Nederlandse klimaatfinanciering

[0:00:00] We gaan beginnen met de technische briefing over Nederlandse klimaatfinanciering.

[0:00:06] Van harte welkom aan mevrouw Van Ark en mevrouw Kreuger en natuurlijk aan onze gasten.

[0:00:12] We doen het als volgt.

[0:00:13] We hebben eerst een presentatie over klimaatfinanciering.

[0:00:17] Dat duurt ongeveer een kwartier en daarna hebben de Kamerleden ons de beurt de mogelijkheid om een aantal vragen te stellen.

[0:00:24] Dus ik wil u bij deze het woord geven en dan ook aan u het verzoek om even te introduceren wie u allemaal heeft meegenomen.

[0:00:30] Heel veel dank voor de uitnodiging om een toelichting te geven wat wij doen op klimaatfinanciering als Nederland en hoe ook die klimaatfinanciering is opgebouwd.

[0:00:43] Mijn naam is Wamply Bon, ik ben directeur van de directie inclusieve groene groei op het ministerie van buitenlandse zaken.

[0:00:51] Dat is de directie die zich bezighoudt met de totstandkoming en ook de uitvoering van het ontwikkelingsbeleid op water, voedselzekerheid, energie en klimaat.

[0:01:04] En we werken heel nauw samen met het ministerie van

[0:01:08] Klimaat en groene groei op jaarlijke onderwerpen.

[0:01:11] En ik heb een team meegenomen.

[0:01:14] Paul van der Locht zal zo de presentatie geven.

[0:01:17] Ons afdelingshoofd Klimaat op het ministerie van Buitenlandse Zaken.

[0:01:22] Esther Reilink, de cijferdame, is verantwoordelijk voor de rapportage over klimaatfinanciering.

[0:01:32] Koosje van der Loo, beleidscoördinerend medewerker, ook op het ministerie van Buitenlandse Zaken, verantwoordelijk ook voor de klimaatonderhandelingen en sluit dus ook altijd aan bij de kop.

[0:01:46] En Bastiaan Hassink, van het ministerie van KGG, hoofdklimaatbeleid.

[0:01:52] Dus met elkaar zien we uit naar een goed gesprek en jullie een toelichting te geven op alle vragen die jullie hebben.

[0:02:02] Goedemorgen en ook namens mij dank voor de uitnodiging.

[0:02:09] We gaan ons best doen om u mee te nemen hoe de Nederlandse klimaatinzet vorm krijgt.

[0:02:15] We gaan dat doen door eerst wat te zeggen over wat we nou precies doen, hoe zich dat vertaalt in wat we ook rapporteren, waar u het kunt vinden in de begroting en een aantal aandachtspunten die wij zien.

[0:02:31] En tenslotte een paar opmerkingen over de internationale context.

[0:02:35] Ik ga proberen om het netjes binnen de tien minuten ongeveer te doen, zodat er ruimschoots tijd is om specifieke vragen te beantwoorden.

[0:02:44] Hoe werken we samen met de ontwikkelingslanden op klimaat?

[0:02:46] De Nederlandse inzet op klimaat is een integraal onderdeel van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking.

[0:02:53] Gedreven door de verplichtingen onder het Klimaatakkoord van Parijs, maar ook steeds meer door de toenemende impact van klimaat in de landen waar we mee samenwerken.

[0:03:02] Landen voor wie de landbouw onder druk staat door droogte of bedreigd worden door overstromingen vragen ook expliciete assistentie van Nederland.

[0:03:09] Veel van de inzet is onderdeel van de thematische programma's waar Nederland goed in is.

[0:03:14] en dan in het bijzonder water, voedsel, gezondheid en energie.

[0:03:19] We hebben bijvoorbeeld projecten op het gebied van klimaat- slimme landbouw, early warning voor overstromingen en we ondersteunen landen bij het maken van klimaatplannen, de NDC's.

[0:03:30] Dit borgt de samenhang met armoedebestrijding, maar stelt tegelijkertijd ook wel eisen

[0:03:34] aan onze inzet.

[0:03:36] Die klimaatinzet moet dan wel goed zichtbaar blijven en goed onderbouwd bijdragen aan die klimaatinzet van de partnerlanden.

[0:03:44] Het belangrijkste instrument dat we daarbij hebben is dat we proberen, en ik denk ook te zijn, maximaal transparantie bieden over wat we precies doen.

[0:03:53] Alle projecten worden gepubliceerd op ons klimaatdashboard.

[0:03:57] U krijgt aan het einde van de presentatie ook de link naar deze site.

[0:04:01] Dat is echt een mooi product.

[0:04:02] Er staan alle projecten op en ook per land is inzichtelijk te maken wat we precies doen.

[0:04:11] Moet ik even pauseren of ga ik gewoon... Nee, ik ga gewoon... Oké.

[0:04:14] Goedemorgen.

[0:04:15] Dus dat is wat we doen en dat vertaalt naar een uitgebreid portfolio.

[0:04:23] Maar hoe vertalen we dan die inzet vervolgens naar een samenhangend verhaal en een bedrag dat we als klimaatfinanciering rapporteren?

[0:04:32] Dan gaan we naar deze slide en dan wil ik drie aparte kanalen langslopen die samen die klimaatfinanciering vormen.

[0:04:43] Dat zijn de publieke klimaatfinanciering, de inzet van multilaterale banken en privaat gemobiliseerde financiering.

[0:04:50] Om te beginnen met de publieke financiering.

[0:04:54] Deze stroom bestaat uit reguliere OS-programmering, dus bijdrage aan VN-instellingen, programma's vanuit Den Haag en ambassades en dat soort inzet vanuit BRO.

[0:05:05] Ook de bijdrage aan internationale klimaatfondsen zoals het Green Climate Fund en het Global Environmental Facility zijn hier onderdeel van.

[0:05:13] In de afgelopen tien jaar, sinds Parijs, hebben de collega's binnen het ministerie geleerd hoe een klimaatanalyse te maken en waar mogelijk een doelstelling in het project toe te voegen voor het klimaat.

[0:05:24] Als een soort subdoelstelling, bijvoorbeeld naast productiviteit van boeren, ook inzetten op klimaatresistente zaden of informatie over droogte.

[0:05:33] Als dat zo is, dan is het deels onderdeel van de Nederlandse klimaatfinanciering.

[0:05:39] Standaard tellen we dan 40% van de waarde van dat project mee.

[0:05:43] Bij uitzonderingen, vooral voor grotere organisaties, zoals de VN-milieuorganisatie UNEP, wordt een specifiek percentage berekend voor de bijdrage.

[0:05:52] Projecten die zich volledig richten op klimaat, zoals bijvoorbeeld het Leased Development Climate Fund of het Drylands Help-programma binnen voedselzekerheid, tellen dan volledig mee.

[0:06:04] maar dan moet het ook echt een primair doel hebben op klimaat.

[0:06:09] De OESO-markers, ook wel de Rio-markers genoemd, zijn hierbij leidend.

[0:06:13] Dit zijn goed ontwikkelde internationale afspraken over hoe vast te leggen welke activiteiten daadwerkelijk relevant zijn voor het klimaat.

[0:06:22] Deze markers zorgen voor een efficiënte en internationaal afgestende manier van het volgen van de uitgaven en een zekere mate van standardisatie van de uitgaven.

[0:06:32] En waar kunt u die uit de publieke klimaatfinanciering vinden?

[0:06:35] Ik laat zo een slide zien over de verschillende begrotingsartikelen.

[0:06:40] Maar deze staat grotendeels op de begroting van BHO en deels op de begroting van financiën.

[0:06:45] Bij financiën met name de bijdrage aan de multilaterale ontwikkelingsbanken.

[0:06:49] Dan de mdb's, dus de multilaterale ontwikkelingsbanken.

[0:06:53] Dat is ook een aparte stroom van financiering.

[0:06:56] Zij leveren belangrijke bijdragen.

[0:06:59] Ze werken nauw samen met de ontvangende landen en maken door advies, investeringen en gekope leningen investeringen in energie en weerbaarheid mogelijk.

[0:07:06] Door dat banken geld ophalen op de kapitaalmarkt vergroot dit de beschikbaarheid van middelen voor klimaat en ontwikkeling.

[0:07:12] Sinds COP29 tellen alle leningen van de ontwikkelingsbanken mee, zoals bijvoorbeeld van de Wereldbank.

[0:07:19] Tot 2025 rekenen we eigenlijk alleen de leningen mee die mogelijk zwaar gemaakt door de ontwikkelde landen, maar sinds COP29 gaat het voor het hele portfolio, dus dat betekent ook

[0:07:29] dat als China bijdraagt, dat hij ook dan indirect bijdraagt aan de klimaatfinanciering.

[0:07:33] Dat is natuurlijk een doel wat we nastreven om die donorbasis te verbreden.

[0:07:39] De ontwikkelingsbanken publiceren jaarlijks een gezamenlijk rapport met hierin de geleverde klimaatfinanciering en de toerekening vindt dan plaats op basis van wat de verschillende donoren hebben bijgedragen aan de bank.

[0:07:50] De bijdrage voor de ontwikkelingsbanken staat op de begroting van financiële.

[0:07:54] Ik noemde dat al eventjes.

[0:07:56] Dan de mobilisatie van private investeringen.

[0:07:59] Private investeringen hebben ook een belangrijke rol in de klimaattransitie.

[0:08:03] En deze investeringen vinden vaak niet plaats in ontwikkelingslanden vanwege hoge risico's.

[0:08:07] En daarom dragen wij een instrument die deze investeringen wel mogelijk maakt.

[0:08:11] De belangrijkste partner is de Nederlands Ontwikkelingsbank, FMO.

[0:08:16] Nederland financieert bijvoorbeeld het Mobilizing Finance for Forest-programma, van het vermoor waarin we samen met het VK meer private geld voor bosbehoud ophalen.

[0:08:26] Door risico's met publiek geld te verlagen, worden private investeringen mogelijk.

[0:08:32] Deze rapportage is eveneens gebaseerd op OESO-criteria en jaarlijks wordt door een externe partij

[0:08:38] ...een rapport opgesteld hoeveel private investeringen door Nederland mogelijk zijn gemaakt.

[0:08:43] Dit rapport wordt ook gepubliceerd.

[0:08:47] De mobilisatie van private investeringen of de middelen daarvoor... ...staan op artikel 2.3 op de begroting van BAO.

[0:08:54] En dan de volgende slide.

[0:08:57] Oh, dit is misschien beter op uw uitdraai te zien.

[0:09:02] Dus dit is de tabel waarin zichtbaar wordt gemaakt van welke artikelen van de BHO-begroting bijdragen aan klimaat.

[0:09:13] U ziet dat het belangrijkste artikel binnen de begroting van buitenlandse handel en ontwikkelingshandel artikel 2 is.

[0:09:19] Binnen dit artikel vallen de uitgaven voor water en voedsel, die bijna voor de helft van de uitgaven belangrijk zijn voor klimaat.

[0:09:28] En dan moet u vooral denken aan adaptatie en weerbaarheid.

[0:09:31] Artikel 2.3 heet klimaat, maar is niet het enige onderdeel.

[0:09:37] Er werkt soms wat verwarring in de hand, omdat dit slechts een deel is van de totale klimaatfinanciering.

[0:09:43] En op dit onderdeel... Ik praat gewoon door.

[0:09:47] Het is niet het brandalarm.

[0:09:49] Even checken.

[0:09:54] Dit artikel gaat ook over energie, bossen, klimaatfondsen en private mobilisatie.

[0:10:02] Jaarlijks maken we een schatting van de omvang van de klimaatfinanciering die dan als bijlage bij de Haagsnota wordt gepresenteerd.

[0:10:10] We baseren ons bij die schatting op de historie en ook de verwachte ontwikkeling van de relevante programma's.

[0:10:17] Geschatte bijdrage voor 2026 zijn voor de publieke financiering 950 miljoen, 1100 miljoen wordt verwacht van de ontwikkelingsbanken en privaat gemobiliseerd zal rond de 900 miljoen uitkomen volgens onze verwachting.

[0:10:32] Met dit hagerverslag informeren we de Kamerjaagd over de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven en we schatten over het algemeen redelijk voorzichtig.

[0:10:40] Tot nu toe hebben we niet heel laag uiteindelijk moeten rapporteren bij de werkelijk gedaane uitgaven.

[0:10:49] Dan een aantal punten voor hoe we steeds proberen om de

[0:10:54] een rapportage te verbeteren of, zeg maar, aandachtspunten.

[0:10:57] Op dit moment zijn er 600 projecten binnen de BRO-portfolio die een klimaatmarkt hebben.

[0:11:03] Vanuit het klimaatteam bevorderen we bewustzijn en kennis over klimaat binnen het ministerie en controleren we de toekenning van de markers.

[0:11:11] Door de publicatie van de projecten kijkt ook het maatschappelijk middenveld en soms ook de media mee en soms worden we dan ook gewezen op projecten die ten onrechte een marker hebben gekregen en dat corrigeren we dan.

[0:11:23] En door de tijd heen hebben we redelijk zelfvertrouwen dat wat daarin staat goed is.

[0:11:30] Maar dat meekijken, dat moedigt ook van harte aan.

[0:11:34] Dan de schuldenlast waar de Kamer ook aandacht voor heeft gevraagd en inmiddels de motie teunde ze.

[0:11:43] Leningen belasten natuurlijk landen, ook als ze concessioneel zijn.

[0:11:48] En we liften vanuit klimaat hiermee op de inzet vanuit de mdb's om dit goed te managen.

[0:11:54] Gegeven de opgave voor de klimaattransitie gaat het om grote bedragen.

[0:11:58] Dit is een reëel risico en daar besteden we veel aandacht aan.

[0:12:02] Dan de private mobilisatie.

[0:12:05] Daar zit natuurlijk de neiging in om vooral op mitigatie in de midden- en inkomenslanden terecht te komen, omdat het daar wat makkelijker is dan in de armstenlanden.

[0:12:15] Daar zijn we ons bewust van en we proberen ook de instrumenten bij te sturen om daar bijvoorbeeld via het Dutch Fund for Climate and Development

[0:12:23] om specifiek op adaptatie te richten en ook een eis bijvoorbeeld voor dat fonds is ook dat 25% van de projecten gerealiseerd moeten worden in de lage inkomenslanden.

[0:12:34] In FMO hebben we daar een goede partner in, maar het belang van die expertise om dat goed te sturen is belangrijk.

[0:12:44] Dan ga ik naar het laatste puntje.

[0:12:48] Dit is al de laatste tijd over het dashboard, daar kom ik zo op.

[0:12:51] De internationale context.

[0:12:53] Voor de klimaatfinanciering was met name COP29 belangrijk.

[0:12:58] Daarin werd bevestigd door alle partijen dat de totale behoefte van ons liggingsland voor klimaat, zowel de mitigatie als adaptatie, 1300 miljard per jaar bedraagt.

[0:13:08] Een enorm bedrag, dat werd berekend door een expertgroep en waar eigenlijk de hele wereld toe werd opgeroepen om daar zoveel mogelijk aan te doen.

[0:13:16] Er werd ook een nieuw financieringsdoel afgesproken, een collectief klimaatfinancieringsdoel, wat in 2035 moet worden gehaald.

[0:13:26] En dat doel bedraagt 300 miljard per jaar vanaf 2035 uit verschillende bronnen.

[0:13:32] Dus dat zijn publieke klimaatfinanciering, de kanalen die ik net noemde.

[0:13:37] En dit deel heet het New Collective Quantified Goal, de NCQG.

[0:13:43] Als u wat teruistrekt in de klimaatfinanciering, dan gaat die afkorting op een gegeven moment wat betekenen.

[0:13:51] De ontwikkelde landen moeten hierin het voortouw nemen, maar ook de nieuwe economieën worden opgeroepen, zoals China met name, en de golfstaten worden aangemoedigd om ook bij te dragen.

[0:14:02] Of die aanmoediging genoeg is, moet blijken.

[0:14:04] Het was in ieder geval een overwinning om die verbreding in dat doel te krijgen.

[0:14:10] Welk land welk aandeel moet leveren en hoe daarnaartoe wordt gewerkt, het groeipad, is niet vastgelegd.

[0:14:20] Omdat de klimaatsamenwerking door de hele BO-agenda plaatsvindt, of de hele BO-begroting, en extra comptabel, dus buiten de begrotingswet, via de Hague wordt verantwoord,

[0:14:31] is het voor Nederland ook niet mogelijk om een meerjarige prognose te geven.

[0:14:34] De totale omvang hangt sterk af van de keuzes binnen de BRO-begroting en de financiënbegroting, waar een brede afweging wordt gemaakt vanuit onder andere ook armoedebestrijding en internationale samenwerking.

[0:14:46] We maken daarom schattingen en proberen zoveel mogelijk klimaatrelevante programmering te realiseren om zo te blijven stijgen en om deze manier aan de internationale verplichtingen te voldoen.

[0:14:58] Een paar positieve reviews.

[0:15:01] We zijn quantitative de vierde financier binnen de Europese Unie van klimaatprojecten.

[0:15:07] We zijn transparant en die transparantie wordt ook erkend door de VN en ook door het maatschappelijk middenveld.

[0:15:13] Een relatief groot aandeel van de Nederlandse klimaatfinanciering betreft schenkingen en we doen veel aan adaptatie.

[0:15:19] Dat was ook bij de laatste COP een belangrijk item.

[0:15:23] En daar kunnen we, doordat veel klimaatverdiening onderdeel is van water en voedsel, kunnen we ons daar op voor staan.

[0:15:30] Een paar dingen die ik hoop dat u meeneemt uit deze presentatie, nog even ter afsluiting.

[0:15:35] Dus we werken actief met onze partnerlanden samen op klimaat, met name op het gebied van water, voedsel en hernieuwbare energie.

[0:15:44] We rapporteren maximaal transparant over de giften, de mdb-inzet en de private investeringen.

[0:15:51] en volgen daarbij de internationale normen van de OESO.

[0:15:55] Overal presenteren we aan het VN-raamwerkakkoord UNFCCC een substantiële inzet op klimaatfinanciering en voldoen en blijven voldoen op deze manier aan de internationale verplichtingen.

[0:16:08] Dat was het wat ik wilde vertellen.

[0:16:10] We hebben drie linkjes hier gepresenteerd.

[0:16:13] Dit is een screenshot van... Heb ik er vier?

[0:16:16] Zeg ik verkeerd?

[0:16:18] Oh, sorry, vier.

[0:16:19] Vier linkjes met dus het aantal publicaties van ons en dit is een screenshot van het klimaatdashboard waar u dus per project ook door kunt klikken of wat wordt er precies gedaan, in welke landen zijn we actief, et cetera.

[0:16:35] En ik hoop dat u veel vragen heeft.

[0:16:39] Nou, dat was een hele goede presentatie.

[0:16:41] Zijn er geen vragen meer?

[0:16:43] Nou, dat is bijna niet mogelijk.

[0:16:44] Nou, hij was helder.

[0:16:47] Als u inderdaad de microfoon heel veel uit zou kunnen zetten, dan gaan we even eerst drie vragen verzamelen en dan het verzoek aan u om die te beantwoorden.

[0:16:56] Mevrouw van Ark van het CDA.

[0:16:59] Hartelijk dank voor deze goede presentatie.

[0:17:02] Ik heb toch een vraag.

[0:17:05] Mijn vraag is eigenlijk... Ik zag in de slide publieke klimaatfinanciering op de begroting, waar die tabel staat.

[0:17:14] Het valt mij op dat op artikel 1 eigenlijk maar 15 procent bijdrage wordt geleverd aan het klimaat, terwijl dat gaat over duurzame economische ontwikkeling.

[0:17:25] Mijn...

[0:17:27] Zou u daarover wat kunnen zeggen?

[0:17:28] Zou dat niet omhoog kunnen?

[0:17:36] vanuitgaan dat we meerdere rondjes vragen kunnen doen.

[0:17:39] Begin ik met een vraag over diezelfde slide, want dat is realisatie 2024 en niet dus wat er op de begroting staat voor 2026, wat wel relevant is.

[0:17:51] En klopt het dan dat er juist eigenlijk in totaal op dat artikel bezuinigd is op klimaat?

[0:18:00] Heer Bamenga van D66.

[0:18:03] Ik heb meerdere vragen, dus ik moet even nadenken welke ik als eerste wil stellen.

[0:18:10] Er staat natuurlijk op dezelfde sheet, daar blijf ik even ook bij, aan het einde klimaatrelevantie.

[0:18:22] Een blok waarin ook duidelijk is hoeveel er verwacht was als doelstelling om te bereiken en hoeveel dat wordt bereikt, bij wijze van spreken.

[0:18:35] Dank u wel.

[0:18:35] Dan geef ik even mevrouw Libonne het woord en zij weet waarschijnlijk wel wie van de collega's het kan beantwoorden.

[0:18:47] Volgens mij hadden wij net overlegd andersom, maar dat maakt niet uit.

[0:18:50] Artikel 1, zal ik daarmee beginnen met mevrouw van Ak?

[0:18:54] Dit waren de cijfers van 2024.

[0:18:57] De voorlopige percentage voor 2025 ligt volgens mij inderdaad al iets hoger.

[0:19:04] Dus ja, dat kan zeker omhoog, maar lang niet alles onder artikel 1

[0:19:13] ...is voldoende klimaatrelevant om ook daadwerkelijk een klimaatmarket te kunnen geven.

[0:19:18] Dus we proberen daar wel altijd een voorzichtige... Dus liever niet dan overschatten, zeg maar.

[0:19:28] Dus ja, we zetten in op verdere integratie van klimaat, ook binnen artikel 1.

[0:19:33] Maar dat zal niet heel snel 30 of 40 procent worden, waarschijnlijk.

[0:19:37] Dank u wel.

[0:19:41] Het zal er op artikel 2.

[0:19:48] Het huidige kabinet heeft gereduceerd op artikel 2.3, met name op de toegang tot hernieuwbare energie.

[0:19:57] En daar is een aantal keuzes in gemaakt.

[0:19:59] Het begroten bedrag op 2,3 is gehalveerd.

[0:20:03] Op water en voedsel is het constant gebleven of iets gestegen.

[0:20:08] En dan zijn er twee knoppen waar we aan kunnen draaien.

[0:20:11] Dus één, het bedrag blijft constant of groeit iets op water en voedsel.

[0:20:16] En we proberen het percentage, wat van dat programma uitgegeven wordt aan klimaat, te verhogen.

[0:20:22] Dus we werken met de water- en voedselcolleges.

[0:20:25] Zijn er in de nieuwe programmering mogelijkheden om meer op klimaat te programmeren?

[0:20:32] En op die manier zou het percentage omhoog moeten gaan.

[0:20:35] En gaan we ervan uit dat we...

[0:20:37] netto niet radicaal, zeg maar, gaan dalen.

[0:20:42] Dus komen we uit op een bezuiniging... Nou, ik durf het niet helemaal te zeggen, maar de inzet is om dat op die manier tegen elkaar, zeg maar, weg te spelen.

[0:20:53] En dan heb je als andere mogelijkheid nog om de private financiering te proberen te verhogen door de instrumenten die we nog wel kunnen starten, vooral daarop in te zetten.

[0:21:07] Dus wij gaan ervan uit dat we niet dalen op de totaal te rapporteren klimaatfinanciering over 2026.

[0:21:19] Kleine verduidelijkende vraag van mevrouw Kreuger.

[0:21:21] Ja, omdat nu wordt mijn vraag gereduceerd tot artikel 2.3.

[0:21:25] Maar ik had het eigenlijk over alle... Hoe heet dat?

[0:21:30] Alle artikelen die in deze tabel staan.

[0:21:33] Als je daar totaal kijkt, dan is het toch over totaal een bezuiniging op de gelden.

[0:21:41] Dus totaal neemt.

[0:21:45] Ja, dank u wel.

[0:21:46] Dus doordat de bezuinigingen op de totale begroting hebben minder impact wanneer het op artikelen plaatsvindt die minder relevant zijn voor klimaat.

[0:21:59] Dus met name bezuinigingen op de artikelen die hoog zitten op de totale percentage, die raken met name de klimaatfinanciering.

[0:22:08] Dus overal valt het voor klimaatfinanciering mee, zeg maar, wat de bezuinigingen zullen betekenen.

[0:22:15] is de inschatting nu.

[0:22:17] En dan kom ik ook op de vraag van meneer Bemenga, van wat realiseren we?

[0:22:22] Dus we maken een schatting op basis van wat we hebben gezien in het verleden en wat we bespreken met de dossierhouders van de verschillende thema's, wat zij verwachten dat ze gaan doen.

[0:22:35] Dus als zij zeggen van we focussen op

[0:22:37] Of projecten, bijvoorbeeld nu in de Sahel, zijn ze ook aan het kijken van, moeten we niet een programma gaan doen om te kijken of je van granen naar knollen moet, omdat het daar te droog wordt voor de granen.

[0:22:48] Dan weet je van, oké, daar komt een nieuw programma aan, dus we kunnen ervan uitgaan dat die uitga van het klimaat gaat toenemen.

[0:22:56] En ook andersom, als ze andere plannen hebben, dan weten we ook van, nou, dan gaan we het niet halen.

[0:23:00] En we rapporteren dat altijd in het Haagse Verslag, geven dus precies aan

[0:23:05] wat er is gerealiseerd ten opzichte van de verwachting.

[0:23:13] Dank u wel.

[0:23:14] Dan gaan we naar heer Keulemans van JN20.

[0:23:20] Dank u wel voorzitter.

[0:23:21] Excuus dat ik iets later was, maar fijn dat ik in ieder geval nog een vraag kan stellen.

[0:23:25] We hebben vorige week het politieke debat gehad over de COP30, dus de vraag die ik nu stel, die bedoel ik niet politiek, maar echt puur praktisch.

[0:23:31] Uit de COP30 zijn natuurlijk een aantal doelstellingen gekomen, zoals die 1300 miljard dollar waar u naar verwezen en ook de verdrievoudiging qua uitgaven voor klimaatadaptatie-ontwikkelingslanden door ontwikkelde landen.

[0:23:44] Daar is nog geen verdeelsleutel vastgesteld, zoals u ook al zei.

[0:23:48] Dus puur praktisch, hoe gaat dat verdere proces er nu uitzien?

[0:23:53] Dank u wel.

[0:23:54] Mevrouw Teunissen, Partij van de Dieren.

[0:23:58] Ja, voorzitter.

[0:23:58] Ik was ook wat later, dus misschien is het al aan bod gekomen aan het begin.

[0:24:03] Het gaat over de definitie van klimaatfinanciering.

[0:24:06] De OESO-richtlijnen worden natuurlijk gehanteerd, maar die zijn vrij breed.

[0:24:11] Mijn vraag is, is er nou een vastomlijnende definitie van wat is klimaatfinanciering?

[0:24:16] En zo ja, is die veranderd in 2026 in de begroting?

[0:24:22] Mevrouw van Ark, CDA.

[0:24:28] Goed.

[0:24:33] Mijn vraag is eigenlijk van... U geeft aan dat er steeds meer focus op lage- en middeninkomenslanden is.

[0:24:43] Is dat... Ja, kunt u dat ook in cijfers uitdrukken en ziet u dat ook door de bezuinigingen ook in de cijfers terug?

[0:24:56] Dank u wel.

[0:24:56] En u het woord.

[0:25:01] Dank u wel.

[0:25:03] Ik begin met de vraag van meneer Keulemans.

[0:25:09] Ik zal even wat context geven bij dat nieuwe klimaatfinancieringsdoel, want dat roept zowel nationaal als internationaal nog steeds heel veel vragen en discussie op.

[0:25:17] Vorig jaar, tijdens COP29, is een internationaal klimaatfinancieringsdoel overeengekomen.

[0:25:24] bestaat uit allerlei verschillende onderdelen en de twee meest in het oog springende onderdelen zijn de 300 miljard waar mijn collega Paul naar verwees en die oproep om gezamenlijk tegemoet te komen aan de financieringsbehoefte van ontwikkelingslanden die op basis van berekeningen van internationale expertgroepen uit de 1300 miljard per jaar

[0:25:49] per 2035 bestaat.

[0:25:53] En dat is heel nadrukkelijk een oproep aan alle actoren.

[0:25:55] Dus je hebt het over landen, maar je hebt het ook over private partijen, et cetera.

[0:26:00] En eigenlijk binnen die 1300 miljard is daar een specifieke opdracht aan landen.

[0:26:04] En dat is die 300 miljard.

[0:26:07] En daar is afgesproken dat ontwikkelde landen, waaronder Nederland, het voortouw nemen.

[0:26:12] Maar is er ook afgesproken dat inderdaad, nou ja, Paul die noemde het al, dus alle leningen van mdb's dus ook als ze zijn toe te rekenen aan ontwikkelingslanden of bredere landen, daarin kunnen worden meegerekend en is er ook een oproep gedaan aan anderen

[0:26:32] Dus niet die relatief kleine groep aan ontwikkelde landen of traditionele donoren om ook een bijdrage te leveren.

[0:26:38] Dus denk aan de China's van deze wereld, Saudi-Arabië, de VAE, Singapore, dat soort landen.

[0:26:47] Dus om inderdaad ook aan die 300 miljard een steentje bij te dragen.

[0:26:51] En hoe nu verder?

[0:26:52] We staan nu eigenlijk nog aan het begin van die periode, want we hebben het over een periode van 2026 tot 2035 en in 2035 moet dus

[0:27:00] die 300 miljard eigenlijk behaald zijn.

[0:27:04] En landen zijn nu, niet alleen Nederland, maar ook internationaal heel erg aan het kijken.

[0:27:07] Oké, hoe gaan we dat vormgeven?

[0:27:08] Wat is daarvoor nodig?

[0:27:10] Wat betekent dat ook voor de rapportage?

[0:27:13] En dat proces komt nu op gang.

[0:27:16] Dat zijn deels nationale processen, maar het is ook onderdeel van de rapportages die we internationaal moeten doen aan

[0:27:22] de UNFCCC, wij rapporteren als Nederland ook aan de EU, om inderdaad inzichtelijk te maken van jaar naar jaar, of eigenlijk die rapportage gaat over een periode van twee jaar, van oké, hoeveel hebben we nou eigenlijk bijgedragen aan klimaatfinanciering.

[0:27:36] En internationaal, binnen die context van die COPs, wordt daarover verder gesproken en zijn er een aantal momenten geïdentificeerd waarin eigenlijk een beetje een pijlstok genomen zal worden.

[0:27:49] 2028 is een belangrijk moment, dat is ook in het besluit over die NCQG, dat internationale klimaatfinanciering opgenomen, waarin een internationaal comité eigenlijk kijkt van waar staan we nou?

[0:28:02] Maar er is afgelopen jaar tijdens die COP ook besloten van we moeten eigenlijk in de brede spreken in die context van die COP over klimaatfinanciering en daar zal de implementatie van dat internationale klimaatfinancieringsdeel ook zeker onderwerp van gesprek zijn.

[0:28:17] Maar hoe die onderhandelingen lopen, dat valt te bezien.

[0:28:21] Het zijn vrij brede oproepen, vrij brede programma's en daar is dus ook ruimte voor verschillende... Het kan verschillende kanten op bewegen.

[0:28:30] En u noemde specifiek ook die oproep tot de verdrievoudiging van adaptatiefinanciering.

[0:28:36] Die moet gezien worden in die context van die 300 miljard.

[0:28:40] En is eigenlijk bedoeld, of komt voort eigenlijk aan een behoefte om ervoor te zorgen dat er binnen die 300 miljard wel voldoende aandacht blijft voor adaptatie.

[0:28:49] En dat raakt natuurlijk ook vaak aan publieke financiering.

[0:28:52] En dat is de reden waarom dat zo expliciet is gemaakt.

[0:28:57] Maar er is inderdaad geen concrete afspraak gemaakt over oké, maar verdriedubbeling op basis waarvan dan?

[0:29:03] Welk jaar is dan het uitgangspunt?

[0:29:06] Is er een groeipad?

[0:29:08] Is er een aandeel per land?

[0:29:10] Daar is allemaal niet toe besloten.

[0:29:12] Dus ik hoop dat dat antwoord geeft op uw vraag.

[0:29:19] Misschien een kleine aanvulling.

[0:29:21] Als de samenstelling van de klimaatfinanciering bij andere landen dezelfde vorm had als bij Nederland, dan was dit waarschijnlijk niet op de agenda gekomen.

[0:29:29] De adaptatie is bij andere landen vaak ondervertegenwoordigd, waar daar wel een hele duidelijke nood ligt.

[0:29:36] Nederland doet het in dat opzicht relatief goed ten opzichte van andere donoren.

[0:29:42] Dan de vraag over de definitie.

[0:29:45] De definitie zijn natuurlijk een internationaal overeengekomen definitie, dus daar heb je dan altijd wel wat minder scherpte in dan dat je het in je eentje bepaalt.

[0:29:57] Ze maken wel een goede categorisering van wat is adoptatie, wat is mitigatie, dus ze geven wel een

[0:30:04] een goed overal beeld en een vergelijkbaar beeld tussen landen in die rapportage.

[0:30:09] Dus voor het doel waar ze voor zijn ingericht, voldoen ze.

[0:30:15] Om daadwerkelijk echt iets te kunnen zeggen over hoe kwalitatief is het programma van verschillende landen.

[0:30:24] Daar zit toch die openheid over wat voor projecten zitten daar dan achter.

[0:30:28] Wat voor fondsen dragen landen aan bij?

[0:30:32] En dat is ook wat je vaak terug ziet in onderhandelingen, van waar zitten de middelen en wat is op dat moment voor de ontwikkelingslanden het meest belangrijk?

[0:30:43] Dus die combinatie van openheid, wat wij proberen te doen via het dashboard, met de markers zou het beeld moeten geven

[0:30:53] Wat voor ontwikkelingslanden, voor de VN, duidelijkheid geeft, dat is wat bijgedragen wordt.

[0:30:58] En dan de tweede vraag, is het gewijzigd?

[0:31:00] Nee, het is niet gewijzigd.

[0:31:04] Ja, dank u wel voor de vragen over focus op lage en midden inkomenslanden.

[0:31:08] Nederland zet zich echt actief in om kwetsbaarheid van landen en gemeenschappen voor de gevolg van klimaatverandering te verminderen.

[0:31:18] En dat is al eerder te sprake komen.

[0:31:20] Dat doen we vooral door een heel sterk inzet op op adaptatie.

[0:31:23] In 2024 kwam 62 procent van onze publieke klimaatfinanciering ging naar adaptatie.

[0:31:31] En we verwachten ook dat dat aandeel zal stijgen omdat we

[0:31:34] Juist op thema's als water- en voedselzekerheid, die daar heel erg aan bijdragen, dat we daar meer aan klimaat zullen gaan doen.

[0:31:43] Enkele jaren geleden is er door onze directie internationaal onderzoek en beleidsevaluatie, IOB, een evaluatie gedaan en die constateerde dat 60% van de publieke klimaatfinanciering van Nederland naar lage- en middeninkomenslanden kwam.

[0:32:02] Wij verwachten niet dat dat per stage sindsdien is veranderd.

[0:32:06] Sterker nog, we denken dat dat zal groeien als we hier nog een keer een evaluatie op los zouden laten.

[0:32:13] Juist ook omdat we nu nog meer aan adaptatie gaan doen.

[0:32:17] Diezelfde evaluatie constateerde ook dat zelfs 50% van de gemobiliseerde private klimaatfinanciering in die periode ook in lage- en middeninkomenslanden terecht kwam.

[0:32:27] Dank u wel.

[0:32:29] Dank u wel.

[0:32:30] Dan gaan we verder.

[0:32:31] Mevrouw Kreuger.

[0:32:33] Ja, dank u voorzitter.

[0:32:34] Ja, nog eigenlijk een vraag over hoe programma's worden geclassificeerd als onderdeel van klimaatfinanciering.

[0:32:41] Natuurlijk juist relevant ook op het moment dat klimaatfinanciering dreigt weg te vallen.

[0:32:47] En dan gaat het om programma's waarbij bijvoorbeeld

[0:32:52] voorlichting over anticonceptie en abortussen wordt meegerekend, subsidies voor kunstenaars uit armere landen, ook bijvoorbeeld onze financiering, de uitvoeringskosten van Invest International.

[0:33:07] Dus op welke manier wordt het gerechtvaardig dat dit bijdraagt aan klimaatfinanciering?

[0:33:16] Dank u wel, voorzitter.

[0:33:18] Zojuist werd inderdaad gezegd dat Nederland de vierde

[0:33:21] financierings van klimaatprojecten, maar ook dat we voldoen aan die internationale normen, of dat we die in ieder geval volgen, de internationale normen van het OESO, maar ook dat we blijven voldoen aan internationale verplichtingen.

[0:33:35] Het klinkt allemaal heel goed.

[0:33:36] Het klinkt alsof we op alles op groen staan, maar toch even de vraag voor de zekerheid, zijn er ook onderdelen waar we op oranje of rood staan?

[0:33:47] Ja, dank.

[0:33:48] Het ging er in het antwoord op mijn eerste vraag al even kort over.

[0:33:51] Nederland vierde van de EU en het werd net ook al in de introductie gezegd dat er ook, dat het als winst werd gezien dat ook opkomende, hoe het dan heet, opkomende landen ook meer gaan bijdragen.

[0:34:03] Dus wat is er nu eigenlijk grosso modo, de laatste stand van zaken, te zeggen over de verhouding qua mondiale klimaatfinanciering tussen de EU en bijvoorbeeld een land als China?

[0:34:11] Kunt u daar meest recent update over geven?

[0:34:17] Mevrouw Libon.

[0:34:22] Ik begin met de vraag van mevrouw Kreuger over hoe we projecten klassificeren als klimaatfinanciering.

[0:34:29] U noemde erbij drie voorbeelden die ik herken uit een artikel van Follow the Money.

[0:34:35] Naar aanleiding van dat artikel hebben wij de projecten die genoemd werden in dat artikel nog een keer weer goed bekeken.

[0:34:42] Het project dat u noemt, Anticonceptie, had niet een marker vanwege de Anticonceptie-component.

[0:34:50] Maar we hebben dus ontdekt dat, vlak na goedkeuring van dat programma, intern besloten was toch geen marker toe te kennen, ondanks dat er wel klimaatrelevantie was.

[0:35:04] Maar dat is door een systeemfout bij ons nooit verwerkt.

[0:35:08] Dus daar zijn we nu achter gekomen.

[0:35:09] Uiteraard corrigeren we dat en dat zal in de komende cijfers dus niet meer terugkomen.

[0:35:15] Het project van het Prins Klaus Fonds op cultuur, daar zijn we inderdaad ingedoken.

[0:35:22] Dat had een marktprincipe aangekregen.

[0:35:25] Vinden we inderdaad bijna de inzien niet terecht en die passen we aan naar een significant.

[0:35:31] Zou die nog maar deels meetellen in overleg met de directie in kwestie.

[0:35:37] En de derde, de uitvoeringskosten.

[0:35:40] De systematiek is nu eenmaal zo dat uitvoeringskosten meegeteld mogen worden als klimaatfinanciering ten behoeve van een project dat bijdraagt aan klimaatfinanciering.

[0:35:51] In dit geval stond het als twee losse activiteiten in ons dashboard, waardoor het natuurlijk opvalt.

[0:35:59] Maar normaal gesproken zit dat

[0:36:01] zitten die kosten binnen een programma en mogen die gewoon meegeteld worden.

[0:36:07] Dus die is gewoon terecht dat dat wel bijdraagt aan de klimaatfinanciering.

[0:36:15] De overige projecten die we hebben, die genoemd waren in dat artikel, zijn we ook allemaal nagegaan en is allemaal verder geconstateerd dat die in lijn met de internationale richtlijnen de markt toegekend hebben gekregen.

[0:36:30] Dank u wel.

[0:36:35] Ja, dank voor de vraag.

[0:36:37] Dit is natuurlijk ons werk, dus wij zijn heel positief over wat we doen.

[0:36:45] Het kan altijd beter.

[0:36:46] En ik denk dat het belangrijkste punt dat ik wil meegeven is dat die klimaatfinanciering... Aan de ene kant gaat het heel erg over wat er voor mensen daadwerkelijk...

[0:36:55] En dat gaat heel snel verloren in het geweld over de onderhandelingen, want dan gaat het heel erg over de centen en hoeveel het dan precies is.

[0:37:05] En daar moeten we altijd een balans in zoeken.

[0:37:09] En het tweede is dat in die onderhandelingen ook altijd bepaalde dingen opkomen als extra belangrijk.

[0:37:18] Dit jaar was natuurlijk de kop in Brazilië, dus er stond ontbossing hoog op de agenda.

[0:37:24] En toen hadden we gelukkig de flexibiliteit nog in de begroting om dus ook mee te kunnen doen aan dat Tropical Forest Forever Facility.

[0:37:33] En dat is dan relatief, ten opzichte van het totaal, een klein bedrag, maar dat heeft dan een groot impact eigenlijk in de manier waarop je financiering bijdraagt aan de onderhandeling, omdat dat dan hoog op de agenda staat en je doet mee aan een initiatief dat in potentie veel financiering kan opbrengen.

[0:37:51] Dus ja, het kan altijd beter.

[0:37:54] Het streven, we hebben een aantal aandachtspunten in de pas op en in de positieve kant is het van, nou, wat komt de politiek aan, waar je of zo moet anticiperen om dat wat je doet ook onder het voetlicht te krijgen op een politiek relevante manier in de onderhandelingen.

[0:38:15] Dank je wel en Koos.

[0:38:16] Ja, en dan op de laatste vraag van meneer Keulemans over de verhoudingen van internationale klimaatfinanciering.

[0:38:21] Het klopt, de EU is de grootste donor of de grootste bijdrage waar het gaat om internationale klimaatfinanciering.

[0:38:30] Dat wil niet zeggen dat anderen niets doen.

[0:38:32] Een land als China heeft best grote investeringen in Afrika, in de Pacific, onder andere op het gebied van hernieuwbare energie, et cetera.

[0:38:41] Ze rapporteren dat echter niet als zodanig, als klimaatfinanciering.

[0:38:45] Dus daar is veel minder zicht op.

[0:38:47] Daar hebben ze ook geen verplichting toe in die zin.

[0:38:51] Lang geleden is besloten dat er slechts een beperkt aantal landen moet bijdragen aan klimaatfinanciering.

[0:38:57] En dat zijn de traditionele donoren.

[0:39:00] waaronder inderdaad Nederland en de EU.

[0:39:04] En een aantal China valt daar buiten, maar inderdaad met dat nieuwe internationale financieringsdoel was het ook een belangrijke inzet, onder andere van Nederland, om ervoor te zorgen van laten we die donorbasis nou verbreden en zorgen dat die landen die kunnen bijdragen, waaronder China en al bijdragen, ook daarover gaan rapporteren, dat inzichtelijk maken, ook omdat je dan veel beter kunt zien

[0:39:25] waar liggen de gaten, maar ook omdat je totaaloverzicht veel beter in kaart kunt brengen.

[0:39:30] Dus wat exact de cijfers en verhoudingen zijn, weet ik niet.

[0:39:34] Maar dat er al wel heel veel gebeurt, ook door landen als China, dat is, dat staat buiten kijf.

[0:39:41] Ik zal nog kort aanvullen aan de vraag van de heer Bamenga.

[0:39:44] Dank u wel, voorzitter.

[0:39:45] Nee, dank voor uw reactie.

[0:39:48] U geeft aan dat er inderdaad een aantal onderdelen in de pasopsfeer zit of dat er een aantal aandachtspunten zijn waar het ook beter kan.

[0:39:55] Maar ik was vooral benieuwd inderdaad naar welke onderdelen dat precies zijn.

[0:40:00] Of u dat misschien kan opnoemen.

[0:40:04] In mijn presentatie noem je al de focus op de minst ontwikkelde landen als je privaat mobiliseert.

[0:40:12] De schuldenlast als gevolg van leningen.

[0:40:19] En in de publieke klimaatfinanciering ook een goede balans tussen adaptatie en mitigatie.

[0:40:27] en het adresseren, zeg maar, vooral van verzoeken op het gebied van weerbaarheid en dat invullen op een manier die zoveel mogelijk aansluit bij de behoeften van de landen zelf.

[0:40:40] Dus dat zijn eigenlijk de drie dingen waar we extra op letten, zeg maar, waar we dat beter kunnen doen, proberen we dat te doen.

[0:40:52] Dank u wel.

[0:40:53] Mevrouw Teunissen.

[0:40:54] Dank u wel.

[0:40:55] U zei eerder dat u veel aandacht heeft voor de schuldenlastvermindering en natuurlijk is dat ook een discussie binnen klimaatfinanciering, dus ik vroeg me af of u daar wat meer op in kunt gaan van hoe voorkomen we nou dat de schuldenlast van armere landen wordt verhoogd door klimaatfinanciering.

[0:41:12] Dank u wel.

[0:41:13] Mevrouw van Ark.

[0:41:16] Dank u wel.

[0:41:17] Ik werd nog even getriggerd door een opmerking van de heer Van der Locht.

[0:41:23] U zei, er zijn nog een aantal knoppen waar we aan kunnen draaien, ook in het kader van minder financiering, dus bezuinigingen.

[0:41:31] Onder andere zei u, we kunnen ook nog private financiering verhogen.

[0:41:35] Volgens mij moeten we vooral daarop inzetten, zoiets zei u. Zou u daar misschien wat concreter op kunnen worden?

[0:41:41] Welke knop kunnen we dan draaien en wie is dan precies de geëigende actor die dat moet doen?

[0:41:50] Dank.

[0:41:51] Ik had een vraag over naar welke landen eigenlijk de financiering gaat.

[0:41:54] Want we hebben in onze... Hoe zeg ik dat?

[0:41:58] In onze positionering vaak heel veel aandacht ook voor de kleine eilandstaten in het hele klimaatfinancieringsdebat.

[0:42:06] En hoeveel geld gaat er daadwerkelijk naar de kleine eilandstaten?

[0:42:09] En in hoeverre is dat beperkt doordat het meeste van ons geld gaat naar landen met wie wij een relatie hebben binnen het BHO-beleidsterrein?

[0:42:19] Dank u wel.

[0:42:19] Mevrouw Libon.

[0:42:27] Ja, de schuldenlast.

[0:42:27] Ik kan het niet in detail beantwoorden, moet ik eerlijk toegeven.

[0:42:33] Dus wat ik zei, we liften mee op de inzet vanuit de mensen die de ontwikkelingsbank beheren.

[0:42:40] We vragen daar naar aanleiding van de motie extra aandacht voor van hoe zit dat in elkaar en is er wel voldoende garantie vanuit

[0:42:50] die inzet vanuit de banken voor klimaat, omdat het grote investeringen zijn, dat dat niet uit de hand loopt.

[0:42:58] Maar welke maatregelen daar precies bij horen, moet ik u schuldig blijven.

[0:43:04] Ik kan daar iets aan vullen.

[0:43:09] Ik heb het dan specifiek over onze eigen klimaatfinanciering uiteraard.

[0:43:13] We doen multilateraal en bilateraal.

[0:43:16] Waar het gaat om ons bilaterale instrumentarium kijken we heel goed.

[0:43:19] Ook als het gaat, we doen vooral veel giften en verder kijken we ook goed in geval van een onhoudbare schuldenlast, dan is dat ook een voorwaarde of eigenlijk een criterium om dus geen kredieten of garanties aan landen te geven.

[0:43:33] Dus aan de voorkant wordt wel gekeken van welke landen kunnen überhaupt iets aan en welke niet.

[0:43:38] En waar het gaat inderdaad om de multilaterale ontwikkelingsbanken is er een schuldenraamwerk.

[0:43:47] Dat is bedoeld eigenlijk om de schulden van ontwikkelingslanden te monitoren en ook te bewaken dat deze schulden ook niet onhoudbaar worden.

[0:43:55] En momenteel zijn er ook gesprekken gaande over een hervorming van dit raamwerk.

[0:44:01] Dat raamwerk is heel breed en wij dringen er ook op aan binnen die onderhandelingen of die gesprekken dat klimaat er ook een prominente plek in blijft houden.

[0:44:17] De private financiering, ik zei niet met namen, maar meer als een van de twee.

[0:44:27] Dus één is inderdaad proberen om de relevantie van de publieke uitgaven

[0:44:33] te verhogen en de tweede is de privaat mobiliseren.

[0:44:37] Dus we hebben binnen het artikel 2.3 de ruimte die er is gaan we inzetten voor instrumenten die zoveel mogelijk

[0:44:48] kapitaal mobiliseren op het gebied van klimaat.

[0:44:54] Dat doen we samen met FMO.

[0:44:56] We zijn met twee ideeën bezig.

[0:44:59] Eén om een grote verzekeraar aan boord te krijgen bij klimaatfinanciering en een ander instrument waarbij we of meer Nederlandse bedrijven ook kunnen betrekken.

[0:45:13] of ook biodiversiteit mee kunnen nemen.

[0:45:16] Dus daar zijn we nog een beetje in onderzoek, zeg maar, hoe dat zou kunnen.

[0:45:19] Maar het zit hem dus meer dan in de allocatiekeuze, zeg maar, binnen dat artikel.

[0:45:23] Of dan ga je een programma doen op het gebied van bossen, wat je publiek financiert.

[0:45:29] Dan is het één keer en dan is het besteed.

[0:45:34] Of doe je een instrument waarmee je dus kan mobiliseren en dan dus meer middel ophaalt in het private sector.

[0:45:44] Dank u wel.

[0:45:47] Wat betreft de laatste vraag, mevrouw Kreugen, over welke landen de financiering gaat en hoeveel naar de kleine eilandstaten.

[0:45:54] Klimaatfinanciering is integraal onderdeel van onze ontwikkelingssamenwerking en dat heeft een heel sterke geografische focus op bepaalde gebieden, dus Sahel, Horn van Afrika en de MENA-regio.

[0:46:08] En daarmee komt daar ook het gros van onze klimaatfinanciering terecht.

[0:46:15] Eerlijk gezegd weet ik niet precies of hoeveel er ook nog in kleine eilandstaten komt, want u kan dat aanvullen.

[0:46:22] Maar het zal minder zijn dan de andere regio's, omdat dat de geografische focus is van ons beleid.

[0:46:28] Ja, nee, helemaal eens.

[0:46:29] En ter aanvulling, we geven dus ook financiering aan grotere fondsen, dus bijvoorbeeld de GEV, de Global Environmental Facility.

[0:46:40] En dat doen we ook dus bewust, want daar zitten dus ook programma's die wat de kleinere eilandstaten ondersteunen.

[0:46:46] Dus we hebben niet een rechtstreekse programmering op, maar dan via de grotere fondsen.

[0:46:52] En hetzelfde geldt bijvoorbeeld met de Asian Development Bank.

[0:46:55] Daar hebben we ook een faciliteit lopen en die ondersteunen bijvoorbeeld weer wat eilanden met hele grote klimaatuitdagingen in het Pacific, in het Stille Oceaan.

[0:47:11] Dank u wel.

[0:47:12] Dan wil ik naar de laatste drie vragen.

[0:47:14] De heer Banenga.

[0:47:16] Dank u wel, voorzitter.

[0:47:19] Klimaatfinanciering is duidelijk integraal.

[0:47:21] geregeld.

[0:47:23] Ik vroeg me alleen af wat wordt er in 2.3 geregeld, wat op andere plekken niet geregeld wordt of wel geregeld.

[0:47:33] Ja, dank u wel.

[0:47:36] Er werd eerder al aan gerefereerd dat er een omslag merkbaar is van ook investeringen qua adaptatie en dan in kwetsbare landen.

[0:47:44] Mijn vraag is dan wel, kunt u wat nader toelichten wat in die definitie kwetsbare landen zijn?

[0:47:48] Zijn dat landen die gewoon geografisch gezien extra kwetsbaar zouden zijn?

[0:47:52] Bijvoorbeeld klimaatverandering of wordt er ook gekeken naar het welvaartsniveau van dergelijke landen?

[0:47:56] Kunt u daar wat nader op ingaan nog?

[0:48:01] Dank.

[0:48:02] Ik vroeg me af.

[0:48:03] Als het gaat om China, is er duidelijk een verbreding die plaatsvindt wat betreft de donorbasis?

[0:48:09] En dan is de vraag hoe we voorkomen dat dat weer ergens anders wordt afgesnumpt, dus dat je eigenlijk alleen op papier een verbreding hebt.

[0:48:19] En is dat ook iets waar Nederland zich voor inzet in onderhandelingen, dat die donorbasis daadwerkelijk ook in de praktijk verbetert en verbreedt?

[0:48:29] Dank u wel.

[0:48:31] Mevrouw Liwon.

[0:48:35] Op artikel 2.3 zitten de uitgaven voor hernieuwbare energie.

[0:48:41] Het kabinet heeft besloten om de kleinschalige hernieuwbare energie af te bouwen.

[0:48:45] Dat is nog dit jaar en dan loopt het langzaam af.

[0:48:48] De uitgave op het gebied van bossen loopt ook iets terug als gevolg van de bezuinigingen, maar is nog steeds een belangrijk onderwerp.

[0:48:56] Dan de instrumenten voor privaat mobiliseren.

[0:49:00] de uitgaven voor kennis, je moet je denken aan WRI, de ondersteuning van de NDC's, en de uitgaven... De nationale klimaatplannen die de landen moeten opstellen.

[0:49:15] En de fondsen, dus het Green Climate Fund, Global Environmental Facility, het Adaptation Fund van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank, et cetera.

[0:49:25] Ja, dan zal ik zelf nog even ingaan op de vraag over kwetsbare landen en het welvaartsniveau.

[0:49:35] Wat je ziet, eigenlijk proberen wij in ons beleid ons eigenlijk zo goed mogelijk aan te passen aan de behoeften van de landen.

[0:49:42] En het betekent dus bijvoorbeeld, nou ja, Sahelregio, dat is een hele kwetsbare landenregio, dus daar heb je andersoortige

[0:49:49] ...programmeringen en interventies op klimaat... ...dan bijvoorbeeld een land als Kenia... ...wat ook gewoon de nodige klimaatuitdagingen heeft... ...maar waar het dan veel meer gaat over een andere vorm van samenwerking.

[0:50:01] Ze zijn bijvoorbeeld veel meer geïnteresseerd in... ...hoe kunnen we op water samenwerken... ...hoe kunnen wij dat klimaatbestendig neerzetten.

[0:50:11] En daar werken we bijvoorbeeld ook heel erg nauw samen... ...met Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen... ...om dat verder vorm te geven.

[0:50:17] Dus in die zin is het vrij gevarieerd.

[0:50:20] Koonsje voor wat betreft de donorbasis.

[0:50:24] Verbreden van de donorbasis is zeker onderdeel van onze inzet en niet alleen van Nederland maar van een veel bredere groep landen.

[0:50:33] De afspraken die inderdaad in dat nieuwe financieringsdoel zijn gemaakt zijn minder vergaand dan wij eigenlijk hadden gehoopt.

[0:50:39] gehoopt dat we dat veel explicieter hadden kunnen maken.

[0:50:41] Nu staat er, er zijn vrijwillige bijdragen van anderen worden aangemoedigd en dat komt heel erg voort uit het feit dat die groep landen absoluut niet hun status wil verliezen en bang is dat ze natuurlijk verplichting aan hun broek krijgen.

[0:50:56] En tegelijkertijd is het wel heel erg bedoeld om juist die pot met geld te vergroten, omdat de uitdagingen op het gebied van klimaat eigenlijk alleen maar groter worden.

[0:51:05] En daar komt onze inzet in ieder geval uit voort.

[0:51:08] En ook omdat landen al veel doen, moedigen we ze aan om daar in ieder geval transparant over te zijn als een soort van eerste stap.

[0:51:14] Maar idealiter ga je nog een stap verder.

[0:51:20] Heel veel dank.

[0:51:21] We zouden nog één vraag kunnen doen als iemand een prang ondervraagt.

[0:51:27] Verduidelijk aan de vraag als laatste.

[0:51:32] Nee, dat was mijn vraag misschien niet helemaal duidelijk, want ik vroeg van... Kijk, als je puur kijkt naar geografische ligging, dan zijn er natuurlijk ook gewoon relatief welvarende landen die aan de ontvangende kant van klimaatadaptatiebudgetten zouden moeten zitten.

[0:51:45] Kijk, Nederland ligt een groot deel onder zeeniveau, dus er moet ook natuurlijk nog... Waarschijnlijk, neem ik aan, dat er ook naar welvaartsniveau gekeken wordt van landen.

[0:51:53] Dus hoe wordt die verdeling gemaakt?

[0:51:55] Hoe wordt vastgesteld welke landen nou ontvangers zullen zijn bij zo'n klimaatadaptatieophoging van budget en welke landen

[0:52:02] de donatoren daarvan zijn.

[0:52:04] Mevrouw Van Ark had ook nog een hele korte vraag als laatste.

[0:52:08] In die tabel op de derde slide staat bij multilaterale ontwikkelingsbanken er staat verder geen percentage bij klimaatrelevantie.

[0:52:17] Ik begrijp dat niet zo goed.

[0:52:19] Kunt u dat toelichten?

[0:52:22] Tot slot.

[0:52:30] Ja, het is aan alle landen zelf om te bepalen aan wie ze hun klimaatfinanciering beschikbaar stellen.

[0:52:40] Dus het is niet vastgesteld van er moet zoveel naar deze groep landen en zoveel naar die landen.

[0:52:46] En dat leidt ook wel tot uitdagingen.

[0:52:48] Bijvoorbeeld op het gebied van Sits, je hebt een aantal eilanden, die zijn hartstikke rijk, maar die zijn wel super kwetsbaar.

[0:52:55] En die trekken dan ook wel aan de bel.

[0:52:58] Wat Wambi al aangaf,

[0:53:00] is dan meestal gaat dat via de fondsen.

[0:53:03] Dat is eigenlijk een beetje de makkelijkere weg, of via de landen die met dat betreffende eiland een relatie hebben, om dus die wat rijkere eilandstaten ook te bedienen.

[0:53:15] Maar het komt voor dat door de focus op de armste landen, een aantal landen die wel kwetsbaar zijn en wel behoefte hebben, niet worden bediend.

[0:53:24] Het is uiteindelijk aan alle landen zelf,

[0:53:27] In de VN levert iedereen zijn rapportage in en daar komen dan plaatjes uit van waar het zwaartepunt ligt van de financiering.

[0:53:37] En de landen die niks krijgen, die trekken natuurlijk zelf ook aan de bel als ze vinden dat het niet goed terechtkomt.

[0:53:48] Wat betreft uw laatste vraag, mevrouw Van Ark, dat zijn de bijdrage aan de multilaterale ontwikkelingsbanken die via de begroting van financiën lopen.

[0:53:57] Dus dat is niet binnen de begroting van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking.

[0:54:02] En dat zijn drie losse bedragen naar drie banken en die hebben wij niet afgezet binnen het... Dus daar hebben we niet een percentage van berekend binnen het grotere budget van die...

[0:54:14] Dus vandaar dat daar geen percentage bij vermeld staat.

[0:54:26] ...een waarschuwing, zeg maar, voor het lezen van het verslag.

[0:54:29] Er zit een omslag in, zeg maar, hoe we het rapporteren als gevolg van COP29.

[0:54:34] Dus waar we eerst, zeg maar, het bedrag wat we gaven aan de mdb's meerekenen... ...en dan vervolgens de outflows die aan ons gerelateerd waren... ...krijgt u nu in het jaarverslag, vanaf volgend jaar... ...de volledige outflows die aan Nederland zijn toegerekend.

[0:54:50] Dus daar gaat u een verschil zien in het verslag.

[0:54:53] Maar dat zullen we ook toelichten, zodat dat zichtbaar is.

[0:54:56] Sorry, mag ik dan nog even aanvragen?

[0:55:01] Dat betekent dan tegelijkertijd dat de manier zoals we het nu deden, dus de inflows die nu in de publieke klimaatfinanciering staan, er dan dus niet meer in.

[0:55:10] Dus we gaan dan over naar een nieuwe manier van tonen van de klimaatfinanciering.

[0:55:16] Heel kort, mevrouw Kreug.

[0:55:17] Uw voorzitter zit op hete kolen namelijk.

[0:55:21] Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik die uitleg niet geheel snap, wat er gezegd wordt.

[0:55:26] Dat zeg ik even eerlijk.

[0:55:27] Maar als die klimaatrelevantie dus kennelijk niet gerapporteerd wordt, dan neem ik aan dat dus die 107 miljoen ook niet meegeteld wordt in onze klimaatfinanciering.

[0:55:45] Nu wel, nu zit hij onder publieke klimaatfinanciering en straks zit hij apart onder de outputs van de mdb's.

[0:55:53] We zullen het goed toelichten in het verslag.

[0:55:57] De cijfers die we u gegeven hebben is de cijfers zoals we die van 2026 ook over 2026 over aan u zullen rapporteren.

[0:56:07] Dus daarom hebben we, het is inderdaad een beetje verwarrend dat we die ene tabel 24 hebben gedaan en die andere 26, maar ik denk belangrijk is om vast te houden van de huidige aanwijzingen zijn, output van de mdb's totaal, publieke klimaatfinanciering en privaat gemobiliseerd en die maken we ook als zodanig zichtbaar in het verslag.

[0:56:27] Sorry voor de verwarring.

[0:56:29] Misschien daarop aanvullend, dit komt ook heel erg omdat de banken steeds meer zelf rapporteren over klimaatfinanciering.

[0:56:40] Dus daarom wordt het ook makkelijker voor ons om dat allemaal mee te gaan nemen.

[0:56:46] Geweldig.

[0:56:47] Nou, dat waren een hele hoop vragen en sommige vragen riepen weer andere vragen op, maar daar is een technische briefing voor.

[0:56:52] Heel veel dank voor jullie komst, uitleg en geduld en de collega's voor de vragen.

[0:56:57] En dan wens ik u verder een hele fijne dag.

[0:56:59] Dank u wel.