EU-uitbreiding

[0:00:03] Bij deze open ik de sessie van de Vaste Kamercommissie voor Europese Zaken.

[0:00:10] De Volgcommissie Buitenlandse Zaken is voor deze sessie ook uitgenodigd en we zijn hierbij ingekomen voor een technische briefing over EU-uitbreiding.

[0:00:18] En we krijgen dat uitgelegd door de verschillende ambtenaren die aanwezig zijn.

[0:00:22] Ik zal niet iedereen voorlezen, misschien kun je heel kort vertellen ook voor welk departement u werkt en op welk dossier.

[0:00:27] En dan begrijp ik als het goed is dat u een eerste toelichting geeft, een presentatie geeft.

[0:00:31] En dan komt er ruimte voor vragen vanuit de leden van wie sommigen nog later zullen aansluiten.

[0:00:36] Mevrouw Bakker.

[0:00:37] Hartelijk dank en dank ook voor de gelegenheid om deze technische briefing te verzorgen.

[0:00:42] Mijn naam is Helene Bakker, directeur-generaal Europese Samenwerking op het ministerie van Buitenlandse Zaken.

[0:00:46] Ik heb meegenomen Caroline Lubbingen van de directie Europa, die veel kennis heeft van de westelijke Balkanlanden.

[0:00:52] Larissa Versloot, en zij is gespecialiseerd in de institutionele kant van de Europese Unie.

[0:00:57] Vivian Huygen en G. Kuipers, die allebei aan de EU-uitbreiding werken binnen de Directie Integratie Europa, het externe beleid.

[0:01:05] De opzet van deze briefing gaat door een paar dingen heen.

[0:01:07] Ik zal het proberen ook snel te doen, zodat we ook zeker voldoende tijd voor vraag en antwoord overhouden.

[0:01:13] Ik zal iets zeggen over de uitbreidingsmethodologie.

[0:01:15] en het toetredingsproces, hoe dat eruit ziet, dan per kandidaat lidstaat de stand van zaken doorlopen.

[0:01:23] Ik zal kort stilstaan bij geleidelijke integratie en ook de steun die verleend wordt aan de kandidaat lidstaten bij hun ervormingsagenda.

[0:01:32] We kunnen het kort even hebben over toetredingsverdragen en ook de toekomst van de Europese Unie vanuit het absorptievermogen van de EU.

[0:01:42] En dan misschien eerst maar even over welke landen we het hebben.

[0:01:46] Dat zijn op dit moment tien landen, zes westelijke Balkanlanden, Albanië, Bosnië, Herzegovina, Kosovo, Noord-Macedonië, Montenegro, Servië.

[0:01:55] Oekraïne, Moldavië, Georgië en Turkije.

[0:01:58] Met Turkije ligt het toetrainingsproces de facto stil sinds 2018.

[0:02:05] Met Georgië, die net de kandidaatlidstatus kreeg, ligt dat proces sinds 2023 stil.

[0:02:16] Voordat je begint aan toetreding zijn er een aantal voorwaarden waar je aan moet voldoenen.

[0:02:19] Een land moet een Europese staat zijn.

[0:02:21] Die eis is ook vastgelegd in het verdrag.

[0:02:23] Dus toen Marokko in 1987 een lidmaatschapsaanvraag deed, kon het op basis van het feit dat het niet in Europa gelegen is,

[0:02:32] snel worden afgedaan.

[0:02:34] Een land moet de Uniewaarde, artikel 2 van het verdrag van de Europese Unie, eerbiedigen en ook onderschrijven.

[0:02:40] Dan hebben we het over menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, respect voor de rechtsstaat en mensenrechten.

[0:02:46] Een land moet ook voldoen, dat is vastgelegd in Europese raadsconclusies aan de Kopenhagen-criteria.

[0:02:52] Dat wil zeggen stabiele instellingen, mensenrechten, democratie, rechtsstaat respecteren, inclusief ook het respect voor

[0:02:59] en de bescherming van minderheden, een goed functionerende markteconomie zijn en het vermogen hebben om lidmaatschapsverplichtingen ook op zich te nemen en deze uit te voeren.

[0:03:10] Het EU-recht moet effectief kunnen worden toegepast.

[0:03:13] En zoals ik al zei, deze Copenhagen-criteria heeft de Europese Raad vastgelegd in conclusies.

[0:03:18] Die kunnen dus ook weer met consensus worden gewijzigd door de Europese Raad.

[0:03:23] En tenslotte, een EU-land moet het EU-archie overnemen.

[0:03:27] wet en regelgeving en dat is een grote klus en dat acquis is ook niet statisch want dat verandert natuurlijk doorlopend.

[0:03:35] Kom bij de volgende slide, dan zie je waar er onderhandeld over wordt.

[0:03:40] Dat zijn zes thematische clusters, 33 beleidsinhoudelijke hoofdstukken.

[0:03:47] En die clusters die beginnen altijd met wat wij noemen het fundamentals cluster.

[0:03:55] Daarin gaat het heel erg over de rechtsstaat, fundamentele rechten, rechtspraak, vrijheid, veiligheid.

[0:04:00] Ook migratie zit hierin, openbare aanbestedingen, statistiek, financiële controle.

[0:04:06] We noemen dat fundamentals omdat het een cluster is dat als eerste in de uitbreidingsmeteorologie open gaat en eigenlijk ook gedurende het hele proces van onderhandelingen open blijft, als laatste gesloten wordt.

[0:04:17] En de meteorologie stelt ook dat je bij elke opening en sluiting van een hoofdstuk ook kijkt naar de algehele staat van de rechtsstaat in een land.

[0:04:27] Dat was het overzicht van zeg maar de hoofdstukken waarover inhoudelijk onderhandeld wordt.

[0:04:35] Die uitbreidingsmethodologie die is in 2020 voor het laatst aangepast, herzien, en die vormt eigenlijk de basis waarop landen beoordeeld worden en dat gaat op basis van eigen merites voor ook voor een

[0:04:47] Nederlandse overheid en het kabinet altijd een zeer belangrijk uitgangspunt.

[0:04:53] Ik noemde dat net al, dat fundamentals cluster, het belang van de rechtsstaat, dat is de basis voor een stabiel democratisch systeem en koppelt ook de voortgang in de onderhandelingen op andere beleidsterreinen aan de voortgang in die rechtsstaatshervorming.

[0:05:07] Dus dat is een zeer centraal

[0:05:09] cluster.

[0:05:11] Corruptiebestrijding is sinds 2020 ook centraler komen te staan in het proces, heeft nu een plek in alle sectoren die onder het vergrootglas liggen.

[0:05:25] Ook belangrijk om te zeggen dat alle kandidaten hetzelfde toetredingsproces doorlopen.

[0:05:30] Dat wordt bepaald door die methodologie en ook de afzonderlijke onderhandelingsraamwerken die zijn vastgesteld.

[0:05:36] Je kan voor kandidaat lidstaten ook

[0:05:39] specifieke en extra eisen opnemen en dat is bijvoorbeeld voor Servië het geval.

[0:05:44] Daar is gezegd we willen ook dat jullie de betrekkingen met Kosovo normaliseren en dat is echt onderdeel van het onderhandelingsraamwerk en dat valt dan onder hoofdstuk 35 de extra vereisten.

[0:05:58] Dat proces is altijd omkeerbaar.

[0:06:01] Dat wil zeggen dat hoofdstukken die voorlopig gesloten zijn ook weer geopend kunnen worden als de Raad daartoe zou besluiten.

[0:06:08] Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als er een terugval optreedt.

[0:06:15] Per toetredingsproces, per kandidaat lidstaat, en we gaan dadelijk door het hele proces heen van hoe dat eruit ziet voor die kandidaat lidstaten, zijn er ongeveer honderd beslismomenten waar lidstaten met unanimiteit akkoord moeten geven op basis van deze metrologie.

[0:06:31] En dat geldt bijvoorbeeld voor het openen van de clusters en het sluiten van de individuele hoofdstukken onder die clusters.

[0:06:38] Dat op zichzelf zijn al 45 unanimiteitsmomenten per kandidaat lidstatus.

[0:06:46] Dit is wat wij altijd noemen het ganzenbord van de toetreding.

[0:06:53] Dit zijn alle stappen die een land moet doorlopen om uiteindelijk bij dat lidmaatschap uit te komen.

[0:07:00] Daar zit niet een fixt ritme in.

[0:07:03] Het tempo van het toetredingsproces wordt door de landen zelf bepaald.

[0:07:09] Het gaat erom hoe snel ze aan voorwaarden voldoen.

[0:07:12] Dus we hebben ook nooit een datum fixatie in dat proces.

[0:07:16] Uiteindelijk is het tempo van de toetredingen in handen van het land dat wil toetreden.

[0:07:25] Bijvoorbeeld een slide, dan loop ik er kort doorheen en dan kunnen we ook zien waar de verschillende landen zich bevinden in dat gansbord.

[0:07:31] Het begint met een aanvraag van een lidmaatschap.

[0:07:35] Dat kan dus ieder land op het Europese continent in theorie doen.

[0:07:39] Je ziet meteen hier Kosovo als land dat nog door vijf EU-lidstaten niet erkend wordt.

[0:07:46] is in dit stadium blijven hangen.

[0:07:48] Dus die zitten nog steeds in die allereerste stap aanvraag lidmaatschap.

[0:07:52] Als een land lidmaatschap aanvraagt, dan kan de raad de commissie vervolgens verzoeken om daar een opinie op af te geven.

[0:08:01] Wat is de status van het land?

[0:08:02] Hoe ziet het eruit?

[0:08:03] Wat is er nodig?

[0:08:04] Dat moet de raad dus besluiten.

[0:08:06] In het geval van Kosovo dus nog niet gebeurd.

[0:08:09] Dan komt de commissie met zo'n opinie over die potentiële kandidaat-lidstaat.

[0:08:15] Hierin geeft de commissie ook aan welke hervormingsprioriteiten een land zou moeten voldoenen, waar een land op zou moeten focussen.

[0:08:22] Dat noemen we het AVI.

[0:08:23] En dan de vierde stap in dat proces is het besluit van de Raad formeel om dan ook die kandidaat-lidstatus toe te kennen.

[0:08:31] Dat is een procedureel besluit.

[0:08:32] Er volgt nog niet uit dat er dan onmiddellijk onderhandeld gaat worden.

[0:08:36] Daar zitten nog een aantal stappen tussen.

[0:08:38] Hier zie je Georgië, dat heeft de kandidaat lidstatus verkregen in 2023 en daarna is er dus geen voortgang geboekt met Georgië.

[0:08:50] Dan besluit de Raad de onderhandelingen te openen.

[0:08:53] Dat is het moment waarop het screeningproces start op al die, nou ja, eerst op dat eerste cluster van de fundamentals.

[0:09:00] Om te kijken wat er allemaal moet gebeuren, aan welke benchmarks het land moet voldoen.

[0:09:05] En dat, nou ja, dat is dus een belangrijk moment en daar zie je ook dat, nou ja, dat kan ook heel tijdrovend zijn.

[0:09:11] Bosnië-Herzegovina zit nog in deze fase.

[0:09:14] Bosnië is kandidaat lidstaat sinds 2014.

[0:09:19] In maart 2024 heeft de Raad besloten toetraingsonderhandelingen te openen en dan is de vaststelling van het onderhandelingsraamwerk de volgende stap, maar daar zijn we met Bosnië nog niet.

[0:09:32] Dan kom je bij dat vaststellen van het onderhandelingsraamwerk.

[0:09:34] Dit zijn de afspraken op basis waarvan die onderhandelingen dan gevoerd gaan worden.

[0:09:40] Dat betreft zowel de inhoudelijke prioriteiten als ook de afspraken over de spelregels.

[0:09:44] Hier is Noord-Macedonië kandidaat lidstaat sinds 2005.

[0:09:53] Noord-Macedonië komt niet verder omdat er in dat eisenpakket ligt dat er een grondwetswijziging doorgevoerd moet worden.

[0:10:01] Dat is als voorwaarde gesteld.

[0:10:04] En totdat Noord-Macedonië aan die eis heeft voldaan stemt niet de raad in met het openen van cluster 1 en het vervolg daarvan andere clusters.

[0:10:13] Ook Oekraïne zit in deze fase van het toetredingsproces, kandidaat lidstaat sinds 2022.

[0:10:20] De aanvraag is gedaan daags na de Russische inval.

[0:10:24] Kijk, met Oekraïne zou een heel groot, eigenlijk op één lidstaat na de hele Raad klaar zijn om stappen te zetten in de zin van het openen van cluster 1.

[0:10:33] Daar ligt een blokkade op.

[0:10:37] Ook Nederland en ook het kabinet heeft de Kamer daarover geïnformeerd dat als dat besluit om cluster 1 te openen zou voorliggen,

[0:10:43] Nederland voornemens is om hiermee in te stemmen, als de Raad inderdaad concludeert dat aan die opening benchmarks is voldaan.

[0:10:52] Als cluster 1 geopend is, zou ook op basis van de screening die verricht is, het kabinet voornemens zijn om in te stemmen met het openen van cluster 2 en cluster 6.

[0:11:01] Cluster 2 gaat over de interne markt en cluster 6 over de externe betrekkingen.

[0:11:06] Maar die besluiten liggen dus nu nog niet voor, omdat we ook weten dat daar een blokkade op rust.

[0:11:12] dan kunnen er geen formele stappen worden gezet.

[0:11:15] Wel heeft in relatie tot Oekraïne op 11 december vorig jaar een informele bijeenkomst plaatsgevonden voor ministers van Europese Zaken in Leviv, in Oekraïne, om ook de voortgang van het EU-toetredingsproces van Oekraïne te bespreken.

[0:11:29] En Nederland heeft hier ook het EU-perspectief van Oekraïne onderstreept en tegelijkertijd ook aangegeven dat concrete resultaten, onder andere op het gebied van rechtsstaatshervormingen, anticorruptie, essentieel zijn voor de voortgang op het pad.

[0:11:42] Ook Moldavië zit in dit blokje en daar geldt eigenlijk hetzelfde als voor Oekraïne.

[0:11:50] Behalve dan dat er voor Moldavië inderdaad geen obstakel is om over te gaan tot het openen van cluster 1, maar Moldavië en Oekraïne zichzelf gekoppeld voelen.

[0:12:02] Nou, ik krijg trouwens te zeggen dat dat in het proces eigenlijk niet een formele koppeling is.

[0:12:06] Er is nooit sprake van koppeling van landen.

[0:12:08] Landen worden op hun eigen merites beoordeeld.

[0:12:11] Maar goed, als zij zelf die politieke koppeling leggen, dan is dat aan hen.

[0:12:17] Het is voor ons, wij kijken

[0:12:20] op de merites van de individuele landen zelf.

[0:12:24] Komen we bij de volgende slide.

[0:12:25] Dat is dan waar de toetredingsonderhandelingen bezig zijn.

[0:12:30] Dit betekent de overname van het hele EU acquis.

[0:12:33] Daar wordt natuurlijk op gemonitord.

[0:12:34] Er wordt ook gekeken naar hoe dat geïmplementeerd wordt.

[0:12:36] En dat is een heel tijdrovend, intensief proces.

[0:12:40] Hier zit ook wel de transformatieve kracht van het toetredingsproces in.

[0:12:44] Dit is echt hoe je je land en je samenleving inricht op dat EU lidmaatschap.

[0:12:50] Vier landen voor wie de toetredingsonderhandelingen geopend zijn.

[0:12:56] Montenegro is daarin koploper, kandidaat lidstaat sinds 2010.

[0:13:03] Alle clusters en hoofdstukken zijn met Montenegro geopend en inmiddels zijn twaalf hoofdstukken onder voorbehoud gesloten, waarvan vijf in december vorig jaar.

[0:13:14] Het volgende hoofdstuk dat voor ligt om te worden gesloten, dat is hoofdstuk 32 over financiële controle

[0:13:20] En dat wordt naar verwachting aan marge van de aankomende Raad Algemene Zaken onder voorbehoud gesloten.

[0:13:29] Montenegro zit ferm in dat proces.

[0:13:31] We verwachten dat de commissie ook zal aanbevelen om een aantal andere hoofdstukken onder voorbehoud te sluiten, nog onder het Cypriotische EU-voorzitterschap.

[0:13:40] En in het geval van Montenegro, daar zal ik dadelijk nog wat meer over zeggen, wordt ook het voorbereidend werk verricht om tot een toetredingsverdrag te komen.

[0:13:49] Servië is kandidaat lidstaat sinds 2012, daar zijn 22 van de 35 hoofdstukken geopend, 2 zijn er voorlopig gesloten en de commissie beveelt eigenlijk al sinds 2021 aan om ook de resterende hoofdstukken onder cluster 3, dat gaat over concurrentievermogen en inclusieve groei, om die te openen omdat Servië aan de technische criteria daarvoor heeft voldaan.

[0:14:13] Maar sinds 2021 zijn geen stappen gezet omdat er geen overeenstemming is in de Raad.

[0:14:20] In onze kabinetsappreciatie staat dat het openen van cluster 3 op dit moment geen recht zou doen aan de toegenomen zorgen over de rechtsstaat.

[0:14:29] En ook in lijn met de motie van de leden Piri en van Kampen, de Raad in december 2024 geconcludeerd heeft dat dat besluit opnieuw moet worden bezien op basis van aanzienlijke verdere voortgang van Servië op het gebied van rechtsstaat.

[0:14:43] en ook in de betrekkingen met Kosovo.

[0:14:47] Dus we zitten daar nog steeds in die situatie met Servië.

[0:14:52] Dus dat betekent eigenlijk vanaf 2021 geen voortgang in die toetredingsonderhandelingen.

[0:14:58] Albanië, kandidaat lidstaat sinds 2014 en Albanië heeft in 2024 en 2025 alle zes de onderhandelingsclusters geopend.

[0:15:09] En de eerstvolgende stap met dat land nu is een weging van de voortgang op de interim benchmarks.

[0:15:16] Dat zou je kunnen zien als een soort tussentijds rapport of een midterm review.

[0:15:21] En die stap moet gezet worden voordat er ook weer kan worden overgegaan tot het sluiten van hoofdstukken onder voorbouwt.

[0:15:32] Daarvan heeft het kabinet in de kabinetse appreciatie gezegd dat Albanië de komende periode ook verdere voortgang dient te maken met de uitvoering van hervormingen, in het bijzonder ook op het gebied van de fundamentals.

[0:15:43] En dat er een stevig track record moet worden opgebouwd voordat we gaan sluiten.

[0:15:49] Dan het laatste deel van het gansenbord, de laatste stappen, dat is wanneer je de onderhandelingen afsluit.

[0:15:53] Als alle hoofdstukken gesloten zijn, dan wordt een toetredingsverdrag opgesteld.

[0:15:58] De Raad keurt dan nog eerst de toetredingsaanvraag goed.

[0:16:02] Ook het Europese parlement moet dit goedkeuren.

[0:16:06] Dan heb je de toetredingsverdrag en de ratificatie door alle nationale parlementen ook.

[0:16:13] En pas dan komt EU-lidmaatschap in zicht.

[0:16:17] Dat is het volledige proces.

[0:16:21] Als je kijkt naar het Nederlands beleid is dat redelijk consistent geweest.

[0:16:26] Eigenlijk al sinds de, ten tijde van de toetreding van Kroatië.

[0:16:29] Dat is de laatste EU-lidstaat die er in 2013 is bijgekomen.

[0:16:33] Toen stond Nederland ook al bekend als strict but fair.

[0:16:37] Voorgaande kabinetten hebben diezelfde lijn vervolgd.

[0:16:40] We zijn strict fair.

[0:16:42] en engaged geworden.

[0:16:44] En dat engagement geeft ook uiting aan onze betrokkenheid bij het toetredingsproces en de steun die we verlenen aan kandidaat lidstaten om daarin ook te helpen.

[0:16:54] Zeker ook op de onderwerpen die wij daarin belangrijk vinden rondom het versterken van de rechtsstaat zal ik zo ook nog iets over zeggen.

[0:17:01] De tekst van het huidige regeerprogramma staat op de sheet.

[0:17:08] Hierin ook duidelijk aandacht voor de strenge eisen die er gelden aan het lidmaatschap en de centrale plaats van de Kopenhagen-criteria hierin.

[0:17:17] En ook hier benadruk ik nog een keer dat voor Nederland die merit-based approach, het beoordelen van elke kandidaat-lid staat op eigen merites centraal staat.

[0:17:30] De Kamer informeren we met regelmaat.

[0:17:32] Het belangrijkste moment is altijd als de commissie in het najaar met het jaarlijkse voortgangsrapport komt, waarin een aantal zaken wordt gezegd over uitbreiding in zijn algemeenheid, maar ook de voortgang per land wordt genoemd.

[0:17:48] Daar komt een uitgebreide kabinetse appreciatie op.

[0:17:50] En in de tussentijd, als er stappen gezet worden,

[0:17:53] Dat gebeurt in het kader van de RAS-cyclus, in het kader van bijvoorbeeld het openen van clusters of het sluiten van hoofdstukken, dan vindt er een intergovernementele conferentie plaats.

[0:18:06] Dat is vaak al marge van de RAS en daar wordt de Kamer ook over geïnformeerd.

[0:18:11] Dan kort nog, voordat ik afrond, over de steun die we geven aan hervormingen.

[0:18:15] Dat gebeurt natuurlijk zowel vanuit de EU zelf, die daar een instrument voor heeft in het extern beleid, de pre-accessiesteun.

[0:18:22] Dat is onder het huidige MFK zo'n 14,2 miljard euro.

[0:18:26] De commissie heeft in het volgende MFK-voorstel de prestatiegerichte steun meer verankerd.

[0:18:34] Daar is Nederland ook voorstander van, dat je een goede link legt tussen de hervormingsagenda, de conditionaliteit en de steun.

[0:18:42] En er zijn ook een aantal andere financiële instrumenten vanuit de EU die sterk gekoppeld zijn aan hervormingen.

[0:18:50] Dat geldt bijvoorbeeld voor de Oekraïne-faciliteit, het groeiplan voor Moldavië en het groeiplan voor de Westelijke Balkan.

[0:18:58] Nederland geeft ook bilateraal steun.

[0:19:00] Dat doen we vooral ook vanuit het Matra-programma.

[0:19:03] Dat gebeurt government-to-government, maar ook via maatschappelijke organisaties.

[0:19:07] Ook dat is een beetje afhankelijk van de situatie en de context in het land zelf.

[0:19:13] Maar om een aantal voorbeelden te noemen, in Moldavië hebben we geholpen bij de vetting en de doorlichting van rechters en aanklagers.

[0:19:21] In Georgië en Servië richt de steun zich vooral op het maatschappelijk middenveld.

[0:19:25] En in Albanië dragen we bij aan de speciale aanklagen tegen georganiseerde misdaad en corruptie, SPAC.

[0:19:33] Er is ook een financieel staatje opgenomen waarin ook de bezuinigingen op het matra instrument, nou ja, die vinden hun weerslag, dat loopt dus aanzienlijk terug wel.

[0:19:44] Tot slot nog goed om te noemen dat we in het geval van Oekraïne vorig jaar in Leviv voor het eerst een bilaterale conferentie gedaan hebben, zoals we daar ook ooit met Polen mee begonnen zijn, inmiddels ruim 33 jaar geleden.

[0:19:59] De Leviv-conferentie die komt in maart naar Nederland.

[0:20:02] We zullen dat in Breda doen en dat zijn een aantal ambtelijke werkgroepen ook op verschillende thema's die voor die uitbreiding ook relevant zijn.

[0:20:09] Dus we proberen daar echt handen en voeten te geven ook aan de ondersteuning in het proces.

[0:20:14] Kort over geleidelijke integratie.

[0:20:18] Om het perspectief in de potentiële EU-traders levend te houden, zijn er mogelijkheden om alvast vooruitlopend op die toetreding geleidelijk te integreren in de interne markt.

[0:20:32] van de Europese Unie.

[0:20:34] Dat kan bijvoorbeeld door Rome like at home, toetreding tot CEPA.

[0:20:41] Dat kan een hele goede manier zijn om dat perspectief ook levend te houden.

[0:20:46] Altijd wel belangrijk dat de integriteit van de interne markt en ook de

[0:20:52] de adequate naleving van dat EU-AQI, dat dat wel ook goed in het oog gehouden wordt.

[0:20:59] In april vorig jaar is hierover een AIV-adviesaanvraag ingediend, mede ook op het verzoek van de Kamer en we verwachten dat advies in het tweede kwartaal van dit jaar.

[0:21:10] Toetredings, ja, nog kort om te noemen ook twee impact analyses die we laten doen ook op het effect van de uitbreiding, dat is er eentje die heeft

[0:21:19] betrekking op het economisch effect en de ander op de migratiestromen die bij de onderzoeken zijn ook aan de Kamer aangeboden.

[0:21:30] We zetten dat ook uit en we gebruiken dat ook om feitelijk ook te kunnen onderbouwen wat verwachten we, wat zien we ook aan effecten.

[0:21:41] Ik zeg nog kort iets over toetredingsverdragen en de toekomst van Europa, omdat we in het geval van Montenegro nu naar de situatie toegaan dat het voorzitterschap dat zal voorstellen, te komen met een ad hoc werkgroep die zich gaat bezighouden met de inrichting van dat toetredingsverdrag, het voorbereidende werk.

[0:21:59] Dat heeft op zich niks te maken met het tempo van de hervormingen.

[0:22:02] Je ziet dat Montenegro in een stadium komt waarbij dit opportun wordt.

[0:22:06] Maar goed, het wil niet zeggen dat daarmee binnen een X periode die onderhandelingen afgerond zijn.

[0:22:13] Wat ik al zei, dat bepaalt Montenegro, dat tempo ligt echt bij hen zelf.

[0:22:19] We willen goed kijken naar dit toetredingsverdrag natuurlijk, want het zal ook een blauwdruk vormen voor eventuele toekomstige verdragen.

[0:22:27] En je kan in het toetredingsverdrag ook een aantal zaken regelen rondom die toetreding.

[0:22:33] Zoals bijvoorbeeld opnemen, waarborgen tegen terugval op verplichtingen die tijdens de toetredingsonderhandelingen zijn aangegaan.

[0:22:40] Waaronder natuurlijk de rechtsstaat.

[0:22:43] De commissie heeft dit ook al aangegeven, benadrukt in het uitbreidingspakket vorig jaar.

[0:22:48] En ook in zo'n toetredingsverdrag worden overgangsmaatregelen en termijnen opgenomen.

[0:22:54] En dat kan onder andere het geval zijn voor het vrij verkeer van werknemers en diensten.

[0:22:58] Allerlaatste opmerking over de toekomst van de Europese Unie, want parallel aan dat toetredingstraject van kandidaat lidstaten moet ook de EU zich natuurlijk voorbereiden op uitbreiding.

[0:23:11] De EU moet ook het vermogen hebben om nieuwe lidstaten te absorberen.

[0:23:14] Dat is ook een belangrijke overweging bij uitbreiding.

[0:23:16] Dat is ook onderdeel van die Kopenhagen criteria.

[0:23:19] De afgelopen jaren heeft de EU zich daar ook een aantal keer over uitgesproken.

[0:23:24] In Granada bijvoorbeeld in oktober 2023 hebben regeringsleiders vastgelegd dat de EU echt aan de slag moet met het interne voorwerk en ook de hervormingen in het licht van uitbreiding en in 2024 heeft de Europese Raad daarover

[0:23:40] een routekaart opgesteld en ook de commissie uitgenodigd om dat verdere werk te structureren langs vier werkstromen.

[0:23:47] En die werkstromen zijn dan waarde, rechtsstaat, beleid, begroting.

[0:23:50] Dat is natuurlijk deels ook in relatie tot het MFK en de governance kant, de institutionele kant en de manier waarop de Unie bestuurd wordt.

[0:24:00] Waar we zitten in dat proces, op dit moment wachten we op beleidsevaluaties die de commissie heeft toegezegd die de gevolgen van uitbreiding in kaart brengen.

[0:24:08] We wachten daar eigenlijk al een tijdje op.

[0:24:11] We hopen dat dat snel komt.

[0:24:13] Op basis daarvan kunnen we ook een analyse maken welke hervormingen eventueel nodig zijn om nieuwe lidstaten succesvol te kunnen absorberen.

[0:24:22] En hier is de kern van de kabinetsinzet dat uitbreiding niet ten koste mag gaan van het handelingsvermogen van de EU.

[0:24:28] En dat hangt natuurlijk ook weer samen met die bescherming van de rechtsstaat, erbiediging, grondrechten, et cetera.

[0:24:34] Nou, dat voor wat betreft de inleiding.

[0:24:38] En graag bereid vragen.

[0:24:40] te beantwoorden.

[0:24:41] Hartelijk dank.

[0:24:43] Dank voor de toelichting.

[0:24:45] Dan ga ik nu kijken aan de leden.

[0:24:46] Mijn voorstel zou zijn dat u gewoon één vraag kan stellen, direct het antwoord en een korte vervolgvraag.

[0:24:50] En daarbij ook een verzoek aan u om de vragen van inhoudelijke aarde te zijn.

[0:24:54] We hebben dinsdag het debat met de minister, dus dan kunt u uw politieke mening ook heel stevig neerzetten, uiteraard.

[0:24:59] De heer Van der Lee, voor uw vraag.

[0:25:02] Ja, dank voorzitter.

[0:25:02] Een excuus is dat ik te laat was.

[0:25:05] Ik had iets anders en het liep uit.

[0:25:09] Ik ben bekend met alle formele stappen, de Copenhagen-criteria.

[0:25:14] Maar ik heb even een vraag over, omdat er toch ook wel veel discussie is over gebaseerd toetreden, met name in het licht van geopolitieke ontwikkelingen en natuurlijk ook de oorlog.

[0:25:26] Hoe sterk speelt die discussie nou en zijn er aanwijzingen dat dat zoiets echt op handen is?

[0:25:32] Of is de inschatting dat dat wel een discussie is, maar voorlopig

[0:25:38] geen gevolgen zal hebben.

[0:25:40] Zelfs niet als er een deal of een akkoord komt en staakt het voer rond de Oekraïne.

[0:25:46] Omdat er in ieder geval argumenten worden gegeven om met name Oekraïne en Moldavië ja misschien toch wat sneller gebaseerd toe te laten treden vanwege meer die veiligheidsdimensie.

[0:26:02] Er zitten heel veel aspecten aan deze vraag waarvan een deel denk ik ook politiek is.

[0:26:06] Maar wat ik erover kan zeggen is dat er

[0:26:09] Natuurlijk zien wij dat er discussies zijn, bijvoorbeeld ook omtrent de uitbreidingsmethodologieën, waarbij nu nog heel veel stappen met unanimiteit worden gezet.

[0:26:19] Die discussie hebben we ook in de Europese Raad op ons af zien komen, daar is zeker over gesproken.

[0:26:24] Daar zijn ook wel voorstellen van lidstaten die zoeken naar misschien meer gekwalificeerde meerderheidsbesluiten op een aantal van die technische tussenstappen, bijvoorbeeld bij het openen van clusters.

[0:26:36] Die discussie is zeker gevoerd in relatie tot Oekraïne, omdat daar een feitelijke blokkade door één lidstaat op tafel lag.

[0:26:45] Dat heeft nog niet geleid tot een aanpassing van de uitbreidingsmeteorologie.

[0:26:48] Dus die uitbreidingsmeteorologie is nog steeds wat die is, met de unanimiteitseisen op al die stappen.

[0:26:53] Dus wat ik zei over de honderd sloten op de deur in totaal en de...

[0:26:58] 45 daarvan die betrekking hebben op openen en sluiten.

[0:27:02] Dat is nog steeds de structuur waarin we werken.

[0:27:09] Wat er verder besproken wordt rondom Oekraïne in andere settings, dat haakt niet in op waar wij in het kader van

[0:27:22] EU-uitbreiding mee bezig zijn.

[0:27:24] Dus als dat politiek zo besloten zou worden en daar komt iets uit, maar dat is nu niet aan de orde in rasbesprekingen, ja, dat moeten we afwachten en dat zal een politieke afweging zijn.

[0:27:44] Ik kan daar wel over zeggen dat ik kan me in de Raad en ook gezien het speelveld in de Raad en het krachtenveld,

[0:27:52] niet goed voorstellen dat daar voor Oekraïne iets uitkomt dat niet ook op andere kandidaatlidstaten of potentiële toetreders dan van toepassing zou... Tot nu toe is natuurlijk de meteorologie voor iedereen gelijk.

[0:28:08] Heer Van der Leen, nog een volle vraag?

[0:28:12] Dan gaan we door naar de heer Vermeer.

[0:28:15] Dank u wel voor de toelichting en ook voor de handige kenniskaart.

[0:28:19] Deze presentatie krijgen wij nog maandag zondag, hoop ik.

[0:28:23] Alvast bedankt daarvoor.

[0:28:25] Even richting de voorzitter.

[0:28:27] Ik moet iets voor twee uur vertrekken om op twee uur bij de volgende afspraak te kunnen zijn.

[0:28:32] Dus het heeft niets te maken met wat er op dat moment gesproken wordt.

[0:28:35] Het woord overgeven, meneer Vermeer.

[0:28:37] En de heer Van der Lee had het al over dat proces.

[0:28:40] En we zagen vanmorgen zelfs weer mededelingen van de minister-president en zo.

[0:28:45] Maar mijn vraag is even, dat proces zoals dat nu is vastgelegd,

[0:28:50] Hoe is dat vastgelegd in een wet of hoe is dat vastgelegd en wie kan dat aanpassen en welk proces moet dan doorlopen worden en wat is de rol van de Tweede Kamer erin als er toch het idee leeft dat het proces aangepast zou moeten worden.

[0:29:09] En heel technisch, mevrouw Bakker noemde straks dat corruptiebestrijding een belangrijk onderdeel is, maar ik kon niet zien, die stond niet als een los

[0:29:19] item bij onderhandelingshoofdstukken, dus ik was nog even heel technisch benieuwd onder welk puntje dat valt.

[0:29:27] Ja, om met die vraag te beginnen, corruptie is juist een dwars doorsnijdend onderwerp in de zin van dat het juist op alle sectoren in die verschillende hoofdstukken, dat het daar wordt meegenomen en dat is inderdaad in de onderhandelingsmethodologie zoals die in 2020 is vastgesteld, is dat een verandering, dus dat

[0:29:48] Corruptie is meer in de limelight komen te staan.

[0:29:52] Als u het heeft over een proces, neem ik aan dat u het heeft over de uitbreidingsmeteorologie en hoe die veranderd wordt.

[0:29:57] Dat kan ook alleen maar met unanimiteit.

[0:30:00] Dus je kan daar wel verandering in aanbrengen.

[0:30:02] Je zou daar dingen kunnen wijzigen.

[0:30:04] Dat is ook in het verleden regelmatig gebeurd.

[0:30:06] Eerst openden we ieder hoofdstuk individueel.

[0:30:08] Dat zijn nu clusters geworden.

[0:30:10] Het horizontale belang van de rechtsstaat is sinds 2020 toegevoegd.

[0:30:15] Dus die uitbreidingsmeteorologie kan zeker veranderd worden, maar dat gebeurt met unanimiteit.

[0:30:21] Dus daar moet iedereen het mee eens zijn.

[0:30:24] De heer Vermeer.

[0:30:24] Ja, dank u wel.

[0:30:28] Iemand roept dat iets versneld moet, dan zou dat hoogstens de urgentie aan kunnen geven van het doorlopen van de stappen.

[0:30:38] Maar kan dat niet de stappen veranderen op dit moment?

[0:30:41] En mijn vraag staat nog open.

[0:30:43] En wat is de rol van de Tweede Kamer hierin?

[0:30:46] Zitten daar nog voorhangen op als die methodiek aangepast gaat worden, ook al is er unanimiteit binnen de Raad?

[0:30:58] U kan toelichten, maar volgens mij loopt het gewoon via de Europese raaddebatten in dat geval.

[0:31:02] Maar dat betekent dus dat wij het kabinet bij meerderheid steun kunnen geven of niet steun kunnen geven op zo'n standpunt.

[0:31:07] Misschien kunt u verder toelichten of er nog wetgeving achter zit.

[0:31:10] Maar dat suggereert dat de Kamer hier geen enkele invloed op heeft?

[0:31:15] Nou, dat zou ik niet willen suggereren.

[0:31:22] Misschien heel kort.

[0:31:23] Er zijn geen wetgevende instrumenten of dergelijke.

[0:31:26] Het is geen wet die aangepast wordt, maar het is bij unanimiteit in de Raad.

[0:31:29] Dus dat betekent dat voorafgaand die Raad de Kamer hier wel over plenair zal debatteren en ook per motie zal moeten aangeven wat de standpunt hier in het parlement is.

[0:31:37] Ja, maar heel technisch gezien, een motie kan gewoon naastig neergelegd worden.

[0:31:41] Het kabinet kan dus inderdaad een besluit nemen wat de Tweede Kamer niet voorgelegd gekregen heeft om over het besluit zelf te stemmen.

[0:31:54] Ja, nu ga ik een debat met de heer Vermeer aan, volgens mij, over het proces.

[0:31:56] Nee, nee, ik wil geen debat.

[0:31:58] Ik wil weten hoe het... De dubbelcheck, volgens mij, er is geen wet waarover wij gaan stemmen, dus er is ook geen voorhang, dus het zal via de Europese raaddebatten lopen.

[0:32:07] Ja, en de moties die daar worden ingediend, bijvoorbeeld over het niet-openen cluster drie met Servië, of het vasthouden aan unanimiteit in de EU-uitbreidingsmeteorologie, ja, die worden vanzelfsprekend meegenomen.

[0:32:22] De heer Van Houwelingen.

[0:32:23] Ja, dank.

[0:32:24] Ja, onderhandelingen die ook voor onze Kamer vaak niet echt doorgrondelijk zijn.

[0:32:27] Maar dat is een ander verhaal.

[0:32:28] Heel veel dank voor uw toelichting.

[0:32:29] Ja, ik ben zelf eigenlijk maar aan één ding geïnteresseerd als het om de toetredingsproces gaat.

[0:32:33] Dat is het Nederlands belang.

[0:32:35] En dan vraag ik me af in dat hele zorgvuldige proces.

[0:32:37] Waar wordt dat gewogen?

[0:32:39] Dus ik kan me voorstellen, bijvoorbeeld als het om Oekraïne gaat, dat er misschien mensen zijn die straks zeggen land in oorlog, corruptie, veel wapens.

[0:32:44] Misschien is dat het betolken geweest bij een aanval op Nederland via de Noordstream.

[0:32:47] Want het is niet echt in Nederland belangrijk.

[0:32:48] We hebben natuurlijk dat referendum ook gehad tien jaar geleden.

[0:32:51] En waar zit dat in dat zorgvuldige proces?

[0:32:53] Want wat ik eerder gehoord heb bij een technische beweging is zo van dat toch in ieder geval het gewoontecht zo is dat dat hele zorgvuldige proces is doorlopen.

[0:32:59] Ja, dan hoor je als land op het laatst natuurlijk niet tegen te gaan stemmen.

[0:33:02] Maar waar zit dan in dat hele zorgvuldige proces dus die politieke afweging?

[0:33:06] En dan de technische beantwoording daarvan, want ik denk inderdaad wat het Nederlandse belang is, dat is het politieke debat.

[0:33:10] Dus misschien binnen die kaders, mevrouw Wakker.

[0:33:19] Ja, dus ik hoop dat als de Kamer de kabinetsappreciaties van het voortgangspakket van de commissie tot zich neemt, dat u daarin terug kunt zien dat we natuurlijk kijken naar het Nederlands belang in de zin van hoe wordt aan die Kopenhagen-criteria voldaan, hoe doet een land dat, zijn we dan...

[0:33:43] Als een vervolg, vraagt hij.

[0:33:45] Ja, nee, dat is het proces, technisch proces, COPA, begrijp ik allemaal, maar er is een Nederlands belang.

[0:33:51] Er wordt hier in de Tweede Kamer dus een politiek, dat gesprek gaan we niet aan, we hebben ook dat referendum gehad.

[0:33:55] Ik kan u verzekeren, voor heel veel mensen zit dat niet in die COPA-aankriteria, ik heb net al een paar dingen genoemd.

[0:33:59] Dus dat zit niet in dat proces, denk ik, maar waar zitten dus al die overwegen die je net noemde bijvoorbeeld, waar zit dat in dat proces?

[0:34:05] Ik zie nergens dat dat wordt meegenomen.

[0:34:07] En dat is toch heel belangrijk, denk ik, voor het Nederlands belang, toch?

[0:34:11] En volgens u verre kan beantwoorden technisch en anders zal het voor het debat zijn.

[0:34:14] Dit is best wel een grijs gebied waar u in gaat, meneer Van Houwelingen, maar mevrouw Bakker doet een poging en anders zult u de minister daarover kunnen bevragen.

[0:34:22] Nee, maar zo vat ik hem ook zeker op.

[0:34:24] Maar goed, wat wij zelf natuurlijk heel vaak... Kijk, de discussies die we hebben, en ook ambtelijk heb je die discussies, er wordt natuurlijk veel gezegd over de geopolitieke betekenis van uitbreiding en de machtsfactor van de EU in de wereld.

[0:34:38] Uiteindelijk is de EU-uitbreiding een succesvol instrument van het externe beleid van de EU geweest in de zin van, we zijn nu een grote blok.

[0:34:47] We zijn met meer landen, hebben zich geconformeerd aan onze acquis.

[0:34:55] Daar toetsen we op.

[0:34:56] En daarom is die merit-based, dat je elk land ook langs zijn eigen meetlat legt.

[0:35:02] Want we zeggen wel, onder de streep moet de Europese Unie er natuurlijk sterker van worden en niet zwakker van binnenuit.

[0:35:07] Dus dat is een belangrijke afweging.

[0:35:10] Die proberen we zeker mee te nemen, ook in de manier waarop we die landen zelf beoordelen, in relatie tot de manier waarop de commissie dat doet.

[0:35:17] Daar vellen we een eigen oordeel over, daar wordt over gedebatteerd met de Kamer.

[0:35:23] Als je kijkt naar, en ook in het licht van voorgaande uitbreidingen, zijn we daar nou economisch beter van geworden?

[0:35:32] Handelsrelaties winnen altijd wel een beetje aan kracht, soms heel veel.

[0:35:38] Soms wat minder.

[0:35:39] Misschien verwijzend naar de onderzoeken die ik net noemde, zie je dat bijvoorbeeld CEO zegt over toeteren in Albanië, Montenegro.

[0:35:47] Ja, dat zal beperkt zijn.

[0:35:49] Het is wel een positief effect, maar een klein positief effect.

[0:35:54] Belang kan je bijvoorbeeld zien rondom migratie.

[0:35:57] Daarvan kan je ook zeggen, nou, dan kunnen we naar overgangstermijnen kijken.

[0:36:01] Dus op die manier denk ik dat, maar goed, dat is natuurlijk altijd wel binnen de politieke afwegingen die gemaakt worden.

[0:36:10] Heel kort voor duidelijk in de vraag, en dan gaan we door naar de heer Kloss, meneer Van Houten.

[0:36:15] Ja, wat ik hoor, ik zit wel willen naar u te luisteren, maar wat ik hoor is eigenlijk, u probeert op een technocratische manier, zo zie ik dat dan, een EU-belang te schetsen.

[0:36:21] Dat begrijp ik, die komen al in het hele proces.

[0:36:23] Maar dat hoeft, ja, dat is natuurlijk een politieke afweging hier, maar dat hoeft natuurlijk niet een Nederlands belang te zijn.

[0:36:28] En dat is dan mijn zorg bij dit zorgvuldig proces volgens mij.

[0:36:31] Misschien uw een laatste reactie daarop, misschien van belang ook voor de kijker thuis, om over de unanimiteit hierbij te besluiten.

[0:36:35] Dus dat Nederland wel een veto uiteraard heeft op toetreding hierin.

[0:36:41] Dan gaan we door naar de heer Kloss.

[0:36:44] Dank voor de toelichting.

[0:36:46] U schetste de lijn van hoe Nederland kijkt naar toetreding als strict, fair en engaged.

[0:36:52] En de vertaling van dat laatste woord engaged in het Matra-programma, programma voor maatschappelijke transformatie.

[0:36:59] en u liet een reeks zien van bezuinigingen die het demissionaire kabinet voorstelt op dat programma.

[0:37:06] Dus dat het engagement daarmee dan licht afneemt.

[0:37:10] Kunt u schetsen welke programma's daarin mogelijk verdwijnen?

[0:37:13] Welke vormen van hulp die we bieden aan lidstaten om hun rechtsstatelijke kracht op te krikken?

[0:37:21] Hoe wordt dat verzwakt als wij daar bilateraal op bezuinigen?

[0:37:25] Kunt u daar een overzicht van geven?

[0:37:47] Ja, dank u wel.

[0:37:48] Dus voor de maatrapprogramma's, over het algemeen kunnen we zeggen dat het gaat over specifiek de Nederlandse experts die wij leveren, zowel voor contacten met de overheden, maar ook met maatschappelijke organisaties.

[0:38:04] Daarnaast hebben we ook specifieke trainingen die wij aanbieden, maar ook hebben we specifieke dialogen die wij opzetten via het maatrapprogramma.

[0:38:13] Je kan niet specifiek zeggen dat als er een bezuiniging is,

[0:38:16] een specifiek element wordt bezuinigd, maar het overkoepelende gedeelte, daar worden stappen in teruggezet.

[0:38:22] Maar die verschillende elementen, die blijven hetzelfde.

[0:38:27] Een vervolgvraag?

[0:38:28] Nee.

[0:38:29] Dan één korte vraag van mijn kant ook.

[0:38:33] In hoeverre wordt ook de buitenlandse politieke oriëntatie meegenomen van kandidaten, lidstaten in het toeteringsproces?

[0:38:41] Ja zeker, dat is zeker het geval, had ik ook moeten en kunnen zeggen.

[0:38:47] Het is een vrij makkelijke graadmeter van de bereidheid van een land om ook zich te conformeren aan het Europese gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid.

[0:38:57] Dus we kijken heel erg naar die alignment.

[0:39:00] Het laat zich ook uitdrukken in een percentage.

[0:39:02] Dat wil zeggen, wordt aangesloten bij EU-sancties, wordt aangesloten bij EU-statements.

[0:39:08] Sommige van deze landen zijn ook al NAVO-lid.

[0:39:14] Die zitten op een alignment percentage van 100%.

[0:39:19] Land als Servië bijvoorbeeld bungelde lang rond de 50%, zit nu rond 60%.

[0:39:28] Dus dat is zeker een graadmeter.

[0:39:30] En eerlijk gezegd in onze dialogen met die landen zeggen we dit ook altijd, dat dit natuurlijk ook een hele inzichtelijke graadmeter is.

[0:39:37] Dus we verwachten daar ook stappen op.

[0:39:42] De tijd voor een tweede ronde zie ik.

[0:39:43] De heer Van der Lee.

[0:39:44] Ja, toch nog één vraag.

[0:39:46] Omdat in principe moet het gewoon merit based zijn en individueel traject per lidstaat.

[0:39:52] Of je op al die criteria voldoet.

[0:39:53] In de praktijk is dat toch niet altijd zo.

[0:39:56] Omdat er of blokkades zijn van een aantal landen, of er wordt een koppeling gelegd.

[0:40:04] Twee landen moeten gelijktijdig worden toegelaten of niet.

[0:40:08] Maar hoe loopt dat nou in het proces?

[0:40:12] Op welk moment wordt dat nou eigenlijk besproken, besloten?

[0:40:17] Of werkt dit gewoon als een blokkades?

[0:40:19] Dan komt het helemaal stil te liggen.

[0:40:21] En wat gebeurt er dan amtelijk?

[0:40:23] Kunt u daar iets meer over vertellen?

[0:40:26] In beginsel voorziet de meteorologie niet in een koppeling.

[0:40:29] Ik denk dat dat ook een les is van de grote troetreding in 2004, toen dat natuurlijk nog wel met een grote groep lidstaten tegelijk is gebeurd.

[0:40:41] Dus de meteorologie is helemaal individueel ingericht.

[0:40:50] Dit speelt nu vooral bij Oekraïne en Moldavië, maar die koppelen zichzelf, als het ware.

[0:40:59] Daar zijn ook politieke mauverende redenen voor.

[0:41:03] Het is niet iets dat in de meteorologie zit.

[0:41:06] Dus wij kijken individueel naar die landen en individueel naar hun voortgang.

[0:41:12] De heer Van der Lee?

[0:41:14] Geen gevolgvraag?

[0:41:15] U mag nog.

[0:41:17] U bewaart hem voor het debat, hoor ik.

[0:41:18] De heer Vermeer.

[0:41:21] Ja, dank u wel.

[0:41:22] Er werd ook duidelijk weergegeven, het proces is omkeerbaar.

[0:41:29] Zijn er dan ook nog criteria hoe lang een land in een bepaald stadium kan blijven?

[0:41:34] Want Turkije is bijvoorbeeld al heel lang vast op hetzelfde plek op het Ganzenbord, zoals u dat beeldend noemde.

[0:41:42] Maar wanneer gaat die weer terug naar af?

[0:41:46] En wie beslist dat?

[0:41:48] Hoe moet ik dat zien?

[0:41:51] Ja, wederom de Raad met unanimiteit.

[0:41:54] Ja, wederom is dat de Raad met unanimiteit.

[0:41:58] Dus als je stappen die al gezet zijn zou willen terugdraaien, dan vrij is dat wederom een unanimiteitsbesluit.

[0:42:06] Ja, en dan moet gewoon één land in de Raad moet feitelijk het initiatief toenemen en zeggen van nou ik wil het hier eens over hebben en ik wil hier een besluit over of hoe werkt dat?

[0:42:17] Ja, dat zou kunnen, maar meestal besluit de Raad op voordracht van de commissie, doet de commissie een voorstel voor een stap.

[0:42:27] Er zit niet een soort deadline aan.

[0:42:32] Ik probeerde ook aan te geven in mijn introductie door het jaartal te noemen waar sommige lidstaten of kandidaat-lidstaten die status verkregen hebben.

[0:42:41] Dat is in sommige gevallen al echt wel twintig jaar of langer geleden.

[0:42:48] En nu een 100% technische vraag, voorzitter, denk ik.

[0:42:52] Dat stemt de voorzitter nu al vrolijk.

[0:42:57] Misschien ook meer op de integratie dan de uitbreiding, maar ik ben heel benieuwd.

[0:43:00] Wat ik begreep, maar misschien niet het verkeer begrepen, is dat landen die bijvoorbeeld zoals Denemarken die een opt-out hebben op de euro toch geacht worden op een gegeven moment om die euro in te voeren.

[0:43:07] En klopt dat?

[0:43:08] Dat heb ik eigenlijk altijd al willen vragen.

[0:43:09] En is het dan zo dat Denemarken af en toe brieven krijgt van de commissie van ja, wanneer gaan jullie de euro invoeren?

[0:43:16] Toch een technische vraag in ieder geval.

[0:43:17] Het is wel een technische vraag, maar wel buiten het bestek van de EU-uitbreiding.

[0:43:24] Ja, ik weet niet of iemand van jullie iets van toelichting erop kan geven, wetende dat het dan niet in mijn nek is.

[0:43:35] Ik zie dat er gewezen wordt naar de heer Kuipers in ieder geval.

[0:43:40] Ik kan zeggen dat in het kader van toetreding de landen automatisch lid worden van de EMU, de Economische Monetaire Unie, maar dat geldt niet meteen voor de eurozone.

[0:43:52] Dus daar geldt een separaat proces voor, een los proces wat ze moeten doorlopen en dan

[0:43:57] Er zijn een aantal criteria die daarbij komen kijken.

[0:43:59] Ik heb dat nu niet beraad wat dat allemaal precies is, maar dat staat los van het moment van toetreding.

[0:44:05] Dus wel, volgens mij is die vraag eerder ook een paar keer aan bod gekomen, wel dus de EMU, maar de aerozone, daar gaat gewoon een los proces voor, wat ze moeten doorlopen.

[0:44:14] Wat ze kunnen doorlopen, ja.

[0:44:19] Oké?

[0:44:19] Ja.

[0:44:21] Misschien nog even kort over de opt-out.

[0:44:23] Dat is in principe, als een lidstaat zegt oké ik wil een opt-out op een bepaald terrein, dan is het aan die lidstaat om weer het initiatief te nemen om een opt-in te doen.

[0:44:33] Dus daar zit geen dwang bij.

[0:44:35] Dus het ligt bij de lidstaat zelf dan?

[0:44:39] Uiteindelijk alle kennis was gewoon aanwezig hier, dus dat stemte positief.

[0:44:43] De heer Klost.

[0:44:45] Dank, voorzitter.

[0:44:46] U sprak kort over het belang van waarborgen bij toetreding.

[0:44:50] Ik denk vooral op rechtsstatelijk vlak, om te zorgen dat je niet democratic backsliding hebt nadat er is toegetreden.

[0:44:57] Misschien had ik dat even gemist, maar ik was benieuwd naar welke instrumenten er dan precies voor bestaan.

[0:45:02] Hoe voorkom je dat?

[0:45:03] Dat lijkt me heel lastig en is natuurlijk ook niet altijd gelukt in het recente verleden.

[0:45:12] Ja, daar kan ik kort iets over zeggen.

[0:45:15] Ik ben geen rechtsstaat-expert, moet ik daarbij vertellen.

[0:45:19] Maar er is altijd, als je kijkt naar eerdere toeteringsverdragen, zitten er altijd bepaalde overgangsbepalingen bij.

[0:45:29] Ook op het gebied van de interne markt bijvoorbeeld.

[0:45:31] Die hebben ook weer natuurlijk een link met de rechtsstaat.

[0:45:34] Dus je wil ook zorgen dat een nieuwe lidstaat van de Unie

[0:45:38] ...bepaalde delen toegang krijgt tot de interne markt... ...maar dan wil je ook zorgen dat die rechtsstaat goed is geregeld.

[0:45:44] Je wil wel zorgen dat als er bedrijven, Nederlands bedrijven... ...in die nieuwe kandidaat-lidstaat, of die nieuwe lidstaat dan... ...handel drijven dat ze naar een onafhankelijke rechter kunnen, bijvoorbeeld.

[0:45:56] Dus we zijn daar heel alert op.

[0:46:00] We zijn ook aan het kijken, want er is een bepaald pakket aan rechtsstaatswaarborgen...

[0:46:08] in eerdere vragen of die nog voldoende zijn voor de volgende toetredende landen.

[0:46:12] Maar ik weet niet precies nu op het rechtsstaatstuk.

[0:46:19] Ik kan wel aanvullen wat daarover in de laatste kabinetsapplicatie is opgenomen.

[0:46:23] Want ik denk dat de toetredingsverdrag met Montenegro in die zin weer misschien een nieuwe generatie toetredingsverdragen gaat inluiden.

[0:46:31] De commissie heeft ook in haar eigen mededeling gezegd

[0:46:35] In die toetredingsverdragen moeten we sterke waarborgen inbouwen tegen terugval op verplichtingen die tijdens de toetredingsonderhandelingen zijn aangegaan, waaronder die van de rechtsstaat.

[0:46:47] Maar het is wel nog iets, het is iets waarover nagedacht wordt, dus er is nog niet een voorstel daartoe gekomen.

[0:46:53] Daar gaan we echt de komende periode

[0:46:56] bezien waar de commissie mee komt.

[0:46:58] En als lidstaat willen wij hier zelf natuurlijk ook proactief over nadenken hoe je dat dan vormgeeft.

[0:47:03] En daar doen we ook wel outreach naar andere lidstaten om daar goed beslagen ten eis te komen.

[0:47:12] Dank.

[0:47:13] Ik heb zelf nog een aantal heel veel politieke vragen aan wat u waagt voor het debat.

[0:47:15] Ik kijk nog of er nog behoefte is aan de derde ronde.

[0:47:18] Ik zie de heer Van der Lee bedenkelijk kijken, maar nee.

[0:47:22] De heer Vermeer.

[0:47:24] Ja, dank u wel.

[0:47:26] We hebben zeg maar met in bepaalde stadia van het proces gaan EU-landen ook financiële verplichtingen aan met mogelijke toetreders die in het proces zitten.

[0:47:37] Er wordt bijvoorbeeld ook steun aan Turkije is er jarenlang gegeven, die is wel wat afgebouwd.

[0:47:42] Maar betekent het als een land in een bepaald stadium blijft hangen dat dan ook de financiële verplichtingen allemaal maar blijven hangen of zitten daar geen automatische koppelingen in?

[0:47:58] Ja, dank voor de vraag.

[0:48:00] Het is zo dat onder de, dat heet pre-accessie steun, dat is een hoeveelheid geld waar kandidaat lidstaten toegang tot hebben.

[0:48:10] Of daar worden in ieder geval gelden uitgekeerd door de Europese Unie en dat geldt dus voor kandidaat lidstaten.

[0:48:15] Dus in het geval van Turkije is dat in principe ook het geval.

[0:48:18] Daar is wel de lijn van het kabinet dat dat in onze optiek moet voor projecten van wederzijds belang.

[0:48:23] Er zijn ook eerder moties van de Kamer geweest, dus daar zit wel een bepaalde houding van het kabinet tegenover waar we graag zouden willen dat dat geld vervolgens naartoe gaat.

[0:48:31] Maar in principe is het zo dat als je de kandidaat lidstaatsstatus hebt, dat je dus ook een toegang hebt tot die pre-accessie systeem.

[0:48:41] Dus het kan zo zijn dat wij pre-accessiesteun verplichtingen nog steeds hebben en zolang zo'n land in dat stadium blijft hangen, dat we ook moeten blijven betalen terwijl er eigenlijk geen beweging in zit.

[0:48:54] Dat kan in theorie zo zijn.

[0:48:58] Misschien nog ter aanvulling, de besluitvorming hierover loopt niet via de toetredingsprocessen, maar bijvoorbeeld met Georgië is wel degelijk, vorig jaar ook door de commissie, maar de Raad Buitenlandse Zaken heeft daar een aansporing toe gegeven, is besloten om steun aan de overheid stop te zetten, met uitzondering van een paar kleine dingen waar het belang echt heel groot was, en om dat zoveel mogelijk te heroriënteren via maatschappelijk middenveld.

[0:49:25] Dus feitelijk is dat... Afronnend.

[0:49:28] U komt lekker op dreef.

[0:49:29] Sorry, voorzitter.

[0:49:30] Dat mag.

[0:49:30] Ja, ik vind het een heel interessante kost.

[0:49:34] Dus feitelijk is het een soort flankerend ondersteunend beleid ten opzichte van het proces en niet een vast onderdeel van het proces.

[0:49:43] Heb ik dat goed begrepen?

[0:49:46] Ja, dat is goed begrepen.

[0:49:47] En bijvoorbeeld voor het volgende MFK zullen er ook onderhandelingen komen over pre-accessiesteun, maar dat wordt dus losbezien van uitbreiding.

[0:49:56] Voor de faciliteiten die genoemd zijn, Oekraïne, Moldavië, Westelijke Balkan, hebben we ook afzonderlijke processen gehad en afzonderlijke besluitvorming.

[0:50:03] Daarover zijn destijds ook Kamerbrieven gestuurd, die kunnen we ook nogmaals met u delen.

[0:50:08] Tot slot een technische vraag nog.

[0:50:11] Is het ook zo dat in ieder geval de facto dat het buitenland beleid van een kandidaat, lidstaat in grote lijnen ook in overeenstemming moet zijn met de EU?

[0:50:19] En ik denk nou even heel concreet aan Servië, dus die staan natuurlijk heel anders in die Oekraïne-oorlog dan de EU als geheel.

[0:50:26] Is dat een belemmering?

[0:50:29] Zit dat ook in die criteria opgenomen of is dat meer een informele belemmering?

[0:50:33] Hoe kijkt u daar tegenaan?

[0:50:34] Ja, dat is eigenlijk de overeenstemming brengen van je buitenlands beleid met het Europees gemeenschappelijk buitenlandse veiligheidsbeleid.

[0:50:42] Dus dat percentage van alignment zeg maar, dan heb je het inderdaad over overname sancties, het aansluiten bij statements.

[0:50:49] Daar wordt zeker naar gekeken, ja.

[0:50:52] De heer Kloss en u de eer voor de afrondende vraag.

[0:50:55] U besluit op het moment aan u voorbij te laten gaan, dat mag.

[0:50:57] Dan bedank ik alle ambtenaar hier ook voor de heldere presentatie en toelichting.

[0:51:03] Volgens mij heel duidelijk ook voor alle leden.

[0:51:05] Ik zie de heer Vermeer nog steeds enthousiast knikken, dus die vond het een hele mooie sessie.

[0:51:09] Ik dank alle leden en ook de Griffin alle ondersteuning en iedereen die thuis meegekeken heeft en ik sluit de vergadering.

[0:51:14] Dank.