Begrotingsonderdeel Herstel Groningen

[0:00:01] Goedemiddag allemaal, welkom bij de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken.

[0:00:06] Aan de orde is vandaag het wetgevingsoverleg voor het begrotingsonderdeel herstel Groningen.

[0:00:13] Ik heet de minister-president, de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie, de heer Van Maren, van harte welkom, ook welkom aan de leden.

[0:00:19] U heeft aangegeven hoeveel spreektijd u ongeveer denkt te gebruiken.

[0:00:25] Ik wil u vriendelijk verzoeken om u zich daar zelf in ieder geval aan te proberen te houden.

[0:00:30] Het is wetgeving, dus ik zal geen beperking geven op het aantal interrupties.

[0:00:34] Probeer ze wel kort en bondig te doen.

[0:00:36] Probeer ze ook in maximaal drie instanties te doen.

[0:00:39] En ik zou u zelfs willen aanmoedigen om de interruptie te bewaren straks voor de termijn van de bewindspersoon.

[0:00:44] Ik denk dat u daar als Kamer het meeste aan heeft.

[0:00:49] Ja, dan gaan we denk ik van start.

[0:00:50] We houden de volgorde aan waarin we hier zitten.

[0:00:53] De heer Vermeer heeft aangegeven uiterlijk om kwart voor vijf de vergadering te moeten verlaten.

[0:00:58] Mocht blijken dat dat in gedrang komt met zijn inbreng, dan proberen we op het einde even iets te schuiven.

[0:01:04] Dus daar gaan we in ieder geval voor zorgen dat iedereen ook zijn inbreng kan leveren.

[0:01:08] Nee, we gaan gewoon starten en dan kijken we even hoe snel het verloopt.

[0:01:12] Dan geef ik het woord aan de heer Bussof voor zijn termijn.

[0:01:16] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:01:18] Gisteren rond deze tijd zat ik in de Euroborg.

[0:01:25] Ik kan ook niet gewoon ophouden.

[0:01:29] In de Euroborg was het verschrikkelijk koud.

[0:01:33] Maar goed gekleed, vol goede munt, ging ik daar naartoe.

[0:01:36] Met het idee, die drie punten komt wel goed.

[0:01:39] Nou en dat kan niet goed en nou kan ik het de aankomende coalitie natuurlijk niet aanrekenen dat FC niet drie punten heeft binnengehaald.

[0:01:47] Maar zeg ik erbij, maar ik zou wel eigenlijk de aankomende coalitie partijen eigenlijk op het hart willen drukken.

[0:01:56] Hoewel je er niet voor kan zorgen dat Groningen wint, kunnen jullie er wel voor zorgen dat Groningers en gedupeerden van de gaswinning de komende periode niet gaan verliezen.

[0:02:04] Er zijn nog heel veel mensen, duizenden mensen die wachten op versterking, op schadeherstel.

[0:02:10] Er wordt nog gas gewonnen uit de kleine gasvelden en de ongelijkheid groeit.

[0:02:14] En in dat licht hebben jullie de kans om nu ook echt doorbraken te realiseren.

[0:02:18] En verspil die kans niet.

[0:02:21] En er is ook wel wat urgentie bij geboden.

[0:02:24] Ik wil dat graag vandaag ook illustreren aan de hand van enkele voorbeelden en ik wil graag vandaag vier onderwerpen aanstippen.

[0:02:32] Het eerste wat ik eigenlijk wilde benoemen is dat de tijd van wachten niet gratis is.

[0:02:37] In het vorige debat haalde ik zelf al het voorbeeld aan van een oude echtpaar dat met eigen geld heeft moeten inleggen voor de sloop van hun woning en na jaren strijd kreeg ze een deel daarvan terug, maar eigenlijk was het te laat.

[0:02:50] Collega Beckerman gaf het voorbeeld van een 95-jarige man die nog twee jaar langer moest wachten op duidelijkheid.

[0:02:57] Dat zijn schrijnende voorbeelden die niet op zichzelf staan.

[0:03:01] Zo was het ook het Dagblad van Noorden dat zes jaar geleden al gedupeerde van de gaswinning interviewde in de serie Ik Wacht.

[0:03:11] Nou blijkt dat zes jaar later zeventig procent van de mensen die nog steeds in dezelfde woning zitten nog steeds wacht.

[0:03:18] gemiddelde wachttijd negen jaar.

[0:03:21] En dat geeft maar eens aan hoe urgent het is om echt die doorbraak te realiseren en hoe groot de verantwoordelijkheid van een nieuwe coalitie ook is.

[0:03:29] En voorzitter, laat ik daar één voorstel ook alvast aan toevoegen.

[0:03:34] Op dit moment zijn er zeker honderden zaken van mensen die echt compleet zijn vastgelopen.

[0:03:39] Hele langlopende zaken die heel moeilijk gaan.

[0:03:42] En juist voor deze mensen is het denk ik nodig dat er zo snel mogelijk ook perspectief komt en dat zij geholpen worden.

[0:03:48] En daarvoor is een herstelagenda opgesteld en dat is denk ik een goede zaak.

[0:03:52] Die agenda die zou ervoor moeten zorgen dat de verschillende partijen, IMG, NCG, gemeentes bij elkaar aan tafel zitten om die langslopende zaken ook echt op te lossen.

[0:04:03] Ik krijg het idee en ook uit de beantwoording van de staatssecretaris op vragen hierover uit eerdere debatten dat dat nog niet helemaal zo loopt als je zou willen.

[0:04:12] Mede omdat het eigenlijk ontbreekt aan iemand die verantwoordelijkheid heeft en die iedereen die daar aan tafel zit bij elkaar kan zetten en zegt we gaan niet eerder deze kamer uit dan dat het geregeld is voor de langslopende zaken waar we het vandaag over hebben.

[0:04:25] En ik vraag de staatssecretaris dan ook herkent hij dit beeld wat ik schets en voelt hij die urgentie ook dat daar iemand voor aangesteld wordt die eigenlijk die doorbraken kan forceren.

[0:04:33] En voorzitter, dan het punt van ongelijkheid.

[0:04:39] Als het gaat over ongelijkheid, we laasden het volgens mij vandaag in het dagblad ook van mensen in Appingedam toevallig, of nou niet toevallig, ook bij dezelfde straten waar ik recentelijk zelf ook nog ben geweest, waarbij mensen via via moeten horen dat hun buren complete nieuwbouw krijgen en zij zelf horen via via

[0:05:00] dat er niks gebeurt aan hun woning.

[0:05:02] Althans, ze weten eigenlijk niet precies wat er gebeurt aan een woning.

[0:05:05] En dit is niet een voorbeeld wat op zichzelf staat, want zo zijn er tal van voorbeelden.

[0:05:09] Of in Abingedam, of in Temboer, of in Loppersum.

[0:05:12] En naast dat het natuurlijk schrijnend is om te zien dat mensen via via moeten horen wat er wel of niet aan hun huis gebeurt, is het ergste natuurlijk dat die ongelijkheid

[0:05:23] ...dat die ook zorgt voor scheuren in gemeenschappen.

[0:05:27] Mensen kijken op een andere manier naar elkaar.

[0:05:29] Mensen hebben moeite om met hun buren over te spreken... ...omdat ze zien hoe ongelijk ze behandeld worden.

[0:05:36] En dat is een schrijnende ongelijkheid, die moeten we tegengaan.

[0:05:39] En precies daarom was er ook dat rapport van Geel dat zei... ...elke Groninger heeft recht op een veilig, schadevrij en verduurzaamd huis.

[0:05:48] Dat moet het uitgangspunt zijn.

[0:05:50] En ik zou de nieuwe coalitie ook op het hart willen drukken.

[0:05:53] Doe die ere schuld aan Groningen Recht en los die in door ook gehoor te geven aan de aanbevelingen van de commissie van Geel en neem dat rapport over.

[0:06:01] Voorzitter, dan een tweede punt als het gaat om ongelijkheid.

[0:06:04] Maatregel 29 uit Nijmegen.

[0:06:06] Dat is al heel vaak hier voorbijgekomen, ook in de afgelopen debatten.

[0:06:11] Samen met mijn collega Beckerman heb ik er ook voor gewaarschuwd dat de manier waarop die maatregel nu is ingericht ertoe kan leiden dat een nieuwe ongelijkheid ontstaat.

[0:06:20] En ook dat die te bureaucratisch zou zijn.

[0:06:22] En nou lezen we vandaag ook weer...

[0:06:25] Dat inderdaad, doordat er veel regels zijn rondom bijvoorbeeld zo'n verduurzamingsplan, de kans levensgroot is dat er ellenlange wachttijden ontstaan voor mensen voordat zij in aanmerking komen voor daadwerkelijke verduurzaming, omdat ze moeten wachten op zo'n verduurzamingsplan.

[0:06:42] En voorzitter, dat kan niet de bedoeling zijn, vraag ik aan de staatssecretaris.

[0:06:45] En ik zou ook willen weten van de staatssecretaris wat hij gaat doen en welke interventie hij gaat plegen om te voorkomen dat dit ook gaat gebeuren.

[0:06:53] dat deze ellenlange wachttijden ook daadwerkelijk gaan ontstaan en welke veranderingen die bereid is om door te voeren.

[0:07:00] Voorzitter, dan over duurzaam herstel.

[0:07:02] Nog zo'n maatregel waarvan ik denk dat we met z'n allen hoopten en dachten eindelijk, eindelijk gaat het er komen.

[0:07:08] Dit kan echt een verschil maken en natuurlijk hebben we het al vaker gehad over hoe dat in het beginsel nog niet liep.

[0:07:14] Nu kregen we een paar dagen geleden een brief met aanpassingen over deze regeling en wat mij eigenlijk opviel in de vraag die bij mij bleef hangen was ook van ja maar we gaan dus het drempelbedrag dat wordt verhoogd naar 500.000 euro.

[0:07:30] wat op zichzelf een goede zaak is.

[0:07:32] Want inderdaad, wat bleek nou uit de pilot die was gedaan, dat heel vaak het bedrag wat nodig was om die woningen duurzaam te herstellen hoger was dan het initiële 125.000 euro gekozen drempelbedrag.

[0:07:43] Maar lezen we ook dat het gebied eigenlijk kleiner wordt waarvoor deze maatregel van toepassing is.

[0:07:49] En dan is de vraag die bij mij blijft hangen, blijft het bedrijf

[0:07:53] gelijk ja of nee en was dat het uitgangspunt ja of nee en voorzitter dan een derde punt waar ik even bij stil zou willen staan dat gaat over vrijwilligers en het verenigingsleven persoonlijk denk ik dat het verenigingsleven iets is om te koesteren als we het hebben over de leefbaarheid juist ook in een regio zoals Groningen dan spelen verenigingen daarin een cruciale rol de voetbalverenigingen dorpshuizen

[0:08:19] Noem maar op.

[0:08:20] We kunnen niet zonder hen als het gaat over de leefbaarheid.

[0:08:25] En nu is het probleem dat veel van deze verenigingen moeite hebben met het vinden van vrijwilligers.

[0:08:31] Omdat vrijwilligers logischerwijs heel vaak aangeven... ja, ik kan het er nu even niet bij hebben met alle ellende die ik van de gaswinning ook aan mijn hoofd heb.

[0:08:39] En ik denk dat we dat probleem...

[0:08:41] niet geheel kunnen wegnemen.

[0:08:42] We kunnen er alles aan doen om de ellende van deze mensen te verminderen en zo snel mogelijk te zorgen voor die veilige, schadevrije en duurzame huizen.

[0:08:50] Maar wat we ook nog zouden kunnen doen is deze mensen wellicht een klein stukje ontzorgen, misschien met de vrijwilligersvergoeding kunnen helpen dat ze ietsjes meer tijd kunnen vrijmaken van hun werk om bijvoorbeeld te kunnen steken in dat verenigingsleven.

[0:09:03] Want het zou toch eeuwig zonde zijn als juist ook nog door de gaswinningsellende

[0:09:08] Het verenigingsleven in Groningen daar de dupe van is en precies daarom heb ik ook met enkele collega's een voorstel ingediend om voor die vrijwilligers te zorgen dat zij enigszins ruimte krijgen financieel ook en dus ook in tijd om zich te storten op dat verenigingsleven.

[0:09:24] En voorzitter dan tot slot

[0:09:27] Ja, het kan er niet omheen.

[0:09:30] Aan de ene kant wordt er nog gas gewonnen uit de kleine gasvelden.

[0:09:33] Ik oproep ook nogmaals aan de nieuwe coalities, ga geen nieuwe vergunningen verlenen, bouw die gaswinning zo snel mogelijk af.

[0:09:39] Maar hoe kan het, stel jezelf toch de vraag, dat aan de andere kant Shell, notabene weer een nieuwe arbitragezaak is begonnen tegen de Nederlandse staat, omdat ze nog steeds vinden dat ze nog meer geld van de Nederlandse staat moeten krijgen.

[0:09:53] Het is toch werkelijk ongelooflijk dat ze vanuit elke holding die ze hebben, of het Brussel is of nu weer Londen is, alles proberen om maar gewoon de Nederlandse staat een poot uit te draaien.

[0:10:03] En ik vind dat werkelijk waarschaamteloos.

[0:10:05] En ik blijf dan ook en persisteer dan ook in mijn oproep om alles te doen om Shell en Exxon te bestrijden met elke middele die we hebben om ze alle rekeningen voor Groningen te laten voldoen en geen genoegen te nemen met dat zij ons telkens zo'n poot proberen uit te draaien.

[0:10:20] Volgens mij ben ik ruim

[0:10:21] door mijn aangegeven spreektijd heen, dus hier laat ik het bij.

[0:10:25] Dat klopt.

[0:10:25] En de heer Busserhoff deed zijn inbreng namens de fractie van GroenLinks B van de A. Dank u wel.

[0:10:28] Ik geef het woord aan mevrouw Becker-Wan die haar inbreng doet namens de fractie van de SP.

[0:10:33] Ja, voorzitter, normaal begin ik natuurlijk met de inleiding, maar nu begin ik met een gekke vraag.

[0:10:37] Zou u even met deze dobbelsteen willen gooien?

[0:10:41] Want ik kreeg dit weekend van een gedupeerde Groninger een versterkingsspel opgestuurd.

[0:10:47] En het spel laat zo medogeloos goed zien hoe Kafka S de versterking nog steeds verloopt.

[0:10:54] Het doel is om op het laatste vakje te komen.

[0:10:57] Dan start eindelijk je versterking.

[0:10:59] Maar kun je daar eigenlijk ooit komen, is de vraag.

[0:11:03] Want tussendoor trek je kaarten zoals deze.

[0:11:06] U krijgt een nieuw bewonersbegeleider.

[0:11:08] U moet alles opnieuw vertellen.

[0:11:09] Terug naar start.

[0:11:10] De planning van de versterking is uitgesteld.

[0:11:12] Vier vakjes terug.

[0:11:14] U wordt meegedeeld.

[0:11:15] Afwijking van beleid is alleen mogelijk binnen vastgestelde uitzonderingscriteria.

[0:11:20] Twee vakjes achteruit.

[0:11:21] O, er is een aardbeving.

[0:11:23] U meldt schade bij het IMG.

[0:11:24] Dat is een ander traject.

[0:11:25] Terug naar start.

[0:11:26] U wordt meegedeeld.

[0:11:27] Presidentwerking is uitgesloten binnen dit beleid.

[0:11:30] Twee vakjes terug.

[0:11:32] O, de versterkingsaanpak is gewijzigd.

[0:11:34] En weer terug naar start.

[0:11:36] Bent u er al zat van?

[0:11:38] Nou, de bewoners ook.

[0:11:40] Klinken de kaarten onbegrijpelijk?

[0:11:42] Dat is beleid.

[0:11:43] Beleid dat we hier vandaag moeten veranderen.

[0:11:47] Want dit spel zal voor heel veel gedupeerden precies klinken als realiteit.

[0:11:52] De bureaucratische waanzin, de bizarre ongelijkheid.

[0:11:55] En dit voorbeeld, dit spel, komt van de bewoners van de Schipsloot in Loppersum.

[0:12:00] En misschien was de staatssecretaris, ik denk het eigenlijk wel, en net als ik, bij.

[0:12:04] In 2015 in Loppersum in de kerk, toen de start van de versterkingsoperatie werd aangekondigd.

[0:12:11] Loppersum zou als allereerste aan de beurt zijn.

[0:12:13] En nu is het ruim tien jaar later en wachten de bewoners nog steeds.

[0:12:18] En zij komen nu met de hele straat in actie.

[0:12:20] Want terwijl zij in onzekerheid zitten, krijgen de bewoners in de straat achter hen uit hetzelfde cluster wel duidelijkheid.

[0:12:27] Daar krijgen veel bewoners nu sloopnieuwbouw.

[0:12:30] En deze bewoners niet en ze staan al jaren stil en de realiteit is Kafka-esk.

[0:12:34] De NCG die belooft naast mensen te staan, organiseert, nadat bewoners aan de bel trekken, een bewonersavond.

[0:12:41] Mooi, zou je denken.

[0:12:42] Maar er komt niet één NCG-medewerker opdagen.

[0:12:45] Bewoners worden weggezet als moeilijk of emotioneel, terwijl volstrekt onduidelijk is wat dit beleid nou legitimeert en waar het op gebaseerd is.

[0:12:54] En drie vragen zijn hier voor ons cruciaal.

[0:12:58] Eén, erkent de staatssecretaris dat in plaats van de ongelijkheid aanpakken er nog steeds heel veel ongelijkheid wordt gecreëerd?

[0:13:06] Vindt hij deze situatie met zulke ongelijkheid binnen één cluster uitlegbaar?

[0:13:11] En kan hij heel precies aangeven?

[0:13:13] of er vastgesteld kader is dat door de NCG wordt gehanteerd waarop dit beleid is gebaseerd.

[0:13:20] En twee, na de parlementaire enquête is er een nieuwe werkwijze beloofd door de NCG naast de mensen en toch zien veel bewoners dat niet en zien ze nog het al oude wantrouwen.

[0:13:29] Wat gaat de staatssecretaris doen?

[0:13:31] En drie, en dat is de belangrijkste vraag, gaan we eindelijk de adviezen van de commissie van Geel echt uitvoeren?

[0:13:38] Zij onderzochten hoe we ongelijkheid konden aanpakken, kwamen met een hele goede oplossing, maar dit kabinet weigert daarvoor voldoende financiering vrij te maken.

[0:13:46] En zo blijven situaties ontstaan zoals aan de schipsloot.

[0:13:50] En daarmee is dit ook een vraag aan de formerende partijen, met name D66 en CDA, die voorstellen van ons om van Geel uit te voeren de afgelopen jaren wel steunen, maar nu na de verkiezingen terughoudender blijken.

[0:14:02] Voorzitter, al jarenlang delen wij die voorbeelden van schrijnende ongelijkheid en van juist de zwaarst gedupeerden die nog altijd vastlopen.

[0:14:09] De ene straat krijgt wel een werkende aanpak, de tweede een beetje en de derde niet.

[0:14:14] En een pijnlijk voorbeeld ook uit Delfzijl in de wijk Robbenplaat.

[0:14:18] Daar woonden ooit 800 gezinnen en nu zijn er ongeveer 70 gezinnen over.

[0:14:25] Het is een leegstand, een rotzooi en spookbuurt waar je je niet veilig voelt en waar je het woongenot is vergaan, schrijft een van de groupeerden.

[0:14:33] Al zeven jaar wachten zij in een onveilige woning en zij zitten dan in die batch 1588.

[0:14:38] Er werd gelood om nieuwe woningen, maar niet iedereen had geluk.

[0:14:41] En er is geen concreet plan voor sloopnieuwbouw voor hen.

[0:14:45] En nu zitten ze vast in een onveilig huis in een onveilige buurt.

[0:14:49] En nu?

[0:14:50] Want deze mensen zeggen wij zijn gesloopt, we kunnen niet zo verder.

[0:14:54] En ik denk daar ook over na.

[0:14:55] Kun je je voorstellen dat ineens om jou heen je halve buurt verhuisd, of nou meer dan dat, wordt gesloopt, leeg staat, maar jij weet nog steeds niet waar je aan toe bent.

[0:15:05] En deze vragen zijn voor ons cruciaal.

[0:15:07] Eén, de staatssecretaris zegt dat zwaargedupeerden nu met prioriteit geholpen worden.

[0:15:12] De heer Bussel had er ook al over.

[0:15:14] Maar kunnen alle zwaargedupeerden daarop vertrouwen?

[0:15:16] Welk recht kunnen zij ontlenen aan die woorden?

[0:15:19] En twee, deze gedupeerden zitten specifiek in badge 1588.

[0:15:23] Waar kunnen zij terecht wanneer ze vastlopen?

[0:15:25] Kunnen zij ook naar de commissie bijzondere situaties?

[0:15:28] En hoeveel macht heeft deze dan?

[0:15:31] Voorzitter, dan onze jongeren.

[0:15:33] Want steeds vaker spreken we Groningse jongeren die een groot deel van hun jeugd in een wisselwoning zaten, in een staakcaravan in de tuin woonden of eindeloos moesten wachten in een onveilig huis.

[0:15:42] En nu ze uit huis gaan, komen ze eigenlijk weer in diezelfde ellende.

[0:15:46] Ze komen bijvoorbeeld in een zwaar beschadigd of onveilig huis en moeten weer dat hele traject opnieuw in.

[0:15:52] Of ze zien dat er huizen te huur zijn, maar die zijn bijna dubbel zo duur als huurhuizen in de stad Groningen.

[0:16:00] Waarom?

[0:16:01] Omdat de verhuurder ze ook kan verhuren als wisselwoning.

[0:16:04] Echt, voorzitter.

[0:16:04] En eens gezinswoningen in Alpingedam die nu voor 2600 euro per maand worden verhuurd.

[0:16:11] En deze jongeren raken daardoor dubbel gedupeerd door een dubbele wooncrisis.

[0:16:15] En daarom doen wij voorstel voor nijbegun woningen voor jongeren.

[0:16:19] Door leegstand aan te pakken en door te bouwen.

[0:16:21] Kleinschalig projecten die aan alle veiligheidseisen voldoen.

[0:16:25] Deze vragen zijn cruciaal, voorzitter.

[0:16:27] Eén, vorig jaar was er een jongerentop.

[0:16:29] Daar zei de jongere zelf, deze wooncrisis is een van onze grootste problemen.

[0:16:33] Maar gek genoeg is dit niet in de economische of sociale agenda opgenomen die daarna zijn gepresenteerd.

[0:16:39] Hoe kan dat?

[0:16:40] En wil de staatssecretaris dat alsnog recht zetten en met jongeren plannen maken voor nijbegunwoningen?

[0:16:46] En twee, we zien in het bevingsgebied torenhoge huren die worden gevraagd omdat woningen ook verhuurd kunnen worden als wisselwoning.

[0:16:53] En zo komen woningzoekenden er niet tussen.

[0:16:55] Wat wil de staatssecretaris doen om dit aan te pakken?

[0:16:59] Voorzitter, er staan nog heel veel oude schulden aan Groningen open.

[0:17:02] En tegelijk zien we dat er weer nieuwe problemen worden gecreëerd.

[0:17:05] Juist omdat we nog steeds vastzitten in een zeer bureaucratische manier van werken.

[0:17:10] En daarom nog een aantal vragen.

[0:17:12] Eén, vorig jaar bleven 400, ruim 400 miljoen bedoeld voor gedupeerde Groningers op de plank liggen.

[0:17:17] En tegelijkertijd zagen we dat mensen van 95 jaar oud twee jaar lang moesten wachten op een rapport.

[0:17:22] Alleen een rapport.

[0:17:23] Daarna wacht nog de aanpak zelf.

[0:17:26] En voor de duurzame herstelregeling zien we nu dat de staatssecretaris de regeling alweer inperkt.

[0:17:30] Veel funderingsschade zal niet meer vergoed worden.

[0:17:33] Waarom deze keuze?

[0:17:34] En twee, wat gaat de staatssecretaris doen om de problemen rondom daadwerkelijk herstel aan te pakken?

[0:17:39] Dat moest immers het paradepaardje van mij begun worden.

[0:17:42] En drie, van steeds meer gelupeerden krijgen we klachten over de bureaucratie rondom de verduurzamingssubsidie.

[0:17:48] Een aangenomen motie van Julian Bussel van mijzelf wordt nauwelijks uitgevoerd.

[0:17:52] Wat gaat de staatssecretaris doen om de bureaucratie te beperken?

[0:17:56] Voorzitter, tot slot.

[0:17:58] We krijgen een nieuw kabinet, maar de oude schuld aan Groningen staat nog steeds open.

[0:18:03] De oude wonden zijn nog steeds open en de vraag is niet zo moeilijk.

[0:18:06] Vinden we het acceptabel dat mensen van 95 jaar twee jaar lang moeten wachten op een rapport?

[0:18:11] Vinden we het acceptabel dat straten in Loppersum, die al tien jaar wachten op de versterking, nog steeds vastlopen in ongelijkheid?

[0:18:18] Vinden we het acceptabel dat er weer een eindloze bureaucratie is opgetuigd rondom verduurzaming, waardoor geld niet bij gedupeerden terechtkomt?

[0:18:25] Vinden we het acceptabel dat jongeren geen nijbegun kunnen hebben in een heel en veilig huis na een jeugd waarin ze in de steek zijn gelaten door de overheid?

[0:18:33] En vinden we het acceptabel dat na alle ellende er nog steeds uit 17 velden gas wordt gewonnen en dit kabinet zelfs nieuwe vergunningen heeft gegeven?

[0:18:42] Nog steeds zitten we vast in een systeem met een half miljard aan uitvoeringskosten per jaar.

[0:18:47] Een systeem waarin vorig jaar 420 miljoen bedoeld voor gedupeerden niet bij hen terecht kwam.

[0:18:52] En een systeem waarin een enorme aardbevingsindustrie is opgetuigd, maar mensen te vaak nog steeds het nakerken hebben.

[0:18:59] We debatteren vandaag voor de laatste keer met dit kabinet over de begroting.

[0:19:03] Maar we debatteren toch vooral met de partijen die nu onderhandelen over een nieuw kabinet.

[0:19:07] Het kan wel, zou ik tegen D66 willen zeggen en het CDA.

[0:19:11] We weten al lang hoe het anders kan en moet.

[0:19:14] We kunnen de ongelijkheid aanpakken.

[0:19:16] We kunnen de zwaars gelupeerden met prioriteit helpen.

[0:19:19] De aanpak van Van Geel ligt al twee jaar klaar.

[0:19:22] Als de nieuwe regeringspartijen daar echt werk van willen maken, dan is nu het moment, omdat we nu de begroting bespreken, om geld nu vrij te maken.

[0:19:31] Night Susan, Groningen heeft al te veel tijd verloren aan Den Haag.

[0:19:35] Dank u wel.

[0:19:37] Dank u wel.

[0:19:38] Dan geef ik het woord aan de heer Kops, die zijn inbreng zal doen namens de fractie van de PVV.

[0:19:42] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:19:43] Dit debat voeren we elk jaar.

[0:19:45] En dat is natuurlijk op zich heel logisch, want het betreft de begroting.

[0:19:49] En toen ik dit debat aan het voorbereiden was, dacht ik van, nou, maar wat is er vorig jaar bij de begrotingsbehandeling eigenlijk allemaal gezegd?

[0:19:55] Wat hebben we toen met elkaar hier besproken?

[0:19:58] Vertraging op vertraging, dit gaat niet goed, dat gaat niet goed.

[0:20:01] En eigenlijk had ik hele stukken tekst van vorig jaar vandaag opnieuw kunnen uitspreken.

[0:20:06] Gewoon precies hetzelfde.

[0:20:08] En dat is natuurlijk veelzeggend, want zoveel gedupeerden die nog steeds eindeloos wachten en wachten al jarenlang en continu, al jarenlang, sinds de parlementaire enquête worden er al grote woorden gesproken over het inlossen van de ereschuld, maar heel veel gedupeerden merken daar nog bar weinig van.

[0:20:27] Een citaat van een gedupeerde in het Dagpad van het Noorden.

[0:20:31] Er komt geen einde aan.

[0:20:32] Wat je ook doet, je krijgt er geen grip op.

[0:20:35] Was de opdracht maar, loop naar de Zuidpool en weer terug.

[0:20:38] Dan weet je tenminste waar het begin is en waar het einde.

[0:20:41] Oftewel schrijnende machteloosheid is het.

[0:20:44] Uitgerekend vandaag verscheen er dan in datzelfde Dagblad van het Noord een pijnlijk bericht.

[0:20:50] Aalf uit Appingedam krijgt geen nieuwbouwwoning, zijn buurman wel.

[0:20:54] Lang verhaal kort, de heer Wichertsen en zijn dochter komen niet in aanmerking voor een nieuwbouwwoning, maar de achterburen wel.

[0:21:01] Terwijl het gaat om vergelijkbare woningen.

[0:21:04] En voorzitter, we hebben het al vaker besproken.

[0:21:06] Wat is dit voor gekkigheid?

[0:21:08] Hoe kan dit?

[0:21:09] En dan lezen we in hetzelfde artikel dat de nationaal coördinator voor de betreffende achterburen een uitzondering zou hebben gemaakt om de behandeling van de hele buurt zogezegd gelijk te trekken.

[0:21:20] Klopt dat, want van gelijke behandeling is hier niet bepaald sprake.

[0:21:25] Vind je het gek dat de nationaal coördinator zo weinig vertrouwen geniet met een rapportcijfer van 4,7?

[0:21:32] Oftewel keihard gezakt.

[0:21:35] De heer Wegharts zegt, ook hier wordt niet gecommuniceerd waarom wij niet sloop en nieuwbouw aangeboden krijgen.

[0:21:42] Er wordt met twee maten gemeten.

[0:21:44] Als je daarover vragen stelt krijg je, ik citeer, een lul antwoord.

[0:21:49] Voorzitter.

[0:21:50] Dit is toch niet uit te leggen.

[0:21:52] En bovendien is het geen unicum, want in Loppersum en Temboer hebben we dezelfde ellende gezien.

[0:21:58] Kortom, wat nu?

[0:21:59] Hoe gaat de staatssecretaris dit oplossen?

[0:22:02] En dan te beseffen, voorzitter, dat de heer Wigerts ook nog zegt, ik citeer,

[0:22:07] Ik hoef niet per se een nieuw huis.

[0:22:09] Ik wil gewoon serieus genomen worden.

[0:22:12] Kun je nagaan?

[0:22:13] Het gaat hier dus de gedupeerde in eerste plaats om een beetje erkenning en fatsoenlijke communicatie, uitleg.

[0:22:21] En dat mag toch zeker niet teveel gevraagd zijn.

[0:22:24] Graag een reactie.

[0:22:26] En voorzitter, ik zei het al, we behandelen feitelijk de begroting in dit debat.

[0:22:31] Wat gaat er dan allemaal gebeuren?

[0:22:32] Hoeveel geld gaat waar naartoe?

[0:22:34] Dat is het idee van een begroting.

[0:22:37] En op Prinsjesdag verscheen er bij de begroting een kort persberichtje op Rijksoverheid.nl.

[0:22:41] En je zou zeggen dat alle belangrijke ontwikkelingen en maatregelen waar de staatssecretaris het meest trots op is, in zo'n persbericht flink worden uitgemeten.

[0:22:52] Maar nee, wat lezen we?

[0:22:54] 60 miljoen voor de sociale agenda, 50 miljoen voor economische investeringen en dan lezen we ook nog 60 miljoen euro voor een mogelijke AI-fabriek.

[0:23:06] Ik heb geen idee.

[0:23:07] Ik vraag me echt serieus af, als je zo'n bericht leest, hoe dat op een gemiddelde gedupeerde overkomt.

[0:23:14] Of beter gezegd, iemand die al jarenlang moet wachten op schadeafhandeling, op versterking, iemand die jarenlang moet knokken om te krijgen waar hij gewoon recht op heeft, iemand die erkenning wil, gelijke behandeling, noemen we het allemaal maar op.

[0:23:27] Wat heeft zo iemand aan 60 miljoen euro voor een mogelijke, eventuele AI-fabriek?

[0:23:34] Ik heb geen idee, maar ik denk helemaal niets.

[0:23:37] Waar blijven in zo'n ronkend persbericht bijvoorbeeld de maatregelen, een plan om de versterking te versnellen, om maar even iets cruciaals te noemen.

[0:23:47] En dan, voorzitter, te bedenken dat er ook heel veel stille gedupeerden zijn.

[0:23:51] Mensen die recht hebben op schadevergoeding, maar daar tot dusverre geen aanvraag voor hebben gedaan.

[0:23:57] En dan gaat het maar liefst om 200.000 mensen.

[0:24:00] Kun je nagaan, de omvang van de hele schadeellende is dus nog vele malen groter.

[0:24:07] En kunnen we concluderen dat het hier gaat om mensen die er simpelweg niet meer in geloven, die gewoon de moed hebben opgegeven?

[0:24:15] En zo ja, dan gaan verhalen in het Dagblad van het Noorden, zoals die van de heer Wigerts, daar natuurlijk niet bepaald bij helpen.

[0:24:22] Integendeel.

[0:24:24] Ik heb begrepen dat vanwege privacy het IMG nu niet actief deze stille gedupeerde mag benaderen, dat het IMG die bevoegdheid met de nieuwe Groningenwet wel gaat krijgen, en dat het IMG dit jaar toch alvast die mensen gaat aansporen om schadevergoeding aan te vragen.

[0:24:41] Klopt dat?

[0:24:42] Want als het IMG dat nu toch al gaat doen, waarom is daar dan niet veel eerder mee begonnen?

[0:24:48] En hoe ziet de staatssecretaris dit praktisch voor zich?

[0:24:50] Als het IMG deze stille gedupeerde gaat benaderen,

[0:24:54] Terwijl instanties als het IMG en alle bureaucratische rompsomf van dien voor deze mensen misschien wel dé reden is geweest om juist geen schadevergoeding aan te vragen.

[0:25:06] Voorzitter, in datzelfde wetsvoorstel wordt vastgelegd dat het IMG-schade tot 60.000 euro kan herstellen zonder onderzoek te doen naar de oorzaak.

[0:25:14] En in december hebben we daar al een debat over gevoerd, omdat daar niet veel van terecht is gekomen.

[0:25:22] Enkele honderden gedupeerden waren nog maar geholpen toen, in december.

[0:25:27] Oftewel, wederom,

[0:25:28] Veel beloftes, goede intenties, maar een belabberde uitvoering.

[0:25:33] De staatssecretaris beloofde toen beterschap, dus hoe staat het er nu mee?

[0:25:38] Is die achterstand nu vandaag de dag weggewerkt?

[0:25:41] Ik mag toch hopen van wel.

[0:25:43] Voorzitter,

[0:25:44] Dan tot slot, ik ben door de tijd heen, zie ik.

[0:25:47] Een jaar geleden meldde de nationaal coördinator dat de versterkingsoperatie toch niet in 2028 voltooid zal zijn, maar ergens tussen 2030 en 2032.

[0:25:59] Dat is en blijft natuurlijk bizar.

[0:26:01] Er was toen, hoe knullig eigenlijk, een tekort aan projectleiders en bewonersbegeleiders.

[0:26:07] Hoe is dat nu?

[0:26:09] een heel stom tekort aan mankracht.

[0:26:11] Is dat inmiddels allemaal opgelost?

[0:26:14] Wat gaat de staatssecretaris doen om die achterstand alsnog in te lopen?

[0:26:20] Dank u wel, voorzitter.

[0:26:22] Dank u wel.

[0:26:23] Dan geef ik het woord aan mevrouw Den Hollandel, die haar inbreng zal doen namens de fractie van de VVD.

[0:26:28] Dank u, voorzitter.

[0:26:31] Voorzitter, afgelopen zaterdag was ik op een bijeenkomst met inwoners uit regio Groningen, Friesland en Drenthe.

[0:26:36] Hier heb ik ook gesproken met een aantal mensen uit het aardbevingsgebied.

[0:26:39] Wederom hoorde ik verhalen van mensen die al jarenlang wachten, in onzekerheid zitten, zich niet gehoord voelen en gefrustreerd zijn over de lopende hersteloperatie en schadeherstel.

[0:26:49] Zes weken geleden stonden we in de plenaire zaal met een debat

[0:26:53] over herstel Groningen.

[0:26:56] En ik heb toen aangegeven dat we, wat VVD betreft, niet meer regelingen of organisaties op moeten tuigen, maar het bestaande beleid efficiënter en beter in moeten zetten.

[0:27:05] Er zijn nog steeds veel mensen die onvoldoende geholpen worden.

[0:27:08] Beeld is dat het te langzaam gaat, maar we zoeken naar hoe we dat kunnen verbeteren.

[0:27:12] De VVD vindt dat er versneld moet worden, maar dat het niet ten koste mag gaan van kwaliteit.

[0:27:17] Hiervoor hebben we bij het plenaire debat in december jongstleden een tweetal moties ingediend die door de Kamer zijn aangenomen.

[0:27:23] De vraag die nu op tafel ligt is hoe gaan we verantwoord versnellen?

[0:27:27] De VVD krijgt vanuit de regio signalen dat verbetering vooral mogelijk is door lokale uitvoering meer mandaat te geven.

[0:27:33] De samenwerking tussen instanties en gemeenten verloopt traag vanwege bureaucratie.

[0:27:37] Daarom mijn vraag aan de staatssecretaris hoe hij aankijkt tegen het wegnemen van bureaucratische besluitvorming en het meer lokaal mandaat geeft voor beslissingen over het schadeherstel en de versterkingsoperatie.

[0:27:47] Wat kan hij doen om lokaal bestuur meer zeggenschap en beslissingsbevoegdheid te geven?

[0:27:52] Voorzitter, vandaag zou ik verder graag aandacht willen vragen voor onverklaarbare verschillen.

[0:27:57] Er zijn eigenlijk ook al een aantal genoemd door mijn voorgangers, maar ook ik heb het bericht gezien afgelopen woensdag dat een bewoner van Schipsloot in Loppersum heeft ingesproken in de gemeenteraad.

[0:28:06] De achterburen krijgen een nieuwbouwhuis via de methode sloopnieuwbouw.

[0:28:09] Beide straten zitten in cluster 1 en werden eerder altijd gelijktijdig geïnformeerd en zouden beide gelijk aangepakt worden.

[0:28:16] Sinds september vorig jaar blijkt echter dat er ineens verschil gemaakt wordt binnen het cluster.

[0:28:20] Onverklaarbaar verschil.

[0:28:23] Lange tijd bleef het stil vanuit de kant van het NCG, totdat er ineens een verklaring kwam dat versterken voor schipsgesloot goedkoper zou zijn dan sloopnieuwbouw.

[0:28:31] Maar volgens deze bewoner zijn er nog helemaal geen berekeningen.

[0:28:34] Dus hoe kan het NCG deze conclusie dan trekken?

[0:28:38] Vanmorgen was ook weer in de krant te lezen dat hetzelfde speelt in Appingedam en ik vermoed op nog veel meer plekken.

[0:28:43] Kan de staatssecretaris uitleggen op welke wijze deze onverklaarbare verschillen tot stand komen?

[0:28:48] En of er ook gewerkt wordt aan een houdbare oplossing om die verschillen weg te nemen?

[0:28:52] En nog zo'n onverklaarbaar verschil is te vinden in het taxeren van schade.

[0:28:56] Als een aannemer uitkomt op een schadebedrag van 38.000 euro, het NCG in eerste instantie op 1900 euro en later op 19.000 euro, hoe kan een inwoner dan vertrouwen op deze taxaties?

[0:29:08] Het zou niet beter zijn als taxaties worden uitgevoerd door een onafhankelijke partij en niet door een partij die ook het herstel moet uitvoeren en betalen.

[0:29:16] Hoe kijkt de staatssecretaris daartegen aan?

[0:29:18] U heeft een interruptie van de heer Busshof.

[0:29:21] Ja, voorzitter, de VVD noemt een aantal onverklaarbare verschillen op.

[0:29:26] En ik denk inderdaad dat die eigenlijk niet uit te leggen zijn.

[0:29:29] En ik ben vooral ook benieuwd, vindt de VVD dat we ook moeten voorkomen dat dit soort onverklaarbare verschillen ontstaan?

[0:29:37] Mevrouw Den Hollander.

[0:29:39] Voorzitter, ik denk dat we in zijn algemeenheid dingen die onverklaarbaar zijn moeten proberen te verklaren, want anders kan je het niet uitleggen.

[0:29:47] Voorzitter, in dit antwoord zat eigenlijk heel veel wat volgens mij precies fout gaat, namelijk iets wat eigenlijk onuitlegbaar is, daar toch een uitleg bij gaan zoeken om vervolgens dat maar aan de inwoners te vertellen.

[0:30:00] Maar ik vroeg naar het waardeoordeel van de VVD.

[0:30:03] Vinden zij dat je die ongelijkheid in Groningen moet voorkomen, ja of nee?

[0:30:08] Mevrouw ten Hollander.

[0:30:12] In de basis, voorzitter, hebben we ook zes weken geleden in het debat gezegd, denken wij dat het rapport van Van Giel, wat aanstuurt op het voorkomen van onverklaarbare verschillen, gesteund moet worden.

[0:30:21] Alleen de continue vraag om meer geld, die vanuit de kant van Bisschof en Beckerman ook afgelopen zaterdag weer als opiniestuk in Dagblad van het Noorden te lezen,

[0:30:30] is, die kunnen wij niet steunen, omdat er ook tegelijkertijd door hen zelf geconstateerd is dat er afgelopen jaar weer 421 miljoen is blijven liggen aan geld.

[0:30:38] De staatssecretaris heeft eerder heel duidelijk aangegeven.

[0:30:41] Ik heb nu niet meer geld nodig.

[0:30:42] Wat ik nodig heb is uitvoeringscapaciteit en daar ontbreekt het aan.

[0:30:45] Dus ik denk dat we daar vooral op moeten inzetten.

[0:30:48] Dat schept toch wel mijn verbazing, want er is toch een hele commissie geweest op voorstel van het kabinet om te kijken hoe kunnen we nou die onverklaarbare verschillen verkleinen en die hebben daar een uitvoerige analyse voor gemaakt, heldere aanbevelingen voor gedaan en dan walst de VVD daar gewoon als een olifant in de porseleinenkast dwars doorheen door te zeggen ja wij hebben daar maling aan, want dat is eigenlijk wat u zegt.

[0:31:09] U neemt die conclusies van de commissie van Geel niet over en dat is op zich een goed recht om te zeggen we willen dat niet, maar het is ook een heel harde klap in het gezicht van de Groningers en het roept ook een beetje de vraag op waarvoor stellen we dan zo'n commissie in die met een uitvoerige analyse komt en heldere aanbevelingen.

[0:31:27] Mevrouw Den Hollander.

[0:31:29] Ik hoorde geen vraag in deze stellingname van de heer Bussel van ik herken hem ook niet in zijn conclusie.

[0:31:34] Dan heeft mevrouw Beckerman nog een vraag of interruptie op dit punt.

[0:31:39] Ja, voorzitter.

[0:31:41] Ik ga daar even op door, omdat... Kijk, wij doen deze debatten, en dat kan mevrouw Den Hollander niet zo veel aan doen, want die is hier nieuw in deze commissie, maar wij doen deze debatten al heel lang.

[0:31:50] En we hebben dan eindloos voorbeelden aangedragen van ongelijkheid en wat je natuurlijk heel vaak ziet, want het is een, nou ja, ik wou zeggen,

[0:31:59] maar werkwijze die in Den Haag veel voorkomt.

[0:32:01] Als je het maar lang genoeg zegt, dan komt er uiteindelijk, wordt er een onderzoek toegezegd.

[0:32:05] Dat is misschien niet per se verkeerd, maar dat is ook een tactiek.

[0:32:08] Dan kun je het een tijd lang worden, moeten we wachten op de uitkomsten.

[0:32:11] En dan zijn de uitkomsten, dan moeten we wachten op een uitvoeringstoets.

[0:32:14] En die zijn allemaal gedaan in dit geval.

[0:32:16] Zijn allemaal gedaan.

[0:32:19] We hebben de commissie van Geel gehad, we hebben erop gewacht, we hebben de uitkomsten en daar kwam iets allersermans uit.

[0:32:24] En nu blijft het al jarenlang op de plank liggen.

[0:32:26] En nu gaan we al jarenlang weer door met elk debat.

[0:32:31] Al die verhalen die dan weer in het dagblad verschijnen of dan weer in de mailbox verschijnen of die we dan weer spreken.

[0:32:38] Hoe wil, als mevrouw Den Hollander zegt, ja, wat Bussel en Beckerman willen, dat wil ik niet.

[0:32:43] Hoe wil, en mevrouw Den Hollander vraagt via de voorzitter, het dan oplossen?

[0:32:48] Mevrouw Den Hollander.

[0:32:51] Voorzitter, wat wij continu horen van de kant van PvdA en SP is de vraag om meer geld.

[0:32:56] Als maar alleen maar meer geld voor alles.

[0:32:59] Volgens mij wat wij allemaal met elkaar willen is dat onverklaarbare verschillen worden opgelost.

[0:33:03] Dat mensen die recht hebben op schadeherstel dat ook krijgen.

[0:33:08] We hebben ook meermaals gevraagd om dat te versnellen zonder de kwaliteitsvraag erin te verliezen.

[0:33:13] Maar het continu vragen om meer geld, terwijl de staatssecretaris aangeeft, wij hebben op dit moment geen geldvraag liggen.

[0:33:20] Wij hebben capaciteitsuitvoeringsproblemen.

[0:33:22] Dan helpt meer geld niet.

[0:33:23] Groningen is niet geholpen met meer geld, als het geld wat gewoon beschikbaar is niet eens wordt uitgegeven.

[0:33:28] Mag ik een punt van orde maken?

[0:33:32] Er worden mij woorden in de mond gelegd dat wij alleen en dat ik dus alleen maar zou vragen om meer geld.

[0:33:39] Dat is helemaal niet wat ik vraag.

[0:33:40] Wat ik vraag is om de conclusies van de Commissie van Geel, namelijk de uitkomsten te garanderen dat elke Groninger recht heeft op een schadevrij, veilig en duurzaam huis om die te omarmen en daarvoor te doen wat nodig is.

[0:33:51] En dat is wat we vragen, of althans wat ik vraag.

[0:33:53] Dat was niet helemaal een punt van orde, maar u heeft die punt gemaakt.

[0:33:56] Mevrouw Beckerman nog op dit punt.

[0:33:59] Voorzitter, mijn tweede interruptie als mag.

[0:34:03] Voorzitter, ik denk... Ik zou bijna willen zeggen, je hebt wel heel weinig begrepen van dit dossier als je denkt dat Bussel en Beckerman alleen maar vragen om meer geld, voorzitter.

[0:34:13] Wij vragen om een aanpak die werkt voor gedupeerden.

[0:34:17] Sterker nog, misschien vragen wij wel eens een keer om minder geld, als in...

[0:34:21] De uitvoeringskosten op dit moment zien we voor dit jaar en voor volgend jaar zijn het een half miljard per jaar.

[0:34:29] Het is een complete aardbevingsindustrie.

[0:34:33] Ik zou bijna dat spel willen spelen.

[0:34:35] Dan zie je wat dat voor mensen betekent.

[0:34:37] Een overheid die beloofd heeft, ik sta vanaf nu naast je, ik ga je niet meer wantrouwen, die weer met allerlei regels en beperkingen komt.

[0:34:47] Ik vraag mevrouw Den Hollander om iets serieuzer te kijken naar de oplossing die wij ook al voor Van Geel al heel lang hebben aangedaagd, zowel in het toeslagenschandaal als hier.

[0:34:56] Neem bewoners serieus en ga met hen een plan maken voor hun huis, voor hun buurt, voor hun toekomst.

[0:35:03] Dat zou misschien wel heel veel geld kunnen schelen, maar wel ervoor kunnen zorgen dat het geld daar terechtkomt waar het hoort, bij de Groningers zelf.

[0:35:13] Graag een reactie.

[0:35:14] Mevrouw Den Hollander.

[0:35:18] Voorzitter, er worden mij hier dingen verweten waar ik mij absoluut niet in herken.

[0:35:23] Er wordt tegelijkertijd meermaals om meer geld gevraagd.

[0:35:27] Dat is zes weken geleden gedaan.

[0:35:28] Er ligt een amendement voor Van Bussel.

[0:35:29] Er ligt een amendement voor Van Beckerman.

[0:35:31] En wij horen continu reacties vanuit de kant van de staatssecretaris dat het probleem zit in de uitvoeringscapaciteit.

[0:35:37] Tegelijkertijd delen wij de oproep die mevrouw Beckerman en de heer Bussel doet dat het beter en sneller moet.

[0:35:42] Dat zeggen wij ook in ieder debat.

[0:35:44] Dus ik begrijp niet zo heel goed waarom zij proberen die verschillen enorm hier uit te vergroten, want die zijn er volgens mij op inhoud niet, want wij roepen ook continu dat het sneller en beter moet en dat het niet moet gaan zitten in overhead, maar dat het moet zitten in uitvoering.

[0:35:57] U vervolgt uw betoog.

[0:35:59] Voorzitter, in Noord-Drenthe is de afwikkeling van schade anders dan in Groningen.

[0:36:03] De schade in onder andere Ekenhaar is gerelateerd aan bevingen uit het Eleveldveld, niet direct uit het Grote Groningerveld.

[0:36:11] De afhandeling van de schademeldingen in deze omgeving verlopen via de commissie Mijnbouwschade.

[0:36:15] Een ander veld, een andere regeling.

[0:36:18] Opvallend is hierbij dat er tot nog toe circa 80.000 euro is uitgekeerd voor schadeherstel.

[0:36:23] De interne en externe onderzoekskosten behorende bij het uitgekeerde bedrag zijn ruim 443.000 euro.

[0:36:30] Een buitenproportionele verhouding.

[0:36:33] De burgemeester van A&H reageert weer op met de quote, voor dat geld had je alle schade in EKH kunnen vergoeden.

[0:36:39] En volgens mij kom ik daarmee ook tegemoet aan wat mevrouw Beckerman net zei, dat we ons dus over hetzelfde druk maken hier aan deze commissie.

[0:36:45] De commissie Mijnbouwschade heeft nu zelf in een rapport dat op 22 januari is uitgekomen, geconstateerd dat ook hier de schadeafwikkeling anders moet.

[0:36:53] Hoe kijkt de staatssecretaris naar deze situatie?

[0:36:56] Verdienen mensen met aardbelevingsschade buiten Groningen niet ook een milde, menselijke en makkelijke afhandeling van hun problemen?

[0:37:04] Voorzitter, omdat Rusland en in Oekraïne het energienetwerk bombardeert, zitten mensen daar letterlijk in de kou.

[0:37:10] Oekraïnse energiebedrijven, zoals Naftogaz, hebben Nederland gevraagd om overtollige onderdelen van de Groningse gaswinning te leveren voor de herstelling van hun verwoeste infrastructuur.

[0:37:20] Nederland heeft de onderdelen beschikbaar nu de gaskraan in Groningen dicht is.

[0:37:24] De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland bevestigt dat er inmiddels gesprekken lopen met Shell en NAM.

[0:37:28] Kan de staatssecretaris aangeven hoe de voortgang voor deze hulpvraag is?

[0:37:32] Voorzitter, tot slot wil ik nog stilstaan bij Nij Begun.

[0:37:35] De Nij Begun gelden kennen een sociale en economische agenda.

[0:37:39] De sociale agenda is gestart en laat zien dat het veel tijd gaat kosten om het geld daadwerkelijk goed te besteden.

[0:37:44] De eerste resultaten worden echter geboekt en die laten mooie projecten zien waarbij vooral de jeugd in Groningen en Noord-Drenthe meer kansen krijgt op een goed toekomstperspectief.

[0:37:52] Over de economische agenda is te lezen dat tot nog toe is ingezet op het vinden van de juiste governance.

[0:37:57] Provincie, gemeente, de NOM, iedereen wil zich buigen over een juiste besteding van deze gelden.

[0:38:02] De VVD wil vooral graag weten op welke wijze de economische agenda voor Groningen en Noord-Drenthe als een hefboom wordt ingezet.

[0:38:08] Hoe maken we de regio weerbaarder door het bestaande ondernemerschap aan te jagen?

[0:38:12] Het gaat niet om het plakken van pleisters.

[0:38:14] Het moet gaan op duurzaam innoveren voor een regio die in de toekomst voorop loopt met start-ups en skill-ups, met innovatie, met spin-offs en hierdoor echte meerwaarde creëert voor de regio.

[0:38:24] Vanuit de slogan Noord-Nederland waar het gras groener is, worden in deze regio over 10 tot 20 jaar de mooiste projecten uitgevoerd en bedrijven gevestigd.

[0:38:32] Voor een economisch sterke regio met goede werkgelegenheid en veel kansen voor jongeren.

[0:38:36] De ambities zijn er, het geld is er, nu nog de uitvoering.

[0:38:40] Dank u wel voorzitter.

[0:38:42] Dank u wel.

[0:38:43] De heer Bussel heeft nog een interruptie.

[0:38:44] Zal ik toch nog even over nadenken, want ik hoorde dat punt van bijvoorbeeld de schadeafhandeling van EKH en inderdaad de Commissie Mijnboogschade heeft daarvan gezegd, je zou daar een aantal aanpassingen in die schadeafhandeling moeten doen en op zich kon ik me daar wel iets inderdaad bij voorstellen en begreep ik nou goed dat de VVD zich daar ook wel wat bij kon voorstellen bij de punten die de Commissie Mijnboogschade daar in zaken maakte.

[0:39:07] Mevrouw Den Hollander.

[0:39:10] Voorzitter, de situatie Ekenhaar is een andere situatie dan Groningen, maar ik vond het wel zinvol om hier te noemen omdat daar ook op die locatie gekke verschillen ontstaan.

[0:39:19] En waar we ons vooral heel erg veel zorgen over maken bij de VVD zijn ook hier weer die onverklaarbare en ook wel bizarre uitvoeringskosten die gepaard gaan.

[0:39:27] Het is bijna factor 6 als je kijkt naar wat voor schadebedragen wordt uitgekeerd en wat voor bureaucosten daarachter zitten.

[0:39:34] Dat is gewoon doodzonde.

[0:39:35] En dan denken we, hoe kan het eigenlijk dat het op deze locatie opnieuw gebeurt, waar in Groningen al jarenlang gewerkt wordt om juist die verhouding bij te stellen.

[0:39:43] Dan krijg je hier opnieuw deze bizarre verhoudingen.

[0:39:46] En daar maken we ons toch wel zorgen over.

[0:39:50] Dank u wel.

[0:39:51] Dan geef ik het woord aan de heer Klemink voor zijn inbreng namens JA21.

[0:39:56] Ja, voorzitter, dank je wel.

[0:39:57] De visie van jaar 21 op het Groningen Gasveld is volgens mij wel helder.

[0:40:01] Allereerst afronden van de herstel- en versterkingsoperatie.

[0:40:05] Tegelijkertijd als tweede stabiliseren van de ondergrond, bijvoorbeeld door het toedienen van stikstof.

[0:40:10] En drie, afspraken maken over toekomstige boeren.

[0:40:13] waarbij ook debaten geïnvesteerd worden in de regio zelf.

[0:40:16] En over dat derde punt zijn we het niet allemaal met elkaar eens.

[0:40:19] Dat is helaas, ik denk, onverstandig voor Nederland.

[0:40:21] Gelet op de geopolitieke situatie en het belang voor Nederland om een strategische autonomie op energie te hebben en ook onze verantwoordelijkheid als Nederland in Europa.

[0:40:30] Twee, gelet op de idiote energieprijzen in Nederland voor de Nederlandse bedrijven.

[0:40:35] Het mislukte energietransitie van de afgelopen decennia kost ons welzijn en welvaart.

[0:40:39] En drie, gelet op de milieubelasting en duurzaamheid.

[0:40:42] We importeren nu onze gas en dat is absoluut niet duurzaam en milieuvriendelijk.

[0:40:47] Over het tweede, stabiliseren van de grond, hoop ik straks wat meer te kunnen zeggen.

[0:40:51] Maar even terug naar de allereerste, de herstel- en versterkingsoperatie.

[0:40:55] Volgens mij is er in deze Kamer in zijn algemeenheid geen verschil op dat doel, namelijk dat alle schade hersteld moet worden van alle gebouwen en dat alle gebouwen die dat nodig hebben, versterkt dienen te worden in het gebied.

[0:41:06] Voorzitter, dit is een van de laatste debatten van deze staatssecretaris op Groningen.

[0:41:10] Ik dank hem uiteraard voor zijn inzet.

[0:41:12] En ik zou me ook willen uitdagen om nu wellicht met iets meer bestuurlijk afstand, althans langzaam groeiende, is te reflecteren op de afgelopen tijd met deze portefeuille.

[0:41:21] Bijvoorbeeld op de vaak goed bedoelde motie die in deze Kamer zijn aangenomen bij dit soort debatten.

[0:41:26] Volgens mij streven we allemaal naar een doelmatig en efficiënt en volledig gestelde Groningen, maar zorgen sommige aangenomen moties juist voor vertraging en moeilijkheden in de uitvoering.

[0:41:36] En ik ben wel benieuwd of de staatssecretaris daarop kan reflecteren.

[0:41:41] Voorzitter, er is geen verschil in deze Kamer in het doel van de herstellingsdenkoperatie, ik zei het al.

[0:41:45] Maar ik hoop ook dat er geen verschil van mening is dat wij de miljarden euro's aan belastinggeld doelmatig en rechtmatig moeten uitgeven in Groningen.

[0:41:53] En ik vind dat we hier het ook over moeten kunnen hebben, want het gaat immers om veel geld.

[0:41:57] Neem de uitvoeringsuitgaven van de IMG in 2025.

[0:41:59] Die zijn geraamd om ongeveer 336 miljoen, tegenover iets meer dan miljard in uitgekeerde schade.

[0:42:05] Dat betekent dat van elke uitgekeerde schade, ik hoop bij de juiste persoon terecht moet komen uiteraard, 32 cent aan kosten voor de uitvoering zitten.

[0:42:12] Hetzelfde geldt voor de NCG, 200 miljoen euro aan geraamde uitvoeringskosten ten opzichte van ongeveer 890 miljoen euro in uitgekeerde schadevergoedingen.

[0:42:20] Voor mij mag die verhouding echt wat anders liggen.

[0:42:22] En wat zien we in 2026?

[0:42:23] De uitvoeringskosten zowel voor de IMG als voor de NCG stijgen ten opzichte van de uitgekeerde schade.

[0:42:30] Kan de staatssecretaris deze relatieve stijging in de uitvoeringskosten verklaren?

[0:42:34] En op welke wijze is hij voornemens om bij te sturen waar mogelijk?

[0:42:38] Voorzitter, milder, menselijker en makkelijker de 3M's van dit debat.

[0:42:42] Zeker.

[0:42:43] Maar wel gericht op het herstellen van de schade van de gaswinning en besterken van de gebouwen die dat nodig hebben.

[0:42:48] En daar hebben de overheden, de uitvoeringsorganisaties, de schade-experts en aannemers hun handen vol aan.

[0:42:53] Voorzitter, zij nemen het goed in het stapelen van ambities tot het ons verlandt in de uitvoering.

[0:42:58] Ook in dit dossier.

[0:43:00] Ambitie, voorbijgaan aan alles wat redelijk en realistisch is, gaat juist ten koste van de uitvoering.

[0:43:05] Neem nu maatregelen 28 en 29 ten aanzien van de verduurzaming.

[0:43:08] Inwoners binnen het versterkingsgebied kunnen maximaal 40.000 euro ontvangen voor de verduurzaming van hun woning.

[0:43:13] De regeling is bovenop landelijke regelingen en geldt niet alleen voor de inwoners uit het gebied, maar ook voor de hele provincie Groningen en Noord-Trente.

[0:43:20] Ik heb een aantal vragen aan de staatssecretaris op dat gebied.

[0:43:23] Is de staatssecretaris van mening dat ieder beschikbaar potje nu doelmatig en doeltreffend wordt ingezet?

[0:43:29] Vindt de staatssecretaris het in verhouding staan dat Groningers in dit gebied 40.000 euro meer subsidies ontvangen dan de rest van Nederland?

[0:43:36] Creëren we juist niet

[0:43:38] onuitwaarbare en onuitlegbare verschillen.

[0:43:39] En kan de staatssecretaris bevestigen dat deze verduurzamingsambities verdragend werken voor de afronding van het herstel in de versterkingsoperatie?

[0:43:48] Hoeveel tijd moet de Groningers extra wachten op een versterkt gebouw door deze extra ambities?

[0:43:54] Voorzitter, het is niet vermijden bij dergelijke uitvoeringen ook misbruik op de hoelicht.

[0:43:57] ...misbruik van ons belastinggeld.

[0:43:59] De NCRG geeft toe dat de regelingen dermate laagdrempelig zijn... ...dat misbruik uitgelokt kan worden.

[0:44:06] Voortussen de drie mantras van de M's, milder, makkelijker en menselijker... ...daar hoort een medeverenigde G4 de M bij, de M van misbruik.

[0:44:14] Dat de regeling fraudegevoelig is, bewees de aardhouding van vijf Groningers afgelopen november... ...die van overdag te worden zo'n 300 besluiten van de IMG te hebben vervalst... ...voor ongeveer 1 miljoen euro.

[0:44:24] Een aantal vragen aan de staatssecretaris wat dat betreft over misbruik en fraude.

[0:44:27] Wat is de aanpak tegen fraude bij onder andere IMG en de NCG?

[0:44:32] Zijn de maatregelen en regelingen beoordeeld op frauderisico's?

[0:44:34] En kan de staatssecretaris de Kamer periodiek informeren over de fraudeaanpak en over de fraudecijfers?

[0:44:41] Voorzitter, ik wil ook nog hebben over de stabilisatie van de bodem, want herstel betekent voor jaar 21 ook dat we elke kans aangrijpen om de bodem te stabiliseren als dat kan.

[0:44:49] We moeten ieder optie openhouden om dat te doen.

[0:44:53] Ik weet dat veel partijen ons aankijken tegen het ander niet hervat van de gaswinning, en dat hebben we te respecteren uiteraard.

[0:44:58] Maar ook al denken wij daar anders over, ik vind het onbegrijpelijk dat wij serieus opties voor bodemstabilisatie bij voorbaat al uitsluiten.

[0:45:06] Ik kreeg daar enkele dagen geleden bij mijn werkbezoek in Groningen ook veel vragen van onbegrip over.

[0:45:11] Ondanks hebben de staatssecretaris geweest op het rapport van een onafhankelijke wetenschap zoals het TNO over het stabiliseren door stikstofinjectie.

[0:45:17] En de logica is simpel.

[0:45:18] We halen iets uit de bodem.

[0:45:20] Dat maakt de bodem instabiel.

[0:45:22] Gevolgd in de aardbevingen en de grondverzakking.

[0:45:25] Maar als je iets uithaalt, dan kun je er ook iets terug instoppen om het te stabiliseren.

[0:45:29] Niks doen betekent dat inwoners uit de regio nog decennia lang risico hebben op aardbevingen zoals we onlangs in Zeerijp hebben gezien.

[0:45:36] De reactie van de staatssecretaris was, ik citeer, Groningers zijn geen proefkonijnen.

[0:45:41] En dat is natuurlijk zo, eens.

[0:45:43] Maar blijkbaar zijn ze voor deze staatssecretaris wel sitting ducks.

[0:45:46] De boodschap is, de aanbevingen, wen er maar aan en zet het maar uit.

[0:45:52] Heeft een interruptie van de heer Keusen.

[0:45:54] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:45:56] Ik ben nog benieuwd naar hoe de heer Flemmink hier tegenaan kijkt.

[0:46:01] Ik snap, het TNO heeft inderdaad een rapport uitgebracht over die stabilisatie, dat dat een mogelijke oplossing zou kunnen zijn voor stabilisatie.

[0:46:08] Theoretisch is dat een mogelijkheid.

[0:46:10] Tegelijkertijd zegt volgens mij het IMG, NCRG eventueel ook, in ieder geval het IMG zegt,

[0:46:15] We willen eigenlijk niet gaan experimenteren daar.

[0:46:19] We weten niet hoe dat in de praktijk gaat uitvallen.

[0:46:20] Het is eigenlijk nog niet eerder voorgekomen.

[0:46:22] Dus eigenlijk de vraag, bent u wel bereid om te gaan experimenteren in Groningen, niet wetende of die stabilisatie daadwerkelijk gaat plaatsvinden?

[0:46:32] Straks wordt de grond nog instabieler.

[0:46:35] Dat zou allemaal opties kunnen zijn.

[0:46:36] Is dat een risico dat jij in de twintig wilt nemen, vraag ik via de voorzitter.

[0:46:40] De heer Klemmink.

[0:46:42] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:46:42] Nou, het risico wat in ieder geval mijn collega van D66 neemt, is dat de Groningers nog decennialang in onzekerheid zitten en kansen hebben, een risico hebben op aardbevingen.

[0:46:51] Mijn stelling is, als wetenschap is aangegeven dat hier een mogelijkheid zit, laten we in ieder geval het onderzoeken.

[0:46:56] Waarom zouden we nou als Kamer een mogelijkheid, die door de wetenschap wordt aangedragen, niet eens een stapje verder willen brengen om het verder te onderzoeken?

[0:47:03] En dan komen we wel bij de risico's en de voordelen en hebben we een ander debat.

[0:47:07] Maar waarom wil D66 nou die eerste stap niet eens zetten?

[0:47:09] Dat is mijn vraag.

[0:47:12] Keuze of een vervolgvraag?

[0:47:14] Nou, ik denk dat het onderzoeken is al gebeurd.

[0:47:17] Nu is de vraag, willen we dat experiment aangaan of niet?

[0:47:20] Want u haalt zelf het rapport van TNO aan.

[0:47:24] Of u zegt, het is al iets en het is nog niet eens onderzocht, maar ik denk dat het werkt.

[0:47:27] Maar ik denk dus dat het onderzocht is en dat het nu de vraag is, willen we gaan experimenteren of niet?

[0:47:32] Wij hebben gezegd, ik kreeg een verwijt,

[0:47:35] We sluiten het grasvel, dan weten we in ieder geval dat de grootste oorzaak nu gestild is.

[0:47:39] We zijn er nog niet, maar om nog verder te gaan experimenteren, dat lijkt me niet verstandig.

[0:47:46] Toch nogmaals de vraag, zegt u dat er nog een onderzoek moet komen of wilt u gaan experimenteren?

[0:47:51] Of denkt u dat er een onderzoek kan komen dat honderd procent zeker is?

[0:47:56] Graag voor jullie, voorzitter.

[0:47:57] De heer Klemmink.

[0:47:58] Ik concludeer dan toch nog een keer dat D66 blijkbaar niet elke kans wil aangrijpen om te kijken of we de aardbeving in de toekomst kunnen verminderen en voorkomen.

[0:48:07] Het gaat niet om wat ik vind, het gaat om in dit geval wat de wetenschappers bijvoorbeeld van TNO, maar er zijn er meer, die zeggen er zijn mogelijkheden om die ondergrond in Groningen te stabiliseren en mijn oproep is laten we daar serieus naar gaan kijken en dan kunnen we wellicht iets gaan betekenen voor de Groningers in plaats dat zij de boodschappen hiermee krijgen dat ze maar moeten afwachten tot het voorbij is.

[0:48:28] Ik zie nog een interruptie van de heer Vermeer.

[0:48:33] Ja, voorzitter.

[0:48:33] Ik heb nog wel een vraag aan de heer Klemink, hoe hij erop terugkijkt, de manier waarop jaar 21 daarover dat mogelijk openen van gasputten en zo over gepraat heeft, hoe hij daarop terugkijkt.

[0:48:48] Weet je, toen er heel veel kritiek op kwam, begon dat een beetje in te binden.

[0:48:53] Was het eerst onderzoeken en zo, maar in de CPB doorrekeningen ging het gewoon om keihard euro's inboeken om gas te winnen.

[0:49:01] Dus dan ga je niet onderzoeken, dan ga je het gewoon doen.

[0:49:04] Maar hoe kijkt de heer Klemink daarop terug?

[0:49:08] Want we moeten alles onderzoeken, helemaal met hem eens.

[0:49:10] Als er nieuwe technieken zijn, moeten we dat onderzoeken.

[0:49:13] Maar beseft de heer Klemink ook dat dit gigantische onrust bij alle gedupeerden veroorzaakt heeft door de manier waarop jaar 21 op deze manier een knuppel in het hondrok gooit, die voor de rest van Nederland misschien aantrekkelijk lijkt, maar juist de kwetsbare groepen zo treft.

[0:49:31] De heer Klemink.

[0:49:33] Ja, voorzitter, dat zijn veel elementen in de vraag van de heer Vermeer.

[0:49:36] Ik probeer ze even af te pellen.

[0:49:39] Allereerst positief, want ik hoorde de heer Vermeer zeggen dat hij blijkbaar met mij ook een vervolgonderzoek wil naar dat stikstofinjectie, om te kijken of dat de grond kan stabiliseren.

[0:49:48] Dus dat is in ieder geval Winstel, in ieder geval voor vandaag.

[0:49:50] Dus die steun hebben we dan binnen, dat is mooi, dat is één.

[0:49:53] Twee, de boodschap van jaar en twintig is eigenlijk altijd helder geweest.

[0:49:56] Versterken, herstellen, als dat is afgerond, in gesprek met de omgeving om te kijken op wat we op een verantwoordelijke manier kunnen gaan boren in de toekomst.

[0:50:04] En waarbij debaten ook worden teruggeïnvesteerd in Groningen zelf.

[0:50:07] Dat is het verhaal wat we altijd hebben gehouden.

[0:50:09] Dat is het verhaal waarmee we de campagne hebben ingezet.

[0:50:11] Dat is het verhaal waarmee we veel zetels hebben gewonnen.

[0:50:13] En dat is ook een verhaal wat ik afgelopen vrijdag in gesprek met inwoners ook terug heb gehoord.

[0:50:17] Dat ze dat in Groningen het beste kunnen voorstellen.

[0:50:19] Dat we op een moment in de fase terechtkomen waarin we wel weer met elkaar een rationeel gesprek kunnen hebben over de toekomst van het boren in Groningen.

[0:50:27] De heer Vermeer.

[0:50:30] Ja, voorzitter.

[0:50:30] De heer Klemink, die erkende dat er meerdere vragen in zaten, terwijl hij toch niet heel veel zin had om die allemaal te beantwoorden, blijkbaar.

[0:50:39] Dan iets concreter.

[0:50:41] Mijn vraag over hoe dit overkomt op de getroffenen.

[0:50:44] Want mij komt het over als een patiënt die na een ernstig ongeluk op de intensive care ligt, zegt, beginnen te praten over zijn eerste werkdag en wat er dan allemaal moet gebeuren.

[0:50:55] Hoe reflecteert de heer Klemink daarop?

[0:50:57] In mijn gesprekken van afgelopen vrijdag bijvoorbeeld heb ik ook wel gezien dat de mensen in Groningen vrij nuchter naar dit dossier kijken.

[0:51:09] Natuurlijk willen ze eerst dat alle schade hersteld wordt en dat alle gebouwen die dat nodig hebben versterkt worden.

[0:51:15] Natuurlijk mag dat sneller en beter.

[0:51:17] en met minder bureaucratie.

[0:51:19] Maar ik heb ook gemerkt dat zij nuchter ook kijkt naar de toekomst en helemaal niet schrikken van een normaal, rationeel, politiek gesprek over de toekomst van gaswinning in het Groninger veld.

[0:51:32] Ik kan ook wijzen overigens naar allerlei opiniepeilingen die ook aangeven, zowel in heel Nederland, maar ook uit Groningen, dat er forse meerderheden zitten, zowel in heel Nederland, maar ook in Groningen zelf,

[0:51:44] Heel duidelijk, genoeg mensen zijn die zeggen, we kunnen wel degelijk in de toekomst een rationeel debat overvoeren.

[0:51:50] Nou, eerst zeg ik alle energie, zou ik zeggen, en de focus op een goed herstel en versterking in Groningen.

[0:51:58] Tegelijkertijd blij met de steun van de heer Vermeer nogmaals om te kijken hoe we bijvoorbeeld met stikstofinjectie de grond kunnen stabiliseren.

[0:52:04] En als dat is afgerond, dan komen we bij die andere vraag terecht, voorzitter.

[0:52:07] De heer Vermeer, afgerondend op dit punt.

[0:52:09] Ja, voorzitter, toch nog één vraag.

[0:52:13] Dus als ik het goed begrijp, zegt de heer Klemink eigenlijk, eerst moet alle schade hersteld worden en het feit dat wij al in deze kabinetsperiode in onze doorrekening extra inkomsten uit het Groningen veld ingeboekt hebben, was of een fout in de meest gunstige zin of er is onze rat voor de ogen gedraaid.

[0:52:32] Klopt dat?

[0:52:34] De heer Klemink.

[0:52:35] Voorzitter, jij en Tweede zijn altijd heldig geweest over de voororde der dingen en dat is eerst herstellen en versterken, tegelijkertijd kijken wat je kan doen om de grond te stabiliseren en daarna kijken op wat verantwoordelijke manieren je kunt weer boeren in Groningen, inclusief afspraken over een deel van die baat terug investeren in Groningen.

[0:52:51] U gaat verder met uw betoog.

[0:52:53] Of u was op het einde gekomen van uw inbreng?

[0:52:55] Nog een klein stukje, gaat uw gang.

[0:52:56] Ik zit bijna aan het einde, voorzitter.

[0:52:58] Dank u wel.

[0:52:59] Ik had het dus over sitting ducks van de staatssecretaris en ik was bij mijn vraag terechtgekomen.

[0:53:07] Waarom de staatssecretaris niet bereid is om elk kans aan te pakken die door wetenschappers wordt ingebracht en als en om de grond te stabiliseren en daarmee Groningse veiligheid te krijgen?

[0:53:14] Ik ben benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris.

[0:53:16] En ik doe ook een beroep aan mijn collega's in deze commissie, ik ben blij met de steun van de heer Vermeer, om ons breed te laten informeren over de kansen rondom bodemstabilisatie.

[0:53:24] Dus ik hoop bij de eerste volgende positieve vergadering veel steun voor het organiseren van bijvoorbeeld de technische briefing daarop.

[0:53:30] Voorzitter, tot slot.

[0:53:32] Aan de staatssecretaris de vraag of er meer gezegd kan worden over de uitvoering van mijn motie die ik samen met mevrouw Den Hollander heb ingediend.

[0:53:38] Wij vroegen hoe de informatievoorziening, de begeleiding en toegang tot ondersteuning en compensatiemogelijkheden voor ondernemers in het aardbevingsgebied verbeterd kan worden en te bezien of dit onderdeel kan worden van de staat van Groningen en Noord-Trente.

[0:53:49] Voorzitter, dank u. Dank u wel.

[0:53:52] Dan geef ik het woord aan de heer Keuze voor zijn inbreng namens D66.

[0:53:56] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:53:58] De hersteloperatie Groningen draait om één simpele waarheid.

[0:54:02] De Groningers hadden altijd gelijk.

[0:54:04] Zij voelden de bevingen, zien de scheuren en leven al jaren met stress en onzekerheid, terwijl de overheid twijfelde, relativeerde en bijstuurde.

[0:54:13] Die herkenning is geen slogan, maar zou het uitgangspunt moeten zijn van alles wat we doen, ook van deze begroting.

[0:54:20] ...en precies daar wringt het.

[0:54:22] Want wat we nu doen, voelt te vaak als pleister op pleisterplakken.

[0:54:25] Steeds weer een nieuwe regeling, een verruiming hier, een uitzondering daar.

[0:54:30] Goed bedoeld, maar het resultaat is een labbedeken... ...die onduidelijkheid vergroot in plaats van verkleint.

[0:54:36] De kernvraag voor 2026 moet zijn... ...brengen we eindelijk rust, duidelijkheid en perspectief voor de Groningers.

[0:54:44] Voor D66 kijken we daarom langs drie lijnen.

[0:54:47] 1.

[0:54:47] Is schadeherstel eenvoudig, voorspelbaar en menselijk?

[0:54:51] 2.

[0:54:51] Krijgen bewoners eindelijk duidelijkheid en een echt eindpunt in de versterking?

[0:54:55] En tenslotte ondersteunt ons financiële en juridische beleid die duidelijkheid of ondergraaft het juist?

[0:55:02] Voorzitter, jarenlang hebben Groningers te maken gehad met een systeem dat wantrouwen organiseerde.

[0:55:08] Wat we daarna hebben gedaan, is dat systeem steeds verder bijstellen en repareren.

[0:55:13] Dat heeft geholpen, maar het heeft ook geleid tot verschillende routes, verschillende normen en verschillende uitkomsten.

[0:55:20] De een krijgt te maken met strengere normering, de ander met verruiming.

[0:55:23] Ik hoorde de voorbeelden zojuist nog van de collega's.

[0:55:26] Op het ene moment kan nieuwbouw wel, op het andere moment in dezelfde straat ineens niet meer.

[0:55:31] Nog steeds zien we dat bewoners opnieuw bewijs moeten aanleveren, vastlopen in ramingen en begrotingsdiscussies en maanden wachten op besluiten.

[0:55:40] Dat is funest voor duidelijkheid en onduidelijkheid is precies wat mensen al te lang hebben moeten verdragen.

[0:55:47] De keuze om bij herstel tot 60.000 euro niet meer naar causaliteit te kijken is een goede stap, maar de vraag is waarom heeft dit zo lang moeten duren?

[0:55:56] We hebben een systeem nodig waar bewoners vooraf weten waar ze aan toe zijn en niet pas na jaren procederen.

[0:56:02] Daarom mijn vraag, hoe wordt geborgd met de tijdelijke wet Groningen dat bewoners daadwerkelijk minder administratieve lasten, kortere doorlooptijden en meer duidelijkheid ervaren?

[0:56:13] En kan de staatssecretaris aangeven welke verbeteringen bewoners in de praktijk binnen het eerste jaar na inwerkingstraining van deze wet merkbaar gaan ervaren?

[0:56:23] Ik realiseer me dat een deel van deze vragen raakt aan de nog te behandelen wetgeving.

[0:56:28] Tegelijkertijd zijn de keuzes die we daar maken onlosmakelijk verbonden met deze begroting.

[0:56:35] Ook in deze versterkingsopgave zien we dit patroon.

[0:56:39] De planning schuift opnieuw op.

[0:56:41] De volledige afronding past tussen 2030 en 2032.

[0:56:45] Voor bewoners voelt dat niet als realisme, maar als opnieuw uitstel zonder eindpunt.

[0:56:49] Zonder duidelijke horizon is er geen rust.

[0:56:52] Wat betekent deze vertraging concreet voor mensen die al jaren wachten?

[0:56:56] En wie draagt de verantwoordelijkheid als doelen opnieuw niet gehaald worden?

[0:57:00] Is de staatssecretaris bereid 2030 als harde deadline vast te leggen?

[0:57:05] Daarnaast geldt ook hier, duidelijkheid zit niet alleen in cijfers, maar in beleving.

[0:57:10] Bewoners horen dat de beoordeling 8 tot 12 maanden duurt, maar tellen terecht de jaren daarvoor mee.

[0:57:17] Is de staatssecretaris bereid voortaan de volledige doorlooptijd transparant te maken?

[0:57:22] Van eerste melding tot definitieve duidelijkheid?

[0:57:25] En hoe wordt de communicatie verbeterd?

[0:57:27] Want gebrekige afstemming tussen ingenieurs, NZG, IMG en bewoners lijkt niet alleen tot frustratie, maar tot verlies van vertrouwen en sociale spanningen in buurten.

[0:57:38] Voorzitter, tot slot de juridische kant.

[0:57:40] De hersteloperatie in Groningen laat pijnlijk zien hoe het systeem van arbitrage en de strategie van de NAM en haar aandeelhouders Shell en ExxonMobil het uitgangspunt ondermijnen dat Groningen koste wat kost gecompenseerd moet worden.

[0:57:54] Terwijl bewoners jarenlang moesten vechten voor erkenning, kiezen deze bedrijven voor om hun financiële risico's via besloten arbitrage af te wentelen op de Nederlandse staat en dus de belasting betalen.

[0:58:04] Shell heeft zeer recent nog zelfs opnieuw een arbitragezaak aangespannen, bovenop de vele lopende procedures.

[0:58:11] Er is geen openbaarheid, namelijks presidentwerking en geen vanzelfsprekende afweging van het publieke belang.

[0:58:17] Voor D66 is dit principieel.

[0:58:19] Hoe kan het dat bedrijven met miljardenwinsten toegang hebben tot een besloten achterkamer, deels met zelfgekozen arbiters, terwijl Groningers jarenlang hun gelijk in het volle daglicht moesten bevechten?

[0:58:32] Deelt de staatssecretaris de zorg dat deze arbitrages bij bewoners het gevoel van onrecht en onzekerheid versterken, doordat de procedures ondoorzichtig zijn en dat dit hun vertrouwen in het proces verder onder druk zet?

[0:58:44] Welke financiële risico's loopt de staat in de verschillende bezwaar- en arbitrageprocedures uitgesplitst naar scenario's?

[0:58:52] We winnen, we verliezen of we moeten een deel betalen.

[0:58:56] Hoe zijn deze risico's verwerkt in de meerjarige begrotingsramingen?

[0:59:00] Voorzitter, afrondend.

[0:59:02] Groningen heeft geen behoefte aan nog meer complexiteit.

[0:59:05] Groningen heeft behoefte aan duidelijkheid, voorspelbaarheid en rust, zoals ik net zei.

[0:59:08] Eén helder uitgangspunt, één uitlegbaar systeem en een overheid die niet steeds bijstuurt, maar eindelijk koers houdt, kosten wat kost.

[0:59:17] Dat is de kern van het D66-verhaal en dat moet ook de kern zijn van deze begroting.

[0:59:22] Dank u wel.

[0:59:22] Even twee interrupties.

[0:59:23] Ik ben even te twijfelen wie eerst was.

[0:59:25] Maakt niet uit.

[0:59:26] De heer Bussel.

[0:59:29] Ja, voorzitter.

[0:59:31] Ik ben eigenlijk benieuwd hoe D66 ook kijkt naar dit Groningen dossier in het licht van bijvoorbeeld de coalitie die aanstaande is.

[0:59:41] Voelt D66 zich vrij om hierin hun eigen morele kompas te volgen en de uitgangspunten die net geformuleerd worden ook die aan te houden?

[0:59:52] Dat is eigenlijk de eerste vraag.

[0:59:55] Ja, ik denk dat morele kompas is de reden, denk ik, dat vele van ons die politiek zijn ingegaan.

[1:00:01] En de lijn van D66 is al heel lang duidelijk.

[1:00:04] We hebben daar al heel veel op gedaan en dat zullen we ook blijven doen.

[1:00:08] Dus onze inzet is duidelijk.

[1:00:10] Wat er uit het akkoord gaat komen, want daar doelt u natuurlijk op.

[1:00:12] De inzet is duidelijk en dat moeten we gaan afwachten.

[1:00:17] De heer Puzzel voor vervolgvraag.

[1:00:20] Ja, kijk, wat er uit een akkoord komt, dat moeten we gaan afwachten.

[1:00:23] Maar wat natuurlijk veel waarschijnlijker is, is dat er nog heel veel zaken gaan voorkomen die niet in een akkoord staan beschreven, maar waarbij wij wel in debatten eigenlijk zien wat nodig is en waar je verschillende keuzes in kan maken.

[1:00:35] En dan is de vraag

[1:00:37] Kunt u uw eigen morele kompas volgen of moet u bijvoorbeeld de VVD volgen in die aanstaande coalitie?

[1:00:43] En dat is eigenlijk de vraag die ik stel die vrij fundamenteel is, want dat maakt nogal veel uit voor de Groningers.

[1:00:48] De Groningers die denk ik heel veel verwachtingen hebben gekregen van D66 en ook veel hoop ontlenen aan enkele woorden die net werden uitgesproken door D66.

[1:00:59] Ja, voorzitter, ik zeg de woorden inderdaad zoals ik ze zeg.

[1:01:05] Fijn om te horen dat u daar zich in kan vinden.

[1:01:08] We zijn de grootste partij geworden in Nederland omdat heel veel mensen dit verhaal aanspreekt.

[1:01:14] Dus ik kan ook niks anders zeggen dan dat we dat verhaal zo veel mogelijk naar voren willen komen en net zoals u doorbraken willen realiseren.

[1:01:22] En het is een interessante tijd met een minderheidskabinet, dus ook uw partij.

[1:01:28] gaat daarin kunnen helpen, dus ik hoop u daar graag in te vinden.

[1:01:32] Dus we kunnen het samen, laat ik het zo zeggen.

[1:01:35] Tot slot, heer Bussof.

[1:01:37] Ja, voorzitter.

[1:01:39] Nou ja, dan geef ik ook alvast mee in overweging dat de hoop die hiermee misschien ook wel gekweekt wordt bij Groningen, ook een hele dure verplichting met zich mee brengt richting D66, om die hoop op die enkele doorbraak die nodig zijn niet

[1:01:56] te beschamen voor Groningen, omdat dat al zo vaak is gebeurd in de afgelopen jaren en dat misschien wel het allerergste is wat Groningen is overkomen.

[1:02:03] Eigenlijk die valse hoop die te vaak misschien wel werd gewekt.

[1:02:08] En in dat licht vraag ik me ook af hoe ik aankijk tegen koste wat kost en bijvoorbeeld de uitvoering van Van Geel.

[1:02:16] Ja, allereerst dat valse hoop, dat moeten we natuurlijk zien te voorkomen.

[1:02:21] We zijn hier natuurlijk allemaal redelijk op één lijn op dit onderwerp.

[1:02:25] Dus ik denk dat het einddoel duidelijk is.

[1:02:26] Hoe we daar komen, gaan we zeker met elkaar van mening verschillen.

[1:02:31] U vraagt eigenlijk over geld.

[1:02:32] Nou, dat is nu sowieso in deze formatie kan ik daar niet heel veel over vertellen.

[1:02:35] Dat zult u begrijpen.

[1:02:37] In de onderhandeling wordt dat meegenomen.

[1:02:40] Ik kan wel mijn collega van de VVD ook volgen.

[1:02:45] Ik denk dat...

[1:02:46] Meer geld zijn wij natuurlijk niet per se tegen.

[1:02:49] In Van Geel staan heel veel goede dingen die wij ook zullen onderschrijven, ons ook hart willen maken.

[1:02:56] Maar ik denk niet dat per se smijten met geld het nu gaat oplossen.

[1:03:00] Er is bijna 421 miljoen euro op de plank blijven liggen.

[1:03:04] Er zijn echt wel wat uitvoeringsproblemen, iedereen heeft aangehaald, die we dan ook moeten oplossen.

[1:03:10] En zoals collega Beckerman ook aangaf, misschien kunnen we het dan zelfs met minder geld doen.

[1:03:14] Dus over geld kan ik nu niet veel zeggen.

[1:03:16] Ik denk dat we vooral een aantal onderliggende problemen moeten oplossen, duidelijkheid moeten creëren en dat we vanuit daar kunnen kijken van welke financiële middelen zijn er nodig en hoe gaan we verder.

[1:03:27] Mevrouw Beckerman.

[1:03:29] Voorzitter, dank.

[1:03:31] Ik vond het heel goed dat de heer Keusen zei

[1:03:35] dat een lappendeken is ontstaan waarin we vaak pleister op pleister plakken en dat we het systeem aan het bijstellen en repareren zijn.

[1:03:43] En ik vond dat goed.

[1:03:43] Kijk, wij zeggen dit natuurlijk al bijna tien jaar, omdat ook na Nijmegen zijn er heel veel fundamentele problemen die in dit systeem zitten, alleen al dat schade en versterken twee compleet aparte instituten zijn, zijn blijven bestaan.

[1:04:00] Nou wil ik even een zin aanhalen uit de aanbiedingsbrief van Van Geel en die zei een fundamenteel andere manier van kijken naar de problematiek van verschillen noodzakelijk is om voor bewoners in het aardbevensgebied een aanvaardbare situatie te bereiken die als redelijk wordt gezien.

[1:04:16] Ik vond dat toen een hele mooie zin en als ik dan nu kijk naar bijvoorbeeld Schipsloot, dan denk ik ja daar wordt niet aan die zin voldaan.

[1:04:25] Is de heer Keuze dat net maar eens en hoe zou hij dat nu willen oplossen?

[1:04:30] Zou u nog eens kunnen duiden waar u precies op doelt in dit geval?

[1:04:38] Wat is het kern van het probleem dat u bedoelt op te lossen?

[1:04:42] Dan kan ik daar wat uitgebreider op antwoorden.

[1:04:48] Voorzitter, in dit geval gaat het om een straat die in 2005, toen begon de versterking, toen werd er vanaf een podium gezegd Loppersum is als eerste aan de beurt.

[1:05:01] Het is inmiddels 2026 en zij horen eigenlijk niks meer.

[1:05:05] Maar ze horen wel dat de straat achter hen heel veel bewoners sloopnieuwbouw krijgen.

[1:05:10] En ik heb geprobeerd met het spel wat zij hebben gemaakt ook duidelijk te maken.

[1:05:14] Dit zijn allemaal letterlijke antwoorden waar zij tegenaan lopen.

[1:05:17] Wat zou de heer Keuze in dit geval willen doen?

[1:05:21] Niet omdat het alleen om deze straat gaat, maar omdat dit symbool staat voor iets groters.

[1:05:25] Nadat mensen hun verhaal lazen in het dagblad, zijn er ook andere bewoners die aan de bel trokken en zeggen dit lijkt heel erg op mijn straat.

[1:05:34] Ik denk dat dit precies raakt op de kern van mijn verhaal, voorzitter.

[1:05:43] We zien hier eigenlijk wat mevrouw Beckerman ook aangaf.

[1:05:50] op pleister plakken, de ene verhuiming, de andere niet, dus mensen voelden zich ongelijk behandeld.

[1:05:56] Ik ben in Groningen geweest, ik heb gesproken met vele partijen, ook onafhankelijke partijen, ook met de NAM en noem het maar op, alles gezien een oordeel kunnen vormen en eigenlijk zegt vrijwel iedereen, los van aan wie je het vraagt, dat dit de kern is van het probleem.

[1:06:14] Er is wat geld, er is welwillendheid bij iedereen, maar we hebben er een rotzooitje van gemaakt.

[1:06:19] Er is geen duidelijkheid, er is geen rust momenteel, omdat precies, dit is eigenlijk inderdaad een heel mooi voorbeeld, voorzitter, wat gegeven wordt, namelijk dat mensen ongelijk behandeld worden.

[1:06:32] En het probleem is, het kwaad is al geschiet.

[1:06:34] We kunnen het alleen nog maar gaan herstellen en ook dat gaat nog problemen opleveren.

[1:06:41] Ik hoop, voorzitter, dat wij met de nieuwe wet, en daar heb ik ook de staatssecretaris een aantal vragen over gesteld, dat we die rust en duidelijkheid kunnen brengen.

[1:06:49] Dat we niet meer pleister op pleister gaan plakken, maar dat we er eindelijk eens verband om doen en dat we vooruit kunnen op de lange adem.

[1:06:56] Mevrouw Bakkeman, tenslotte op dit punt.

[1:06:58] Ik wilde er nog twee keer, maar, voorzitter, dat is heel mooi.

[1:07:03] En de heer Keuze zei net ook, die wet Groningen, die er aankomt,

[1:07:08] Ik hoop dat die snel komt, maar de keuzes die we in deze begroting maken zijn onlosmakelijk verbonden aan deze begroting.

[1:07:17] Ik geloof dat als je die woningen waar ik het net over had in 2005 had aangepakt, dat we een stuk goedkoper uit waren en deze mensen een stuk beter af waren.

[1:07:28] Het is die gekmakende bureaucratie die deze mensen de vernieling inhelpt.

[1:07:33] Maar om terug te komen op die woorden van de heer Keuze moeten we dan niet, omdat die wet zo verbonden is aan deze begroting, nu in de begroting klip en klaar vastleggen dat we die oplossing die voor ons geschetst is door Van Geel vastleggen in de begroting, dat we die volledig gaan uitvoeren.

[1:07:52] Ja, voorzitter, ik kan het eerste deel volledig onderschrijven en ik heb daar gezegd wat ik over gezegd heb.

[1:07:58] We gaan daar, die stappen willen we daar op zetten.

[1:08:01] Om dat nu in deze begroting te doen, iets voor de komende periode, dat u zult, mevrouw Beckerman zal begrijpen, voorzitter, dat dat niet iets is wat ik nu kan toezeggen gezien ook de onderhandelingen.

[1:08:12] Daar moeten we echt op inzetten op een ander podium.

[1:08:15] Ten slotte, mevrouw Beckerman.

[1:08:17] Dat is natuurlijk gek als je wel eerst tegen de staatssecretaris zegt dat de keuze in de begroting onlosmakelijk samenhangen met die wet die we in de toekomst gaan behandelen.

[1:08:25] Maar als je als partij gevraagd wordt, dan toch liever even wachten.

[1:08:28] Voorzitter, maar dan vraag ik de keuze toch nog een andere.

[1:08:30] U heeft ook na de verkiezingen onze motie gesteund om de hervatte gaswinning bij Warfum alsnog te stoppen.

[1:08:38] Staat de keuze nog steeds achter die keuze en zullen we

[1:08:41] die gaswinning daar alsnog weer stillegt.

[1:08:46] De heer Keusen.

[1:08:48] Voorzitter, we wachten niet.

[1:08:49] We zijn bezig.

[1:08:51] Alleen zit dat nu in de trend van onderhandelingen en kan ik daar niet veel over zeggen.

[1:08:54] En dat geldt eigenlijk hetzelfde over die kleine velden.

[1:08:58] De lijn is duidelijk.

[1:08:59] Die motie is inderdaad gesteund.

[1:09:00] Dus ik denk dat vrij duidelijk is waar D66 staat.

[1:09:04] Daar blijven we voor staan en daar maken we ons nu ook hard voor.

[1:09:07] Maar ja, het is niet anders dan hoe het nu is.

[1:09:10] Dat zetten we nu in op een ander podium.

[1:09:14] De heer Bussel op dit punt.

[1:09:16] Ja, voorzitter.

[1:09:17] Kijk, op zich snap ik een paar van de antwoorden wel van D66, hoor, maar ik hoor ook heel duidelijk de inzet van D66 op twee zulke fundamentele punten, zoals de gaswinning uit de kleine velden en die onuitlegbare verschillen.

[1:09:29] Die inzet is helder en eigenlijk willen we die niet veranderen.

[1:09:32] En dan kan het toch niet zo zijn, zeg ik ook in richting van D66, dat straks een uitkomst is dat hij daar als een blad op de boom aan gaat draaien.

[1:09:39] Dat kan toch geen acceptabele uitkomst voor D66 dan ook zijn?

[1:09:43] De heer Keusen.

[1:09:46] Ja, voorzitter, de heer Bussel weet hoe het hier werkt.

[1:09:50] Als ik mijn hele verkiezingsprogramma kon uitvoeren, dan had ik dat gedaan.

[1:09:55] En dat is helaas niet hoe het hier werkt.

[1:09:57] De kiezer bepaalt daarin.

[1:09:59] Dus daar zullen we ook andere meningen in moeten meenemen, ook die van onze partners.

[1:10:03] En daar gaan we ons hard voor maken.

[1:10:05] Ik kan het blijven roepen, maar ik wil het net zo graag als de heer Bussel, voorzitter.

[1:10:13] De heer Bisschof.

[1:10:14] Ja voorzitter, nou dan gaan we het zien en op deze twee fundamentele punten dan kan ik me toch niet anders dan voorstellen dat daar een goede uitkomst uit zou moeten komen.

[1:10:24] Anders lijkt het me dat je toch wel heel veel water bij de wijn hebt moeten doen en dat kan ik me bijna niet voorstellen.

[1:10:28] Maar ik vroeg mij nog eventjes af hoe D66 kijkt naar vrijwilligers in het aardbevingsgebied die zeggen ik heb eigenlijk geen ruimte, geen tijd om mij bezig te houden met het verenigingsleven en hoe kijkt D66 er tegenaan om die juist wat meer tijd en ruimte te geven?

[1:10:44] Ja, ik ben er geweest in Groningen.

[1:10:49] Ik heb daar met mensen gesproken.

[1:10:50] Dit is niet een van de dingen die naar boven kwam drijven als eerste, voorzitter.

[1:10:56] Dus ik ben heel geïnteresseerd in hoe dat precies met elkaar verhoudt, voorzitter.

[1:11:04] Dus ja, daar zou ik eens naar moeten kijken.

[1:11:07] Als daar echt onlosmakende zaken met elkaar verbonden zijn, dan ben ik echt bereid om daar constructief in mee te denken.

[1:11:13] Maar het is nu niet bij mij opgekomen als probleem nummer één in Groningen.

[1:11:21] Voorzitter, ik had eigenlijk misschien net aan de heer Bussels moeten vragen, maar ik dacht dat we interrupties zouden bewaren tot het eind.

[1:11:26] Dat heb ik verkeerd begrepen misschien.

[1:11:27] Dus daarom vraag ik dan nu aan de heer Keuze.

[1:11:29] Deelt de heer Keuze met de VVD dat misschien de sociale agenda van Nijbergen ook hier een bijdrage zou kunnen doen aan het geld wat de heer Bussels vraagt voor het verenigingsleven?

[1:11:40] De heer Keuze.

[1:11:40] Ja, dat is een inkoppertje.

[1:11:42] Dank daarvoor.

[1:11:43] Dat kan ik volledig onderschrijven.

[1:11:45] Ik denk dat dat een uitgelezen kans is om hier misschien naar te kijken.

[1:11:50] Ik kan mij best voorstellen dat er andere zaken dan bijvoorbeeld de vrijwilligers en het verenigingsleven als eerste omhoog kwamen in de gesprekken die de heer Keuze heeft gevoerd.

[1:12:01] Tegelijkertijd is dit wel degelijk een punt wat ook naar voren is gekomen en waarin, als de heer Keuze straks nog eventjes het amendement leest, ook een aantal voorbeelden daarvan kan zien.

[1:12:12] En dan is mijn vraag, er blijft geld over op de begroting elders, wat bestemd was voor Groningen ook.

[1:12:18] of onder andere misschien bestemd voor Groningen.

[1:12:20] En zou het dan niet zo heel mooi zijn als we dat geld wat overblijft inzetten voor zoiets belangrijks als dat verenigingsleven ondersteunen in het noorden, juist in Groningen waar vrijwilligers zeggen door die gasallende te weinig tijd en energie daarvoor te hebben en ze iets meer ruimte te geven.

[1:12:36] Ik kan me toch bijna niet voorstellen met geld dat overblijft op de begroting om een heel klein bedrag dat D66 daarvan zegt dat willen we niet gebruiken om die Groningers en het verenigingsleven te ondersteunen.

[1:12:48] Voorzitter, ik denk dat de sociale agenda, wat ik al antwoordig gaf, dat dat interessant is om hier via naar te kijken.

[1:12:55] Dat er onderuitputting is die immens groot is op deze begroting, relatief en absoluut.

[1:13:01] Dat is een feit en dat biedt, denk ik, zeker kansen.

[1:13:05] Maar ik denk in de eerste plaats geld moet gaan naar waar het voor begroot is.

[1:13:08] Dus laten we dat principe aanhouden en in die zin via de sociale agenda kijken of we daar wat kunnen regelen.

[1:13:16] Meneer Keus, was u aan het einde gekomen van uw inbreng?

[1:13:19] Ja, u had hem afgerond, heel goed.

[1:13:21] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Armoed namens de fractie van het CDA.

[1:13:24] Ja, dank voorzitter.

[1:13:25] Vandaag spreken we over de begroting voor herstel Groningen en Noorderdrente.

[1:13:30] En voor mijn fractie draait dit dossier om drie kernpunten.

[1:13:33] Veiligheid van inwoners, voorspelbaarheid van uitvoering en herstel van vertrouwen.

[1:13:39] De afgelopen jaren is beleid vaak gewijzigd.

[1:13:42] doorgevoerd, maar veel inwoners ervaren nog steeds lange doorlooptijden en onzekerheid.

[1:13:48] Het is aan ons om te bewaken dat de uitvoering daadwerkelijk milder, menselijker en makkelijker wordt.

[1:13:53] Deze begroting raakt de dagelijkse praktijk van gedupeerde Groningers en onze verantwoordelijkheid is dat middelen leiden tot stabiliteit, veiligheid en vertrouwen.

[1:14:05] En ik zal ingaan op drie punten, voorzitter, op de actualiteit, uitvoering en nijbegun.

[1:14:11] Te beginnen met de actualiteit.

[1:14:13] Sinds de sluiting van het Groningen veld is de situatie veranderd, maar is niet tot rust gekomen.

[1:14:18] En afgelopen november werden Groningers opnieuw geconfronteerd met een zware aardbeving met grote impact op huishoudens en gezinnen.

[1:14:29] Bovenop jarenlange onzekerheid is dit een fysieke en mentale dreun.

[1:14:34] Wij horen graag van de staatssecretaris wat inmiddels bekend is.

[1:14:38] Welke impact hebben recente schademeldingen op de versterkingsoperatie en de prioritering daarin?

[1:14:45] Is voor inwoners duidelijk genoeg waar zij terecht kunnen met vragen en zorgen?

[1:14:49] En is psychosociale ondersteuning voldoende toegankelijk voor volwassenen en jongeren die daar behoefte aan hebben?

[1:14:56] Daarnaast wordt gewerkt aan een nadere analyse van de zeerijp beving opgesteld door de NAM en beoordeeld door het SODM.

[1:15:04] Wanneer verwacht de staatssecretaris dat deze rapportage met de Kamer gedeeld kan worden?

[1:15:09] Voorzitter, dan de uitvoering.

[1:15:11] Veel inwoners zitten al jaren in schade- en versterkingstrajecten en hebben behoefte aan duidelijkheid over planning, doorlooptijd en veiligheid van hun woning.

[1:15:20] Heeft de staatssecretaris zicht op de belangrijkste knelpunten in de uitvoering, zoals capaciteit, schaarste in de aannemersmarkt, vergunningverlening?

[1:15:28] Welke concrete stappen zet hij om verdraging te voorkomen?

[1:15:32] De regeling voor daadwerkelijk herstel is opnieuw opgestart na een pauze.

[1:15:36] Toen bleek dat door verloop van tijd een groot deel van de schadeopnames inmiddels verouderd was en de doorlooptijd van aanvraag tot uitvoering bij daadwerkelijk herstel blijft een belangrijke zorg.

[1:15:47] Kan de staatssecretaris iets zeggen over hoeveel aanvragen voor daadwerkelijk herstel inmiddels daadwerkelijk hebben geleid tot uitgevoerde herstelmaatregelen?

[1:15:56] Hoe verloopt de behandeling en uitvoering van deze aanvragen in de praktijk?

[1:16:00] En wat is op dit moment de gemiddelde tijd tussen een moment waarop bewoners een voorstel voor daadwerkelijk herstel ontvangen en de daadwerkelijke uitvoering van de herstelwerkzaamheden?

[1:16:11] Voorzitter, dan de regeling duurzaam herstel.

[1:16:14] Die is inmiddels de pilotfase voorbij en komt in een nieuwe uitvoeringsfase, waarin versimpeling, versnelling en duidelijkheid voor bewoners centraal zouden moeten staan.

[1:16:25] Welke concrete maatregelen verwachten staatssecretaris op korte termijn te kunnen nemen om te versnellen?

[1:16:31] En wanneer krijgen bewoners meerjarigen heldere zekerheid over de vormgeving en voorwaarden van deze regeling, zodat ze weten waar ze aan toe zijn?

[1:16:41] Een terugkerend signaal is dat inwoners met veel organisaties en regelingen te maken hebben.

[1:16:48] Dat maakt het traject belastend.

[1:16:50] De inzet op één aanspreekpunt is daarom belangrijk.

[1:16:54] Hoe zijn de ervaringen in gemeenten waar dit al is ingevoerd?

[1:16:57] Wordt deze werkwijze structureel geborgd?

[1:16:59] En hoe wordt gestuurd op continuïteit van contactpersonen, zodat bewoners niet elke keer opnieuw hun verhaal hoeven te doen?

[1:17:07] Ziet de staatssecretaris verdere mogelijkheden om procedures te vereenvoudigen?

[1:17:11] Afgelopen week, neem even een slok water voorzitter, want ik heb ontzettend last van mijn keel.

[1:17:16] We kunnen ook een interruptie organiseren.

[1:17:26] Afgelopen week verschenen in de regionale media opnieuw voorbeelden van moeilijk uitlegbare verschillen in de versterkingsoperatie.

[1:17:34] In Loppersum en Appingedam zien bewoners dat binnen hetzelfde huizenblok of dezelfde buurt de ene straat wel sloop of nieuwbouw krijgt aangeboden, terwijl de andere dat niet krijgt.

[1:17:45] En zonder heldere uitleg waarom?

[1:17:48] besluiten komen laat, soms via via, onderbouwingen zijn niet inzichtelijk en wat overblijft is een gevoel van willekeur.

[1:17:55] Terwijl juist was afgesproken dat woningen binnen een cluster of buurt gezamenlijk zouden worden aangepakt.

[1:18:00] Dat zorgt voor boosheid, onzekerheid en een groeiend gebrek aan vertrouwen.

[1:18:04] Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook hoe het kan dat dit soort moeilijk te begrijpen verschillen nog steeds ontstaan binnen één buurt en welke concrete stappen zet hij om deze ongelijkheid te voorkomen en bewoners in ieder geval actief vanaf het allereerste moment duidelijk mee te nemen in de afwegingen en kosten die aan dit soort besluiten ten grondslag liggen.

[1:18:26] Voorzitter, dan Nijbegun.

[1:18:28] Herstel gaat niet alleen over schade en versterking, maar ook over toekomstperspectief.

[1:18:33] Met Nijbegun wordt bijgedragen aan economische en sociale ontwikkeling en versterking van de brede welvaart.

[1:18:39] Voor het CDA is het essentieel dat deze agenda zichtbaar is in het dagelijks leven.

[1:18:43] In buurthuizen, onderwijs, innovatie en ruimte voor ondernemerschap.

[1:18:48] Het succes hangt samen met betrokkenheid van inwoners, gemeenten en provincie.

[1:18:54] In de meest recente voortgangsbrief benadrukte de staatssecretaris dat de maatregelen uit Nijmegen moeten leiden tot een verruimde en makkelijkere schadeafhandeling voor bewoners.

[1:19:04] Dat willen we uiteindelijk natuurlijk allemaal.

[1:19:06] Kan de staatssecretaris duidelijk maken waaruit in de praktijk nu concreet blijkt dat de schadeafhandeling voor bewoners daadwerkelijk eenvoudiger is geworden?

[1:19:15] In hoeverre wordt die verbetering ook zo ervaren door bewoners zelf?

[1:19:19] Uiteindelijk wordt het vertrouwen in Groningen niet bepaald door besprekingen, nieuwe regelingen en beleidsnota's.

[1:19:26] Het vertrouwen kunnen we alleen herstellen door te doen wat we hebben beloofd.

[1:19:30] Zorgvuldigheid toepassen en ten alle tijde te handelen met een menselijke maat.

[1:19:34] Helaas hebben we nog een lange weg te gaan.

[1:19:36] Er is de afgelopen jaren iets gebroken bij Groningers die van instantie naar instantie zijn gestuurd, die uit hun eigen woning moesten vertrekken, die jarenlang niks hebben gehoord, in het duister hebben getast wat betreft hun veiligheid.

[1:19:48] De komende jaren kunnen wij stap voor stap werken aan het herstellen van dat vertrouwen.

[1:19:58] Ja, voorzitter, omdat mevrouw Armoed eigenlijk hetzelfde gekkigheid besit als ikzelf en de heer Busselhoff, namelijk dat wij in Groningen blijven.

[1:20:08] Oh ja.

[1:20:09] Nee, ik vind het heel sneu dat je dit moet hoesten.

[1:20:12] Ja, dat is toch een beetje gek, hè?

[1:20:15] Wij gaan als een soort idioten blijven wij in Groningen wonen, terwijl we hier in Den Haag werken.

[1:20:20] En dat komt

[1:20:22] Omdat wij allemaal heel... Tenminste, dat denk ik.

[1:20:24] Kijk even naar jullie, die gisteren bij de FC was.

[1:20:27] Dus die misschien iets minder.

[1:20:28] Laten we met z'n tweeën praten.

[1:20:29] Heel trots zijn op Groningen.

[1:20:30] En de dag van de beving in Riep, in Zeerijp, was ik daar met Julian Bustoff.

[1:20:36] En wij spraken jongeren die allerlei problemen hadden.

[1:20:39] Maar die zeiden, ik ben zo trots op Groningen.

[1:20:42] En daarom heb ik net ook een voorstel gedaan voor deze jongeren.

[1:20:44] Want heel veel jongeren willen in Groningen blijven.

[1:20:47] Maar dat is heel moeizaam als er of geen woningen zijn, de woningen die er zijn nog steeds kapot zijn of zelfs onveilig zijn, of die woningen veel te duur zijn omdat verhuurders ze bijvoorbeeld ook kunnen verhuren als wisselwoningen.

[1:21:02] Daarom was mijn voorstel, ga nou met jongeren.

[1:21:05] bouwen aan kleinschalige projecten.

[1:21:07] Wacht, ik word te enthousiast, dan ga ik te lang door.

[1:21:09] En mijn vraag is eigenlijk heel simpel aan de mede-Groninger die ook zo gek is om heen en weer te reizen terwijl de baan in Den Haag is.

[1:21:18] Wat vindt mevrouw Armoed van dat voorstel?

[1:21:20] Mevrouw Armoed.

[1:21:22] Ja, dank voorzitter.

[1:21:23] En ik kan me natuurlijk honderd procent aansluiten bij de trots die mevrouw Beckerman uitspreekt over Groningen.

[1:21:30] Ik zat gisteren niet bij de FC

[1:21:32] Vanwege al die redenen.

[1:21:39] Niet vanwege de score, maar vanwege mijn fitteheid.

[1:21:43] De nijbegunwoningen.

[1:21:45] Ik snap natuurlijk helemaal dat mensen in Groningen willen blijven wonen.

[1:21:50] Het geldt, denk ik, voor iedereen dat dat heel moeilijk is.

[1:21:54] Dat geldt in heel Nederland.

[1:21:55] Dus het eerlijke verhaal is wel dat ik niet weet of wij...

[1:22:01] specifiek in Groningen daar opeens een ander verhaal voor kunnen beloven.

[1:22:06] Ik zou het voorstel van mevrouw Beckerman willen bekijken, maar ik wil daar wel gewoon meteen eerlijk over zijn.

[1:22:10] Ik kan me voorstellen dat het geld kost wat mevrouw Beckerman voorstelt.

[1:22:14] Dus ja goed, ik ga er naar kijken, maar het lijkt me een lastige.

[1:22:20] Mevrouw Amund heeft natuurlijk gelijk.

[1:22:23] Die wooncrisis moeten we in heel Nederland oplossen.

[1:22:24] Daar hebben we een andere commissie voor en een ander debat voor.

[1:22:26] Maar dit is een dubbele wooncrisis eigenlijk, omdat deze jongen niet alleen geconfronteerd werd met die wooncrisis van heel Nederland, maar ook nog eens met van die onveilige kapotte huizen en een dubbele

[1:22:38] Een dubbele gedupeerde situatie, want heel veel van deze jongen hebben hun hele jeugd hier ingezeten.

[1:22:44] En dan komt dit weer.

[1:22:46] En natuurlijk heeft mevrouw Armoed gelijk dat het geld kost.

[1:22:49] En tegelijkertijd hebben we ook geld vrijgemaakt voor een nijbegun, een nieuw begin.

[1:22:54] En als je niet zorgt voor voldoende woningen, wat is dat dan voor een nieuw begin?

[1:23:00] Mijn voorstel is nog niet eens om daar meteen miljarden tegen aan te gooien, maar ga nou eens met jongeren aan de slag.

[1:23:05] Want Groningen heeft ooit zo'n project gehad, het Duizendwoningenplan.

[1:23:08] Nog steeds te herkennen aan de drie vierkantjes boven de deuren.

[1:23:13] van echt nog steeds herkenbare woningen in Groningen.

[1:23:17] En zou mevrouw Armoed dat niet een logisch plan vinden, ook omdat we hebben gezegd we gaan met jongeren spreken, er is een jongeren top geweest, we luisteren naar jongeren, dan zeggen ze woningen zijn een van de grootste problemen en dan doen we er vervolgens onvoldoende mee.

[1:23:31] Is het niet een hele logische, met alle woorden van ere schuld, ingedachte om hier samen met jongeren mee aan de slag te gaan?

[1:23:40] Mevrouw Armoed.

[1:23:41] Ja, voorzitter, maar het eerlijke verhaal is dan vervolgens wel natuurlijk dat we moeten die ere schuld inlasten.

[1:23:49] Ik heb er net uitgebreid bij stilgestaan, ook in mijn bijdrage, en dat hebben alle collega's hier gedaan.

[1:23:54] Maar ik denk wel dat we terughoudend moeten zijn in één nieuwe ideeën bedenken.

[1:23:59] En we moeten ook eerlijk zijn in hoe uitvoerbaar dat is en hoe realistisch dat is.

[1:24:04] Goed, ik zou het plan moeten bekijken, maar ik wil daar wel eerlijk over zijn dat ik mij afvraag of wij dat kunnen waarmaken specifiek alleen in Groningen voor Groningse jongeren.

[1:24:21] Want wat ik zeg, we hebben een woningtekort in heel Nederland en het is helemaal waar dat de situatie in Groningen gewoon voor heel veel mensen veel schrijnender is.

[1:24:32] Nou ja, goed.

[1:24:34] Ik zal het begin van mijn antwoord niet opnieuw herhalen.

[1:24:39] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:24:41] Voorzitter, een vraag aan mevrouw Armoed.

[1:24:43] Ze begon met drie pijlers die voor het CDA belangrijk zijn in dit dossier.

[1:24:47] Een van de pijlerglote tweede die mevrouw Armoed noemde was veiligheid, de pijlerveiligheid.

[1:24:53] Dus ik ben eigenlijk wel benieuwd wat het CDA en mevrouw Armoed vinden van het idee om een vervoller onderzoek te doen naar aanleiding van het TNO-rapport, die aangeeft dat bijvoorbeeld door het toedienen van stikstofinjectie in de grond we mogelijkheden hebben om die grond te stabiliseren.

[1:25:08] Mevrouw Armoed.

[1:25:09] Ja, voorzitter, naast veiligheid heb ik ook vertrouwen genoemd als pijler.

[1:25:16] En ik vind het lastige aan de plannen die jij nu twintig keer op keer weer presenteert, dat het echt ook het vertrouwen van Groningers aantast.

[1:25:26] En Groningers zijn geen proefkonijnen en zomaar operen dat we aan een experiment moeten gaan beginnen.

[1:25:33] Ja, ik vind dat niet niks.

[1:25:36] We hebben gezegd, gaswinning in het Groningenveld kan niet meer veilig en dus doen we dat niet meer.

[1:25:45] Ik kan me daarbij ook aansluiten bij de kritische noot die ook de heer Vermeer daar al bij plaatste.

[1:25:51] De manier waarop JN20 zegt dat dit zou kunnen,

[1:25:56] Het komt gewoon niet helemaal zuiver over, waarbij ze in doorrekeningen al rekening hielden met eigenlijk de situatie zo presenteren dat het al klaar zou zijn.

[1:26:06] Het herstel is klaar, we kunnen gewoon weer door met boren en die opbrengsten die rekenen we al mee.

[1:26:13] Ik vind het niet een manier om om te gaan met een provincie die al zo hard getroffen is.

[1:26:18] We zitten hier gewoon sowieso, omdat de provincie zo hard getroffen is, omdat zoveel Groningers gedupeerd zijn.

[1:26:26] Alsjeblieft, wees daar voorzichtig mee.

[1:26:28] Een vervolgvraag van de heer Klemmink.

[1:26:30] Ja, dank u voorzitter.

[1:26:31] Dank voor de antwoord uiteraard.

[1:26:33] Even terugkomend op het verwijt van mevrouw Armoed.

[1:26:39] Gezegd altijd, de volgorde is eerst een gestelde besterking.

[1:26:43] En op het moment dat dat klaar is, gaan we kijken hoe we weer veilig en verantwoordelijk kunnen boeren, ook in het Groninger veld, waarbij een deel van de inkomsten ook terug geïnvesteerd kan worden in de regio.

[1:26:52] Er was een planning voor en op basis van die planning zijn we doorrekening gegaan, maar dat is mijn punt niet.

[1:26:56] De volgorde is de volgorde altijd, ongeacht de tijdslijn, hoe eerder we de operatie afgerond hebben, hoe beter natuurlijk.

[1:27:03] Maar ik ben toch wel een beetje teleurgesteld in het opmerken van

[1:27:07] Mijn collega van het CDA zegt, vertrouwen is heel belangrijk, maar de boodschap en hoeveel vertrouwen hij geeft die boodschap nu eigenlijk van het CDA, is tegen de Groningers, u gaat nog decennialang last hebben van aardbevingen en ik ben niet eens bereid, niet eens bereid, om een vervolgonderzoek te doen naar de technische mogelijkheden zoals wetenschappers dat aangeven.

[1:27:25] Ik vind dat echt onbegrijpelijk.

[1:27:27] Ik zou echt tegen mijn collega mevrouw Almoed willen zeggen, als je echt vertrouwen wil winnen in Groningen, dan moet je ook kijken naar dit soort mogelijkheden.

[1:27:35] Ja, maar voorzitter, dit gaat niet om een simpele kostenbatenanalyse.

[1:27:41] Dit gaat gewoon om het dagelijks leven van mensen.

[1:27:44] Dat is waarom we hier zitten.

[1:27:45] Dat is waarom we deze bespreking hebben.

[1:27:49] De lasten die hiervan komen en zijn gekomen, wegen niet op tegen welke baten dan ook.

[1:27:57] Ik doe het gewoon niet.

[1:27:59] Dank u wel, de heer Busshof.

[1:28:02] Ik wilde eigenlijk de keel van mevrouw Armink wel verder sparen, maar toch een korte vraag als het mag.

[1:28:09] Dus ik durfde het bijna niet meer om nog een vraag te stellen, maar toch hopelijk een korte vraag.

[1:28:14] En dat gaat over het verenigingsleven, omdat ik weet dat CDA dat ook een warm hart toedraagt altijd.

[1:28:20] We horen dat juist dat verenigingsleven in het aardbevingsgebied onder druk staat, omdat mensen dan aangeven, ja, naast mijn werk moet ik ook bezig zijn met de versterking of schadeherstel van mijn woning.

[1:28:31] Dan kan ik dit er niet bij hebben om wat vrijwilligerswerk te doen.

[1:28:35] Nou heb ik daarop samen met mevrouw Beckerman en mevrouw Bikker een amendement ingediend en ik kan me voorstellen dat u dat eerst nog goed moet bestuderen.

[1:28:41] Maar ik ben wel benieuwd wat uw grondhouding is ten opzichte van die vrijwilligers een steuntje in de rug geven en het verenigingsleven in ons aardbevingsgebied

[1:28:48] in de benen houden met een klein bedrag dat overblijft op de begroting.

[1:28:52] Mevrouw Armoed.

[1:28:53] Dank voorzitter.

[1:28:54] Misschien komen we erachter dat als hij warm draait dat het gewoon beter gaat.

[1:28:57] Als de heer Bussel over verenigingsleven begint dan heeft hij het tweede jaar natuurlijk.

[1:29:07] Wij kunnen ook echt wel zien

[1:29:09] dat dat heel moeilijk is, dat is overal zo, het is heel moeilijk om vrijwilligers te vinden die toch heel veel van onze clubs draaiende houden.

[1:29:18] Ik zou het moeten zien en daarbij is ook de vraag denk ik, wat is de beste manier om dan dat steuntje in de rug te geven en kan dat niet bijvoorbeeld inderdaad via de sociale agenda die we al hebben.

[1:29:32] Ik zal er naar kijken, maar ik sluit me wel aan bij mijn voorganger, maar ook mevrouw Den Hollander, die zei misschien past dit wel gewoon al binnen de sociale agenda.

[1:29:42] Dank u wel.

[1:29:44] Een hele korte vervolg.

[1:29:46] Nee, ja, kijk, we kunnen altijd kijken natuurlijk, voorzitter, of het ergens bijpast.

[1:29:49] Tegelijkertijd zijn natuurlijk de doelen van de sociale agenda vastgesteld, is daar ook een programma op gemaakt met bijbehorend budget en vraagt dit eigenlijk om iets wat, nou ja, iets extra's, iets net iets anders dan inderdaad ook in die sociale agenda is verwoord en om een heel klein bedrag.

[1:30:05] Dus ik hoop dat het CDA daar ook met die, nou ja, met die kennis daarvan ook, nou ja, naar dit amendement zou willen kijken.

[1:30:14] Ik zie mevrouw Armoed instemmend klikken.

[1:30:16] Dan geef ik tenslotte het woord aan de heer Vermeer, die zijn eigen deadline heeft gecreëerd van kwart voor vijf, maar ik geef hem graag het woord.

[1:30:26] Dank u wel, voorzitter.

[1:30:28] Nou ja, ik was gisteren ook niet bij de FC.

[1:30:32] Volgens mij is dat wel de enige club die een eigen boerenboks heeft.

[1:30:36] Dus een speciale fitbox voor bedrijven die in de agrarische sector werken.

[1:30:41] Al het genot gehad om daar een keer te gast te zijn.

[1:30:45] Als ze meekijken komen we echt nog wel een keertje weer langs.

[1:30:49] Lijkt me echt leuk.

[1:30:51] Maar ja, Fortuna had wat meer fortuin.

[1:30:54] Of betere voetballers, dat laat ik in het midden.

[1:30:58] Voorzitter, het herstel van Groningen is nu beland op een punt waar het niet langer gaat om nieuwe plannen, maar om het oplossen van bekende knijlpunten in de uitvoering.

[1:31:08] Een belangrijk uitgangspunt is en blijft dat bewoners sneller duidelijkheid moeten krijgen over de veiligheid van hun woning.

[1:31:15] Daar is nu een norm voor afgesproken, maar in de praktijk blijkt die norm alleen haalbaar als een dossier eenvoudig is.

[1:31:22] er ook nog voldoende capaciteit beschikbaar is en er geen samenloop is met andere trajecten.

[1:31:28] Maar juist dat laatste is in Groningen vaak niet het geval.

[1:31:32] En BBB constateert dat woningen met gecombineerde schade, funderingsproblemen of samenloop met versterking structureel buiten de standaardroute vallen.

[1:31:41] Niet omdat ze zeldzaam zijn, maar omdat het systeem daar niet goed op is ingericht.

[1:31:47] En juist deze huishoudens wachten het langst.

[1:31:50] En de keuze waar we nu voor staan is dus heel concreet, blijven we deze situaties als uitzondering behandelen of richten we de uitvoering zo in dat dit het uitgangspunt wordt.

[1:32:00] En voor BBB is dat laatste noodzakelijk.

[1:32:03] Er is de afgelopen periode al veel neergezet voor een COVID-kabinet om de uitvoering nog beter te maken.

[1:32:09] En mevrouw Beckerman toonde terecht al met dat spel aan dat we niet te veel spelregels weer moeten veranderen, want dan moet iedereen weer terug naar af.

[1:32:17] En dat is natuurlijk niet de bedoeling.

[1:32:18] Dus wij hebben aan de ene kant baat bij stabiliteit, maar moeten wel zorgen dat de uitvoering continu verbeterd wordt op punten waar dat mogelijk is zonder het hele beleid te hoeven veranderen.

[1:32:30] Dat verdienen Groningers en Noord-Drenthe en dat is een schuld die wij moeten inlossen.

[1:32:35] En er zijn grote stappen gemaakt, goede stappen, maar kan nog altijd beter.

[1:32:39] En daarbij zeg ik ook nogmaals, onze Kamer heeft met alle goede intenties de neiging om constant moties en amendementen in te dienen zodat er iets niet goed gaat of niet goed dreigt te gaan.

[1:32:50] Maar iedere motie die wordt ingediend en aangenomen doet weer iets met capaciteit en mogelijkheden van uitvoeringsorganisaties.

[1:32:57] En de nationale ombudsman heeft hier ook al eens een keer een heel rapport over gemaakt dat onze reflex niet meteen moet zijn om alles direct te proberen op te lossen, maar af en toe iets meer achterover te leunen en kijken hoe zaken zich ontwikkelen.

[1:33:11] En dat is moeilijk voor ons als valksvertegenwoordigers, want we willen altijd direct resultaat zien en laten zien.

[1:33:18] U heeft een interruptie van mevrouw Beckerman.

[1:33:22] Ja, voorzitter, ik heb de afgelopen jaren best vaak gehoord, en dan kijk ik niet per se in uw richting, want het was niet, maar die acht jaar dat ik nu dit dossier doe in de Kamer, hebben wij eigenlijk heel vaak gezegd, ga nou met bewoners, en we hebben dat ook bij het toeslagensjournaal, echt één plan maken.

[1:33:41] voorkom dat je vastzit aan heel veel verschillende organisaties.

[1:33:46] En dat zijn in Groningen schade, versterken.

[1:33:49] En inmiddels zit er bijna een derde poot tussen, namelijk die funderingsproblematiek.

[1:33:54] Dat heet nu duurzaam herstel.

[1:33:57] En ik hoor de BB nu zeggen, hé, wacht eens even.

[1:34:00] Elke keer dat er samenloop ontstaat, ontstaan er problemen.

[1:34:06] Maar dit was nou precies het punt wat we eigenlijk al acht jaar lang maken.

[1:34:09] Dat die hele juridische werkelijkheid, want dat er een schadepoot is, een versterkingspoot, heeft te maken met de aansprakelijkheidsdiscussie van de NAM.

[1:34:19] Dat wanneer dat allemaal samenkomt, er problemen ontstaan.

[1:34:23] erkent de BBB dat dit nou juist het probleem is, omdat dat fundamenteel zo is ingericht.

[1:34:32] Namelijk twee verschillende instituten met duurzaam herstel daar nu weer tussenin.

[1:34:38] Ja, voorzitter, dat herken ik en volgens mij is dit een diep geworteld probleem wat we in allerlei geledingen zien.

[1:34:45] Dat zien we zelfs bij jeugdzorg, dat zien we bij allerlei hulp in gemeentes voor mensen die dat nodig hebben.

[1:34:52] Dat niet de burgers centraal staat en de problemen die daar opgelost moeten worden, maar dat er geredeneerd wordt vanuit instellingen, instituten en de manier waarop we de zaken geregeld hebben.

[1:35:04] en bij jeugdzorg en gezinszorg proberen we dan een gezinsregisseur en allemaal dat soort dingen te regelen om eigenlijk het probleem op te lossen dat er aan de achterkant allerlei loketten zitten die vaak om juridische redenen inderdaad gesplitst zijn maar waar die burger natuurlijk geen enkele boodschap aan heeft want die wil gewoon dat het opgelost wordt en dat is ook wel

[1:35:30] Iets wat mij bij het werk in de Kamer eigenlijk tegenvalt, is ook de verschillende silo's van ministeries die ieder hun eigen begroting en belangen hebben, waardoor eigenlijk niet meer de burger waarvoor gewerkt moet worden centraal staat.

[1:35:45] Want één ding moet duidelijk zijn, de overheid is er voor de burger en niet andersom.

[1:35:50] Mevrouw Beckerman voor vervolgvraag.

[1:35:53] Dat is een heel terecht antwoord.

[1:35:54] En dit punt halen we nu al acht jaar aan, dat die twee kolossen zijn ontstaan.

[1:36:00] Die worden steeds groter.

[1:36:01] Samen kosten ze een half miljard aan uitvoeringsgeld.

[1:36:04] Alleen maar geld wat uitvoeringskosten zijn per jaar.

[1:36:08] En elke keer als we dat zeggen, dan begon er iemand, en daar kijk ik echt niet naar u, te gillen.

[1:36:12] Geen systeemverandering, want dan wordt het allemaal een drama.

[1:36:17] Alsof we dat voorstelden, terwijl we zeiden, begin nou bij dat fundamentele punt, namelijk dat er met zo'n heel systeem niet één aanpak is.

[1:36:27] Erkent de BB dat het dan dus gek is als je dit constateert, dat het nog steeds in het fundament van de aanpak eigenlijk fout zit door die verschillende instituten?

[1:36:38] En nee, ik pleit hier niet voor een systeemverandering.

[1:36:42] maar wel voor een fundamenteel andere kijk, zoals Van Geel ook zei.

[1:36:46] Er kent de BB dat het dan gek is om nu te zeggen, ja, dan moet je af en toe achteroverleunen, maar dat we juist die fundamentele kijk, die fundamenteel andere kijk, nog steeds ontbreekt.

[1:37:00] En het voorbeeld is bijvoorbeeld die schipslootsituatie.

[1:37:04] De heer Vermeer.

[1:37:06] Ja mevrouw, dank u wel voorzitter.

[1:37:07] Mevrouw Beckerman schetste hier precies de Catch-22-situatie, zoals dat dan heet, waarin we zitten.

[1:37:15] Want je wilt én geen systeemverandering én je wilt het systeem veranderen.

[1:37:19] Want het systeem wat we hebben nu, dat is er al.

[1:37:22] Dat is in de loop van de jaren ontstaan.

[1:37:24] En dat is waar de nationale ombudsman terecht op wees.

[1:37:28] ...dat hij zei van, ja, maar die verschillende systemen zijn ontstaan... ...omdat er eigenlijk te snel gereageerd is... ...in plaats van goed te inventariseren wat er allemaal nodig was voor die burger... ...en wat dan de beste oplossing zou zijn.

[1:37:41] Maar er werden al dingen opgestart... ...en op een gegeven moment lopen die naast elkaar en langs elkaar.

[1:37:47] Ja, en dan moet je, net als bij het toeslagen- en belastingsysteem... ...je moet ergens een keer...

[1:37:53] ...op het punt komen dat je niet een coalitieakkoord op coalitieakkoord schrijft... ...dat je het gaat aanpassen, maar dat het nooit gebeurt.

[1:38:00] En dat zullen we ook de komende periode zien... ...of hier wat over herstel Groningen in staat vrijdag.

[1:38:07] Ja, ik zou wel een systeemverandering willen... ...maar ik realiseer me ook dat dan uw spelvariant weer eraan gaat komen... ...en dan wordt het weer allemaal terug naar af.

[1:38:18] En dat is eigenlijk wat ik absoluut wil voorkomen.

[1:38:20] Soms dan maar met gebrekken gereedschap in ieder geval doorwerken, dan al het gereedschap weggooien en nog niet weten wat ervoor terugkomt.

[1:38:29] Ten slotte op dit punt, mevrouw Beckerman.

[1:38:30] Voorzitter, die systeem is niet ontstaan doordat politici te snel reageerden op problemen.

[1:38:36] Dit systeem is eigenlijk een uitvloeisel van de aansprakelijkheidsdiscussie van de NAM.

[1:38:42] Zo is het opgebouwd.

[1:38:44] Schade.

[1:38:46] Cosmetisch.

[1:38:47] Versterken waar onveiligheid zit en niet kijken naar de funderingen.

[1:38:52] Daar zijn we later dan, het is nog steeds een pilot, wel naar gaan kijken dat ze er tussen inkomen hangen.

[1:38:57] Dit is niet een systeem van mensen die het juiste wilden doen, maar begon bij die aansprakelijkheid en dat is nooit aangepakt.

[1:39:03] Maar dit is geen catch 22 meer, want we hebben een rapport besteld.

[1:39:08] We hebben een rapport gekregen met een aanpak die wel werkt, namelijk die van Geel aanpak.

[1:39:13] met een fundamenteel andere blik.

[1:39:15] En die wordt soms verengd in deze Kamer tot een verduurzamingsaanpak.

[1:39:18] Dat is het niet.

[1:39:20] Van Geel pleit echt voor die fundamenteel andere blik.

[1:39:23] En die zou nou juist voor Schipsloot heel goed kunnen werken.

[1:39:28] Erkent de BB dat we daar direct mee aan de slag moeten?

[1:39:33] Laat dit dan maar je testcase zijn, al die bewoners die zich nu melden, ook met die ongelijkheidssituatie, waarbij je het wel goed zou kunnen doen.

[1:39:41] We hoeven dit wiel niet uit te vinden.

[1:39:43] Het is er al.

[1:39:44] Het rijdt alleen niet.

[1:39:47] Nou, voorzitter, ik zelf persoonlijk ben niet tegen experimenten in bepaalde projecten om het op een andere manier aan te pakken.

[1:39:55] Alleen daar creëren we weer nieuwe verschillen mee.

[1:39:58] Ik vind dat wel lastig in deze.

[1:40:01] En ik ben het ook niet met mevrouw Beckerman eens dat dit alleen ontstaan is door juridische verschillen.

[1:40:06] Nee, juridische verschillen over aansprakelijkheid, die zijn gewoon al eenmaal een gegeven.

[1:40:12] Maar het gaat erom, ook hier heeft de politiek

[1:40:16] slash ministerisch op dat moment verantwoordelijke hebben er wel voor gekozen om dat niet in één loket allemaal samen te voegen en te zorgen dat de burger daar geen last van had.

[1:40:28] Dus ik ben het niet met mevrouw Beckerman eens dat wij hier de juridische werkelijkheid moeten volgen.

[1:40:34] Volgens mij moeten wij de werkelijkheid van inwoners volgen en daar de methodiek op aanpassen.

[1:40:40] U vervolgt uw betroogd meneer Vermeer.

[1:40:43] Dank u wel voorzitter.

[1:40:46] Niet alles kan, wou ik ook zeggen, want iedere goede intentie kan ergens anders betekenen dat mankracht ingeleverd moet worden.

[1:40:53] En dat geldt ook voor nieuwe aanpak, nieuwe methode.

[1:40:57] Op papier kunnen die alles oplossen.

[1:41:00] In de praktijk zal het betekenen dat in een overgangssituatie er weer volop verdraging op zit.

[1:41:06] Maar ook BBB ziet nog verbeterpunten, mevrouw Beckerman.

[1:41:10] Zo is bij schadeafhandeling ingezet op vereenvoudiging, onder andere door het loslaten van de casualiteitsdiscussie, tot een bepaald bedrag.

[1:41:19] En dat werkt in de praktijk goed bij enkelvoudige schade.

[1:41:22] Maar zodra er sprake is van funderings-, herhaalschade- of eerdere herstelpogingen, vallen bewoners alsnog terug in langdurige trajecten.

[1:41:31] Zie het ganzenbord wat geschetst is.

[1:41:34] BBB wil dat juist deze dossiers prioriteit krijgen, niet pas als alles is vastgelopen, maar aan de voorkant.

[1:41:41] We hopen dan ook dat dit absolute prioriteit blijft hebben en dat de staatssecretaris er ook voor zorgt dat dat in zijn erfenis zit als staatssecretaris.

[1:41:52] Voorzitter, dan de termijnen.

[1:41:53] Voor BBB is compensatie bij overschrijding geen eindpunt.

[1:41:57] Een ogenblikje, meneer Vermeer.

[1:41:58] U heeft een interruptie van de heer Klemmink.

[1:42:01] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:42:03] Ik spoel even een paar seconden terug.

[1:42:04] U betoog, meneer Vermeer, u had het over dat nieuwe maatregelen een initiatieve uitvoeringskracht kost en dat het wel eens te kost kan gaan aan de snelheid.

[1:42:13] en aan hoe snel we de zaken weer op orde krijgen.

[1:42:17] Betekent dat ook dat u op die manier kijkt naar bijvoorbeeld de nieuwe verduurzamingsmaatregelen?

[1:42:23] Ik vroeg het ook al aan de staatssecretaris en ik kreeg dat bericht ook al eerder vanuit de NCHG, dat de nieuwe ambities op bij verduurzaming gaat zorgen voor vertraging als het gaat om de versterking van woningen.

[1:42:33] Dus ik ben wel benieuwd of de heer Vermeer het verband ziet tussen die nieuwe ambities en de vertraging en de kosten gaat van de uitvoeringskracht.

[1:42:43] Iedere aanpassing, zoals ik betoog, is een risico en het is aan de uitvoerders om te bepalen of dat een acceptabel risico is of niet.

[1:42:54] Ik vind wel dat die verduurzaming essentieel is, want er is met name in die gebieden, en dat blijkt ook uit alle kaartjes en de kamervragen die net beantwoord zijn, die ik gesteld heb hierover, dat er in die gebieden extreem veel energiearmoede is.

[1:43:09] En we kunnen wel de huizen opknappen en zo, maar we moeten hier een grote slag maken.

[1:43:16] Dus wat mij betreft... Wij hebben altijd gezegd, energietransitie is belangrijk, maar nog veel belangrijker is zorgen dat er minder energie verbruikt wordt.

[1:43:26] En daar kunnen deze duurzaamheidsacties aan helpen, wat ons betreft.

[1:43:31] En dan hebben wij ook minder discussie over gaswinning.

[1:43:35] Voorzitter, dan de termijnen.

[1:43:36] Voor BBB is compensatie bij overschrijding geen eindpunt, maar een signaal dat de uitvoering tekortschiet.

[1:43:42] Een vergoeding achteraf helpt de bewoner nauwelijks als het traject daarna gewoon in het tempo doorgaat zoals het was.

[1:43:49] Wat BBB betreft moet de overschrijding van termijnen automatisch leiden tot vereenvoudiging van het vervalligproces.

[1:43:56] In een goed werkende ICT-organisatie als incident vaak voorkomt, dan definieer je het als een probleem en dan ga je het echt aan de oorzaakkant oplossen en niet alleen maar pleisters plakken.

[1:44:08] Denk aan minder beoordelingsstappen, versnelde besluitvorming of directe opschaling binnen de organisatie.

[1:44:14] Welke concrete consequenties verbinden staatssecretaris aan structurele termijnoverschrijdingen in de uitvoering?

[1:44:21] Ook ondernemers lopen tegen vergelijkbare problemen aan.

[1:44:23] Kleine ondernemers en zelfstandigen hebben vaak te maken met dezelfde panden, dezelfde schade en dezelfde onzekerheid, maar met extra financiële druk.

[1:44:33] Ondersteuning is beschikbaar, maar in de praktijk is de toegang complex en versnipperd.

[1:44:38] BBB wil dat ondernemers niet apart hoeven te bewijzen dat hun situatie bijzonder is, maar dat wordt erkend dat schadeversterking en bedrijfscontinuïteit hier samenkomen.

[1:44:48] Hoe wordt voorkomen dat ondernemers opnieuw tussen regelingen invallen en daardoor opnieuw vertraging oplopen, vraag ik de staatssecretaris.

[1:44:56] Voorzitter, veiligheid blijft uiteraard lijdend, maar voortschrijdend inzicht mag geen vrijbrief zijn voor herhaalde beoordelingen zonder einde.

[1:45:05] BBB hoort te vaak dat bewoners opnieuw worden beoordeeld zonder dat dit leidt tot snellere uitvoering.

[1:45:10] Waar liggen hier de grenzen?

[1:45:12] Hoe wordt geborgd dat eenmaal gegeven zekerheid ook daadwerkelijkheid zekerheid blijft?

[1:45:17] Voorzitter, tot slot.

[1:45:19] Monitoring en voortgang zijn belangrijk, maar voor BBB is niet alleen het aantal afgeronde dossiers leidend, maar de voorspelbaarheid voor bewoners en de rust die we ze moeten bieden.

[1:45:29] En BBB hoopt dat deze begroting ook afdwingt dat de uitvoering eenvoudiger, sneller en betrouwbaarder wordt.

[1:45:36] Zoals eerder werd er al gerefereerd aan de relatief hoge uitvoeringskosten die tijdelijk even wat lager waren, doordat er snel heel veel bedragen afgetikt komen worden.

[1:45:46] Dat helpt, maar we zijn er nog lang niet.

[1:45:50] En voorzitter, deze uitvoering sneller en betrouwbaarder maken is geen gunst, maar een verplichting richting Groningers en Noord-Drenthe.

[1:45:59] Dank u wel.

[1:46:00] Dankjewel.

[1:46:00] Even één vraag van de heer Busshof.

[1:46:02] Ja, korte vraag, want ik heb een amendement ingediend met daaronder Busshof Beckerman Bikker.

[1:46:07] B, B, B. Maar ja, kan ik de heer Vermeer er dan ook bij schrijven, vroeg ik me eigenlijk af.

[1:46:13] De heer Vermeer.

[1:46:15] Nou, voorzitter, ik heb zo'n 40 jaar bijna vrijwilligerswerk gedaan, zeker 20 uur in de week.

[1:46:24] Ik waardeer de hulp en de aandacht voor vrijwilligerswerk bij verenigingen, maar ik weet niet of dit de oplossing is.

[1:46:31] Want als je kijkt naar vrijwilligersvergoeding, dat is een maximum bedrag van 220 euro per maand, maximaal 10 maanden lang per jaar, dan zou je van dit bedrag ruim 100.000 mensen een vrijwilligersvergoeding kunnen geven het hele jaar lang, als je het tafelledig voor zou gebruiken.

[1:46:47] Maar dan nog, het is weer incidenteel geld.

[1:46:49] Dat gaat structureel niks oplossen.

[1:46:51] Mensen die nu een verenigingsvergoeding krijgen, een vrijwilligersvergoeding, en dan straks is het geld er niet meer, dan gaan ze weer stoppen.

[1:46:59] En dat is nog erger dan dat ze misschien een uurtje minder gaan inzetten nu.

[1:47:04] Dus ik herken het probleem, maar ik twijfel heel erg of dit tot een oplossing leidt en niet tot een nieuw probleem creëert.

[1:47:15] Dus daar zitten mijn zorgen.

[1:47:17] Een vervolgvraag van de heer Bussel?

[1:47:19] Ja, nee, voorzitter.

[1:47:19] Op zich kan ik tot op zekere hoogte wel in het betogen van de heer Vermeer komen, want het gaat natuurlijk niet de gouden oplossing zijn die alle problemen oplost.

[1:47:30] Het belangrijkste is natuurlijk dat inderdaad de versterking en schadeafhandeling goed gaat in Groningen en dat mensen daarmee weer de rust krijgen om zich ook op het verenigingsleven te kunnen storten, inderdaad.

[1:47:40] Maar het kan wel een klein beetje in de tussentijd helpen om mensen

[1:47:42] iets te ontzorgen of verenigingen in staat te stellen om wat meer vrijwilligers aan te trekken.

[1:47:47] Ik zou de heer Vermeer willen vragen om met die blik dat het misschien niet de oplossing is, maar kan bijdragen aan in ieder geval het in stand houden van ook het verenigingsleven wat de heer Vermeer en BBB zo'n warm hart toedraagt, om met die blik hier ook nog naar te kijken.

[1:48:01] Ja, voorzitter, maar ik moet toch kijken naar de manier hoe het hier verwoord is.

[1:48:06] Ik moet kijken naar het bedrag wat er eenmalig is.

[1:48:09] En zoals gezegd zit ik daarmee.

[1:48:11] Ik zie meer aan directe steun aan verenigingen in de sociale agenda verwerken.

[1:48:17] Maar volgens mij is die sociale agenda al met alle betrokkenen samengesteld.

[1:48:22] En dan denk ik van ja, maar het zit daar niet in.

[1:48:24] Dat heeft ook een reden.

[1:48:26] Dus ja, maar ja, dit zijn altijd wel

[1:48:31] politiek vervelende amendementen, omdat je er eigenlijk niet tegen kunt zijn, maar de vraag is of het het geschetste probleem oplost.

[1:48:42] En daar moeten we ook eerlijk in zijn, richting mensen.

[1:48:44] Dank u wel.

[1:48:45] Dank u wel.

[1:48:46] We zijn aan het einde gekomen van het eerste termijn van de Kamer.

[1:48:49] Er zijn best wel wat vragen gesteld.

[1:48:51] We gaan de aankomende schorsing ook benutten om een hapje te eten.

[1:48:55] En de staatssecretaris zal in zijn eerste termijn ook de appreciatie van de amendementen geven.

[1:48:59] Ik schors de vergadering tot tien voor zes.

[2:50:30] Ik heropen de vergadering.

[2:50:32] Welkom bij de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken.

[2:50:34] Aan de oorde is het wetgevingsoverleg periodische onderdeel herstel Groningen.

[2:50:39] We zijn aangekomen bij de eerste termijn aan de zijde van het kabinet en ik geef het woord aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de heer Van Maren.

[2:50:48] Dank u wel voorzitter en dank voor het woord en ook dank aan de leden van de Kamer.

[2:50:52] En vooral ook aan hun betrokkenheid en de samenwerking met u. Die vind ik erg belangrijk en het is goed om hier weer te staan.

[2:51:00] Ik wil toch even een klein momentje stilstaan bij een grote fan van mij die zit te kijken de laatste keer.

[2:51:10] Mijn moeder is opgenomen in een hospice, dus vandaar.

[2:51:20] Ook al is het kabinet-demissionair het werk voor Groningen en Noord-Drenthe start niet.

[2:51:27] We hebben de afgelopen jaren wel heel veel stappen gezet, maar er is ook nog veel werk te doen.

[2:51:31] En ik heb de afgelopen periode ook steeds gezegd dat we geen grote koerswijzigingen nodig hebben, maar vooral rust en stabiliteit.

[2:51:39] En met het PEGA-wetsvoorstel dat nu bij uw Kamer ligt, zetten we een belangrijke stap in die richting.

[2:51:45] De begroting voor 2026 laat zien dat we doorpakken, want dat is wat Groningers in Noord-Drenthe verdienen.

[2:51:52] Alle financiële middelen die nodig zijn voor schadeherstel, versterking, verduurzaming en toekomstperspectief in 2026 blijven beschikbaar.

[2:52:00] Dat staat met deze begroting ook zwart op wit.

[2:52:03] Hiermee doen we ook recht aan wat we in Nijpergen hebben afgesproken, een generatie lange betrokkenheid en genoeg geld voor de afhandeling van schade en versterking van de huizen.

[2:52:12] voor zolang het nodig is en kosten wat het kost.

[2:52:16] En voorzitter, ik blijf me ook als demissionaire staatssecretaris samen met de regio onverminderd inzetten voor veiligheid, schadeinstel en vertrouwen.

[2:52:25] En ik doe dat graag samen met u. Want ik geloof, samen bereiken we meer.

[2:52:30] En dan ga ik nu over tot de beantwoording van uw vragen.

[2:52:32] Ik heb ze ingedeeld in blokjes versterken, verduurzaming, schadeherstel, perspectief, sociale en economische agenda, financiën, procedures, arbitrages en algemeen.

[2:52:42] En dan heb ik ook nog de... Ja, het ging heel erg snel, dus misschien dat u het nog een keer zou willen herhalen.

[2:52:48] Versterken, verduurzamen, schadeherstel, perspectief, sociale en economische agenda, financiën,

[2:52:58] procedures, arbitrages en algemeen.

[2:53:01] En dan nog de appreciatie van de amendementen.

[2:53:06] Ik begin met versterken.

[2:53:11] In het afgelopen debat van 11 december heb ik benadrukt hoe belangrijk koersvastheid en stabiliteit is in de versterking.

[2:53:17] Wel blijf ik de verbeteringen doorvoeren die ook merkbaar moeten zijn bij de bewoners.

[2:53:22] En met deze verbeteringen geef ik ook gehoor aan de signalen die ik meermaals van bewoners heb gehoord tijdens bijeenkomsten.

[2:53:28] want ik vind het belangrijk dat ze gehoord worden.

[2:53:31] Ook vind ik de situatie, zoals mevrouw Beckerman scherst over het echtpaar van 95 dat al twee jaar wacht, niet acceptabel en dat soort situaties wil ik ook snel oplossen.

[2:53:40] En daarom zet ik met de NCG dit jaar onder meer in op de volgende uitkomsten.

[2:53:45] En hiermee ga ik...

[2:53:49] Daarom zet ik dit jaar met de SG onder meer in op de volgende uitkomst.

[2:53:52] Hiermee ga ik onder andere in op de vraag van mevrouw Beckerman over wat ik ga doen om het vertrouwen te herstellen.

[2:53:58] Ten eerste wil ik verbeteringen in het primaire proces zoals het vroegtijdig informeren van bewoners over ontwikkelingen in het bieden van een oplossingsrichting voor de complexe en langlopende versterkingen en het aanscherpen van de geleverde kwaliteit.

[2:54:11] Bijvoorbeeld door kwaliteitscontroles te organiseren in iedere fase van de versterking.

[2:54:16] Het onderzoek van ACVG naar de kwaliteit van de beoordelingsrapporten is een belangrijke mijlpaal om de bewoners op grotere schaal zekerheid te kunnen bieden.

[2:54:25] Daarnaast zorgt de NCG ervoor dat het loket nazorg goed is ingericht, zodat versterkingen gedegen met bewoners worden afgehecht.

[2:54:34] Als tweede wil ik dat meer bewoners tevreden zijn over de dienstvereniging van de NCG.

[2:54:39] En daarvoor wordt bijvoorbeeld de gebodenondersteuning aangescherpt, is er aandacht voor de begrijpelijkheid van de brieven en krijgen bewoners meer inzicht in het proces en de planning van hun versterking en werkt de NCG aan structurele verslaglegging van de afspraken met bewoners.

[2:54:54] En vooral dat laatste vind ik ontzettend belangrijk, omdat wat ik hier ook eerder in de debat gehoord heb, als er weer een nieuwe bewonersbegeleider komt, dan verdwijnen de afspraken soms ook weer.

[2:55:04] Ik wil gewoon dat bij elke

[2:55:06] Elk gesprek had er geweest dat er een verslag in het dossier komt.

[2:55:12] Ik verwacht dat een oplossingsrichting voor complexe en langlopende versterkingen ook zal bijdragen aan de tevredenheid van bewoners over de dienstverlening van het RZG.

[2:55:22] En dan over verschillen in Fageo.

[2:55:25] ...wil daarbij stilstaan bij alle vragen over het advies van de commissie van Geel.

[2:55:31] Zoals redelijk diverse keren in uw Kamer is aangegeven... ...neemt dit kabinet de kern van het advies van de commissie van Geel over en voert dit uit... ...binnen de grenzen van wat uitvoerbaar en redelijk is.

[2:55:42] Dat wil zeggen, alle huizen veilig, schadevrij en verduurzaamd.

[2:55:48] Uit de uitvoeringsanalyse van NCG en IMG blijkt echter dat het aantal elementen uit het advies niet uitvoerbaar zijn, bijvoorbeeld als het gaat om alle afgewezen schademeldingen uit het verleden opnieuw te laten beoordelen.

[2:56:00] Daarbij zou ook het uitvoeren van het advies weer leiden tot nieuwe verschillen.

[2:56:06] Ook een volledige deuraanpak achter het kabinet is niet uitvoerbaar.

[2:56:10] In overleg met de regio is gekomen tot een alternatieve benadering, zoals opgenomen in de agenda voor herstel.

[2:56:17] Ten slotte is het actief op zoek gaan naar huizen die buiten de versterkingskoop vallen, alleen maar... Ten slotte is het actief op zoek gaan naar huizen die buiten de versterkingskoop vallen mogelijk, maar... Deze zin klopt even helemaal niet.

[2:56:41] Die ga ik even opnieuw bekijken.

[2:56:44] Tenslotte is het actief op zoek aan alle huizen, naar huizen die buiten de versterkingsscoop vallen.

[2:56:49] Mogelijk, maar de veiligheidsrisico's, waar mogelijk nog veiligheidsrisico's lopen, niet uitvoerbaar.

[2:56:59] Dat maar moest waar zijn.

[2:57:02] Voor al deze elementen heeft het kabinet voor een alternatieve werkwijze gekozen.

[2:57:07] De isolatieaanpak biedt het kabinet voor een aanpak

[2:57:10] die een onderscheid maakt tussen bewoners in het zwaarst getroffen deel van het gebied, dus de kern van het gebied, en de bewoners erbuiten.

[2:57:17] En hiermee heeft iedereen in het gehele gebied nog steeds de mogelijkheid op het verduurzamen van een woning.

[2:57:22] Er is echter wel een verschil in vergroening voor de bewoners in de kern en het gebied erbuiten.

[2:57:27] Dat leidt inderdaad tot verschillen, maar die acht het kabinet rechtvaardig, gelet op de veel grotere effecten van de aardbevingen,

[2:57:35] die de bewoners in de kern ervaren.

[2:57:38] Het volledig overnemen van Van Geel leidt ook niet door een andere aanpak aan de kern van het gebied, zoals mevrouw Beckerman zegt, met betrekking tot de schipsloot, maar zorgt voor een hogere vergoeding voor de verduurzaming in bijvoorbeeld de stad Groningen en de gebieden in het westen daarvan liggen.

[2:57:56] En daarmee zijn de mensen in de kern van het gebied niet geholpen.

[2:57:59] Voor een volledige vergoeding van de verduurzaming voor iedereen in Groningen en Noord-Renthe is een extra budget van circa

[2:58:05] 1,8 miljard nodig.

[2:58:07] En momenteel zijn hier nog geen middelen voor gereserveerd.

[2:58:11] Verschillen zijn op sloot.

[2:58:12] En wat betreft de verschillen daar waar verschillende Kamerleden naar vroegen.

[2:58:17] Allereerst wil ik benadrukken dat het niet de bedoeling is dat bewoners via via horen over het aanpak van onaanvaardbare verschillen in de buurt.

[2:58:26] Bewoners mogen inderdaad verwachten dat ze daarin worden meegenomen.

[2:58:30] En als dat niet gebeurd is, dan moet het alsnog goed gebeuren.

[2:58:33] Om de besluitvorming bij onaanvaardbare verschillen in goede banen te leiden... ...is er een routekaart opgesteld en die moet worden doorlopen.

[2:58:40] Die routekaart geeft de gemeente en de NCG houvast... ...en gaat bijvoorbeeld over het in beeld brengen van de effecten op de omliggende straten... ...en over het zorgen voor een goede communicatie met de bewoners.

[2:58:53] Bij de aanpak van onaanvaardbare verschillen in de Middenstraat... ...hebben de gemeenten Eemsdelta en de NCG specifiek gekeken... ...naar de situatie in de betreffende straat.

[2:59:03] Ondanks dat beide straten tot dezelfde bouwcluster behoren, is er daarbij sprake van een duidelijk verschil met de situatie in de Schipsloot.

[2:59:12] Bij de Middenstraat heeft de gekozen oplossing echter tot vragen geleid bij de bewoners in de omliggende straten.

[2:59:18] De NCG en de gemeente zijn momenteel met betreffende bewoners in gesprek om naar de ontstaande situatie te kijken.

[2:59:25] Dan kom ik bij de vragen.

[2:59:30] Zullen we heel even de antwoorden op de vragen afwachten?

[2:59:33] Misschien dat uw vraag alsnog beantwoord wordt, staatssecretaris.

[2:59:39] Dat is de fractie van GroenLinks-PvdA.

[2:59:43] Honderden voorbeelden van vastgelopen dossiers.

[2:59:44] Herkent u dat het beeld dat er één persoon zou moeten worden aangesteld die doorbraken kan forceren bij deze vastgelopen zaken?

[2:59:53] Het is belangrijk dat die complexe, langlopende casuïstiek snel opgelost wordt.

[2:59:59] Ik heb zelf met NCG en IMG over het proces gesproken en ik heb daar vertrouwen in.

[3:00:04] NCG verwacht bijvoorbeeld in het eerste kwartaal van dit jaar een besluit te nemen over de oplossingsrichtingen van adressen uit de eerste analyse van de meest complexe en langlopende casussen en zijn daarover met bewoners in gesprek.

[3:00:19] In het tweede kwartaal wordt de analyse van de overgelopende casuïstiek adressen bekeken.

[3:00:26] Bij het IMG is er inmiddels ook een team op maat opgericht.

[3:00:28] Zij verwachten dat zij ook de meeste casussen in 2026 op kunnen lossen.

[3:00:35] Die casussen die komen eigenlijk gewoon, die meervoudige casussen die komen op tafel, waarbij alle bedrokken partijen aan tafel zitten.

[3:00:45] En op dit moment hoor ik, krijg ik gewoon terug, dat die mensen hun verantwoordelijkheid pakken en dat ze gewoon deze zaken goed afhandelen.

[3:00:54] We kiezen daarvoor om op dit moment nog geen aanjager aan te stellen, maar ik hou wel een vinger aan de pols.

[3:00:59] Mocht het in de toekomst nodig zijn, dan kunnen we in overleg met de regio en de uitvoeringsorganisaties alsnog iemand probleemverantwoordelijk maken die gewoon ook aan die tafel met dwingende bevoegdheden zit.

[3:01:11] Maar die kunnen we eventueel ook uit een eigen organisatie halen.

[3:01:15] Daar hoeven we geen apart instituut voor op te duigen.

[3:01:20] Dan had ik een vraag van mevrouw Den Hollande van de VVD.

[3:01:25] Hoe gaan we verantwoord versnellen?

[3:01:27] Hoe ga ik meer mandaat gaan geven op lokaal niveau of lokaal bestuur om de versnelling te realiseren?

[3:01:37] Het belangrijkste is dat de bewoner duidelijkheid heeft over zijn versterkingstraject.

[3:01:42] Dat er een gedegen proces wordt gelopen en dat hierover goed wordt gecommuniceerd.

[3:01:46] Over het verwachte verloop van de versterking heb ik doorlopend contact met de NCG.

[3:01:50] En met de actualisatie van de diepteanalyse informeer ik uw Kamer ook jaarlijks over het verloop.

[3:01:56] NCG en IMG hebben reeds een ruim mandaat om gezamenlijk tot goede oplossingen te komen.

[3:02:02] Meer mandaat is wat mij betreft daar ook niet nodig.

[3:02:06] Uitgangspunt is wel dat we uitgaan van de huidige verantwoordelijkheden.

[3:02:10] Van ieders eigen taak, rol, mandaat en bevoegdheid zoekt de lokale stuurgroep

[3:02:16] naar de goede oplossingen.

[3:02:19] En de berichten die ik daarvan terugkrijg is dat dat gewoon goed loopt met elkaar.

[3:02:23] Dus eigenlijk wat we eigenlijk gevraagd hebben eigenlijk over jaren al van pak dat in gezamenlijkheid op.

[3:02:30] Hier wordt nu gezamenlijk met al die partijen aan tafel gezeten en worden de kaarsen ook gewoon op een goede manier doorlopen.

[3:02:38] U heeft een interrupt van mevrouw Den Hollander.

[3:02:43] Sorry, omdat het specifiek haar vraag is die nu beantwoord wordt.

[3:02:52] In het blokje, begrijp ik, is er eerst een vrij algemene inleiding, zal ik maar zeggen, die over het specifieke onderwerp gaat en daarna gaat de staatssecretaris over tot het beantwoorden van specifieke vragen van leden.

[3:03:02] Dus vandaar dat ik in de veronderstelling was dat de vraag van mevrouw Beckerman wellicht nog ergens op de stapel ligt.

[3:03:10] Ja, dus dat was... Daarom heb ik het zo gedaan.

[3:03:12] Mevrouw De Nolander.

[3:03:15] Ja, dank, voorzitter.

[3:03:16] Deze vraag ging specifiek over de bureaucratie en over het mandaat, want wat wij terug horen van bewoners in Groningen is dat zij een goed gesprek hebben met een instantie, afhankelijk van wat hun vraag is, maar dat dan daar geen beslissing genomen kan worden, omdat het dan weer hoger opgezocht moet worden.

[3:03:33] En dan duurt dat heel lang.

[3:03:34] En dan komt er soms alsnog een nee, terwijl aan de keukentafel iedereen leek het met elkaar eens te zijn dat dat echt een goede oplossing was.

[3:03:41] Daarom was mijn vraag heel specifiek van hoe kan het zijn dat de mensen die daar die gesprekken voeren niet gewoon ook dat mandaat hebben om die beslissing dan ook te maken.

[3:03:57] Ik herken wat u zegt.

[3:03:58] Ik heb hier ook kort tijd geleden met de organisaties over gesproken.

[3:04:03] Ik heb gezegd van hoe kan het zijn dat aan tafel afspraken gemaakt worden die vervolgens binnen de organisatie weer teruggeduwd worden.

[3:04:09] Want daar gaat het dan eventueel over.

[3:04:13] Soms heeft dat gewoon met juridische kwesties te maken.

[3:04:16] Dat er een onuitvoerbaarheid in zit.

[3:04:18] Maar ik heb wel mijn organisaties op het hard gedrukt dat het eigenlijk niet zo kan zijn dat er aan tafel andere afspraken gemaakt worden of afspraken gemaakt worden die binnen de organisatie teruggedrukt worden.

[3:04:27] En daar wordt nu ook naar gekeken om te kijken of we dat kunnen voorkomen.

[3:04:33] Mevrouw Den Hollander, volgende volksvraag.

[3:04:35] Voorzitter, aanvullend dan, als iets juridisch niet kan of op basis van uitvoerbaarheid niet mogelijk is, dan vraag ik me af of de mensen die aan de keukentafel zitten wel de juiste expertise hebben.

[3:04:45] Want je mag toch verwachten dat die mensen die aan de keukentafel zitten weten waar ze het over hebben en dat die dus die gevolgen zouden moeten kunnen overzien.

[3:04:52] En dat dus niet dat ze niet teruggefloten hoeven te worden door iemand hoger in de organisatie.

[3:04:56] Of is dat een gekke veronderstelling?

[3:04:58] Nee, dat is geen gekke veronderstelling.

[3:05:01] Dat was dus ook de reden dat ik er zelf ook vragen over gesteld heb.

[3:05:09] Had de heer Keuze nog een vraag?

[3:05:14] Wat betekent deze vertraging concreet voor de mensen die al jaren wachten?

[3:05:17] En wie draagt de verantwoordelijkheid als de doelen opnieuw niet worden gehaald?

[3:05:20] Is de staatssecretaris bereid 2030 als harde deadline vast te leggen?

[3:05:25] Er is geen sprake van vertraging in de versterking en de NCG haalt haar doelen voor 2025.

[3:05:31] Ik heb ook aan het begin van mijn spreektijd aangegeven dat ik stuur op meer balans tussen snelheid en kwaliteit.

[3:05:36] De diepte-analyse uit september 2024 heeft laten zien dat de versterking niet is gebaat bij een harde deadline.

[3:05:42] Dat zet de geleverde kwaliteit aan de bewoners onnodig onder druk.

[3:05:46] En daarom stuur ik met alle betrokken partijen op een bandbreedte voor het verloop van de versterking.

[3:05:50] En met de jaarlijkse actualisatie van de diepte-analyse informeer ik uw Kamer over het verwachte verloop.

[3:05:56] En waar ik bij mijn aantreden tegen aanliep,

[3:06:01] ...is dat er eigenlijk continu onrealistische doelen gesteld werden.

[3:06:08] En ik weet dat snelheid een belangrijk factor is... ...maar continu terug moeten komen op afspraken die gemaakt zijn ook.

[3:06:16] En ik heb ervoor gekozen om mijn organisaties te vragen... ...een realistische raming te maken van wanneer ze, denk ik, klaar te kunnen zijn.

[3:06:23] En zoals het nu lijkt, lopen ze deze op goede manier na.

[3:06:30] Die heeft keuze voor een vraag.

[3:06:33] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:06:34] Vraag aan de staatssecretaris.

[3:06:36] We hebben natuurlijk met z'n allen, de staatssecretaris ook in het betoog, aangegeven dat we duidelijkheid willen voor de Groningers.

[3:06:46] Duidelijkheid is denk ik ook het hebben van een eindpunt, een verwachting, een ambitie.

[3:06:52] Dat zal af en toe bijgesteld moeten worden, maar het is nu

[3:06:56] best wel breed.

[3:06:57] Kunnen we dat niet, vraag ik voor de voorzitter, concreter maken?

[3:07:01] Dat we zeggen, we zijn nu tussen 2030 en 2032 ergens, dat zijn drie jaar waar het kan invallen.

[3:07:07] Als we zeggen het doel is 2032 of het doel is 2030, wat dan het meest realistisch is, is dat niet mogelijk om het iets meer te concretiseren?

[3:07:16] De staatssecretaris.

[3:07:17] Ik ben daar juist duidelijk over geweest om te zeggen dat ik met een bandbreedte van 2030, 2032 heb ik dat ongeveer aangegeven, dat ik dat realistisch acht en waarom heb ik die laatste twee jaar, er zit gewoon een aantal versterkingen in die ontzettend complex zijn.

[3:07:39] En wij komen af en toe met schadeherstel ook nog wel eens zaken tegen waarbij je zegt van, oh, nou, uit de berekening hadden we dat niet gezien.

[3:07:49] En dat zijn dan ook net de zaken die aan het eind nog kunnen komen.

[3:07:53] Ik denk dat we de grootste hoeveelheid van de versterking, dat we die gewoon binnen de aanvankelijk gestelde tijd, dat we die op kunnen lossen.

[3:08:00] Want er zit gewoon, in het eind zit er nog gewoon een aantal zaken die complex zijn, waardoor ik die ook die bandbreedte aangehouden heb.

[3:08:08] Is de staatssecretaris bereid voortaan de volledige doorlooptijd transparant te maken van eerste melding tot definitieve duidelijkheid?

[3:08:15] Ja.

[3:08:16] Ik spreek met NCG af dat zij in bestaande rapportages ook inzicht bieden in de doorlooptijden.

[3:08:24] Dan had ik een vraag van mevrouw Armoed van het CDA.

[3:08:28] Of ik zicht heb op de belangrijkste knelpunten in de uitvoering en welke concrete stappen ik daarin zet?

[3:08:35] Ja.

[3:08:36] Ik heb zicht op de belangrijkste risico's in de versterkingsopgave.

[3:08:40] Via de jaarlijkse diepteanalyse stuur ik samen met alle betrokken partijen ook op die risico's.

[3:08:49] In uw Kamer wordt ook jaarlijks geïnformeerd daarover.

[3:08:52] De capaciteit van de aannemers of ingenieursbureaus is momenteel geen knelpunt.

[3:08:58] De NCG ondervangt deze risico's door goed contact met marktpartijen in het organiseren van de bouwtop.

[3:09:05] Dan had ik nog een vraag van mevrouw de Hollander van de VVD.

[3:09:08] Hoe staat het met het tekort aan projecten en bewonersbegeleiders?

[3:09:11] Wat gaan de staatssecretaris doen om deze achterstanders nog in te lopen?

[3:09:15] In antwoord op de vraag van lid Keuze heb ik aangegeven dat er geen sprake is van vertraging in de versterking.

[3:09:22] Er is momenteel ook geen sprake van het tekort aan bewonersbegeleiders.

[3:09:28] Dan heeft kamerlid Keuze mij gevraagd hoe de communicatie richting de bewoners wordt verbeterd.

[3:09:34] En dat heb ik aan het begin van mijn spreektijd al beantwoord.

[3:09:36] Ik wil dat de bewoners tevreden zijn over de dienstverlening van de NCG.

[3:09:40] En daarvoor wordt bijvoorbeeld de gebodenondersteuning aangescherpt.

[3:09:44] Is er aandacht voor de begrijpelijkheid van de brieven?

[3:09:47] Krijgen bewoners meer inzicht in het proces en in de planning van hun versterking?

[3:09:52] En werkt de NCG aan structurele verslaglegging van de afspraken met de bewoners?

[3:09:56] En ik verwacht dat een oplossing richting voor complexe en langlopende versterkingen ook zal bijdragen.

[3:10:02] aan de tevredenheid van de bewoners over de dienstverlening van de NCG.

[3:10:06] En ik wil daar ook bij opmerken dat met name die hele langlopende zaken ook de grote ontevredenheid over de NCG veroorzaken.

[3:10:18] De nieuwere zaken die opgepakt worden, die lopen over het algemeen redelijk door.

[3:10:23] Dat gaat wel goed.

[3:10:24] Maar juist omdat een aantal mensen in heel veel verschillende trajecten heeft gezeten, zorgt het er ook voor dat ze ontzettend ontevreden zijn.

[3:10:31] Dat snap ik ook.

[3:10:32] ...maar we werken er wel aan om dat ook tot een eindpunt te krijgen.

[3:10:36] Dan vroeg de heer Vermeer van de BBB... ...waar de grenzen liggen bij het steeds opnieuw beoordelen... ...in hoe de geboden zekerheid wordt geborgd.

[3:10:47] Een bewoner die ontvangt in principe één beoordeling... ...van de veiligheid van zijn gebouw of haar gebouw.

[3:10:54] Wanneer een bewoner wil vasthouden aan een besluit of...

[3:10:59] Aan het besluit of en hoe de woning versterkt moet worden, dan blijft dit zo.

[3:11:03] Bewoners kunnen op deze zekerheid vertrouwen.

[3:11:06] Er is een aantal mogelijkheden waarmee de bewoners een nieuwe beoordeling kunnen krijgen, namelijk als de bewoner die daar recht op heeft, zelf vraagt om een herbeoordeling op basis van de nieuwste inzichten.

[3:11:17] Als de bewoner het bezwaar en beroepsproces heeft doorlopen en toch nog een second opinion wil,

[3:11:22] En de ACVG onderzoekt de kwaliteit van de beoordelingsrapporten.

[3:11:26] En als daaruit blijkt dat er fouten zijn gemaakt in het veiligheidsoordeel, dan wordt dat gecorrigeerd.

[3:11:32] Dan de vraag van mevrouw Beckerman.

[3:11:34] Hoe nu verder voor de bewoners uit de Robbenplaat en Delft-Seil en kunnen deze bewoners uit beds 1588 ook terecht bij de commissie bijzondere situaties?

[3:11:45] Met zorgen kunnen deze bewoners terecht bij hun gemeente.

[3:11:47] Als zij hier niet uitkomen, dan kunnen zij aankloppen bij de commissie bijzondere situaties.

[3:11:54] Wets 1588 valt onder de regie van de gemeente.

[3:11:58] Ik heb met betreffende gemeenten afspraken gemaakt, zodat iedereen ook een veilige woning krijgt.

[3:12:04] De woningen worden op andere locaties in Delfzijl teruggebouwd.

[3:12:08] Helaas kan dat niet allemaal tegelijk ontwikkeld worden.

[3:12:11] en de bewoners uit beds 1588 hebben bij deze projecten ook voorrang.

[3:12:17] Helaas gebeurt het wel dat die bewoners meerdere keren worden uitgeloot en dat is erg vervelend omdat die bewoners zo langer in die onzekerheid zitten.

[3:12:25] De gemeente Eensemsdelta heeft hier aandacht voor bij de uitvoering en ik zal bij de gemeente extra onder aandacht brengen dat voor deze bewoners snel perspectief moet komen.

[3:12:35] Dan de vraag van de SP.

[3:12:37] We zien in het Bevisgebied torenhoge huur, omdat veel huurwoningen door particulieren worden verhuurd als wisselwoningen.

[3:12:43] Wat ik daar aan ga doen om dat aan te pakken?

[3:12:46] Als ik die vraag goed begrijp, dan betoog ik dat de reguliere huren bij de particuliere huur hoger zijn dan u wenselijk acht, omdat het aanbod afneemt, omdat er veel woningen als wisselwoningen worden aangeboden.

[3:12:59] Dit is een nieuw signaal voor mij.

[3:13:01] Ik kan me er wel iets bij voorstellen, want het zou een logisch gevolg kunnen zijn van vraag en aanbod.

[3:13:06] Op dit moment kan ik er eigenlijk niets concreets over zeggen, maar ik zal er bij een volgend debat op terugkomen.

[3:13:14] Ondertussen, als een huurder van mening is dat hij een hogere huur betaalt dan dat volgens het puntenstelsel van het ministerie van vrouw, dan kan deze huurder altijd naar de huurcommissie stappen die de huur dan zal verlagen naar het toegestaande niveau.

[3:13:30] Dan had de BBB nog de vraag gesteld van woningen met gecombineerde schadeverderingsproblemen of samenloop met versterking van een structureel buiten de standaardroute.

[3:13:39] Het systeem is daar niet goed op ingericht.

[3:13:41] Blijven we deze situatie als uitzondering behandelen of richten we de uitvoering zo in dat het uitgangspunt wordt?

[3:13:48] De combinatie schade en versterking wordt niet als uitzondering behandeld.

[3:13:53] Bewoners met een combinatie van versterking en schadeherstel hebben ook recht op een gecoördineerde aanpak waar mogelijk.

[3:14:00] Dat is ook al wettelijk vastgelegd.

[3:14:02] En met duurzaam herstel kunnen funderingsproblemen worden aangepakt als dat nodig is om toekomstige mijnbouwschade te voorkomen.

[3:14:13] Het CDA vroeg mij nog, mevrouw Arbo vroeg naar de bewoners die met meerdere organisaties te maken hebben en hoe dat in de stadgebieden staat.

[3:14:21] Ik ben samen met de provincie Groningen en de Versterkingsgemeente, NCG en IMG aan de slag met een agenda voor herstel.

[3:14:28] Ik heb uw Kamer hier ook op 19 november over geïnformeerd.

[3:14:31] We gaan meer als één overheid samenwerken en zetten daarbij ook de bewoners centraal.

[3:14:36] Op dit moment zijn we kleinschalig bezig om dit toe te passen in een paar stadgebieden.

[3:14:40] De eerste evaluatie daarover verwacht ik in dit kwartaal met uw Kamer te kunnen delen.

[3:14:47] Dan vroeg het CDA ook nog of ik nog verdere mogelijkheden zie om de procedures te vereenvoudigen binnen de herstelagenda in loketgedachte.

[3:14:57] Waar de vereenvoudiging van dit proces mogelijk is, kan dit geagendeerd worden in de lokale stuurgroepen.

[3:15:03] En dat heeft mijn steun.

[3:15:05] Dat betekent dus ook laag in de organisatie dat we dat ook te horen krijgen.

[3:15:10] Maar ik ga geen grote systeemwijzigingen doorvoeren, want ik heb geleerd dat dit echt tot grote vertragingen leidt.

[3:15:18] U bent tot einde gekomen van uw blokje versterking.

[3:15:23] Mevrouw Beckerman.

[3:15:25] Voorzitter, nog even over die schipsloot, want ik heb dat voorbeeld gebruikt ook omdat het

[3:15:33] Ja, toch symbool staat voor ook andere situaties.

[3:15:36] Nadat dit stuk in Dagblad verscheen, hebben zich meteen weer mensen gemeld.

[3:15:40] Vandaag weer een nieuw stuk.

[3:15:42] Kan de staatssecretaris heel precies zeggen, want het gaat over één cluster, twee straten achter elkaar.

[3:15:49] Wat nou het verschil is?

[3:15:50] Wat maakt dat die aanpak zo verschillend is?

[3:15:55] Heel precies.

[3:15:56] De staatssecretaris.

[3:15:57] Nou, dan zou ik op casusniveau dat moeten nakijken.

[3:16:03] Wat ik wel kan zeggen is van... Er zijn een aantal componenten die hierin genoemd zijn.

[3:16:10] Eén is dat mensen op verschillende manieren via-via... ...dat die communicatie daar plaatsgevonden is.

[3:16:17] Dat vind ik gewoon echt schadelijk.

[3:16:19] Dat moet gewoon op één manier en dat moet eenduidig gebeuren.

[3:16:22] Twee, er moet een uitleg bij komen van waarom.

[3:16:26] ...bij het ene deel wel sloopnieuwbouw zit en bij het andere niet.

[3:16:31] Er moet gewoon ook een goede verklaring daaronder.

[3:16:35] En daarbij hecht ik daar wel aan te zeggen dat het uitgangspunt is... ...dat iedereen in een veilig, schadevrij en verduurzaamd huis moet komen.

[3:16:45] En een veilig, schadevrij en verduurzaamd huis betekent niet altijd sloopnieuwbouw.

[3:16:51] En daar zit natuurlijk altijd wel een afweging in waarbij gekeken wordt of een woning veilig gemaakt kan worden, of dat die niet veilig gemaakt worden.

[3:16:59] En daar zit natuurlijk ook altijd een kostenoverweging in van of sloopnieuwbouw goedkoper is dan het veilig maken.

[3:17:06] Nou, dan wordt dat het.

[3:17:07] En als je hem wel veilig kunt maken, dan is dat het andere.

[3:17:09] Wat we dan in een aantal gevallen wel gedaan hebben, en dat kijken we dan met de knelpuntrapporten, kijken we daarna hoe die bewoners

[3:17:16] die daar dan geen sloopnieuwbouw krijgen en wat misschien dan wel een teleurstelling is of we daar nog wat extras voor kunnen doen om dat nog wat te mitigeren.

[3:17:25] Dat hebben we in Timboerwest ook gedaan.

[3:17:29] Volgende vraag van mevrouw Beckerman.

[3:17:31] Ja, voorzitter.

[3:17:34] Heel goed dat de staatssecretaris zegt van die communicatie via via dat moet niet.

[3:17:40] Dat is helder, maar

[3:17:43] Ik wil eigenlijk gewoon heel precies weten hoe dit kan.

[3:17:46] Want kijk, deze mensen, en dat weten straatsecretaris ook, ik denk dat hij er misschien ook wel bij was, net als ik toen in die kerk in Lobsum, tien jaar geleden.

[3:17:52] En tien jaar later komen we op dit punt.

[3:17:54] Twee straten, één cluster.

[3:17:57] Altijd samen opgetrokken.

[3:17:59] En dan de ene, die zijn terecht, die zijn nu, hebben die mooie aanpak.

[3:18:04] En de andere straat zegt, ja, en wij dan?

[3:18:06] En het zijn geen mensen die zeggen, wij willen per se dit hebben.

[3:18:11] Maar wel mensen die zeggen, ja, hallo.

[3:18:14] Het is 2026.

[3:18:16] Wat gebeurt hier?

[3:18:17] Een bewonersavond waar niemand komt opdagen van de NCG.

[3:18:20] Hoe kan dat?

[3:18:22] Kan de staatssecretaris, en misschien moet je dat op een andere manier nagaan, wat nou heel precies, hoe dat kan dat je binnen zo'n cluster ineens zulke grote verschillen krijgt?

[3:18:31] Want als je dat overal doet, dan eindig je met echt een enorm gescheurde samenleving.

[3:18:37] De staatssecretaris.

[3:18:39] Ik ga u even een toezegging doen.

[3:18:42] Ik denk dat deze casus en althans de gestelde zaken die hier voor mij aanleiding zijn om je gewoon even nader op deur te vragen en dat eventjes in een brief kenbaar te maken van wat hier gebeurd is en wat daar de achterliggende motivatie achter zit.

[3:18:57] Ik denk dat dat het verstandigste is.

[3:18:59] Dan zeg ik ook geen dingen die onjuist zijn.

[3:19:03] Ten slotte, mevrouw Beckerman.

[3:19:04] Nee, voorzitter, maar ik wil wel graag een termijn vragen, omdat ik ook een toezegging kreeg over die hoogte van de huren.

[3:19:10] En zou ik ook graag willen of dat meegenomen kan worden op schrift.

[3:19:13] En ook daar graag een termijn bij, want dat hoort toch wel mijn toezegging.

[3:19:17] De staatssecretaris.

[3:19:22] Ik vraag al even naar, ik kom zo even terug bij de termijn.

[3:19:25] Prima, pakken we die in de tweede termijn.

[3:19:27] De heer Puzzof op dit blokje versterking?

[3:19:29] Ja.

[3:19:31] Toch nog heel eventjes op dit blokje want een tijdje terug volgens mij was het bij een debat van de Rome toen benoemde de staatssecretaris zelf ook inderdaad van jou die met name die hele complexe en lang lopende zaken.

[3:19:45] Dan zitten gemeenten IMG, NCG, DRIJK aan tafel.

[3:19:49] En iedereen heeft er eigenlijk een verantwoordelijkheid in, maar daarmee voelt niemand zich echt probleemeigenaar, stelde toen de staatssecretaris.

[3:19:56] En het zou goed zijn als dat wel het geval is om die zaken los te trekken.

[3:20:01] En nu hoorde ik eigenlijk de staatssecretaris zeggen dat hij dat nog steeds vindt, maar dat hij er vertrouwen in heeft dat dat op de huidige werkwijze goed gaat.

[3:20:07] En mijn vraag is, wat is er veranderd in tussentijd en wanneer zegt de staatssecretaris, nou, ik ga toch over tot zo'n aanjager of zo'n probleemeigenaar, zou ik de staatssecretaris willen vragen.

[3:20:19] Nou, u heeft de vorige keer inderdaad goed geluisterd en ik heb dat daar ook een keer bilateraal hebben besproken.

[3:20:29] Het blijkt dat de routekaart waar ze mee werken, dat die eigenlijk voldoende houdvast geeft om het proces ook gewoon op deze manier goed tot een einde te krijgen.

[3:20:39] Maar ik blijf dat wel nauwlettend volgen, want ik blijf het een risico vinden dat als iedereen in zijn eigen eilandje blijft zitten, in zijn eigen rol en verantwoordelijkheid blijft zitten, dat je

[3:20:49] soms niet verder komt.

[3:20:51] Ik heb op dit moment, want ik heb goed contact met die tafels daar, krijg ik de indruk dat ze dat wel goed oppakken met elkaar en dan vind ik het niet nodig om daar nog weer een structuur boven te zetten.

[3:21:02] Mocht daar een aanleiding toe zijn, en ik zou u als Kamer ook gewoon vragen van informeer daar redelijk gewoon nog eens een keer weer naar van hoe gaat dat nu bij een volgend bevendspersoon

[3:21:13] Mocht dat nodig zijn, dan kan er uit eigen organisaties wel iemand opgezet worden die de regiefunctie pakt.

[3:21:19] Maar op dit moment is het niet nodig omdat het gewoon goed lijkt te functioneren.

[3:21:27] Eén korte vervolgvraag, meneer.

[3:21:30] Precies op dit punt inderdaad, voorzitter.

[3:21:31] Dank.

[3:21:33] Blijf natuurlijk de vinger aan de pols houden.

[3:21:34] Goed dat de staatssecretaris dat ook doet.

[3:21:36] Ik neem aan dat hij dat ook doet.

[3:21:37] En inderdaad, volgens mij zou het iemand uit de eigen organisaties kunnen zijn die wel die bevoegdheid krijgt.

[3:21:42] Dus mocht dat nodig zijn, is dat inderdaad mogelijk, omdat met weinig problemen en weinig moeite inderdaad iemand uit de eigen organisatie daar die rol te geven.

[3:21:51] Staatssecretaris.

[3:21:54] Of mevrouw Den Hollander op het punt versterking.

[3:21:57] Voorzitter, aanhakend op de toezegging die is gedaan aan mevrouw Beckerman.

[3:22:02] Ik heb de raadsvergadering ook terug geluisterd van vorige week waarin dit besproken werd en ik heb ook de reacties van de wethouder gehoord en die verbaast mij ook al, want ook de gemeente was eigenlijk helemaal niet of veel te laat betrokken bij dit hele probleem.

[3:22:15] En er zijn ook een aantal woningen die op norm verklaard waren en dan nu toch sloopnieuwbouw krijgen.

[3:22:20] En ook dat is dan toch wel weer onverklaarbaar.

[3:22:22] Dat woningen die nog helemaal niet een beoordeling hebben, niks meegebeurd.

[3:22:26] En woningen die al op norm zijn, alsnog sloopnieuwbouw zijn.

[3:22:28] Dat zit in dezelfde straat.

[3:22:30] Dus als u nou toch daarin gaat duiken, zou u dan die punt ook nog kunnen meenemen.

[3:22:34] Dus hoe loopt de communicatie met de gemeente?

[3:22:36] Sorry, zou de staatssecretaris dat mailen, de vierde voorzitter?

[3:22:39] Hoe loopt de communicatie met de gemeente?

[3:22:40] Hoe kan het zijn dat de gemeente daar ook veel te laat en veel te beperkt in betrokken wordt?

[3:22:45] En hoe zit het dan met woningen die al op norm zijn verklaard en dan toch nog weer sloopnieuwbouw krijgen?

[3:22:50] De staatssecretaris.

[3:22:52] Dat komt mee in de beantwoording.

[3:22:54] Dat komt mee in de brief die is toegezegd.

[3:22:58] Gaan we naar het blokje verduurzaming.

[3:23:00] De staatssecretaris.

[3:23:03] Dan vroeg de heer Klemink.

[3:23:05] Kan de staatssecretaris bevestigen dat deze verduurzamingsambities vertraagd werken voor de afronding van de herstel- en versterkingsoperaties?

[3:23:13] De NCG heeft een proef uitgevoerd voor het combineren van de versterking- en isolatiewerkzaamheden.

[3:23:17] Hiermee is onder andere onderzocht wat de effecten zouden zijn op de planning en de voorgang van de versterking als de NCG die combinatie breder zou aanbieden.

[3:23:25] Uit het rapport hierover, welk ik in januari vorig jaar met de Kamer heb gedeeld, blijkt dat het meenemen van isolatie bij de lichte versterkingen over het algemeen zorgt voor een hogere bewonerstevredenheid en dat het een beperkte vertraging oplevert voor de versterkingsoperatie.

[3:23:41] En daarom is in overleg met de regio, NCG, SODM en de maatschappelijke organisatie besloten dat isolatie voortaan, indien gewenst, mee wordt genomen bij lichte versterkingen.

[3:23:51] In feite is het dus een tegemoetkoming aan de mensen van de bewoner.

[3:23:56] Ze hoeven het niet te doen, maar ze kunnen het wel.

[3:23:58] Dirk Lemmink.

[3:24:01] Ja, dank voor het antwoord, voorzitter.

[3:24:03] Maar we komen natuurlijk langs in een fase waarin de casen steeds complexer worden.

[3:24:08] En heeft de NCG daar ook dan een goed beeld bij wat dat betekent bij de meer complexe zaken, als het gaat om doorlooptijd, als je ook nog verduurzaamt?

[3:24:18] Daar is het niet van invloed, want bij complexe zaken wordt heel vaak een heel groot gedeelte van de woning blootgelegd en dan kun je er ook beter bij.

[3:24:28] Dit is met name bij lichte versterkingen waar een vertraging op treedt, niet bij de grotere versterkingen.

[3:24:36] Dan de vraag van de heer Bushoff en mevrouw Beckerman.

[3:24:41] Hoe gaat u ervoor zorgen dat de verduurzaamingsplannen niet leiden tot elle lange wachttijden?

[3:24:45] Hoe voorkomt u bureaucratie rondom de verduurzaamderegeling?

[3:24:48] Ik vind het belangrijk dat isolatieaanpak toegankelijk is voor alle bewoners van Groningen en Noord-Renthe en daarom wil ik dus ook die onnodige bureaucratische romslomp voorkomen.

[3:25:00] In het isolatieplan, dat gratis is, staat nu hoe de woning nu geïsoleerd is en welke maatregelen genomen kunnen worden om de isolatiestandaard te bereiken.

[3:25:11] Het plan besteedt bovendien ook aandacht aan ventilatie om bijvoorbeeld schimmel in de woningen te voorkomen.

[3:25:18] We hebben ook gezien in de afgelopen periode wat schimmelwoningen aan ellende opleveren.

[3:25:23] Dus alleen een woning isoleren zonder daar ook gewoon een ventilatieplan bij te hebben, dat is gewoon niet verstandig.

[3:25:32] En naar aanleiding van de motie Beckerman-Bushoff heb ik bij de bewoners in de maatschappelijke organisatie getoetst of zij dit als onnodig bureaucratisch ervaren en dat was niet het geval.

[3:25:44] Daarnaast kunnen bewoners al een isolatiemaatregel tot 10.000 euro nemen zonder isolatieplan.

[3:25:51] Een bewoner die weet wat hij wil doen hoeft dus ook niet zo lang te wachten.

[3:25:55] Een aantal uitvoerende bedrijven voor isolatie heeft aangegeven dat zij in zwaar weer zitten en ik vind dat zorgelijk en daarom ben ik ook met het ministerie van Vrouw en de provincie in actie gekomen.

[3:26:08] Als reactie hierop is er ook een maatregelenpakket opgesteld.

[3:26:12] De maatregelen hierin moeten tot een versnelling van de uitvoering van de isolatiewerkzaamheden leiden.

[3:26:17] Zo krijgen de isolatieadviseurs een bijscholing in de praktijk, zodat het plan ook direct volledig is en activeren we inwoners op het nemen van isolatiemaatregelen onder de 10.000 euro's.

[3:26:30] Wij hebben dus ook fysiek gesproken met een aantal ondernemers die hierdoor in zwaar weer kwamen en hebben ook heel gericht hun problemen gehoord en dat hebben we op een hele constructieve wijze met de burgemeester van de Turk, de tracker van dit probleem, van deze aanpak en wat mensen van VRO die ook hier aan meegewerkt hebben en daar hebben we ook hele goede feedback over gehad.

[3:26:58] Dus daar zijn we echt goed mee aan de slag.

[3:27:02] Ik begrijp het goed dat er dan inderdaad nu dus een aantal verbetermaatregelen getroffen worden om waar nodig de problemen die zich voordeden als het gaat om die uitvoering van de isolatieaanpak om die problemen die er eventueel zijn dan op te lossen.

[3:27:17] En die verbetermaatregelen, ik hoor ze nu voor het eerst of ligt dat aan mij?

[3:27:22] Als u mijn LinkedIn-profiel had gezien, wat ik hierop bijgehouden heb, dan had u kunnen zien dat ik dus in gesprek geweest ben met deze mensen.

[3:27:32] En dit is SbSpeak, daar zijn we nu bezig om de zaken voor op te lossen.

[3:27:44] Dan had de heer Klemink de vraag, is de staatssecretaris van mening dat ieder beschikbaar potje voor maatregel 28 en 29 doelmatig en toetreffend wordt ingezet?

[3:27:55] En is de staatssecretaris van mening dat dit in verhouding staat met de rest van Nederland?

[3:28:00] En daar antwoord ik op ja, dat is het geval.

[3:28:02] De gedachte van maatregel 29 voor isolatie en ventilatie uit Nijmegen is dat woningeigenaren in Groningen en Noord-Drenthe

[3:28:11] ...ongeveer het dubbel ontvangen ten opzichte van de rest van Nederland... ...voor het inlossen van de eerderschuld.

[3:28:16] Ik geef prioriteit en voorrang aan de zwaarst getroffenen... ...en de meest kwetsbare inwoners... ...en daarom krijgen zij 100% subsidie... ...voor de noodzakelijke isolatiemaatregelen... ...tot aan de standaard voor woningisolatie.

[3:28:31] Voor de overige bewoners buiten het versterkingsgebied... ...houden we een 50% subsidie aan.

[3:28:36] ...en daarmee zorgen we ervoor dat deze maatregel ook uitlegbaar blijft... ...naar bewoners die net buiten het gebied in deze regeling vallen.

[3:28:44] De middelen voor deze maatregelen worden doelmatig en doeltreffend ingezet... ...zoals ik ook toelicht in Kamerbrieven volgens de Compatibiliteitswet.

[3:28:52] En ik wil ook nog even weer benadrukken... ...wij hebben met nij begun erkend dat...

[3:29:04] de inwoners van Groningen in Noord-Drenthe jarenlang tekort zijn gedaan.

[3:29:11] Als je jarenlang in een huis zit met schuren, wat niet geïsoleerd is, met enorme hoge stookkosten, dan zie je dat ook in de kaartjes terug van de energiearmoede.

[3:29:21] Dat is ook precies de reden waarom wij hier net even een beetje meer doen dan in de rest van Nederland, omdat het ook veroorzaakt is door ons.

[3:29:33] Dan ga ik naar het blokje schadeherstel.

[3:29:41] En zoals ik in mijn inleiding al zei, hebben we de afgelopen jaren veel stappen gezet.

[3:29:45] Vrijden we alle maatregelen uit Nijmegen, die zien op afhandeling van de schades, zijn inmiddels geïmplementeerd of worden dit jaar geïmplementeerd.

[3:29:53] De implementatie van alle maatregelen heeft echt veel gevraagd van de IMG.

[3:29:59] En tegelijkertijd zorgt de organisatie ervoor dat gemiddeld meer dan 2000 aanvragen per week op een zorgvuldige manier worden afgehandeld.

[3:30:08] Eerder zei ik ook al, er is nog veel werk te doen.

[3:30:11] En daarom ben ik ook van mening, en daar blijf ik ook van mening, dat stabiliteit en rust nu belangrijk zijn om de voorgang erin te houden.

[3:30:22] Ik heb daarbij een vraag gekregen van mevrouw Beckerman en de heer Kops van het PVV en van de SP.

[3:30:29] of eigenlijk andersom, SP en PVV.

[3:30:33] De leden Beckerman en Kops hebben vragen gesteld over de voorgang van daadwerkelijk herstel en wat de staatssecretaris nu gaat doen om de problemen rondom daadwerkelijk herstel op te lossen.

[3:30:43] Het IMG is na de zomer van 2024 gestart met daadwerkelijk herstel.

[3:30:49] Helaas bleek dat er afgelopen zomer bij deze regeling vertraging is opgetreden.

[3:30:57] Dit kwam doordat bij de lopende aanvragen een aanvullende schadeopname nodig bleek.

[3:31:03] Dit komt omdat een deel van de dossiers in 2023 is gepauseerd in afwachting van de regeling daadwerkelijk herstel.

[3:31:10] Door het tijdsverloop kunnen er nieuwe schades zijn bijgekomen.

[3:31:14] En deze nieuwe schades die moeten ook meegenomen worden, want anders kan dit nadelig zijn voor de bewoners en is onwenselijk.

[3:31:21] Het IMG heeft inmiddels de werkwijze aangepast en op dit moment worden bij de lopende aanvragen de nieuwe schadeopnames gepland en uitgevoerd en dat gaat om ongeveer 200 per week.

[3:31:32] Het IMG verwacht halverwege 2026 bij alle lopende aanvragen de schadeopname afgerond te hebben zodat met het herstel kan worden begonnen.

[3:31:42] Parallel neemt het IMG nieuwe aanvragen voor daadwerkelijk herstel uiteraard ook in behandeling.

[3:31:51] Dan vroeg mevrouw Arnout mij hoe de voortgang bij daadwerkelijke herstel is en wanneer kunnen bewoners die een voorstel voor daadwerkelijke herstel hebben ontvangen ook daadwerkelijk aan de slag met herstel.

[3:32:07] Inmiddels hebben circa 800 bewoners definitief gekozen voor daadwerkelijke herstel.

[3:32:13] Het IMG verwacht dat halverwege dit jaar het gros van de bewoners die hebben gekozen voor daadwerkelijke herstel

[3:32:19] de bewoners een voorstel te kunnen doen.

[3:32:22] Bewoners die een voorstel van het IMG hebben ontvangen, kunnen natekenen voor akkoord hun aannemer aan het werk zetten.

[3:32:29] Dan vroeg de heer Bushof naar de aanpassing van het toepassingsgebied duurzaam herstel en of dat om budgetaire redenen is gebeurd.

[3:32:38] Het antwoord daarop is volmondig nee en ik vind het ook heel belangrijk om dat idee direct uit de wereld te helpen.

[3:32:43] Het IMG heeft op basis van inhoudelijke overwegingen zelfstandig besloten om duurzaam herstel gericht in te zetten voor het kerngebied.

[3:32:54] Juist om te voorkomen dat inhoudelijke en budgetaire discussies door elkaar heen gaan lopen, hebben we deze twee verantwoordelijkheden natuurlijk ook heel bewust van elkaar gescheiden in de schadeafhandeling.

[3:33:06] Budgetaire overwegingen spelen bij dit besluit geen rol.

[3:33:10] De overwegingen van het IMG bij deze aanpassing kan ik ook goed volgen, zoals ik hem ook in mijn brief heb toegelicht.

[3:33:18] Mevrouw Beckerman, gaan we naar het vorige punt of naar dit punt?

[3:33:20] Het vorige punt.

[3:33:21] Gaat de gang.

[3:33:22] Even heel precies, maar zegt de staatssecretaris nu dat met daadwerkelijk herstel er nu nog geen huis daadwerkelijk hersteld is?

[3:33:32] omdat ik die zin hoorde met dat er nu 800 mensen definitief hebben gekozen en halverwege het jaar de helft ongeveer een aanbod gedaan is.

[3:33:39] Maar kan ik daaruit concluderen dat er eigenlijk de teller nog op nul staat qua daadwerkelijk herstelde woningen?

[3:33:46] De staatssecretaris.

[3:33:49] Moeten we even navragen, ik kom in de tweede termijn al terug.

[3:33:52] Maar wat in elk geval wel zeker is, is dat die aanvragen nu gedaan zijn, dat die verwerkt worden en dat mensen daar een besluit van krijgen als ze dat ondertekenen, kan daarmee begonnen worden.

[3:34:05] Dus ik weet niet in hoeveel gevallen, maar dat ga ik even navragen.

[3:34:08] Ja, mensen mogen zelf herstellen.

[3:34:10] Dat mensen de aannemer er zelf mee aan het werk kunnen zetten.

[3:34:12] Dus ik zal daar in de tweede termijn even op terugkomen.

[3:34:18] Heel goed.

[3:34:18] Dus in het tweede termijn komt de staatssecretaris terug... op inderdaad het herstel en de daadwerkelijke herstel.

[3:34:23] De heer Bussof.

[3:34:25] Ja, een andere herstel, duurzaam herstel, toch een vraag over.

[3:34:29] Namelijk over het budget dat daarmee gepaard gaat.

[3:34:32] Want is de verwachting dat, doordat bijvoorbeeld in de pilot bleek... dat eigenlijk voor duurzaam herstel de kosten altijd vele malen hoger waren... en dat drempelbedrag is nu ook verhoogd... dat de totale kosten dan ook zullen toenemen, ja of nee?

[3:34:48] Kan de staatssecretaris daar iets over zeggen?

[3:34:50] De staatssecretaris.

[3:34:51] Volgens mij kom ik daar bij de volgende vraag op.

[3:34:54] Dat is de vraag van mevrouw Beckerman, die vroeg naar de aanpassingen bij duurzaam herstel.

[3:34:58] Je moet zich verhouden tot de grote onderbesteding van afgelopen jaar.

[3:35:02] Over de onderbesteding heb ik in het vorige debat al aangegeven dat hier praktische redenen voor zijn.

[3:35:07] Over het tweede deel van uw vraag geef ik nogmaals aan dat niet het geld, maar de inhoud leidde is geweest voor deze afweging.

[3:35:13] Het IMG heeft op basis van inhoudelijke overweging om zich te focussen op het kerngebied.

[3:35:18] En dat vind ik uitlegbaar, omdat er ook een wens is om juist voor deze gebieden meer mogelijkheden te creëren.

[3:35:25] En daarbij heeft dus ook de beschikbaarheid van het budget geen rol gespeeld.

[3:35:33] Maar dan nog wel de vraag van, met dat dus dat drempelbedrag van 125.000 euro, als ik het goed zeg, naar 500.000 euro is verhoogd.

[3:35:44] of überhaupt het bedrag waarvoor zij in aanmerking komen, zou je verwachten dat daarmee misschien ook de totale kosten wel zouden kunnen toenemen?

[3:35:52] En is die verwachting er of is die verwachting er niet en blijft het budget gelijk?

[3:35:57] De staatssecretaris.

[3:35:58] Wij denken dat we hiermee uitkomen.

[3:36:01] Dus daar is de terugkoppeling die ik daar gekregen heb.

[3:36:07] Om dit soort zaken gewoon goed te kunnen doen, moet je gewoon voldoende budget hebben.

[3:36:13] En heel veel van die zaken blijven ook gewoon ruimschoots binnen het budget.

[3:36:16] Maar hiermee hebben we wel ook de grotere en complexere zaken onder vang.

[3:36:26] Dan vroeg mevrouw Admoeten mij welke concrete maatregelen worden genomen om de uitvoering van duurzaam herstel te versnellen en wanneer de bewoners meerjarige zekerheid kregen over de voorwaarden van de regeling.

[3:36:37] De eerste maatregel die eraan moet gaan bijdragen is de nieuwe werkwijze waar ik uw Kamer vorige week over heb geïnformeerd.

[3:36:44] Doordat we eerst een lage maximumbedrag hadden, moesten we steeds per geval naar een discretionair besluit.

[3:36:52] Dat was niet echt handig.

[3:36:55] Met de verhoging van het maximumbedrag is dat niet meer nodig.

[3:36:58] Zo komt er meer ruimte voor de echte oplossing en kan er ook meer snelheid gemaakt worden.

[3:37:03] Dit draagt dus ook bij aan de helderheid voor de bewoners over de kaders waarbinnen duurzaam herstel plaatsvindt.

[3:37:10] De komende tijd blijft IMG samen met NCG waar nodig verder werken aan het waar mogelijk versnellen van de uitvoering en het verbeteren van de duidelijkheid voor de bewoners.

[3:37:19] En daarbij worden ook de regionale overheden betrokken.

[3:37:25] Dan vraagt mevrouw Artmoet ook nog de vraag of de staatssecretaris duidelijk kan maken

[3:37:29] ...dat de schadeafhandeling ook echt eenvoudiger is geworden... ...en dat de bewoners dat ook echt ervaren.

[3:37:34] Het IMG heeft in 2024 met de verhoogde vaste eenmalige schadevergoeding... ...en de aanvoerende vaste schadevergoeding... ...twee eenvoudige door de bewoners hooggewaardeerde regelingen ingevoerd.

[3:37:45] Daarnaast heeft het IMG daadwerkelijk herstel ingevoerd... ...waarbij de bewoners gedurende vijf jaar schade kan laten herstellen... ...waardoor een bewoner vijf jaar lang ontzorgd kan worden... ...voor het herstellen van de woning.

[3:37:56] In de staat van Groningen in Noord-Renthe zal worden gerapporteerd over hoe de bewoners de nieuwe schadeafhandeling ervaren.

[3:38:03] Ook het IMG rapporteert halfjaarlijks met een monitor bouwen aan herstelmonitor over de waardering van de verschillende regelingen.

[3:38:12] Dan vroeg mevrouw Armoed mij nog naar de impact van de recente schademeldingen door de beving bij Zeerijp.

[3:38:20] Die impact was flink en de schrik was groot.

[3:38:24] Maar gelukkig ziet het IMG dat de toename van de schademelding als gevolg van de BVZ-rijp niet leidt tot een langere wachttijd voor de bewoners.

[3:38:33] Dan vroeg de heer Kops mij nog naar de stille gedupeerde in de schadeafhandeling en waarom zoveel mensen zich nog niet gemeld hebben en waarom het IMG dit nog niet eerder gedaan heeft.

[3:38:45] Het is heel moeilijk.

[3:38:47] Om te weten waarom bewoners individueel, waar vermoedelijk wel schade is, dat individueel niet doen.

[3:38:53] Je kan veel verschillende soorten redenen hebben.

[3:38:57] Ik weet gewoon zelf uit eigen ervaring dat er bewoners zijn die zoveel ellende hebben gehad in het voortraject dat ze zeggen ik doe het niet meer.

[3:39:06] Er zijn ook mensen die zeggen ik wil niemand in mijn huis hebben.

[3:39:09] Er zijn ook mensen die... Soms heeft dat ook te maken met sociale problematiek.

[3:39:14] Dat mensen gewoon zich schamen om mensen in huis te hebben.

[3:39:20] Er is een heel palet aan factoren waarom mensen die schademeldingen niet gedaan hebben.

[3:39:25] Maar er zat ook nog een andere reden achter.

[3:39:27] Dat de IMG niet bevoegd was om dit te doen.

[3:39:30] En dat had met privacyregelingen te maken.

[3:39:35] En om deze bewoners nu te bereiken maakt het IMG

[3:39:38] ...binnen hun bevoegdheid al gebruik van algemene communicatiemiddelen... ...als advertenties, nieuwsberichten en brochures.

[3:39:44] En in het voorliggende wetsvoorstel stelt het IMG daarnaast ook nog in staat... ...om gericht bewoners te benaderen die nog geen schadeaanvraag hebben gedaan... ...en hen te wijzen op de mogelijkheid om alsnog die aanvraag in te dienen.

[3:39:58] En wij weten gewoon van bepaalde buurten of bepaalde plekken... ...waar je gewoon eigenlijk wel schade gehad moet hebben... ...en als daar nog steeds geen melding van binnen is gekomen...

[3:40:07] Dan kan het IMG deze mensen nou ook benaderen.

[3:40:10] Deze bepaling zal met terugwerkende kracht ingaan vanaf 1 april jongstleden, zodat het IMG alvast zijn systeem hierop kan inrichten.

[3:40:19] En ook zal het IMG starten met een pilot vooruitlopend op dit wetsvoorstel.

[3:40:26] Dan heb ik nog een vraag van de heer Vermeer van de BBB.

[3:40:30] Welke consequenties ik verbind aan de structurele termijnoverscheiding in de uitvoering?

[3:40:34] Ik ben het met de heer Vermeer eens dat compensatie voor het overschrijden van termijnen een bewoner niet helpt bij het versnellen van het proces.

[3:40:41] Die vergoeding is een erkenning voor het lange wachten.

[3:40:45] Het IMG verwacht dat de meeste aanvragers met een langlopend dossier in 2026 een oplossing geboden kan worden.

[3:40:53] Daarnaast heeft het IMG concrete stappen gezet om de aanvraag en de aanvragers in de toekomst vlotter te helpen.

[3:40:59] Zo wordt in 2026 de vaste herhaalvergoeding ingevoerd om het proces van herhaalmeldingen te versoepelen en te versnellen.

[3:41:06] Vetter biedt daadwerkelijk herstel de mogelijkheid om gedurende de periode van vijf jaar nieuwe schades of verergering mee te nemen.

[3:41:15] Een groot deel van de schadeaanvragen wordt binnen de wettelijke termijn die daarvoor staat afgehandeld.

[3:41:23] meer complex en omvangrijke schade, kan het gewoon meer tijd vergen om met die bewoner te zoeken naar een goede oplossing.

[3:41:33] En daarbij gezegd te hebben, dat wil dus niet zeggen dat het proces stilstaat.

[3:41:41] Sommige oplossingen zijn best wel ingrijpend.

[3:41:46] En daarom kan het ook wel zijn dat die gesprekken daarover wat langer duren.

[3:41:50] Maar binnen de organisatie wordt eigenlijk wel gekeken van als je een termijn overschrijdt, dan moet je wel uit kunnen leggen waarom dat gebeurt.

[3:41:59] Het versnellen van het proces mag dus niet ten koste gaan van de zorgvuldigheid in de afstemming met de bewoner.

[3:42:04] De bewoner kan bijvoorbeeld vragen om meer tijd om het schaderrapport te beoordelen of een eigen deskundige in te schakelen.

[3:42:10] In de versterkingsoperatie stuur ik op meer balans tussen die snelheid en die kwaliteit en met de actualisatie van de diepte-analyse informeer ik uw Kamer ook jaarlijks over de maatregelen die ik heb getroffen om die risico's weg te nemen die van invloed zijn op het verloop van de versterking.

[3:42:27] Deze maatregelen tref ik samen met alle andere betrokken partijen en zullen ook bijdragen aan het beter naleven van de planning.

[3:42:35] Dan heeft JA21 nog aangegeven dat ze de uitvoeringskosten te hoog vinden en heeft gevraagd op welke wijze ik hierop wil sturen.

[3:42:46] In juni 2025 heb ik hierover uw Kamer geïnformeerd over de uitvoeringskosten van het IMG en hoe het IMG hierop stuurt.

[3:42:54] Voor de schade is de ontwikkeling van de uitvoeringskosten voor een groot deel afhankelijk van de keuze die de aanvragers maken.

[3:43:04] De forfeitaire schadevergoeding als VES kent namelijk een aanzienlijk lagere uitvoeringskosten dan bijvoorbeeld een maatwerkprocedure of daadwerkelijk herstel.

[3:43:14] Bij die laatste twee moet daadwerkelijk ook gerekend worden.

[3:43:18] Er moeten kostenberekeningen gemaakt worden, maar er moeten soms ook

[3:43:26] constructieberekeningen gemaakt worden.

[3:43:29] En ik wil benadrukken dat het terugdringen van uitvoeringskosten geen doel op zich is, ook niet bij het IMG en ook niet bij de NCG.

[3:43:38] Maar ik vind het wel belangrijk dat het bewonen met een schade ook gewoon milder, menselijker en makkelijker geholpen wordt.

[3:43:46] Ik ben zelf altijd een beetje voorzichtig met het in de mond nemen van het woord, omdat er nog heel veel mensen zijn die dat niet ervaren.

[3:43:53] Maar ik vind wel dat dit de doelstelling moet zijn en daarvoor geldt koste wat kost.

[3:43:59] Maar de behoefte van de mensen is hierin leidend.

[3:44:02] Daarom is het ook belangrijk dat de bewoners de keuzemogelijkheid hebben en daarnaast een goed geïnformeerd een keuze voor een herstel van de schadeafhandeling kunnen maken.

[3:44:14] Een voorbeeld daarvan is de persoonlijke benadering en begeleiding van de aanvragers bij de daadwerkelijke herstel of met de bewonersbegeleiders van de NCG.

[3:44:22] De uitvoeringskosten gaan dan ook nooit ten koste van waar de bewoners recht op hebben.

[3:44:29] En waar ik af en toe wel naar kijk binnen de organisaties van waar hele dikke rapporten bijvoorbeeld dunner zouden kunnen worden.

[3:44:44] Maar ook juridische consequenties zitten daar aan.

[3:44:48] En wij leggen een deel van onze kosten

[3:44:51] weer terug bij de NAM.

[3:44:55] Die moeten dat betalen.

[3:44:56] Ja, dan zit er ook een juridische grondslag moeten achter liggen om die schade te kunnen verantwoorden.

[3:45:02] Nou, ik ben wel aan het kijken of ik daar in een leidversie ook nog wat mee kan, maar dan moet het IMG eerst gewoon zelf kijken of het juridisch dicht kan.

[3:45:13] Dan heeft mevrouw Den Hollander mij gevraagd of er geen afhankelijke partij is die de schade aan de woningen taxeert.

[3:45:22] En daarbij kan ik zeggen dat alle schadeopnames worden uitgevoerd door een onafhankelijk deskundige.

[3:45:27] Deze beoordeelt de schade en begroot de kosten voor het herstellen van de schade.

[3:45:32] Dan vroeg mevrouw Den Hollander mij ook naar de situatie in Ekenhaar en de bewoners buiten Groningen.

[3:45:38] Of die ook een milder, menselijker en makkelijker schadeafhandeling verdienen.

[3:45:45] Het kabinet vindt het belangrijk dat alle mijnbouwschade zorgvuldig en menselijk wordt afgehandeld.

[3:45:51] Vanwege de ernst van de situatie in Groningen, vindt het kabinet ook gerechtvaardig dat daar een andere aanpak is.

[3:45:58] De afhandeling van mijnbouwschade en EKH en alle voorwaarden vallen onder de verantwoordelijkheid van de commissie Mijnbouwschade en daarmee ook onder de verantwoordelijkheid van de minister voor Klimaat en Groene Groei.

[3:46:17] Voorzitter, de staatssecretaris zegt dat de commissie mijnbouwschade, dat valt dan eigenlijk onder de verantwoordelijkheid van de minister.

[3:46:24] Maar mijn vraag is specifiek ook over die onderzoekskosten en die uitvoeringskosten.

[3:46:29] De staatssecretaris zei net van het is geen doel op zich om die kosten omlaag te brengen, maar een verhouding van 1 staat tot 5 ten nadele van het herstel, het uitgekeerde schade.

[3:46:40] Gaat daar de staatssecretaris ook niet over?

[3:46:41] Moeten we die ook bij de minister neerleggen?

[3:46:43] Staatssecretaris.

[3:46:44] Ja, die moet ik inderdaad ook bij de minister neerleggen.

[3:46:47] Kijk, het verschil in schadeafhandeling zit... ...is als je de toepassing van het bewijsvermoeden hebt... ...dan wordt er een rapport gemaakt en dan zijn er een aantal factoren... ...waarnaar gekeken wordt en als daaraan voldaan is... ...dan wordt geacht die schade, mijnbouwschade te zijn.

[3:47:03] Buiten die gebieden is het eigenlijk zo van wie stelt, moet bewijzen.

[3:47:08] Dat betekent dat heel veel autonome oorzaken aangewezen worden als oorzaak van het ontstaan van die schade.

[3:47:15] Maar die schaderrapporten moeten wel gemaakt worden.

[3:47:17] Dus eigenlijk heb je dezelfde soorten schaderrapporten die in het IMG-werkgebied zitten.

[3:47:22] Alleen bij het IMG-gebied wordt een veel groter deel van die schades uitgekeerd.

[3:47:29] En daarbuiten niet, omdat die toepassing van bewijsvermoeden daar niet geldt.

[3:47:37] Ja, voorzitter, want toch ook op dit punt, ergens snapte ik eigenlijk ook wel de oproep van de commissie mijnboosgaande, namelijk dat ze zeiden, ja, als je een scheur hebt in je muur, dan vinden we dat alle bijkomende kosten die erbij komen kijken om dat goed te herstellen, inderdaad vergoed moeten worden.

[3:47:51] En dat geldt, conform de uitleg van de staatssecretaris, wel in het effectgebied van het Groninger grasveld, maar niet in het effectgebied van bijvoorbeeld EKR.

[3:47:59] Toch snap ik best wat de mensen zeggen, dat zou wel redelijk zijn.

[3:48:02] En kan de staatssecretaris daar ook in ieder geval de commissie tot op zekere hoogte in volgen?

[3:48:08] De staatssecretaris.

[3:48:11] Kijk, ik ga hier op het blijste heen van mijn collega van KGG, ga hier geen nadere uitspraken over doen.

[3:48:18] Het enige wat ik heb gedaan is

[3:48:20] waar het verschil zit.

[3:48:23] Het verschil zit dus duidelijk van je moet hetzelfde rapportage maken alleen in het ene gebied kun je als commissie meer toekennen omdat je bandbreedte groter is en in het andere kun je dat niet.

[3:48:36] Dat verklaart het verschil en de reden waarom dit op deze manier ingericht is

[3:48:43] In het verleden is dat zo besloten.

[3:48:46] Dat is eventueel aan een Kamer om daar verandering in te brengen.

[3:48:49] Maar dit is hoe wij nu werken en dit valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van KGV.

[3:49:04] Dit was het blokje schadeherstel.

[3:49:07] Dan heeft de heer Puzkov daar nog een vraag over.

[3:49:09] Ja toch nog eventjes over, want ik zat er toch nog even over na te denken en even op te kauwen op de beantwoording van de staatssecretaris rondom dat duurzaam herstel.

[3:49:16] Want het is natuurlijk wel zo, vraag ik aan de staatssecretaris, dat op het moment dat je per individueel geval een hoger budget nodig hebt, dat je dan minder adressen kan behandelen van het totaal gelijkgebleven budget.

[3:49:31] En daarmee is dus ook

[3:49:33] Het effectgebied is dus ook verkleind en ik ben wel benieuwd, stel dat nou toch blijkt dat er ook adressen misschien wel buiten dat kerngebied daarvoor in aanmerking zouden moeten komen en dat zou een overschrijding van dat totaalbudget uiteindelijk opleveren.

[3:49:46] Voelt de staatssecretaris daar uiteindelijk dan voor?

[3:49:50] De staatssecretaris.

[3:49:51] Wij hebben hier goed nagekeken.

[3:49:55] Het bleek uit de pilot dat het maximumbedrag wat we eraan gesteld hadden, dat dat ervoor zorgde dat bijna bij elke

[3:50:02] Niet bij elke, maar in elk geval bij een groot aantal van de gevallen... ...de discretionaire bevoegdheid ingeroepen moest worden om daarin verder te komen.

[3:50:09] Dan duurt een eeuwigheid, want dan moet je een traject in.

[3:50:13] Met het verhogen van dat budget kon het gewoon afgehandeld worden.

[3:50:18] Maar dat betekent niet dat al die budgetten volledig opgaan... ...maar dat je wel voldoende ruimte in de budgetten hebt om snel te kunnen werken.

[3:50:24] Mocht het buiten de gebieden een keer voorkomen dat daar wat aan de hand is, dan is er nog steeds een discretionaire bevoegdheid mogelijk.

[3:50:32] Maar wij hebben het echt gewoon gezegd van we gaan dit inzetten in het kerngebied.

[3:50:39] En dat is ook eigenlijk de plek waar die meeste herhaalschades voorkomen.

[3:50:44] Dus op die manier kunnen we dat volgens mij hele goede dingen doen.

[3:50:49] En ik zie niet in, en nog een keer weer, dat budget een probleem is.

[3:50:57] Ten slotte, de heer Bussel.

[3:50:59] Op dit punt, want dan hoor ik de staatssecretaris zeggen ja, voor het kerngebied geldt eigenlijk die andere werkwijze die we nu hebben vastgesteld en daarbuiten blijft de mogelijkheid bestaan voor die discretionaire bevoegdheid.

[3:51:10] Als we daar een keer aanleiding toe zien, vraag ik als bevestiging aan de staatssecretaris en dan dus ook de garantie daarbij dat dat mogelijk blijft gegeven het budget dat beschikbaar is.

[3:51:19] De staatssecretaris.

[3:51:20] Ja.

[3:51:22] En daarmee is het niet zo dat we in één keer buiten het gebied al een hele hoop dingen gaan doen, want dat is dus niet de bedoeling.

[3:51:31] Maar als het IMG daar aanleiding toe ziet, dan is daar een mogelijkheid voor.

[3:51:37] Dus dat is iets waar het IMG zelf de afweging in kan gaan maken.

[3:51:44] We gaan naar het blokje perspectief en socialeconomische agenda.

[3:51:52] Het inlassen van de eerstschuld is belangrijk en dat doet het kabinet ook door een generatie lang, 30 jaar lang te investeren in een toekomstperspectief voor Groningen en Noord-Drenthe via de sociale en economische agenda.

[3:52:04] Met als doel dat Groningen en Noord-Drenthe weer een plek wordt waar mensen fijn kunnen wonen, werken, opgroeien en gezond oud kunnen worden.

[3:52:12] Een plek waar mensen trots voelen in plaats van geconfronteerd worden met mentale problemen.

[3:52:17] Agenda's zijn bedoeld als plus op het bestaande beleid en niet bedoeld ter vervanging van reguliere investeringen, grootverschalige infrastructuur, openbaanvervoer of woningbouw.

[3:52:29] Ik wil dat nog een keer onderstrepen.

[3:52:32] We zien heel vaak pogingen om ook nog andere zaken uit die budgetten te financieren, maar daar zijn ze gewoon niet voor bedoeld.

[3:52:38] Daar hebben we harde aanspraken over gemaakt met de regio, dus daar ben ik ook scherp op.

[3:52:45] De agendas zijn opgesteld met beide provincies, met de gemeente, met input van MKB-ondernemers, het georganiseerde bedrijfsleven, onderwijs- en kennisinstellingen, jongeren en andere bewoners in tal van experts.

[3:53:00] De colleges van de gemeentes en de provincies en de MR hebben deze agendas vastgesteld met zienswijze van raden en staten.

[3:53:14] De met de regio gemaakte afspraken over de inhoud en de governance van beide agenda's, die vind ik belangrijk.

[3:53:20] Ik ben dan ook blij dat de wet die de generatie lange zorgplicht regelt, nu ook voor ligt in uw Kamer.

[3:53:27] Hiermee wordt Groningen de wettelijke zekerheid geboden die nodig is om het beloofde sociaal en economisch perspectief ook te kunnen bieden.

[3:53:36] En qua inhoud zijn de eerste maatregelen van start.

[3:53:39] Op scholen is bijvoorbeeld geld beschikbaar voor extra culturele, sportieve en muzikale activiteiten.

[3:53:45] En daarnaast zijn ook 50 extra scholen aangesloten bij het Jeugdeducatiefonds.

[3:53:50] Dank u wel.

[3:53:51] Het fonds ondersteunt scholen waar leerlingen opgroeien in armoede.

[3:53:57] En met route Rubicon krijgen de jongeren die uitgevallen zijn in het reguliere onderwijs een kans om een mbo 2-diploma te halen.

[3:54:06] Mevrouw Den Hollander geeft precies aan waar de economische agenda voor bedoeld is, namelijk het verdienvermogen in de regio te verhogen, ondernemerschap en innovatie te bevorderen, talent en kennis in de regio benutten.

[3:54:19] De economische agenda is een ontwikkelmotor zonder het werk van bedrijven, kennisinstellingen en overheden over te nemen, maar door te zorgen voor de juiste samenwerking tussen deze partijen.

[3:54:30] De economische agenda kan fungeren als een hefboom,

[3:54:33] door samen met andere regionale en nationale partijen, zowel publiek als privaat, te investeren in projecten.

[3:54:40] En daarbij spreek ik zelf altijd van ecosystemen.

[3:54:47] En die ecosystemen moeten op elkaar aansluiten.

[3:54:49] En ik promote ook altijd, want ik spreek met meerdere provincies, ook in de grensregio's, van zorg ervoor dat je elkaar niet allemaal in hetzelfde badwater gaat zitten, maar ga ook even zorgen dat je

[3:55:03] Je focust van waar gaan we wat ontwikkelen en laat dat gewoon ook interprovinciaal op elkaar aansluiten zodat je dat op een goede manier tot een economische infrastructuur krijgt met ecosystemen.

[3:55:16] De AI-fabriek waar de heer Kops naar vraagt is daar wel een mooi voorbeeld van.

[3:55:21] De investeringen in een AI-fabriek aan Groningen bevestigen de kracht en het toekomstpotentieel van de regionale economie.

[3:55:29] En deze investeringen komen naast Nijmegen uit Nijmegen.

[3:55:32] ook van verschillende ministeries en vanuit Brussel.

[3:55:37] De AI-fabriek heeft het doel om die nieuwe samenwerking mogelijk te maken en de regio aantrekkelijker te maken voor nieuwe private partijen.

[3:55:45] Dat rijdt ook tot meer economische groei, talent en banen in de regio.

[3:55:50] We bouwen met die AI-fabriek niet alleen aan technologie, maar ook aan oplossingen die het dagelijks leven van iedereen verbeteren.

[3:55:57] van snellere diagnoses in de zorg tot slimmere landbouw en bredere publieke dienstverlening.

[3:56:04] En ik moet ook zeggen, met een aantal werkbezoekers die ik gehad heb en met een aantal gesprekken die ik gevoerd heb, zijn er ook al heel veel private partijen die aan hebben gegeven dat ze ook graag gebruik willen maken van die faciliteiten.

[3:56:20] Dus ik heb hier echt wel een heel goed gevoel over dat die economische agenda op dit punt wel een mooie impuls heeft gekregen hiermee.

[3:56:30] En tot slot, hoewel we al aan de gang zijn met de agenda's, wordt tegelijkertijd gewerkt aan een toekomstig bestendige uitvoeringsstructuur van de beide agenda's, zodat ook over 30 jaar jongeren, ondernemers en andere inwoners hier de vruchten van kunnen plukken.

[3:56:48] Dan had ik daarbij de vraag van mevrouw Beckerman.

[3:56:53] Kan de staatssecretaris met jongeren plannen maken voor Nijmegenwoningen?

[3:56:57] En ik spreek daarbij ook regelmatig met jongeren uit de regio waarbij ik hoor dat ze zich zorgen maken over de toekomstige woonsituatie.

[3:57:05] En ik heb hier geen snelle oplossing voor.

[3:57:08] We dragen met de sociale agenda en de economische agenda bij aan een regio waar het fijn leven, wonen en werk is.

[3:57:14] En daarom investeren we ook 30 jaar lang in de toekomstige generaties.

[3:57:19] En daarnaast werkt het kabinet samen met Groningen aan de woningbouwopgave met onder meer de nood aan ruimte, het ruimtelijk arrangement en de woondeals.

[3:57:29] Mevrouw Beckerman.

[3:57:31] Ja, voorzitter, dank.

[3:57:33] Ja, de staatssecretaris zegt, ja, ik herken dit uit gesprekken met jongeren.

[3:57:39] De staatssecretaris zal ook weten, dat zijn heftig gesprekken, jongeren die hun halve middelbare schotheid in zo'n staakcaravan woonden, denken nu ben ik er van af, nu ga ik uit huis en dan terechtkomen in weer zo'n kapot huis.

[3:57:53] Als de staatssecretaris dat herkent, de vraag die wij nu stellen, de heer Buss of niks, is helemaal niet los dit morgen op.

[3:57:59] We weten ook wel dat dat niet kan.

[3:58:01] Maar wat we wel vragen is als je die jongeren een nijbegun belooft, als je zegt we gaan serieus luisteren naar die zorgen.

[3:58:09] Ga dan ook met hen zo'n plan maken, want de oplossingen die er nu liggen.

[3:58:14] ook niet met die regio deals, zijn niet genoeg voor deze jongen die trots zijn op hun provincie.

[3:58:21] Ik kan me niet voorstellen dat de staatssecretaris daar niet aan zou willen bijdragen.

[3:58:25] De staatssecretaris.

[3:58:26] Deze staatssecretaris is natuurlijk zelf Groninger en die ziet wat er gebeurt en die heeft ook de zorgen wel, maar die heeft ook de begrenzing van waar de sociale en economische agenda voor bedoeld zijn.

[3:58:36] Die hebben we afspraken over gemaakt en dit valt daar niet onder.

[3:58:40] De ministerraad en de regionale overheden hebben gezamenlijk wel vastgesteld dat de middelen van de sociale en economische agenda dus niet bedoeld zijn voor woningen en voor infrastructuur zelf.

[3:58:50] Ik wil en kan daar ook niet op terugkomen, omdat dit ten koste zou gaan van de middelen van die agenda.

[3:58:58] Met het BO-MIRT is op 7 januari het ruimtelijk arrangement ondertekend en daarin hebben we afspraken gemaakt om samen te werken op het gebied van woningbouw.

[3:59:07] De afspraak luidt

[3:59:09] Het Rijk en de provincie Groningen geven gezamenlijke invulling aan de huidige en toekomstige woningbouwopgave in de ambities richting 2050, welke samengaan met de andere ruimtelijke belangen die in de provincie spelen, zoals Nijmegen in het masterplan regiocentra.

[3:59:26] In de woondeals heeft het kabinet met de provincie en de gemeente concreet afspraken gemaakt over het aantal woningen en betaalbaar bouwen in de periode tot en met 2030.

[3:59:37] Het gaat hierbij om in totaal ruim 28.000 woningen, waarvan een deel daarvan in het aardbevens gerealiseerd wordt.

[3:59:45] Ook heeft het kabinet in de woondeals met de regio afspraken gemaakt over het betaalbaar bouwen van twee derde van de totale woningbouwopgave.

[3:59:57] Mevrouw Beckerman.

[3:59:58] Voorzitter, niemand heeft gezegd dat het betaald moest worden uit mei begun.

[4:00:03] Het punt is alleen dat als je zegt

[4:00:07] We willen een nieuw begin.

[4:00:08] En deze jongeren zeggen, hé mooi, wij willen hier blijven.

[4:00:12] Wij zijn trots op deze provincie.

[4:00:13] Maar we gaan niet, nadat onze hele jeugd al in ellende gestort is door de overheid, weer die ellende in.

[4:00:21] Dat het toch een heel logisch verzoek is om met deze jongeren in gesprek te gaan.

[4:00:26] om plannen te maken over die woningbouwopgave.

[4:00:30] En sterk nog, als de staatssecretaris antwoord geeft, hé, maar we hebben ook al plannen, waarom geven dan niet?

[4:00:34] Omdat dat ook een belofte was van het kabinet.

[4:00:37] Jongeren krijgen een stem.

[4:00:40] Nu hebben ze een stem gekregen bij een jongerentop, hebben gezegd, dit vinden we belangrijk.

[4:00:43] En dan zeggen we, oh ja, nou ja, jammer, maar dat valt niet in beide agenda's.

[4:00:46] Het is toch juist logisch om te zeggen, hé, we gaan met deze jongeren een plan maken en we kijken waar we binnen plannen kunnen schuiven.

[4:00:53] En misschien is daar nog iets extra's nodig.

[4:00:55] Daar komen we dan mee terug.

[4:00:57] Wat ik in mijn beantwoording ook heel duidelijk gezegd heb, de afspraak luidt dat het Rijk en de provincie Groningen gezamenlijk invulling geven aan de huidige en toekomstige woningbouwopgaven en ambities richting 2050, welke samengaan met andere ruimtelijke belangen die in de provincie spelen, zoals Nijmegen in het masterplan regiocentra.

[4:01:17] Dus ik denk dat hier wel degelijk een opening in zit.

[4:01:23] Ten slotte.

[4:01:24] Ja, voorzitter, maar dan snap ik niet de eerste afwijzing.

[4:01:26] Dan is eigenlijk ons verzoek en dat was het is.

[4:01:30] Ga nou met hem.

[4:01:31] Wat staat zich daar zegt Hey, daar zit best een opening in.

[4:01:33] We zijn al met plannen bezig.

[4:01:35] Ga dan met jongeren in gesprek.

[4:01:36] Wat zij waar hun behoeftes ook.

[4:01:38] precies in zitten.

[4:01:40] Want ik heb dit debat ook gevoerd met de minister op wonen.

[4:01:42] Die begon over het Zuikerunieterrein.

[4:01:45] Fantastisch, vast hartstikke leuk, maar voor heel veel van deze jongeren die in Appingedam willen wonen geen oplossing en onbetaalbaar.

[4:01:51] Dus luister ook naar die inwoners.

[4:01:53] Voeg dat nou bij wat de staatssecretaris al als antwoord had.

[4:01:58] De staatssecretaris.

[4:02:00] Wat ik gezegd heb en ik heb zelf ook meerdere keren met jongeren gespreken, dat weet u ook van mij, die heb ik hoog.

[4:02:12] Deze deal, dat we gewoon moeten blijven drukken op het belang wat die jongeren daar zelf ook aangeven.

[4:02:20] En dat ligt op meerdere niveaus.

[4:02:22] Dat ligt ook op gemeentelijk niveau, dat ligt op provinciaal niveau en dat ligt op dit niveau.

[4:02:28] En ik denk dat we die samenwerking goed moeten blijven zoeken met de jongeren.

[4:02:36] Dan vroeg mevrouw Armoed van het CDA, is het duidelijk genoeg waar bewoners terecht kunnen

[4:02:41] met vragen en zorgen en is de psychosociale ondersteuning voldoende toegankelijk voor volwassenen en jongeren die daar behoefte aan hebben.

[4:02:52] Ik vind het belangrijk dat bewoners terecht kunnen met vragen en zorgen en daarom kunnen ze onder andere terecht bij aardbevingscoaches.

[4:03:00] Er zijn ook speciaal coaches voor jongeren beschikbaar.

[4:03:03] De gemeenten in Groningen organiseren dit laagdrempelig

[4:03:07] in het programma Sociaal en Gezondheid.

[4:03:11] De aardbevingscoaches gaan ook in de dorpen en wijken naar de bewoners toe.

[4:03:15] De gemeenten ontvangen voor dit programma 55,8 miljoen euro.

[4:03:21] Ik heb tot nu toe geen signalen dat het onduidelijk of ontoegankelijk is.

[4:03:28] heb ik die vraag van de heer Kops in mijn kerntekst beantwoord over de AI-fabriek en economische agenda als herkom van regionale economie heb ik ook beantwoord.

[4:03:46] Dan wou ik nu naar het blokje financiën, procedures en arbitrages in algemeen.

[4:04:01] De vraag van jaar 2021 over de uitvoering van de aangenomen motie over informatievoorziening en begeleiding voor ondernemers in het aardbevingsgebied en of dit onderwerp onderdeel kan worden van de Staat van Groningen in Noord-Drenthe.

[4:04:16] Ook BBB heeft daar een vraag over gesteld over de ondersteuning van ondernemers.

[4:04:20] Ik heb ervoor gezorgd dat het meegenomen gaat worden in de Staat van Groningen in Noord-Drenthe 2026.

[4:04:26] Het is doorgegeven aan de onderzoekers die de Staat van Groningen in Noord-Drenthe opleveren.

[4:04:30] Voor ondernemers is het niet altijd makkelijk om de juiste weg op het juiste loket te vinden.

[4:04:34] Ik richt mij daarom op het efficiënte inrichten van procedures en het toegankelijke maken van de regelingen bij de NCG, IMG en provincie.

[4:04:43] Daarnaast krijgen de ondernemers van NCG en IMG begeleiders die specifieke kennis hebben van de regeling en de regels voor ondernemers.

[4:04:53] En heeft de provincie MKB-consulenten in dienst om deze ondernemers bij te staan.

[4:04:59] Ook kunnen gedupeerde ondernemers bijvoorbeeld juridische en bedrijfskundige ondersteuning voor €10.000 subsidie aanvragen via de deskundige regeling bij de provincie.

[4:05:10] Daarnaast kunnen kleine ondernemers met schade of versterking een subsidieaanvraag indienen via de investeringsregeling van het MKB-programma.

[4:05:18] We doen dit om ondernemers meer toekomstperspectief te kunnen bieden.

[4:05:24] Tenslotte zal de economische agenda ook nieuwe mogelijkheden voor de ondernemers bieden.

[4:05:32] Dan had jaar 21 gevraagd naar de mogelijkheden van stikstofinjectie.

[4:05:39] En daar werd eigenlijk gesteld van dat de Groningers dan geen proefkonenen waren, maar sitting ducks.

[4:05:54] Ik denk dat een sitting duck in een veilig versterkt en verduurzaam huis veiliger zit dan een proefkonijn in een wrakkig hokje.

[4:06:05] Die wil ik toch maar even gemarkeerd hebben.

[4:06:09] Wat mij eigenlijk ernstig stoort is dat het injecteren in een onrustig veld

[4:06:22] ...wat eigenlijk gewoon veel te snel leeggetrokken is in het ver verleden... ...en waar je nu dan weer stikstof in zou moeten brengen... ...dat zorgt ervoor dat je weer instabiliteit in het veld brengt.

[4:06:36] Je zorgt ervoor dat er meer onrust in het veld komt... ...en dat je dus meer aardbeving gaat krijgen.

[4:06:41] U kunt nee schurren, het is zo.

[4:06:43] Daarnaast, voor nieuwe kleine velden zou dit een mogelijkheid kunnen zijn...

[4:06:51] Voor het grote Groninger veld, waar zo gigantisch veel uitgehaald is, zorgt het alleen maar voor meer onrust in het veld, meer aardbevingen, meer ellende voor de bewoners.

[4:07:01] En ja, de gegeven situatie is dat wij hebben jarenlang gewonnen uit dit veld.

[4:07:08] Er is op een bepaald moment de keuze gemaakt om versneld te gaan wennen tegen de adviezen van het staatstoezicht op de mijnen in.

[4:07:14] Dit heeft ertoe geleid dat wij heel veel zware bevingen hebben gekregen.

[4:07:19] En dat heeft ook toegeleid dat het staatstoezicht op de mijne heeft gezegd dat de wenning uit het Groninger veld niet veilig kan.

[4:07:27] Dat betekent dat er ook met elkaar de beslissing is genomen dat we niet weer gaan wennen uit het Groninger veld.

[4:07:34] En ik hoor toch heel regelmatig nog de wens van we gaan eerst dit even voor elkaar maken met schadeinstelling en versterking.

[4:07:43] Vervolgens gaan we dan maar weer wennen omdat het dan mogelijk veilig zou kunnen.

[4:07:48] Het is hypothetisch.

[4:07:50] Het is Groningers blootstellen aan een experiment.

[4:07:57] Ik denk dat Groningers lang genoeg blootgesteld zijn geweest aan experimenten.

[4:08:03] Onderzoek prima, maar deze gaat hier niet werken.

[4:08:09] De verantwoordelijkheid die voor ligt overigens bij de... Naar aanleiding van dit antwoord, de heer Klemmink.

[4:08:15] Ja, voorzitter.

[4:08:17] Leuk hoor, de voorbrachte sneer van de staatssecretaris, maar onjuiste weergave van onze inbreng geweest.

[4:08:24] Want in het begin van uw antwoord van de staatssecretaris werd gesuggereerd alsof wij pas al wilden beginnen met boeren op het moment dat de herstel- en besterkingsoperatie nog niet zou zijn afgerond.

[4:08:39] Nou, dat is dus niet het geval.

[4:08:40] Dat heb ik ook een paar keer duidelijk aangegeven.

[4:08:42] Eerst die operatie afronden, dan het andere.

[4:08:45] Dat is één.

[4:08:46] En twee, voorzitter... Ja, ik blijf dan toch bijzonder vinden dat de staatssecretaris blijkbaar...

[4:08:55] een ander oordeel heeft dan de wetenschappers.

[4:08:57] Ik zou niet weten waar dat dan op gebaseerd is.

[4:08:59] Ik verwijs naar een zeer geïnteressant rapport van het TNO die duidelijk aangeeft dat er wel degelijk ook in het Groninger Veld, want daar ging het onderzoek ook over, mogelijkheden zijn om de ondergrond stabiel te krijgen.

[4:09:10] En ik vraag niet om dat morgen te doen.

[4:09:12] Ik vraag ook niet om een experiment te beginnen zonder de juiste kennis van zaken.

[4:09:16] Ik vraag aan de staatssecretaris of hij bereid is om in ieder geval een vervolg onderzoek naar deze methode te doen.

[4:09:23] Ik zal nog een voorgang op het antwoord nemen wat ik net geef.

[4:09:30] De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de minister van KG, minister Hermans.

[4:09:36] Zij heeft de Kamer afgelopen juli geïnformeerd over het standpunt van het kabinet.

[4:09:40] Dit luidt dat Groningenveld is gesloten.

[4:09:42] De verwachting dat het aantal aardbevingen de komende jaren verder zal afnemen.

[4:09:46] Het kabinet vindt het niet verstandig om te experimenteren met het Groningenveld.

[4:09:50] Zet daarom niet verder in op verder onderzoek naar steekstofinjectie in het Groninger veld.

[4:10:00] Voldoende?

[4:10:03] U gaat u uitlokken, dat zou ik niet doen.

[4:10:05] Of vervolgt u de beantwoording?

[4:10:10] Wat doet het IMG en NCR bestrijden van fraude en kan de Kamer periodiek worden geïnformeerd over de fraudecijfers?

[4:10:17] Dat is van jaar 21.

[4:10:19] Meneer Klemink vraagt om een lagere uitvoeringskosten en om meer controles op fraude.

[4:10:23] Dat kan niet allebei.

[4:10:25] Juist allerlei extra controles en drempels leiden tot hogere uitvoeringskosten, langere wachttijden en meer wantrouwen.

[4:10:32] En dat willen we niet.

[4:10:33] Mensen die het systeem misbruiken worden opgespoord en gestraft.

[4:10:37] Het IMG is hier ook alert op.

[4:10:39] en rapporteert hierover in zijn ja-verslag.

[4:10:43] Bij de NCG is het risico op fraude sowieso beperkt, omdat versterking vooral in nature plaatsvindt.

[4:10:48] En zonder hier inhoudelijk verder op in te gaan, wij hebben een heel goed controlesysteem en met regelmaat of met regelmaat, daar rollen af en toe ook grote vissen uit.

[4:11:01] De heer Klemmink.

[4:11:04] Ja voorzitter, nou ook een hele geinige gedachte van de staatssecretaris over het koppelen van twee totaal verschillende zaken, maar oké, als hij daar plezier in heeft.

[4:11:13] Voorzitter, ik vraag als volksvertegenwoordiger of dat wij door de staatssecretaris ingelicht kunnen worden over de aanpak van de fraude bij diverse instanties, waaronder de IMG, waaronder de NCG of de SNN.

[4:11:28] En ik vraag of dat de cijfers gedeeld worden.

[4:11:30] Volgens mij is dat een hele normale vraag om als volksvertegenwoordiger te stellen.

[4:11:33] Ik vind het toch wel een beetje opmerkelijk dat de staatssecretaris het zo makkelijk van zich afschuift.

[4:11:37] Ik wil er overigens ook nog even bij toevoegen dat de IMG in haar jaarverslag alleen van 2024 in is gegaan op de fraudescijfers, maar daarvoor niet.

[4:11:46] en dat in de recente jaarsvraag van de NCG daar niks over terug te vinden is.

[4:11:49] Nogmaals, ik stel volgens mij een heel normale vraag als volksvertegenwoordiger, ik vind dit wel te makkelijk gaan, dus ik zou graag toch een ander antwoord willen, of in ieder geval bezinning bij de staatssecretaris.

[4:11:57] De staatssecretaris.

[4:11:58] Het is geenzinnig de bedoeling om u hier te schofferen, dat wil ik direct eventjes gezegd hebben, en als u graag een overzicht wil van wat er aan fraude opgespoord is binnen het IMG, kan ik u wel die cijfers toelaten komen.

[4:12:13] De methode waarop wij dat doen, daar ga ik verder niks van zeggen.

[4:12:16] Kunt u nou het termijn bijgeven?

[4:12:20] Het lijkt me gewoon verstandig dat het gewoon in de ja-verslagen opgenomen wordt.

[4:12:31] Hoe wordt met de wijziging van de tijdelijke wet Groningen gebord dat bewoners daadwerkelijk minder administratieve lasten, kortere doorlooptijden en administratieve lasten ervaren, vroeg D66.

[4:12:41] Op korte termijn ontvangt uw Kamer de beantwoording op de schriftelijke vragen die gesteld zijn over dit wetsvoorstel.

[4:12:46] Dit wetsvoorstel beoogt verschillende verbeteringen door te voeren.

[4:12:50] Bij wet en regelgeving wordt zo veel mogelijk geprobeerd om de bewoners te ontlasten, bijvoorbeeld bij het aanvragen van vergoedingen om die zo simpel mogelijk te maken.

[4:12:58] In dit wetsvoorstel wordt de regeling daadwerkelijk hersteld, wettelijk verankerd.

[4:13:02] Met deze regeling kunnen bewoners schade tot 60.000 euro herstellen zonder onderzoek te doen naar de schadeoorzaak.

[4:13:08] Los van dit wetsvoorstel kunnen de bewoners vanaf het tweede kwartaal kiezen voor een vaste vergoeding bij herhaalschade, zodat ook herhaalschades eenvoudig worden afgehandeld.

[4:13:16] En de NCG helpt bewoners bij hun aanvraag voor isolatie in het kader van maatregel 29.

[4:13:21] Zo worden bewoners zoveel mogelijk ontzorgd.

[4:13:27] Dan vroeg D66 ook, kan de staatssecretaris aangeven welke verbeteringen bewoners in de praktijk binnen het eerste jaar na inwerkingtreding van deze wet merkbaar gaan ervaren?

[4:13:39] Ten eerste krijgen de bewoners met de invoering van de maatregel daadwerkelijk hersteld duidelijkheid dat alle schades tot 60.000 euro zonder onderzoek naar de schadeoorzaak hersteld kunnen worden.

[4:13:48] Dit voorkomt bezwaren in beroepsprocedures.

[4:13:51] En ten tweede legt het wetsvoorstel de kosten-wat-kost-bepaling voor de schadeafhandeling en de versterking vast.

[4:13:58] Dit geeft de bewoners duidelijkheid dat de kosten voor de schadeafhandeling en de versterking te alle tijden worden vergoed.

[4:14:03] En ten derde legt het wetsvoorstel de zorgplichten voor de bevordering van de verduurzaming en brede welvaart vast.

[4:14:09] Dit biedt de bewoners maximale duidelijkheid dat de beloften voor het inlossen van de eerde schuld worden nagekomen.

[4:14:17] Dan vroeg D66 ook nog, hoe kan het dat bedrijven met miljardenwensen toegang hebben tot een besloten achterkamer, terwijl Groningers jarenlang hun gelijk in het volle daglicht moesten bevechten?

[4:14:28] In het akkoord op hoofdlijn in de tijdelijke betaalde overeenkomst is afgesproken dat geschilden tussen partijen worden beslecht bij het Nederlandse arbitrageinstituut.

[4:14:37] Hier is voor gekozen omdat dit in het verleden ook zo is afgesproken in het gasgebouw.

[4:14:43] Wat wij er ook van mogen vinden, wat wij ook mogen vinden van de positie die NAM, Shell en Exxon innemen,

[4:14:49] Het staat de partijen vrij om meningsverschillen voor te leggen aan in dit geval het scheidsgerecht.

[4:14:56] Ik wil nogmaals benadrukken dat de Staten in de procedures alle juridische middelen inzet die nodig worden geacht om zich te verdedigen in deze procedures.

[4:15:06] Leerkeuze.

[4:15:08] Via u, voorzitter, de vraag aan de staatssecretaris hoe hij reflecteert op deze afspraken, dat dit via het scheidsgerecht gaat.

[4:15:18] Is dit iets, als we erop terugkijken, wat ons in de vinger gebeten heeft?

[4:15:23] Of zeggen we, dit had niet voorkomen kunnen worden?

[4:15:27] De staatssecretaris.

[4:15:30] Kijk, bij de inwerking van het gasgebouw zijn deze afspraken gemaakt om op deze manier

[4:15:36] doorgang te vinden.

[4:15:38] Dit is de manier om de verschillen voor te leggen.

[4:15:43] Ik denk zelf dat het op zich niet zo verschrikkelijk uitmaakt of je het in een rechtszaak doet of in arbitrage.

[4:15:50] In principe zijn alle zaken die je dan wel voor de rechter, dan wel voor het scheidsrecht brengt, worden op dezelfde manier bekeken.

[4:16:03] Wat ik wel vind is dat het natuurlijk heel triest is dat een maatschappij, een grote maatschappij, die hier jarenlang de vruchten van geplukt heeft, zoveel zaken aanspant.

[4:16:17] Maar dat is dus een stukje wat wij dan gewoon teleurstellend vinden, om het zomaar zacht uit te drukken.

[4:16:26] Maar in principe, je hebt gewoon meerdere mogelijkheden om geschil te beslechten.

[4:16:29] Dit is er één van.

[4:16:30] Dit is de afspraak die er gemaakt is.

[4:16:31] Hier hebben we mee van doen.

[4:16:34] Een vervolgvraag van de keuze.

[4:16:36] Ja, voorzitter, ik stelde de vraag omdat de staatssecretaris deelt dat dan blijkbaar niet, omdat wij als D66 vinden dat er wel degelijk een verschil is tussen de reguliere rechtsgang en een arbitrage wat nu gebeurt.

[4:16:53] Mede ook om te zien dat Shell net voor de kerst nog een zaak is begonnen en de risico's die wij daar ook in zien.

[4:17:01] Mochten zij deze zaak winnen,

[4:17:02] Maar goed, daar zult u nog op komen, want ik heb ook gevraagd naar de financiële effecten.

[4:17:08] Dan heeft dat echt wel degelijk effecten.

[4:17:11] Fijn dat de staatssecretaris aangeeft dat dit eigenlijk niet kan, wat deze bedrijven doen.

[4:17:18] Maar toch even terugkomend op dat arbitrage, want wij zien toch wel dat verschil.

[4:17:22] Aan de ene kant, er is geen presidentwerking, ze kunnen blijven... Zaken blijven aanspannen bijna, we zien dat nu met Shell.

[4:17:31] Als dat niet zo was, als dat via de rechter gegaan zou zijn, dan zouden we in een hele andere situatie zitten, waarbij ook het publiek belang gewogen werd, wat openbaar was, waar Groningers gewoon mee konden kijken.

[4:17:42] Dus daarop terugkijken.

[4:17:44] Hoe reflecteert de staatssecretaris daarop, voorzitter?

[4:17:46] De staatssecretaris?

[4:17:48] Ja, ik vind het altijd wat lastiger om als dan vragen om daar antwoorden op te geven.

[4:17:56] Ik zou iedere volksvertegenwoordiger en iedere partij gewoon aanraden van als er ooit weer een overeenkomst aangegaan wordt om gewoon goed af te wegen van welke geschild vorm je daarbij kiest en welke rechtsvorm je daarbij als keuzemogelijkheid hebt.

[4:18:13] In mijn situatie heb ik gewoon te maken dat er dit is afgesproken,

[4:18:17] dat dit de manier is van hoe we hem afhandelen en wij zetten gewoon alle juridische middelen in om daar ons maximaal in te verdedigen.

[4:18:28] Dan vraagt u of ik de zorg deel dat deze arbitrage bij bewoners het gevoel van onrecht en onzekerheid versterken en dat dit hun vertrouwen in het proces verder onder druk zet.

[4:18:38] En laat ik vooropstellen dat ik die bewoners begrijp, maar ik blijf ook herhalen

[4:18:43] dat de uitkomsten van die procedures geen effect hebben op de inwoners van Groningen en Noord-Drenthe.

[4:18:49] In 2018 is overeengekomen met de NAM dat de NAM volledig uit de schadeafhandeling en versterking zou worden gehaald.

[4:18:57] De afhandeling van schade in het versterken van gebouwen gaat daarom onafhankelijk van deze procedures gewoon door en daarvoor geldt het koste wat het kost.

[4:19:08] Dan had u nog de vraag van welke financiële risico's lopen staat in de verschillende procedures uitgesplitst naar scenario's en hoe zijn deze risico's verwerkt in de middenjarige begrotingsramingen.

[4:19:19] In de begrotingsramingen van het Rijk wordt uitgegaan van 100% ontvangst van de NAM voor de kosten die ik doorbelast via heffingen.

[4:19:28] De rechter of arbiter beslist uiteindelijk of de facturen en de heffingen terecht in rekening zijn gebracht bij de NAM.

[4:19:36] Op uitspraken en de uiteindelijke totaalfondsen in alle juridische procedures kan ik niet vooruitlopen.

[4:19:41] Gelet op de rechtspositie van de Staat kan ik ook niet ingaan op de scenario's.

[4:19:46] Maar ik ben altijd bereid om uw Kamer vertrouwelijk te informeren in de technische briefing.

[4:19:52] Dan vroeg JA21.

[4:19:54] Kan de staatssecretaris reflecteren op de vertraging die soms wordt veroorzaakt door aangenomen... Sorry, staatssecretaris.

[4:19:59] Nog één interrupt op het vorige punt van de heer Keusen.

[4:20:02] Ja voorzitter, want er is vrij recent nog een tussenvondst geweest in een van de arbitragezaken, ik meen die van Exxon.

[4:20:11] Dat was in voordeel van de staat, maar wat daar wel geschetst werd en daar dreigt eigenlijk het probleem van de nieuwe zaak die Shell heeft aangespannen,

[4:20:21] is dat het wel degelijk, de staatssecretaris wil er niet op vooruit lopen, maar dat dit wel degelijk een groot effect gaat hebben op onze begroting.

[4:20:28] Mochten wij heffingen die we nu hebben neergelegd bij de NAM terug moeten betalen, dan zou dat een grote impact hebben.

[4:20:39] En hoe verhoudt dat zich met het kosten-wat-kost principe?

[4:20:43] Mocht die rekening bij de overheid komen, kunnen we dan nog borgen?

[4:20:47] En zo ja, hoe wordt dat geborgd?

[4:20:50] Dat we dat kosten-wat-kost vasthouden, als de NAM in één keer alle voedingen krijgt.

[4:20:53] De staatssecretaris.

[4:20:56] Volgens mij heeft de overheid beloofd kosten-wat-kost.

[4:21:02] Dus ik neem aan dat de overheid dit ook blijft doen.

[4:21:05] En wij hebben ook gezegd dat we maximaal zullen claimen bij de veroorzakende partijen.

[4:21:10] Dus dat blijven we ook doen.

[4:21:14] Dan heb ik nog de vraag gekregen van jaar 21 of de staatssecretaris kan reflecteren op de vertraging die soms veroorzaakt worden aangenomen moties of andere goedbedoelde suggesties vanuit de Kamer en

[4:21:26] De heer Klemink stelt terecht dat ideeën of voorstellen die verbeteringen lijken, soms vooral tot vertraging en onduidelijkheid leiden.

[4:21:34] De heer Vermeer zei hier in zijn inbring ook een aantal verstandige zaken over.

[4:21:39] Ik geloof zelf dat Groningers en de Groningers gebaat zijn bij stabiliteit, rust en duidelijkheid.

[4:21:45] En dat is voor mij als bestuurder soms ook best lastig.

[4:21:50] Je wilt het liefst nu iets veranderen, terwijl je ook weet dat elke verandering tijd kost en tot verschillen kan leiden.

[4:21:57] In Groningen hebben we daar helaas ervaring mee.

[4:22:00] Ik ben ervan overtuigd dat gerichte verbeteringen beter werken na grote veranderingen.

[4:22:06] En daarom geloof ik ook in de agenda voor herstel, omdat hiermee alle betrokken partijen samen kijken naar wat er nodig is voor specifieke gevallen, zonder nieuwe regels of systemen.

[4:22:17] En ik wil hier wel ook even persoonlijke noot aan maken, want ik weet dat hier een aantal mensen een aantal jaren

[4:22:25] zich ontzettend in hebben gezet voor de Groningers.

[4:22:27] Dat hebben ze ook heel vaak gedaan met moties, amendementen en met alle goede bedoelingen.

[4:22:34] Dat heeft ook heel veel goeds opgeleverd.

[4:22:36] Dus dat wil ik ook gezegd hebben.

[4:22:39] Maar de veelheid aan moties heeft af en toe ook voor vertragingen gezorgd.

[4:22:49] Ik denk dat we nu eigenlijk, nu we eigenlijk alles geïmplementeerd hebben, wat beloofd hebben vanuit Nijmegen, dat de werkorganisaties erbij gebaat zijn om eigenlijk geen grote ingrijpende nieuwe zaken meer te doen, maar dat we nu moeten kijken naar de continuering van de verbetering van de werkprocessen.

[4:23:11] Als we dat met elkaar goed in de gaten blijven houden, dan denk ik dat dat in dienst is van Groningen en de Groningers.

[4:23:20] Dan vroeg mevrouw Armoed wanneer Verwachte Staats de nadere analyse van de beving bij Zeerijp met de Kamer gedeeld kan worden.

[4:23:30] KGG heeft op 16 december 2025 een reactie van SODM ontvangen op deze analyse van de aardbeving in Zeerijp.

[4:23:38] KGG stuurt zeer binnenkort de brief naar de Kamer met haar reactie op een nadere duiding van het SODM.

[4:23:45] Naar verwachting eind deze week of begin volgende week.

[4:23:50] Dan had ik nog een vraag.

[4:23:52] Oekraïnse bedrijven hebben Nederland gevraagd om overtalig onderdeel van de Groninger gaswinning te leveren voor de herstelling van hun verwoeste infrastructuur.

[4:24:02] Kan de staatssecretaris aangeven hoe de voorgang van deze hulpvraag is?

[4:24:06] Op 9 januari zijn hier Kamervragen overgesteld door onder meer de PVV, D66, aan de minister van Buitenlandse Zaken en minister KGG.

[4:24:19] De beantwoording volgt.

[4:24:25] Volg snel staat hier zelfs.

[4:24:27] Verder verwijs ik naar mijn collega uit de Staatssecretaris voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp.

[4:24:33] Ik heb hier verder nog geen nadere antwoord op, dus die komt dan.

[4:24:39] Dan kom ik bij mijn laatste blokje amendementen.

[4:24:53] Dat is een appreciatie van het amendement, de motie SP-Bekkeman, Fondsgelijkheid voor Groningen, uitvoering advies van Geel.

[4:25:10] moet ik ontraden en ik wil ook even stilstaan bij het amendement hierover.

[4:25:16] Zoals juist aangegeven heeft het kabinet de kern van het advies van de commissie van Geel overgenomen en voert dit uit binnen de grenzen van wat uitvoerbaar en redelijk is.

[4:25:25] Het kabinet acht het amendement dan ook niet noodzakelijk voor het uitvoeren van dit advies.

[4:25:30] Het kabinet kan zich ook niet vinden in de genoemde dekking voor dit amendement.

[4:25:34] Deze middelen zijn namelijk nodig voor de kabinetsdoelen op gebied van kernenergie.

[4:25:39] Zonder deze reservering ziet het kabinet een risico dat de beperkte groep technologieleveranciers ergens elders hun pijlen op richten, waardoor de ambities op dit vlak niet waargemaakt kunnen worden.

[4:25:51] Bovendien is in het perceel kernenergie van het Klimaatfonds in 2026 op dit moment geen 1,8 miljard beschikbaar.

[4:25:59] Het zwaarste punt van de investeringen voor kernenergie vallen in de latere jaren, waardoor er pas na 2030 derdelijke bedragen zijn gebudgeteerd.

[4:26:08] Tot slot is dit amendement begrotingstechnisch onuitvoerbaar.

[4:26:12] Het is onduidelijk hoe 1,8 miljard beschikbaar kan worden gemaakt in 2026 en hoe dit vervolgens over meerdere jaren wordt verdeeld.

[4:26:21] Bovendien vereist het een begrotingsfonds een instellingswet wat wel anderhalf jaar kan duren, waarmee ik dit ondoelmatig acht.

[4:26:29] Het amendement van het lid Beckerman om de 15 is ontraden.

[4:26:34] Dan het amendement van de heer Bushoff.

[4:26:38] Middelen van de begroting van VWS overhevelen naar BZK voor de versterking van de vrijwilligersinzet.

[4:26:46] Die moet ik helaas ook onderraden.

[4:26:47] Ik vind het wel een sympathiek idee om vrijwilligers extra te ondersteunen.

[4:26:51] Maar zoals ik begrijp van VWS is het geld niet vrij.

[4:26:54] VWS is voor die middelen ook een verplichting aangegaan.

[4:27:00] Of dit gaat in kosten van de subsidie voor de zorginstellingen in Groningen die versterkt moeten worden.

[4:27:05] Hoewel in de sociale agenda hiervoor geen middelen beschikbaar zijn, ben ik wel bereid in gesprek te gaan met de kwartiermaker, hoe hij hiervoor aandacht kan hebben om zo de vrijwilligers te helpen.

[4:27:20] Het amendement onder 20 van het lid Busshof is ontraden.

[4:27:24] De heer Busshof, voor een korte vraag.

[4:27:26] Ja, voorzitter.

[4:27:27] Omdat op plaats van de 79 graden van de VWS-begroting wel stond inderdaad dat deze middelen vrij te besteden zijn.

[4:27:34] We zitten nog maar drie weken in 2026 en de VWS-begroting is nog niet vastgesteld.

[4:27:39] Dus als dan die middelen toch alweer uitgegeven zouden zijn, vind ik dat best bijzonder.

[4:27:45] Maar goed, dan ga ik me daar nog eventjes op beraden en wellicht dat we daar nog eens even over kunnen spreken.

[4:27:49] Want als er dan wel sympathie voor het idee is, maar het zou zitten op dit ene puntje wat dus niet goed staat in de VWS-begroting, dan kunnen we er misschien ook nog wel uitkomen.

[4:27:59] Dank u wel.

[4:28:01] Wil de staatssecretaris hierop reageren?

[4:28:04] Ik begrijp van mijn collega dat er geen ruimte is om in te zetten op een vrijwilligersregeling.

[4:28:09] De 0,1% vrij te besteden middelen gaat over artikel 3 van de VWS begroting.

[4:28:15] Dit is voor subsidies van langdurige zorg en maatschappelijke ondersteuning.

[4:28:18] Over deze middelen zijn al verschillende afspraken gemaakt of besteding gevonden en feitelijk is hier dus geen geld over.

[4:28:29] U bent aan het einde gekomen van uw termijn.

[4:28:33] Ik stel voor dat we direct doorgaan met beschorsen voor een enkel ogenblik, totdat de heer Busser zijn moties ergens heeft opgehaald.

[4:32:01] Ik hervat de vergadering.

[4:32:02] We zijn aangekomen bij de tweede termijn van de Kamer.

[4:32:05] Ik geef de heer Bushoff het woord.

[4:32:16] Dank u wel voorzitter voor de tweede termijn.

[4:32:19] Ook dank aan de beantwoording van de staatssecretaris ook gegeven de ingewikkelde omstandigheden waar die denk ik in persoonlijke zin

[4:32:27] even mee te maken heeft zoals hij aan het begin van de debat noemde dus ook middels deze weg daar heel veel sterkte mee.

[4:32:36] Dan een paar dingetjes nog kort in deze tweede termijn.

[4:32:40] Eén, ik denk dat het duidelijk is geworden dat er vanuit Groningen... ...best veel verwacht wordt ook van een nieuwe en aanstaande coalitie.

[4:32:49] En die verwachtingen zijn denk ik terecht hoog gespannen.

[4:32:52] Ook mede door de woorden en opstelling van de partij waar het om gaat.

[4:32:57] En ik hoop dat die verwachtingen ook echt waar gemaakt kunnen worden.

[4:32:59] Want ik denk wel dat als er nou één ding is wat we hebben geleerd... ...van de afgelopen jaren is het dat...

[4:33:06] die teleurstelling van, nou ja, we hebben hoop dat het beter wordt en hoop dat Den Haag naar ons luistert, et cetera.

[4:33:13] En er is echt nog wel wat te doen.

[4:33:15] Ja, dan moet dat niet een verloren hoop zijn.

[4:33:19] Dus bij deze ook de aanmoediging voor zover die nog nodig is aan de coalitiepartijen om recht te doen aan Groningen en de verwachtingen die daar leven ook echt waard te maken.

[4:33:30] Dat is één.

[4:33:31] Twee, wat ik zelf een belangrijk punt vond ook tijdens het debat vandaag, was om die langslopende zaken ook los te trekken.

[4:33:40] De staatssecretaris noemde al dat die verschillende partijen die daarbij betrokken zijn en waarbij het misschien wel eens ontbreekt aan wie is dan uiteindelijk verantwoordelijk, dat het nu toch beter lijkt te gaan en dat die partijen in ieder geval gezamenlijk de verantwoordelijkheid voelen.

[4:33:56] ...op dit moment niet nodig is om daar dan nog een aanjager voor aan te stellen... ...maar mocht het nodig zijn dat hij daartoe bereid is... ...en dat hij de vinger aan de pols houdt, begreep ik... ...en dat ook de oproep eigenlijk was van de staatssecretaris aan de Kamer om dat te doen... ...en die neem ik te harte en daarom dien ik daar nu geen motie op in... ...omdat ik de staatssecretaris daar goed over heb gehoord... ...en dan ook zelf de vinger aan de pols zou houden.

[4:34:19] Dan heb ik nog wel een aantal andere moties, voorzitter... ...en die ga ik dan bij deze indienen.

[4:34:24] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de subsidieaanvragen en dus de verduurzaming vanuit maatregel 29 moeizaam op gang lijken te komen, overwegend dat er ellenlange wachtrijen kunnen ontstaan door de bureaucratie en het verplicht moeten opstellen van uitgebreide isolatieplannen, verzoekt de regering waar nodig de bureaucratie te verminderen door de regels rondom de isolatieplannen te vereenvoudigen en te verbeteren, dan wel zo nodig in overleg met de betrokkenen maatregelen te nemen om goede uitvoering van maatregel 29 te borgen en de Kamer hierover te rapporteren.

[4:34:53] en gaat over tot de orde van de dag.

[4:34:55] Mede ondertekend door mijn collega Beckerman.

[4:34:57] En voorzitter, ja, ik denk dat niet heel veel toelichting behoeft, maar het gaat er dus om dat die belangrijke maatregel 29, waar ook de staatssecretaris aan refereerde, dat die ook tot goede uitvoer komt.

[4:35:06] En nou ja, ik heb even snel gekeken op LinkedIn.

[4:35:09] Ik kon het niet helemaal terugvinden, de dingen, maar ik hoop dat deze motie dus, nou ja, volgens mij dat we hiermee op eenzelfde lijn zitten.

[4:35:16] Ik denk het wel.

[4:35:18] Ik ga er vanuit.

[4:35:19] Dan nog een tweede motie, voorzitter.

[4:35:23] Die gaat over Van Geel.

[4:35:27] De Kamer gooit de beraadslaging constaterend dat de hoofdconclusie van de parlementaire enquête gaswinning was dat de belangen van Groningen structureel zijn genegeerd en dat de staat heeft beloofd koste wat kost en zolang als nodig zich te committeren aan het inlossen van de ereschuld aan Groningen en Noord-Drenthe.

[4:35:40] overweging dat er in de hersteloperatie Groningen onuitlegbare verschillen en ongelijkheid ontstaat tussen gedupeerden en op verzoek van het toenmalige kabinet de commissie van Geel onderzoek en aanbevelingen heeft gedaan naar het oplossen van deze schijnende ongelijkheid.

[4:35:53] Spreekt uit dat alle gedupeerden recht hebben op een gelijkwaardige uitkomst, namelijk een veilig, schadevrij en verduurzaamd huis zoals de commissie van Geel adviseert en verzoekt de regering hier invulling aan te geven en gaat over tot de orde van de dag, mede ondertekend door Beckerman en Bikker.

[4:36:08] Deze regering, er is altijd een regering, dus het verzoek is gericht aan deze regering.

[4:36:13] Maar ik kan mij zomaar voorstellen dat het een nieuwe regering betreft.

[4:36:16] En dat gaan we dan van de nieuwe regering horen.

[4:36:19] En omdat ook mijn collega Bikker hier meermaals zich heel hard voor heeft gemaakt, wilde zij hier ook graag onder.

[4:36:27] En ik weet ook dat ze heel graag bij dit...

[4:36:29] Het debat was geweest, maar je kan niet op twee plekken altijd tegelijkertijd zijn... met een kleine fractie en een volle agenda, maar dat geldt voor meer.

[4:36:35] Maar goed, ze staakte onder omdat vanwege haar grote betrokkenheid.

[4:36:39] Dus ik denk netjes om nog even te melden.

[4:36:41] Dan tot slot, voorzitter, de Kamergoedplaats, zag je constaterende... Wacht even hoor.

[4:36:48] Ergens werd ik op gewezen, maar ik... Oh, een spelfoutje.

[4:36:55] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateren dat bewoners rondom kleine gasvelden, zoals bij EK, ook schade ondervinden, maar te maken hebben met een onrechtvaardige schadeafhandelingen en er meer geld naar externe bureaus gaat dan naar schadeherstel zelf.

[4:37:07] Overwegend dat de commissie mijnbouwschade uitspraak heeft gedaan dat de schadevergoeding voor getupeerden van mijnbouwschade buiten het effectgebied van het Groninger veld ontoeruikend zijn en meer mogelijkheden moeten...

[4:37:17] meer gelijkgetrokken moet worden, verzoekt de regering om alle schade en bijkomende herstelwerkzaamheden rondom kleine grasvelden redelijkerwijs te vergoeden en de schaderegeling te verbeteren tot minimaal de aanbevelingen van de commissie Mijnborgschade en gaat over tot de orde van de dag.

[4:37:31] Bussof Beckerman, tot zover.

[4:37:35] Dank u wel, mevrouw Beckerman.

[4:37:37] Dank u wel, voorzitter.

[4:37:38] Ik begin eerst even met de indiening van drie moties.

[4:37:40] De Kamer gooit de praatstelling overweg omdat er nog steeds grote ongelijkheid is in Groningen en juist zwaar gedupeerde vastlopen.

[4:37:45] Constateren dat dit in strijd is met de beloftes gedaan en hij begun.

[4:37:48] Zoekt de regeringssituatie zoals die aan de schipsloten, Loppersum en vergelijkbare zaken met prioriteit en naar tevredenheid van bewoners op te lossen in lijn met de aanpak voorgesteld door Van Geel.

[4:37:57] Gaat over tot de orde van de dag.

[4:37:58] Beckerman, Bussel.

[4:38:00] Tweede motie de Kamergrootte brazen en constateren dat jongeren in Groningen naast door de landelijke wooncrisis ook worden geraakt doordat veel woningen in de regio nog altijd beschadigd zijn of onveilig zijn.

[4:38:09] Constateren dat deze jongeren niet opnieuw gedupeerd mogen raken wanneer zij het ouderlijk huis verlaten.

[4:38:13] Verzoekt de regering om in samenwerking met jongeren in de regio een concreet programma op te stellen voor het realiseren van veilige en betaalbare woningen voor Groningse jongeren door zowel nieuwbouw als herbestemming van leegstaande panden.

[4:38:22] Gaat over tot de orde van de dag.

[4:38:24] Beckerman Busshof en de laatste motie.

[4:38:27] Kamergoedopraatsdaging overwegen dat de jarenlange strijd is geleefd voor duurzaamheerstel, waaronder het repareren van kapotte funderingen.

[4:38:32] Constateren dat het kabinet de regeling voor duurzaamheerstel nu al wil versoberen door grote groepen gedupeerde vooraf uitsluiten.

[4:38:38] Zoekt de regering geen onomkeerbare stap te zetten ten aanzien van welke gedupeerde gebruik kunnen maken van deze regeling en de eventuele aanpassing van de regeling voor duurzaamheerstel over te laten.

[4:38:46] Het nieuw kabinet gaat over tot de orde van de dag.

[4:38:48] Beckerman Bushof.

[4:38:50] Voorzitter, ik ga geen lange beschouwing mee doen, maar ik denk dat dit de laatste begroting is met staatssectoris.

[4:38:57] Dus ik wil hem hartelijk danken en ook heel veel sterkte wensen met wat hij net vertelde aan het begin van zijn termijn.

[4:39:04] Dank u wel.

[4:39:05] Dank u wel, de heer Kops.

[4:39:08] Dank u wel, voorzitter, en dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[4:39:12] Terugkomend op de stille gedupeerden.

[4:39:14] Mij is nog niet helemaal helder wat daar nu eigenlijk gebeurt.

[4:39:18] Uit de woorden van de staatssecretaris maak ik op dat dat allemaal moeilijk moeilijk is in verband met privacy, dat die gedupeerden niet benaderd kunnen of mogen worden.

[4:39:29] Dan lezen we wel in de media, ook naar aanleiding van wat de directeur van het IMG heeft gezegd,

[4:39:35] dat vanaf dit jaar wel degelijk die stille gedupeerden in het aardbevingsgebied worden aangespoord om alsnog schale vergoedingen aan te vragen.

[4:39:46] Dus wat gebeurt daar nu eigenlijk?

[4:39:50] Dan alvast een motie en dan hoor ik in de tweede termijn wel wat de staatssecretaris daarvan vindt.

[4:39:54] De Kamer, gehoord de beraadslaging, verzoekt de regering ervoor te zorgen dat alle stille gedupeerden in 2026 actief worden benaderd op dat zij krijgen waarop zij recht hebben en gaat over tot de orde van de dag.

[4:40:04] Dank u wel.

[4:40:06] Dank u wel.

[4:40:06] Ik geef het woord aan mevrouw Den Hollander.

[4:40:09] Dank u, voorzitter.

[4:40:10] Geen moties van de kant van de VVD vandaag.

[4:40:13] Wel dank voor de beantwoording van de vragen en we wachten de brief met de nadere informatie over de situatie loppersum af.

[4:40:20] En we zullen andere vragen nog bij het ministerie van KGG neerleggen waar het over gaat rondom EKH.

[4:40:27] En ook namens onze sterkte met uw grootste fan.

[4:40:32] De heer Klemink.

[4:40:34] Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording en waardering daarvoor in de bijzonder geziende situatie van de staatssecretaris.

[4:40:42] Dat wil ik daarbij zeggen.

[4:40:44] Voorzitter, ik zat me even te bedenken dat het standpunt van jaar 2021 niet zozeer als het gaat om de herstelde besterking verschilt van anderen, maar juist over de toekomst in dit rijtje.

[4:40:57] Desalniettemin, ik constateer ook wel dat het standpunt dat ik hier neem namens jaar 2021 misschien over een minderheid mag rekenen, maar in het land niet.

[4:41:04] Dat laten diverse opinionpeilingen ook zien.

[4:41:08] In 2025, 25% van de Groningers zelf vindt dat er weer naar gas geboord kan worden, mits de compensatieregeling goed is vormgegeven.

[4:41:14] 33% van de Groningers zelf, 20-25, vinden dat de sluiting van de gaskranen bij wet een goed idee is.

[4:41:21] 64% van de Nederlanders wil eigenlijk doorgaan met de gaswinning, mits met de juiste omstandigheden.

[4:41:27] Er staan ook meerderheden bij collega-partijen die voor dit standpunt van jaar 21 zijn, de BBB, meerderheid van de kiezer, de VVD, de BVV, zelfs bij D66 zag ik dat het bijna aan een meerderheid zat.

[4:41:38] Dus dat standpunt van jaar 21 is helemaal zo gek nog niet, dat wil ik toch wel even aangeven.

[4:41:41] ook wel in de richting van de staatssecretaris.

[4:41:43] Dan wat treft, ik had een aantal moties, één ga ik niet indienen, die ging namelijk over de fraude, maar daar is een toezegging op gedaan.

[4:41:48] Ik check nog even voor de zekerheid dat het niet alleen ging om de NCG, maar ook om de IMG en de SNN als het gaat om de cijfers.

[4:41:55] En dan voorzitter heb ik twee moties.

[4:41:58] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat inwoners binnen het versterkingsgebied tot maximaal 40.000 euro kunnen ontvangen voor de verduurzaaming van hun woning bovenop alle landelijke duurzaamheidssubsidies, constaterende dat de toegevoegde duurzaamheidsambities vertraagd werken en ten koste gaan van de uitvoeringskracht van de herstel en versterking, overwege dat er beperkte middelen gericht moeten zijn op het versterken en herstellen van de woning in gebouwen en dus doelmatig en doeltreffend moeten worden ingezet, verzoekt het kabinet met een voorstel te komen om deze aanvullende duurzaamheidssubsidies af te bouwen en gaat over te woorden van de dag.

[4:42:27] Ik heb heel nauwkeurig geluisterd naar de motie en als je het zo formuleert, namelijk dat er beperkt middelen beschikbaar is ook voor de versterking en schadeafhandeling, dan stap je dus af van het principe kosten wat kost, wat toch een belofte was na de parlementaire enquête in Nijmegen en stap jaar 21 inderdaad van dat principe af.

[4:42:50] De motie gaat over een beperkte uitvoeringsgracht en een laat euro's, euro's kun je maar één keer uitgeven en eerder aan de versterking dan aan andere zaken.

[4:42:58] Dus hoe eerder we de gelden daarvoor kunnen gebruiken, hoe eerder ook we deze operatie kunnen afronden.

[4:43:03] Ten slotte.

[4:43:04] Ja, voorzitter, dan kan ik niet anders dan concluderen dat als ook met deze uitleg dat dus contraire staat en haaks staat dus echt op die belofte die is gedaan, namelijk dat de versterking en schade sowieso, koste wat het kost, zal worden uitgevoerd zolang het duurt.

[4:43:19] En dan zou het niet moeten uitmaken of je een euro maar één keer kan uitgeven.

[4:43:23] Nee, koste wat kost voor zolang het duurt.

[4:43:25] Dat was de belofte.

[4:43:26] En deze motie staat daar dan toch echt haaks op.

[4:43:29] De klemming.

[4:43:30] Nee, dat is juist.

[4:43:31] Dat is onjuiste interpretatie van de motie, voorzitter.

[4:43:36] Nou, ik hoor dat de heer Busselsmerk het helpt met een andere dictie.

[4:43:39] Nou, dat is prima.

[4:43:41] Voorzitter, mijn laatste motie.

[4:43:42] Mijn tweede.

[4:43:43] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de ondergrond in Groningen en Noord-Drenthe nog decennia instabiel is en dat vermindering van seismische risico's voor eenwoners topprioriteit moet zijn, constaterende dat diverse wetenschappers en instituties aangeven dat bijvoorbeeld stikstofinjectie kansrijk is om bij te dragen aan de stabilisatie van de woning om druk te herstellen in de Gronings gevelden, van mening dat het kabinet en Kamer de verantwoordelijkheid hebben om alle opties om toekomstgebeving te beperken

[4:44:05] of te voorkomen, te onderzoeken en te overwegen.

[4:44:08] Ik verzoek de regering vervolgonderzoek te doen naar de mogelijkheden en randverwaarden voor het stabiliseren van de Gronings ondergrond, bijvoorbeeld via stikstof injectie, gaat over tot de orde van de dag.

[4:44:20] Tot zover, dank u wel.

[4:44:21] Dank u wel.

[4:44:21] De heer Keusen.

[4:44:24] Dank u wel, voorzitter.

[4:44:26] Ik denk vooral goed om te horen dat iedereen eigenlijk wel wat voorvoelt om voor die rust te gaan, de duidelijkheid, de stabiliteit.

[4:44:35] Veel dank ook aan de staatssecretaris dat hij er weer bij was.

[4:44:38] En ja, ik denk, ik ga me eraan houden.

[4:44:41] We willen niet teveel moties, dus ik zal vandaag ook geen indienen voor die rust.

[4:44:47] Dank u wel, mevrouw Armoed.

[4:44:49] Geen tweederts van mij.

[4:44:59] Negen moties en nog een enkele vraag.

[4:45:12] Ik maak er twintig minuten van voor de schorsing.

[4:45:15] We zijn terug om vijf over acht.

[5:05:48] Goed, welkom terug.

[5:05:50] We zijn aangekomen bij de tweede termijn namens het kabinet en ik geef de staatssecretaris het woord voor de beantwoording van nog een enkele vraag, denk ik, en het appreciëren van de moties.

[5:06:01] En bij de moties wil ik het aantal interrupties beperken, dus de indiener van de motie geef ik de gelegenheid om eventueel nog een vraag of een opmerking te plaatsen en dan wil ik het graag ook bijlaten.

[5:06:10] De heer de staatssecretaris.

[5:06:13] Allereerst wil ik iedereen bedanken voor de warme woorden.

[5:06:16] Dat wordt zeer gewaardeerd.

[5:06:19] En ook iedereen bedanken, ik heb natuurlijk een aantal mensen wat langer meegemaakt, er zitten ook wat nieuwe mensen bij, voor de constructieve wijze waarop u zich inzet voor Groningen en de Groningers.

[5:06:31] Dat wordt zeer gewaardeerd.

[5:06:35] Dan had ik nog een vraag van mevrouw Beckerman over schade.

[5:06:39] Die vroeg of er al daadwerkelijk woningen zijn hersteld met de regeling daadwerkelijk herstel.

[5:06:44] Vanaf half januari zijn bij circa 100 adressen de herstelwerkzaamheden afgerond.

[5:06:52] Daarbij is van belang dat als mensen kiezen voor herstel met eigen aannemen, dat ze dan vijf jaar de tijd hebben om de woning te herstellen.

[5:06:59] Er zijn 800 definitieve keuzes gemaakt door de bewoners, waarvan 580 overeenkomsten zijn gesloten tussen de IMG en de bewoner.

[5:07:08] Daarnaast zijn er al bij ongeveer 100 adressen dus is het herstel afgerond.

[5:07:14] Dan zou ik nog terugkomen op de situatie van schipslood op verzoek van mevrouw Beckerman in de opmerking van het lid Den Holland dat de gemeente niet op de hoogte zou zijn.

[5:07:24] Daarnaast verzocht mevrouw Beckerman wanneer ik toezegging rond huurder terugkom.

[5:07:29] De gemeente is volgens mijn informatie wel meegenomen.

[5:07:34] Het is ook belangrijk dat we dit samen doen.

[5:07:37] Maar ik zal in een brief uiteenzetten hoe deze situatie eruitziet.

[5:07:41] Deze brief stuur ik voor 15 april naar uw Kamer.

[5:07:45] Dan kom ik ook terug op de toezegging die ik heb gedaan rondom de uurprijzen.

[5:07:50] Dan ga ik nu over naar de appreciatie van de moties.

[5:07:53] Motie 1.

[5:07:58] Bureaucratie verminderen door de regels rondom isolatieplannen te vereenvoudigen en te verbeteren.

[5:08:04] Kan ik oordeel Kamer geven?

[5:08:06] Isolatieplannen zijn nodig voor de mensen om te weten welke maatregelen nodig zijn om de isolatiestandard te bereiken.

[5:08:12] We zien nu dat de eerste plannen zijn opgesteld, maar dat er nog een vereenvoudigingsslag te maken is.

[5:08:18] Dit traject is reeds samen met VRO en de provincie opgestart in nauw overleg met de adviseurs, de bewoners en de uitvoerende bedrijven.

[5:08:26] Motie 1, oordeel Kamer.

[5:08:28] De korte samenvatting is de motie van Geel.

[5:08:35] Die moet ik uiteraard ontraden.

[5:08:38] Ik heb uitvoerig besproken in dit debat eerder wat wel en wat niet kan.

[5:08:44] Motie 2 ontraden.

[5:08:46] Dan motie 3, ontijdig.

[5:08:50] Ik verzoek dit op te nemen met mijn collega de minister van KGG als verantwoordelijke bewenspersoon.

[5:08:55] Ik kijk heel even naar de indiener.

[5:08:59] Of hij overweegt deze motie aan te houden?

[5:09:02] Zo niet.

[5:09:03] Dan krijgt hij het woord.

[5:09:07] Ja, misschien.

[5:09:10] Ik vroeg me af of dan eventueel de minister van KG ook een appreciatie kan geven.

[5:09:14] En dan, als er iets wat langer voor nodig is, kan ik hem ook even aanhouden en dan in stemming brengen na die appreciatie.

[5:09:18] Maar wellicht dat dat verzoek doorgeleid kan worden.

[5:09:21] Dat is volgens mij niet heel ongebruikbaar.

[5:09:23] Ja, dat is een helder verzoek van de heer Bussef.

[5:09:26] Ik concludeer daarmee ook dat hij de motie zal aanhouden met het verzoek ook aan de minister van KGG om nog te appliceren.

[5:09:31] Op een later moment kan de motie ook op een later moment in stemming worden gebracht.

[5:09:34] Ik zal hem in ieder geval doorleiden.

[5:09:39] De motie aanpak ongelijkheid.

[5:09:46] Oordeel Kamer met dien verstandig dat ik de bewoners

[5:09:49] niet altijd tevreden kan maken en soms moet ik me even kopen.

[5:09:53] Motie 4, oordeel Kamer.

[5:09:58] Motie 5, ook oordeel Kamer met toelichting.

[5:10:06] Ik kan met de jongeren in gesprek gaan over hun wensen op de woningmarkt, met de kanttekening dat ik voor de uitvoering van hun plannen geen geld op mijn begroting heb.

[5:10:15] Dit mag namelijk niet ten koste gaan van de sociale en economische agenda.

[5:10:19] Maar er zijn misschien wel andere mogelijkheden die we bespreken kunnen.

[5:10:23] Motie 5, oordeel Kamer.

[5:10:26] Dan motie duurzaam herstel.

[5:10:32] Die moet ik ontraden.

[5:10:35] Het is een eigenstandige bevoegdheid van de IMG als CPO.

[5:10:39] Ik kan me daar goed in venden, zoals ik ook in mijn Kamerbrief heb aangegeven.

[5:10:44] De beleidsregel is per 1 januari in werking getreden.

[5:10:48] Motie 6 ontraden.

[5:10:50] Dan motie 7.

[5:10:54] Mevrouw Beckerman, motie 6.

[5:10:55] Ja, voorzitter.

[5:10:56] Allereerst dank voor het oordeel Kamer op moties 4 en 5.

[5:11:00] Want ik weet ook, er zitten bewoners mee te kijken, ook over Schipsloot.

[5:11:03] En dan is het toch lastig om te horen, pas later een brief.

[5:11:07] Het is heel fijn dat deze een oordeel Kamer heeft.

[5:11:09] Maar die 6, die zit mij wel dwars.

[5:11:12] En dat komt omdat de staatssecretaris ook weet dat er bewoners zijn die jarenlang, en die hebben nu toegekenning gekregen, maar die jarenlang hebben gestreden en na al die strijd bleek daadwerkelijk die fundering kapot te zijn door invloed van mijnbouwschade.

[5:11:27] En met die inperking van het gebied vind ik geen recht doen aan

[5:11:33] Al die onderzoeken waar daadwerkelijk uit is gekomen, hier is iets aan de hand.

[5:11:37] En de staatssecretaris weet volgens mij ook dat dat soms op gekke plekken, bijvoorbeeld bij een gasopslag, ook gebeurd kan.

[5:11:47] Dus ik vind het iets te makkelijk om te zeggen, ja, ZBO, daar hebben we uitgebreid wat over gehad.

[5:11:52] Ook de staatssecretaris heeft ook gewoon de aanwijzende bevoegdheid.

[5:11:55] Volgens mij is dit, ja, gaat het echt te snel om na al die strijd over die kapotte funderingen dit zo makkelijk aan te passen.

[5:12:03] Staatssecretaris.

[5:12:05] Nou, ik bestrijd dit omdat wij de mogelijkheid hebben, we hebben het gebied aangewezen waar het toepasbaar is en dat is in het kerngebied.

[5:12:15] En er zit een discretionaire bevoegdheid in om daarvan af te kunnen wijken.

[5:12:20] Maar we hebben wel gemeen om dit echt in de kern van het gebied toe te moeten passen.

[5:12:25] Motie 6 ontraden.

[5:12:27] Dan motie 7.

[5:12:30] Die kan ik oordeel Kamer geven.

[5:12:32] Dat is de stille gedupeerde helpen in 2026 met een lezing.

[5:12:36] Het IMG krijgt de bevoegdheid voor het benaderen van de stille gedupeerde.

[5:12:42] Dit zal met terugwerkende kracht kunnen, maar 2026 zal het niet volledig haalbaar zijn.

[5:12:50] Het IMG zal de komende jaren de uitvoeringscapaciteit hier gericht op inzetten.

[5:12:55] Motie 7.

[5:12:56] Oordeel Kamer.

[5:12:58] Dan motie 8.

[5:13:02] Ontraden.

[5:13:04] Ik ontraad deze motie om twee redenen.

[5:13:07] Op het moment dat ik de regeling voor verduurzaming afbouw, dan kom ik terug op een belofte die ik aan de bewoners heb gedaan.

[5:13:12] En dat wil ik niet.

[5:13:14] En daarnaast zal het afbouwen van deze subsidie alleen maar leiden tot discussie met bewoners die vinden dat ze hier recht op hebben.

[5:13:19] En daar gaat de versterking zeker niet sneller van.

[5:13:22] Motie 8 ontraden.

[5:13:24] Dan motie 9.

[5:13:27] Stabilisatie van ondergrond stikstof ontraden.

[5:13:31] Motie 9 ontraden.

[5:13:34] En daarmee ben ik aan het einde gekomen van mijn bijdrage.

[5:13:39] Ik heb met heel veel plezier in deze commissie gezeten.

[5:13:44] Ik heb het ook ontzettend leuk gevonden.

[5:13:46] Zoals het er nu naar uitziet is het waarschijnlijk de laatste keer in deze vorm.

[5:13:51] Ik wens u allemaal veel succes en sterkte.

[5:13:54] En ik hoop dat u zich inblijft zetten voor het belang van Groningen en de Groningers.

[5:13:59] Dank u wel, aan de staatssecretaris.

[5:14:01] We gaan stemmen over de moties op dinsdag 3 februari.

[5:14:05] We gaan stemmen over het amendement en de begroting op 10 maart.

[5:14:09] En ik heb nog twee toezeggingen.

[5:14:12] Ja, twee toezeggingen genoteerd.

[5:14:14] De staatssecretaris informeert de Kamer voor 15 april, na aanleiding van de casus Schipschoot, Middenstraat en Loppersum, hoe verschillen binnen één cluster zijn ontstaan en hoe de communicatie met de gemeente verloopt.

[5:14:22] En lid Beckerman.

[5:14:24] En de staatssecretaris informeert de Kamer voor 15 april over mogelijke hoog huren voor wisselwoningen.

[5:14:28] Ook een toezegging aan het lid Beckerman.

[5:14:31] Dan ook vanaf deze plek heel veel sterkte aan de staatssecretaris voor de aankomende periode.

[5:14:36] Fijn dat u vanavond bij ons kon zijn in ieder geval.

[5:14:38] Ik dank de leden voor het goede debat en ik wens iedereen een fijne avond en ik sluit hiermee de vergadering.