn het handhavings termijn van nul tot vijf jaar rode, rode labeling zouden moeten gaan aanpakken. Dus moeten de komende jaren duizend woningen per jaar

[2:17:27] aanpakken. Wat een enorme investering is voor ons als corporatie naast de eerder genoemde uitdagingen.

[2:17:35] Ik vind het ook van belang om te melden dat het het is niet ons geld. Het is geld van onze huurder

[2:17:41] dat ze die mensen zijn aan het overleven. De fundering is een

[2:17:45] is is eigenlijk iets wat je van mag uitgaan dat dat onder huurwoning zit en die mensen zijn bezig met isoleren mijn energierekening betalen. Het staat daar ook niet hoog op de prioriteitenlijst en tegelijkertijd willen wij als sector natuurlijk duurzame financieel gezond blijven en dat betekent dat we heel goed voor onze vastgoed moeten zorgen. En dat geeft ook denk ik wel die spanning weer waar ik eerder het over had. Het zijn soms duivelse keuzes die we moeten maken. Wanneer doe je het goed met de beperkte middelen? Wat is belangrijk voor de klant.

[2:18:16] Meneer,

[2:18:17] Het is een beetje een vervolg op mijn antwoord voor de heer de groot van god. De sector breed hebben. We weten, behoorde het andere sprekers zeggen het is een landelijk probleem,

[2:18:27] maar wel met een aantal zwaartepunten gebieden. Waar het het probleem groter is, zou daar niet in de sector manier zijn. Tenminste, zo interpreteer ik u vraag om dat met elkaar gezamenlijk meer op te lossen.

[2:18:42] Daarvan zeg ik ook die middelen die hebben alle corporaties hard nodig voor die andere ambities die we hebben dus ja, we moeten verduurzamen. We moeten bijbouwen. Tweehonderd vijftigduizend woningen wordt er gevraagd van de sector nadat zijn serieuze.

[2:18:59] De bedragen,

[2:19:00] Voor elke twee woningen waar we de fundering herstellen, kunnen we een nieuwbouw woning bouwen. Dus dat zijn dan de afwegingen die wij moeten maken.

[2:19:09] Ik hoop dat daarmee uw uw vragen zijn beantwoord.

[2:19:12] Dankuwel.

[2:19:13] Ik stel de vraag eigenlijk andersom, maar u gaf een antwoord op. In antwoord. De heer de groot van moeten niet geld, niet bij van specifiek bij de heer herbert.

[2:19:24] De heer boulakjar vroeg mij waarom ik publiek, publieke financiering primair naar het rijk kijkt en niet zozeer naar waterschappen op zich een logische vraag als je kijkt naar causaliteit verantwoordelijkheid. Het probleem ontstaan dat je ook naar de waterschappen kijkt.

[2:19:36] Toch heb ik twee redenen eigenlijk vooral mij gericht op het rijk. De eerste is dat. Ik denk vanuit het klant perspectief

[2:19:43] dat een centraal aanspreekpunt beter is dan een decentrale aanspreekpunt de regie. De mate van je die we nodig hebben in het over het geheel. Denk dat we ook op financieringsgebied nodig hebben, dan zijn er achterkant best nog iets kunnen doen natuurlijk het waterschappen dat die daaraan bijdragen.

[2:19:57] De tweede reden waarom ik toch eerst naar het rijk kijkt is omdat er behalve juridische vraag. Volgens mij ook een sociale vraag ligt,

[2:20:05] is het nou redelijk, ongeacht of een dader aan kan wijzen per geval dat de woning eigenaar voor de kosten opdraait.

[2:20:12] En als je zegt van niet. En je komt tot de de politieke conclusie dat er een vorm van maatschappelijke solidariteit op gebracht zou moeten worden, dan lijkt mij het nationaal niveau een logischer solidariteit screen dan het waterschap omdat uiteindelijk ja of je via het rijk of via het waterschap. De burger betaalt en als een burger net toevallig in een probleem zit waar veel schade valt dan betaalt die voor zijn via de waterschappen lijn relatief veel en andere veel minder triest via rijk doet krijg je een wat betere landelijke spreiding van die solidariteitsbijdrage die nodig is. Dus vandaar mijn primaire focus op het rijk als financieringsbron voor dit probleem.

[2:20:48] Dankuwel. Dan is er gelegenheid tot vervolgvragen. Maar we hebben een redelijk.

[2:20:54] Mensen niet helemaal grijpen naar de microfoon dan op het gevaar van vanzelf felicitatie af. Maar ik denk dat het een hele goede ronde tafel is precies waar die voor bedoeld is namelijk heel veel informatie gewisseld tussen zowel mensen die ermee te kampen hebben als bestuurslaag als experts. Dus daar wil ik iedereen van harte voor bedanken. Ik dank de collega's voor aanwezigheid. Ik dank de mensen op de publieke tribune voor hun interesse en dit wordt vervolgd en dat zullen wij in de procedurevergadering van de volgende commissie binnenlandse zaken ongetwijfeld aan de orde hebben. Hartelijk dank voor uw aanwezigheid en het overdragen van kennis zijn wij allen zeer bij geholpen en ik sluit hiermee het rondetafelgesprek.