Natuuruitbreiding en natuurherstel

[0:00:00] Ik ga gewoon vrolijk door.

[0:00:01] Goedemiddag allemaal en welkom alweer bij de vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

[0:00:07] Wij hebben de afgelopen dagen al wat vaker met elkaar in zaaltjes gezeten.

[0:00:11] Vandaag doen we dat voor een technische briefing.

[0:00:14] over natuuruitbreiding en natuurherstel.

[0:00:17] En allereerst natuurlijk van harte welkom aan de mensen die met ons willen spreken daarover.

[0:00:21] Dat gaat ons enorm helpen, dat weet ik nu al.

[0:00:24] Dus fijn dat u daar wat tijd in wilt steken.

[0:00:26] En een hartelijk welkom natuurlijk ook aan de leden.

[0:00:30] Wij hebben naast ons zitten Dennis van Schaardenburg, MT-lid van natuurmonitoring.

[0:00:36] Geertje van Hooydonk, directeur natuur.

[0:00:39] En Leonie Geerts, kwartiermaker natuurherstelverordening.

[0:00:43] Dat kunt u vast zelf nog toelichten, mocht daar behoefte aan zijn.

[0:00:47] En aan mijn linkerhand heb ik de leden Kostić, Den Hollander, Korevaar en Boomsma.

[0:00:52] En ik doe zelf ook nog mee.

[0:00:55] Ik wil de leden vragen om hun vragen te stellen na afloop.

[0:01:01] Want ik denk dat dat net iets ordelijker is.

[0:01:03] Gisteren konden we het nog net bolwerken door het een beetje een op een te doen.

[0:01:06] Dat ging maar net goed.

[0:01:08] En ik wil de leden ook vragen om de vragen feitelijk te houden, want de mensen die hier zitten die gaan geen politieke vragen beantwoorden.

[0:01:15] En daar ga ik ook goed op letten.

[0:01:17] Ik ga naar mijn achterhand kijken en mag ik er dan van uitgaan dat de heer Van Schaderburg de presentatie gaat doen?

[0:01:24] Ah, kijk eens aan.

[0:01:24] Nou, kijk eens aan.

[0:01:25] Dan gaan we daar naar luisteren.

[0:01:29] Oké, dank u wel.

[0:01:31] Ja, allereerst bedankt voor de uitnodiging en de interesse in het onderwerp natuuruitbreiding en natuurherstel.

[0:01:38] Nou, net zijn we al kort voorgesteld.

[0:01:41] Wij werken alle drie bij LVVN binnen de directie natuur.

[0:01:47] De vraag was vrij breed over natuurherstel en areaaluitbreiding en daarom hebben wij eigenlijk gekozen om te starten vanuit

[0:01:56] Eigenlijk de internationale verplichtingen die er zijn.

[0:01:59] Dus wij zullen ook ingaan op basis van de vogelhabitatrichtlijn en de natuurherstelverordening.

[0:02:06] Omdat wij denken dat het een mooie kapstok is om uit te leggen de breedte van het natuurbeleid, maar ook wat er allemaal bij komt kijken.

[0:02:14] Misschien de eerste is de inhoud van de presentatie.

[0:02:19] Die hebben jullie, als het goed is, van tevoren ook ontvangen.

[0:02:23] Daarin zullen wij ingaan op de huidige... Die staan normaal gesproken in Parlis.

[0:02:30] Daar kun je ze vinden.

[0:02:30] Dus als je nou nieuwe beleidsmedewerkers of persoonlijk medewerkers hebt, dan kunnen die je daar vinden en dan ben je helemaal voorbereid.

[0:02:38] Geef ik maar als gratis tip.

[0:02:41] Nou, kijk.

[0:02:43] Tot dan voor de volgende keer.

[0:02:45] In ieder geval de inhoud van de presentatie zal eerst ingaan op de huidige staat van de natuur.

[0:02:49] Daarna over natuurmonitoring.

[0:02:52] de Europese verplichtingen waar ik het net over had, vervolgens het natuurplan, wat wij in september een eerste ontwerp voor zullen inleveren, uitvoeringswetgeving en bestuurlijke afspraken die daarbij nodig zijn en ook de risico's bij het niet nakomen van de verplichtingen.

[0:03:19] Nou, de huidige staat van de natuur, ik denk goed om daar mee te starten.

[0:03:29] Deze plaatjes waar u naar kijkt, dat zijn eigenlijk visueel de resultaten van de voortgangsrapportage vanuit de VHR.

[0:03:39] de VRR-rapportage en ik denk dat die goed aangeven in een algemeen beeld hoe het staat met de natuur.

[0:03:46] Deze rapportages zijn net ingeleverd in Europa en ze gaan dus over specifieke soorten en typen ecosystemen die beschermd worden onder de habitatrichtlijn en over alle inheemse vogels in Nederland.

[0:04:01] Als je dan naar de plaatjes kijkt dan zie je onder de habitatrichtlijn dat zes van de 52 habitattypen

[0:04:09] gruntig zijn en bij de soorten is dat 20 van de 91 soorten en de rest moet eigenlijk verbeterd worden.

[0:04:18] Vooral bij broedvogels zien we de afgelopen twaalf jaar ook positieve populatietrends.

[0:04:26] De helft van de soorten gaat vooruit en een deel van de soorten gaat nog wel achteruit.

[0:04:32] Dus we zien wel verbeteringen, bijvoorbeeld in moerasgebieden, maar over het geheel genomen gaat het niet goed met de door de VHR beschermende natuur in Nederland.

[0:04:46] Dan deze plaat, die komt vanuit PBL en waarom we deze even wilden laten zien is omdat ik... Nou, het is denk ik belangrijk om te zien als je het doel gunstige staat van instandhouding wil hebben dan heb je verschillende knoppen om aan te draaien, om het zo maar te zeggen.

[0:05:06] Nou, vaak in de debatten gaat het over stikstof en belangrijke drukfactor voor de natuur.

[0:05:12] Maar er zijn ook andere drukfactoren waaraan gewerkt moet worden.

[0:05:17] Wil je de natuur in een goede staat krijgen, dan kun je bijvoorbeeld denken aan de waterkwaliteit en de kwantiteit verbeteren.

[0:05:26] Maar ook het natuurgebied zelf beter inrichten en ook extra leefgebied creëren.

[0:05:33] voor soorten.

[0:05:37] Dat extra leefgebied dat is niet alleen maar nieuwe natuur erbij, dat kan bijvoorbeeld ook agrarische natuur meer zijn.

[0:05:46] Het zal ook natuur om natuur uit 2000 gebieden zijn en ook verbindingen om natuurgebieden aan elkaar te verbinden en daarmee minder kwetsbaar te maken.

[0:05:59] Tot over

[0:06:02] Dan natuurmonitoring.

[0:06:04] In Nederland kennen we eigenlijk een heel goed stelsel van natuurmonitoring en daarmee bepalen we eigenlijk de informatie op landelijk niveau.

[0:06:13] De laatste jaren merken we dat er ook een stijgende vraag is naar meer gebiedsinformatie en ook behoefte is aan uniformiteit en meer inzicht in systeemherstel en de effectiviteit van maatregelen.

[0:06:28] En daarnaast zien we ook dat vanuit de natuurherstelverordening, waar wij zo meteen nog verder op in zullen gaan, ook extra vereisten komen, extra eisen aan de monitoring.

[0:06:43] Ja, vanwege de vereiste natuurmonitoring voor de natuurherstelverordening en om beter te kunnen sturen op de huidige natuuropgave en de huidige staat van de natuur, is het ook belangrijk om natuurmonitoring

[0:06:58] te versterken en te intensiveren naast de bestaande monitoring.

[0:07:08] dat dat het belangrijkste is, dan de Europese verplichtingen.

[0:07:12] Ik gaf net al aan, ja wij zochten naar via welke kapstok zouden we het beste kunnen vertellen aan jullie wat erbij komt kijken als je naar het natuurbeleid kijkt en we hebben voor gekozen om de natuurherstelverordening en de VHR te pakken.

[0:07:29] Ja, ik denk een aantal dingen.

[0:07:32] De natuurherstelverordening die is er onlangs aangenomen en daarvoor was er al de vogelhabitatrichtlijn, de kaderrichtlijn water en de marine richtlijn.

[0:07:43] En eigenlijk is het een antwoord vanuit Europa omdat ze zagen dat Europese landen te weinig

[0:07:51] hoe noem je dat, te weinig doelen haalden die bij de VHR afgesproken zijn.

[0:07:58] Dus de natuurherstelverordening is van de ene kant een soort oplegger op al die bestaande richtlijnen.

[0:08:03] en tegelijkertijd een concretisering omdat er in de tijd doelen zijn gesteld om ook echt te zorgen, als antwoord vanuit Europa, dat er stappen zijn gemaakt.

[0:08:13] En daarnaast zie je ook bij de natuurherstelverordening dat de focus niet alleen maar op Natura 2000, de beschermde natuurgebieden, ligt, maar ook extra vereisten stelt voor buiten Natura 2000.

[0:08:28] Even kijken hoor.

[0:08:32] Ja, ik denk goed om de Europese Commissie, die heeft gekeken in de natuurherstelfoording en heeft daar eigenlijk een aantal dingen tegelijkertijd willen pakken.

[0:08:43] Dus van de ene kant herstel van natuur in Europa, van de andere kant ook meteen de combinatie maken met klimaatadaptatie en klimaatmitigatie en bodem en ook de verbetering van de voedselzekerheid.

[0:08:58] Want op het moment dat je gezonde bodem hebt en gezonde bestuivers, dan werk je ook aan voedselzekerheid.

[0:09:09] Ja, Nederland was eigenlijk vanaf het begin wel kritisch op de NAV en ook wel op de vraag of dat haalbaar is om op die manier in Nederland de natuurdoelen te halen.

[0:09:26] Daar is ook door voorgangers, zeg maar politiek gezien, is daar ook in Europa flink op ingezet om te kijken waar flexibiliteit zit en op een aantal

[0:09:38] plekken in plaats van resultaatsverplichtingen inspanningen zijn gekomen.

[0:09:43] Nou ja, ik denk op dit moment hebben wij gewoon de opdracht gekregen om de natuurstelverordening en de natuurplan goed uit te voeren en zijn we daar ook mee bezig met een team.

[0:09:58] Bij deze plaat is eigenlijk denk ik het belangrijkste om aan te geven dat we ook verantwoordelijk zijn voor het natuur- en milieubeleid in Caribisch Nederland.

[0:10:08] En dat vloeit niet voort uit de natuurherstelverordening, maar wel uit de afspraken die we hebben gemaakt op internationale biodiversiteit vanuit CBD.

[0:10:20] Op dit moment is het vorige natuur- en milieuplan afgelopen en er ligt een nieuw natuur- en milieuplan en dat is op dit moment nog niet gefinancierd.

[0:10:30] Dus om de volgende stap te maken zullen daar nog afspraken over gemaakt moeten worden.

[0:10:40] Dit is een plaat met heel veel dingen erin, maar waarom we het toch graag wilden laten staan is om, denk ik, bovenaan aan te geven welke verplichtingen wij vanuit Europa hebben rond natuur.

[0:10:52] Ook om vervolgens aan te geven welke departementen zijn nu aanzet om te werken aan natuurherstel.

[0:10:59] Dat is in een flink aantal gevallen natuurlijk LVVN, maar dat doen wij niet alleen.

[0:11:04] Dat kunnen wij niet zonder VRO en zonder INW.

[0:11:09] want we hebben ook gewoon afspraken in de natuurherstelverordening rond stedelijk ecosysteem en rond kust, zoet, water, rivieren en marine ecosysteem en dat doen wij natuurlijk met de collega-departementen.

[0:11:23] Daaronder zie je eigenlijk de huidige programma's die er nu zijn en waarom ik dit laat zien is om aan te geven dat in september zal er een natuurplan ingeleverd moeten worden in Europa.

[0:11:37] Maar dat proberen we natuurlijk zo goed mogelijk ook te vullen met bestaande programma's en projecten die er lopen en opgaves te combineren.

[0:11:47] Tegelijkertijd zullen we ook zien dat er, als wij straks de eerste analyses doen, dat daar ook nog hiaten zitten tussen wat er gevraagd wordt vanuit de natuur-zelfoording en wat we op dit moment doen.

[0:12:01] En daar zal nog politiek besluitvorming over moeten plaatsvinden en ook naar financiering gekeken moeten worden.

[0:12:10] Dan zal ik nu per, we hebben eigenlijk per ecosysteem, dus per onderwerp waar verplichtingen voor zijn vanuit de natuurherstelverordening, hebben wij een slide opgenomen.

[0:12:23] Ik denk dat het goed is om daar doorheen te gaan.

[0:12:27] Ik zal niet letterlijk per slide alles doorheen gaan, want het zijn best wel veel verschillende onderwerpen.

[0:12:35] Als je ziet, nou ja, ik denk los van de verschillende onderwerpen waar we dus een nieuwe vereist op hebben vanuit de NFV, zie je dat de grootste opgave echt op land en op zee ligt.

[0:12:48] En daarnaast ook dat het belangrijk is dat we voor alle verschillende ecosystemen waar afspraken over gemaakt zijn, dat we ook binnen en buiten Natura 2000 moeten gaan in kaart brengen hoe het ervoor staat en wat we kunnen doen om het te verbeteren.

[0:13:07] Als je naar natuur op land kijkt dan moeten we dus inderdaad alle habitat typen in kaart brengen.

[0:13:14] We moeten ook kijken hoe kunnen we dat verbeteren en ook kijken naar de omvang en het leefgebied, de kwaliteit daarvan.

[0:13:24] En ja, vervolgens zul je moeten kijken in de natuurplan wat voor maatregelen nodig zijn.

[0:13:32] En ik denk dat het goed is om even kort stil te staan bij wat voor type maatregelen dan effectief zijn.

[0:13:38] Je kunt verschillende drukfactoren wegnemen.

[0:13:41] Ik heb net stikstof al genoemd, maar je kunt ook aan verdrogingen denken, verbeteren water- en bodemkwaliteit, maar ook invasieve exoten bestrijden.

[0:13:51] verstoringen wegnemen, dus echt de recreatiedruk of geluidsoverlast.

[0:13:56] En ook het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zijn daarbij belangrijke drukfactoren.

[0:14:03] Daarnaast is het beheer heel erg belangrijk dat je dat ook goed doet, want anders ga je natuur herstellen, maar als je het vervolgens niet goed beheert, dan is dat ook zonde.

[0:14:12] En daarnaast heb ik net al genoemd dat je ook nodig hebt om een natuurareaal uit te breiden.

[0:14:20] Misschien goed om op die natuuruitbreiding in te zoomen.

[0:14:25] Een van de drukfactoren is dus versnippering en tekort aan leefgebied.

[0:14:33] We zullen dus moeten kijken waar dat aan de hand is en waar dus dat verbeterd zal moeten worden.

[0:14:41] Op dit moment

[0:14:44] is er één bestaande afspraak vanuit het Natuurnetwerk Nederland en dat is in het Natuurpact afgesproken en in 2027 moeten die hectares voltooid zijn en daar is nog een restopgave van 30.000 hectare.

[0:15:00] Daarnaast heeft het PBL aangegeven dat aanvullend op de NNN dat er nog meer natuurareaal nodig is om het doel bereikt te hebben in 2050.

[0:15:12] Nou, nogmaals, dat kan ook op agrarische gronden, maar ook bijvoorbeeld andere activiteiten rond de klimaat, bijvoorbeeld de bossenstrategie of veenweide of de kaderrichtlijn water.

[0:15:26] Als je daar dus natuur inricht of agrarische natuur of landschapselementen, dan kan dat ook bijdragen aan die vergroten van dat leefgebied.

[0:15:38] Op dit moment staan alleen de bestaande afspraken, dus die 30.000 hectare die nog ingevuld moeten worden vanuit de NNM.

[0:15:46] Of er wel of niet meer hectare komen, dat is natuurlijk een politieke keuze.

[0:15:54] Dat is op dit moment niet aan de orde.

[0:15:57] Een andere belangrijke verplichting is verslechtering van de natuur, dat dat niet mag voorkomen.

[0:16:06] Ja, in de natuurzelfoordeling is afgesproken dat de gericht maatregelen getroffen moeten worden om verslechtering te voorkomen en dat de mogelijkheid is om dat te beoordelen op een nationaal niveau.

[0:16:21] Binnen Natura 2000 blijft de Habitat-richtlijn verkracht met de resultaatsverplichting om verslechtering te voorkomen.

[0:16:31] Ik denk dat dat de belangrijkste oververslechtering is.

[0:16:35] Nou, dan hebben we ook natuur bij kust in meren, plassen en rivieren.

[0:16:39] En wat je eigenlijk daar ziet, is dat hetzelfde als op land, dat je het dus in kaart moet brengen, dat je moet kijken hoe je dat kunt verbeteren.

[0:16:47] En vervolgens heb je eigenlijk best wel dezelfde type maatregelen die je kunt treffen om vervolgens natuurherstel of verslechtering te voorkomen.

[0:16:58] mee aan de slag te gaan.

[0:16:59] Dus dat gaat weer over die drukfactorenaanpak, natuurareaal, in een aantal gevallen bij water ook het wegnemen van kunstmatige barrières en het in stand houden van natuurlijke functies, van eiterwaarden, maar verder best wel veel dezelfde type maatregelen als die je op land zou kunnen treffen.

[0:17:21] Dat geldt ook zo voor zee, natuur op zee en waddengebied.

[0:17:26] Er zijn ook verplichtingen voor afgesproken.

[0:17:29] Ik denk dat het goed is om... Daar kun je ook aan dezelfde type maatregelen te denken, maar ook bijvoorbeeld aan de herintroductie van soorten of bijvoorbeeld ook gebiedsbescherming, omdat bijvoorbeeld bodembehoring ook een drukfactor is op de natuur in de zee.

[0:17:51] Dan heb je natuur in landelijk gebied.

[0:17:53] Nou, daar werken we op dit moment aan agrarisch natuurbeheer.

[0:17:58] Daar heeft het huidige kabinet ook een contourbrief over geschreven rond agrarisch natuurbeheer.

[0:18:04] En daar is afgesproken dat we een groei willen maken van 180 naar 280.000 hectare agrarisch natuurbeheer.

[0:18:12] Daarbij is het belangrijk dat het ook zwaardebeheer is, zodat je ook echt landschapselementen in het landelijk gebied brengt, waardoor die soorten daar ook van kunnen profiteren.

[0:18:25] En verder is het belangrijk dat het aaneengeschakelde stukken zijn, blijkt uit de evaluatie ook van PBL.

[0:18:31] Daar is denk ik op dit moment politiek besloten om mooie stappen in de organische natuur meer te maken en nogmaals voor die contourenbrief A en B. Gisteren was er ook een technische briefing over de gutto, dus het is ook voor gutto leefgebieden heel erg belangrijk, maar ook in en om naturen, 2000 gebieden.

[0:18:58] Het is ook belangrijk dat als agrariërs daar meewerken dat je langetermijn contracten kunt aanbieden zodat ze ook voor de lange termijn daarin kunnen investeren.

[0:19:12] Daar zijn we nu mee bezig.

[0:19:15] Voor de doelen 2050 geeft PBL aan dat na deze groei tot 280.000 dat er nog een stap nodig is.

[0:19:25] Op dit moment zullen we binnen het natuurplan kijken, hangt natuurlijk van de keuzes of van de verschillende maatregelen die genomen worden, hoeveel dat dan nog nodig is.

[0:19:38] Bossen, daar zijn ook afspraken over gemaakt.

[0:19:43] Op dit moment hebben we de bossenstrategie.

[0:19:47] Verder zijn er verschillende indicatoren die gemonitord moeten worden en waar een positief trend gerealiseerd zal moeten worden.

[0:19:58] Verder moet aan de kwaliteit van de bossen gewerkt worden.

[0:20:01] Dus daar zijn ook verschillende afspraken vanuit de natuurherstelvorming gemaakt.

[0:20:06] Dan natuur in de stad, dat is ook echt natuurlijk buiten Natura 2000 en dus echt wel bovenop de Vogel Habitat richtlijn.

[0:20:16] Er mag tot 2030 geen net overliefd zijn aan groen in de stad.

[0:20:23] En ja, enerzijds moeten we de hoeveelheden van het oppervlakte groen monitoren en anderzijds de oppervlakte boomkroonbedekking.

[0:20:33] En na 2030 zullen we daar ook een toename moeten realiseren.

[0:20:41] Dus ja, dat vergt ook monitoring en kijken wat er verschillende maatregelen nodig zijn om hier aan te voldoen.

[0:20:50] Dan denk ik de laatste van de onderwerpen die wij wilden uitlichten voor de NIV is de bestuivers.

[0:20:59] Daar zijn ook afspraken over gemaakt en daar mag ook geen verdere afname zijn van de populaties en uiteindelijk ook een stijgende trend realiseren.

[0:21:13] En deze heeft veel raakvlakken met andere onderwerpen die ik net al noemde, want om dat voor elkaar te krijgen kun je bijvoorbeeld stikstofdepositie verminderen, maar ook bijvoorbeeld de gewasbescherming die ik al noemde, of het verbeteren van de waterkwaliteit, of bijvoorbeeld blauwe en groene elementen aanbrengen bij Agrarische Natuurbeheer.

[0:21:33] Dat zijn allemaal maatregelen die positief kunnen werken voor bestuivers.

[0:21:41] Dan het natuurplan zelf.

[0:21:44] Een eerste ontwerp moeten wij vanuit Europa op 1 september 2026 indienen.

[0:21:53] Tegelijkertijd willen wij dan ook de plan de MER starten, om ook wettelijke inbespraken te organiseren.

[0:22:04] En vervolgens, een jaar later, moeten we definitief een natuurplan inleveren.

[0:22:11] En daar staan dus die maatregelen.

[0:22:14] Hoe staat het er nu voor?

[0:22:16] Welke maatregelen moeten we nemen tot 2032?

[0:22:20] Maar ook de borging en de financiering en een doorkijk naar de jaren daarna, de doelen 2040, 2050.

[0:22:28] Dat natuurplan stellen wij graag met verschillende partijen op.

[0:22:36] Wij werken natuurlijk hard aan het proberen dit natuurplan te implementeren, maar dat kunnen wij niet zonder anderen.

[0:22:45] Dus dat doen wij met andere rijksoverheden, met mede-overheden en met maatschappelijke partijen en sectoren.

[0:22:54] Dan misschien nog even uitleggen over de natuurplancyclus.

[0:23:00] Het is, wat ik net al aangaf, in september het eerste concept en het eerste ontwerp en daarna een jaar later het definitieve natuurplan.

[0:23:08] Dat is niet eenmalig.

[0:23:11] De bedoeling is dat in 2032 er dan weer een nieuwe natuurplancyclus, een nieuwe beleidscyclus komt, een lerende cyclus waarbij je dus

[0:23:21] dan gaat kijken hoe effectief is het beleid geweest, waar moeten we op bijsturen en dat zal dus ook weer dan ingeleverd moeten worden.

[0:23:33] In principe is dit een verordening, dus de natuurherstelverordening heeft direct werking, alsof het een Nederlandse wet is.

[0:23:43] Tegelijkertijd zijn we wel druk bezig met ook een wetgevingstraject, omdat het natuurlijk wel belangrijk is om in de Omgevingswet ook aan te geven wie dan wat doet.

[0:23:56] Dus daar zijn we op dit moment voorbereiding voor aan het treffen, nog niet keuzes aan maken.

[0:24:00] Dat is natuurlijk ook een politieke keuze, maar wel de voorbereiding om te kunnen zorgen dat de verschillende taken ook duidelijk is wie wat doet in dat stelsel.

[0:24:11] En naast dat je dat wettelijk verankert, is het ook belangrijk om daar dan vervolgens of tegelijkertijd goede bestuurlijke afspraken over te maken met mede-overheden.

[0:24:25] De laatste slide gaat over de risico's bij niet nakomen van de verplichtingen.

[0:24:32] De eerste is het ecologische risico, een blijvende of verdere verslechtering van de natuur.

[0:24:40] Het uitblijven van herstel.

[0:24:48] Het tweede zijn de juridische risico's.

[0:24:51] Ten eerste zouden we een inbreuk.

[0:24:54] Dit zijn risico's, dus het is niet dat het allemaal zeker gebeurt, maar wel risico's waar je rekening mee

[0:25:01] De eerste is een inbreukprocedure door de Europese Commissie bij het Europees Hof of een civiele procedure door belanghebbenden.

[0:25:11] Nou, dit kan leiden tot mogelijke dwangsommen of opdrachten om het versneld alsnog na te leven.

[0:25:24] En daarnaast kan het ook effect hebben op de vergunningverlening buiten Natura 2000.

[0:25:30] We zien binnen Natura 2000 is er al vergunningverlening.

[0:25:35] zien we al dat natuurlijk de rechter heeft aangegeven dat er rond de VAR meer moet gebeuren.

[0:25:42] En buiten de Tura 2000 is een risico dat op het moment dat je te weinig maatregelen hebt getroffen, dat je op een gegeven moment ook rond de vereniging van economische activiteiten dat effect kan hebben.

[0:26:01] Ja, volgens mij was dat het.

[0:26:06] En dank aan Giffy die ons nog even snel van wat papieren voorzag.

[0:26:10] Dat is ook altijd fijn.

[0:26:12] Hartelijk dank.

[0:26:13] Ik ga naar de leden en ik wil u vragen om één vraag per keer te stellen.

[0:26:19] Dit kost iets.

[0:26:20] Ja, dank.

[0:26:20] En dank voor deze indrukwekkende presentatie.

[0:26:22] Heel helder.

[0:26:23] Dat vind ik heel fijn.

[0:26:24] Het is niet altijd zo, dus echt complimenten.

[0:26:29] Ja, misschien te beginnen met de vraag over een natuurherstelplan.

[0:26:33] Hoe wordt dat nou precies opgesteld?

[0:26:36] Ik meen er ook iets te horen dat er... dat iemand hier zei dat er hiaten waren, waar dan politiek over zou moeten worden gesproken.

[0:26:44] Moeten natuurlijk al bepaalde doelen voldoen.

[0:26:47] Ook als het gaat om de habitatrichtlijn, maar ook om stikstof en water, et cetera.

[0:26:53] Worden die dan ook meegenomen, zodat je dat zo integraal mogelijk meepakt?

[0:26:57] En ik las in die laatste sheet ook dat we uiteindelijk, als we aan die natuurherstelverordening voldoen, dat dat ons meer oplevert dan het kost, wordt het ook meegenomen in de invulling van het plan.

[0:27:12] Ik telde ongeveer vijf vragen, maar laten we heel eventjes kijken en wie deze vragen kan en wil beantwoorden.

[0:27:24] Nee, dank.

[0:27:27] De vraag is natuurlijk hoe wordt het natuurplan opgesteld?

[0:27:29] Ik denk dat het belangrijk is dat wij, zoals Geertje ook al aangaf, we kijken echt naar wat bestaand beleid al bijdraagt aan die doelen.

[0:27:37] Vervolgens doen we een soort gap-analyse, dus wat is het verschil tussen wat we al bijdragen aan die doelen en wat moeten we behalen?

[0:27:44] En vervolgens gaan we daarover, moeten we ook echt wel met provincies, uitvoeringsorganisaties in gesprek over hoe gaan we dat gat dan vullen?

[0:27:53] Welke maatregelen tref je?

[0:27:55] En de politieke keuzes die daar dan gemaakt moeten worden, gaat natuurlijk wel over welke maatregelen ga je dan treffen?

[0:28:01] Ga je normeren, begrenzen of ga je meer natuurareaal aanleggen?

[0:28:07] Dus daar kan je best wel veel kanten mee op, waarbij we in het natuurplan inzichtelijk maken wat de mogelijkheden zijn.

[0:28:13] Maar de besluiten zijn dan uiteindelijk politiek.

[0:28:17] En het idee is inderdaad om het zo integraal mogelijk te doen.

[0:28:21] Dus dat natuurplan... We zeggen ook weleens een soort parapluwetgeving.

[0:28:24] Dat legt eigenlijk aanvullende, aanscherpende eisen op bestaande richtlijnen, zoals de Vogelmaaktadrichtlijn.

[0:28:31] We kijken dus vooral ook hoe je op het totaal aan wat wij doen in Nederland op natuur, niet alleen vanuit het Rijk, maar ook bijvoorbeeld wat gemeenten al bijdragen in hun omgevingsvisie, in hun plannen.

[0:28:44] en hoe we dat zo integraal mogelijk kunnen meenemen, zodat we niet alleen kijken wat één individuele maatregel bijdraagt aan één ecosysteem, maar juist op het totaal.

[0:28:53] Dus die integraliteit is heel erg belangrijk.

[0:28:55] En de laatste vraag ging ook over... Investeren in natuur levert meer op dan dat het kost.

[0:29:01] Ook de natuurplan of de NHV vraagt ook van ons om daar financiële analyse op te doen.

[0:29:07] En daar maken we ook gebruik van, eigenlijk bestaande analyses,

[0:29:11] of impact assessments of en dergelijke, dus om ook de waarde van investering in natuur daarin mee te nemen.

[0:29:19] Dank u wel.

[0:29:20] Mevrouw de Hollander.

[0:29:27] Meerdere vragen, maar ik zal proberen het ook wat compact te houden.

[0:29:32] Het natuurplan is een soort extra oplegger, hoor ik je zeggen, op bestaande vogelhaven, dat richtlijn en dat soort zaken.

[0:29:38] Hoe zorgen we er nu voor dat we

[0:29:41] één plan maken wat we moeten doen de komende jaren om Nederland weer in beweging te krijgen.

[0:29:48] Dus waarmee de natuur herstelt, maar waarmee ook gewoon duidelijkheid komt en je niet in een soort vaagheid blijft.

[0:29:56] Dus hoe maken we heldere doelen, dat we heel duidelijk hebben van dit moeten we doen per gebied.

[0:30:00] Dus ga je bijvoorbeeld gebiedsgericht werken of

[0:30:03] Ja, dat is een hele goede vraag.

[0:30:04] En volgens mij ook precies de uitdaging waar we voor staan.

[0:30:08] En dus die integraliteit in het plan en de veelheid eigenlijk ook aan bestaande programma's en maatregelen die al afgesproken zijn.

[0:30:14] Dus ik denk dat dat ook een heel goede vraag is.

[0:30:17] Ja, dat is een hele goede vraag.

[0:30:19] En volgens mij ook precies de uitdaging waar we voor staan.

[0:30:24] in programma's zitten, wat al uitgewerkt wordt, om daar over de hele breedte te kijken naar wat draagt bij.

[0:30:31] Dus het is ook best een grote exercitie om over de veelheid van beleid, niet alleen binnen LVVN, maar ook bij INW en ook bij VRO en ook bij provincies, bij waterschappen en bij gemeenten, om dat allemaal bij elkaar te brengen.

[0:30:46] Dus ja, dat is denk ik gewoon echt onze belangrijkste opgave, waarbij we ook wel realistisch moeten zijn.

[0:30:52] We zijn, de wet is in werking getreden in augustus 2024.

[0:30:57] Toen zijn we ook gestart eigenlijk vrij snel daarna met een programma om dit dus, die implementatie vorm te geven.

[0:31:05] Het is nog niet, we zijn echt nog niet zo ver dat we in het zometeen in het ontwerp natuurplan, dus wat we moeten indienen op 1 september 2026,

[0:31:14] ook al per gebied, heel gebiedsgericht weten welke maatregelen waar getroffen moeten worden.

[0:31:19] Daar hebben we echt meer tijd voor nodig, daar krijgen we ook gelukkig meer tijd voor.

[0:31:23] Dus het eerste conceptplan is echt een plan op nationaal niveau wat inzicht geeft in de opgave en wat al bijdraagt aan die opgave.

[0:31:33] En vervolgens hebben wij ook de tijd tussen het ontwerp en het definitieve plan om echt met, dus in de gebieden, in de provincies, met elkaar uit te zoeken hoe kunnen we nou dat gat tussen wat we al doen en wat er nodig is in het kader van de NAV vullen.

[0:31:48] En dat gaat echt nog wat tijd vragen en verdieping vragen, want ja, ook daar, we hebben een decentraal natuurstelsel en het is ook echt wel belangrijk dat we dat samen doen en niet alleen maar vanuit het Rijk gaan bepalen wat waar gedaan moet worden.

[0:32:02] Mag ik heel kort aanvullend vragen, want anders gaan we naar een ander onderwerp misschien.

[0:32:06] Nou, heel kort dan, want anders dan... Want het gaat echt best wel snel namelijk.

[0:32:09] Dus dat gaat ook ten koste van de collega's.

[0:32:11] Ik weet dat bijvoorbeeld in Drenthe een opgavekaart ligt waarbij ze kijken van, nou was onze opgave op het gebied van water, was het op het gebied van stikstof, was het op het gebied van vogelhuid, dat richtlijnen, dat ze dan juist ook die stapeling proberen in één keer inzichtelijk te maken.

[0:32:21] Maar dat doen jullie landelijk dus eigenlijk niet.

[0:32:23] Begrijp ik dat dan goed?

[0:32:24] Nee, dat doen we wel.

[0:32:25] Dus wij doen het nu op nationaal niveau en vervolgens maken we de vertaalslag naar gebiedsniveau.

[0:32:31] Heer Korenvaart.

[0:32:33] Dank u wel.

[0:32:34] We hadden het net even over de natuurherstelverordening en daarin staat een inspanningsverplichting en geen resultaatverplichting.

[0:32:41] Ik vroeg me af hoe dat in de praktijk uitpakt en of daar bijvoorbeeld ook zaken als natuurlijke dynamiek dan in worden meegenomen.

[0:32:50] Want die vogel- en habitatrichtlijn zijn best alweer van de vorige eeuw.

[0:33:02] Nee, in algemene zin is de natuurlijke stelverordening op het treffen van... Er is eigenlijk een verplichting of een inspanning om de maatregelen te treffen, maar die moeten wel getroffen worden.

[0:33:16] Dat is afgesproken en daarnaast zie je op de specifieke vereisten dat er ook echt verplichtingen zijn.

[0:33:23] Dus dat het ook echt een resultaatsverplichting is en geen inspanningsverplichting.

[0:33:29] Dus bijvoorbeeld bij bestuivers is er echt een verplichting dat die trend niet verder mag dalen en dat die daarna verbeterd wordt.

[0:33:39] En hetzelfde... Wat zeg je?

[0:33:40] Dat is het resultaat.

[0:33:41] Ja, precies.

[0:33:41] Dat is een resultaatsverplichting.

[0:33:44] Maar om bijvoorbeeld maatregelen te treffen, dan moet je laten zien dat je alle inspanningen levert voor een aantal artikelen.

[0:33:54] En dan word je dus afgerekend op het leveren van de inspanningen.

[0:33:58] Niet of het ook echt resulteert in dat de natuur verbeterd is en dat je zo snel gaat als het zou moeten.

[0:34:08] Ja, dus ook in dat geval waarbij we ook nog de mogelijkheid hebben om rekening te houden met meer factoren.

[0:34:17] U noemde net de natuurlijke dynamiek.

[0:34:19] Er zit in de NAV ook ruimte om wel rekening te houden met klimaatverandering, andere natuurlijke processen.

[0:34:28] Dus je bent ook niet gehouden aan het onmogelijke.

[0:34:31] Dat is misschien ook wel goed om ons te realiseren.

[0:34:34] Dus we hebben wel die opgave, maar je hebt ook wel ruimte om eigenlijk te kijken van is iets echt totaal niet meer realistisch?

[0:34:41] Bijvoorbeeld bepaalde vogelsoorten die niet meer in Nederland aanlanden omdat het hier te koud, te warm, te nat is geworden, zeg maar.

[0:34:50] Dus dat soort bewegingen wordt wel ruimte voor gehouden.

[0:34:55] Maar dat wij dus ons moeten inspannen om maatregelen te treffen om de natuur te herstellen en significante verslechtering tegen te gaan.

[0:35:03] Ja, dat is de inspanning die we moeten leveren.

[0:35:05] En of dat dan het resultaat bereikt, ja, uiteindelijk zullen we daar natuurlijk wel naartoe moeten werken.

[0:35:09] Maar word je niet op 1 januari 2030 afgerekend dat wij als lidstaat die natuur op dat punt nog niet helemaal hersteld hebben.

[0:35:29] Ik vroeg me dat ook wel af en na, die dynamiek.

[0:35:34] Je moet alle habitattypes in kaart brengen, maar habitats veranderen.

[0:35:39] Heel veel habitats zijn natuurlijk afhankelijk van zeer intensief beheer.

[0:35:42] Dus hoe maak je daar nou keuzes in?

[0:35:46] Ook omdat allerlei natuurtypes natuurlijk ook tegenstrijdig zijn.

[0:35:51] Sommige dingen zijn goed voor de ene type natuur en voor de andere niet.

[0:35:54] Dus hoe maak je daar keuzes in?

[0:35:56] En is er ook in die natuurherstelverordening dan opgenomen hoe je dat kunt meten en hoe je dat moet aanpakken?

[0:36:04] Ja, dankjewel voor uw vraag.

[0:36:08] Daarom is het dus zo belangrijk om goed in kaart te hebben waar welke habitats zijn en vervolgens gebiedsgericht daar plannen voor te maken om te kijken welke maatregelen genomen worden.

[0:36:21] Als dan in zo'n plan naar voren komt dat je eigenlijk schijnbare tegenstellingen of daadwerkelijke tegenstellingen hebt, heb je natuurlijk ook de mogelijkheid om gezamenlijk tussen provincies of in je provincie te kijken waar je nu het beste prioriteit aan kan geven, welk habitat ze het meest nodig hebben en daar keuzes in te maken.

[0:36:49] Dank.

[0:36:52] Sorry, dat was uw tweede vraag, ja.

[0:36:55] Daarvoor zijn we dus bezig met een intensivering van de monitoring.

[0:37:00] Geertje gaf al aan, we hebben een goed beeld hoe het er landelijk voor staat.

[0:37:04] We hebben minder goed een beeld hoe het er gebiedsgericht voor staat.

[0:37:09] En daarom is er nu een verbeterprogramma VRR-monitoring opgericht.

[0:37:12] om dus echt in die gebieden per gebied te kijken, hoe gaat het met de habitats en met de soorten.

[0:37:19] Daarvoor hebben we natuurlijk ook de natuurdoelanalyses in gang gezet, wat ook al een beeld daarvan geeft.

[0:37:25] En zo willen we dus per gebied een goed beeld hebben hoe het ervoor staat, zodat we dadelijk kunnen aangeven, hé, verslechtering is er niet meer en de herstel wordt ingezet.

[0:37:37] Heel kort.

[0:37:40] Het ging mij ook om of in de...

[0:37:42] Of er ook indicaties zijn over hoe je die definities plaat, waarin je dat meet.

[0:37:46] Want daar kun je allerlei verschillende definities op loslaten.

[0:37:50] En in hoeverre dat ook dwingend in die verordening zit.

[0:37:55] Wat bedoelt u dan met definities?

[0:37:59] Nou de definitie van of een habitat in goede staat verkeert.

[0:38:02] Je kunt kijken nou hoe 20% van dit die soort of en 10 van die 20% stijging.

[0:38:08] Het zijn allemaal keuzes die ecologen daarin kunnen maken om tot bepaalde indexen te komen.

[0:38:15] Ja dat gebeurt ook in het verbeterprogramma monitoring.

[0:38:19] Dus de beoordelingskades worden geïnformeerd en de maatlaten wanneer iets een

[0:38:24] goede kwaliteit heeft of een minder goede kwaliteit, dat wordt daar ook goed in vastgelegd.

[0:38:31] Dank u wel.

[0:38:34] Ik hoorde u zeggen, de uitbreiding van het leefgebied helpt en dan werd er eigenlijk een hele serie aan allerlei verschillende gebieden genoemd die daarbij zouden kunnen helpen.

[0:38:47] Natura 2000, aan elkaar breien van natuurgebieden.

[0:38:50] maar ook het agrarisch natuurgebied.

[0:38:52] En dan vroeg ik me af, als je dus gaat inzetten op uitbreiding van leefgebied, heeft dan zo'n agrarisch natuurgebied dan dezelfde kwaliteit, effectiviteit als die andere?

[0:39:07] Nou ja, in het agrarisch gebied is er heel veel mogelijk met agrarisch natuurbeheer en daardoor kun je specifiek voor de soorten die daarbij gedijen, weidevogels, akkervogels, dusdanig gaan aanleggen of gaan creëren, inrichten, dat die vogels daar profijt van hebben of dat die dieren daar profijt van hebben.

[0:39:34] Dat is niet hetzelfde als hoe je in een beschermd natuurgebied een inrichting doet.

[0:39:42] En, dat schaf Geertje ook al aan, met de contourenbrief Agrarisch Natuurbeheer, proberen we dus zo goed mogelijk in te zetten op het herhalen, het bereiken van doelen in dat gebied, in samenhang met een goed verdienmodel voor de agrarische sector.

[0:39:58] Dus dat we kunnen stimuleren dat er bijvoorbeeld een plas-dras-motie komt, maar ook dat de boer, wiens land het is, daar een vergoeding voor krijgt.

[0:40:10] Langjarig.

[0:40:15] Ja, ik zit een beetje te twijfelen of dit nou het antwoord was waar ik naar zocht.

[0:40:19] Wat ik eigenlijk probeerde te zeggen, wat ik probeerde te vragen was, ik begrijp natuurlijk dat het ook naast elkaar bestaat, dat er bepaalde soorten zijn die beter gedijen zijn, gedijen in agrarisch gebied.

[0:40:30] Maar misschien moet ik het dan zo stellen.

[0:40:35] Hoe kom je er nou achter hoeveel je van die verschillende soorten nodig hebt om het allemaal af te dekken?

[0:40:41] Ja, ik denk sowieso dat dat straks verder uitgewerkt moet worden in de natuurplan en ook aan de hand van de landelijke doelen.

[0:40:50] Maar als je nu naar de verkenning kijkt van de natuur- en landbouwverkenning van het pbl, die geven wel een doorkijk naar een soort

[0:40:58] Ja, inschatting van wat zij denken dat er in 2050 nodig is.

[0:41:03] En dan hebben ze een categorie donkergroene natuur en een categorie agrarische natuur.

[0:41:08] En die categorie donkergroene natuur, dan hebben ze het volgens mijn scenario's over 100.000 tot 150.000 hectare.

[0:41:16] En agrarisch natuurbeherben zijn een heel groot bedrag.

[0:41:20] Ik zit even tot 550.000 of nog meer hectare.

[0:41:25] Maar dat hangt natuurlijk, wat er nodig is, hangt er wel vanaf welke route je kiest.

[0:41:31] Zij hebben natuurlijk scenario's geschetst en scenario's zijn altijd extreme.

[0:41:35] Dus of je lost het helemaal technisch op of je gaat alles natuurlijk inclusief doen.

[0:41:40] En het is best waarschijnlijk dat er gekozen wordt om daartussenin een route te doen.

[0:41:48] Dus uiteindelijk wat je nodig hebt voor hectares hangt echt vanaf de verschillende plannen en keuzes die je maakt.

[0:41:55] Maar dit is in ieder geval vanuit de verkenning de getallen die zij hanteren.

[0:42:02] Dan gaan we weer naar lid Kostic.

[0:42:06] Ja, ik was benieuwd, als het goed is, heeft hij ook net gezegd dat de provincies, gemeenten en waterschappen natuurlijk ook gevraagd zijn om bij te dragen aan het landelijke doel.

[0:42:14] Ik was benieuwd op welke manier wordt getoetst of al die inspanningen van de verschillende mede-overheden dat werkelijk leiden tot wat we uiteindelijk moeten leveren.

[0:42:27] Worden daar ook wetenschappelijke instituties bij betrokken omdat de toetsen bijvoorbeeld de ecologische autoriteit?

[0:42:35] Ja, dat is een hele goede vraag.

[0:42:37] En zeker betrekken we daar wetenschappelijke instituten bij.

[0:42:42] Op een aantal manieren zorgen we ervoor dat wij toetsen op welke wijze wij daadwerkelijk dus bijdragen aan doelbereik.

[0:42:49] We doen dat bijvoorbeeld door... PBL hebben we gevraagd om met een consortium om mee te kijken op het ontwerp Natuurplan, om daar een eerste inschatting al te doen in welke mate de opgenomen plannen bijdragen aan het doelbereik.

[0:43:04] Vervolgens hebben we natuurlijk ook op het moment dat wij het ontwerp hebben op 1 september start ook de plan milieueffectrapportage.

[0:43:13] Daarin hebben we ook met elkaar afgesproken dat ze een strategische plan merkt.

[0:43:16] maar we nemen daar wel ook scenario's in mee.

[0:43:19] Dus we hebben ook met elkaar gezegd het is goed om na te denken over welke bandbreedtes hebben we nou en welke ruimte hebben we nou om ook goed te kunnen toetsen van zitten we dan met alles wat we nu opnemen in het plan ook op de juiste weg.

[0:43:32] En het fijne aan dit proces hoe we het hebben ingericht is ook wel dat we dus

[0:43:36] Op 1 september hebben we en het ontwerp natuurplan en de milieueffectrapportage.

[0:43:44] En dan hebben we dan gezamenlijk ruimte om te kijken, dus in dat hele proces, en daar is de Ecologische Autoriteit uiteraard ook bij betrokken, of wij dus voldoende op hebben genomen om bij te dragen aan de doelen.

[0:43:57] Dan hebben we daar, ik hoop aan het eind van dit jaar, ook alle feedback op.

[0:44:00] Daar zit ook een publieksconsultatie bij.

[0:44:03] Dus we hebben ook meerdere toetsen- instrumenten, zeg maar, daar, zodat we vervolgens nog tijd hebben om ook alles te verwerken naar het definitieve natuurplan.

[0:44:13] Dus op die manier proberen we echt wel een zo robuust mogelijk, getoetst, valide plan in te kunnen dienen.

[0:44:21] Omdat het natuurlijk heel vervelend zou zijn als je dan vervolgens tot de conclusie komt, je bent er bij lange na niet.

[0:44:26] Ja, dat is ook niet, dat kan natuurlijk ook niet als je dat inlevert bij de Europese Commissie.

[0:44:32] En het is ook een vereiste.

[0:44:34] Ja, dat klopt.

[0:44:37] Om dus die wetenschappelijke basis mee te nemen dat alle landen zijn, daar zitten ook verplichtingen op dat je dat meeneemt.

[0:44:46] Dank u wel.

[0:44:47] Mevrouw Den Hollander.

[0:44:50] Ja, ik ben ook bezig met de nood naar ruimte, waarin we eigenlijk zeggen, nou we gaan Nederland opnieuw inrichten, om het dan maar even heel gek te zeggen.

[0:44:59] Dat kan natuurlijk niet helemaal, maar stel dat je Nederland helemaal opnieuw zou inrichten.

[0:45:02] Ik hoor jullie ook iets zeggen over die versnippering van de natuur.

[0:45:06] Ik ben ook een beetje zoekende als Kamerlid naar een balans tussen agrarisch gebruik en natuur en daar misschien

[0:45:11] zonnetussen met agrarisch natuurbeheer of natuurinclusieve landbouw, of nou ja, verzint allemaal maar.

[0:45:17] Zien jullie ook een toekomst in de versnippering tegengaan door kleine stukjes natuur wellicht te gaan gebruiken met een agrarische bestemming en dan de wat meer robuustere, grotere natuurgebieden te maken?

[0:45:32] Of zeggen we nou, daar gaat Europa nooit in mee?

[0:45:39] Ja, ik hoor uw vraag.

[0:45:43] Ik denk dat de volgordelijkheid daarin heel erg belangrijk is.

[0:45:46] En het streven naar robuuste natuur en dat echt laten zien dat dat gecreëerd wordt, is denk ik een hele belangrijke voorwaarde als je dan op andere gebieden, waar nu beschermde waarden zijn, een ander beschermingsregime zou willen.

[0:46:04] Dat zou er absoluut eentje zijn voor de lange adem, voordat je zulke soort stappen kan zetten.

[0:46:10] Zeker omdat we nu te maken hebben met verslechtering.

[0:46:14] En misschien een aanvulling erop, want die vraag krijgen we natuurlijk vaker van kleinere Natura 2000-gebieden.

[0:46:21] Maar die hebben vaak wel juist hele unieke waarden.

[0:46:25] Daarom zijn ze ook toen der tijd aangewezen.

[0:46:30] In het verleden is er al wel eens gekeken van zou je iets kunnen met die kleine gebieden om vooral voor de grotere gebieden te gaan.

[0:46:39] Maar dat heeft ook in ieder geval richting de Europese Commissie niks uitgehaald.

[0:46:46] En dat was natuurlijk afgelopen tijd ook weer de vraag.

[0:46:48] Dus we hebben dat traject al vaker doorlopen, ook ambtelijk.

[0:46:52] En eigenlijk levert dat in Europa tot op heden niks op.

[0:46:57] Wel kleinere aanpassingen, daar zijn we natuurlijk wel mee bezig geweest, maar dat is denk ik ook die ruimte die we moeten zoeken met, ja, als er tegenstelde belangen zijn, hoe kun je die dan oplossen?

[0:47:11] Kun je die misschien op een ander stukje wel doen of niet?

[0:47:14] Maar echt, ja, het idee van die kleinere natuurgebieden, kunnen we daarvan af?

[0:47:19] Ja, dat zijn juist vaak de gebieden met hele unieke waarden waarom ze dus ook toen de tijd beschermd zijn.

[0:47:26] En het idee vroeger, ja dat is voordat ik hier werkte, maar was dus ook dat die Natura 2000 gebieden toen er tijd zijn aangewezen en het idee was dat daar verbindingen tussen zouden komen en dat eigenlijk een ecologische hoofdstructuur zou komen.

[0:47:40] En dat is nooit, dus dat hele plan, dus de losse gebieden zijn we aangewezen, maar eigenlijk de verbindingen om die natuur ook sterker te maken en ook wat robuuster zodat die tegen een stootje kan, dat is vervolgens niet uitgevoerd.

[0:47:58] Dank u wel.

[0:47:59] Van de Orde.

[0:48:00] Ik hoorde net van de griefie dat een plenaire vergadering eerder gaat beginnen, een uur eerder dan ik had verwacht, anderhalf uur eerder.

[0:48:06] Dus ik moet helaas weg.

[0:48:08] Succes daarmee.

[0:48:09] Dank u wel en dank nogmaals.

[0:48:11] Meneer Korenvaar.

[0:48:14] Ja, dank.

[0:48:15] Net voordat ik Kamerlid werd, ben ik in een heel aantal provincies geweest.

[0:48:21] En dan als je dan met natuurbeheerders praat, dan

[0:48:26] Zouden ze graag wel maatregelen willen nemen, bijvoorbeeld rond hydrologie, die ook de instandhoudingsdoelen van bepaalde Natura 2000 gebieden zou kunnen verbeteren?

[0:48:36] En dan vraag ik me gewoon af, hoe komt het dat dat dan nog niet is gebeurd?

[0:48:41] Waarom wordt dat niet gewoon uitgevoerd en daaraan gekoppeld?

[0:48:46] Een hele eenvoudige vraag.

[0:48:48] Ik hoor u zeggen een restopgave van 30.000 hectare en terwijl ik net een brief binnenkrijg van Natuurmonumenten, die praten over een restopgave van 17.000 hectare.

[0:48:59] Ik snap die cijfers niet helemaal.

[0:49:02] Meneer Korfa, ik moet heel eventjes meegeven dat meestal zijn waarom vragen politieke vragen, zeg ik maar eventjes.

[0:49:08] Dus ik kijk even naar de rechterkant of ze zich daar behendig uit kunnen redden.

[0:49:13] Ik ga het proberen.

[0:49:15] Nee, hydrologie is een hele belangrijke om aan te pakken, een hele belangrijke drukfactor, althans verdroging, dus met hydrologie kun je hele goede maatregelen nemen.

[0:49:25] Maar het zijn ook hele moeilijke maatregelen die effect hebben in, maar ook rondom zo'n gebied.

[0:49:32] Dus ja, daar zitten dan bestuurlijke afwegingen bij van de betreffende provincie, hoe zij maatregelen wel of niet kunnen implementeren.

[0:49:42] Dus dat is ook echt een bewuste keuze, bestuurlijke keuze van een provincie hoe hydrologische maatregelen genomen kunnen worden.

[0:49:50] U heeft het over de restopgave NNN.

[0:49:52] Ik ken uw brief niet waar u aan refereert.

[0:49:55] Uit mijn hoofd weet ik dat de restopgave in zich geheel 30.000 is die gerealiseerd moet worden en waarvan de provincies nu ook aangeven volgens mij dat 17.000 niet gerealiseerd kan worden voor 2027.

[0:50:09] Dus ik denk dat dat het cijfer is.

[0:50:22] Even nog aanvullend wat betreft hydrologie.

[0:50:26] Voor die maatregelen maken we als Rijk wel middelen vrij.

[0:50:31] Dat hebben we gedaan bijvoorbeeld via het programma Natuur en ook met de ministeriële commissie die vorig jaar heeft gelopen zijn er middelen vrijgemaakt voor natuurherstel, ook voor hydrologie.

[0:50:43] Dan is het weer een bewuste keuze voor de provincie hoe die in te zetten, want zij weten hoe dat werkt in een gebied.

[0:50:52] Dank u wel.

[0:50:54] Meneer Boomsma.

[0:50:55] Ja, dank.

[0:50:56] Even over natuuruitbreiding.

[0:50:58] Ze zeggen ja, uitbreiding is nodig.

[0:51:00] En daarvoor zou je dan habitattypes moeten ontwikkelen in plekken waar ze nu nog niet bestaan.

[0:51:06] Dan moet je eigenlijk nieuwe natuur dan gaan creëren, maar om de gunstige referentieoppervlaktes te refereren.

[0:51:12] En dat gaat dan om die doelbereik.

[0:51:13] Maar de vraag is even, hoe wordt nou vastgesteld wat die referentieoppervlaktes zijn?

[0:51:19] Wie stelt die dan vast en wat wordt dan de juridische status van

[0:51:22] zo'n vaststelling en in bredere zin eigenlijk van dat natuurplan.

[0:51:36] U heeft een moeilijke vraag gesteld, meneer Boomsma.

[0:51:40] Nou ja, ik zal nog even de vraag of ik hem goed begrijp.

[0:51:49] Wij hebben vanuit de Vogelhabitatrichtlijn, vanuit de vereisten die er zijn, hebben wij vertaald naar landelijke doelen.

[0:51:57] Dus dat geeft aan hoeveel er van bepaalde soorten in Nederland op termijn moeten voorkomen.

[0:52:07] En de volgende vertaling is hoeveel leefgebied er dan al is en wat zij nog extra nodig hebben.

[0:52:12] En volgens mij komt dat ook straks in het natuurplan.

[0:52:18] Dus vanuit de VAR hebben we gekeken, oké, als je de VAR neemt, hoeveel van welke soort heb je dan nodig om in een gunstige staat te zijn?

[0:52:28] Wat is er nodig in Nederland?

[0:52:30] En vervolgens kun je dus uitrekenen als je zoveel soorten van een soort hebt, hoeveel leefgebied je dan nodig hebt en kun je dus kijken wat is er al en wat is er nog nodig om dat te versterken.

[0:52:41] Maar dat komt dus in de natuurplan pas tot uitwerking.

[0:52:45] Ik weet niet of je zo helder genoemd bent.

[0:52:47] Ja, maar dat gaat om de vogelrichtlijn dan toch?

[0:52:52] Maar is er al ergens vastgesteld dan hoeveel nieuw habitats en welke habitats dat dan zijn?

[0:52:58] Dus die referentieoppervlaktes, is dat al in kaart gebracht?

[0:53:03] En wanneer wordt die dan... Hoe en wie doet dat?

[0:53:09] Ja, dat greep dus terug naar het Landelijke Doelen.

[0:53:12] Ik weet even niet uit me hoofd wanneer die nu gepubliceerd worden, maar volgens mij stond dat voor deze week gepland.

[0:53:18] Dus dan worden de nieuwe vastgestelde Landelijke Doelen ook gepubliceerd.

[0:53:23] Die zijn vastgesteld op basis van wetenschappelijk onderzoek, ecologische kennis in de gebieden,

[0:53:30] Maar er wordt ook gekeken naar wat economisch haalbaar is binnen Nederland.

[0:53:35] En die landelijke doelen gebruiken we dus ook in het natuurplan als basis... om te kijken wat er hersteld moet worden en wat daar dan voor nodig is.

[0:53:44] Dus uiteindelijk bepaalt dat ook onze opgave naar 2050.

[0:53:48] En dan vertalen we die opgave, dus hoeveel areaal is er extra nodig... voor het leefgebied van soorten bijvoorbeeld... naar oké, wat moeten we dan voor nu in het natuurplan in 2030 realiseren?

[0:54:00] Dus dan kijken we ook weer naar welke soorten, hoe gaat het ermee of hoe slecht gaat het ermee?

[0:54:04] Waar kunnen we misschien snel resultaat bereiken?

[0:54:09] Wat is moeilijker?

[0:54:10] Waar hebben we langere tijd voor nodig?

[0:54:12] Dus het is een heel proces eigenlijk van er is dus vastgesteld wat dus het gunstige referentieopvlakte is en vervolgens vertalen we dat in het natuurplan naar welke maatregelen gaan we dan treffen nu richting 2030 om te kijken hoe we dat dan ook daadwerkelijk kunnen bereiken.

[0:54:31] Dank u wel.

[0:54:32] Dan heb ik nog een laatste vraag die denk ik kort kan, dus dat komt dan mooi uit.

[0:54:36] Er werd in de presentatie ook gerept over beheer en het belang van het zorgen dat er ook beheer is.

[0:54:46] Nou was ik niet zo lang geleden op pad met een stel bosbachters en die had het hier ook over.

[0:54:52] En die gaven ook aan van ja, enerzijds merken we dat het vaak een klein beetje wordt

[0:54:58] zeg ik even onderbiedig, vergeten, zeg maar.

[0:55:00] Zo van, jee, er is een nieuw natuurgebied, oh ja, dat moet ook nog bijgehouden worden.

[0:55:05] En aan de andere kant dat zij ook zeiden, onze taak wordt ook ingewikkelder.

[0:55:09] Zouden jullie daar iets over kunnen zeggen?

[0:55:14] Ja, dat klopt.

[0:55:16] De maatschappelijke taak van Boslak wordt misschien ook wat ingewikkelder, maar dat is van een andere orde.

[0:55:24] Maar het beheer wordt ingewikkelder omdat de drukfactoren zo op die gebieden staan.

[0:55:29] en waar we bij het begin van het natuurpact dachten met een subsidiestelsel natuur en landschap dat we de juiste maatregelen namen, de juiste beheermaatregelen is er vorig jaar een hele studie geweest van hoeveel kost dat nou dat beheer en daar is gewoon uitgekomen dat we dat moeten gaan intensiveren dus het is ingewikkelder om

[0:55:51] de natuur in stand te houden zoals ze zouden willen.

[0:55:55] En dat betekent dus dat we een extra investering zouden moeten doen in de beheerskosten.

[0:56:01] Zie je wel, dat was hartstikke kort.

[0:56:05] Ik wil jullie van harte danken.

[0:56:08] Ik vond het heel duidelijk en heel prettig eventjes zo.

[0:56:11] Ja, ook al hebben we geen debat morgen, want dat is geschrapt.

[0:56:15] Maar wij nemen dit allemaal gewoon mee naar een volgend debat en dan zijn we weer een stuk wijzer geworden.

[0:56:21] Het was nog niet bij iedereen doorgedrongen.

[0:56:25] Dus dus hartelijk dank voor jullie input.

[0:56:30] Hartelijk dank aan de leden die nu heel teleurgesteld zijn dat het debat niet doorgaat.

[0:56:36] Ik wil iedereen bedanken en ik sluit deze vergadering.