Begrotingsonderzoek Infrastructuur en Waterstaat

[0:00:00] Goedenavond aan een ieder.

[0:00:03] Welkom bij dit wetgevingsoverleg Begrotingsonderzoek Infrastructuur en Waterstaat.

[0:00:11] Ik zou er zelf willen verzoeken om even het volume te temperen, want we gaan van start, ook voor de mensen thuis.

[0:00:17] Dit wetgevingsoverleg dient als technische voorbereiding op de plenaire begrotingsbehandeling die volgende week dinsdag en donderdag plaatsvindt.

[0:00:26] Ik heet de minister en de staatssecretaris van de INW van harte welkom, evenals de leden, de mensen op de publieke tribune en eenieder die dit debat uiteraard op afstand volgt.

[0:00:35] Ten behoeve van de technische voorbereiding of de begrotingsbehandeling heeft de commissie twee rapporteurs benoemd.

[0:00:39] Dit zijn de leden van Aste en De Hoop.

[0:00:42] Zij zullen namens de gehele commissie zometeen als eerste hun rapporteursinbreng leveren, waarna de minister en staatssecretaris hierop zullen reageren.

[0:00:50] Daarna starten we met de reguliere eerste en tweede termijn.

[0:00:54] In de tweede termijn kunnen ook moties worden ingediend, maar uiteraard heeft u volgende week na de politieke behandeling ook de gelegenheid om moties in te dienen.

[0:01:02] Ik stel voor om het aantal interrupties in eerste termijn vooralsnog te bepalen op vier per fractie en de indicatieve spreektijd per fractie vast te stellen op vier minuten.

[0:01:12] Geef ik nu het woord aan de heer De Hoop in zijn hoedanigheid als rapporteur namens de commissie.

[0:01:17] De heer De Hoop, het woord is aan u.

[0:01:19] Voorzitter, dank voor het woord en allereerst het rapporteurschap is deze keer belegd bij de heer Van Asten en mij, maar wij hebben ook weer wederom deze keer ontzettend goede ondersteuning weer van de Griffie gekregen en ook wederom deze keer dank daarvoor.

[0:01:33] Dat maakt het werk als rapporteur ontzettend veel makkelijker en dat helpt ons als commissie ook heel erg.

[0:01:38] Dus dank aan de Griffie.

[0:01:40] Voorzitter, dank voor de mogelijkheid om met de heer Van Asten als rapporteur te mogen optreden bij de behandeling van de begrotingen voor Infrastructuur en Waterstaat en het Mobiliteitsfonds voor 2026.

[0:01:51] Ik zal ingaan op de onderuitputting van de begrotingen, de controleerbaarheid van grote mutaties en wijzigingen van de begrotingssystematiek.

[0:01:59] Voorzitter, de commissie vraagt bij de behandeling van de begrotingen en de jaarverslagen al enkele jaren aandacht voor de onderuitputting van het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds.

[0:02:08] Ik heb het probleem dat wij als commissie mee hebben eerder ook al samengevat als met middelen die wel beschikbaar zijn maar op de plank blijven liggen worden er geen problemen opgelost.

[0:02:18] Dat geldt zeker wanneer wordt bedacht dat onvoldoende budget beschikbaar is voor belangrijke zaken zoals de instandhouding van infrastructuur en voor gepauseerde projecten zoals de Lelylijn.

[0:02:28] In 2023 is uiteindelijk 800 miljoen op de plank van het mobiliteitsfonds blijven liggen.

[0:02:34] In 2024 is 500 miljoen niet benut.

[0:02:39] Ook worden de laatste jaren veel minder verplichtingen aangegaan dan begroot.

[0:02:42] In 2023 ruim 3 miljard minder en in 2024 2,4 miljard minder.

[0:02:49] Het ministerie werkt met overprogrammering en overprogrammering om de onderuitputting tegen te gaan.

[0:02:55] De Kamer heeft hier ook moties over aangenomen.

[0:02:58] Het idee achter die moties is dat meer projecten in uitvoering worden genomen zodat beschikbare middelen die niet worden uitgegeven door bijvoorbeeld vertragingen toch kunnen worden uitgegeven aan andere projecten.

[0:03:09] De bewindspersonen hebben echter de afgelopen jaren de overprogrammering niet verhoogd door meer projecten te programmeren, maar door keer op keer de begroting op het mobiliteitsfonds te verlagen.

[0:03:20] En het staat haaks op de insteek van de Kamer en hierdoor worden de budgettekorten nog groter.

[0:03:27] Om overprogrammering van 2026 te creëren is de begroting van het mobiliteitsfonds in twee keer verlaagd met meer dan een half miljard.

[0:03:36] De begroting voor 2025 is zelfs met meer dan een miljard verlaagd.

[0:03:40] Dergelijke grote jaarlijkse budgetverlagingen staan echt op gespannen voet met de productiegroei voor instandhouding die dit kabinet richting 2030 wil realiseren.

[0:03:51] De vorige bewindspersonen gaven bij de afgelopen voorjaarsnota aan dat de huidige overprogrammering voor INW leidend is, zodat de maximale uitvoeringscapaciteit van Rijkswaterstaat benut kan worden.

[0:04:02] De programmering wordt dus niet uitgebreid en de begroting wordt aangepast aan de uitvoeringscapaciteit.

[0:04:08] Maar de instandhoudingsopgave en de budgetbehoefte daarvoor zijn een stuk groter dan de huidige uitvoeringscapaciteit en de geplande productiegroei van Rijkswaterstaat.

[0:04:19] Voorzitter, ik heb hierover de volgende vragen.

[0:04:22] Waarom creëert de minister geen overprogrammering door extra projecten, bijvoorbeeld voor instandhouding, te programmeren waarvan al duidelijk is dat deze op korte termijn moeten worden opgestart, zodat het beschikbare budget kan worden uitgegeven in plaats van verlaagd?

[0:04:36] Welke mogelijkheden zijn er om de productie van de Rijkswaterstaat te vergroten en daarmee overprogrammering te realiseren?

[0:04:42] En hoe gaat ProRail hiermee om?

[0:04:45] Wat zijn de gevolgen van het aangaan van miljarden minder aan verplichtingen dan begroot?

[0:04:50] Wat is de invloed hiervan op toekomstige onderuitputting?

[0:04:53] Als tweede punt zal ik ingaan op de controleerbaarheid van grote mutaties.

[0:04:57] We zagen bij de eerste subjetuare begroting 2025 een enorme kasschuif van 1 miljard van 2026 naar 2027.

[0:05:06] die bij de huidige begroting gelukkig weer wordt teruggedraaid.

[0:05:10] In beide gevallen zonder enige inhoudelijke toelichting.

[0:05:13] Uit navraag door de commissie blijkt dat het niet ging om een meer realistische raming van de uitgaven, maar om de uitkomst van politieke onderhandelingen.

[0:05:21] Met andere woorden niet bademap, geredeneerd vanuit de projecten, maar topdown.

[0:05:26] En het komt vaker voor dat dit verschil tussen bademap en topdown voor de Kamer niet duidelijk is.

[0:05:31] Soms moeten we middelen naar latere jaren schuiven vanwege de beperkte uitvoeringscapaciteit.

[0:05:36] Maar er wordt ook af en toe geknepen in de fondsen om rijksbrede problemen op te lossen.

[0:05:41] Kan de minister bij grote mutaties voortaan aangeven wat nu de werkelijke argumenten zijn en wat de concrete gevolgen zijn?

[0:05:48] Voorzitter, dan kom ik bij de wijziging in de voeding van het Mobiliteits- en het Deltafonds.

[0:05:54] Dergelijke wijzigingen in de begrotingssystematiek zijn voor de Kamer altijd relevant vanuit het budgetrecht en als medewetgever.

[0:06:01] Met deze wijziging van de systematiek worden twee investeringsfondsen vanaf 2026 niet meer gevoed via de INW-begroting, maar direct vanuit de schatkist.

[0:06:10] Hiermee worden administratieve lasten verminderd en wordt de verdeling van middelen tussen de beleidsbegroting en de fondsen beter inzichtelijk gemaakt.

[0:06:17] En in het kader van de begrotingsonderzoek heb ik daarover nog de volgende vragen.

[0:06:21] Wat zijn de nadelen van de wijzigingen van de begrotingssystematiek voor de voeding van het mobiliteitsfonds en ook het Deltafonds?

[0:06:28] Wat zijn de gevolgen voor het zicht van de Kamer op de begrotingen?

[0:06:31] Blijven in de toekomst kastschijven vanuit het kabinet, zoals die van 1 miljard die zojuist aan de orde kwam, nog goed zichtbaar voor de Kamer?

[0:06:38] Leidt de wijziging van de voeding van de fondsen tot een verminderende samenhang tussen de beleidsbegroting en de fondsenbegrotingen?

[0:06:45] In hoeverre verschuift de verantwoordelijkheid voor de fondsenbegroting hiermee naar de minister van Financiën?

[0:06:50] Blijven de extra competabele verwijzingen naar de fondsbegroting in de beleidsbegroting gehandhaafd?

[0:06:58] Tot slot ga ik in op het schrappen van de verdiepingsbijlagen uit de begrotingen.

[0:07:04] Dat is in deze ontwerpbegroting al gebeurd voor de departementale begroting.

[0:07:08] De fondsen volgen volgend jaar.

[0:07:10] Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen.

[0:07:12] Dat vindt de Kamer een onwenselijke achteruitgang van de informatiepositie van de Kamer.

[0:07:17] De verdiepingsbijlagen zijn namelijk op initiatief van de Kamer zelf verbeterd op advies van de Parlementaire Onderzoekscommissie Onderhoud en Innovatie Spoor.

[0:07:26] De verdiepingsbijlagen bieden namelijk inzicht in de gedetailleerde mutaties en de meerjarige begrotingsstanden op de artikelen.

[0:07:33] Bij de fondsen zelfs voor de gehele looptijd.

[0:07:37] Momenteel is dat tot en met 2039.

[0:07:40] Het was een grote verbetering ten opzichte van de oude situatie toen mutaties en kastschuiven vaak onnavolgbaar waren en daardoor meerdere van mijn voorgangers werden omschreven met de beeldspraak balletje, balletje.

[0:07:52] Het argument uit de voorjaarsnota dat de Kamer geen behoefte zou hebben aan deze overzichten is dan ook niet valide.

[0:07:59] Bovendien worden vooral bij de fondsen belangrijke keuzes gemaakt door het vastleggen van meerjarige reserveringen voorbij de horizon van vijf jaar.

[0:08:07] De Kamer moet dit soort keuzes controleren, kunnen controleren.

[0:08:11] Voorzitter, ik heb hierover dan ook namens de commissie de volgende verzoeken aan de minister.

[0:08:16] Kan de minister bij de begroting van het ministerie, het mobiliteitsfonds en het Deltafonds de verdiepingsbijlagen weer opnemen?

[0:08:23] Dan wel handhaven, zowel bij de ontwerpbegroting als bij de eerste en tweede suppletare begroting.

[0:08:29] Dank.

[0:08:29] Hartelijk dank aan de heer De Hoop voor dit verslag.

[0:08:35] Helder volgens mij.

[0:08:37] En er komt nog een aanvulling van de heer Van Asten.

[0:08:40] Dus ik zou hem graag het woord willen geven.

[0:08:41] En ik krijg hem nog even aan om te zeggen dat hij heeft aangegeven dat hij vanwege privéomstandigheden deze vergadering om half zes dient te verlaten.

[0:08:49] Dus dan is hij geëxcuseerd.

[0:08:50] Het woord is aan u. Dank voorzitter.

[0:08:54] Ook mijn dank voor de mogelijkheid om namens de commissie met de heer De Hoop als rapporteur te mogen optreden.

[0:09:00] Natuurlijk dank voor de ondersteuning van de Griffie daarbij.

[0:09:03] In mijn termijn ga ik in op de instandhouding van de infrastructuur, de informatiewaarden van de begrotingen en de strategische evaluatieagenda.

[0:09:11] De instandhoudingsopgave voor de infrastructuur staat al jaren hoog op de agenda van deze commissie.

[0:09:17] De infrastructuur veroudert en kampt met uitgesteld onderhoud en wordt tegelijkertijd intensiever gebruikt en zwaarder belast.

[0:09:24] Het onderhoud aan het areaal en de vernieuwing van de golf van naoorlogse bruggen, tunnels, sluizen en andere kunstwerken op het wegennet, vaarwegennet en watersysteem wordt door Rijkswaterstaat de grootste opgave ooit genoemd.

[0:09:38] Binnen het ministerie en Rijkswaterstaat is de afgelopen jaren meer prioriteit gegeven aan instandhouding en zijn budgetten en mensen verschoven.

[0:09:46] Maar de budgettekorten zijn enorm en tot en met 2038 bedraagt het budgettekort in totaal 34 miljard euro.

[0:09:55] Voor de mensen die de tekst al hebben gekregen, daar zat een kleine verschrijving in.

[0:09:59] Was het maar 34 miljoen.

[0:10:01] Miljard dus.

[0:10:02] En als er niets aan wordt gedaan, lopen we het risico dat Nederland vastloopt.

[0:10:06] Er lijkt wel wat te zijn veranderd.

[0:10:08] Waar de minister voorheen de maakbaarheid door Rijkswaterstaat en de markt als belangrijkste knelpunt zag, lijkt dat inmiddels het budget zelf te zijn.

[0:10:15] Rijkswaterstaat heeft al capaciteit verschoven naar instandhouding.

[0:10:19] Met een reorganisatie gaat zij nu 750 FTE verschuiven naar uitvoering, waardoor de productie zal kunnen worden verhoogd.

[0:10:27] In de stand van de uitvoering gaf de minister vorige week aan dat de maakbaarheid bij Rijkswaterstaat inmiddels groter is dan het financiële kader in het mobiliteitsfonds.

[0:10:35] De minister becijferde dat het budget voor instandhouding van de netwerken van Rijkswaterstaat met jaarlijks 2 miljard zou moeten stijgen om de instandhoudingsopgave te kunnen financieren.

[0:10:45] En ik heb daarbij de volgende vragen.

[0:10:48] Klopt het dat die capaciteit van Rijkswaterstaat momenteel niet meer de beperkende factor is voor de instandhoudingsopgave, maar dat dit het gebrek aan budget is?

[0:10:56] En hoeverre is de capaciteit van de markt nog een beperkende factor?

[0:11:00] Hoeveel meer productie en uitgaven voor de instandhoudingsopgave zouden voor Rijkswaterstaat jaarlijks maakbaar zijn?

[0:11:08] En hoeveel meer productie zou voor de markt jaarlijks maakbaar zijn?

[0:11:13] En de vraag, gaat de minister op zoek naar extra middelen om de neerwaartse spiraal bij de instandhouding van de infrastructuur te voorkomen?

[0:11:21] Ook voor de instandhouding van spoorwegen is te weinig geld beschikbaar.

[0:11:26] In de mobiliteitsfondsbegroting staat weliswaar dat met het basiskwaliteitniveau spoor de budgetbehoeften en beschikbare middelen die langjarig met elkaar in evenwicht zijn gebracht.

[0:11:36] Maar ook bij spoor stijgen de prijzen en doen zich onvoorziene tegenvallers voor.

[0:11:41] Niet alleen bij het basiskwaliteitsniveauspoor, maar onder andere ook bij de HZL, RMTMS, TenTi en in de toekomst ook bij de Neder-Saxelijn.

[0:11:52] Het ministerie en ProRail schatten het budget te kort tot en met 2038 momenteel op 20 miljard euro, zo bleek uit de technische briefing in december.

[0:12:01] Als het mobiliteitsfonds niet wordt aangevuld, zal dit volgens het ministerie mogelijk tot keuzes leiden waarbij ProRail en de spoorsector ook zelf zouden moeten inzetten op doelmatigheid en het voorkomen van kostenstijgingen.

[0:12:13] Ik heb hierover de volgende vragen.

[0:12:15] Welke oplossingen overwegen de bewindspersonen voor het budgettekort van 20 miljard voor de instandhouding van de spoorwegen?

[0:12:22] Hoeveel budget zou er jaarlijks gevonden moeten worden om de instandhouding van de spoorwegen te financieren?

[0:12:27] En welke maatregelen kan ProRail nemen om de doelmatigheid te vergroten en kostenstijgingen te voorkomen?

[0:12:34] Voorzitter, ook de verbetering van de informatiewaarde van de begroting is een aandachtspunt.

[0:12:38] De Kamer heeft een motie aangenomen van de leden Heutink en De Hoop die de regering verzoekt om bij de beleidsartikelen afrekenbare doelen en meetbare gegevens op te nemen en deze doelen smart en eenduidig per beleidsartikel te formuleren.

[0:12:52] Ik constateer, net als de Algemene Rekenkamer, dat het ministerie hierbij vooruitgang heeft geboekt.

[0:12:58] Alle beleidsartikelen bevatten nu doelenbomen, waarin de doelen zijn geconcretiseerd en voorzien van meetbare indicatoren.

[0:13:03] Dit is in lijn met de motie en dus mooi.

[0:13:07] De tweede aangenomen motie vraagt om inzichtelijk te maken met welke specifieke middelen de doelen behaald zullen worden.

[0:13:13] Bij de toelichting op de financiële instrumenten, onderdeel F bij elk beleidsartikel, zijn verwijzingen toegevoegd naar de doelstellingen.

[0:13:19] Daarmee is de informatie over de koppeling tussen doelen en middelen beschikbaar.

[0:13:23] Ook dat is fijn.

[0:13:24] Het is alleen nog niet zo overzichtelijk.

[0:13:26] Je moet steeds terugbladeren welke doelstelling wordt bedoeld en soms is de tekst over doelstellingen erg lang.

[0:13:32] We willen als rapporteurs nog kijken hoe deze koppeling tussen doelen en middelen overzichtelijker kan.

[0:13:37] En we vragen ons af of de minister daar ook ideeën over heeft of daarover mee wil denken.

[0:13:43] Voorzitter, dan de Strategische Evaluatie Agenda, oftewel de SEA.

[0:13:46] Deze geeft een goed overzicht.

[0:13:48] Er zijn echte lacunes, juist bij grote uitgaven.

[0:13:51] Hoe groter de uitgaven, hoe minder aandacht er is voor evaluaties.

[0:13:54] De begrotingsrapporteurs hebben de afgelopen jaren de minister gevraagd om te zorgen dat de SEA het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds beter afdekt door meer evaluaties van infrastructuurprojecten op te nemen.

[0:14:06] De CEA komt hieraan gedeeltelijk tegemoet.

[0:14:08] Er is een evaluatie gepland van aanlegprojecten voor wegen in 2027 en de evaluatie van project Zuidasdok, met een onbekende timing.

[0:14:17] Bij de thema's scheepvaart en havens, artikel 18, en openbaar vervoer en spoor, artikel 16, worden echter geen evaluaties van infrastructuurprojecten genoemd.

[0:14:27] Verder komt, zoals de Rekenkamer opmerkt, geen evaluatie van de brede doeluitkering.

[0:14:32] Het gaat hier jaarlijks om circa 1 miljard euro.

[0:14:34] De Rekenkamer suggereert om een evaluatie uit te voeren in samenwerking met de decentrale overheden.

[0:14:40] Een laatste lacune betreft de projecten uit het Nationale Groeifonds die via de INW-begroting lopen.

[0:14:44] Dit gaat om 1 miljard euro.

[0:14:47] De effecten op het Nederlands verdienvermogen kunnen pas op termijn worden vastgesteld, maar de evaluatie moet je wel al voorbereiden.

[0:14:53] Overigens is ook de bijlage met het overzicht van de NGF-projecten vervallen, zodat de Kamer hier minder zicht op heeft.

[0:14:59] Daarom kom ik tot de volgende en laatste vragen.

[0:15:02] Kan de minister de volgende evaluaties toevoegen aan de SEA?

[0:15:06] Infrastructuurprojecten voor scheepvaart en spoorvervoer, de brede doeluitkering, de projecten uit het Nationale Groeifonds en de vraag wanneer kan de Kamer de evaluatie van het Zuidasdok tegemoet zien?

[0:15:17] En kan de minister de bijlagen met het overzicht van de NGF-projecten weer opnemen in de begroting?

[0:15:23] Dank.

[0:15:26] Hartelijk dank ook aan de heer Van Asten voor zijn bijdrage aan dit uitgebreide en volgens mij ook doorvroegde onderzoek namens de hele commissie.

[0:15:36] Dan is het tijd om over te gaan naar de reactie van de bewindspersonen.

[0:15:40] Daarvoor zou ik graag allereerst het woord willen geven aan de minister.

[0:15:44] Dan wordt het zo nu.

[0:15:46] Dank u wel, voorzitter.

[0:15:47] Commissieleden, ik zal overgaan tot de beantwoording van de vraag die zojuist

[0:15:51] gesteld zijn door de rapporteurs en de staatssecretaris pas ook een aantal zaken die daarover gaan toelichten.

[0:15:59] Maar ik begin met de eerste vraag van de heer De Hoop, de onderuitputting.

[0:16:04] Waarom creëert de minister geen overprogrammering?

[0:16:08] Dat is een duidelijke vraag die is ook eerder al gesteld en daarop is mijn antwoord het volgende.

[0:16:13] In het mobiliteitsfonds werkt infrastructuur en waterstaat met een stevige overprogrammering.

[0:16:18] Er worden extra projecten geprogrammeerd.

[0:16:22] En bij de afgelopen najaarsnota is gebleken dat mede door de overprogrammering in 2025 er vorig jaar zelfs meer wordt uitgegeven dan het beschikbare budget.

[0:16:34] Ik zie hier dus een trendbruk.

[0:16:36] En er is dus sprake van overuitputting in plaats van onderuitputting op het mobiliteitsfonds.

[0:16:42] Er blijft dus geen geld meer op de plank liggen.

[0:16:49] Ten aanzien van de onderuitputting van het mobiliteitsfonds, welke mogelijkheden zijn er om de productie van Rijkswaterstaat te vergroten en de overprogrammering verder te realiseren?

[0:17:00] Ik kom ook weer hier dat de programmering verder verhoogd is.

[0:17:04] Om het productieoppeil te verhogen, is een stabiele, oplopende, toerekende, structurele reeks nodig.

[0:17:13] Dat houdt in dat duidelijkheid en stabiliteit met betrekking tot de langjarige programmering nodig is.

[0:17:19] Voor specifiek Rijkswaterstaat geldt dat doorgaan op de ingeslagen weg om slimmer en dus ook efficiënter te werken, ofwel portfolioaanpak, waar we nu echt goede stappen mee zetten, en het efficiënte inrichten van de RWS-organisatie, lees ook efficiënter, zoals omschreven in een meerjarenplan in standhouding wat uw Kamer heeft ontvangen.

[0:17:41] En voor ProRail geldt dat ProRail haar meerjarige programmering jaarlijks met het masterplan bekendmaakt.

[0:17:47] Voor het uitvoeren van een langjarige programmering is de beschikbaarheid van voldoende structurele middelen ook een randvoorwaarde.

[0:17:54] En weet ook, we hebben daar behoorlijk ook op de trom geslagen, maar ook de Algemene Rekenkamer heeft de cijfers die u net heeft genoemd bevestigd.

[0:18:04] Wij hebben die message ook echt naar de formerende partijen gebracht, hoe de stand van zaken is.

[0:18:10] Ten aanzien van de onderuitputting van het mobiliteitsfonds en de gevolgen daarvan voor het aangaan van miljarden minder dan verplichtingen dan begroot.

[0:18:20] En wat is hier de invloed van op de toekomstige onderuitputting?

[0:18:24] Als verplichtingen vertragen, dan kunnen deze in latere jaren alsnog worden aangegaan.

[0:18:29] En er wordt met een meerjarige overprogrammering gewerkt om zeker te stellen dat er dan ook geen onderuitputting ontstaat.

[0:18:36] Ook niet in de latere jaren.

[0:18:39] de toelichting ten aanzien van de grote mutaties.

[0:18:42] Kan de minister bij grote mutaties voortaan aangeven wat nu de werkelijke argumenten zijn en ook de concrete gevolgen?

[0:18:50] En u noemt ook specifiek de kasschuif van 1 miljard van 2026 naar 2027, die later weer is teruggedraaid.

[0:18:58] En dat is een uitkomst van een politieke onderhandeling geweest rondom de voorjaarsnota.

[0:19:03] Het verzoek aan INW was om te kijken of de kasschuif in te passen was door de infrastructuur te faseren.

[0:19:11] En uit een toets bij zowel ProRail als Rijkswaterstaat bleek dat de gevraagde fasering op zo'n kort termijn gewoon niet uitvoerbaar was.

[0:19:19] En de kasschuif is vervolgens in de ontwerpbegroting 2026 dus ook niet teruggedraaid en had daarmee geen verdere consequenties.

[0:19:28] Om die reden zijn de toelichtingen ook vrij algemeen van aard gebleven.

[0:19:36] ten aanzien van de voeding.

[0:19:38] Wat zijn de nadelen van de wijziging van de voedingssystematiek voor de voeding van het Mobiliteitsfonds als het Deltafonds en wat zijn de gevolgen voor het zicht van de Kamer op deze begrotingen?

[0:19:49] De oude begrotingswijze van het Mobiliteitsfonds als het Deltafonds, via de zogenoemde voedingartikelen, was ontslachtig en dat leidde tot een onduidelijke presentatie naar uw Kamer.

[0:20:00] Ook zorgt dit voor onnodige administratieve handelingen aan onze zijde.

[0:20:04] En samen met het ministerie van VIN

[0:20:06] is besloten dat de werkwijze versimpeld wordt en de reguliere administratieve werkwijze van departementale begrotingen gehanteerd zal gaan worden.

[0:20:15] Concreet betekent dit dat zowel het MF-fonds, mobiliteitsfonds, als het DF-fonds, deltafonds,

[0:20:22] in het vervolg direct gevoed gaat worden via de uitgavenkant in plaats van via een omweg via de ontvangstkant, dus vanuit de reguliere INW-begroting.

[0:20:32] Defensie en economische zaken hebben hun voedingartikelen op fondsen in de ontwerpbegrotingen in 2025 ook afgeschaft.

[0:20:46] Ten aanzien van het voedingartikel.

[0:20:48] Blijven, de heer De Hoop, blijven de toekomstkastschuiven vanuit het kabinet, zoals die 1 miljard die aan de orde kwam, nog goed inzichtelijk voor de Kamer?

[0:20:57] Het antwoord daarop is ja.

[0:20:58] De tabel met de majeure mutaties voor in de begroting zal worden gehandhaafd.

[0:21:04] Alle grote kastschuiven zijn hierin zichtbaar en zullen ook worden toegelicht.

[0:21:11] Ten aanzien van het voedingartikel.

[0:21:12] De heer De Hoop leidt de wijziging van de voeding van de fondsen tot een verminderde samenhang tussen de beleidsbegroting en de fondsbegrotingen en in hoeverre verschuift de verantwoordelijkheid voor de fondsbegrotingen naar het ministerie van Financiën.

[0:21:25] Het antwoord is nee.

[0:21:27] De wijziging van de voeding van de fondsen leidt niet tot een verminderd samenhang tussen beleidsbegroting en de fondsbegroting.

[0:21:33] De minister en de staatssecretaris zijn na de wijziging nog steeds hoofdverantwoordelijk voor de drie begrotingen van INW en er wordt geen verantwoordelijkheid verschoven naar het ministerie van Financiën.

[0:21:45] Een andere vraag betrof de extra compatibele verwijzigingen naar de fondsbegrotingen in de beleidsbegroting, of die gehandhaafd blijven.

[0:21:54] Het antwoord is ja, die zullen worden gehandhaafd.

[0:21:58] De verdiepingsbijlagen.

[0:22:00] Kan ik aangeven bij de begrotingen van het ministerie, het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds de verdiepingsbijlagen weer op te nemen dan wel te handhaven, zowel bij de ontwerpbegrotingen als bij de eerste en de tweede suppletoire begrotingen?

[0:22:14] Mijn antwoord is als volgt.

[0:22:15] Bij het opstellen van de Rijksbegrotingsvoorschriften is daardoor het ministerie van Financiën kritisch gekeken naar de bijlagen in de Rijksbegroting in relatie tot de informatiebehoeften van uw Kamer.

[0:22:26] En in lijn met die analyse is aangekondigd dat de verdiepingsbijlagen bij het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds naar de toekomst toe uit de ontwerpbegroting en de sublotaire begrotingen wordt geschapt.

[0:22:39] U geeft aan dat dit een achteruitgang zou zijn van de informatiepositie.

[0:22:44] U scheidst daarbij ook terecht de context van de parlementaire onderzoekscommissie onderhoud en innovatie op het spoor.

[0:22:51] Mijn conclusie is dat het schrappen van de verdiepingsbijlagen het doel dan ook voorbij lijkt te schieten.

[0:22:58] En ik zal dan ook met het ministerie van Financiën in overleg treden op welke wijze wij invulling kunnen geven aan uw verzoek.

[0:23:07] De instandhouding van Rijkswaterstaat.

[0:23:10] De heer Van Asten, klopt het dat de capaciteit van Rijkswaterstaat momenteel niet meer de beperkende factor is voor de instandhoudingsopgave, maar dat dit meer een gebrek aan budget is?

[0:23:21] Ook naar aanleiding van de briefing die u heeft gekregen van Rijkswaterstaat op 16 december.

[0:23:27] De afgelopen jaren is de productie verhoogd van Rijkswaterstaat.

[0:23:31] En de maakbaarheid is inmiddels groter dan het financiële kader van het Mobiliteitsfonds als het Deltafonds.

[0:23:38] Een aanzienlijk deel van de noodzakelijke vernieuwing kan daardoor nog niet worden uitgevoerd.

[0:23:46] Het programmeren van nieuwe vernieuwingsprojecten is inmiddels alleen nog mogelijk door de uitvoering van andere vernieuwingsprojecten te vertragen of uit te stellen.

[0:23:56] Om de productie of wel de maakbaarheidscapaciteit van Rijkswaterstaat verder te vergroten is een stabiele, oplopende, structurele reeks nodig.

[0:24:05] Treintjes vormen noemen we dat in projectmanagement.

[0:24:10] En hiervoor zijn een aantal zaken

[0:24:13] van groot belang.

[0:24:14] Duidelijkheid en stabiliteit met betrekking tot de langjarige programmering van projecten doorgaan op de ingeslagen weg om slimmer en efficiënter portfolio aanpak had ik al genoemd en het er verder efficiënter inrichten van de Rijkswaterstaat organisatie zoals voor instandhouding is omschreven in het meerjarenplan instandhouding.

[0:24:36] Maar ook voldoende structurele middelen zijn hiervoor een randvoorwaarde en

[0:24:41] Ik had het net al aangegeven, kijken we toch ook echt naar de fiches en naar de communicatie die vanuit het ministerie richting het publieke domein en richting de formerende partijen is uitgegaan de laatste maanden om zo goed mogelijk beeld te schetsen.

[0:24:56] de instandhouding van de Rijkswaterstaat, de heer Van Asten.

[0:24:59] In hoeverre is de capaciteit van de markt nog een beperkende factor?

[0:25:04] Hoewel er sprake is van krapte op de markt, hoeft de capaciteit van de markt ook niet een beperkende factor te zijn.

[0:25:10] Dit vraagt dat Rijkswaterstaat als opdrachtgever meerjarig perspectief biedt op het werk dat er ook aankomt.

[0:25:17] En wij geven dit ook bij de instandhoudingsbrief aan.

[0:25:20] Daar is een link naar een website dat de markt al ziet

[0:25:23] met een pre-consultatie wat er allemaal aan de hand is.

[0:25:26] En ook bij grote beurzen, zoals Infratech in de Ahoy iedere twee jaar, hebben we daar uitvoerige marktconsultaties met toekomstige projecten, zodat de markt precies weet wat er aan zit te komen.

[0:25:38] En op basis daarvan kunnen marktpartijen tijdig investeren in personeel en materieel, maar ook op automatisering, digitalisering en circulariteit.

[0:25:48] Voorspelbaar werken geeft de markt de zekerheid die nodig is om de capaciteit in de markt daar waar nodig te vergroten.

[0:25:55] En de werkwijze van Rijkswaterstaat om gelijksoordige werk aan onder meer tunnels, sluizen, bruggen gebundeld te doen, niet één brug, maar ook meteen die vier bruggen die erachter liggen, die nagenoeg hetzelfde zijn, werken we daarmee, de treintjes van zojuist.

[0:26:09] De werkwijze van Rijkswaterstaat om gelijksoordig werk

[0:26:13] aan onder meer sluizenbruggen gebundeld in de langlopende contracten naar de markt te komen, komt hieraan tegemoet.

[0:26:19] De heer Van Asten, de instandhouding van de Rijkswaterstaat.

[0:26:22] Hoeveel meer productie en uitgaven voor die instandhoudingsopgave zou jaarlijks maakbaar zijn?

[0:26:29] Door in de Algemene Rekenkamer berekende tekort van 34,5 miljard

[0:26:36] Voor de instandhoudingsopgave bestaat uit tekorten op exploitatie, onderhoud, maar ook op vernieuwing.

[0:26:42] De tekorten voor exploitatie en onderhoud en het inlopen van het uitgesteld onderhoud zijn maakbaar.

[0:26:48] Voor de vernieuwing geeft Rijkswaterstaat een aanzienlijk deel van de projecten die nog niet gefinancierd zijn in voorbereiding.

[0:26:55] De Kamer is hierover geïnformeerd in het meerjarenplan instandhouding.

[0:27:00] Het is tot slot de ambitie, en daar blijft over worden nagedacht, de efficiency verder te vergroten.

[0:27:08] Het is aan het nieuwe kabinet om te besluiten over de toekomstige additionele investeringen.

[0:27:15] En denk dan ook bijvoorbeeld aan 800 miljoen extra productie die gedraaid zou kunnen worden in 2027.

[0:27:22] Maar daar kom ik in een uitvoerige document nog naar de Kamer mee toe als dat plaatje duidelijker wordt wat die cijfers precies behelzen.

[0:27:34] De heer Van Asten, hoeveel meer productie voor de markt zou jaarlijks maakbaar zijn?

[0:27:38] Indien Rijkswaterstaat meerjarig inzicht en zekerheid kan geven over de dealflow, is de verwachting dat de markt het aan kan en wat Rijkswaterstaat naar de markt ook brengt.

[0:27:50] En in de antwoorden van de vorige, de vorige antwoorden heb ik dat ook aangegeven onder welke voorwaarden dat zou kunnen.

[0:27:56] ga ik ook op zoek naar extra middelen voor de neerwaartse spiraal bij de instandhouding om dat te voorkomen in de toekomst.

[0:28:05] Om te voorkomen dat deze neerwaartse spiraal ontstaat is verdere productieverhoging van Rijkswaterstaat ook nodig.

[0:28:12] Ik zie daar ook gewoon mogelijkheden.

[0:28:14] Voldoende structurele middelen, kom ik weer, zijn toch een randvoorwaarde.

[0:28:19] Ik kan maar zoveel dichtlopen, wij kunnen maar zoveel dichtlopen, de organisatie kan maar zoveel dichtlopen.

[0:28:24] met efficiency, niet de bedragen waar we het zojuist over hebben gehad.

[0:28:33] Informatiewaarde, ideeën daarover.

[0:28:36] We zijn ook op zoek naar alternatieve wijzen van bekostiging, maar er zijn inderdaad belangrijke stappen gezet in de doorontwikkeling van de informatiewaarde.

[0:28:45] Fijn dat de Algemene Rekenkamer en de rapporteurs deze ook zien en omarmen.

[0:28:50] Mijn dank daarvoor.

[0:28:51] U merkt op dat de informatie die over de koppeling tussen de doelen en de middelen beschikbaar is, maar dat de presentatie nog niet altijd even overzichtelijk is.

[0:29:01] En door de uitwerking van de moties zijn de beleidsartikelen inderdaad omvangrijk geworden.

[0:29:06] En in de verdere doorontwikkeling kunnen we bekijken waar teksten beknopter kunnen worden vermeld en hoe er meer inzicht gecreëerd kan worden.

[0:29:14] We gaan daarmee aan de slag en u zult voor mij een voorstel ontvangen, middels de ontwerpbegroting 2027.

[0:29:23] De vraag ten aanzien van SEA.

[0:29:26] Of ik de volgende evaluaties kan toevoegen aan SEA.

[0:29:29] Infrastructuurprojecten voor scheepvaart en spoor, brede doeluitkering en de projecten uit het Nationale Groeifonds.

[0:29:37] En u vraagt terecht aandacht voor een dekkende SEA.

[0:29:40] De afgelopen jaren hebben we hierin, zoals u dat zelf ook aangeeft, stappen gezet.

[0:29:45] waardoor ook het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds beter worden afgedekt.

[0:29:50] En zo, als u terecht constateert, zijn we er ook nog niet.

[0:29:55] Ik zeg u dan ook toe om hard te maken om de door u gevraagde evaluaties toe te voegen.

[0:30:01] Voor het openbaar vervoer en spoor geldt dat in Q1 van dit jaar de periodieke rapportage van openbaar vervoer en INW wordt aangeboden aan de Tweede Kamer.

[0:30:11] Voor infrastructuurprojecten voor scheepvaart geldt dat ik de richting de begroting van 2027 nader zal bezien welke individuele infrastructuurprojecten

[0:30:19] of in standhoudingsprojecten er zijn bij de scheepvaart en havens en wanneer dat in de strategische evaluatieagenda CEA opgenomen kan worden.

[0:30:29] En in zaken de projecten uit het Groeifonds zijn er meerdere evaluaties geagendeerd voor projecten die worden gefinancierd uit het Nationaal Groeifonds, zoals er een tussenevaluatie van het project luchtvaart in transitie opgenomen, als ook het project zero-emissie binnenvaart en de subsidie aan de zero-emissieservices.

[0:30:47] In de CEA zou ik dit beter inzichtelijk maken.

[0:30:53] Evaluatie Zuidasdok.

[0:30:55] Wanneer kan de Kamer de evaluatie van het Zuidasdok tegemoet zien?

[0:30:59] En dit is een dossiertje van Heb Ik Jou Daar.

[0:31:02] Vanwege de complexe en de ingrijpende aard van het project Zuidasdok wordt de Kamer apart over dit project geïnformeerd.

[0:31:11] alle hens aan dek.

[0:31:13] In lijn hiermee zal er ook een separate evaluatie worden uitgevoerd.

[0:31:18] De totale evaluatie vindt uiteraard aan het einde van het project plaats.

[0:31:22] Zolang de realisatie loopt, kan het exacte moment van evaluatie nog niet worden vastgesteld.

[0:31:30] Tijdens de realisatie wordt de Kamer via de halfjaarlijkse voortgangsrapportages in de eerste helft van dit jaar geïnformeerd.

[0:31:38] In 2026 vindt ook een externe toets plaats op de door de Zuidasdok gehanteerde processen, de methoden en de technieken voor ontwerp en kostenraming, inclusief de daarbij ingerichte waarborgen.

[0:31:54] Naar verwachting wordt de Kamer hierover in de tweede helft van 2026 geïnformeerd.

[0:32:01] Daarnaast wordt er een onderzoek uitgevoerd naar de economische meerwaarde van dat Zuidasdok.

[0:32:09] En dan hier de vraag van de heer Van Asten.

[0:32:12] Kan de minister de bijlagen met een overzicht van de Nationale Groeifondsprojecten weer opnemen in de begroting?

[0:32:18] Het schrappen van de bijlagen is een uitvloeisel van de Rijksbegrotingsvoorschriften.

[0:32:24] Bij het opstellen van de Rijksbegrotingsvoorschriften is er kritisch gekeken naar de bijlagen in de Rijksbegroting in relatie tot de informatiebehoeften van uw Kamer.

[0:32:34] De projecten van het Nationaal Groeifonds worden nu in één gecentraliseerd overzicht opgenomen bij de begroting van economische zaken.

[0:32:43] Dit scheelt in het aantal bijlagen en geeft ook meer overzicht.

[0:32:48] Dit lijkt mij een verbetering.

[0:32:50] Mijn voorstel is dus om deze wijziging te omarmen.

[0:32:55] Zover mijn bijdrage, voorzitter.

[0:32:58] Ik dank aan de minister voor de beantwoording.

[0:33:01] Ik zou hem ervoor zoeken om zijn microfoon wellicht nog even uit te zetten.

[0:33:05] En dan geef ik graag het woord aan de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen die aan hem zijn gesteld.

[0:33:10] Het woord is aan u. Dank voorzitter en dank ook aan de Kamerleden die het rapporteurschap op zich hebben genomen.

[0:33:19] Recent verleden ook nog, dat dat een belangrijke taak is om te doen en ook om de begroting goed te doorgronden, juist ook als je net in je nieuwe periode start als Kamerlid.

[0:33:29] Een aantal vragen van mijn zijde, voorzitter, om te beantwoorden, niet zo uitvoerig zoals de minister heeft gedaan.

[0:33:34] Die heeft natuurlijk de budgetverantwoordelijkheid op ons ministerie.

[0:33:38] Maar ik zal inzoomen op het punt van de instandhoudingsvragen van lid Van Asten over de spoorse zaken, noem ik het dan maar,

[0:33:47] Zijn eerste vraag ging over welke oplossingen er bestaan en welke oplossingen kunnen overwogen worden door bewindspersonen voor het budgettekort van 20 miljard voor de instandhouding van de Nederlandse spoorwegen.

[0:34:02] Dat is dan voor een situatie waarin er geen geld wordt toegevoegd om dit op te lossen.

[0:34:08] Dan kom je dus op een situatie dat er vooral, het zal een nieuw kabinet zijn, een keuze hebt uit moeilijke keuzes.

[0:34:15] vervelende keuzes.

[0:34:17] Ik heb een aantal weken geleden met u het debat mogen voeren over Spor, waarin we onder andere de casus in Haarlem tegen zijn gekomen.

[0:34:25] Een casus waarin je instandhouding moet doen en een aantal jaren later op diezelfde plek ook iets zou moeten doen om het mogelijk te maken dat er meer intercity's komen.

[0:34:35] Iedereen zou zeggen, op basis van gezond verstand, maak je werk met werk, doe je dat gezamenlijk.

[0:34:42] Die luxe is er niet meer.

[0:34:43] Dus dat betekent de facto dat je nu één op één gaat vervangen, weten dat je daar twee jaar later moet terugkomen, alles opnieuw moet opentrekken.

[0:34:54] om dezelfde type werkzaamheden te doen.

[0:34:57] Dat is natuurlijk eeuwig zonde van het geld, maar we hebben simpelweg de luxe niet om dat nu op een andere manier vorm te geven.

[0:35:04] Dat is zo'n moeilijke keuze.

[0:35:06] Een andere moeilijke keuze, die staat ook beschreven in de midbrief, is dat er gewoon geen ruimte meer is voor nieuwe projecten.

[0:35:13] Dus de bestaande projecten, daar wordt mee verder gegaan, wordt gekeken hoe dat kan.

[0:35:16] Maar het toevoegen van nieuwe projecten, het toevoegen van nieuwe productstappen, die ruimte is er op dit moment niet binnen de budgetten van het mobiliteitsfonds, specifiek ten aanzien van het spoor.

[0:35:27] De heer Van Assen vroeg mij ook hoeveel budget er jaarlijks gevonden zou moeten worden voor de instandhouding van de spoorwegen, om die goed te financieren.

[0:35:36] Het nieuwe kabinet staat dus echt voor belangrijke keuzes

[0:35:39] om de infrastructuur op basis van de huidige eisen operationeel te houden.

[0:35:43] Het gaat dus over de huidige eisen en de huidige zaken operationeel te houden.

[0:35:49] Dan zal er ook jaarlijks een budget gevonden moeten worden.

[0:35:51] Op dit moment gaat het om een tekort van 20 miljard.

[0:35:54] Dat kun je natuurlijk verdelen per jaarschijf, maar als je dat terugrekent met een looptijd van 15 jaar, dan heb je het over een bedrag van 1,3 miljard euro gemiddeld om aan die 20 miljard te komen.

[0:36:04] 1,3 miljard gemiddeld per jaar om aan die 20 miljard te komen na 15 jaar.

[0:36:08] Als het gaat om...

[0:36:10] de vraag van de heer Van Asten welke maatregelen ProRail kan nemen om de doelmatigheid te vergroten en om kostenstijgingen te voorkomen.

[0:36:18] Juist in het licht van die zorg is ook in het basiskwaliteitsniveauspoort een pakket aan maatregelen vastgesteld om dat te voorkomen.

[0:36:28] In dat kader zet ProRail onder meer in op het aanscherpen van onderhoudsnormen, op standardisatie waar dat kan en op de inzet van digitalisering om ook de kosten op een goede manier te beheersen.

[0:36:39] Dat waren mijn vragen, voorzitter.

[0:36:42] Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[0:36:46] Dan zou ik graag over willen gaan naar de reguliere eerste termijn van... Excuses, er wordt mij ingefluisterd dat de rapporteurs wellicht nog vervolgvragen hebben, naar aanleiding van de reactie van de bewindspersonen.

[0:37:02] Dus ik kijk even naar de heer De Hoop en de heer Van Astel, of dat het geval is.

[0:37:05] Ik zie geknik.

[0:37:06] De heer De Hoop.

[0:37:08] Twee korte vragen vanuit mijn zijde.

[0:37:10] Allereerst dank aan de minister voor de toezegging dat hij in gesprek gaat met de minister van Financiën over de terugkeer van verdiepingsbijlagen.

[0:37:18] Graag nog even de termijn waarop dat gesprek plaatsvindt, zodat we daar als rapporteur op toe kunnen zien dat dat gebeurt.

[0:37:26] Het helpt ons, denk ik.

[0:37:27] Dan heb ik nog wat meer inhoudelijke vragen, omdat de minister sprak over overuitputting en ik zou daar toch nog wel een verdiependere vraag over willen stellen, omdat wij als rapporteurs zagen dat de budgetten, zeker als je kijkt naar de ontwerpbegroting, maar ook kijk

[0:37:43] naar de voorjaarsnota behoorlijk gekrompen zijn en dat daarmee in onze ogen niet direct nieuwe projecten gerealiseerd zijn.

[0:37:50] Dus als de minister redeneert vanuit de najaarsnota en dat je dan tekorten krijgt, om dat overuitputting te noemen, dat is wel anders dan hoe wij als rapporteurs naar deze begroting hebben gekeken en daar zien wij wel een onderuitputting, zeker als je redeneert vanuit de ontwerpbegroting.

[0:38:08] Dus ik zou daar vanuit de minister toch wel

[0:38:10] wat een verdiepend antwoord op willen krijgen.

[0:38:13] En als we een andere interpretatie hebben van onderuitputting, dan moeten we het daar met elkaar over hebben.

[0:38:18] Dan kan daar het debat ook verder over gaan.

[0:38:20] Maar hier zou ik toch wel wat een breder antwoord nog van de meesten op willen krijgen.

[0:38:26] Hartelijk dank voor de vragen.

[0:38:27] Dan kijk ik even naar de heer Van Asten.

[0:38:30] Ja, dank.

[0:38:31] Allereerst bedankt voor de uitgebreide toelichting op veel vragen.

[0:38:34] Echt goed verhelderend.

[0:38:37] Goed te volgen.

[0:38:38] Ik had nog twee vervolgvragen.

[0:38:40] De eerste ging nog over die capaciteit van de markt.

[0:38:43] Daar was de minister vrij positief in als Rijkswaterstaat maar langdurig kan aanbesteden of in ieder geval de projecten aankondigen.

[0:38:52] dan volgt de markt wel.

[0:38:54] Nu hebben we natuurlijk in Nederland een hele grote opgave op heel veel vlakken die eigenlijk van dezelfde type marktpartijen inzet vraagt.

[0:39:03] Als ik dezezelfde vraag nou zou stellen bij defensie en dezelfde vraag zou stellen bij woningbouw, dan kom je dezelfde partijen tegen en ze moeten allemaal in de overdrive.

[0:39:13] Ook in dat licht bezien is de minister nog steeds overtuigd van dat dan voldoende marktcapaciteit zou zijn.

[0:39:20] De tweede vraag ging over het Zuidasdok.

[0:39:25] Daar ga ik dan even de rol van het nieuwe Kamerlid op mij nemen zonder geschiedenis daarbij.

[0:39:30] Een onderzoek naar de economische meerwaarde van het Zuidasdok.

[0:39:34] Dat klinkt toch een beetje alsof je halverwege de oceaan bent en je twijfelt of je nog door moet gaan naar de andere kant.

[0:39:40] Is dit een specifiek verzoek geweest van de Tweede Kamer of waar komt dit rapport naar de economische meerwaarde Zuidasdok in deze fase vandaan?

[0:39:52] Heel veel vervolgvragen.

[0:39:54] Dank.

[0:39:54] Ik geef het woord graag aan de minister.

[0:40:13] Ja, dank u wel.

[0:40:15] De minister.

[0:40:16] Voorzitter, ten aanzien van het laatste onderwerp, daar begin ik even mee, want daar was wat twijfel bij mij, ten aanzien van de... Je bent halverwege de oceaan.

[0:40:26] We hebben echt gekeken of we de scope zouden moeten gaan afschalen.

[0:40:31] WETA is al in ook regionale partijen met geld ingestapt en we zijn al van de kant af, inderdaad, zoals u dat weet.

[0:40:42] We hebben daar niet voor gekozen, maar we wilden dat echt nog even toetsen om dat niet aan te passen.

[0:40:49] Dus niet aanpassen van de scope zoals die is afgesproken.

[0:40:54] Er komen nog momenten waar je dat kunt doen, maar we willen ook echt die meerwaarde daar nog mee pakken, want we zien ook dat er

[0:41:02] dat er ook echt werd gekeken van dit regionale project, dat heeft ook echt een nationale uitstraling ten aanzien van die kosten.

[0:41:13] Dat Zuidasdok, dat is toch echt iets des Amsterdams?

[0:41:15] Nee, het is echt iets breder dan dat.

[0:41:18] En dat hebben we daar ook mee willen doen.

[0:41:21] Vandaar ook dat extra onderzoek te krijgen.

[0:41:25] Wat is die meerwaarde van ook die zaken die gaan komen?

[0:41:28] Gewoon robuuster.

[0:41:29] Dit is echt het onderwerp, het dossier.

[0:41:32] waardoor ik s'nachts af en toe wel eens wat hoofdpijn heb.

[0:41:37] Dat gaan we managen.

[0:41:39] Wij kunnen dit managen.

[0:41:41] Dat gaan we doen.

[0:41:41] Dat zeg ik ook een beetje stoer, maar al onze kennis zetten we hierin om met de regio gezamenlijk op te trekken om dit project tot een goed einde te gaan brengen.

[0:41:53] de onderuitputting vraag.

[0:41:55] De katschuiven geven het projectritme aan, realistisch, ten aanzien van de vragen die gesteld worden.

[0:42:03] Ik wil hier aanbieden dat we dit anders ook nog een keer wat verder kunnen toelichten in een technische wijze, ten aanzien van dit technische onderwerp, of dat ik een briefje voor u maak waarin we dit echt gewoon even goed uitleggen, dat er geen misverstand tussen die terminologie

[0:42:22] en dat ik nu een andere term gebruik.

[0:42:25] Het is vrij technisch, maar dat zet ik dan even op papier of we gaan er nog een keertje specifiek op in ten aanzien van dat eerste onderwerp.

[0:42:34] En de tweede vraag was een toezegging van een tijdslijn.

[0:42:39] Dat was dit voorjaar.

[0:42:44] Dank aan de minister voor de beantwoording.

[0:42:46] Ik kijk nog even naar de staatssecretaris of hij nog een aanvulling hierop wenst.

[0:42:49] Dat is niet het geval.

[0:42:53] Ik zie de heer Van Ast heeft een vraag.

[0:42:54] Ja, nou, misschien dat de halverwege de oceaan dat dat gelijk, en Zuid als dok, dat dat de nachtmerries van de minister, of het wakker liggen van de minister, triggerde.

[0:43:06] Maar er zat nog een vraag voor en dat ging over de capaciteit van de marktpartijen in de zin van met als defensie, et cetera.

[0:43:13] Ja, helder.

[0:43:15] Ja, ik ben daarvan overtuigd, maar dat vergt ook management, dat vergt projectmanagement, vergt coördinatie met die markt binnen de kaders van de autoriteit, consument en markt, wat je daar mag afstemmen met elkaar in dat ritme.

[0:43:29] En wij zijn echt een grote partij.

[0:43:31] Ik weet ook dat die waterschappen zitten in diezelfde vijver te vissen.

[0:43:34] U gaf net zelf ook een aantal voorbeelden.

[0:43:37] Maar daar werken wij hard aan.

[0:43:40] Ik heb veel contact met die markt.

[0:43:41] Ik ben hier nog van overtuigd.

[0:43:43] Het wordt spannend, maar dat kunnen wij.

[0:43:49] Dank, wederom, aan de minister.

[0:43:51] Ik kijk even naar de rapporteurs of hun vragen hiermee zadigmakend zijn beantwoord.

[0:43:55] Dat is het geval.

[0:43:57] Dan zou ik nu wel over willen gaan naar de eerste termijn van de Kamer.

[0:44:03] Ik zou willen voorstellen om dat even op tafel volgorde te doen.

[0:44:07] Dus te beginnen bij de heer De Hoop.

[0:44:09] Ik zie een aantal mensen knikken.

[0:44:12] Dus dan zou ik graag het woord aan u willen geven.

[0:44:15] De heer De Hoop, voor uw inbreng naar mijn schoen links, PvdA.

[0:44:18] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:44:20] Voorzitter, ja, dan de bijdragevrijheid bij eigen fractie toch iets politieker wordt hier, denk ik.

[0:44:26] Ik wil hiervoor even teruggaan naar het waarom van het Mobiliteits- en het Deltafonds.

[0:44:30] We hebben de opdracht om de bereikbaarheid en de waterveiligheid van Nederland te organiseren.

[0:44:35] Wegen, spoordijken, het zijn stuk voor stuk

[0:44:37] projecten die vele jaren planning vergen, honderden miljoenen en miljarden kosten en een veelvoud hiervan aan jaarlijks onderhoud.

[0:44:44] En dat organiseren we via een groot miljardenprogramma en een fonds dat we jaarlijks aanvullen.

[0:44:48] En dat gaat dus heel anders dan de rest van de begroting.

[0:44:51] Om zo de lange termijn planning te beschermen tegen de politieke waan van de dag.

[0:44:54] Wat we nu zien lijkt wat mij betreft niet te voldoen aan die uitgangspunten.

[0:44:58] We hebben in het verleden onuitvoerbare plannen begroot en de planning en financiering van vervanging en onderhoud teveel verwaarloos.

[0:45:05] Het leidde ertoe dat geld voor onuitvoerbare aanlegjes blijven liggen terwijl de onderhoudsachterstanden verder opliepen.

[0:45:11] Het is telkens met kastschuiven verplaatst.

[0:45:15] Dat vind ik onwenselijk.

[0:45:16] Onderbenutting leidde tot onderbenutting.

[0:45:20] Het budget bleef behouden en werd niet groter.

[0:45:23] In plaats van de onbenutte middelen intern te verschuiven zoals de Kamer aan de minister vroeg...

[0:45:28] Heeft de financiër het nu eigenlijk gewoon afgeraakt?

[0:45:32] We hadden juist de fonds om precies dat te voorkomen.

[0:45:35] De beloofde overprogrammering om bij vertraging in de planning toch te kunnen bouwen, dat is toch vooral omgezet in een onderfinanciering en daarmee verdwijnen ook middelen die aan infrastructuur besteed kunnen worden.

[0:45:47] En ik heb net goed geluisterd na de beantwoording van de staatssecretaris ook over mijn vragen over overprogrammering.

[0:45:52] Ja, ik denk toch dat het probleem hebben dat wij als Kamercommissie en ik ook als rapporteur een andere definitie hanteer, namelijk wij redeneren vanuit het maximale beschikbare budget, wat bij een ontwerpbegroting ook geschetst wordt en wat uiteindelijk daarmee dan ook gedaan wordt.

[0:46:06] En als de minister tussentijds redeneert vanuit allemaal kasschuiven,

[0:46:11] Ja, ik snap de slimmigheid, maar dat is de facto niet opeens een overuitputting.

[0:46:16] Dat betekent gewoon dat minder middelen gebruikt worden voor de projecten die aangelegd moeten worden.

[0:46:22] En ik zou toch wel van de minister willen dat hij gewoon dezelfde redenering hanteert.

[0:46:27] Dat we kijken naar het maximaal beschikbare budget en anders moeten we toch, denk ik, een gesprek hebben over die definitie van onderuitputting en vanuit waar je dan redeneert met elkaar.

[0:46:38] Ja, en dat is gewoon nodig omdat anders middelen verdwijnen die aan infrastructuur besteed kunnen worden.

[0:46:44] En nu wordt de hele financiering van deze fondsen uit de INW begroting gehaald zonder debat, zonder zelfs maar een briefje met uitleg.

[0:46:51] En ik vind dat echt botsen met het budgetricht van de Kamer.

[0:46:54] En ieder met hart voor de infrastructuur moet zich op zijn minst zorgen maken over het feit dat 35 miljard nu tekort komt voor noodzakelijk onderhoud en tijdige vervanging van bruggen of waterwerken.

[0:47:03] En we krijgen straks misschien wel scenario's dat we voor een miljard een brug moeten vervangen omdat we hem niet voor enkele tientallen miljoenen op tijd hebben laten schilderen of op een andere manier aan hebben gepakt.

[0:47:14] En dan blijf ik nog weg van rampscenario's, die ik echt niet overdreven wil schetsen, maar die wel zouden kunnen ontstaan als we niet stevig met het onderhoud aan de slag gaan.

[0:47:23] Dan heeft het kabinet voor alle departementen de loonprijsbijstelling geschrapt.

[0:47:27] En dat is overal vervelend, maar nergens meer dan waar er gebouwd moet worden, want juist daar zijn de prijzen extra hard gestegen.

[0:47:33] En dan nu extra geld hier weghalen, dat leidt tot meer uitstel en ik denk wederom tot meer kosten.

[0:47:38] De minister rapporteert zelfs dat er verdringing plaatsvindt in de programmering, ten nadelen van noodzakelijk onderhoud, en dat dit leidt tot een negatieve spiraal.

[0:47:46] Het zijn bezuinigingen die tot enorme extra kosten leiden.

[0:47:49] Pennywise pound foolish.

[0:47:51] en precies de reden dat infra- en waterveiligheid in zo'n fonds zaten met oog voor uitvoering op de lange termijn.

[0:47:56] Van de minister zou ik graag een overzicht willen ontvangen van alle grote projecten zowel op weg, water als spoorinfrastructuur van meer dan 100 miljoen die recent zijn begonnen of nog moeten beginnen en met daarbij een reële inschatting over de ten korte.

[0:48:10] zou hij dit met ons kunnen delen.

[0:48:13] En dan ben ik gewoon benieuwd hoe we uitkomen als het gaat over de A27 in Namedesweerd of de Kaagbrug bij de A44.

[0:48:20] Dus echt een optelsom van wat de rekenkamer in ons rapport met de extra kosten door extra uitstel.

[0:48:27] En ik kan me voorstellen dat het ons als Kamer zou bewegen tot nieuwe prioriteiten.

[0:48:32] Tot zover.

[0:48:34] Dank de heer De Hoop voor zijn bijdrage.

[0:48:37] Dan geef ik het woord aan de heer Heutink voor zijn bijdrage namens de Partij voor de Vrijheid.

[0:48:42] Voorzitter, allereerst willen wij de rapporteurs bedanken voor hun inbreng.

[0:48:45] Ik weet hoe waardevol het is om vanuit het rapporteurschap meer inzage te krijgen in de begroting, maar ik weet ook hoeveel werk erin wordt gestopt door onder andere de ambtelijke ondersteuning.

[0:48:55] Dus daarvoor veel dank.

[0:48:57] Voorzitter, ik wil beginnen met de onderuitputting van deze beleidsarme begroting.

[0:49:01] En de eerste vraag die ik toch ga stellen aan het kabinet is, ik heb geen behoefte aan een technische briefing.

[0:49:07] Ik wil gewoon weten van het kabinet welke definitie zij hanteren als het gaat om onderuitputting en hoe deze door het ministerie daadwerkelijk wordt bepaald.

[0:49:16] En dan kunnen we daarop zometeen verder.

[0:49:19] We hebben blijkbaar de grootste instandhoudingsopgave ooit.

[0:49:23] Er zijn tientallen miljarden tekort om onze infrastructuur weer op pijl te brengen, maar desondanks wordt er jaar in jaar uit te weinig geld uitgegeven.

[0:49:31] Normaliter is dat niet zo heel erg, maar wel als de infrastructuur in zo'n slechte staat verkeert als dat dat doet in ons Nederland.

[0:49:39] We maken ons dus grote zorgen dat het kabinet niet meer projecten lijkt te gaan uitvoeren, maar vooral dus het budget gaat verlagen om zo onder uitputting tegen te rijden.

[0:49:48] Dat is heel erg mooi, zo'n boekhoudkundig trucje, maar op een trucje kun je geen extra auto's laten rijden.

[0:49:56] En als je nu het meer projectenboek opent, ja dan kun je de wijzigingen...

[0:50:00] eigenlijk op twee handen tellen en mijn vraag is dus gaan we nu eindelijk dat geld gewoon uitgeven maar nog belangrijker stopt de minister nu met het creëren van onderprogrammering door het beschikbare budget te verlagen we moeten als INW

[0:50:15] Tweede Kamer mee te smaken.

[0:50:17] We moeten projecten uitvoeren.

[0:50:18] Nederland staat al veel te lang stil en we kunnen het ons niet langer meer permitteren.

[0:50:23] En dat brengt mij direct bij het volgende probleem en dat is de instandhoudingsopgave.

[0:50:28] We komen, ik zei het net al, tientallen miljarden tekort.

[0:50:31] Onze infrastructuur staat soms letterlijk op omvallen.

[0:50:35] bruggen die verkeerd zijn ontworpen op de HSL.

[0:50:38] We moeten een nieuw treinbeveiligingssysteem implementeren waar het budgetplafond inmiddels tot aan Pluto aan het rijken is en geen idee hoeveel verder dat nog gaat.

[0:50:48] En we hebben dus, ja, sorry beste regering, maar we hebben dus totaal niet het gevoel dat we in controle zijn.

[0:50:55] Want dat blijkt nog meer aan de oorzaken waarom er geen projecten worden uitgevoerd.

[0:51:00] Voorheen werd ons voorgehouden dat de maakbaarheid het grootste probleem was.

[0:51:04] Maar nu communiceert de minister zelf in de stand van de uitvoering... dat de maakbaarheid inmiddels groter zou zijn dan het financiële kader.

[0:51:11] Goed nieuws, zou je denken.

[0:51:13] Het is weliswaar iets anders dan ons altijd is verteld.

[0:51:15] Eerder zou het geld niet kunnen worden uitgegeven... door de beperkte capaciteit bij Rijkswaterstaat.

[0:51:20] En wat is het nou, vraagt gewaarde minister?

[0:51:22] Waar zit nu de bottleneck?

[0:51:24] Is het nu het personele capaciteit?

[0:51:27] Is het nu stikstof?

[0:51:28] Of is het nu het geld?

[0:51:30] Is het alle drie?

[0:51:30] Zijn ze alle drie even groot?

[0:51:33] graag weten van het kabinet hoe het nu precies zit.

[0:51:38] En tot slot, voorzitter, ik wil gewoon weten wat heeft de minister nodig, behalve natuurlijk geld, dat snappen we allemaal, maar wat heeft de minister nog meer nodig om als de Wiede weer graag gewoon nieuwe infrastructuur te kunnen gaan aanleggen om te zorgen dat we daadwerkelijk die instandhoudingsopgave kunnen gaan uitvoeren.

[0:51:52] We moeten de schop de grond in.

[0:51:54] En dan tot slot.

[0:51:56] Ja, ik zei het net al gekscherend richting mijn collega Van Ast.

[0:51:59] Het was een hele mooie motie van

[0:52:01] gewaardeerde collega De Hoop en Heutink, al zeg ik het zelf, en dat ging over de doelstellingen van de begroting.

[0:52:07] De Kamer heeft die moties aangenomen en we zien dat deze nu scherper zijn geformuleerd en daar willen we het kabinet voor bedanken, want dat doet de begroting weer naar een beter niveau brengen.

[0:52:18] Dank u wel.

[0:52:21] Ik dank de heer Heutink voor zijn bijdrage en dan geef ik graag het woord aan mevrouw Oesma Hoekstra namens het CDA.

[0:52:27] Ja, dank je wel, voorzitter.

[0:52:29] Voorzitter, voordat ik inga op de aandachtspunten met betrekking tot de begroting, wil ik de rapporteurs heel hartelijk bedanken voor het werk en ook de ondersteuning.

[0:52:39] Dat heeft geholpen.

[0:52:40] Ik moet eerlijk zeggen dat het mij ook sterkte in heel veel overeenkomsten die ik zag met wat de rapporteurs hadden gezien.

[0:52:48] Ik wil eerst inzoomen op het behandelingsproces van de begroting INW.

[0:52:53] Want zoals bekend wijken we nu af door de tussentijdse verkiezingen.

[0:52:57] Maar we zien dus ook andere wijzigingen.

[0:52:59] Daar is net al aan gerefereerd door de heer De Hoop.

[0:53:02] We zien dat het mobiliteits- en deltafonds gevoed wordt uit de algemene uitkering.

[0:53:07] En we zien ook dat het deltafonds wordt behandeld bij het WGO Water.

[0:53:10] Maar het mobiliteitsfonds wordt bij de begrotingsbehandeling INW behandeld.

[0:53:15] En ik worstel daarmee.

[0:53:17] want we hebben de inhoudelijke behandeling van het midden nog niet gehad en ik kom dan zelf uit het gemeenteland en dan ben je gewend dat je eerst de kaarten schetst, dus de inhoud, en dat bekrachtig je dan in de begroting.

[0:53:28] Dus volgens mij is onze manier van behandelen eigenlijk de omgekeerde wereld en vraag ik me af of dat ook risico's met zich meebrengt.

[0:53:36] Ik hoor graag een reactie van de minister en eigenlijk ook van de collega-Kamerleden in de tweede termijn.

[0:53:41] Als tweede punt snap ik niet zo goed waarom de lijst met moties en toezeggingen is komen te vervallen.

[0:53:47] Deze lijst was een belangrijke aanbeveling uit het rapport Grip op informatie.

[0:53:52] Kan de minister toezeggen dat de lijst weer onderdeel is van de volgende begroting?

[0:53:57] Het volgende punt sluit aan bij de constateringen van de eerder genoemde rapporteurs.

[0:54:02] Een groot aandachtspunt van de IJW-begroting en de fondsen zijn namelijk de kastschuiven, de overprogrammering en de beschikbare mensen bij Rijkswaterstaat voor de instandhoudingsopgave.

[0:54:12] Mijn voorgangers hebben het hier ook over gehad.

[0:54:15] Hier moet duidelijkheid in komen.

[0:54:17] Net zoals mijn voorgangers zeiden, niet in een technische briefing, maar hier.

[0:54:21] Het is ons namelijk niet duidelijk, en inmiddels is het mij wel duidelijk, dat het een politieke keuze was waarom die 1 miljard werd verschoven.

[0:54:29] De overprogrammering is volgens ons gerealiseerd door de eerder genoemde budgetverlaging van het mobiliteitsfonds.

[0:54:36] En er worden ook wisselende signalen afgegeven over de uitvoeringskracht bij Rijkswaterstaat.

[0:54:44] Kan de minister duidelijkheid geven over die verschuivingen, de kastschuiven en de uitvoeringscapaciteit van Rijkswaterstaat?

[0:54:52] En ik wil eigenlijk een toezegging vragen van de minister dat we geen overprogrammering meer plaats laten vinden door een budgetverlaging.

[0:55:01] Dan de brede doeluitkering.

[0:55:02] Dat is het grootste deel van de wat kleinere INW-begroting.

[0:55:06] We hebben kunnen lezen dat de taakstelling in 26 is teruggedraaid, maar dat er een korting in 27 aan zit te komen.

[0:55:13] En wat is de stand van zaken en visie voor de lange termijn?

[0:55:16] Als laatste, en als Kamerlid uit de regio een hele belangrijke, de indicator brede welvaart, of anders gezegd de ontbrekende indicator brede welvaart, zoals we hebben kunnen lezen in het rapport van de Rekenkamer.

[0:55:29] We zien een vooruitgang, is net ook al gezegd in de meetbare indicatoren, maar een belangrijke ontbrekende doelstelling is die van de brede welvaart.

[0:55:37] En bij het vorige begrotingsonderzoek

[0:55:39] heb ik tijdens mijn wandelingen afgeluisterd, heeft de heer Van Dijk van de NEC hier expliciet naar gevraagd, ook naar aanleiding van zijn eerder ingediende motie.

[0:55:47] De motie had als dictum verzoekt de regering het afwegingskade van infrastructuurbeslissingen voor metinvesteringen vanaf 2025 zodanig aan te passen dat aspecten van brede welvaart worden meegewogen, zodat op termijn een betere balans van investeringen tussen de bevolkte regio's en stedelijke gebieden ontstaat.

[0:56:06] In zowel de begroting INW als het MID kan ik deze niet vinden.

[0:56:11] Mijn vraag is, wat is er nodig om brede welvaart mee te nemen in de weging?

[0:56:15] Er zijn moties ingediend, toezeggingen gedaan, maar nog steeds wordt er niet met deze belangrijke indicaten gewerkt.

[0:56:22] Op deze manier kunnen we geen recht doen aan het rapport Elke regio telt.

[0:56:27] Ik hoor graag een reactie van de minister met een toezegging dat de eerder gedaane belofte ook daadwerkelijk wordt waargemaakt.

[0:56:34] Voorzitter, afrondend.

[0:56:36] We weten dat er een grote opgave is met de instandhouding van de infrastructuur op weg, water en spoor.

[0:56:41] Dit heeft economische en maatschappelijke consequenties.

[0:56:45] Ik zou in een strategisch commissiedebat graag het gesprek aangaan hoe we hier meer grip op krijgen.

[0:56:50] Met andere woorden, is de huidige systematiek nog passend bij de situatie waar we nu in zitten en hoe kunnen we dit integraal oppakken?

[0:56:58] Ik hoor graag een reactie van de Kamerleden in de tweede termijn.

[0:57:01] Tot zover.

[0:57:03] Dank, mevrouw Boesma Hoekstra.

[0:57:05] En dan is het woord nu aan de heer Schuts voor zijn inbreng namens de VVD.

[0:57:09] Ja, dank u wel.

[0:57:10] Ook ik wil dank zeggen aan de rapporteurs voor hun tijd, inspanning en ook de toelichting die zij hebben gegeven en de ondersteuning die de commissiestaf heeft gegeven voor het werk.

[0:57:22] Het heeft mij enerzijds enorm geholpen en aan de andere kant blijft het mede aan de hand van de discussie die we zo even voerden

[0:57:30] ook troebel, maar dat ligt niet aan de rapporteurs en dat ligt zeker niet aan de staf.

[0:57:36] Het is wat dat betreft gewoon een waardevolle bron van informatie.

[0:57:40] Als ik mijn hele bijdrage zou samenvatten, dan zou ik eigenlijk zeggen dat het een worsteling is om het te begrijpen en dat ik een enorme behoefte aan eenduidigheid heb en aan duidelijkheid.

[0:57:51] Want toen ik namelijk dezelfde stukken las, de rapporteurs hebben ze juist teruggeblikt,

[0:57:57] op de structurele onderuitputting in eerdere jaren, dan herken ik het beeld voor 2023 en 2024.

[0:58:04] Echter, ik heb in de voorbereiding ook gekeken in de najaarsnota van Financiër over de INW-begroting en daar lees ik dan iets anders.

[0:58:12] Daar staat dat er weliswaar een onderbesteding is van 32 miljoen, maar tegelijkertijd een overschrijding bij het Deltafonds en het Mobiliteitsfonds van 100 miljoen, respectievelijk 189 miljoen, met andere woorden,

[0:58:26] alsof er helemaal geen spraakje is van onderuitputting.

[0:58:30] Terwijl als ik de discussie zo even volg, de definities zijn niet helemaal duidelijk geworden, dus ik ga er nu ook even zelf geen kwalificaties aan geven, want op dit moment dat ik met u spreek weet ik eigenlijk niet of wat ik zeg wel klopt.

[0:58:44] En dat maakt eigenlijk dat ik, anders dan de heer Heutink,

[0:58:47] die er heel expliciet in was en ik begrijp wat hij zegt van ik wil gewoon eenduidige toepassingen, die wil ik ook, maar ik heb ook wel behoefte aan een briefing.

[0:58:56] Dus de toezegging die de minister daarover deed en of dat ook daadwerkelijk een briefing is of dat dat een brief is, dat mag ook, maar ik heb wel behoefte aan die verduidelijking.

[0:59:06] De heer Sjoerds, u heeft een interruptie van de heer Huiting.

[0:59:09] Ja, voorzitter, ik hoop dat meneer Schutz dan ook begrijpt dat in de najaarsnota, daar staan mutaties in die specifiek gelden over het najaar, maar dat er ook in de voorjaarsnota over het lopende jaar ook wijzigingen worden doorgebracht.

[0:59:21] Dat ook in hetzelfde jaar ook regelmatig mutaties plaatsvinden die wel degelijk impact kunnen hebben over het totaal maximaal beschikbare budget binnen een begroting.

[0:59:31] Als je die inmiddels kasschuiven gaat verlagen of dat je die met een andere systematiek gaat verlagen, op een gegeven moment heb je dan

[0:59:39] minder geld, maar nog wel dezelfde hoeveelheid aantal projecten.

[0:59:42] En zo krijg je dan inderdaad een, op de cijfers zoals u die daarop, zoals u die dit opnoemt, dus dat ook even toelichten.

[0:59:49] Dank daarvoor.

[0:59:50] Het woord is weer aan de heer Sjoerds.

[0:59:52] Dank daarvoor.

[0:59:53] De reden dat ik dat oppakte was met name omdat het ook gelden zijn.

[0:59:57] We hebben het over een kwart miljard die in mindering wordt gebracht op de begroting waar we het over gaan hebben.

[1:00:02] En dat vind ik wel een omstandigheid waar u inderdaad wat van zou moeten vinden.

[1:00:07] Met andere woorden, ook wat overprogrammering is en hoe dat zich verhoudt tot lagere budgetten.

[1:00:15] Het moet gewoon duidelijk zijn en eenduidig zijn, zodat we het allemaal over hetzelfde hebben, want anders dan begrijpen we elkaar niet meer.

[1:00:22] Daar wou ik het voor nu bij laten met betrekking tot onderuitputting en overprogrammering.

[1:00:27] Dan, voorzitter, de spanning tussen ambities versus beschikbare middelen.

[1:00:32] Ook dit begrotingsjaar blijft de kernvraag hoe ervoor gezorgd wordt dat het budget daadwerkelijk de norm blijft voor de uitvoering en programmering.

[1:00:40] Hoe draagt dit bij aan het oplossen van de grotere opgave, terwijl capaciteit, beschikbare middelen en de markt duidelijke grenzen kennen?

[1:00:47] Uit de technische briefing van Rijkswaterstaat en ProRail over de staat van infrastructuur en de recente mediaberichtgeving erover blijkt dat de opgrave groot is en de oplossing budgetair.

[1:00:56] steeds verder uit beeld raakt.

[1:00:58] Het aanzienlijk hogere tekort bij ProRail en Rijkswaterstaat valt daarbij op.

[1:01:03] De minister is daar echter wel net op ingegaan hoe hij dat nu organisatorisch in deze fase, waarin het kabinet zich bevindt met de formatie onderweg, wat daar kan gebeuren.

[1:01:15] Ik begrijp de metafoor van de treintjes.

[1:01:18] De rest is wat mij betreft voor later.

[1:01:20] We kunnen het daar lang over hebben, maar de oplossingen over budgetten moeten daar eigenlijk echt vandaan komen.

[1:01:26] Daar maak ik een doorschakeling naar taakstelling en informatiewaarde.

[1:01:30] De Kamer krijgt te maken met drie begrotingen en zeer technische informatie.

[1:01:34] Juist daarom zijn transparantie en goed inzicht in ontwikkelijken essentieel.

[1:01:39] Daarom onderschrijf ik de oproep van de rapporteurs, behoud deze informatie, maak haar juist meer toegankelijk.

[1:01:45] Over de SEA heeft de minister al het nodige gezegd en toegezegd.

[1:01:50] Ik krijg wel specifiek aandacht voor de aanbevelingen over drinkwaterbesparing en overstroming achter de dijken.

[1:01:58] Mede in het licht wat we hierover van de Algemene Rekenkamer en het ILT hebben gehoord.

[1:02:04] Dan een laatste punt, voorzitter.

[1:02:05] Dat was hetgeen wat de staatssecretaris zei over Haarlem.

[1:02:10] Ik herinner me dat commissiedebat nog goed.

[1:02:12] We hebben daar nadrukkelijk met de staatssecretaris over gesproken.

[1:02:17] En ik herinner me ook dat hij daar een toezegging deed, omdat hij de onwenselijkheid van, noem het maar, kapitaalvernietiging, we doen nu een investering die we er op termijn weer uit moeten halen, van vele tientallen miljoenen, en dat dat onwenselijk is.

[1:02:31] Ik hoop wel dat die toezegging nog steeds staat, ook al heeft hij er direct de waarschuwing bij gegeven van ja, er zullen wel meer van dit soort situaties zijn die op dat moment nog niet geïdentificeerd waren en uit de heup konden worden meegegeven.

[1:02:44] Maar laten we in ieder geval wel voorkomen dat dat spoorknooppunt in Haarlem, nou ja,

[1:02:54] op een doelmatige en doeltreffende wijze kan worden opgepakt, ook als zou blijken dat er straks ook andere projecten zijn.

[1:03:01] Laat dat niet de legitimering zijn waarvan we zeggen, nou, dan doen we Haarlem ook maar niet.

[1:03:05] Laten we Haarlem alstublieft bij de kop pakken.

[1:03:07] En ik zou eigenlijk aan de staatssecretaris vragen of hij die toezegging van toen, of hij die nog steeds staande houdt en wil herbevestigen, omdat kapitaalvernietiging echt voorkomen moet worden.

[1:03:21] We hebben het net over geld niet uitgeven.

[1:03:23] Dat is niet goed, terwijl dat wel gepland is.

[1:03:25] Maar het over de balk gooien en uiteindelijk niet doelmatig besteden is natuurlijk niet de bedoeling.

[1:03:31] Dat was mijn bijdrage.

[1:03:34] Dank aan de heer Schutz.

[1:03:35] Dan gaan we naar de heer Van Duivenvoorde voor zijn inbreng namens Forum voor Democratie.

[1:03:40] Voorzitter, ook ik wil beginnen met het bedanken van de rapporteurs en de antwoord ondersteuning.

[1:03:47] Wegen, vaarwegen, luchtvaart, het spoor.

[1:03:49] Ons dagelijks gebruik ervan doet ons bijna vergeten hoe bijzonder deze netwerken zijn.

[1:03:53] Onze aanwezigheid hier vandaag, ook al stond ik vanochtend in de file, is zonder die infrastructuur eenvoudig weg ondenkbaar.

[1:03:59] Het succes van onze universiteiten, onze bedrijven en onze havens hou ik direct samen met de staat van die infrastructuur.

[1:04:05] Hoe beter onze wegen en verbindingen, hoe sterker Nederland.

[1:04:09] En juist dat fundament lijkt, als ik kijk naar de begroting voor komend jaar, uit beeld geraakt.

[1:04:13] De rode draad in deze begrotingstukken is een diepe fundamentele discrepantie tussen woord en daad.

[1:04:18] Het kabinet noemt onze infrastructuur de ruggengraad van onze samenleving en economie, maar als we naar de cijfers kijken, zien we een heel andere realiteit.

[1:04:25] Dan zien we ruggengraad die we laten verkalken terwijl we miljarden uitgeven aan beleidsprioriteiten met een sterk ideologisch karakter en beperkt aantoonbaar rendement.

[1:04:34] Voorzitter, laten we de feit onder ogen zien.

[1:04:37] Rijkswaterstaat komt voor de periode tot 2038 maar liefst 34,5 miljard euro tekort om onze wegen, bruggen en sluizen op een basisniveau te houden.

[1:04:45] Dat is een structureel tekort van 2 miljard per jaar.

[1:04:47] Voor het spoor is het beeld niet anders.

[1:04:49] De graan de onderhoudsopgave varieert afhankelijk van de bron van enkele miljarden tot bedragen ver boven de 10 miljard.

[1:04:57] Dat verschil op zichzelf is ook al zorgwekkend.

[1:04:59] En wat doet dit kabinet?

[1:05:00] In plaats van deze brandenblus houdt men miljarden aan prijsbijstellingen in om rijksbrede gaten te dichten.

[1:05:06] Er wordt tot 2039 circa 3,9 miljard euro aan inflatiecorrectie misgelopen op de mobiliteitsfonds en deltafonds.

[1:05:12] Dat is geen beleid, dat is een uithulling van onze nationale infrastructuur.

[1:05:16] We laten de fundering van ons huis rotten, terwijl we druk bezig zijn met daken vol te stouwen met zonnepanelen.

[1:05:22] Kijk naar de Schipholtunnel, een essentieel onderdeel van onze kritieke infrastructuur.

[1:05:26] Toch blijkt dat er op dit moment geen budget is gereserveerd voor de noodzakelijke vernieuwing in 2031.

[1:05:31] Zonder tijdige aanpak dreigt de afsluiting met grote maatschappelijke en economische schade tot gevolg.

[1:05:38] En precies hier ligt het verschil tussen dit kabinet en FvD.

[1:05:42] We delen de analyse dat de infrastructuur moet worden uitgebreid versterkt en beter moet worden benut.

[1:05:46] Dat vraagt om investeringen en duidelijke keuzes.

[1:05:48] Een moderne economie kan niet zonder snelheid, ruimte, bewegingsvrijheid en betrouwbaarheid.

[1:05:54] Het kabinet erkent dat in woorden, maar kiest in de praktijk voor pappen en nat houden.

[1:05:58] Het durft geen duidelijke prioriteiten te stellen en geen echte keuzes te maken.

[1:06:02] Forum voor Democratie ziet de infrastructuur als de basis van een land en handelt daar ook naar.

[1:06:06] Voorzitter, het kabinet kondigt een apparaatsbezuiniging aan van 22% waarbij het kerndepartement met bijna 10% wordt gekort.

[1:06:14] Forum staat in principe positief tegenover deze maatregel, maar laat zich niet misleiden door deze schijnbeweging.

[1:06:20] Want wat merkt de burger nou echt van minder ambtenaren als de verstikkende regeldruk ondertussen gewoon blijft bestaan en zelfs verder uitdijkt?

[1:06:27] De minister snijdt in personeel, maar behoudt de bureaucratische jungle van stikstofnormen, PFAS-restricties en kondigt zelfs een nieuwe circulaire economiewet aan die onze bouw- en vervoersector verder zal verlammen.

[1:06:39] Pas als we die ideologische ballesten overboord gooien, ontstaat er weer ruimte voor de kerntak van het ministerie, de burger effectief, comfortabel en betaalbaar van A naar B laten reizen.

[1:06:48] Voorzitter, het is tijd voor een fundamentele heroverweging.

[1:06:50] Stop met het storten van miljarden in speculatieve groene projecten met beperkt effect.

[1:06:54] Gebruik dat geld om het onderhoudsschat van 34,5 miljard euro te dichten.

[1:06:58] Investeer in de tastbare betrouwbaarheid, capaciteit en verbetering van onze infrastructuur.

[1:07:02] Dit zijn de levensades van onze staat.

[1:07:05] Wie de infrastructuur laat verslonzen, laat Nederland verslonzen.

[1:07:09] Laten we stoppen met dromen over een emissievrije utopie in 2050 en beginnen met het repareren, verbreden en versterken van Nederland in 2026.

[1:07:17] Tot slot heb ik nog drie vragen.

[1:07:19] Kan de minister bevestigen dat er op het moment geen volledige financiële dekking is voor de Schiphol-tunnel?

[1:07:25] Achter de minister het verantwoord dat een essentieel onderdeel van onze kritieke infrastructuur zonder dekking door kan gaan?

[1:07:32] En tot slot, kan de minister uitsluiten dat het ontbreken van tijdige investeringen in de Schiphol-tunnel kan leiden tot beperkingen of sluiting met grote maatschappelijke en economische schade tot gevolg?

[1:07:43] Dank u wel.

[1:07:46] Ik dank de heer Van Dijffelvoorde voor zijn bijdrage.

[1:07:48] Dat was inderdaad het verzoek.

[1:07:49] Dank voor het uitzetten van de microfoon.

[1:07:51] En dan vraag ik, zou ik de heer de hoop willen verzoeken om even tijdelijk het voorzitterschap over te nemen, zodat ik de bijdrage namens de D66-fractie kan verzorgen.

[1:08:00] Vanzelfsprekend, dan geef ik nu het woord aan de heer Huidekoper van de fractie van D66.

[1:08:05] Hartelijk dank, voorzitter.

[1:08:07] Met het risico dat ik in herhaling val ook van aan mijn kant, hartelijk dank voor de ondersteuning vanuit de Griffith en de rapporteurs.

[1:08:15] Zeer inzichtelijk.

[1:08:17] En voorzitter, wie vandaag door Nederland reist, ziet de sporen van deze tijd.

[1:08:22] Bruggen die vaker openstaan voor reparatie dan voor schepen en spoorwegen waar de snelweg omlaag moet omdat het fundament verouderd.

[1:08:29] Buiten de muren van deze zaal schreeuwt de infrastructuur om aandacht.

[1:08:33] En dat is een enorme gemiste kans.

[1:08:36] Publiek geld is er immers om aan het werk gezet te worden voor de Nederlander, niet om stof te vangen in een fonds.

[1:08:43] Dat brengt me direct bij een punt dat ik niet uitgelegd krijg aan de Nederlander.

[1:08:47] De onderuitputting.

[1:08:49] In een tijd waarin... U heeft direct al een interruptie, meneer Huidekoper, van de heer Heutink namens de PVV-fractie.

[1:08:58] Voorzitter, ik hoor meneer Huidekoper zeggen, geld is er om te worden uitgegeven en niet om stof te happen in een fonds.

[1:09:06] Hoe zit dat dan met de Lelylijn?

[1:09:08] Het woord is aan de heer Huidekoper.

[1:09:11] Dank, ja, nou, ik meen mij te herinneren dat door het afgelopen kabinet helaas is besloten om die middelen weg te halen.

[1:09:19] Ik betreur dat ten zeerste, omdat het ook een vertrouwensbreuk is richting de regio aan wie die middelen zijn toegezegd.

[1:09:26] En ja, dat zou niet iets zijn wat ik of mijn fractie zou gaan doen als daar sprake van was.

[1:09:33] Ik vind dat er recht moet worden gedaan aan de beloften die aan de regio zijn gedaan en dat betreur ik ten zeerste.

[1:09:40] Nog een interruptie van de heer Huiting.

[1:09:41] Ja, maar toch heel even.

[1:09:42] Meneer Huiderkoper zegt net dat hij niet wil dat geld loopt te stofhappen op de plank.

[1:09:47] Dat is letterlijk wat het nu al jaren doet, de Lelylijn.

[1:09:50] Dat is ook wat het waarschijnlijk nog heel veel jaren zal gaan doen.

[1:09:54] Maar als het gaat om de Lelylijn, vindt hij dat in één keer dus niet meer erg.

[1:09:57] Klopt dat?

[1:09:58] Wat ik zojuist van hem heb gehoord.

[1:09:59] En zo nee, waarom niet?

[1:10:01] De heer Huiderkoper.

[1:10:03] Volgens mij is er een brede wens, ook meerdere keren ook moties over ingediend vanuit deze Kamer, dat die Lelylijn er komt.

[1:10:10] Het is ook geconstateerd, en dat is niet door mijn fractie, maar door het huidige kabinet, is dat gedaan dat de middelen niet voldoende waren en daardoor een deel van de middelen zijn weggesluist richting de Neder-Zakzenlijn.

[1:10:22] Dat betreur ik enorm.

[1:10:23] Daardoor zijn er nu niet voldoende middelen om het Meertraject voor de Lelylijn te starten.

[1:10:27] En ik kijk verwachtingsvol uit naar de rapportage van de heer Knot, die hier, ik meen, eind deze maand ook een rapportage over uitbrengt.

[1:10:36] Want als er middelen zijn, dan denk ik dat we heel goed moeten kijken of we toch die belofte die gedaan is, weer gestand kunnen doen.

[1:10:43] Uw laatste interruptie, meneer Uytek.

[1:10:45] Nou ja, voorzitter, het enige wat we dan kunnen consulteren is dat D66 het prima vindt om miljarden stof te laten happen, zolang het maar in een ideologische plaatje past, voorzitter.

[1:10:56] Meneer Huidekoper.

[1:10:57] Ja, die laatste suggestie, voorzitter, die wil ik verre van werpen.

[1:11:01] Ik zou de heer Heutert aan willen herinneren dat D66 geen onderdeel was van het kabinet wat deze keuze heeft gemaakt.

[1:11:09] U vervolgt in betoog.

[1:11:10] Dank, voorzitter.

[1:11:12] Nou, er blijft dus geld binnen het mobiliteitsfonds op de plank liggen.

[1:11:19] In 2024 ging dat om 500 miljoen.

[1:11:22] En dat is pijnlijk, want het is een bittere paradox dat we tijd dat we geld overhouden, terwijl Rijkswaterstaat en ProRail ons waarschuwen dat hier juist meer geld geïnvesteerd moet worden om de betrouwbaarheid en de veiligheid van onze wegen en spoorwegen op pijl te houden.

[1:11:36] De Kamer heeft eerder gevraagd om dit tegen te gaan door meer projecten in te plannen.

[1:11:40] Een aantal van mijn collega's begonnen er ook al over, de zogenaamde overprogrammering.

[1:11:44] Maar wat zien we in de praktijk?

[1:11:45] Die overprogrammering wordt vooral gebruikt om budgetten te verlagen in plaats van dat we die ruimte gebruiken om broodnodige onderhoudsprojecten naar voren te halen.

[1:11:53] Daarom een simpele vraag aan de minister.

[1:11:55] Waarom kiest hij hiervoor?

[1:11:57] Ziet hij geen mogelijkheden om projecten waarvan de noodzaak allang vaststaat simpelweg sneller in uitvoering te nemen?

[1:12:04] Ook in het licht van de uitspraak van de minister zelf dat de maakbaarheid bij Rijkswaterstaat is toegenomen.

[1:12:09] Ik zou willen zeggen geweldig nieuws natuurlijk, die extra capaciteit.

[1:12:13] Maar laten we die dan ook vol benutten voor de instandhouding en vernieuwing van ons land, als het keihard nodig is.

[1:12:20] In de begeleidende notitie bij de begroting lezen wij ook dat de effecten van de loonprijsbijstelling op de projecten momenteel onduidelijk zijn voor ons als Kamer.

[1:12:28] Ik vraag de minister dan ook hoe de Kamer haar controlerende rol kan uitvoeren als niet helder is welke projecten hierdoor worden geraakt en wat deze bijstellingen betekenen voor de voortgang en kwaliteit van onze projecten.

[1:12:39] Kan hij in dat licht toezeggen dat de Kamer een overzicht ontvangt van projecten die hierdoor wel en niet worden geraakt?

[1:12:46] Dan over de resultaten, voorzitter.

[1:12:48] De Algemene Rekenkamer is scherp.

[1:12:50] In deze begroting ontbreekt elke verwijzing naar doelstellingen voor brede welvaart.

[1:12:55] Ik heb in dat kader ook de strategische evaluatieagenda nog eens nageslagen.

[1:12:59] Ik zie daar veel nuttige en waardevolle procesevaluaties, maar ik vraag de minister waar blijft de conclusie over de maatschappelijke impact van dat geld?

[1:13:07] kan hij toezeggen dat de agenda vanaf nu direct wordt gekoppeld aan onze doelstellingen voor brede welvaart.

[1:13:13] Want alleen dan weten we of het geld dat wordt uitgegeven ook echt leidt tot een gezonder en gelukkiger Nederland.

[1:13:20] En voorzitter, tot slot.

[1:13:21] Ik heb het vandaag veel over budgetten die we simpelweg niet opkrijgen.

[1:13:26] Maar laten we niet vergeten dat achter die ongebruikte miljoenen echte projecten zitten.

[1:13:30] Projecten die nu stilstaan.

[1:13:32] Want elke euro die ongebruikt op de plank blijft liggen, is een belofte aan de Nederlander die we op dit moment niet nakomen.

[1:13:39] de belofte van een schone trein, een veilige duik of een bereikbare woonwijk.

[1:13:43] Dus laten we die belofte voor die brede welvaart doorzetten en daadwerkelijk zorgen dat geld dat op de plank ligt uit wordt gegeven, zodat we volgend jaar niet hoeven te debatteren over geld dat op de plank lag, maar kunnen vieren dat Nederland weer echt in beweging is.

[1:13:55] Ik kijk uit naar de reactie van de minister en staatssecretaris.

[1:13:59] Dank u wel meneer Huidekoper voor die bijdrage namens D66.

[1:14:03] Ik zou bijna zeggen het fractievoorzitterschap, want het gaat heel hard.

[1:14:06] Geef ik het voorzitterschap aan u terug.

[1:14:09] Hartelijk dank, de heer Hoop.

[1:14:10] En je hebt gelijk, dat zal wel heel erg snel zijn.

[1:14:14] Dan kijk ik even naar de minister en staatssecretaris hoeveel tijd ze nodig denken te hebben voor de beantwoording.

[1:14:20] Een kwartier.

[1:14:22] Dan ga ik de vergadering nu schorsen en dan gaan we verder om kwart over.

[1:14:26] De vergadering is geschorst.

[1:38:04] Welkom terug aan de bewindslieden en aan de leden en uiteraard weer aan de mensen in de zaal en die thuis meekijken.

[1:38:11] Ik heropen de vergadering voor de beantwoording van de minister en staatssecretaris in de eerste termijn.

[1:38:18] Ik stel voor om het aantal interrupties weer op vier vast te zetten per fractie en zou dan graag het woord willen geven aan de minister.

[1:38:26] Dank u wel, voorzitter.

[1:38:28] En ook dank aan de commissieleden voor de vragen, het technische aspect.

[1:38:33] En ik merk ook dat we enigszins langs elkaar heen praten als het gaat om de definitie van onderuitputting en overuitputting en wat je hier ook mee kunt doen.

[1:38:43] Hier speelt het unieke karakter van een investerings

[1:38:47] Fonds een rol.

[1:38:48] Je moet kijken naar de gehele looptijd van 15 jaar en niet naar elk afzonderlijk jaar.

[1:38:55] Ondanks het beeld dat bij de heer De Hoop is ontstaan is er door de kastschuiven geen budget weggehaald uit het mobiliteitsfonds.

[1:39:02] Dit budget is verplaatst naar latere jaren waarbij ze voor dezelfde projecten worden ingezet.

[1:39:09] Dat is de kern van een investeringsfonds waarbij je de gehele looptijd in ogenschouw moet houden.

[1:39:15] Ook als je het budget in het oorspronkelijke jaar zou laten staan, dan zou dit geen ruimte geven voor extra projecten.

[1:39:24] Het budget is immers in latere jaren

[1:39:26] voor de oorspronkelijke doelen.

[1:39:28] En in het totaal van het fonds komen we onder aan de streep juist budgettekort voor alle prioriteiten, zoals de instandhouding.

[1:39:36] En de Algemene Rekenkamer heeft dit, zoals u dat ook weet, becijferd op 34,5%.

[1:39:43] Overigens is het beeld aan het kantelen dat er sprake is van onderuitputting op het mobiliteitsfonds.

[1:39:51] De realisatie loopt op en wat zich in het nadelig saldo van 2025, waarover de voorjaarsnota, najaarsnota bent geïnformeerd.

[1:39:59] Wel wordt er af en toe budget verplaatst naar doelen die meer prioriteit hebben gekregen.

[1:40:05] Maar dan geven we hierbij in de begroting dit expliciet aan dat de herprioritering heeft plaatsgevonden.

[1:40:11] Minister, u heeft een interruptie van mevrouw Boesma Hoekstra.

[1:40:14] Doordat ze nu...

[1:40:15] Dank u wel.

[1:40:17] Misschien komt het nog in uw antwoord, maar u heeft het over de kastschuif die de heer De Hoop benoemd heeft.

[1:40:23] Maar er zijn ook andere kortingen hebben de plaats gevonden.

[1:40:27] Dus het saldo later in het jaar is lager dan in het begin.

[1:40:36] En dat heeft denk ik niet zoveel met die kastschuif te maken.

[1:40:39] Maar volgens mij zijn er nog twee oorzaken waardoor het naar beneden is bijgesteld.

[1:40:48] De minister.

[1:40:49] Dat klopt.

[1:40:49] Prijsbijstellingen en kortingen.

[1:40:54] Een interruptie van de heer Heutink.

[1:40:56] Nou ja, voorzitter, ik dank de minister voor de toelichting, maar dan zou ik toch graag als Kamer... Ik heb toch de behoefte om elk jaar te kunnen kijken van welke projecten gaan we nou dat jaar doen en hoeveel geld is er beschikbaar?

[1:41:09] Want ik snap dat het kabinet het uitlegt over de gehele looptijd, maar ik heb wel de behoefte om te kunnen bepalen is er nou werk blijven liggen of niet?

[1:41:20] En ik moet dat toch per jaar

[1:41:22] Moet ik dat doen immers?

[1:41:23] We zitten hier elk jaar om dit debat met elkaar te voeren.

[1:41:26] We hebben elk jaar gewoon een begrotingsdebat.

[1:41:29] Dus ik zou toch dan wel van de minister willen weten hoe hij dan de Kamer tegemoet gaat komen zodat we dat beeld wel goed kunnen gaan krijgen.

[1:41:37] Duidelijk.

[1:41:37] Minister.

[1:41:39] Ja, dat doen wij met een projectoverzicht met budgetmijlpalen erin.

[1:41:44] En dat doen we op een jaarlijkse basis.

[1:41:48] volvraag van de heer huiting.

[1:41:50] Ja maar voorzitter dat is fijn maar als we dan onderuitputting gaan bepalen over de hele looptijd van de mobiliteit van het mobiliteitsfonds dan geeft dat dus een scheef en een vertekend beeld als het gaat over dat projectoverzicht wat we over een jaar hebben dus ik hoop dat de minister mij daarin kan begrijpen ook wat ik hiermee bedoel is dat ik precies wil zien van hoeveel geld is er welke projecten staan daar tegenover en zoals het er nu uitziet loopt is dat niet in balans met

[1:42:18] elkaar.

[1:42:19] De minister.

[1:42:24] Dat is inzichtelijk in de begroting en het meer te overzichten, meneer Heutink.

[1:42:29] De heer Heutink voor zijn derde interruptie.

[1:42:33] Dat geloof ik en daarom noemen wij hier net als Tweede Kamer benoemen we de onderuitputting van afgelopen jaar en ook dit jaar in de begroting.

[1:42:42] Dan zegt de minister ja maar dat klopt niet want wij berekenen dat over de gehele looptijd.

[1:42:48] Maar dat gaat dus niet.

[1:42:49] Dus ik wil van de minister weten hoe hij aan de Tweede Kamer gaat communiceren wat de onderuitputting nou specifiek is van dit jaar en daar ook de definitie op gaat passeren.

[1:43:08] Ik stel voor dat ik dat ook op papier ga zetten.

[1:43:11] Dat we hier geen misverstand over hebben.

[1:43:13] Dat ik het goed toelicht.

[1:43:15] En dat we ook terugkomen op die technische briefing.

[1:43:18] Kijken en of.

[1:43:19] En dan gaan we hier verder met elkaar stappen mee maken.

[1:43:22] Want hier moet gewoon geen misverstand over bestaan.

[1:43:25] Dank.

[1:43:26] Dit punt roept veel vragen op.

[1:43:27] De heer Schutz was eerst.

[1:43:29] Ja, ik juich het antwoord, voorzitter, van de minister toe.

[1:43:33] Even los van...

[1:43:36] Wie gelijk heeft, misschien heeft iedereen wel gelijk of een beetje gelijk.

[1:43:43] De kloof tussen hoe het door de leden beleefd wordt, ook in onze diversiteit, want die zit er ook, ik heb ook een hele andere lezing gehad dan dat ik teruglas in het rapport van de rapporteurs, waar wel heel veel goede dingen in zaten.

[1:44:01] En wat ik vandaag hoor, met andere woorden, als we teruggrijpen op waar we vandaag hiervoor zijn,

[1:44:08] het kabinet te controleren op de begroting en of het allemaal klopt, dan zit er te veel licht.

[1:44:15] En misschien moeten we dat bij onszelf zoeken, dat we het niet goed genoeg begrijpen.

[1:44:19] Maar dan is het inderdaad de vraag help, want dat helpt ons in die positie te brengen, zodat we bij een volgende begrotingsonderzoek vergadering, dat we direct op dat spoor zitten en dat we nou ja, niet deze enorme verschillen hebben.

[1:44:38] Minister.

[1:44:39] Dus een briefing en een brief, voorzitter.

[1:44:45] Mevrouw Boelstra, u was volgens mij eerst.

[1:44:48] Het wordt ze nu.

[1:44:49] Ja, dank u wel.

[1:44:50] Volgens mij is het op zich niet heel erg ingewikkeld, voorzitter, want je begint met een bepaald bedrag aan het begin van het jaar en u gaf net al aan, even in een snelle bijzin, prijsbijstellingen en kortingen.

[1:45:05] En dan krijg je dus een situatie dat je aan het eind van... Je gaat overprogrammeren, dus je gaat meer projecten doen, zeg maar.

[1:45:12] En toen gaf u aan op de antwoorden van de rapporteurs... Wij hebben eigenlijk meer projecten, dus we gaan over het budget heen.

[1:45:21] Het is een nieuwe situatie, maar dat budget is anders...

[1:45:25] Want u heeft een prijsbijstelling en een korting gedaan in de loop van een jaar.

[1:45:30] Was dat niet gebeurd, dan was dat bedrag gelijk gebleven.

[1:45:34] Was misschien nog wel overgeprogrammeerd, zou best kunnen, maar minder hoog dan doordat door prijsbijstellingen en kortingen is gedaan.

[1:45:43] En daarom was ook mijn vraag in de eerste termijn of u kunt toezeggen dat het bedrag waar we het voor bedoeld hebben ook blijft staan en niet.

[1:45:50] op een bepaalde manier gekort wordt in de loop van het jaar, want dan krijg je ook problemen, want dan komen onze budgetten niet uit, omdat we tussendoor kortingen gaan zitten doen.

[1:45:59] Dus dat is eigenlijk de concrete vraag en volgens mij de lezing van het verhaal, maar kan daarnaast zitten.

[1:46:07] Nee, wat dat betreft zit u goed, maar de kortingen nemen we altijd daarin mee.

[1:46:12] Dus dat moeten we ook minder kunnen doen.

[1:46:16] Ik ga dit duidelijk voor u maken in die brief, in die technische briefing.

[1:46:21] Binnenkort hebben we hier meer inzicht over.

[1:46:24] Transparantie tentond.

[1:46:27] Dank aan de minister.

[1:46:29] De heer De Hoop.

[1:46:31] Voorzitter, u heeft gezien dat ik in dit debat ook worstel op dit punt.

[1:46:36] Laat ik zeggen dat wij als rapporteurs uitgegaan zijn van het maximaal beschikbare afgesproken budget aan het begin van het jaar, of in ieder geval in de looptijd van het jaar, en dat je dan kijkt wat gebeurt daar en wat voor projecten ontstaan daar en is er, als je vandaar uit redeneert, is het dan onderuitputting of overuitputting.

[1:46:53] De conclusie die wij toen als rapporteurs trokken was, als je zo redeneert dan heb je onderuitputting.

[1:46:58] ...definitie vanuit het mobiliteitsfonds over 15 jaar... ...ik kan niet inschatten waar je dan op uitkomt.

[1:47:05] En dat maakt het werk ook als rapporteur best wel ingewikkeld dan... ...als we daar een hele andere definitie hebben.

[1:47:10] Dus ik waardeer dat we de mogelijkheid om een briefing te hebben krijgen.

[1:47:14] Ik zeg ook als rapporteur, ik zou ook graag nog samen met collega Van Asten nog wat uitgebreider dit verdiepende gesprek ook vanuit de rol als rapporteur met het ministerie voeren.

[1:47:24] Ik had nagedacht, moet je hier nu al een motie over indienen?

[1:47:26] Ik denk dat dat niet behulpzaam is voor het gesprek wat we hier hebben, maar ik denk dat het wel goed is, ook voor de volgende rapporteurschap het volgende jaar, dat we in ieder geval wel bij een gezamenlijke definitie uitkomen, want anders gaan we ook volgend jaar dit gesprek weer met elkaar hebben.

[1:47:41] De minister.

[1:47:42] Ja, toezegging.

[1:47:43] We gaan die deep dive met elkaar doen en met rapporteurs in het bijzondere voor het rapporteurschap in de breedste zin.

[1:47:50] Ook een document waar mogelijk uw opvolgers ook wat aan hebben.

[1:47:57] Dank aan de minister.

[1:47:58] Dan kijk ik even rond.

[1:47:59] U vervolgt uw beantwoording, minister.

[1:48:02] De vraag van de heer Schoets.

[1:48:07] Daar staat het Mobiliteitsfonds en het Deltafonds in 2025 te maken met overschrijdingen, 189 en 100 miljoen euro.

[1:48:15] Deze overschrijding komt, zo werd aangekondigd, ten laste van de begroting van 2026.

[1:48:20] Er is sprake van een overuitputting, nadelig op de fondsen in 2025.

[1:48:26] En op de fondsen is er sprake van een saldowerking.

[1:48:29] Een voordelig of nadelig saldo is het vorig jaar wordt een lastige bracht van de begroting van het jaar daarna.

[1:48:35] En dit is een werkwijze die is vastgelegd in de begrotingsregels die ervoor zorgt dat de uitgaven binnen het financieel kader beheerst worden.

[1:48:46] De heer Schoets, even kijken, voor het jaar 2025 blijkt nu meer kasbudget nodig te zijn dan geraamd en dit resultaat wordt betrokken bij de evaluatie van de verhoging van de overprogrammering.

[1:48:59] Ook zijn dit punten in samenhang die verschillende richtingen lijken op te wijzen en hij wil graag weten, vragen we voor een nadere toelichting.

[1:49:07] Op de fondsen werkt INW in afstemming met het ministerie van Financiën sinds 2025 met een hogere overprogrammering.

[1:49:15] Dit is gedaan om te zorgen dat er geen onderuitputting meer optreedt.

[1:49:19] Mede dankzij deze hogere overprogrammering in 2025 is bij het afgelopen najaarnota gebleken dat er vorig jaar zelfs meer werd uitgegeven dan het beschikbare budget.

[1:49:32] En dit resultaat en de toekomstige hoogte van de overprogrammering wordt betrokken bij de voorjaarsbesluitvorming 26.

[1:49:39] Daarbij hebben we als doelstelling om alle middelen die ons beschikbaar worden gesteld ook daadwerkelijk uit te geven.

[1:49:48] Mevrouw Boelsma van CDA.

[1:49:50] De kasschuif en de uitvoeringscapaciteit.

[1:49:52] Kan de minister duidelijkheid geven over de verschuiving van 1 miljard en de uitvoeringscapaciteit van Rijkswaterstaat?

[1:49:58] De kasschuif van 1 miljard van 2026 naar 2027 was een uitkomst van een politieke onderhandeling rondom de voorjaarsnota 2025.

[1:50:09] Het verzoek aan INW is om te kijken of de kastschuif in te passen was door de infrastructuur te faseren naar 2027.

[1:50:20] Rijkswaterstaat en ProRail hebben in de loop van de ontwerpbegroting 2026 een uitvoeringstoets gedaan waaruit bleek dat de gevraagde fasering niet op dergelijk korte termijn mogelijk was.

[1:50:33] En die kastschuiffasering is dus in overeenstemming met het ministerie van Financiën

[1:50:38] teruggedraaid.

[1:50:39] Het heeft geen gevolg gehad voor onze uitvoeringscapaciteit.

[1:50:46] Daarnaast vragen we een toezegging dat er geen overprogrammering meer plaatsvindt door budgetverlaging.

[1:50:53] Overprogrammering is nooit het instrument om budgetverlagingen mee op te vangen.

[1:50:58] Overprogrammering is een instrument dat we op de investeringsfondsen al jaren toepassen om voorziene en onvoorziene vertragingen in projecten en programma's op te vangen.

[1:51:08] Op deze manier blijft de productie op stoom en gaan we onder uitputting tegen.

[1:51:13] Instrument overprogrammering is in mijn ogen daarmee noodzakelijk.

[1:51:18] En elk jaar bekijken we met het ministerie van Financiën welk niveau van overprogrammering verantwoord is.

[1:51:26] Minister, u heeft een interruptie van de heer Huitingen.

[1:51:29] Dit is uw laatste interruptie.

[1:51:30] Nou ja, voorzitter, ik denk dat we allemaal begrijpen dat je moet overprogrammeren om het geld uitgegeven te krijgen.

[1:51:38] Ik denk dat we het allemaal eens zijn, maar is de minister het dan in ieder geval eens met de Kamer, of in ieder geval met mijn fractie, dat budgetverlaging

[1:51:47] nooit een reden mag zijn om dan maar het geld op pijl te brengen.

[1:51:54] Dus dat je je budgetmaat gaat verlaken zodat je niet meer projecten hoeft uit te voeren.

[1:51:57] Is de minister dat met ons eens?

[1:52:03] De minister.

[1:52:03] Ja, ben ik met u eens.

[1:52:09] De heer Heutink heeft geen interrupties meer, dus ik... Mevrouw Boersma-Hoekstra.

[1:52:15] Ja, met het risico dat ik straks nog maar eentje over heb, dat is het lot van een Kamerlid, dan schuif ik hem naar links.

[1:52:28] Het blijft mij puzzelen en dat is misschien ook wel een beetje het aard van beetje, maar

[1:52:33] Ik stel een vraag over die overprogrammering en hij wordt net precies anders beantwoord dan dat ik hem gesteld heb.

[1:52:41] De heer Huiting helpt mij en daardoor zei ze interrupties op.

[1:52:44] Eigenlijk is de primaire vraag, en kom er alsjeblieft die toezegging, ik zou hem heel fijn vinden dat die wordt gedaan, maar

[1:52:57] Het kan niet zo zijn dat we overprogrammeren... Ik noem maar wat.

[1:53:03] Je hebt tien projecten, die kun je voor een bedrag doen.

[1:53:06] Maar je kiest er nu twaalf, want we gaan overprogrammeren.

[1:53:10] Het wordt neegeschud, dus dan krijgen we een goed antwoord straks.

[1:53:13] Maar in de loop van de tijd is het budget van een miljoen of 900.000 geworden.

[1:53:19] En daar zit dus gewoon eventjes de... Dus dan zeggen we van ja, oh, we hebben die twaalf projecten of het zijn er tien geworden, maar we zijn boven ons budget gekomen.

[1:53:27] Ja, logisch, want het was eerst een miljoen en het is nu 900.000.

[1:53:31] En we wachten misschien wel op die technische briefing, maar het antwoord is weer helemaal anders dan hoe ik de vraag heb gesteld.

[1:53:37] Dus we wachten die technische briefing af.

[1:53:40] Ik laat het ook los hierna.

[1:53:42] Maar ik blijf wel zitten als ik hier uit de zaal loop met die vraag... ...hoe dat nou precies zit.

[1:53:47] Want we lezen dat wel in die stukken.

[1:53:50] En u heeft het net aangegeven, prijsbijstelling en kortingen.

[1:53:55] Dus, nou.

[1:53:56] Wil de minister daarop reageren?

[1:53:57] Hier gaan we duidelijkheid over krijgen.

[1:53:59] Korte termijn, laat hier geen misverstand over zijn.

[1:54:02] Ik kan natuurlijk al uw vragen kwijt.

[1:54:04] Heb ik mijn technische mensen er ook bij.

[1:54:06] Ik maak er een brief voor u. Hier komt binnenkort duidelijkheid over.

[1:54:12] Een voorstel van orde van de heer Heutink.

[1:54:14] Niet echt voor de orde van een vergadering, maar is het misschien mogelijk dat we al een misschien een deel van de brief of in ieder geval de brief zelf voor de begroting kunnen krijgen?

[1:54:23] Want dat gaat ons wel helpen, ook bij de behandeling van de begroting zelf.

[1:54:26] De minister.

[1:54:28] Die toezegging kan ik doen, heer Heutink.

[1:54:31] Staat genoteerd.

[1:54:32] Vervolgt uw betoog.

[1:54:37] Mevrouw Boelsma, daarnaast vragen we een toezegging dat er geen overprogrammering meer plaatsvindt door budgetverlaging.

[1:54:43] De overprogrammering is nooit het instrument om budgetverlagingen mee op te vangen.

[1:54:49] Op deze manier blijft de productie op stoom en gaan we onderuitputting tegen.

[1:54:56] Dan ga ik naar het kopje begroting systematiek.

[1:55:01] Ook mevrouw Boelsma.

[1:55:04] Volgen we niet de omgekeerde route door nu de begrotingen te behandelen, terwijl de meerd nog niet in de Kamer besproken is.

[1:55:10] Normaal stel je eerst de kaders vast en de begroting en dan behandel je dat daarna.

[1:55:14] Welke risico's neemt dit met zich mee?

[1:55:17] We behandelen op dit moment de begroting INW 2026, die op Prinsjesdag met de Kamer is gedeeld.

[1:55:24] De begroting geeft weer welke financiële kader ik als minister opereer en welke keuzes de staatssecretaris en ik

[1:55:31] voor 2026 op voorhand hebben gemaakt.

[1:55:35] En deze financiële kaders geven ook weer waar nog ruimte zit voor inhoudelijke keuzes.

[1:55:41] In feite is dit dus een kip-ei discussie en is hier niet direct een ideale inhoudelijke volgorde.

[1:55:48] Wat wel vaststaat is dat zonder vastgestelde begroting wij geen uitgaven kunnen doen in de echte wereld.

[1:55:55] en ons beleid dus stil komt te staan.

[1:55:58] Hierin zie ik vooral een risico dat totdat we de Tweede en de Eerste Kamer onze begroting hebben vastgesteld, wij niet geautoriseerd zijn om uitgaven te doen voor nieuw beleid.

[1:56:12] De heer Huidekoper.

[1:56:16] Hoe kan de Kamer haar controlerende rol uitvoeren als niet helder is welke projecten worden geraakt en wat deze prijsbijstellingen betekent voor de vooruitgang en de kwaliteit?

[1:56:26] Kan je een overzicht toezeggen van projecten die hier wel en niet door worden geraakt?

[1:56:32] Nagenoeg alle projecten, zowel aanleg als instandhouding, worden geraakt door het inhouden van loon- en prijsbijstelling.

[1:56:40] De kostenstijgingen zitten in loon, materiaal, als mede materiaal kosten.

[1:56:45] Enkele uitzonderingen zijn contracten waar in het verleden langjarige indexatieafspraken over zijn gemaakt, zoals een aantal DBFM-contracten.

[1:56:56] De heer Duivenvoorde, groene projecten stoppen.

[1:56:59] Stop met het stoppen van geld in groene projecten en gebruik dit om het onderhoudsgat te dichten en te investeren in een verbetering van de infrastructuur.

[1:57:09] Het kabinet, zelfs demissionair, neemt haar verantwoordelijkheid in het verduurzamen van onze samenleving, inclusief de infrastructuur.

[1:57:23] Informatiewaarde en CEA.

[1:57:28] De oproep aan de rapporteurs, tenminste een onderschrijving daarvan, behoud deze informatie en juist haar toegankelijkheid en een reactie van mijn kant daarop.

[1:57:41] Het vergroten van de informatiewaarden en het daarbij toegankelijk maken van de begrotingen is een voortdurend proces.

[1:57:48] En de begroting 2027 wordt verder ingezet op het verhogen van de toegankelijkheid en die informatiewaarde.

[1:57:55] En zoals aangegeven in de beantwoording aan de rapporteurs, concentreren we ons daarbij eerst op het overzichtelijker maken van de koppeling tussen doelen en middelen.

[1:58:06] Drinkwaterbesparing.

[1:58:07] De Algemene Rekenkamer wijst op een aantal hyaten in de Strategische Evaluatie Agenda, SEA, en de reclusico's rondom drinkwaterbesparing.

[1:58:18] Op dit moment kijken wij, zoals dat ook is aangekondigd, in de besparing van 20% 2035 voor de industrie, voor de grootverbruikers.

[1:58:28] Maar zoals aangegeven streeft de INT, Inspectie, Levensbegeving en Transport, er steeds meer naar om informatiegedreven te werken op alle gebieden, waarbij in 2026 actief wordt ingezet op databeheer, dataanalyse en verantwoordelijk gebruik van AI.

[1:58:44] Continu wordt gewerkt aan het beschikbaar stellen van die data, zodat we die doelen wel gaan halen.

[1:58:50] Voor drinkwaterbesparing heeft de Algemene Rekenkamer vorig jaar een evaluatie uitgevoerd en in reactie daarop heeft mijn voorganger aangegeven het inzicht in drinkwatergebruik te willen vergroten door met het Centraal Bureau voor de Statistiek onderzoek te doen naar het gebruik per huishouden, type en bedrijf.

[1:59:12] En zijn wij op dit moment met de Vereniging van Drinkwaterbedrijven, VWIN, in gesprek om het beeld van drinkwatergebruik, van watergebruik thuis ook te actualiseren.

[1:59:22] En we gaan kijken wat we daar kunnen doen om dat verder beter te benutten.

[1:59:30] De Algemene Rekenkamer wijst op Hiaten, vraag van de heer Sjoeds, ook strategische evaluatieagenda risico's rond de ruimtelijke preventie en overstromingen achter dijk.

[1:59:42] Dijken op orde houden is meest doelmatige en kosteneffectieve manier om Nederland te beschermen.

[1:59:48] Dit valt onder de verantwoordelijkheid van het Rijk.

[1:59:50] We doen dat natuurlijk ook met de waterschappen, hoogwaterbeschermingsprogramma en maatregelen in laag 2, dat is de ruimte.

[1:59:57] Als mede in laag drie, dat is de crisisbeheersing, van de meerlaagse veiligheid vallen onder de verantwoordelijkheid van verschillende overheden.

[2:00:04] Ik herken niet dat er gebrek zou zijn aan informatie.

[2:00:08] Daar waar maatregelen nodig zijn, wordt altijd gebiedsgericht en breed naar oplossingen gekeken.

[2:00:16] De heer Sjoeds, de Algemene Rekenkamer staat ook stil bij de evaluatieprogrammering.

[2:00:22] De Algemene Rekenkamer wijst ons terecht op de hiëate in de evaluatieprogrammering en de afgelopen jaren hebben wij hier stappen ingezet.

[2:00:29] We zijn er echter nog niet bij het doel.

[2:00:32] Ik zal mij hard maken met de staatssecretaris om de witte vlekken in de evaluatieprogrammering

[2:00:37] aan te pakken richting de begroting van 2027, zoals ik zojuist ook heb aangegeven in mijn reactie aan de rapporteurs.

[2:00:47] Duidelijkheid over de planning van enkele onderzoeken zal geboden worden in de begroting van 2027.

[2:00:55] De bijlagen, moties en toezeggingen van mevrouw Boelsma.

[2:00:59] Bij het schrappen van de bijlagen in de Rijksbegroting heeft het ministerie van Financiën naast de verdiepingsbijlagen tevens het overzicht van moties en toezeggingen geschrapt.

[2:01:08] U geeft aan dit als een achteruitgang te ervaren ten aanzien van uw informatiepositie.

[2:01:15] U schetst daarbij terecht de context uit het rapport Grip op informatie en ik zal dan ook met het ministerie in overleg treden in Q1.

[2:01:28] Brede welvaart.

[2:01:29] Ja, bij de afweging van de nieuwe investeringen wordt het volgende afwegingskader gebruikt.

[2:01:35] Politieke richting, zoals vastgelegd in het regeerprogramma.

[2:01:39] De mate waarin iets past binnen de mobiliteitsvisie.

[2:01:42] Waarin brede welvaart verankerd is.

[2:01:45] En er wordt ook een maatschappelijke kostenbatenanalyse werkwijze gebruikt waar brede welvaart onderdeel van is.

[2:01:50] En de huidige context van het mobiliteitsfonds zorgt er echt ervoor dat de afweging noodzakelijk pragmatisch is.

[2:01:59] En de focus ligt de laatste jaren op echt wat doorgang kan vinden ten aanzien van die projecten.

[2:02:07] Verder over brede velvaart.

[2:02:10] Minister, u heeft nog een interruptie van mevrouw Boesma.

[2:02:13] U vervolgt uw toon.

[2:02:18] Dank u.

[2:02:19] In de voorgaande begrotingen stond een verwijzing naar de factsheet Brede Welvaart van het CBS over de INW-beleidsterreinen.

[2:02:27] De minister van Financiën heeft op 8 oktober 2024

[2:02:31] De brief Verbetering, Verantwoording en Begroting, de Tweede Kamer geïnformeerd dat deze factsheets in het vervolg tegelijk verschijnen met de jaarverslagen.

[2:02:42] Om deze reden ontbreekt de verwijzing naar de factsheets in de begroting van 2026.

[2:02:48] U vraagt naar de koppeling van brede welvaart in de begroting.

[2:02:51] Brede welvaart is een methode en een graadmeter voor welzijn, welvaart, duurzaamheid en ongelijkheid in de samenleving, waarbij de belangen van nu, later en elders gebalanceerd worden afgewogen.

[2:03:05] Ik kan u toezeggen dat om in de volgende beleidsbegroting van INW per beleidsartikel een koppeling te maken met de 17 SDGs.

[2:03:16] Dank, minister.

[2:03:17] Ik zie dat mevrouw Boesma-Hoekstra haar laatste interruptie wil plegen.

[2:03:24] Dank u wel, voorzitter.

[2:03:24] Ik had hem bewaard voor dit onderwerp.

[2:03:28] Ik denk zelf, voorzitter, dat het goed is dat we het hier ook eens met z'n allen over hebben, want zoals ik net al zei, ik heb in mijn kerstreces heel veel debatten teruggelezen over wat hier besproken is met verschillende Kamerleden en bewindspersonen.

[2:03:44] En ook hier zit het hem volgens mij weer in de definitie en wat we er met z'n allen voor mee bedoelen en hoe dat geborgd wordt.

[2:03:52] En ik link hem aan de motie van de heer Van Dijk van de NEC over het beter in balans van investeringen tussen regio's en stedelijke gebieden ontstaat en andere linken hem ergens anders aan.

[2:04:05] Dus misschien is het goed dat we hier ook eens over praten.

[2:04:08] Hoe kunnen we hier een methodiek ontwikkelen?

[2:04:10] die wel al die moties en al die toezeggingen borgt in de komende begroting.

[2:04:18] Dank.

[2:04:18] Het woord is weer aan de minister.

[2:04:25] Nou, we gaan u meenemen in die SDGs.

[2:04:27] Laat ik dat zo formuleren.

[2:04:29] Sustainable Development Goals.

[2:04:31] Hoe wij dat dan zien met die koppeling.

[2:04:34] En ook hoe dan elke regio telt, die koppeling die u maakt, daarin verweven is.

[2:04:39] Dus dat lijkt mij prima om u daarin mee te nemen.

[2:04:44] U vervolgt uw betoog.

[2:04:48] Een overzicht van grote projecten met tekorten.

[2:04:51] De heer De Hoop, ik zou een overzicht willen ontvangen met van alle grote projecten op weg, water en spoorinfra van boven de 100 miljoen die recent zijn begonnen of nog moeten beginnen met de reële inschatting van tekorten.

[2:05:04] Ik heb uw kamer, wij hebben uw kamer, medio juli vorig jaar op verzoek van de heer Ginwis een bijgewerkte opgave van de financiële opgave gestuurd naar aanleiding van de toezegging.

[2:05:18] Dat is nog niet heel lang geleden.

[2:05:21] We kunnen die lijst nogmaals sturen.

[2:05:23] Het is een vrij overzichtelijke lijst en dat was toen ook gedacht als input voor uw verkiezingsprogramma's.

[2:05:33] Ik zie de heer De Hoop nu daar op reageren.

[2:05:35] Ja, en als de minister zegt het is nog niet heel lang geleden, denk ik dat het ook niet een hele ingewikkelde opgave is om die lijst te updaten en dan naar de Kamer toe te sturen.

[2:05:44] Dus als de minister dan dat verzoek wil doen, dan komt hij er aan toe, zeg ik.

[2:05:48] Ja, dat lijkt mij een goed idee.

[2:05:51] Dank.

[2:05:52] De minister gaat u verder met de beantwoording.

[2:05:57] Kopje instandhouding en maakbaarheid.

[2:06:03] De heer Sjoeds.

[2:06:05] Ook dit begrotingsjaar blijft de kernvraag hoe ervoor wordt gezorgd dat de gekozen verhoogde budget daadwerkelijk de norm blijft.

[2:06:12] In het jaar 2026 zijn er weer forse budgetten voor infrastructuur.

[2:06:16] Op het Mobiliteitsfonds is ruim 10 miljard en op het Deltafonds 2 miljard.

[2:06:21] Het zijn middelen die geïnvesteerd worden in de grote opgave in Nederland op het terrein van bereikbaarheid en waterveiligheid.

[2:06:27] En ondanks de schaarste incapaciteit en de markt lukt het ons om deze middelen ook weg te zetten.

[2:06:33] Mevrouw Boelsma, instandhouding, grote instandhoudingsopgave, dat klopt.

[2:06:42] En u wilt in een strategische commissiedebat het gesprek aangaan hoe wij er grip op kunnen houden en of die systematiek nog passend is bij de tijd waarin wij nu zitten.

[2:06:53] Wat dat betreft, uw Kamer heeft al een commissiedebat gepland over de staat van de infrastructuur en de aanpak van deze grote opgave.

[2:07:01] Die staat gepland op 19 maart.

[2:07:03] Dan kunnen we op deze systematiek ook ingaan.

[2:07:08] De heer Heutink, tientallen miljarden tekort.

[2:07:11] Maakbaarheid was een groot probleem.

[2:07:14] Maar ligt het nu aan het financiële kader?

[2:07:16] Waar zit de bottleneck?

[2:07:17] Stikstof?

[2:07:18] Geld, capaciteit.

[2:07:21] Het is een combinatie.

[2:07:22] Een combinatie van stikstofproblematiek, de financiële opgave, maar ook de uitvoeringscapaciteit.

[2:07:27] De personele krapte heeft geleid tot de keuze om met middelen te schuiven binnen dat mobiliteitsfonds.

[2:07:35] Van aanleg naar instandhouding en binnen de aanlegportefeuille.

[2:07:40] Nu de aanlegprojecten gepauseerd zijn, is ook capaciteit naar de instandhouding geschoven.

[2:07:46] En sec voor de maakbaarheid is het miljarenplan in standhouding uiteengezet hoe we die productie verhogen.

[2:07:53] En die is inmiddels op stoom.

[2:07:54] De budgetten voor E&O en de vernieuwing in 2025 werden volledig uitgeput.

[2:08:00] En de Tweede Kamer is in juni van dit jaar, vorig jaar, geïnformeerd over het miljarenplan in standhouding waarmee wij deze productie verhogen.

[2:08:17] Er is het verzoek van de geheerlijkheid voor een extra interruptie.

[2:08:20] Ik stel voor dat ik deze dan toesta.

[2:08:23] Uw allerlaatste.

[2:08:25] Nou, wat ontzettend atent, voorzitter.

[2:08:30] Mijn vraag is, stel er komt toch geld beschikbaar om te beginnen met die aanlegprojecten.

[2:08:39] Is de maakbaarheid dan nu volledig naar instandhouding geschoven of is daar nog ruimte om wel, als de Kamer dat wenst, bij welke begroting dan ook, geld vrij te maken voor die geposteerde projecten in het meerd?

[2:08:52] Of is die maakbaarheid dan nu volledig verdwenen?

[2:08:58] De minister.

[2:09:01] De pauzering is echt volledig toe te schrijven aan stikstof.

[2:09:06] Per jaar proberen we daar eentje van op te starten met ruimte.

[2:09:10] Zoals bijvoorbeeld in de Rotterdamse haven hebben we LVWR geld gebruikt.

[2:09:14] voor natuurzaken om meer stikstofruimte te creëren.

[2:09:18] Dus wij puzzelen nog steeds, maar bijvoorbeeld het project Hoevelaken, 29 mol tekort op het hele project.

[2:09:26] Ja, dat is dan even een fact of life.

[2:09:30] Maar we checken dat wel iedere keer.

[2:09:32] Wat kan er?

[2:09:33] Dus op dit moment is dat het antwoord.

[2:09:37] Dank aan de minister voor de beantwoording.

[2:09:39] Gaat u gerust verder met de rest van de beantwoording.

[2:09:42] Nog een tweetal.

[2:09:43] De heer Heutink.

[2:09:45] Wat is nodig voor de aanleg van nieuwe infra?

[2:09:48] Ja, schop de grond in.

[2:09:50] Schouders eronder.

[2:09:51] De mobiliteitsfonds staat op dit moment zwaar onder druk, zoals we dat allemaal al weten.

[2:09:56] Daar is allereerst voldoende budget voor nodig voor de toenemende instandhoudingsopgave en het afdekken van de tegenvallers op het lopende programma.

[2:10:06] Voor het starten van nieuwe meerdprojecten... Ja, afijn, ik kom daar terug op wat ik net heb gezegd.

[2:10:12] Dat stond erachter, inderdaad.

[2:10:15] De heer Van Duivenvoorde, FvD, bevestiging Schiphol Tunnel.

[2:10:21] Op 1 juli van vorig jaar heb ik het meerjarenplan in standhouding van Rijkswaterstaat aan uw Kamer toegestuurd.

[2:10:28] De Schiphol tunnel staat op het lijstje met werkzaamheden in voorbereiding, maar waarvoor nog geen financiële dekking is.

[2:10:36] Besluitvorming hierover zal aan een volgend kabinet zijn.

[2:10:41] Indien er geen tijdige middelen worden gevonden, kunnen we daar ook geen commitment verder mee aangaan.

[2:10:50] Dit zal ook negatieve economische effecten hebben.

[2:10:52] U geeft aan, wat zijn de effecten?

[2:10:55] Economisch met name.

[2:10:57] Zonder financiële dekking kunnen er geen nieuwe opdrachten aan de markt worden verstrekt voor dit essentiële object.

[2:11:08] zover mijn beantwoording voorzit.

[2:11:12] Ik dank de minister voor de beantwoording in de eerste termijn en dan geef ik graag het woord aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[2:11:19] Dank u. Excuses, ik zou graag de orde hier links van mij bewaken.

[2:11:26] Het woord is aan de staatssecretaris voor de beantwoording van de vragen die aan hem zijn gesteld.

[2:11:30] Het woord is aan u. Dank aan de leden voor de aandacht.

[2:11:34] Voor de beantwoording van een drieheletal vragen aan mij als staatssecretaris.

[2:11:38] De eerste gaat over de instandhouding bij ProRail.

[2:11:40] Die is gesteld door de heer Sjoerds.

[2:11:42] En die stelde een vraag waar we al eerder over hebben gehad, namelijk

[2:11:47] We hebben een aanzienlijk tekort, wat bij ProRail ook landt.

[2:11:54] Wat zouden nou oplossingsrichtingen zijn die je kunt overwegen om dat tekort vervolgens ook op te lossen als het gaat om de instandhouding daarvan?

[2:12:02] Ik heb het net ook al tegen de heer Van Asten gezegd.

[2:12:04] Ja, de echte oplossing zit bij een nieuw kabinet.

[2:12:08] Dan heb je het over dat bedrag van 20 miljard over een looptijd van 15 jaar, maar het moet worden gevonden voor de instandhouding, alleen al het basisniveau van de huidige spoorwegen.

[2:12:20] In de tussentijd, als je dat niet hebt, niet voldoende hebt, dan kom je op de moeilijke maatregelen terecht.

[2:12:26] De minister zei net al terecht, dat betekent dus dat je gewoon geen nieuwe projecten kunt starten in Nederland.

[2:12:31] We hebben nog bestaande projecten in de micht zitten, maar daar houden we het dan bij op.

[2:12:35] Er komen daar geen nieuwe projecten bij.

[2:12:38] Een ander punt dat we niet eens overwegen, want dit doen we nu al, we doen nu al geen nieuwe projecten, en wat we ook doen, is de moeilijke keuzes.

[2:12:45] Dat is gelijk het bruggetje naar de tweede vraag van de instituut.

[2:12:48] Namelijk over Haarlem.

[2:12:51] Want dat is zo'n moeilijke keuze.

[2:12:53] De afgelopen jaren is het gelukt, ondanks de financiële tekorten, om wel steeds werk met werk te maken, zodat je niet inderdaad die kapitaalvernietiging hebt.

[2:13:03] De heer Soetjes gebruikte geloof ik het woord geld over de balk.

[2:13:06] Dat vind ik daar echt niet passend bij.

[2:13:08] Dit gaat gewoon over... Het is heel erg logisch dat als je een lekkage hebt in je dak en dat loopt langs je kozijnen naar buiten, dat je niet alleen een dakrip richt, maar misschien ook nieuwe kozijnen overweegt.

[2:13:23] Maar ja, dan moet je wel het geld hebben voor nieuwe kozijnen.

[2:13:25] ...en op dit moment is de situatie dat we geen geld hebben voor nieuwe kazijnen... ...en dus alleen maar het dak repareren.

[2:13:31] En dat betekent dat ik heb gekeken wat er mogelijk is... ...maar helaas, in de midst van het moment dat ik tot de conclusie ben gekomen... ...dat er voor Haarlem... Dat is een nieuw project, een nieuwe productstap.

[2:13:43] Ja, daar is gewoon geen... Ik kan met de huidige budgetten geen nieuwe verplichtingen aangaan... ...ook niet als het...

[2:13:49] financieel voordelig is in het hier en nu, zo ernstig is het nu in de financiële situatie.

[2:13:55] Binnen het mobiliteitsfonds, we hadden de toezegging gedaan om ook nog te kijken, komt het nou op meer plekken voor?

[2:14:01] Het antwoord daarop is ja.

[2:14:03] We zijn op dit moment echt even grondig bezig

[2:14:05] om dat goed in kaart te brengen.

[2:14:07] Dat komt nog voor de zomer.

[2:14:10] Maar we zien dat de verwachting is dat deze discussie, of die echt hard hier gaat voordoen, kan ik niet hardop zeggen, omdat dat was een eerste inschatting.

[2:14:18] Onze eerste inschatting is dat dit nog in Sittard, in Maastricht en in Breda op korte periode zal gaan spelen.

[2:14:25] We zijn er nu mee bezig om een grondige analyse nog te gaan maken.

[2:14:30] Maar dit gaat nog op heel veel meer plekken voorkomen en ik denk

[2:14:34] Dat we eerlijk kunnen zijn dat dit misschien ook wel de minste problemen zijn die zich gaan voordoen als het gaat om de tekorten die er op dit moment zijn binnen het mobiliteitsfonds.

[2:14:44] Ik zag de heer Schiets naar de microfoon.

[2:14:46] Het wordt zo nu.

[2:14:48] Ja, de hoofdvraag was... Is dit een ander antwoord dan het antwoord dat we in het commissiedebat spoorkregen?

[2:14:59] In dit antwoord beluister ik duidelijk een ja, want ik ben een stapje verder, constatering, wat de staatssecretaris...

[2:15:07] in het commissiedebat spoor aangaf was dat hij er nog naar ging kijken.

[2:15:12] En ik dacht dat dat nog de status was.

[2:15:14] En daarin hoorde ik licht met hetgeen wat voor de kerst werd gezegd.

[2:15:18] Dus het is inhoudelijk een verdere stap.

[2:15:23] Over de balk gooien, ja, dat doen we niet.

[2:15:25] Maar ik bedoelde met over de balk gooien natuurlijk dat wat de investering is die we nu doen,

[2:15:30] Er één is die straks weer wordt weggenomen om, als er ooit extra geld is, het opnieuw te doen.

[2:15:36] En dat noemde ik kapitaalvernietiging en dat voelde ik ook zo en dat vind ik wel een juiste duiding.

[2:15:42] En dan is over de balk gooien niet ver weg.

[2:15:45] Dus daar zat het hem in.

[2:15:47] Maar ik heb daar geen negatieve connotatie aan bedoeld gegeven.

[2:15:51] Waarom dit wel knelt is omdat Haarlem ook zelf bereid is om deel van de oplossing te zijn.

[2:15:59] En dat was voor ons in het commissiedebat de trigger om u te vragen van, is dit nou niet zo'n afgezonderde situatie waarin je er inderdaad nog eens naar zou kunnen kijken?

[2:16:12] Maar ik begrijp nu uit de bevestiging dat het antwoord is, dat heb ik gedaan en het is er niet.

[2:16:17] En dat voor het overige we het in de begrotingsbehandeling moeten behandelen.

[2:16:21] Heb ik dat zo goed begrepen, meneer de staatssecretaris?

[2:16:25] Dat raakt op de discussie die we eerder hadden over de status en de hele uitputtingsdiscussie over het mobiliteitsfonds.

[2:16:34] Ik kan op dit moment geen nieuwe verplichtingen aangaan binnen het mobiliteitsfonds.

[2:16:38] Het mobiliteitsfonds kent een balans, namelijk hoeveel heeft u al toegezegd om te gaan betalen in projecten en hoeveel euro's zitten erin.

[2:16:46] En dat moet in balans zijn.

[2:16:47] De Algemene Rekenkamer heeft terechtgezegd... als u dit allemaal wil gaan doen, wat er nu al in zit, dan komt u al een miljard of 34 tekort.

[2:16:55] Dat is de situatie die er nu in zit.

[2:16:57] En dan vind ik het onverantwoord om dan te zeggen... dit zijn projecten die ervoor zorgen dat het in stand wordt gehouden.

[2:17:04] Daar hebben we al tekorten.

[2:17:06] Laten we daar nog eens een keer bovenop een nieuw project gaan zetten.

[2:17:08] Ook al is Haarlem bereid om dat voor te financieren.

[2:17:13] Het is een nieuwe verplichting die ik uiteindelijk moet gaan betalen op een andere plek.

[2:17:18] En als daar geen nieuw geld bij komt, dat betekent dat je binnen die andere projecten

[2:17:24] ...instandhoudingsprojecten, onderhoudsprojecten, of al projecten die lopen... ...ja, dat je geld daar weg moet gaan halen... ...om het op diezelfde plek te gaan noemen.

[2:17:33] Je moet uiteindelijk wel in je verplichtingen kunnen voelen.

[2:17:35] En dat maakt deze situatie zo verschrikkelijk pijnlijk.

[2:17:38] Want de heer Sjoerds heeft gelijk, het is kapitaalverdientiging.

[2:17:40] Maar het is een kapitaalverdientiging niet vanuit... ...dan was het over de bal gegaan, want zo bedoelde de heer Sjoerds het waarschijnlijk niet... ...maar wel vanuit we hebben gewoon geen geld om een nieuwe verplichting aan te gaan... ...en daardoor is dit eeuwig zonde.

[2:17:52] Maar ja, dat is wel de situatie zoals hij...

[2:17:53] op dit moment is.

[2:17:58] Kijk ik of de heer Schuts een duidelijk antwoord heeft gekregen naar zijn mening.

[2:18:01] Dat is het geval.

[2:18:02] Dan gaat hij verder met de rest.

[2:18:04] Dank voorzitter.

[2:18:05] De derde vraag was van mevrouw Boelsma van het CDA en dat ging over de BDU-korting.

[2:18:14] In het hoofdlijnakkoord van het missionaire kabinet is besloten om de spux

[2:18:22] te decentraliseren en met die decentralisatie ook 10% korting daarop toe te passen.

[2:18:29] Daar heeft zich, zoals ik dat zelf heb genoemd, een ongelukkigheid, een bestuurlijk foutje heeft zich daarvoor gedaan, omdat namelijk de BDU technisch gezien ook een spuk is.

[2:18:40] Maar ja, de BDU-gelden gaan naar treinen... Sorry, naar trams en naar bussen en metro's in de vervoersregio's Amsterdam en Rotterdam.

[2:18:48] Dat is juist bewust bij de Rijksoverheid gehouden en dat kun je dus niet decentraliseren.

[2:18:55] Daar is echt destijds besloten om die korting van 10 procent wel te laten staan.

[2:19:02] Ook in de afgelopen voorjaarsnotabehandeling is bewust besloten om die kortingen te laten staan.

[2:19:08] Dat heeft ervoor gezorgd dat er een pijnlijke situatie zich voordeelt deze zomer, waarin beide vervoersregio's aangaven dat zij moesten gaan snijden om de kortingen van 2026 en 2027 en zo verder.

[2:19:20] om dat te gaan vormgeven.

[2:19:24] Ik heb toen in de Kamer gezegd dat ik ga kijken wat er binnen mijn mandaat mogelijk is om die kortingen op te vangen, om geen onomkeerbare stappen te hoeven zetten als dubbeldimensionair kabinet.

[2:19:35] En een van de voordelen van het feit dat twee verschillende partijen uit het kabinet zijn gestapt, de PVV eerst en de NEC, is dat er daardoor nog een aantal politieke enveloppen zijn vrijgevallen.

[2:19:45] En dat heeft het voordeel gehad dat we dus die pijnlijke bezuiniging op het regionaal openbaar vervoer niet hoefden door te voeren.

[2:19:54] Althans, dat het mij lukte, is gelukt om dat geld in te zetten voor jaarschijf 26 en één derde in 2027, zodat, en dat hebben we ook heel goed afgesproken met de vervoersregio's, ze in ieder geval niet nu al hoeven te gaan starten met het snijden in de budgetten, want het is een forse snijding

[2:20:15] die je moet aanbrengen om tien procent weg te halen daar.

[2:20:19] En daarmee hebben we afgesproken, dan bieden we een nieuw kabinet de mogelijkheid om die keuze opnieuw te maken, namelijk zetten we die bezuiniging wel door of vinden we elders budget om wat structureel, het moet wel structureel geregeld worden,

[2:20:32] om dat structureel op te vangen.

[2:20:36] Daarom staat hij er nu even in voor één jaar en één derde jaar, omdat daarmee de vervoersregio's dusdanige, comfort is misschien niet het juiste woord,

[2:20:48] in ieder geval niet acuut financieel in actie hoeven te komen.

[2:20:55] En dat bood in ieder geval de vervoersregio's de mogelijkheid om politiek verder te praten met de formerende partijen, onder andere, om te kijken of die BDU-korting niet op een andere manier kan worden ingevuld.

[2:21:05] Tot zover, voorzitter.

[2:21:07] Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording en uiteraard ook aan de minister.

[2:21:12] Dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van dit wetgevingsoverleg.

[2:21:16] Kijk ik naar de leden of er behoefte is aan een tweede termijn.

[2:21:21] Mevrouw Boesma-Hoekstra zie ik, de heer Heutink.

[2:21:26] Oké, helder.

[2:21:26] Dan gaan we over naar de tweede termijn.

[2:21:29] Te beginnen bij de heer Heutink namens de PVV.

[2:21:31] Het woord is aan u.

[2:21:32] Ja, dank voorzitter.

[2:21:33] Ik wil de bewindspersonen bedanken voor de antwoorden en ik kan niet wachten totdat we volgende week een echt politiek debat hebben.

[2:21:41] Dat was een zeer korte termijn.

[2:21:44] Nou, misschien wat eerder dan gedacht.

[2:21:46] Mevrouw Boesma, Hoekstra.

[2:21:50] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:21:52] Ook dank voor de toezegging dat er gekeken wordt naar de moties en de toezeggingen om die weer terug te brengen in de begroting.

[2:22:00] Wacht met heel veel belangstelling de technische briefing af, want ik ga toch wat met het gevoel naar huis dat we elkaar niet helemaal snappen en dat is niet een fijn gevoel, maar dat wordt allemaal opgelost, hoorde ik.

[2:22:11] met betrekking tot brede welvaart, Carreggio Hotel, er komen zoveel debatten, u zult van mij horen, ik ga erop door en dat gaat komen.

[2:22:20] Er zijn vele voor mij geweest, ik hoop dat we daar iets voor kunnen inregelen en ik heb de Kamerleden niet, maar ik denk dat die zo even met ze gesproken in een strategische commissievergadering gewoon eens even door kunnen praten over hoe gaan we verder met al deze materie.

[2:22:37] Ik breng hem in en ik hoor wel of de rest dat ook een goed idee vindt.

[2:22:42] Tot zover en dank voor de duidelijke beantwoording.

[2:22:46] Dank mevrouw Boelstra.

[2:22:48] Ik heb meender ik geen vraag gehoord aan de minister of staatssecretaris in de tweede termijn.

[2:22:53] Wel een oproep aan de rest van de Kamerleden.

[2:22:55] Ik zou iedereen willen oproepen om daar in ieder geval voor zichzelf naar te kijken.

[2:23:00] Dan is er ook geen tweede termijn nodig van de kant van het kabinet.

[2:23:04] Dan resteert mij nog om de toezeggingen die vandaag zijn gedaan even op te sommen.

[2:23:09] Allereerst de minister zegt toe aan de rapporteurs om dit voorjaar met de minister van Financiën in overleg te treden over de terugkeer van de verdiepingsbijlagen en hierover schriftelijk terug te koppelen aan de Kamer.

[2:23:22] De minister zegt toe aan de rapporteurs in de ontwerp begroting 2027 een voorstel te doen voor verbetering van het inzicht in de koppeling tussen doelen en middelen.

[2:23:33] De minister zegt toe de Kamer voor afgaand aan een plenaire begrotingsbehandeling schriftelijk en later desgewenst in een technische briefing te informeren over de terminologie in zaken onder- en overuitputting in relatie tot de stand van de ontwerpbegroting en tussentijdse mutaties.

[2:23:48] Wordt ook herkend.

[2:23:49] De minister zegt toe aan het lid Boelsma Hoekstra met de minister van Financiën in overleg te treden over de mogelijkheid om de bijlagen met moties en toezeggingen te laten terugkeren.

[2:23:59] De minister zegt toe aan het lid Boelsma Hoekstra in de volgende beleidsbegroting een koppeling te leggen tussen de begrotingsartikelen en de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen, oftewel de SDGs, en daarin ook het uitgangspunt elke regiotelt mee te nemen.

[2:24:14] En tot slot, de minister zegt toe aan het lid De Hoop een geactualiseerd overzicht te sturen van weg-, water- en spoorinfraprojecten van meer dan 100 miljoen die recent zijn begonnen of nog moeten beginnen, met daarbij een reële inschatting van de tekorten.

[2:24:27] Op welke termijn, dat was nog niet afgesproken, op welke termijn kan de Kamer die brief tegemoet zien?

[2:24:46] Er is een voorstel van de heer De Hoop.

[2:24:48] Ja, als er een update van de lijst Grimwis is, dan denk ik dat het wel mogelijk zou moeten kunnen zijn voor het meerdebat.

[2:24:53] Het zou wel prettig zijn, dat zou het verzoek zijn.

[2:24:57] Ik zie de minister knikken, dus dat is een toezegging dat die brief nog voor het meetdebat naar de Kamer toekomt.

[2:25:04] Dan tot slot rest mij nog te zeggen dat we volgende week dinsdag over de ingediende moties gaan stemmen.

[2:25:11] Die er niet zijn inderdaad.

[2:25:13] Over de amendementen en de begrotingen zelf wordt pas gestemd na afloop van de plenaire behandeling van alle begrotingshoofdstukken.

[2:25:20] Deze afronding is vooralsnog voorzien voor halverwege maart 2026.

[2:25:24] Ik dank de minister en de staatssecretaris, de leden en de mensen op de publieke tribune en hierbij sluit ik de vergadering.