Duurzame brandstoffen voor luchtvaart, scheepvaart en wegverkeer

[0:00:00] Duurzame brandstoffen voor de luchtvaart, scheepvaart en het wegverkeer.

[0:00:05] Hartelijk welkom aan onze gasten van vandaag.

[0:00:07] Fijn dat u er bent om deze technische briefing te verzorgen.

[0:00:10] U mag u zo zelf even kort voorstellen, afvolgens dan met de presentatie beginnen.

[0:00:15] Welkom ook aan de leden.

[0:00:16] Ik ben blij te zien dat er zoveel leden zijn aangesloten.

[0:00:18] Hartelijk welkom.

[0:00:20] We gaan als eerst luisteren zometeen naar de presentatie.

[0:00:26] Ja, ik kijk even wie ik het... Nou, gaat uw gang.

[0:00:29] Als het goed is mevrouw.

[0:00:30] Ik zie goed Hoeksma, klopt he?

[0:00:32] Ja, kijk eens aan.

[0:00:33] Gaat uw gang.

[0:00:34] Hartelijk dank.

[0:00:35] Goedemiddag allemaal en dank voor de uitnodiging om hier vandaag een technische briefing te mogen verzorgen over duurzame brandstoffen.

[0:00:43] We zijn hier namens INW met een relatief groot gezelschap aanwezig omdat we drie modaliteiten hier vanuit drie modaliteiten een toelichting willen geven.

[0:00:51] Dat is wegvervoer, scheepvaart en luchtvaart.

[0:00:55] Ik ben Martine Hoeksma, afdelingshoofd duurzame scheepvaart en ik wil nu graag de gelegenheid even nemen om mijn collega's voor te stellen.

[0:01:02] Ik heb het ook op de slides staan.

[0:01:04] Misschien bij jou beginnen, Niels.

[0:01:09] Niels Achterberg van de directie duurzame mobiliteit.

[0:01:13] Programma manager duurzame energiedragers in mobiliteit.

[0:01:17] Dank u wel.

[0:01:18] En wellicht is het goed mevrouw Hoeksma als u uw microfoon uit doet, zodat de mensen die dit op afstand volgen dit ook goed kunnen volgen.

[0:01:25] Hartelijk welkom ook voor wie dit op afstand volgt.

[0:01:27] Maar daarom is het belangrijk dat de microfoons aan en uit gaan.

[0:01:30] Zou u daarop willen letten.

[0:01:31] Dank u wel.

[0:01:32] Ik werk ook op de afdeling Duurzame Mobiliteit.

[0:01:36] Ik ben daar projectleider voor de RET3-implementatie.

[0:01:41] Goedemiddag, Maarten Roelofs.

[0:01:42] Ik werk bij de directie Luchtvaart, Strategie en Weerbaarheid... en bij de afdeling Luchtvaart, Innovatie en Energietransitie.

[0:01:52] Ja, gaat goed.

[0:01:53] Dag, ik ben Lieske Steefkerk-Arts.

[0:01:55] Ik ben hoofd van de afdeling Luchtvaart, Innovatie en Energietransitie... en ook plaatsvangend directeur Luchtvaart.

[0:02:03] Ja, goedemiddag.

[0:02:04] Mijn naam is Maxime Snippen, werkzaam voor de directie Maritieme Zaken, afdeling Duurzame Scheepvaart en ik ben daar clustercoördinator voor Duurzame Energiedragers.

[0:02:17] Ja, we gaan te gang.

[0:02:18] Alsjeblieft.

[0:02:19] Goed, zoals al zei, het doel van deze technische briefing is om achtergrondinformatie te verschaffen over duurzame brandstoffen voor het wegvervoer, de luchtvaart, de scheepvaart in Nederland.

[0:02:30] En we hebben de presentatie daarom breed opgezet en onderverdeeld in vier delen.

[0:02:35] In het eerste deel, de introductie, wordt ingegaan op de voorgeschiedenis van brandstoffen en de relatie tussen energie, economische groei en de raffinagesector in Nederland.

[0:02:45] In deel 2 bespreken we het scala aan duurzame brandstoffen per transportmodaliteit.

[0:02:52] En in deel 3 geven we een overzicht van de diverse beleidsinstrumenten op mondiaal, Europees en nationaal niveau.

[0:02:59] Ten slotte zal er in deel 4 worden ingegaan op de kansen en uitdagingen voor duurzame brandstoffen en productie in Nederland.

[0:03:06] Ik zal de prestatie verzorgen en die zal ongeveer een half uur duren.

[0:03:10] En dan is er daarna gelegenheid tot vragen als dat akkoord is.

[0:03:15] Ja, wij beperken de presentaties meestal tot een minuut of twintig.

[0:03:18] Maar er zijn veel onderwerpen, dus... Maar het verzoek is wel om voortvarend door de presentatie heen te gaan, zou ik willen zeggen.

[0:03:24] Ik heb veel leden die, denk ik, veel vragen erover hebben.

[0:03:27] Maar we willen u zeker ook niet tekort doen.

[0:03:28] Hartogang.

[0:03:29] Zal ik een beetje sneller praten?

[0:03:33] Ik start met een stukje voorgeschiedenis en de relatie tussen energie, fossiele energie en economische groei.

[0:03:39] Sinds ongeveer 1850 gebruikt de mensheid fossiele brandstoffen op industriële schaal.

[0:03:44] Eerst steenkool, later vanaf het begin van de 20ste eeuw in toenemende mate olie.

[0:03:49] Nederland heeft altijd een centrale rol gespeeld in fossiele brandstoffen op industriële schaal.

[0:03:55] Ons land heeft geen grote olievoorraden, maar is wel een knooppunt in de verwerking, doorvoer en toepassing ervan.

[0:04:02] Door de havens, het petrochemisch cluster, de uitgebreide infrastructuur en het pijpleidingnetwerk heeft Nederland een uitstekende aansluiting met de wereldmarkt enerzijds en achterliggende landen anderzijds.

[0:04:14] Deze aansluiting biedt Nederland een kans om een rol te vervullen in de energietransitie en daarmee een kans om toekomstig verdienvermogen te creëren voor Nederland en Europa.

[0:04:24] In Nederland tellen we een aantal raffinaderijen die goederen produceren voor onder andere de mobiliteitssector, weg-, lucht- en scheepvaartvervoer en de petrochemische industrie.

[0:04:35] Deze vier grote olieraffinaderijen zitten in Pernis, Rotterdam en Zeeland en verwerken samen ongeveer 60 miljoen ton ruwe olie per jaar.

[0:04:44] Volgens het rapport Future of Refining in The Netherlands, dat is opgesteld door PwC voor de brancheorganisatie Vemo binnen 2024, is het geschatte directe aandeel van de raffinagesector aan de Nederlandse economie 3,8 miljard per jaar en biedt het werkgelegenheid aan ongeveer 5.000 directe FTE's en 14.000 indirecte FTE's.

[0:05:05] Het is de verwachting dat richting 2040 de totale vraag naar traditionele raffinageproducten in Europa 2 tot 4% zal dalen en dat het mate van dalen zal verschillen per raffinageproducttype.

[0:05:18] De uitfasering van diesel en benzine in het wegvervoer zal deels die daling veroorzaken.

[0:05:24] Doordat luchtvaart en scheepvaart lastiger te decarboniseren zijn dan wegvervoer, is de verwachting dat kerosine en andere conventionele brandstoffen voor deze sectoren tot minstens 2050 een rol zullen spelen.

[0:05:37] Mede gedreven door internationale doelstellingen en wettelijke beleidskaders, waar ik straks verder op inga, is te verwachten dat het aandeel biobrandstoffen binnen de vloeibare brandstoffen in de toekomst zal toenemen.

[0:05:49] Terug naar de energieproductie in relatie tot de nationale transportsectoren.

[0:05:55] Volgens OPEC verwerkt Nederland ongeveer 60 miljoen ton rieuwe olie per jaar en er komt ongeveer 1,25 miljoen petasjouw aan primaire energie.

[0:06:03] Dat is ongeveer net zoveel energie als alle Nederlandse huishoudens, industrie en mobiliteit in een jaar gebruiken.

[0:06:10] Nederland is netto-exporteur van brandstof.

[0:06:14] Als we dan kijken naar de totale energievraag van Nederland, dan ligt die rond de 3000 petashu.

[0:06:20] En een derde daarvan, ongeveer 1000 petashu, wordt ingezet in mobiliteit.

[0:06:25] In weg- en scheepvaart- en luchtvaart samen.

[0:06:29] Vanwege de klimaateffecten van fossiele brandstoffen is in 2015 in Parijs afgesproken om de stijging van dat temperatuur te beperken en daarom uitstoot van CO2 te reduceren.

[0:06:40] En in de Europese en Nederlandse Klimaatwet is opgenomen, en ik citeer, het onomkeerbaar en stapsgewijs terugdringen van de emissies van broeikasgassen door de netto-uitstoot van broeikasgassen uiterlijk in 2050 tot nul te reduceren en te streven naar negatieve emissies van broeikasgassen na 2050.

[0:06:58] Om dat op tijd te bereiken is het streven opgenomen van 55% CO2-reductie in Nederland en in de Europese Unie in 2030.

[0:07:06] En daarvoor wordt gezocht naar nieuwe energiebronnen en energiedragers.

[0:07:11] Vraag verminderen en elektrificeren zijn dan belangrijke oplossingsrichtingen, maar niet overal is dat 100% mogelijk.

[0:07:19] En dan komt hernieuwbare brandstof om de hoek kijken.

[0:07:24] Dan ga ik nu dat tweede deel in over hernieuwbare transportbrandstoffen in Nederland.

[0:07:29] U hoort de reacties al.

[0:07:30] Hier hebben we een vergrootglas van nodig.

[0:07:33] Misschien kunt u iets toelichten.

[0:07:35] Dit is een complexe slide en ik zal hem kort toelichten.

[0:07:37] Het gaat hier niet om de details op de slide.

[0:07:40] De vraag wordt gesteld of de leden dit ook toegestuurd krijgen.

[0:07:44] Ik denk het wel.

[0:07:44] Dat kunnen wij verzorgen.

[0:07:46] Dat kan.

[0:07:47] Maar het is eigenlijk vooral om te laten zien dat het een complex verhaal is.

[0:07:55] Als je de mobiliteitssector verdeelt in drie sectoren, het wegvervoer, dus vrachtwagens, personen, auto's, et cetera, de luchtvaart en de scheepvaart, dat is zeevaart en het binnenvaart, dan hebben we twee dingen tot onze beschikking, elektronen en moleculen.

[0:08:09] Bij het wegvervoer zijn elektromotoren veruit het meest efficiënt om elektriciteit, dus elektronen, om te zetten in beweging.

[0:08:18] Voor luchtvaart en scheepvaart is meer energieopslag aan boord nodig en komen hernieuwbare brandstoffen, de moleculen, in beeld.

[0:08:26] Hernieuwbare brandstoffen zijn brandstoffen uit natuurlijke bronnen die constant worden aangevuld.

[0:08:31] Voorbeelden zijn biobrandstoffen uit biomassa, dan denk je aan planten of afval, of synthetische brandstoffen gemaakt uit een combinatie van groene waterstof en biogene CO2.

[0:08:43] Die brandstoffen dienen als duurzaam alternatief voor fossiel en worden ingezet om de CO2-uitstoot te verminderen.

[0:08:50] Bij duurzame brandstof is de CO2-uitstoot in de keten lager en ook bij de verbranding komen er minder schadelijke stoffen vrij dan bij conventionele fossiele brandstoffen.

[0:09:00] En in deze slide is een hele scala aan conversieroutes en productiemethodes voor duurzame brandstoffen weergegeven.

[0:09:07] En het laat eigenlijk zien dat elke stap indiceert dus energiekost en kapitaal en tijd.

[0:09:13] En daarom is efficiëntie heel belangrijk.

[0:09:16] Hoe meer conversiestappen, hoe groter het energieverlies.

[0:09:19] En dat betekent dat niet alle toepassingen daarin gelijk zijn.

[0:09:23] Waterstof kan bijvoorbeeld een rol spelen, niet direct als brandstof, maar ook als grondstof of als tussenstap.

[0:09:30] Als ik de slide kort samenvat, dan zijn er eigenlijk vier grondstoffen voor hernieuwbare brandstoffen.

[0:09:36] Het eerste is vet houdende grondstoffen, dan kan je denken aan frituurvet.

[0:09:41] Suiker houdende gewassen, zoals mais, maar dat is gelimiteerd in gebruik vanuit de Europese wetgeving.

[0:09:48] Zetmeel houdende biomassa en lignocellulose, dat is houtachtige biomassa zoals stengels van maisplanten.

[0:09:56] Daarnaast is groene stroom een belangrijke bron voor hernieuwbare energie voor mobiliteit.

[0:10:01] De duurzame luchtvaart en zeevaartbrandstoffen verschillen eigenlijk sterk in oorsprong en in conversieroute.

[0:10:08] Voor de luchtvaart is het duurzame alternatief voor kerosine SAF, dus Sustainable Aviation Fuels.

[0:10:15] Eigenlijk kan je dat letterlijk vertalen als duurzame luchtvaartbrandstof.

[0:10:19] En die kan je op verschillende manieren produceren.

[0:10:22] We spreken over bio-SAF als het geproduceerd wordt uit vetten en olieën.

[0:10:26] En geavanceerde SAF als andere soorten bio-grondstoffen gebruikt worden.

[0:10:30] En er is ook synthetische SAF, dan noemt men ook in-SAF.

[0:10:34] En dat is als het wordt opgebouwd uit de basis CO2 en groene waterstof.

[0:10:40] Voor de zeevaart geldt dat er een hele scala aan duurzame energiedragers bedenkbaar is.

[0:10:44] Biodiesel, methanol, ammoniak, waterstof, etcetera.

[0:10:49] En die kunnen uit bio-grondstoffen worden geproduceerd of in de verdere toekomst synthetisch.

[0:10:55] En het is nog onzeker welke brandstof in de toekomst uiteindelijk groot zullen worden toegepast.

[0:11:00] Voor het wegvervoer wordt voornamelijk ingezet op batterijen elektrisch.

[0:11:04] Dat is zo'n vier keer meer energie-efficiënt dan het rijden op brandstof.

[0:11:09] Voor al die transportbrandstoffen geldt in meer of mindere mate dat vervanging van brandstoffen nieuwe infrastructuur en technologieën vereist, zoals brandstofcellen en het aanpassen van motoren.

[0:11:20] Er gelden ook regels voor de grondstoffen waarmee biobrandstoffen worden gemaakt en voor de elektriciteit waarmee e-fuels en groene waterstof wordt gemaakt.

[0:11:29] Zo gebruiken we in Europa bij voorkeur afvalstromen, zoals die stengels van maisplanten waar ik het net over had, en niet de mais zelf, want dat kan je ook als voedsel gebruiken.

[0:11:39] Voor grondstoffen waar bewezen technieken voor zijn, zoals gebruikt frituurvet naar biodiesel omvormen, geldt een limiet, terwijl het gebruik van andere afvalstoffen extra wordt gestimuleerd.

[0:11:51] Dan ga ik nu naar een iets eenvoudiger sluik, maar ook daar gaat het niet om de details.

[0:11:57] Daar is de boodschap dat je opschalen in de weg betekent opbouw voor luchtvaart en scheepvaart in endochemie.

[0:12:05] Nieuwe brandstofmarkten ontstaan niet in sectoren met lage marges en lage betalingsbereidheid, maar daar waar volume, marge en investeringszekerheid samenkomen.

[0:12:15] En in de mobiliteit is dat veelal het wegverkeer.

[0:12:19] Door daar vraag te creëren kunnen producenten investeren, schaal opbouwen en kosten verlagen.

[0:12:26] Tegelijkertijd elektrificeren we datzelfde wegverkeer waardoor die schaarse, duurzame moleculen weer vrijkomen en die kunnen dan vervolgens worden ingezet waar geen alternatief is, in de zeevaart en luchtvaart.

[0:12:38] Nederland staat voor de keuze om al dan niet te investeren in de nieuwe raffinagesector.

[0:12:43] De bestaande raffinaderijen, havens en chemische clusters kunnen de basis vormen voor een nieuwe moleculaire industrie.

[0:12:51] Als Nederland ervoor kiest om in te zetten op duurzame brandstoffen, dan betekent dat dat producenten nu moeten investeren in installaties met een levensduur van 20 tot 30 jaar.

[0:13:01] Daarvoor is een voorspelbaar beleidskader nodig.

[0:13:04] Nederland beschikt al over technologische kennis en een brandstofproductie- en verwerkingscluster met bijbehorende infrastructuur.

[0:13:12] Dat kan een goede uitgangspositie zijn voor de nieuwe economie.

[0:13:17] Dan ga ik nu naar het derde deel.

[0:13:19] Dat zoemt wat meer in op de beleidsinstrumenten voor de brandstoftransitie in transport.

[0:13:25] Als we kijken naar concrete instrumenten die de transitie van fossiele naar duurzame brandstoffen mogelijk moeten maken, dan zien we een heel breed palet aan maatregelen.

[0:13:34] En die gaan elkaar overlappen, die versterken elkaar, maar soms werken ze elkaar ook tegen.

[0:13:40] En de slide die u voor zich ziet is nog niet uitpuntend, maar geeft wel een goede indruk.

[0:13:45] De instrumenten zijn mondiaal, Europees en nationaal en raken alle vormen van mobiliteit.

[0:13:51] Het is echter niet een losse lijst van individuele maatregelen, maar meer een netwerk van regels, stimuleringsprogramma's en marktprikkels dat samen de richting bepaalt waarin de sectoren zich bewegen.

[0:14:03] Zo zijn er op mondiaal niveau duidelijk kaders voor de luchtvaart en de scheepvaart.

[0:14:08] Binnen de luchtvaart heeft de International Civil Aviation Organization, de ICAO, lange doeltermijnen geformuleerd in de zogenaamde Long Term Aspirational Goal, de LTAG, waarmee de sector zich committeert aan netto-nul CO2-emissies voor de internationale luchtvaart in 2050.

[0:14:28] Tegelijkertijd bestaat de Corsia, een emissiehandel- en compensatiemechanisme dat vanaf 2027 luchtvaartmaatschappijen verplicht om hun emissies boven een basisniveau te compenseren door het aankopen van credits.

[0:14:42] Dit creëert een eerste prikkel voor investeringen in duurzame vliegtuigbrandstoffen, maar het instrument is deels afhankelijk van de prijs van compensaties en garandeert geen concreet volume aan SAF.

[0:14:54] Voor de internationale zeevaart is er de International Maritime Organization, IMO, die de ambitie heeft om rond 2050 te komen tot netto nul emissies.

[0:15:05] met tussendoelen daarbij.

[0:15:07] Om verdere invulling te geven aan deze broeikasgasstrategie heeft Arjemo een principeakkoord bereikt over normering en beprijzingsmaatregelen, het Net Zero Framework, maar de besluitvorming over formele aanname daarvan is afgelopen jaar met een jaar verdaagd.

[0:15:24] Daar is ook de samenhang met het EU-ETS-systeem van belang en daar kom ik zo nog even op terug.

[0:15:29] Het wegvervoer heeft minder een internationaal karakter, dus beleid en regelgeving voor wegvervoer is meer Europees en nationaal.

[0:15:38] Als ik dan naar de Europese beleidskaders ga, is er eigenlijk een soort wisselwerking tussen mondiale en Europese kaders, waarbij Europa concrete regelgeving heeft ontwikkeld om zowel de vraag als de infrastructuur in transport te stimuleren.

[0:15:53] De RED-3, de Herzieden Renewable Energy Directive, is de Europese richtlijn voor hernieuwbare energie.

[0:16:01] Deze richtlijn heeft als doel de energietransitie te versnellen en zo de Europese klimaatdoelen dichterbij te brengen.

[0:16:08] De RED bevat de regels om te bepalen of een hernieuwbare brandstof duurzaam is.

[0:16:14] Voor luchtvaart bestaat Refuel EU Aviation, dat brandstofleveranciers verplicht een oplopend percentage duurzame brandstoffen te leveren op Europese luchthavens.

[0:16:25] In de praktijk betekent dat dat kleine en volume saf moeten worden bijgemengd vanaf 2025.

[0:16:32] In eerste instantie gaat het om SAF op basis van biomassa en vanaf 2030 geldt er ook een lage verplichting voor synthetische SAF die daarna verder oploopt naar 35% in 2050.

[0:16:45] Voor scheepvaart heeft de EU de Fuel EU Maritime ontwikkeld, een verplichting aan reders om de broeikasgasintensiteit van de energie door schepen te reduceren.

[0:16:56] Beginnend met een reductie van 2% en in 2030 6% en dat wordt daarna versneld om tegen 2050 een reductie van 80% te bereiken.

[0:17:06] En voor wegvervoer zijn op Europees gebied met name de CO2-emissienormen relevant, waarmee eisen worden gesteld aan nieuwverkochte auto's.

[0:17:14] Tegelijkertijd stimuleert de Alternative Fuels Infrastructure Regulation, de A4, voor meerdere modaliteiten de aanleg van de infrastructuur, zoals laadinfrastructuur, waterstoftanks, tankstations en bunkerinfrastructuur, waardoor het aanbod van duurzame brandstoffen ook gebruikt kan worden.

[0:17:33] En dan tenslotte is er nog het systeem voor Europese emissiehandel, het EU-ETS.

[0:17:38] Dat zorgt ervoor dat fossiele brandstoffen zwaarder beprijsd worden, zowel in de industrie, luchtvaart als zeevaart.

[0:17:45] En ook via een uitbreiding naar andere sectoren, zoals de wegsector en de binnenvaart.

[0:17:50] En daardoor worden duurzame alternatieven in heel Europa economisch aantrekkelijker.

[0:17:56] Dan ga ik nu naar nationale beleidskaders.

[0:17:59] Net als in andere lidstaten zijn in Nederland nationale instrumenten die de Europese kaders aanvullen.

[0:18:06] Voor de luchtvaart is dat bijvoorbeeld afstandsafhankelijke vliegbelasting, de SAF roadmap, programma stimulering duurzame luchtvaartbrandstoffen en het programma luchtvaart in transitie.

[0:18:18] En die laatste twee ondersteunen de opschaling van ISAF en geavanceerde BIOSAF en innovatie gericht op het vliegen op waterstof.

[0:18:27] Voor de wegverkeer, zeevaart en binnenvaart is de Nederlandse implementatie van de Europese Renewable Energy Directive, RED, het belangrijkste instrument.

[0:18:37] Brandstofleveranciers worden via de brandstoftransitieverplichting verplicht een minimumpercentage broeikasgasreductie te behalen door de inzet van duurzame brandstoffen, waardoor de vraag structureel groeit.

[0:18:50] Dat geldt niet alleen voor de weg, maar ook voor de zeevaart en de binnenvaart.

[0:18:55] Naast de Nederlandse implementatie van de RET, telt de scheepvaart ook nog andere nationale instrumenten, zoals de Roadmap Brandstoftransitie Zeevaart, de Maritime Masterplan en andere pilots waar nieuwe brandstoffen- en emissiearme technologieën worden getest, ook in de praktijk.

[0:19:14] Met middelen uit het Klimaatfonds worden er daarnaast regelingen ontwikkeld voor het varen op duurzame energiedragers.

[0:19:21] Ten slotte voor het wegverkeer is er naast de brandstoftransitieverplichting nog meer een beleid ten aanzien van de zero-emissiezones.

[0:19:29] Daarnaast zijn er diverse fiscale regelingen, zoals bijvoorbeeld de vrachtwagenheffing.

[0:19:34] Ook zijn er verschillende subsidieprogramma's, bijvoorbeeld ANZ, de aanschafsubsidieregeling zero-emissietrucs, die ook toevallig vandaag geopend is.

[0:19:45] En dan zijn er nog allerlei over ondersteuningsprogramma's om de productie van duurzame brandstoffen aantrekkelijker te maken.

[0:19:52] Bijvoorbeeld de SDE++ zodat er biofuels en efuels kunnen worden geproduceerd.

[0:20:00] En het Klimaat Fonds is er ook nog dat innovatieve projecten subsidieert.

[0:20:04] Dat is niet een call voor mij toch om te stoppen?

[0:20:08] Ja, stiekem wel.

[0:20:09] Want de 20 minuten zijn om... Nee hoor.

[0:20:12] Probeer een beetje stukjes te schilderen.

[0:20:14] Ja, dit is de bel van de plenaire zaal.

[0:20:15] Daar verandert nu de vergadering.

[0:20:18] Of wordt geschorst.

[0:20:20] Maar gaat u rustig verder.

[0:20:21] Goed.

[0:20:22] Het samenspel van al deze instrumenten is heel complex, maar wel essentieel.

[0:20:26] De mondiale doelen geven de richting.

[0:20:29] De Europese regelgeving verpricht volumes en infrastructuur.

[0:20:33] Nationaal beleid vult het aan met financiële prikkels en directe prijsmechanismen.

[0:20:39] Soms is er ook wat spanning.

[0:20:41] Dingen werken soms parallel, bijvoorbeeld EU-ETS en Corsia.

[0:20:45] Of als we één ding introduceren, zoals het IMO Net Zero Framework, moeten we kijken of andere EU-maatregelen opnieuw moeten worden bezien.

[0:20:56] De Red III richt zich op de opschaling van hernieuwbare brandstoffen, net zoals de Refuel EU Aviation en de Refuel EU Maritime verordeningen.

[0:21:05] Door al deze instrumenten samen is er een gecoördineerde en consistente samenhangende aanpak, waardoor er investeringszekerheid ontstaat, marktgroei en daadwerkelijke reductie van fossiele brandstoffen in alle sectoren.

[0:21:20] Maar de energietransitie in het wegvervoer en de lucht- en scheepvaart kan geen gestalte krijgen zonder effectieve monitoring en handhaving.

[0:21:28] Dus in Nederland zijn de Nederlandse Emissieautoriteit, de NEA, en de Inspectie Leefomgeving en Transport de betrokken toezichthouders.

[0:21:36] En de NEA houdt toezicht op de CO2-uitstoot, het gebruik van hernieuwbare energie in vervoer en de naleving van de regels.

[0:21:45] Ik kan er nog later op terugkomen als er meer detail is.

[0:21:48] Ik sla even een stukje over.

[0:21:50] Op de brandstoftransitieverplichting van scheepvaart en wegverkeer wordt ook toegezien door de Nederlandse Emissieautoriteit en de duurzaamheid van biobrandstoffen wordt gegarandeerd door internationale certificeringsschema's.

[0:22:05] En dan kom ik nu bij de stip, wat eigenlijk ook de aanleiding was om vandaag deze technische briefing te hebben.

[0:22:11] Er was destijds het BNC fiche waar 12 december jongsleden over gesproken is.

[0:22:19] Dit betreft het investeringsplan duurzaam vervoer of ook wel genoemd Sustainable Transport Investment Plan, het stip.

[0:22:28] En daarmee beoogt de Europese Commissie investeringen in brandstofproductie voor de lucht- en zeevaart te stimuleren.

[0:22:35] Er is volgens de commissie circa 100 miljard euro nodig aan investeringen per 2035, waarvan de meerheid moet komen uit de private sector.

[0:22:45] Er wordt gericht op drie pijlers.

[0:22:49] Eén is een langdurend wetgevend kader voor de energietransitie en technologische ontwikkeling in lucht- en scheepvaart.

[0:22:56] Het tweede is het aanzetten tot investeringen, aansluitend bij reeds bestaande financiële mechanismen en beleidskaders en voorstellen voor nieuwe instrumenten.

[0:23:06] En het derde is strategische partnerschappen en mondiale samenwerking om de productie van duurzame brandstoffen in derde landen te stimuleren, met aandacht voor mondiale afspraken.

[0:23:17] Dus het Stip mobiliseert zeker 2,9 miljard euro aan EU-instrumenten tegen 2027.

[0:23:24] En die komen vooral uit bestaande middelen, zoals het Innovatiefond, het Waterstofbank, Investment EU en Horizon Europe.

[0:23:34] Daarnaast heeft de Europese Commissie in het stip ook aangekondigd om onderzoek te doen naar regelgeving die bijdraagt aan de inzet van hernieuwbare brandstoffen in de binnenvaart.

[0:23:45] En tevens heeft de Commissie in december 2025 een ISAF Early Movers Coalition gelanceerd waarbij tenminste 500 miljoen euro moet worden gemobiliseerd voor de financiering van ISAF projecten.

[0:24:01] En daar is ook Nederland bij aangesloten, met een andere rij landen.

[0:24:06] Dan kom ik nou bij het vierde deel, het laatste deel.

[0:24:12] We staan even nog kort stil bij een aantal knelpunten en uitdagingen die partijen in de buitenwereld signaleren.

[0:24:19] De meer generieke economische knelpunten zijn ook opgenomen in het rapport van Wenning, de route naar de toekomstige welvaart.

[0:24:26] Dat is recent gepubliceerd.

[0:24:29] Er zijn daarnaast ook enkele knelpunten die specifiek van toepassing zijn op het ontwikkelen van duurzame brandstof in Nederland.

[0:24:36] Zaken die worden genoemd door Wennek en die wij ook horen van nieuwe brandstofproducenten en afnemers in Nederland, zijn lange procedures voor vergunningverlening, geen of beperkte stikstofruimte en onzekerheid over de juridische implicaties daarvan, netcongesti, de uitdaging om aangesloten te worden op het elektriciteitsnet,

[0:24:57] en hoge energieprijs en productiekosten, hoger dan in andere delen van Europa.

[0:25:03] Daarnaast wordt specifiek ten aanzien van het opschalen van duurzame brandstoffen door de bedrijven marktomstandigheden genoemd, die verdere Europese en nationale opschaling van duurzame brandstoffen bemoeilijken.

[0:25:15] Er is een verschil in tijdshorizonnen tussen producenten en afnemers, waar producenten een lange termijn zekerheid nodig hebben om investeringen te doen,

[0:25:24] kijken afnemers in eerste instantie naar de korte termijn.

[0:25:27] En dat maakt het lastig om investeringen in nieuwe productiefaciliteiten te realiseren.

[0:25:33] En daarnaast spreken brandstofproducenten over ongelijke concurrentie door import van brandstoffen uit regio's waar de kosten van hernieuwbare energie veel lager zijn door mogelijke staatsteun.

[0:25:46] Dat was in Vogelvlucht en hier en daar nog wat stukjes geskipt om de huidige stand van zaken over duurzame brandstoffen voor de drie transportmodaliteiten weer te geven.

[0:25:58] Ik geef het woord weer terug, zodat we de leden vragen kunnen stellen.

[0:26:02] Dank u wel voor uw presentatie.

[0:26:05] We gaan snel door naar de vragen die er leven onder de leden.

[0:26:08] Ik zal eerst het woord willen geven aan de issuuts van de VVD.

[0:26:12] Ja, dank u wel.

[0:26:13] Een verhaal over hun kader en ook over tijd en over handhaving.

[0:26:19] Met name naar aanleiding van die knelpunten en uitdagingen.

[0:26:22] Hoe reageert de markt hierop?

[0:26:24] Met name ook in het licht van die slide over het stip en dat investeringsplan.

[0:26:30] 100 miljoen is nodig.

[0:26:32] Als ik het zo opgeteld heb in de Kamerbrief is er 7 miljard, 100 miljard nodig, 7 miljard beschikbaar.

[0:26:39] Hoe is dit behapbaar voor de markt?

[0:26:42] Wie gaat die vraag maar antwoorden?

[0:26:44] Kijk even.

[0:26:48] Mevrouw Streefkerk.

[0:26:50] Ja, dat is een lastige vraag, want ik ben natuurlijk niet de markt.

[0:26:54] Maar we hebben de uitdagingen niet voor niks opgenomen, want die horen van de markt.

[0:26:59] Dus er zijn op dit moment wel een aantal voorbeelden van marktpartijen die zeggen van het is wel echt heel erg ingewikkeld voor ons om te investeren.

[0:27:06] En zelfs een aantal bedrijven die terugtrekkende bewegingen maken.

[0:27:10] Maar waar dat precies door komt, dat is natuurlijk, ja, dat zult u echt aan de marktpartij zelf moeten vragen.

[0:27:16] Nee, we gaan even... Ik kom straks weer bij u terug.

[0:27:19] We gaan een vraag per lid doen.

[0:27:23] De heer Van den Berg gaat de gang.

[0:27:25] Ja, dank voor jullie komst ook.

[0:27:28] Jullie hebben veel gesproken over de petajoule in verbruik en wat het allemaal kan vervangen, van biobrandstof tot waterstof enzovoort.

[0:27:35] Nou zijn natuurlijk ook ontwikkelingen gaande, genoemd ook in rapport Wenning bijvoorbeeld over nucleaire aandrijving op zee.

[0:27:43] Is dat iets wat jullie ook al in jullie prognoses meenemen?

[0:27:46] Ik denk vroeg of laat zal het er wel komen, in ieder geval voor 2050 en veel eerder.

[0:27:50] En zo ja, hoe nemen jullie dat dan mee in de prognoses die er zijn?

[0:28:00] Ja, dat is een goede vraag, want je hoort tegenwoordig heel veel over nucleaire aandrijving.

[0:28:05] Ik denk dat dat nog verder ontwikkeld moet worden.

[0:28:08] Het zal ook niet voor alle soorten schepen geschikt zijn.

[0:28:12] En als je kijkt naar de toekomstige brandstofmix, inclusief nucleair, van de zeevaart, dan staat dat eigenlijk nog heel erg open.

[0:28:21] Er is een roadmap voor de zeevaart ontwikkeld samen met de hele keten.

[0:28:25] En daar kan je aan zien dat er een hele scala aan brandstoffen mogelijk is.

[0:28:30] En ja, het is een beetje afwachten hoe dat zich in de wereld ontwikkelt en wie de grootste wordt.

[0:28:35] Of misschien wel een aantal brandstoffen samen.

[0:28:38] Daar kan ik me ook heel goed voor stellen.

[0:28:42] Dank u wel.

[0:28:43] Ik kijk even.

[0:28:43] De heer Van der Ast gaat langs.

[0:28:45] Dank voor de presentatie.

[0:28:47] Ik had wat vragen over de luchtvaart en daar de toevoeging van de ISAF.

[0:28:53] Dat is natuurlijk iets wat vrij snel Europees of dan wel wereldmarkt gaat worden.

[0:29:00] Hoe zorgen we er nou voor dat we een stevige Europese alliantie daarin gaan voeren?

[0:29:04] Dat dat in ieder geval niet buiten de Unie wordt gemaakt, zodat we daar nog lastiger aan gaan komen en dat het alleen dus maar duurder wordt.

[0:29:14] Ja, maar heeft het dus over de productie van de SAF?

[0:29:18] Ja, ik wil het gesprek graag een beetje gestructureerd doen, ook qua het aanhebben van de microfoon.

[0:29:25] Gaat de gang.

[0:29:26] Even kijken wie... Mevrouw Steenkerk gaat de gang.

[0:29:29] Hoe zorgen we voor een Europese markt?

[0:29:31] Nou, ik denk dat het initiatief van de commissie bedoeld is om dat ook neer te zetten natuurlijk.

[0:29:37] Dus het stip is daar juist een instrument om bedoeld om Europees samen te gaan werken.

[0:29:44] En de ESAF, Early Movers Coalition, is ook onderdeel daarvan.

[0:29:48] Daar hebben zich inmiddels acht landen bij aangesloten.

[0:29:51] Dus ja, ik denk dat dat precies de voorbeelden zijn waarmee we proberen om het op Europees niveau ook vorm te geven.

[0:29:58] Dank u wel.

[0:30:00] Ik doe even één per fractie en dan kom ik zo even terug in het rondje.

[0:30:04] Ik zat nog even met de getallen helemaal aan het begin van de presentatie.

[0:30:10] Dat ging over het aandeel fossiel nog in 2040.

[0:30:14] Toen werd er gezegd dat het 2 tot 4 procent daalde, maar dat is dan neem ik aan per jaar of in totaal van nu tot 2040.

[0:30:25] Dat mag ik nog niet hopen.

[0:30:29] Dank u wel.

[0:30:31] Nee, tot 2040 moeten we wel meer dalen dan 2 tot 4 procent.

[0:30:36] Maar wat was dan die 2 tot 4 procent?

[0:30:37] Is dat per jaar, jaarlijks 2 tot 4 procent daling?

[0:30:40] Dat denk ik wel zo.

[0:30:42] Ja, ik durf dat niet zo goed te zeggen.

[0:30:44] Ik heb dat niet opgeschreven, maar dat denk ik wel zo.

[0:30:47] Het is wel zo, kan ik erbij vertellen, dat bij de fossiele raffinaderijen in de wereld, die zijn niet allemaal al bezig met het omschakelen naar hernieuwbare brandstoffen.

[0:31:00] En dat wil dus zeggen dat wat er in de wereld gebeurt toch wel altijd wat anders is dan wat er in Europa en ook in Nederland gebeurt.

[0:31:06] Dus ik kan me voorstellen dat zij daar weer betrekking op heeft.

[0:31:12] Ik denk dat het een goede vraag is en dat we nog verder ons huiswerk in moeten duiken.

[0:31:19] Ik ben heel graag die vraag beantwoord, desnoods schriftelijk.

[0:31:22] Want het is natuurlijk 2 tot 4 procent per jaar, dan kom je ook... Nou ja, over 15 jaar kom je dan uit op... 30 tot, wat is het, 60 procent.

[0:31:34] Dan kom je ook niet een heel eind richting 90.

[0:31:38] Dus ik ben even benieuwd.

[0:31:39] De vraag is helder.

[0:31:39] De heer Frenauw.

[0:31:41] Ja, dank u wel.

[0:31:41] We hebben opgeschreven dat de verwachting is dat de totale vraag naar traditionele raffinageproducten, dat zijn brandstoffen en chemicaliën, in Europa met 2 tot 4 procent zal dalen in 2040.

[0:31:53] Dat is op dit moment een verwachting die dus bestaat.

[0:31:57] Die is niet, denk ik, in lijn met de doelen die gesteld zijn op dit moment.

[0:32:02] Dank u wel.

[0:32:03] Mevrouw Zwikkels.

[0:32:07] Ja, dank u, voorzitter.

[0:32:08] Ja, ik had een vraag over de laatste opmerking van de presentatie, namelijk over die ongelijke concurrentie met ook regio's buiten Nederland, heette het volgens mij, of buiten Europa, kan ik me voorstellen.

[0:32:20] Kan daar iets dieper op worden ingegaan?

[0:32:21] Want ik ben wel benieuwd, hebben we dan ook doelen om eventuele afhankelijkheden van deze import dan ook te verminderen of voor bepaalde modaliteiten of bepaalde brandstoffen, ik denk aan LNG, om daar ook gewoon echt een

[0:32:37] een doel op te stellen om dat tegen te gaan.

[0:32:41] Zodat ook juist die duurzamere Nederlandse Europese economie weer meer tot zijn recht kan komen.

[0:32:50] Ja, dank u wel voor die vraag.

[0:32:51] Het is in principe het vertrekpunt geweest van de energietransitie is eigenlijk altijd van het klimaat oogpunt en vanuit waar halen we nou de grondstoffen vandaan.

[0:33:00] En je ziet de afgelopen jaren dat er meer aandacht is gekomen voor de geopolitieke situatie en dus ook voor strategische afhankelijkheden.

[0:33:07] En binnen het ministerie kijken we daar ook heel scherp naar.

[0:33:10] In algemene zin is het goed om vast te stellen dat grondstoffen voor biobrandstoffen eigenlijk uit veel meer plekken kunnen komen dan fossiele brandstoffen.

[0:33:20] Dus door in te zetten op hernieuwbare brandstoffen, verklein je je afhankelijkheid al van enkele regimes die bijvoorbeeld LNG leveren of die fossiele olie leveren.

[0:33:30] Daarmee zien we eigenlijk, als we kijken naar de rapportage van de Nederlandse Emissieautoriteit vorig jaar,

[0:33:35] dat de meeste grondstoffen voor hernieuwbare brandstoffen uit Azië komen, dus op dit moment twee derde, vooral dan uit Indonesië, maar dat er eigenlijk ook ontzettend veel potentieel is op andere plekken voor grondstoffen.

[0:33:48] Ook in de Europese Unie zelf zijn

[0:33:51] Mijn collega zegt altijd, ik ga hem vast verkeerd citeren, maar 20 miljoen hectare gedegradeerde landen, dus dat eigenlijk land dat niet meer een goede is, waar op dit moment niks gebeurt, wat zou kunnen worden ingezet voor productie van grondstoffen, of dat nou is voor de bouw of voor de energie, daar moeten politieke keuzes voor gemaakt worden.

[0:34:12] Maar zowel binnen Europa als buiten Europa, dat is mijn punt, bieden hernieuwbare brandstoffen de kans om strategisch onafhankelijker te worden,

[0:34:20] en om meer onze eigen broek op te houden.

[0:34:22] Dank u wel.

[0:34:24] Dinschids.

[0:34:25] Ja, in de aanhouding van het antwoord van mevrouw Steefkerk, arts van zo even, de vervolgvraag zou zijn geweest, maar er liggen toch wel consultaties onder zo'n plan.

[0:34:38] Voordat een plan ontwikkeld wordt, halen we toch wel op wat de markt ervan vindt.

[0:34:44] Mevrouw Steefkerk.

[0:34:46] Welk plan bedoelt u precies?

[0:34:53] De commissie is natuurlijk continu in gesprek met de sector net zozeer als dat ook de nationale lidstaten dat doen.

[0:34:57] Dus er zijn wel degelijk ook consultaties geweest met de brandstofsector in Europa om te kijken wat zijn nou de knelpunten, de uitdagingen.

[0:35:04] Die zijn dus ook vervat in het stip.

[0:35:06] Dus er zijn wel degelijk consultaties tussen de luchtvaartsector en de commissie.

[0:35:12] Dank u wel.

[0:35:12] Ik kijk even naar de heren van JA21.

[0:35:14] Meneer Van den Berg, misschien niet het geval.

[0:35:18] Enfin, ik ga dan wellicht.

[0:35:21] Ja, dank u wel.

[0:35:22] Ik wou graag nog even doorgaan op de veelheid aan opties voor de scheepvaart.

[0:35:27] Dat is aan de ene kant natuurlijk mooi, dat er veel mogelijkheden zijn om om te schakelen, maar in hoeverre vormt het enorm brede scala aan opties nu ook een beperking voor een daadwerkelijke transitie naar gebruik van hernieuwbare brandstoffen?

[0:35:46] Het is natuurlijk ingewikkeld, want voor al die soorten, types brandstoffen moet je ook de productiefaciliteiten hebben en de infrastructuur.

[0:35:55] Tegelijkertijd is het een gegeven waar we vanuit moeten gaan en moeten proberen om te kijken

[0:36:03] ...wat voor welke toepassing het meest geschikt is... ...en de markt zal dat uiteindelijk ook uitwijzen... ...en dat gaat ook nog eens om een internationale markt.

[0:36:12] Ik weet niet of jij daar aanvulling op hebt.

[0:36:15] Eén moment hoor, mevrouw Federer wilt uw microfoon uitdoen.

[0:36:18] Sorry.

[0:36:18] Gaat wel.

[0:36:20] Ja, dat is een terecht punt, ook wel bekend als het kip-ei-probleem.

[0:36:25] Dus de producenten wachten op de redens welke schepen zij gaan bestellen en waar die op gaan varen, welke aantrijflijnen.

[0:36:34] En andersom wachten de redens op welke duurzame energiedragers komen ook echt op de markt en kan ik die ook bunkeren.

[0:36:43] Vanuit het ministerie proberen we dat ook te dichten, door onder andere de middelen die we hebben om schepen gereed te maken voor het varen op duurzame aandrijflijnen, die voldoen aan de normering en de kaders die gelden.

[0:36:58] Het is aan de reders de keuzevrijheid om te kiezen, afhankelijk van het vaarprofiel en het type segment, welke energiedrager daar het beste bij past.

[0:37:09] En zo proberen we alvast wel de scheepvaart gereed te maken

[0:37:13] en een Nederlandse vloot gereed te maken, gezien de lange levensduur juist van die schepen.

[0:37:22] Ik vroeg me af in het hele beleidskader wat geschetst werd met alle verschillende beleidsinterventies, hoe daar de Green Deal scheepvaart in past en ook de doelstellingen die daar gesteld zijn van 20% reductie in 2030 en hoe het daarmee staat.

[0:37:48] Ja, de Green Deal, zeevaart, zeehaar of spinnenvaart... is natuurlijk van de vorige periode... en is in de tussentijd... heeft het ook verder vormgegeven in onze inzet... naar aanleiding van de ontwikkelingen die eigenlijk op deze slides staan.

[0:38:05] Dus het Europese pakket wat is gekomen voor de zeevaart... met VOE Maritime, een zeevaart die onder de ETS is gaan vallen...

[0:38:16] Dat is eigenlijk zeg maar het stelsel waarin onze beleidsinzet nu op is gericht voor de scheepvaart om daaraan te voldoen.

[0:38:25] Dus ik denk dat de Green Deal zeevaart binnenvaart in de vorige periode daar een aanleiding heeft gegeven en dat nu zeg maar wat u ziet op de slide het kader is waarbinnen onze beleidsinzet is georganiseerd.

[0:38:41] Ja, we omschrijven het zelf wel, zoals dat we internationaal normeren en beprijzen en nationaal stimuleren.

[0:38:47] En eigenlijk krijg je op die manier een goed samenhangend pakket wat de hele transitie vooruit helpt.

[0:38:57] Is er verduidelijkingsvraag?

[0:38:59] Ja, kort graag.

[0:39:00] Mijn vraag was naar dat doel uit Green Deal scheepvaart.

[0:39:04] Staat dat nog?

[0:39:09] Ik denk dat, zoals het net al werd toegelicht, dat dat nu vooral vervangen is voor de doelen uit het Europese verhaal.

[0:39:18] Maar ik kan het niet helemaal precies zeggen.

[0:39:25] Ja, dank voorzitter.

[0:39:26] Ik had nog één vraag over die SAFs voor de luchtvaart.

[0:39:30] Ik was wel benieuwd.

[0:39:30] Ik begrijp dat er op Europese niveau natuurlijk veel meer schaal gemaakt kan worden, maar ja, ik heb ook in de sector gesprekken gevoerd en het valt mij op dat eigenlijk die knelpunten heel moeilijk te identificeren zijn.

[0:39:40] Waarom daar opschaling nou niet plaatsvindt?

[0:39:42] Want er lijkt meer vraag te zijn.

[0:39:43] Er lijkt meer aanbod mogelijk te zijn.

[0:39:45] Waar hangt het nou op en waar?

[0:39:48] Dan lees ik hier over een programma stimulering duurzame luchtvaart brandstoffen.

[0:39:52] Wat kunnen we op nationaal niveau doen om die eventuele knelpunten ook weg te nemen?

[0:39:55] Proost heeft Kerk.

[0:40:00] Ja, de lijst van knelpunten zijn inderdaad vanuit de sector benoemd ook.

[0:40:07] Dus waar hangt het nou precies op?

[0:40:08] Ik denk dat het een beetje verschilt per bedrijf waar het precies op hangt, maar het is een samenspel van die knelpunten.

[0:40:15] Het programma Stimulering Duurzame Luchtvaartbrandstoffen, dat is een subsidieregeling die we aan het ontwikkelen zijn met klimaatfondsmiddelen, bedoeld om juist de productie

[0:40:26] van ISAF in Nederland te stimuleren.

[0:40:28] Dus dat is echt precies bedoeld om daar vanuit Nederland invulling aan te geven en ook om te proberen om die productie ook in Nederland te laten plaatsvinden en niet alleen maar in Europa of buiten Europa.

[0:40:43] En Camille wil graag aanvullen, als dat mag, voorzitter.

[0:40:46] Wat je ziet is dat de doelen die in Europa zijn gesteld onder de Fuel EU Maritime

[0:40:50] van zondanig hoog te zijn dat de productie in Nederland op dit moment en in Europa eigenlijk al een viervoud is van dat doel.

[0:40:57] Dus dat betekent dat er al zoveel wordt geproduceerd aan SAF dat er eigenlijk de doelen al mee ingevuld worden.

[0:41:03] Dus daarmee is er overproductie.

[0:41:05] En dat maakt het super ingewikkeld voor bedrijven, die ik spreek, om investeringen te doen om uit te breiden.

[0:41:10] Ze doen het wel,

[0:41:11] Er is een bedrijf in Rotterdam dat investeert in een SAF-fabriek.

[0:41:16] Maar de hoogte van de doelen is een veelgehoord knelpunt, dat ik hoor.

[0:41:19] En daar kunnen wij nationaal weinig aan doen, omdat dat een Europese competentie is.

[0:41:27] Verduidingsvraag?

[0:41:28] Ja, uiteraard.

[0:41:31] Ja, dank.

[0:41:31] Dat is inderdaad wel interessant ten aanzien van die overproductie en die doelen.

[0:41:37] Dan ben ik toch wel benieuwd, is het mogelijk om met partijen uit de luchtvaartsector om bovenwettelijke doelen te stellen, om confinanten af te sluiten, om ook binnen het bedrijfsleven dan te zoeken naar hoe kunnen we dan het aandeel van die SAFs laten toenemen als blijkbaar die doelen niet zo ambitieus zijn.

[0:41:57] Ja, dat is eigenlijk geen verduidingsvraag, maar ik sta het even toe.

[0:42:00] Ik snap dat u het een verduidingsvraag voelt, maar dat is eigenlijk een nieuwe vraag.

[0:42:07] Nee, daar is vorig jaar de self-roadmap ook opgesteld vanuit het ministerie, ook samen met de sectorpartijen.

[0:42:13] Dat is gestoeld op drie aspecten.

[0:42:15] Eerst inderdaad dat wetgevende kader wat in Europa geldt.

[0:42:18] Dan inderdaad de additionele volumes die je ook mogelijk zou kunnen stimuleren in Nederland.

[0:42:24] En daarnaast ook het versterken van Nederland als productieland.

[0:42:26] Dus dat is opgenomen in die self-roadmap.

[0:42:27] Dat wordt nu verder uitwerking aangegeven.

[0:42:30] Dank u wel.

[0:42:39] Op dit moment is een best aanzienlijk deel van de scheepsbewegingen zijn om fossiele brandstoffen te verplaatsen.

[0:42:50] Ik meen dat dat wel om een 40% of meer gaat.

[0:42:55] Zit er in scenario's omtrent ontwikkeling in de zeescheepvaart

[0:43:00] Wordt dan ook meegenomen het feit dat je aanzienlijk minder scheepsbewegingen gaat hebben, omdat je dus minder verplaatsing van fossiele brandstoffen gaat hebben op het moment dat je bijvoorbeeld meer produceert hier met wind van de Noordzee.

[0:43:14] Ja, dat is een goede vraag.

[0:43:15] Ik heb het zelf niet zo direct gezien.

[0:43:18] Ik zal het zo nog even met mijn buurman checken.

[0:43:22] Ik kan me wel goed voorstellen dat er andere volumes getransporteerd zullen moeten worden die vallen onder de energietransitie en de nieuwe wereld van nieuwe brandstoffen die ook gebunkerd zouden moeten worden.

[0:43:34] Maar de vraag is natuurlijk hoe zich dat ontwikkelt in de toekomst.

[0:43:45] Ja ik had nog een laatste vraag, dank voorzitter.

[0:43:50] Laatst hebben we ook mails ontvangen vanuit de sector als het gaat om scheepvaart ten aanzien van de energiebelasting en ik was benieuwd hoe vanuit een technische perspectief er gekeken wordt naar het

[0:44:05] het niet hoeven te betalen van die energiebelasting om zero-emissiescheepvaart te bevorderen omdat schijnbaar de scheepvaart ook is uitgezonderd van accijnsen ten aanzien van de fossiele brandstoffen.

[0:44:18] Dit is in ieder geval een duidelijk signaal wat we vanuit sector krijgen.

[0:44:22] Ik was benieuwd naar de wenselijkheid en de mogelijkheden van het inzetten van zo'n belastinginstrument.

[0:44:29] Ja, het is correct dat voor de zeevaart en voor de binnenvaart er geen belasting wordt gegeven op de brandstoffen.

[0:44:36] Ik denk dat om daarin te gaan op toekomstig beleid, dat dat buiten ons remit valt.

[0:44:41] Ik weet niet of... Ja, dus daar kan ik niet goed op ingaan.

[0:44:46] Dank u wel.

[0:44:47] Ik kijk naar de leden of er nog vragen zijn.

[0:44:51] Zijn jij er 20 niet?

[0:44:51] Deze 60 niet?

[0:44:52] We hebben wat kreugen nog een beetje over.

[0:44:55] Mevrouw Zwinkels niet.

[0:44:56] Nou, dan kijk eens aan.

[0:44:57] Dan zijn we heel netjes binnen de tijd.

[0:45:00] Sterker nog, ruim voor de tijd zijn we... Dan moet ik eigenlijk mijn stukjes weer opzoeken die ik afgeslagen heb.

[0:45:06] Dat is zeker waar.

[0:45:07] Ik wil zeker ook u nog de gelegenheid geven voor afsluitende woorden of extra woorden als u die nog heeft.

[0:45:12] En anders gaan we zo meteen... Mevrouw Kreugen, heeft u nog toch nog een vraag?

[0:45:15] Nou, dat ik meer... Waar ik net die vraag over had, over die 2 tot 4% daling, dat scenario, ben ik benieuwd op welk scenario dat gebaseerd is.

[0:45:26] Ja, daar gaan we in duiken.

[0:45:33] Dat is volgens mij gebaseerd op een studie die PwC heeft uitgevoerd in opdracht van branchevereniging Femobin.

[0:45:39] En daar hebben zij een inschatting gemaakt van de raffinage volumes in Nederland, in de wereld en in Europa en de ontwikkeling daarvan.

[0:45:47] Dus dat is een PwC-studie in opdracht van Femobin, ja.

[0:45:53] Helder.

[0:45:55] Wil je nog wat afsluitende woorden?

[0:45:57] Nee, fijn dat we hier mochten zijn om het over onze passie te hebben.

[0:46:02] Het is een complex verhaal, zeker omdat het over drie modaliteiten ging.

[0:46:07] Dus bedankt voor alle goede vragen.

[0:46:10] Namens de commissie wil ik u hartelijk danken voor uw komst en voor uw presentatie en de beantwoording van de vragen.

[0:46:15] Ik doe dat ook naar de belangstellenden op de publieke tribune... ...of die dit op afstand hebben gevolgd.

[0:46:20] Dank voor uw belangstelling.

[0:46:22] Dank voor de leden voor de komst... ...en voor het organiseren, Griffie, bodem van de steun... ...en mogelijk maken van deze vergadering.

[0:46:28] Ik sluit hierbij deze technische briefing.

[0:46:29] Dank u wel.