Water

[0:00:00] We gaan stip tot tijd beginnen.

[0:00:01] Dit is het wetgevingsoverleg Water door de Vaste Commissie voor Infrastructuur en Waterschap.

[0:00:09] Ik heet de minister van Infrastructuur en Waterstaat, de heer Tieman, en zijn ondersteuning.

[0:00:14] Van harte welkom in dit debat.

[0:00:17] Even als de woordvoerders.

[0:00:18] Misschien komen er zometeen nog een paar binnendruppelen.

[0:00:22] We hebben tot vijf uur in de planning staan voor dit wetgevingsoverleg, maar wellicht kan het wat sneller.

[0:00:31] Dat gaan we zien.

[0:00:32] Ik ben zelf ook woordvoerder, dus helemaal aan het eind ga ik namens GroenLinks PvdA het woord voeren, want er was geen andere voorzitter beschikbaar.

[0:00:41] Ik wil voorstellen om de interrupties als volgt te doen.

[0:00:45] Vier interrupties, losse interrupties.

[0:00:47] Als een interruptie langer duurt dan dertig seconden, wil ik er graag twee voor rekenen, maar duurt hij korter dan dertig seconden, is hij gratis.

[0:00:58] Het gaat in de andere commissies waar ik voor gezeten heb de afgelopen weken hartstikke goed.

[0:01:04] Dat dwingt de Kamerleden om korte vragen te stellen, maar dan kun je wel een heleboel vragen.

[0:01:09] De heer Grim heeft gevraagd of we de sprekers hebben volgehoren voor de begroting.

[0:01:14] Dat is op grote, omdat we op dit moment geen oppositie en coalitie hebben.

[0:01:19] Die Grimmie zit vooraan, die is helemaal niet de grootste partij als ChristenUnie, maar die heeft een bruiloft vanmiddag en dat is natuurlijk ook hartstikke belangrijk.

[0:01:28] Dus hij heeft het verzoek, en dat wil ik even aan de commissie laten, om als eerste te mogen spreken zodat hij daarna af kan reizen naar het feest.

[0:01:37] Ik wens meneer Grimmie heel erg veel plezier en natuurlijk mag hij als eerste.

[0:01:42] Namens ons allemaal, maar eerst het belangrijke, water en ons land.

[0:01:48] En de heer Grimwees heeft het woord.

[0:01:51] Voorzitter, dank.

[0:01:51] En ook dank aan mijn collega's.

[0:01:53] Ja, ik denk dat ik tegen elven een peer.

[0:01:57] Dus ik luister nog wel een paar bijdrages, maar niet allemaal.

[0:02:01] Ja, water.

[0:02:01] Dat gaat over een existentiële materie.

[0:02:04] Dus dat is mooi om daar inderdaad vandaag bij stil te staan.

[0:02:08] Zeker de dag na gisteren.

[0:02:11] De herdenking van de watersnoodramp.

[0:02:14] Van na de ram blijven.

[0:02:16] Dat staat dan eigenlijk centraal op zo'n dag.

[0:02:17] En dat is geen vanzelfsprekendheid.

[0:02:19] Gisteren stonden talen van plaatsen daarbij stil.

[0:02:21] In het zuidwesten van ons land.

[0:02:23] Bijvoorbeeld in Ouwekerk en Oude Tongen.

[0:02:25] Stil bij de watersnoodramp van 1953.

[0:02:28] Van na de ram blijven.

[0:02:29] Dat is de missie waarmee we in 2010 het Delta-programma hebben opgestart.

[0:02:34] Een volgende watersnoodramp voorblijven, anders gezegd.

[0:02:37] En 2026 is een belangrijk jaar in deze missie.

[0:02:40] En dit jaar hereiken we...

[0:02:41] ...heractualiseren en concretiseren we in het Delta-programma... ...de Delta-beslissingen uit 2014.

[0:02:46] En ik hoop op beslissingen met visie en lef.

[0:02:49] Bijvoorbeeld als het gaat om Rijnmond rechtstreden... ...in samenhang met de komst van de derde maasvlakte en Delta 21.

[0:02:54] Op welke wijze wordt de Kamer daarin meegenomen, is mijn vraag.

[0:02:57] Het is niet een idee om dit voorjaar met de Delta-commissaris... ...en de nieuwe bewindspersoon op werkbezoek te gaan als commissie... ...om ons goed te prepareren op deze beslissingen.

[0:03:04] Dat is eigenlijk meer een procedurevoorstel.

[0:03:06] Deze herijking zal immers leiden tot ruimtelijke keuzes en nieuwe noodzakelijke investeringen, terwijl er nu al in het Deltafonds te weinig middelen zijn voor de uitvoering van het Deltaprogramma tot en met 2039 en ook dus geëxtrapoleerd tot 2050.

[0:03:20] In dit kader biedt de budgettaire bijlage bij het coalitieakkoord ook weinig gehoop.

[0:03:24] Sowieso is er veel te weinig uitgetrokken voor infrastructuur om geloofwaardig de bestaande opgave op te kunnen pakken, maar ook binnen de wel uitgetrokken middelen heb ik geen euro kunnen ontdekken

[0:03:33] voor urgente projecten als de vervanging van het gemaal IJmuiden aan 1,2 miljard en de spuitmiddelen in de Afsluitdijk?

[0:03:39] Of hoort het gemaal IJmuiden bij de prioritaire infrastructuurprojecten waar geld voor is uitgetrokken?

[0:03:44] Maar waarom staat er dan Zuidasdok genoemd en niet IJmuiden?

[0:03:47] Of gaat een deel van de structurele plak voor beheer en onderhoud, bijvoorbeeld 100 à 200 miljoen per jaar, naar het Deltafonds?

[0:03:53] Wat is gelezen de budgettaire bijlage bij het coalitieakkoord volgens de minister een verstandige verdeling?

[0:03:59] Want gegeven de daarin aangegeven budgettaire kaders ligt die verdeling nog open, zo lijkt het.

[0:04:03] Voorzitter, soms ben ik bang dat we op het gebied van waterveiligheid te zelfgenoegzaam zijn geworden.

[0:04:09] Zo duurt de uitvoering van HWBP, hoogwaterbeschermingsprojecten, te lang.

[0:04:13] Vorig jaar diende ik daar een motie over in, Kamerstuk 27625 nummer 711.

[0:04:19] Ik lees in de brief vorige week dat er met de herijking invulling is gegeven aan deze motie.

[0:04:24] Maar is dat echt zo?

[0:04:25] Ik las niets over de in de motie gevraagde verkenning om de doorlooptijd van projecten te verkorten.

[0:04:30] Op welke wijze zijn bijvoorbeeld de waterbouwers betrokken bij de beschreven herijking?

[0:04:35] Is het niet teveel een intern proces geweest?

[0:04:37] En inhoudelijk is in de herijking het principe scherpe oordelen en robuust versterken voldoende verankerd?

[0:04:43] Deskundigen hebben er terecht op geweest dat er op dit moment niet scherp beoordeeld wordt en dat daarvoor wijzigingen nodig zijn in de manier van werken bij het HWBP.

[0:04:51] Wil de minister hierop ingaan?

[0:04:53] Voorzitter, ruimte voor de rivier 2.0 gaat erg veel over de rivier, maar weinig over ruimte.

[0:04:58] Zo komt het in ieder geval op mij over.

[0:04:59] Is er al zicht op concrete ruimtelijke projecten met dijkverleggingen?

[0:05:02] Zo ja, welke en over hoeveel kilometer dijkverlegging hebben we dan?

[0:05:06] En welke bypassen, zoals bij kampen, reeferdiep, kunnen we tegemoet zien?

[0:05:10] Welke delen langs onze grote rivieren lenen zich daar goed voor volgens deze minister?

[0:05:15] voor zoetwater en woningbouw.

[0:05:16] Voorzitter, hoe staat het eigenlijk met de uitvoering van motie 36600J nummer 23?

[0:05:21] In vervolg op deze motie is het project Waterfront bij Lelystad weer losgetrokken, maar geldt dat inmiddels ook voor Nieuw Monnikendam.

[0:05:28] De ambtsvoorganger van deze minister zou daarmee aan de slag gaan, ook al hadden zijn ambtelijke adviseurs daar niet zo heel veel zin in.

[0:05:34] Hoe dat ook zij, de Kamer staat erop.

[0:05:36] De vaak ingebrachte zoetwater tegenargumenten zijn zo marginaal dat ze nauwelijks serieus te nemen zijn.

[0:05:41] waar de zoetwaterzorgen wel veel serieuzer genomen moeten worden dan nu gebeurd is in het zuidwesten des lands.

[0:05:47] Hoe staat het met het overleg over de toekomst van het Grevelingenmeer met de provincie Zeeland-Zuid-Holland en met de gemeente Schouwen-Duivenland en Goerie-Overflakkee?

[0:05:55] Liggen beide opties op tafel bij de minister, namelijk een tweede doorlaadmiddel in de Brouwersdam, als wel verzoeting van het Grevelingenmeer?

[0:06:02] Hoe en met wie wil INW de afweging gaan maken?

[0:06:06] Vooralsnog zie ik overigens geen geld in het Deltafonds voor welke optie dan ook, deelt de minister die constatering.

[0:06:11] Dan kom ik bij drinkwater.

[0:06:13] Ik constateer dat de minister in reactie op de KRW-inbreukprocedure overweegt om onttrekkingsvergunningen periodiek te gaan herzien.

[0:06:21] Dat terwijl er komende paar jaar juist 100 miljoen kubieke meter extra te vergunnen capaciteit nodig is voor drinkwaterbedrijven.

[0:06:28] Is dat nou wel zo verstandig, zolang we een achterstand hebben in de beschikbaarheid van drinkwaterbronnen?

[0:06:33] En als de minister dit voornemen zou doorzetten, kwalificeren onttrekkingsvergunningen zich dan als zaak zeker als dwingende reden van groot openbaar belang?

[0:06:40] Wat kan de minister op dit punt toezeggen om daarmee onze zorgen weg te nemen?

[0:06:44] Drinkwaterbedrijven moeten kunnen blijven investeren.

[0:06:47] Daartoe wordt de WAC.

[0:06:48] Dat is een financiële term, enigszins verruimd.

[0:06:52] Maar deze verruiming tot en met 2027 is nog geen structurele oplossing.

[0:06:56] En welke structurele oplossing staat de minister voor?

[0:06:59] Naast meer drinkwaterbronnen hebben we ook gewoon zuiniger te doen met kostbaar drinkwater.

[0:07:03] Nu staat het in dit kader met de uitvoering van de aangenomen motie Grimwis Stoffer, Kamerstuk 27625 nr.

[0:07:12] 677.

[0:07:12] Wanneer wordt het drinkwaterbesluit aangepast en wordt de Kamer daarover geïnformeerd?

[0:07:16] Graag een toezegging op dit punt.

[0:07:17] Nu extrapoleert de minister wel heel makkelijk de aanbeveling van het RIVM om het bouwbesluit niet aan te passen.

[0:07:24] naar het dan ook maar niet aanpassen van het drinkwaterbesluit.

[0:07:26] Dat betekent dat de minister het risicomijdende advies van het RIVM ook nog eens risicomijdend interpreteert.

[0:07:33] Dat vind ik echt makkelijk en onwenselijk.

[0:07:35] Voorzitter, ik beschouw de motie geen weerstoffen dan ook niet als afgedaan.

[0:07:38] Misschien wil de G4 daar een notitie van maken.

[0:07:41] De minister ziet de motie wel als afgedaan, schrijft hij in zijn brief.

[0:07:44] Maar de motie vraagt om aanpassing van het drinkwaterbesluit.

[0:07:47] Dat kan prima, gelezen het advies van het RIVM.

[0:07:49] En de minister heeft dus dat gewoon te doen, wat mij betreft.

[0:07:52] Graag een toezegging dat hij zijn afdoening heroverweegt... en het drinkwaterbesluit alsnog aanpast.

[0:07:57] Wat in Vlaanderen kan, kan hier ook.

[0:07:59] Ik word zo langzamerhand gallies van formuleringen als... het kan niet uitgesloten worden, dat.

[0:08:04] Zoals ik nu ook weer tegenkwam bij de RIVM-verkenning.

[0:08:07] Als dat de interpretatie wordt van het voorzorgsprincipe... kunnen we beter stoppen met ademhalen.

[0:08:11] Voor je het eet, weet, adem iets onwelgevalligs in.

[0:08:14] Ik zou de minister willen zeggen, het kan wel.

[0:08:17] En verder herhaal ik de ChristenUnie steun voor een nationaal lozingsverbod voor PFAS.

[0:08:22] Voorzitter, dan kom ik als laatste onderwerp bij waterkwaliteit, waar veel collega's volgens mij veel groter deel van hun bijdrage aan gaan besteden.

[0:08:29] Vandaar dat ik deze afweging heb durven maken.

[0:08:32] Om daar aan het eind pas wat over te zeggen.

[0:08:35] En dan heb ik het met name over het opgeschort achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn.

[0:08:38] Hoe staat het met de uitvoering van de volgende onderdelen uit dictum van mijn motie onder nummer 631?

[0:08:45] Verzoekt de regering onder wel in overleg te gaan met de waterschap over een heldere en voor ieder na volgbare aanwijzing van de aandachtsgebieden?

[0:08:52] En verzoekt de regering conform de motie verder de ingroeien naar doelsturing, zoals beschreven in het conceptachtige actieprogramma,

[0:09:00] onverdroten voor te zetten zodat geen tijd verloren gaat en agrariërs, onder andere in de aandachtsgebieden, komend najaar op perceelniveau het stikstofbodemoverschap kunnen gaan meten.

[0:09:09] Welke acties zijn reeds uitgevoerd en welke acties moeten nog worden ondernomen worden om een aanpassing van de aandachtsgebieden en de gevraagde doelsturing in het najaar door te voeren?

[0:09:18] En ik vraag daarna bij deze minister

[0:09:21] Omdat ik weet dat hij en zijn ambtenaren echt knokken voor onze waterkwaliteit, maar dat ze ook wel een beetje dwars lagen bij doelsturing, omdat ze de positieve consequentie van doelsturing, namelijk als de situatie in het grondwater goed is en dan een hogere gebruiksnorm toekennen, niet vonden passen bij het verslechteringsverbod.

[0:09:41] Dat is toch wel een wat bizarre interpretatie, vind ik.

[0:09:45] De Kamer vindt dat dus ook in ruime meerderheid graag een geruststellende reactie.

[0:09:49] En wat is in het kader van het achtste actieprogramma in die draadrichtlijn de reactie van het kabinet op de brief van eurocommissaris Roswal?

[0:09:55] Zijn achteraanscherpingen nodig?

[0:09:57] Welke aanscherpingen heeft de minister voor ogen?

[0:09:59] En met deze vraag besluit ik mijn eerste en enige termijn in dit WGO.

[0:10:05] Dank u wel.

[0:10:05] En u blijft nog heel even luisteren naar de inbreng van, maar u heeft ook een introductie, de heer Heutink.

[0:10:10] Nou ja, als meneer Grimwis over de KRW begint, dan ben ik wel heel erg benieuwd wat meneer Grimwis dan voor advies richting de minister heeft om te voorkomen dat Nederland niet op een waterslot terecht gaat komen, naast natuurlijk het uitvoeren van de plannen om drinkwaterkwaliteit te verbeteren.

[0:10:29] Voorzitter, daar heb ik nou niet even gelijk een heel sluitend antwoord op.

[0:10:33] Ik denk dat het goed is om goed onderscheid te maken tussen wat wij in Nederland echt toevoegen aan vervuilende stoffen en wat meer natuurlijk in dit systeem zit dan wel.

[0:10:48] ...via onze buurlanden dan wel naleverend uit de bodem... ...bijvoorbeeld naleverende fosfaatbodems, zout ook wel.

[0:10:57] Ook vind ik het verstandig om goed beter te gaan meten... ...dat je niet alleen het uitlaatwater meet dat je als waterschap hebt ingelaten... ...maar ook het inlaatwater, zodat je niet ongemerkt opgaven bij bepaalde actoren... ...zoals boeren stapelt, die er niet horen te zijn.

[0:11:13] Dus als je dat beter voor elkaar gaat boksen...

[0:11:17] en dus onderscheid gaat maken beter tussen beïnvloedbare en niet-beïnvloedbare zaken, ja, dan denk ik dat je ook een sterkere casus opbouwt, want op de beïnvloedbare zaken moet je dan ook echt gaan leveren.

[0:11:27] En dan kun je ook naar Brussel, dat ook al geldt het one-out-all-out-principe, waar we allemaal onze bedenkingen bij hebben, of in ieder geval veel van ons, dat je dan echt een goed verhaal hebt.

[0:11:37] En nu is het wat diffuus, omdat het niet helder is of we gedoeg doen, genoeg doen op de beïnvloedbare zaken,

[0:11:44] En dat we misschien straks afgerekend worden op wat we niet zouden hebben gedaan, dat we onbeïnvloedbare zaken.

[0:11:53] Dat is een beetje een technisch antwoord, maar hier zit ergens de basis om uit de klem te komen, volgens mij.

[0:11:58] Het probleem daarbij is dat we nog maar een jaar hebben.

[0:12:03] Meneer Grimwis heeft gelijk als het gaat om het meten, maar moeten we niet ook een noodscenario gaan voorbereiden voor het geval dat we toch tegen die muur aan het botsen zijn?

[0:12:14] Alles lijkt er nu wel op dat we tegen die muur gaan aanbotsen als het gaat om de afrekening van de Europese Commissie.

[0:12:21] Volgens mij zijn we vanaf 2005 al bezig met de implementatie van de kaderregelaar Water.

[0:12:28] Dus ik mag er toch van uitgaan dat er op het ministerie en bij de waterschappen veel scenario's klaar liggen voor als het allemaal wat minder goed wordt.

[0:12:38] Maar dan hoor ik ook graag de reactie van de minister.

[0:12:41] We gaan ons toch niet zo laten verrassen.

[0:12:43] Lijkt mij als op stikstof.

[0:12:45] In 2019 zijn we verrast door de Raad van State.

[0:12:48] Als dat wel het geval is, dan hebben we dus collectief zitten slapen.

[0:12:54] Dat leidt tot een interruptie van mevrouw Van der Plassen van de BBB.

[0:12:59] Dank u wel.

[0:13:01] Een korte vraag aan de heer Grinwis.

[0:13:03] Vindt de heer Grinwis dat waar waterkwaliteit beter gaat of op orde is, dat er versoepelingen zouden moeten kunnen komen voor gebieden in dat gebied?

[0:13:18] Voorzitter, ja, daar ben ik het in principe mee eens.

[0:13:22] Ik vind dat met name via de band van doelsturing zou moeten gebeuren.

[0:13:25] Want generiek kun je zeggen van in gebieden waar het beter gaat met het water kun je ook ruimere gebruiksnormen toepassen.

[0:13:36] Maar je hebt ook gebieden waar dat niet op gebiedsniveau is vast te stellen.

[0:13:39] Denk aan aandachtsgebieden.

[0:13:41] En dan vind ik dat je via doelsturing als agrariër bijvoorbeeld concreet op basis van

[0:13:47] Bijvoorbeeld je stikstofoverschot nadat er geoogst is in de bodem moet kunnen aantonen.

[0:13:53] Kijk, zo staat het ervoor in mijn bodem.

[0:13:55] Dit is het risico dat er iets afspoelt, uitspoelt en afspoelt.

[0:14:00] Bijna niks.

[0:14:02] Dus dan mag daar ook een hogere gebruiksnorm gaan gelden.

[0:14:04] Dus ik denk dat het via de band van doelsturing vooral zou moeten gebeuren.

[0:14:08] En daar maakte ik ook een opmerking over.

[0:14:10] Daar vind ik het argument tegen van het verslechteringsverbod.

[0:14:13] een onjuiste interpretatie van het verleggingsverbod.

[0:14:16] Dat zou ik echt zeer onwelgevallig vinden, want dan kunnen we niks meer.

[0:14:20] En in generieke zin, ja, waar het beter gaat in ons land, daar kun je iets ruimer zijn.

[0:14:24] Tegelijkertijd, ik vind wel dat we in algemene zin moeten oppassen dat we onze milieugebruiksruimte iedere keer maximaal tegen de rand gaan opvullen.

[0:14:32] Dus we moeten wel nadenken dat we dat op een robuuste wijze doen en een volhoudbare wijze.

[0:14:39] Mevrouw Naplas.

[0:14:41] Het achtste actieprogramma gaf die mogelijkheid natuurlijk, maar dankzij de motie van de heer Grinwis is dat achtste actieprogramma aan het volgende kabinet gelaten.

[0:14:53] En over het volgende kabinet gesproken, ziet de heer Grinwis met dit nieuwe kabinet mogelijkheden voor de toekomst van de boeren dat ze inderdaad versoepelingen krijgen.

[0:15:05] Hoe optimistisch is hij daarover?

[0:15:08] Voorzitter, even een correctie.

[0:15:10] Het is niet door mijn motie dat het achtste actieprogramma er niet is.

[0:15:14] Maar mevrouw Van der Plas weet als geen ander dat men er in het kabinet van zo lang zoals de levensdagen niet uit was gekomen.

[0:15:20] Voor de kerst niet, na de kerst niet.

[0:15:22] Dus het achtste actieprogramma zou sowieso met of zonder motie nu niet ingevoerd.

[0:15:27] Dat even de heel duidelijke correctie.

[0:15:30] En dan is het maar goed dat mijn motie er ligt, omdat die niet alleen een nee-boodschap gaf, maar ook een wel-boodschap, namelijk wordt het eens over de duiding van de data die onder de actualisatie van de aandachtsgebieden ligt.

[0:15:45] En ten tweede, ga onverdrote door voort met doelsturing, omdat juist dat,

[0:15:51] van belang is voor agrariërs die aantoonbaar schoon werken en nu worden afgestraft voor vervuiling die zij niet veroorzaken.

[0:16:00] Dat staat in de motie, die is heel breed gesteund van links tot rechts.

[0:16:04] Waarom zou ik dan op voorhand de nieuwe bewindspersonen gaan wantrouwen dat ze daar niks mee zouden doen?

[0:16:12] Tot slot mevrouw Van der Plas.

[0:16:13] Nou ik doelde eigenlijk op het coalitieakkoord wat is gekomen en

[0:16:20] Ik vroeg me even af hoe de ChristenUnie daarnaar kijkt op het gebied van eventuele versoepelingen voor boeren als bijvoorbeeld de waterkwaliteit op orde is of dat het op andere manieren goed gaat of, voorziet de heer Grimwis, dat er straks juist alles nog strenger wordt en er nooit meer een versoepeling kan komen.

[0:16:42] Voorzitter, dank voor deze vraag.

[0:16:44] Ja, dat is een beetje koffiedik kijken.

[0:16:46] Ik snap de zorg van mevrouw Van der Plas, die ik in haar vraag vind doorklinken.

[0:16:52] Ik vind het een vrij technocratisch stuk, zoals het is opgeschreven in het coalitieakkoord.

[0:16:57] En het nadeel van technocratische zinnen is dat je ze dus ook heel terughoudend kunt interpreteren.

[0:17:03] En daarom noemde ik bewust het voorbeeld van doelsturing, omdat daar een strijd is tussen, laten we zeggen, ambtelijk INW en ambtelijk LVVN.

[0:17:12] Want je kunt met deze tekst uit het coalitieakkoord twee kanten uit.

[0:17:16] En ik zal in ieder geval verwaken dat de politieke uitspraak die we hier als Kamer hebben gedaan over doelsturing, dat die wordt uitgevoerd.

[0:17:23] Dat betekent dus dat je je niet moet opsluiten in dogma's die in de praktijk niet werken.

[0:17:31] Tegelijkertijd wil ik ervoor waken dat dat ertoe leidt dat je dus vanuit een soort van wantrouwen

[0:17:36] ...elke maatregel maar tegenhoudt.

[0:17:38] Dus ik ga hier, hoe zou ik het zeggen... ...hopelijk met genoeg kennis van zaken en pragmatisch in... ...maar ik wil niet dat dit coalitieakkoord toeleidt... ...dat er alleen maar aanscherpingen zouden zijn... ...terwijl je in gebieden waar dat best zou kunnen... ...niet een ruimere stikstofgebruiksnorm zou hanteren.

[0:17:58] Te meer dat de huidige stikstofgebruiksnorm... ...soms tot een soort versraling zal gaan leiden...

[0:18:03] die ver onder het landbouwkundig optimum wat de facto ook weer slecht kan uitwerken voor bodemkwaliteit en uitspoeling.

[0:18:11] Dus ik vind dat, daar kan ik niet het laatste woord over zeggen, maar ik ga daar wel scherp op letten en de huidige technocratische teksten zijn nog te vaag om nu al te zeggen van er dreigt enorme lijden voor de boeren of het wordt fantastisch.

[0:18:30] Daar kunnen we nu nog volgens mij geen goede uitspraak over doen.

[0:18:35] Dank u wel.

[0:18:36] Dit kost iets.

[0:18:38] Collega Greenwich is heel erg fan van doelsturing en dat weet ik, maar staat hij ook open voor gewoon oprechte verbeterpunten en aandachtspunten vanuit ambtenaren, juristen en onze eigen kennisinstelling als het gaat om doelsturing?

[0:18:53] Ja, als vanzelf.

[0:18:54] Ik doe niet anders.

[0:18:55] Sterker, al mijn gedachten over doelsturing, die komen niet alleen uit de praktijk van praktijkbezoeken aan boeren die al daarmee werken of experimenteren of koeien- en kansenbedrijven of wat niet al, of onderzoeksboerderijen van de Wageningen Universiteit, maar komt ook uit wetenschappelijke rapporten, onder andere van diezelfde Wageningen Universiteit.

[0:19:13] Dat weet als het goed is, collega Kostiets, want daar staan de moties die ik hierover heb ingediend, vol mee met die verwijzing.

[0:19:20] Dit kost iets.

[0:19:22] Mijn collega vooral hoort, voer die doelsturing uit, no matter what.

[0:19:26] Verzand niet teveel in die ambtelijke commentaren, terwijl de ambtenaren terecht wijzen op juridische bezwaren en onze kennisinstellingen wijzen op het probleem dat er straks meer handhaving nodig is.

[0:19:40] Voorzitter, dat er meer handhaving nodig is bij zo'n individuele spoor, dat geef ik gelijk toe.

[0:19:52] Er is geen reden om het dan niet te doen.

[0:19:54] Ik verwacht zelf in de toekomst dat als we het echt serieus nemen met doelsturing,

[0:19:59] ...dat er een soort keuzemenu wordt geboden.

[0:20:02] Of je volgt de duidelijke, eenduidige... ...maar soms ook de wat rigide middelvoorschriften... ...of je gaat de uitdaging aan van doelsturing.

[0:20:12] Want ik denk ook, doelsturing zal veel vergen van veel agrariërs... ...en niet elke agrariër zal daarvoor kiezen.

[0:20:19] Dus ik verwacht eerlijk gezegd zo'n methode.

[0:20:22] Natuurlijk moeten we goed luisteren aan juristen en andere adviseurs.

[0:20:25] Constateer tegelijk...

[0:20:27] dat sommige praktijken in andere landen al lang worden toegepast.

[0:20:31] Even het concrete voorbeeld wat in mijn motie staat over het achtste actieprogramma gaat over metingen van het residu, het n-residu, het stikstofresidu in de bodem na de oogst.

[0:20:42] Dat gebeurt in Vlaanderen al lang en wij doen dat niet.

[0:20:46] En in Vlaanderen blijkt, het werkt prima.

[0:20:49] En op basis daarvan kun je gewoon spelen met je stikstofgebruiksnorm.

[0:20:55] Ik zou zeggen, waarom ga je dan op basis van... Ja, maar daarmee is niet helemaal afgedekt dat het oppervlak de waterkwaliteit niet negatief wordt beïnvloed.

[0:21:04] Waarom ga je op basis van dat aspect op voorhand dan doelsturing onmogelijk maken?

[0:21:08] Dat is eigenlijk...

[0:21:09] Ja, dat is de dood in de pot, deze benadering.

[0:21:12] Daarmee creëer je eigenlijk... Daarmee duw je eigenlijk elk initiatief, ook om de wereld beter te maken, duw je bij voorbaat eigenlijk de grond in.

[0:21:20] Van die politiek ben ik niet.

[0:21:31] Voorzitter, ik probeer gewoon te voorkomen dat we weer tegen een muur aanlopen, omdat we overgeschakeld zijn naar een nieuw systeem en dat niet blijkt te werken.

[0:21:38] Mijn laatste vraag is, wil ChristenUnie met ons meewerken om dan meer geld vrij te maken voor toezicht en handhaving?

[0:21:46] Ja, voorzitter, daar ben ik nooit te beroerd voor.

[0:21:51] Dank u wel.

[0:21:51] Dan is het nu het woord aan D66, mevrouw Vellinga Beems de Boer.

[0:21:57] Dank u wel, voorzitter.

[0:21:59] Voorzitter, water, de rest komt later, leerde ik als kind.

[0:22:03] Dat was de catchphrase van een, ik dacht een campagne rondom brandwonden, maar die uitspraak past ook wel bij vandaag.

[0:22:08] Zonder water geen leven.

[0:22:11] Het onderwerp water is breed, voor mij redelijk nieuw en gaat ons allemaal aan.

[0:22:15] Waterschappen, gemeentes, provincies en het Rijk hebben samen de verantwoordelijkheid om te zorgen voor schoon water in de juiste hoeveelheden en in een veilige omgeving.

[0:22:25] Maar het fundament van onze waterhuishouding moet op de schop.

[0:22:29] Door klimaatverandering klotst het water soms over de plinten, terwijl extreme droogte en vervuiling door PFAS de levering van schoon drinkwater onzeker maken.

[0:22:37] We zijn wereldwijd bekend als de temmers van het water.

[0:22:40] Denk aan Lelys-Vlevoland, de Afsluitdijk, de Deltawerken.

[0:22:44] Maar na de dreigende rivieroverstromingen van de jaren negentig leerden we met ruimte voor de rivier dat we het water niet alleen moeten beheersen, maar ook de ruimte moeten geven.

[0:22:52] En nu staan we voor een nieuw hoofdstuk in onze watertraditie.

[0:22:56] We moeten niet alleen temmen, maar ook aanpassen en meebewegen.

[0:22:59] D66 vliegt deze opgave met goede moed aan, waarbij we vooruitkijken met drie principes.

[0:23:05] Eén, kijk altijd naar het hele plaatje.

[0:23:07] Twee, wat er niet ingaat, hoeft er ook niet uit.

[0:23:10] En drie, samenwerken betekent keuzes maken.

[0:23:14] Ik heb mijn inbreng ingedeeld in drie categorieën.

[0:23:17] Veiligheid, kwaliteit en beschikbaarheid.

[0:23:19] Net zoals vele van u denk ik.

[0:23:21] Veiligheid.

[0:23:22] Het gemaal bij IJmuiden.

[0:23:24] Daar is terecht al veel aandacht voor gevraagd.

[0:23:26] Dit gemaal zorgde ervoor dat Utrechters en Amsterdammers droge voeten hebben.

[0:23:30] Maar het vijftig jaar oude fundament van dit gemaal begint scheurtjes te vertonen.

[0:23:34] De minister gaf aan dat het nu in de planfase zit en de verbouwing met voorbereiding, aanbesteding en realisatie zo'n tien jaar zal duren.

[0:23:42] Kan de minister aangeven wat deze stappen precies inhouden, waar de knelpunten in het proces worden verwacht en waarom hier tien jaar voor nodig is?

[0:23:51] En hoeveel groter wordt het risico dat het gemaal niet functioneert naarmate het besluit op zich laat wachten?

[0:23:57] En wat kan er gedaan worden om deze processen te versnellen?

[0:24:01] Niet alleen in IJmuiden knijpt het.

[0:24:03] Door het hele land heen hebben we een enorme opgave als het gaat om dijken versterken en onderhouden.

[0:24:08] Hiervoor hebben we natuurlijk het hoogwaterbeschermingsprogramma, het HWBP.

[0:24:11] Er is een interruptie van de heer Grimis.

[0:24:15] Ja, ik heb een vraag aan mijn collega over IJmuiden.

[0:24:18] En hoe ik dan moet interpreteren de reeks uit het coalitieakkoord... ...dat er geld is voor bier en onderhoud, structureel 500 miljoen... ...en wat voor prioritaire projecten.

[0:24:28] Maar is dat dan ook voor deeltenfondsprojecten... ...zoals het gemaal IJmuiden?

[0:24:31] Want dat is mij niet helder.

[0:24:32] En ik ben blij dat mijn collega van D60 hier aandacht voor heeft.

[0:24:37] Maar ja, het komt er nu wel op aan.

[0:24:39] Er moet geld zijn in de deeltenfonds, heeft de minister gezegd.

[0:24:41] En als dat het niet is, dan wordt het niet uitgevoerd.

[0:24:47] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:24:48] Die heeft gelijk, er moet wel geld voor zijn.

[0:24:52] Er moet ook eerst een plan zijn.

[0:24:56] Daarom vraag ik hier ook naar.

[0:24:59] En wat ik al zei, we hebben een enorme opgave als het gaat om infrastructuur en instandhouding.

[0:25:05] Zo groot dat we daar meerdere kabinetsperiodes voor nodig zullen hebben om die ook helemaal te gaan vervullen.

[0:25:14] Maar we maken een duidelijke afweging in het coalitiekort.

[0:25:16] We hebben aangegeven, daar starten we aan, aan die instandhoudingsopgave.

[0:25:20] En we maken afwegingen en een planning ook op basis van economische noodzaak.

[0:25:25] Ik denk dat we van IJmuiden heel duidelijk kunnen zeggen, aangezien die Amsterdam- en Utrechtschonen over het droog houden, dat daar een hele duidelijke economische noodzaak achter zit.

[0:25:36] Dus ik verwacht dat IJmuiden hoog op ons prioriteitenlijstje zal staan, maar dat wij daar als Kamer ook

[0:25:41] samen op moeten gaan letten, omdat we dit met een minderheidskabinet, die prioriteitenlijsten ook samen gaan bepalen.

[0:25:50] Voorzitter, dank u wel.

[0:25:52] Het Germaal in Nijmuiden zorgt ervoor dat 4 miljoen Nederlanders droge voeten kunnen houden.

[0:26:00] De minister heeft duidelijk gemaakt van het kost 10 jaar om het te bouwen.

[0:26:04] Er moet nu een besluit worden genomen over dat geld, want we gaan naar de volgende fase, naar de planuitwerkingsfase.

[0:26:09] En kan ik het antwoord van mijn collega Venninga Beems de Boer zo interpreteren dat er inderdaad een deel van de plak die voor infrastructuur in het coalitieakkoord staat ook voor infrastructurele waterprojecten is?

[0:26:29] Dat bedrag is inderdaad breed voor infrastructuur en volgens mij is het aan waterwerken daar ook concreet bij benoemd.

[0:26:39] Heel kort, voorzitters, ze staan niet benoemd, maar als ze bij deze zijn benoemd door collega Venningaar-Beemstevoer, dan teken ik daar blind voor.

[0:26:48] Het is volgens mij infrastructuur en waterstaat, dus ja.

[0:27:01] We hebben het hoogwaterbeschermingsprogramma.

[0:27:07] Het hoogwaterbeschermingsprogramma is geen papieren exercitie.

[0:27:11] Achter de dijken wonen en werken mensen die maar al te goed weten wat een overstroming kan aanrichten.

[0:27:17] En het verlagen van de dijknormering op Schienmonnikoog, maar bijvoorbeeld ook in het zuiden van Limburg, zoals de minister in zijn brief van 27 januari heeft aangekondigd, lijkt wat D66 betreft dan ook niet uit te leggen.

[0:27:28] En specifiek over de situatie op Schienmonnikoog heb ik met collega De Hoop en Bramette afgelopen vrijdag ook schriftelijke vragen gesteld, maar ik zou nu graag al het volgende weten.

[0:27:37] Kan de minister aangeven op welke manier de afweging voor dijknormering precies wordt gemaakt en hoe de afstemming met lokale overheden als gemeenten en waterschappen er dan uitziet?

[0:27:47] Voorzitter, van water in de zee gaan we naar water uit de lucht.

[0:27:50] Vorige week waarschuwde de Onderzoeksraad voor de Veiligheid... dat we onvoldoende voorbereid zijn op extreme regenval.

[0:27:56] En met de steden in onze grensregio's, zoals in Enschede, Arnhem en Maastricht... zien we wijken die zeer kwetsbaar zijn voor extreme regen.

[0:28:03] De Delta-commissaris gaf twee weken terug bij de technische briefing al aan... dat we naast adaptatie ook moeten kijken naar acceptatie.

[0:28:11] Bijvoorbeeld door te accepteren dat er wateroverlast komt... en dan te kijken hoe de schade beperkt kan worden.

[0:28:16] En door klimaatverandering hebben we daarop denk ik geen keus.

[0:28:19] Maar als, zoals het OVV-rapport schrijft, een eerste hulpziekenhuis niet meer bereikbaar is, of de elektriciteit uitvalt voor tienduizenden mensen, dan kunnen we dat natuurlijk niet accepteren.

[0:28:29] Is de minister het met mij eens dat alle kwetsbare gemeentes noodplannen moeten hebben voor zulke overstromingen?

[0:28:35] Daarnaast benoemt de OVV ook een lijst aan maatregelen die de minister kan nemen in de nationale aanpak, zoals een grotere rioolcapaciteit, informatie over grondwaterstanden en het breder delen van stresstesten.

[0:28:47] Ik begrijp dat de minister deze aanpak voor een volgend kabinet laat, maar kan hij toezeggen de voorbereiding alvast in gang te zetten?

[0:28:53] Kan hij ook ingaan op de rol van natuurherstelwet op dit thema?

[0:28:57] In de natuurherstelwet werken we aan meer groen in het bepaalde gebied en ik hoor graag hoeveel geld we besparen met een dergelijke toevoeging aan de stad vergeleken met andere waterveiligheidsmaatregelen.

[0:29:08] Dan beschikbaarheid.

[0:29:09] Van te veel water naar te weinig water.

[0:29:12] Volgens de Verenigde Naties staan we wereldwijd in de rode cijfers.

[0:29:15] In Nederland zijn we nog niet zo ver.

[0:29:18] Maar het wordt wel tijd dat we onze accounten spetten opzetten.

[0:29:20] We geven teveel en ongecontroleerd water uit.

[0:29:24] Agrarische en industriële bedrijven gebruiken groot hoeveelheden zoet water en ook in huis gaan we ervan uit dat het blauwe goud oneindig is.

[0:29:32] En dat terwijl de betaalrekening regen- en oppervlaktewater leger en onvoorspelbaarder wordt.

[0:29:37] En de spa-rekening, het grondwater, gaat sneller leeg dan dat er geld in komt.

[0:29:42] En om te zorgen dat we in de zwarte cijfers blijven, moeten we twee dingen doen.

[0:29:45] Mitigatie en adaptatie.

[0:29:47] Oftewel, minder uitgeven, meer sparen.

[0:29:51] Vorige week, bij de nacht van het drinkwater, hoorden we over goede voorbeelden uit Vlaanderen.

[0:29:55] Waarbij urgentiegevoel, doorzettingsmacht en gerichte acties hebben gezorgd voor veel minder watergebruik.

[0:30:02] De bouwsector vraagt om grijzwater centraal op te nemen in het bouwbesluit, zodat er eenduidige en landsbrede steun is voor deze technieken.

[0:30:09] Collega Grimmen zat er ook al over.

[0:30:11] En in Brabant worden proeven gedraaid met nieuwe zuiveringsinstallaties die brak- en zoutwater omtoverden tot drinkwater.

[0:30:17] Er kan dus heel veel.

[0:30:19] En kan de minister ingaan op de punten die ik hierboven benoem?

[0:30:22] En of er iets in de weg staat om deze dingen zo snel mogelijk op te schalen en uit te rollen?

[0:30:27] Voorzitter, dan is het tenslotte ook moeilijk bijhouden wat je op je spaarrekening hebt staan als je niet bijhoudt hoeveel eruit gaat.

[0:30:34] En op initiatief van D66 is er daarom gewerkt aan een meldplicht voor grondwateronttrekkingen, maar dat is nog steeds in uitvoering.

[0:30:41] Hoe kan het dat het vijf jaar duurt voordat deze rond is?

[0:30:45] En klopt het dat de plicht gaat melden voor alle onttrekkingen?

[0:30:49] dan waterkwaliteit.

[0:30:51] In Utrecht en Amersfoort bleek onlangs hoe kwetsbaar we zijn toen een kookadvies nodig was vanwege bacteriën.

[0:30:56] Maar tegen de PFAS in ons kraanwater helpt koken niet.

[0:31:00] En ik ben daarom blij met het voorgenomen lozingsverbod in het coalitieakkoord.

[0:31:04] Hoewel dit juridisch complex is, vraag ik de minister, kunt u toezeggen, nu al te onderzoeken hoe we dit verbod concreet vorm kunnen geven.

[0:31:16] Ja, voorzitter, dat verbod, lozingsverbod, is al toegezegd.

[0:31:20] Het is al verkend dat het kan en het kabinet heeft gezegd dat ze ermee komen.

[0:31:24] Dus kan D60 dat gewoon omarmen en dat we meteen aan de slag gaan?

[0:31:30] Ja, voorzitter, daar kan ik bevestigend op antwoorden en er zal wellicht nog wat aanvullende informatie nodig zijn, maar wij willen heel graag dat lozingsverbod.

[0:31:42] Duidelijk, de heer Heutink heeft ook een vraag.

[0:31:44] Nou ja, voorzitter, ik hoorde D66 net om alvast een toezegging vragen als het gaat om uitvoeren van maatregelen die in het coalitieakkoord staan.

[0:31:53] Maar feit is, de coalitie heeft 66 zetels.

[0:31:56] Dus ik zou toch willen vragen aan D66 om daar terughoudend mee te zijn, zodat wij hier als Kamer daar gezamenlijk wat van kunnen vinden, voordat ze al een voorschot neemt op plannen waarvan het nog maar de vraag is of ze die werkelijkheid worden.

[0:32:11] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:32:12] Kijk, we zitten hier als coalitie.

[0:32:15] Ik zit hier ook als D66'er.

[0:32:17] In die zin ga ik over mijn eigen woorden en daarna besluiten wij als Kamer met elkaar.

[0:32:24] We volgen uw betoog.

[0:32:26] Dank u wel.

[0:32:28] Buiten de deur is de situatie zorgwekkend.

[0:32:30] Bijna nergens voldoet ons water aan de afgesproken kwaliteitseisen.

[0:32:34] De ecologische kwaliteit is zelfs verslechterd door meststoffen, wat drinkwaterzuivering bemoeilijkt.

[0:32:39] En met de deadline voor de kaderrichtlijn water in zicht, verbaast het me hoe onoverzichtelijk de regels zijn.

[0:32:45] Bij diffuse bronnen, zoals de landbouw, lopen voorschriften voor mest en bestrijdingsmiddelen vaak niet in de pas met de waterkwaliteitsdoelen.

[0:32:52] Leuker kunnen we het niet maken, maar wel makkelijker.

[0:32:55] Dus wat is de stand van zaken rond het harmoniseren van deze regels, zodat ze elkaar niet langer in de wielen rijden?

[0:33:02] Is het toelatingsbeleid van de CTGB al in lijn met de KRW en op welke punten wijkt het 87e actieprogramma Nitraatrichtlijn af van de KRW-doelen?

[0:33:11] Wat is er nodig om alle richtlijnen zo in te richten dat de losse doelen elkaar niet in de wielen rijden?

[0:33:17] Voorzitter, wat ook KRW-proof gemaakt moet worden, zijn de vergunningen van bedrijven die lozen in het water.

[0:33:22] En als we die vergunningen op elkaar afstemmen, zorgen we dat bedrijven kunnen blijven investeren in de toekomst.

[0:33:26] Dus, voorzitter, kan de minister toelichten welke lessen er zijn geleerd uit de actualisatie tot nu toe om de vergunningen kaderrichtlijnwaterproof te maken?

[0:33:36] En hoe zouden we die actualisatie kunnen versnellen?

[0:33:39] Want we lezen dat het Rijk flinke maatregelen heeft moeten treffen om de vergunningverlening, toezicht en handhaving, de VTH-kennis, op peil te houden en systemen te vernieuwen.

[0:33:48] En dat geldt dan, neem ik aan, alleen voor VTH voor Rijkswateren.

[0:33:52] Maar hoe zit het met de VTH-kennis en capaciteit buiten Rijkswaterstaat die nodig is om een beeld te krijgen van vergunningen buiten Rijkswateren?

[0:34:00] Is die wel op peil?

[0:34:02] Voorzitter, ik begon er al mee.

[0:34:04] Water, de rest komt later.

[0:34:05] En voor iedereen in dit land is schoon en beschikbaar water een basisbehoefte.

[0:34:09] En laten we ervoor zorgen dat iedereen hier ook op kan blijven rekenen.

[0:34:15] Nog een vraag van lid Kostic.

[0:34:18] Ja, voorzitter, D66 erkent terecht dat we in grote problemen komen als we de koud lichaam water niet halen en dat we niet op koers zijn.

[0:34:25] Welke maatregelen wil D66 zelf daarvoor nemen?

[0:34:27] Want ik lees daar niets over terug in het coalitieakkoord.

[0:34:33] Dank u wel, voorzitter.

[0:34:37] Dit is voor mij een vrij nieuw onderwerp, dus helemaal in de technische details zit ik nog niet.

[0:34:44] Wat ik in ieder geval wil zeggen, is dat wij niet moeten verslappen en niet moeten gaan afzwakken.

[0:34:50] Dus we staan sterker, en collega Grimmis zei dat net ook al, en die weet er veel meer van dan ik, maar wij staan sterker als we laten zien dat we ons tot het uiterste hebben ingespannen om die KRW-doelen te gaan halen.

[0:35:05] En dat moet haalbaar zijn voor iedereen.

[0:35:08] Dat moeten we ook met elkaar dragen.

[0:35:09] Dat is een gezamenlijke opgave waarbij je niet één groep in de samenleving kan aanwijzen van lossen jullie het anders even voor ons op.

[0:35:18] Maar je kan niet afzwakken.

[0:35:20] Dus het beste meentje voor en volle kracht vooruit.

[0:35:24] Dat klinkt goed, maar ik lees in de coalitieakkoord dat Nederland zich moet gaan inzetten voor een realistische richtlijn en een simplificatie van de kaderrichtlijn.

[0:35:35] Voor mij duidt in ieder geval op afzwaartekening van de kaderrichtlijn water.

[0:35:40] Kan D66 die zin toelichten uit de coalitieakkoord?

[0:35:44] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:35:45] Goeie vraag.

[0:35:46] Kijk, met afzwakking gaan we niet wegkomen.

[0:35:48] Maar wat we wel constateren, is dat de Katerrichtlijn Water op dit moment, dat we verschillende regels echt tegen elkaar inwerken.

[0:35:56] En dat we dus ook een heel ingewikkeld speelveld hebben gecreëerd met elkaar.

[0:35:59] Zoals we zeggen, er moet simplificatie komen.

[0:36:03] Dan staat daar dus ook, die zaken moeten beter op elkaar afgestemd worden.

[0:36:07] En realistisch, ik zei het net eigenlijk al, het moet uitgevoerd worden door heel veel mensen en heel veel bedrijfstakken, zowel industrie- als agrarisch.

[0:36:19] Dat betekent geen lagere ambitie, maar wel kijken wat haalbaar is en niet iets wat op papier klopt, maar in de praktijk niet blijkt te werken.

[0:36:28] Tot slot.

[0:36:30] Ik ben een beetje op zoek naar daadwerkelijke maatregelen, want we hebben al 25 jaar de tijd gehad om die kaderregelen in water te gaan.

[0:36:37] Dus om nu te spreken over realistisch, dan heb je gewoon je huiswerk niet gedaan, denk ik, als Nederland.

[0:36:42] Kan D66 één concrete maatregel noemen, bijvoorbeeld een verbod op P van zijn bestrijdingsmiddelen, nationaal dan wel Europees, waar we ons samen in voor kunnen inzetten?

[0:36:54] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:36:55] Ja, D66 wil dat verbod heel erg graag.

[0:37:00] En dat blijven wij graag willen ook.

[0:37:04] Ja, en wat u zegt over het niet doen van huiswerk.

[0:37:06] Ja, we zitten heel dicht voor de deadline, dus dat is een juiste conclusie.

[0:37:10] Dus dat betekent nu nachtjes doorhalen en heel hard aan de slag.

[0:37:16] Leer Heutink.

[0:37:18] Ja, voorzitter, we zitten inderdaad heel erg dicht bij de deadline.

[0:37:20] Die deadline is 22 december 2027.

[0:37:24] En dan is het onbegrijpelijk als ik aan de ene kant hoor dat we moeten haast maken, we moeten vaat maken, niet verslappen, maar tegelijkertijd is er in het coalitieakkoord pas vanaf 2028, als het te laat is, wordt er pas 250 miljoen over twee jaar verspreid geld vrijgemaakt om iets te gaan doen met de waterkwaliteit.

[0:37:43] Dus mijn vraag is, is dat niet een beetje mossend naar de maaltijd en moet dat niet veel sneller?

[0:37:51] Dat het snel moet is een gegeven.

[0:37:55] Er staat na 2028 geldvolg gereserveerd omdat we ook dan nog met kwaliteit van water aan de slag moeten.

[0:38:02] Dat staat onder KW genoemd.

[0:38:04] Maar dat betekent niet dat we de komende twee jaar niks doen.

[0:38:09] Dan vraag ik mij af of D66 de urgentie ziet van het probleem waar we tegenaan gaan lopen.

[0:38:18] We krijgen straks verginningen niet meer rond, we kunnen straks geen woningen meer gaan bouwen, de 10.000 woningen die D66 onder andere beloofd heeft.

[0:38:27] Zijn we dan niet te laat, vraag ik aan D66, met dat geld?

[0:38:30] Moeten we daar niet sneller wat mee doen om te zorgen dat we straks nog vergunningen kunnen afgeven, woningen kunnen bouwen, nieuwe waterbronnen kunnen slaan, noem het maar op.

[0:38:39] Dus moet dat niet eerder?

[0:38:43] Ja, voorzitter.

[0:38:46] Ik kan alleen maar herhalen wat ik nu heb gezegd.

[0:38:48] Er staat geld vol gereserveerd.

[0:38:52] Dat blijft meerdere jaren nodig.

[0:38:54] Ook voor de komende jaren is er geld voor nodig.

[0:38:57] En we gaan niet wachten tot 2028 om dingen te doen.

[0:39:03] Nou ja, voorzitter, dan tot slot.

[0:39:04] Blijkbaar gaat D66 wel wachten tot 2028 voordat er wat gaat gebeuren, want er is pas vanaf 2028 geld gereserveerd.

[0:39:12] Dus mijn vraag nogmaals, en ik hoop dat ik dan gewoon een antwoord krijg op mijn vraag, is snap D66 de urgentie?

[0:39:19] En als D66 de urgentie snapt, waarom is er dan voor gekozen om pas in 2028 geld vrij te maken en niet al volgend jaar of sterker nog dit jaar bij de voorjaarsnota?

[0:39:32] Dank u wel, voorzitter.

[0:39:34] De coalitiekort is natuurlijk niet de enige begroting.

[0:39:38] Ook in de huidige begroting staat geld gereserveerd.

[0:39:42] Ik denk dat de voorgenomen begroting laat zien dat we na 2027 ook niet stoppen met maatregelen.

[0:39:54] Voorzitter, in het coalitieakkoord staat ook het uitvoeren van de natuurherstelverordening.

[0:40:02] Bij een impactanalyse is berekend dat dat 76 miljard gaat kosten.

[0:40:08] Hoe gaat D66 dit uitvoeren?

[0:40:10] Want het staat wel echt keihard in het coalitieakkoord.

[0:40:17] Ja, dit is een vrij technisch vraag.

[0:40:19] Mevrouw Van der Plas, zou je de vraag nog een keer voor mij kunnen herhalen?

[0:40:25] Zeker.

[0:40:26] In het coalitieakkoord staat keihard we voeren de natuurherstelverordening uit.

[0:40:31] Eerder is gebleken uit een impactanalyse dat als je dat helemaal wil uitvoeren dat 76 miljard gaat kosten en ik ben benieuwd hoe D66 dat geld bij elkaar gaat halen.

[0:40:43] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:40:45] Nu begrijp ik hem.

[0:40:46] Ja, een stuurherstelverording is een verordening.

[0:40:48] De noodspraak die we met elkaar hebben gemaakt gaan we niet onderuitkomen.

[0:40:51] Is ook hartstikke nodig.

[0:40:52] Dat kost geld, maar dat levert ook geld op volgens de berekeningen die zijn gemaakt.

[0:41:00] Kost het inderdaad 76 miljard, maar geloof ik heb het absolute bedrag even niet scherp, maar uit mijn hoofd is dat iets van het dubbele wat het oplevert.

[0:41:08] Dus daarmee kun je dat financieren en hebben we daar ook allemaal voordeel bij.

[0:41:18] Het is nog maar de vraag of het gaat opleveren.

[0:41:22] De natuurherstelverordening zegt bijvoorbeeld ook, als we het hebben over hittestress bijvoorbeeld,

[0:41:28] Het zegt bijvoorbeeld ook dat het voor steden gaat gelden, wat gaat betekenen dat er minder ruimte komt voor bouw, woningbouw, voor de infrastructuur, voor aanleg van bedrijventerreinen, omdat er veel meer groen in de stad moet komen.

[0:41:43] Hoe gaat dat geld opleveren en wat zijn daarvan de gevolgen, vraag ik aan mevrouw Beemstoer-Vellinger.

[0:41:54] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:41:56] Ik denk dat iedereen heel graag in een groene leefomgeving woont.

[0:42:00] Dus dat draagt ook bij aan gezondheid, draagt bij aan welzijn.

[0:42:04] We zien dat al ontzettend veel plekken in het land.

[0:42:07] Ik heb zelf in een gemeenteraad in Friesland gezeten waar we ontzettend mooie maatregelen hebben kunnen nemen met geveltuinen, met het NK tegelwippen.

[0:42:17] waar je heel laagdrempelig hele grote winst kan boeken en waar mensen zelf ook heel gericht iets aan kunnen doen.

[0:42:26] Dus ik denk dat we daar zoeken naar maatregelen groot en klein.

[0:42:31] En ja, ik denk over het algemeen dat dat juist winst oplevert.

[0:42:35] En ja, dat is ruimtelijk.

[0:42:37] Is dat een nieuwe uitdaging?

[0:42:38] Maar dit is ook precies het vraagstuk dat voor ligt.

[0:42:40] Als we blijven denken zoals we deden en we blijven bouwen zoals we wouden, dan is dat heel erg ingewikkeld.

[0:42:47] Maar ik zat een paar weken geleden ook met de Vereniging van Waterbouwers bijvoorbeeld om tafel.

[0:42:53] Die kregen glimmende oogjes op het moment dat je hierover praat.

[0:42:56] En die zeggen, we kunnen zo ontzettend veel meer dan we nu al doen.

[0:43:00] Ten aanzien van klimaatadaptief en wateradaptief bouwen.

[0:43:05] Dus ik zie daar hele mooie nieuwe mogelijkheden in.

[0:43:10] Op een manier die heel erg past bij Nederland.

[0:43:12] Namelijk, wij bewegen mee met het water en we gaan nieuwe dingen uitproberen op het moment dat die nodig zijn.

[0:43:21] Was u al klaar met uw betoog?

[0:43:22] Ik was klaar met mijn betoog.

[0:43:24] Dan gaan we over naar de VVD en dat is de heer Sjoeds.

[0:43:28] Dank u wel, voorzitter.

[0:43:30] Waterbeleid raakt aan veiligheid, beschikbaarheid, leefbaarheid en economische zekerheid.

[0:43:34] De VVD wil vooruit met waterbeleid.

[0:43:37] Realistisch gedragen, uitvoerbaar en voorspelbaar.

[0:43:40] Ik ben blij dat er een nieuw regeerakkoord is en dat we aan waterbeleid blijven werken, onder andere aan waterveiligheid, de beschikbaarheid van water en drinkwater, de uitvoering van het Delta-programma en de herijking van de Delta-beslissingen.

[0:43:52] Over waterveiligheid.

[0:43:53] Ten aanzien van de lange termijn... Er is een interruptie van de heer Grimmis.

[0:43:58] Ja, voorzitter, voor de vertrek gelijk maar op het begin inhakend.

[0:44:02] De heer Schutz citeert allemaal mooie zinnen uit het coalitieakkoord.

[0:44:08] Valt hij de interpretatie van collega Venninga Beemsterboer bij dat de reeks voor beheer en onderhoud in ontsluiting van woningbouwlocaties, dat is regeltje 8 in de budgettaire bijlage, en misschien ook wel regeltje 9, dat die slaan ook op waterstaat of bijvoorbeeld het gemaal bij IJmuiden vernieuwen?

[0:44:28] Dat zijn van die interpretaties en ik begrijp de vraag wel.

[0:44:33] Een regeerakkoord is een kader en dat kader moet nadere invulling krijgen en die nadere invulling die gaan we krijgen van een nieuw kabinet.

[0:44:42] Dus daar zou ik eigenlijk het voor nu bij willen laten.

[0:44:45] Dus niet al toezeggingen doen voor deelbudgetten, voor specifieke dingen, terwijl ik, en dat wil ik eraan toevoegen aan meneer Grinwis, we hebben samen die motie ingediend over

[0:44:58] IJmuiden, dus de prioriteit en de ernst die staat ons zeer voor ogen.

[0:45:04] Maar we hebben vele keuzes te maken en niet alleen deze.

[0:45:06] En daarom zeg ik, laten we naar aanleiding van het regeerakkoord even afwachten wat er aan nadere invulling komt.

[0:45:13] En dan kunnen we het hebben over wat wel en wat niet en wat wanneer.

[0:45:18] Nou ja, voorzitter, juist omdat wij samen die motie hebben ingediend, omdat we weten hoe belangrijk het is om het gemaal bij IJmuiden op tijd te gaan vervangen, en dat is eigenlijk nu, omdat het belangrijker is dat we droge voeten houden voordat je welke weg dan ook aanlegt, want wat heb je aan een overstroomde weg.

[0:45:39] Vraag ik deze vragen en dan valt het me wel op dat collega Schutz minder dapper is dan collega Vellingaar-Beemsterboer die gewoon zegt het is infrastructuur en waterstaat.

[0:45:47] En als je dan gewoon kijkt naar beide begrotingen, mobiliteitsfonds en Deltafonds, dan zou je op zijn minst verwachten dat 100, 150 miljoen van die plak voor het Deltafonds is.

[0:45:57] Waarom bevestigt meneer Sjoerds dat niet gewoon eenvoudig?

[0:46:00] Want hij als coalitiepartner moet richting geven aan het kabinet.

[0:46:03] Want het kabinet kan deze onduidelijke regel in de budgetaire bijlage onvoldoende uit de voeten volgens mij.

[0:46:11] Dapperheid is iets anders als meneer Gringwis geven wat hij vraagt.

[0:46:16] Met andere woorden, ik denk dat dat dapperheid hier schuilt juist in een afweging, in een zorgvuldige afweging waarbij

[0:46:23] Ik zou even al aangaven aan de heer Grimwis dat IJmuiden mij scherp voor ogen staat.

[0:46:27] Ik ben het niet vergeten.

[0:46:29] Alleen het hoeft niet allemaal ineens vandaag, meneer Grimwis.

[0:46:34] Heel kort, dat begrijp ik niet, want het gemaal bij IJmuiden heeft de minister een en ander maal toegelicht en ook de heer Schuts is dat bijgevallen.

[0:46:42] Dat is zeer urgent.

[0:46:44] De faalkans stijgt bij wijze van spreken per dag.

[0:46:47] Dus daar kun je niet mee wachten.

[0:46:48] Dat is gewoon echt urgenter dan bijvoorbeeld het Zuidasdok.

[0:46:52] waar dat wel met name toenaam in de budgetaire bijlagen staat benoemd.

[0:46:56] Dus ik hoop dat het nieuwe kabinet vooral luistert naar de reactie van collega Vennega Beemsterboer en dat meneer Schuuts gedurende dit debat zijn been nog bijtrekt.

[0:47:04] Alleen ik ga dat niet meer live hier meemaken.

[0:47:08] Er zit geen licht tussen de urgentie die meneer Grienwes en ik voelen.

[0:47:13] Ik wil het alleen wel in de volgorde der dingen doen.

[0:47:16] En het is niet dat we tot het eind van het jaar wachten met een nieuwe kabinetsploeg.

[0:47:21] Er is al een datum geprikt, met andere woorden.

[0:47:24] Daar hebben we, denk ik, redelijk snel duidelijkheid over als straks daar een nieuwe man of vrouw zit die met prioriteit naar die verdediging zal kijken en ons daarin aandacht zal geven.

[0:47:36] En ook daarbij zullen we natuurlijk duiden dat IJmuiden best wel een belangrijk project is.

[0:47:42] Maar als u mij vandaag vraagt

[0:47:43] Meneer Schutz wil u, net als mijn collega, alvast toegeven wat ik vraag.

[0:47:49] Dan bent u iets te vroeg.

[0:47:50] Maar ik begrijp u wel.

[0:47:55] Ja, voorzitter, ik wil meneer Schutz feliciteren met het sluiten van het coalitiekort met zijn partners.

[0:48:02] En het begint al goed, want ik zie dat D66 inmiddels een hap genomen heeft uit de anderhalve miljard voor infrastructuur als het gaat om het gemaal van IJmuiden.

[0:48:10] En ik ben dan heel erg benieuwd, voorzitter, wat de VVD daarvan vindt.

[0:48:13] Of hebben we nu al oorlog in de nieuwe coalitie?

[0:48:18] Dus ik ben wel heel erg benieuwd hoe de VVD hierop reflecteert naar aanleiding van de uitspraken van D66.

[0:48:24] Voorzitter, ik keek zo even naar rechts.

[0:48:27] We hebben geen oorlog.

[0:48:29] En ik ben, net als in het vorige antwoord, echt wel met de vorige sprekers eens dat het aan mij urgent is, alleen wel in de juiste volgorde.

[0:48:40] En als ik naar rechts kijk, vraag ik... Kijk, er wordt ook al geknikt.

[0:48:43] Dus wat dat betreft, daar zit geen licht tussen.

[0:48:47] Dus concreet, van je anderhalf miljard wordt specifiek dus geld gereserveerd voor het Gamal-Armuide.

[0:48:54] Klopt dat?

[0:48:54] Is dat wat we straks kunnen verwachten?

[0:48:56] Of zijn dit alleen mooie woorden?

[0:49:02] Voorzitter, hetzelfde antwoord als aan de heer Grim is vandaag niet.

[0:49:06] En dat zijn geen mooie woorden, maar wel een juiste volgorde der dingen, alsjeblieft.

[0:49:13] Dan kunt u verder gaan met uw betoog.

[0:49:15] Fijn, dank u. Over waterveiligheid.

[0:49:18] Ten aanzien van de lange termijnopgave van zeespiegelstijging zijn binnen het Delta-programma verschillende varianten als antwoord op zeespiegelstijging verkend.

[0:49:26] Voor de VVD is daarbij essentieel dat scenario's niet alleen technisch haalbaar en veilig zijn, maar ook maatschappelijk, economisch realistisch en naar Nederlanders behoorlijk en uitlegbaar zijn.

[0:49:36] Recent is scenariovariant meegroeien toegevoegd.

[0:49:39] De uitwerking van onderzoek zou laten zien dat meegroeien onder voorwaarden haalbaar en uitvoerbaar is.

[0:49:44] Maar tegen welke prijs?

[0:49:46] Enerzijds lees ik dat de meest kansrijke bouwstenen verschillende varianten van meegroeilandschappen zijn, waarbij dijken in combinatie met meegroeiende voorlanden zorgen voor waterveiligheid.

[0:49:56] Maar in variant 1 op pagina 32 van de ruimte voor de zeespiegelstijging lees ik ook dat het weghalen van de huidige in het verleden met belastinggeld bekostigde primaire waterkeringen een serieuze optie is.

[0:50:09] Ook bij variant 2 lijkt dit aan de orde.

[0:50:11] Het meegroeiscenario wordt de laatste tijd nogal gepromoot, juist mede ook met het oog op ecologische koppeleffecten.

[0:50:18] Verbreding van focus ten koste van een boel ruimte, zo lees ik, ten koste van ruimte voor woningbouw, landbouwgrond en infrastructuur.

[0:50:26] Voorzitter, hoe gaat de minister borgen dat mensen in de gebieden, onder andere op de Wadden en in het zuidwestelijke delta en alles ertussen, worden meegenomen en zich veilig blijven voelen?

[0:50:35] Met 1953 in gedachte worden mensen er best zenuwachtig van.

[0:50:39] Gisteren nog is de ramp op veel plaatsen in Nederland herdacht.

[0:50:43] Zelf was ik in Ouwekerk.

[0:50:44] Oud-collega Jacqueline van der Hill, die ik daar trof, opperde hier eerder dit nationaal te herdenken in dit huis.

[0:50:50] Wellicht vanaf 2028, als het 75 jaar geleden is.

[0:50:54] Dat zou als stip op de horizon een goed aanknopingspunt voor het goede thematische gesprek over zeespiegelstijging en varianten kunnen zijn.

[0:51:04] Ikzelf begrijp de zorgen van die mensen wel.

[0:51:06] Immers, hoe kunnen we straks met zekerheid zeggen

[0:51:09] dat meegroeieresultaten sterker zijn en vooral sterk genoeg zijn.

[0:51:13] En wat en hoe in de tussentijd, graag een reactie van de minister-voorzitter, want de aanlas van voldoende sediment gaat decennia duren, zo begrijp ik.

[0:51:22] Hoe zeker is de bescherming van meegroeien vergeleken met waterbouwkundige oplossingen die we eerder wel vooraf konden ontwerpen en doorrekenen?

[0:51:30] En wat betekent dit voor de recent afgeronde dijkophogingen en het project dat nog under construction is in de landen?

[0:51:37] en alle andere hoofdstukken die we vandaag bespreken.

[0:51:39] Zouden die dan achterhaald zijn?

[0:51:41] Gelukkig hoeven we vandaag nog niet te kiezen, maar wel moeten nog heel wat water door de nieuwe Maas, Haringvlieten, Ooster- en Westerschelde voor de VVD hier comfortabel mee is.

[0:51:51] Op pagina 33 van het Delta Programma Report staat dat er uit een technisch inhoudelijk onderzoek door Deltares volgt dat voor een aantal dijktrajecten een minder strenge norm kan worden overwogen, onder andere op de Waddeneilanden en in de Maasvallei.

[0:52:04] Hoe beschermen mensen daar?

[0:52:06] Ik vraag ook hier om zorgvuldigheid, dus overleg met en niet over, en om de behoorlijke uitlegbaarheid van toekomstige besluitvorming.

[0:52:13] Dat geldt ook voor zoetwaterverdeling en beschikbaarheid aan de eindjes van onze rivieren en kanalen, dus aan de randen van Nederland.

[0:52:20] Voorzitter, wil de minister toezeggen deze zorg nadrukkelijk in zijn overdrachtsdossier aan zijn opvolger mee te geven.

[0:52:27] Over drinkwater.

[0:52:28] Drinkwaterbedrijven maken zich zorgen over de lange doorlooptijden van vergunningen voor waterwinning.

[0:52:33] Dat raakt direct aan beschikbaarheid en levering zekerheid van water.

[0:52:37] Voorzitter, waar zitten volgens de minister de knelpunten en wat is nodig om procedures samen met provincies en drinkwaterbedrijven te versnellen?

[0:52:45] Ik begrijp dat wordt gewerkt aan wetgeving om vergunningen voor grondwateronttrekkingen voor de openbare drinkwatervoorziening tijdelijk te maken en periodiek te herzien.

[0:52:54] Voorzitter, aan de minister wil ik vragen of het klopt dat dit geen Europese verplichting is, maar een nationale keuze.

[0:53:00] En hoe wordt voorkomen dat dit in kosten gaat van de zekerheid over voldoende drinkwater?

[0:53:05] De minister heeft aan oud-collega Verkuilen toegezegd te onderzoeken in hoeverre bepaalde sectoren afhankelijk zijn van de waterkwaliteit drinkwater voor hun bedrijfsprocessen.

[0:53:14] Voorzitter, mijn vraag aan de minister is wat de stand van zaken van dit onderzoek is en wanneer de Kamer de resultaten ontvangt.

[0:53:21] Daarnaast zou, tevens als toezegging, inzicht worden gegeven in de effecten van het verlagen van de maximale temperatuur waaronder koelwater mag worden geloosd.

[0:53:29] Ook daarvan hoor ik graag van de minister over de stand van zaken.

[0:53:33] Wordt daarbij ook gekeken naar de continuïteit van bedrijfsprocessen en de concurrentiepositie van het Nederlands bedrijfsleven.

[0:53:39] Ten slotte over de KRW.

[0:53:41] De minister sprak in het recente twee minuten debat over een eindspurt.

[0:53:45] Voor de zekerheid, ik vermoed dat hij doelde op het KRW-impulsprogramma.

[0:53:50] Zo ja, dan vraag ik de minister voor de zomer een Kamerbrief te sturen waarin wordt uiteengezet welk resultaat dit tot dan heeft gehad.

[0:53:57] wat de minister voor de dan resterende tijd nog ziet gebeuren en wat daarvan realistisch gezien nog te verwachten is.

[0:54:04] Er is momenteel sprake van rechts onzekerheid, omdat ondernemers niet weten waar ze straks aan toe zijn.

[0:54:09] Rijkswaterstaat is druk bezig met het actualiseren van de vergunningen om zijn KRW-proef te maken.

[0:54:15] Welke lessen kunnen we nu al trekken?

[0:54:17] Na de eindspurt ziet de VVD uit naar de evaluatie van de KRW.

[0:54:22] Daarbij moeten we ook kijken naar hoe het in de ons omringende landen werkte en is ervaren.

[0:54:27] KRW moet begrijpelijk zijn en er is behoefte aan simplificatie met haalbare doelen, waarbij er rekening wordt gehouden met het feit dat Nederlandse gebiedsdelen aan het eind van het Europese riviernet liggen.

[0:54:37] Dank u wel.

[0:54:40] Dank u wel.

[0:54:43] Nou ja, voorzitter, we zijn er al sinds 2005 bezig met die hele kaderrichtlijnwater.

[0:54:48] En nu, anderhalf jaar voor de deadline, komen we blijkbaar tot de conclusie, hoor ik de VVD en D66 zeggen, dat we moeten simplificeren.

[0:54:59] Komt de coalitie daar niet een beetje laat mee?

[0:55:03] En is de VVD niet bang dat we zometeen tegen die muur aan gaan botsen?

[0:55:13] Dank voorzitter.

[0:55:14] Ja, ik kan hier natuurlijk dingen niet eerder operen dan dat ik kamerlid ben.

[0:55:19] Dus wat dat betreft doe ik dat dan maar vandaag.

[0:55:22] En ik reageer op een interessante informatie die de minister gaf tijdens het laatste twee minuten debat.

[0:55:30] Het is hartstikke goed dat we de schouders eronder inzetten en de eindspurt maken.

[0:55:35] En de vraag die de heer Huiting mij stelt is best een interessante, want wat heeft

[0:55:40] Hij gedaan de afgelopen periode om dit te versnellen toen hij nog in de PVV zat en met ons in de regering.

[0:55:52] Dat is heel erg duidelijk.

[0:55:53] Ik heb keer op keer gewaarschuwd richting het kabinet, en dat ga ik zometeen weer doen, dat we zometeen in een juridisch moras gaan verzanden als we niet opletten.

[0:56:02] En dan kunnen we gaan simplificeren tot we een ons wegen,

[0:56:05] Feit is wel dat die deadline eraan komt en dat we zometeen daarmee een heel groot probleem hebben.

[0:56:10] Dus ik vraag nogmaals aan de VVD, want het is allemaal leuk hoor terugblikken en wat heeft die en die gezegd.

[0:56:15] Ik wil gewoon van de VVD weten hoe zij het kabinet gaan aansporen om in ieder geval bijvoorbeeld een noodplan klaar te hebben liggen zodat we straks nog woningen kunnen bouwen en infrastructuur kunnen aanleggen.

[0:56:28] Voorzitter, die simplificatie, die zit natuurlijk over de periode erna.

[0:56:32] Als we nu nog gaan simplificeren, overigens het is een Europese richtlijn, dus die richtlijn die kunnen we niet in ons eentje simplificeren.

[0:56:39] Het is vooral die eindspurt inzetten.

[0:56:41] Dat is wat we moeten doen.

[0:56:42] En zoveel mogelijk effect ressorteren.

[0:56:44] En inderdaad wat Rijkswaterstaat nu al doet, die vergunningen tegen het licht houden.

[0:56:48] zodat de kans dat we tegen die spreekwoordelijke watermuur oplopen, waar u het terecht over heeft overigens, dat we dat voorkomen.

[0:56:55] Maar we zitten waar we zitten.

[0:56:56] We kunnen alleen maar meer doen dat we doen.

[0:56:59] Maar we kunnen wel vaststellen dat de kaartjes en de regels die we wat dat betreft nu als onderlegger hebben voor ons handelen, dat die wel een beetje complex zijn.

[0:57:10] En waarbij je kunt afvragen of al die complexe regels ons nou dichter bij het doel hebben gebracht.

[0:57:15] Dus die simplificatie ziet vooral op de toekomst, hoe we het voorbij die datum in 27 waar u het over heeft, hoe we het dan voor onszelf ook een stuk makkelijker kunnen maken.

[0:57:25] En daarbij past echt wel dat we aan Brussel aangeven hoe we het hier ervaren, want die ervaringen die we hier in Nederland hebben, die hebben we niet alleen hier in Nederland.

[0:57:32] Dus dat is wat dat betreft een wat breder gedragen gevoel.

[0:57:35] En daar past een evaluatie bij en een simplificatie met simpele regels die makkelijker uitvoerbaar zijn.

[0:57:40] Tot slot, meneer Ruiten.

[0:57:42] Nou ja, voorzitter, ik kom een heel eind mee met de VVD, laten we eerlijk zijn.

[0:57:45] En ik ben ook blij dat de VVD zegt dat de terechte zorgen die wij hebben als het gaat om die deadline, dat de VVD die deelt.

[0:57:52] Maar ik ben dan wel heel erg benieuwd, wat moeten we dan doen en wat is het verzoek van de VVD aan het kabinet om ons in ieder geval voor te bereiden op het scenario dat het gewoon misgaat?

[0:58:04] Want dan moet de VVD toch over na hebben gedacht dat die kans gewoon reëel is dat het zometeen gewoon wel misgaat.

[0:58:13] Ik hoop dat het niet misgaat en ik moet zeggen dat in hetzelfde twee minuten debat de mededeling van de minister dat dat niet alleen one-out, all-out bepalend is, maar ook de mate waarin je niet one-out bent, ik zei het goed, bijdraagt in de uiteindelijke analyse en de situatie waarmee je van te doen hebt.

[0:58:36] Wat de minister nu doet met een eindbeurt en wat hij nu doet met betrekking tot het KRW-proefmaken van die vergunningen, dat is denk ik die juiste reflex.

[0:58:46] Dat is de juiste handeling om dat maximaal te voorkomen.

[0:58:49] En het is juist ook daarom dat ik vraag in die Kamerbrief, omdat ik me ook zorgen maak, wat is het resultaat waar we in de zomer staan als we feitelijk nog anderhalf jaar hebben?

[0:58:59] We zitten nu al, begreep ik, op de 80 procent.

[0:59:03] Dat is een generiek percentage die ook weer in specifieke kaartjes valt uit te drukken.

[0:59:09] Nou, toen ik vroeger thuis kwam met een 8, was mijn vader best tevreden.

[0:59:13] Het vervelende is alleen dat we hier een 10 moeten hebben.

[0:59:16] Willen we KNW-proof zijn?

[0:59:18] Nou, daar ben ik in geïnteresseerd.

[0:59:20] En het enige wat we nu kunnen doen, is zoveel mogelijk de schouders eronder zetten en daarover met elkaar in gesprek zijn.

[0:59:26] En als de wiede weer gaat, die vergunningen tegen het licht houden.

[0:59:31] Wit kost iets.

[0:59:35] We weten uit eerdere onderzoeken dat de eerdere plannen om kaderlichten en water te halen niet voldoende waren.

[0:59:41] Alle VVD kabinetten faalden daarin.

[0:59:44] Ook dit kabinet met nieuwe maatregelen zal daarin falen als er niet extra geld vrijkomt en extra maatregelen.

[0:59:50] Dus ik vraag me af, wat wil de VVD nog meer boven wat het kabinet al voorstelt om de kaderlichten en waterdoelen wel te halen?

[1:00:05] Ik heb net al aangegeven dat de VVD zich kan vinden in die eindspurt en in het herzien of het herijken van die vergunningen.

[1:00:13] Als u een goed idee heeft waarbij we in die eindspurt een extra slag kunnen maken, dan hoor ik het heel graag.

[1:00:19] Maar voor ons zit het vooral in het systeem.

[1:00:22] Vooral zit het in de complexiteit die we over het 27 heen

[1:00:29] echt anders moeten adresseren, want ook daar zit de situatie dat we, als we niet alle doelen halen, en daar heeft het inderdaad alle schijn van, dat de consequenties daarvan wel draagbaar draaglijk moeten zijn.

[1:00:41] Zowel voor natuurherstel, zowel voor waterkwaliteit, maar ook voor economische functies.

[1:00:49] Ja, voorzitter, als het gaat om concrete maatregelen, weten we dat er flinke stappen moeten worden gezet om het aanpakken van mest, verhogingen in landbouw, het beperken van landbouwgif.

[1:01:01] Dat moet dus op korte termijn.

[1:01:04] Dus voor 2027 is VVD bereid om daarin te bewegen en zo ja, op welke manier?

[1:01:10] Ik denk dat de VVD ten aanzien, voorzitter, ten aanzien van waterkwaliteit en mest heel duidelijk is geweest voor de kerst.

[1:01:17] En ik weet niet of aanvullende maatregelen op zo'n korte termijn ook het effect hebben waar het lid Kostic op hoopt en ik met haar.

[1:01:26] Met andere woorden, laten we dat soort zaken zeker uitzoeken.

[1:01:32] Maar als het er meteen om gaat om nu meteen ja te zeggen, dan zeg ik dat dus niet.

[1:01:36] En houd ik het bij mijn eerdere antwoord.

[1:01:39] Dank u wel.

[1:01:41] Dank u wel lid Kostic.

[1:01:42] Tot slot.

[1:01:44] Dan zie ik dus VVD wel zeggen dat ze de doelen willen halen, maar niet de juiste maatregelen zetten om die doelen in 2027 te halen.

[1:01:50] Ik ga toch die poging wagen met moties.

[1:01:52] Hopelijk kunnen we elkaar erin vinden.

[1:01:53] Dus de laatste vraag is, VVD zegt dat ze tot simplificatie willen overgaan na 2027, realistische doelen.

[1:02:03] Maar gaat VVD waarborgen dat dat geen afbroek gaat doen aan waterkwaliteit en onze leefomgeving?

[1:02:10] En hoe gaat ze dat dan doen?

[1:02:15] Waarborgen, hoe gaan wij dat doen?

[1:02:19] Ja, dat is nou juist wat je in een evaluatie moet doen.

[1:02:21] Dus daar had de VVD het net ook over.

[1:02:24] Dus u vraagt mij antwoorden voor vandaag, voor over dan.

[1:02:27] En daar laat ik me niet op vastpinnen.

[1:02:28] Maar waterkwaliteit is ook voor de VVD van belang.

[1:02:31] Omdat we heel goed weten dat als die niet op orde is, dat Europese regelgeving ons daar wel bij de kuif zal nemen.

[1:02:38] Maar we kunnen ook wel vaststellen dat de complexiteit van die regels die we tot op heden hebben,

[1:02:44] En u noemt dat falen van VVD-kabinetten.

[1:02:48] Ja, mag zijn.

[1:02:51] Maar het heeft ons ook niet geholpen.

[1:02:53] Het is niet voor niks dat niet alleen in Nederland men nog achterloopt, maar ook in de rest van Europa.

[1:02:57] Dan kun je je afvragen van, nou ja, waren die doelen en de complexiteit van regels wel het juiste middel om het doel wat we met z'n allen voor ogen hebben te bewerkstelligen?

[1:03:08] Nou, daar zegt de VVD bij, net als D66, die er net ook iets over zei en vast ook andere partijen.

[1:03:14] Simplificatie en realisme.

[1:03:16] Wat kan wel?

[1:03:17] Wat is überhaupt haalbaar?

[1:03:21] Ja, dat is wel een belangrijk uitgangspunt en dat hoort bij een evaluatie en dan pas hebben we het over maatregelen.

[1:03:29] Ja, voorzitter, niks is haalbaar binnen alle regels en doelen waar wij ons aan hebben gecommiteerd.

[1:03:36] We hebben de Kaderrichtlijn Water, de Vogelhabitatrichtlijn, het zijn allemaal Natura 2000 gebieden en dan ook nog eens een keer de natuurherstelverordening, wat gewoon gaat betekenen dat wij onszelf nog verder vast hebben geklemd in een gejuridificeerde wereld.

[1:03:53] En ik wil aan de heer Schutz vragen, hoeveel rechtszaken verwacht de heer Schutz van activistische organisaties met straks de natuurherstelverordening?

[1:04:05] Dit zijn twee interrupties.

[1:04:09] Ja, hoeveel rechtszaken verwacht u?

[1:04:13] Ik ben jurist, maar geen tovenaar.

[1:04:15] Mijn voorspelling daar heeft denk ik geen enkele waarde in dit debat, maar dat de kans bestaat, kijkend naar het stikstofdossier, dat daar rechtszaken zullen zijn, dat lijkt me niet serieel.

[1:04:33] Voorzitter, ik voorspel u dat er heel veel rechtszaken gaan komen, want er is weer iets nieuws waar tegen rechtszaken kunnen komen.

[1:04:43] Een laatste vraag aan de heer Schutz.

[1:04:46] In de natuurherstelverordening staat bijvoorbeeld dat Brussel dwingend gaat voorschrijven aan gemeenten hoeveel bomen zij moeten hebben.

[1:04:55] Vindt de heer Schutz dat Brussel zich daarmee moet bemoeien?

[1:05:01] Bomen, dat is niet een wateronderwerp, maar... De heer Schutz.

[1:05:07] Twee zaken daarover.

[1:05:08] Een verordening is in zichzelf al dwingend.

[1:05:12] Daar kunnen we als Nederlandse overheid weinig aan doen.

[1:05:17] De natuurherstelverordening is aangenomen en daarmee geldt die voor ons.

[1:05:23] En in mijn vorige rol, voor 12 november toen ik geïnstalleerd werd, heb ik daar wel

[1:05:28] informatiebijeenkomsten bijgewoond, waarbij nadrukkelijk werd aangegeven dat dat niet dwingend werd voorgeschreven.

[1:05:35] Maar u heeft het vast ergens in staan.

[1:05:37] Ik heb hem niet scherp voor ogen op die specifieke zin.

[1:05:43] Ja, daar zullen we goed in overleg mee moeten gaan, want bomen kunnen ook niet overal in Nederland.

[1:05:51] Vervolgde u het betoog?

[1:05:53] Of was u al klaar?

[1:06:06] Even de administratie bijhouden.

[1:06:07] Ik was klaar.

[1:06:09] Goed zo.

[1:06:10] Dank u wel.

[1:06:11] Dan is nu het woord aan het CDA, mevrouw Boelsma Hoekstra.

[1:06:18] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:06:20] Voorzitter, toen ik de portefeuilleverdeling binnen het CDA kreeg, was ik behoorlijk ingenomen met mijn portefeuille.

[1:06:27] INJW, maritiem, visserij, binnenlandse zaken en last but not least water en bodem.

[1:06:33] Een portefeuille waar het gaat over verbindingen, de mede-overheden en het genieten van werken en recreëren op het water als het gaat om de maritieme sector, de visserij en het toerisme of gewoon je eigen vrije tijdsbesteding.

[1:06:47] Voorzitter, door me bezig te houden met deze verschillende deelgebieden namens de CDA-fractie zie ik de samenhang, maar ook de uitdagingen.

[1:06:54] Vandaag gaat het debat specifiek over water, al wijden we wel een beetje uit, en de uitdagingen die spelen op het gebied van beschikbaarheid, kwaliteit en overtollig water.

[1:07:03] We hebben het er net al even over gehad.

[1:07:05] Voordat ik inga op mijn inzet met betrekking tot water de komende vier jaar, wil ik u meenemen naar de regio waar ik vandaan kom en dat is het Friese merengebied in het zuidwesten van Friesland, namelijk de gemeente de Friese Kermarren.

[1:07:17] Een gebied waar toeristen genieten van de mooie meren, vaarten en kanalen, waar uitdagingen zijn in het Veenweidegebied en waar zandgronden vanuit het mooie Gasterlaan het Veenweidegebied doorkruisen.

[1:07:29] Een gemeente met veel landbouwbedrijven, recreatie, natuur en natuurlijk grenzen aan ons belangrijke zoetwatervoorziening het IJsselmeer.

[1:07:36] Zo heeft elk Kamerlid zijn of haar eigen associatie en ervaringen met water.

[1:07:41] En voorzitter, ik zou via u tegen de minister willen zeggen, doe er uw voordeel mee.

[1:07:46] Ervaringen uit de praktijk kunnen helpen bij het duiden en oplossen van de uitdagingen die er op het gebied van water zijn.

[1:07:53] en designer.

[1:07:54] We hebben het watermanifest van de waterschappen en VW kunnen lezen.

[1:07:58] We krijgen nog een warrendebat, daar speelt ook het nodige en VNO-NCW en de lambo-sector zijn gebaard bij een goed plan om op een realistische manier de waterkwaliteit te verbeteren.

[1:08:08] Ik wil beginnen met onze positie als Nederland.

[1:08:10] Deze is uniek.

[1:08:11] We leven in een delta en al decennia lang wordt er door onze waterbouwers en technologische kennis weerstand geboden aan hoogwater.

[1:08:18] Internationaal houden we vaarwegen op pijl met onze baggera's en als er schepen losgetrokken moeten worden zijn Nederlandse bedrijven asset.

[1:08:26] Zo hebben we als Nederland ook een hoogwaterbeschermingsprogramma en programmaruimte voor de rivier.

[1:08:32] Voor het CDA zijn dit belangrijke programma's die in samenwerking met de waterschappen moeten worden opgepakt.

[1:08:38] Recent bereikten ons echte signalen, en er is eerder aan gerefereerd, dat de normen voor dijkverswaring zijn aangepast.

[1:08:45] En daar heb ik concreet een aantal vragen over als het gaat om Schiermonnikoog.

[1:08:50] Bent u bekend met de grote zorgen die zijn ontstaan op Schiermonnikoog en bij wetschip Friesland na dit besluit in verband met de onveiligheid achter de dijken en de grote gevolgen voor een eiland bij een overstroming?

[1:09:03] En dan zou ik heel graag, zou de minister kunnen toezeggen de afspraken na te komen om de norm die nu wordt voorgesteld, dus één keer per honderd jaar een overstroming, niet toe te passen en in overleg met het eiland en de overheden te komen tot een acceptabele norm.

[1:09:19] Vanuit de waterbouwers is er ook nog een vraag met betrekking tot het hoogwaterbeschermingsprogramma en daar sluit ik aan bij de vragen die de heer Grinwis heeft gesteld.

[1:09:27] Als tweede punt deelt het CDA de zorg van de waterschappen en de drinkwaterbedrijven als het gaat om waterkwaliteit.

[1:09:34] We zien dat er al veel stappen zijn gezet en als CDA willen we inzetten op ontwikkelingen die van onderop komen.

[1:09:40] Daar zit de energie en de kennis.

[1:09:43] Als we het dan hebben over PFAS, daar is eerder ook al over gesproken, dan wil ik een vervolgvraag stellen aanleiding van de vraag van collega Swinkels in het INW-debat.

[1:09:53] Als voorbeeld werd daar de vervuiling bij de Leeuwarden vliegbasis genoemd, met als reactie van de staatssecretaris dat de vervuiler betaalt.

[1:10:01] De vervolgvraag is, wie staat aan de lat als het om de vervolgkosten gaat buiten de hekken van de vervuiler?

[1:10:07] Als tweede de verplichting beroeps- en recreatievaart voor de lozing van vuil water aan de wal.

[1:10:13] Dit is in het commissie debat maritiem ook al aan de orde geweest.

[1:10:17] En eigenlijk zou ik van de minister graag een toezegging willen dat die verzegeling dit jaar geregeld wordt.

[1:10:22] Volgens mij is dat in het commissie debat maritiem al tussen de regels doorgezegd, maar ik zou heel graag een toezegging willen.

[1:10:28] Dan het medicijnafval.

[1:10:30] Veel medicijnen kunnen door bestaande watersuiveringen niet uit het rioolwater worden gehaald.

[1:10:34] Ik ben op bezoek geweest en dat was een groot aandachtspunt.

[1:10:37] Ze komen dus in het oppervlaktewater.

[1:10:40] Even voor uw beeld, per jaar verdwijnt er 190 ton medicijnresten in het oppervlaktewater.

[1:10:45] Even ter vergelijking, voor bestrijdingsmiddelen is dit 14 ton.

[1:10:49] Vraag aan de minister, welke actie zet de minister op het verminderen van medicijnafval in ons water?

[1:10:54] En is er al actie gezet op het laten bijdragen van de producenten aan grote riolensuiveringsinstallaties waarin innovatieve technologie voor de verwijdering van medicijnresten wordt toegepast?

[1:11:11] Ja, voorzitter, ik meen uit de woorden van mijn collega op te maken dat zij zich ook zorgen maken over het feit dat steeds meer kosten voor PFAS-vervuiling worden afgekanteld op de belastingbetaler en dat ook mede-overheden daarmee voorstellen.

[1:11:25] Partij voor Dieren heeft een idee om in ieder geval een vorm van PFAS-tax te onderzoeken waarmee we bedrijven kunnen stimuleren inderdaad PFAS-vrij te produceren en het geldt dat met die PFAS-tax wordt opgehaald om dat juist in een potje te stoppen waarmee we dus die vervuiling dan kunnen

[1:11:40] aanpakken en daarmee daadwerkelijk de vervuilend betaald principe kunnen garanderen.

[1:11:44] Is het CDA in ieder geval bereid om mee te denken om zo'n verkenning te doen?

[1:11:52] Dank u wel, voorzitter.

[1:11:53] Dit is voor mij even helemaal nieuw, dus ik zou zeggen, wanneer u met die idee komt, laat het ons zien en dan beoordelen we dan of het werkbaar is of niet.

[1:12:04] Volgens mij was ik bij drugsafval gebleven en de waterkwaliteit.

[1:12:08] Regelmatig valt mij de mond open wanneer ik hoor dat er door onderzoek in het riool ontdekt wordt hoeveel drugs er in een bepaalde regio gebruikt worden.

[1:12:15] De verwondering zit dan met name in de betreffende regio en de hoeveelheid.

[1:12:19] Ik hoop dat ze in een andere commissie werk maken van het terugdringen van drugsgebruik.

[1:12:23] Wat het CDA betreft liever gisteren dan vandaag.

[1:12:26] Maar voorzitter, we hebben het in deze commissie over water en de kwaliteit.

[1:12:30] Kan de minister schetsen wat er voor nodig is om deze afvalbron niet in het oppervlaktewater te krijgen?

[1:12:37] Elk gesprek wat ik voer over waterkwaliteit werkt eenzelfde type vraag op.

[1:12:41] Als het nu gaat over de waterwinbedrijven of bijvoorbeeld de waterbouwers.

[1:12:44] De vraag is, geef ons de mogelijkheid ons werk te doen en voorkom onmogelijke regelgeving.

[1:12:50] Een voorbeeld is bijvoorbeeld een baggerbedrijf wat er koststondig voor kan zorgen dat de waterkwaliteit door beroering van de bodem verslechtert.

[1:12:57] We weten dat deze valt onder de nieuwe uitzondering in Europa, maar hoe implementeer je deze versoepeling in Nederland?

[1:13:03] Hoe voorkom je dat het zo geïmplementeerd wordt dat er geen vertraging bij projecten optreedt?

[1:13:08] Graag een reflectie van de minister.

[1:13:11] Mijn laatste punt, voorzitter, gaat over de beschikbaarheid van water.

[1:13:15] Het betreft de beschikbaarheid van drinkwater, maar ook van zoet water voor het laten groeien van onze gewassen.

[1:13:21] We lezen en horen de zorgen van onze Delta-commissaris.

[1:13:24] Met betrekking tot de beschikbaarheid heb ik de volgende opmerking.

[1:13:27] In mijn lagere schooltijd was er een campagne om water te besparen.

[1:13:31] Ik kan me de stickers nog voor de geest halen.

[1:13:32] Tegenwoordig is alles in onze keukens in style, maar in die tijd kon je nog een sticker op een keuken of een wc-tegeltje plakken.

[1:13:39] En volgens mij stonden er een waterdruppel of een kraan op met de tekst van water is van iedereen of denk aan je toekomst, doe schort, laat de kraan niet lopen.

[1:13:48] Ik heb gelezen dat we nu ook midden in zo'n campagne zitten, maar ik hoor en lees niets.

[1:13:52] Een sticker op de design tegeltjes hoeft van mij niet, maar er zijn toch voldoende manieren om hier aandacht voor te vragen.

[1:13:59] Kan de minister toezeggen om hier meer werk van deze campagne te maken?

[1:14:03] Ik las dat er begin 2026 actie op wordt gezet, dus ik ga het in de gaten houden.

[1:14:07] of uw opvolger.

[1:14:09] Tweede punt is de lastige vergunningverlening in verband met bezwaarproceduren bij de uitbreiding van drinkwaterbedrijven.

[1:14:16] Voorzitter, zou de minister hier een reflectie op kunnen geven en een kaart kunnen brengen hoe eindeloze bezwaarprocedures ingeberkt zouden kunnen worden?

[1:14:24] En als laatste bij dit punt, wat is het mooi dat sectoren een stap naar voren zetten.

[1:14:29] Brabant Water is al bezig om te onderzoeken hoe we drinkwater kunnen produceren uit brakwater.

[1:14:33] Een prachtig voorbeeld van onderop met oog voor de grote opgave.

[1:14:38] Als derde de zoetwatervoorziening.

[1:14:39] Voordat u verdergaat, dier Heutink heeft een vraag.

[1:14:44] Ik vind het wel mooi, het CDA die de minister vraagt om stickers te gaan plakken en campagnes te gaan uitvoeren.

[1:14:51] Het is een leuk idee, maar het is zinloos.

[1:14:55] Kijk bijvoorbeeld naar de campagne Spitsmijden.

[1:14:58] Dat is ook zo'n succesverhaal geweest.

[1:15:01] Denkt het CDA niet dat opnieuw een campagne, dat het allemaal leuk is, maar dat het gewoon weggegooid geld is en dat we dat geld gewoon beter kunnen investeren in echte maatregelen?

[1:15:11] Voorzitter, ik vind het een hele mooie vraag, want toen die stickers, er hoeft van mij geen stickers hoor, het mag een andere manier, ik zei al dat past niet zo in deze tijd, maar inmiddels ben ik iets ouder en in mijn jeugd zei ik, dat is een tijdje geleden, ik zou je niet precies vertellen hoe lang geleden, maar ik weet het nog precies.

[1:15:29] Dus het heeft wel indruk gemaakt en je moet dat dus

[1:15:32] in deze tijdsgeest zien en daar een campagne op maken.

[1:15:35] Maar ik zie of ik hoor helemaal niks, de heer Heutink.

[1:15:37] En het begint toch bij de basis.

[1:15:39] Ik zei wel eens als voorbeeldje, toen mijn kinderen klein waren, was ik heel enthousiast om die waterbadjes maar te vullen met gewoon kraanwater.

[1:15:48] En dat doe je gewoon gedachtenloos.

[1:15:50] Maar dat soort voorbeelden, die zijn natuurlijk, als je weet hoeveel tekorten er op ons pad komen, nou, ik zou er maar aandacht voor vragen.

[1:16:00] Nou ja, voorzitter, het CDA trapt blijkbaar in het frame dat er een tekort is aan water, maar snapt het CDA dan niet dat we als de wielen weergaan nieuwe waterwindbronnen moeten gaan aanleggen en dat de vergunningstermijnen daarvoor drastisch moeten worden ingekort en dat dat de manier is hoe we meer drinkwater kunnen genereren, want dan hoeven ook de mensen die hun zwembadje willen vullen met gewoon normaal water, hoeft het CDA's gezinspartij die dan ook niet af te pakken.

[1:16:29] Dank u wel, voorzitter.

[1:16:31] Nou, ik pak niks af, dat valt reuze mee.

[1:16:33] Alleen u heeft, denk ik, u wilde de interruptie plegen en toen heeft u het tweede deel van mijn verhaal niet gehoord.

[1:16:39] En dat is wel een beetje jammer, want volgens mij ging het daar over die procedures en over de bezwaren procedure als er nieuwe drinkwaterlocaties moesten komen.

[1:16:48] Dus volgens mij is het een en-en verhaal en kunnen ze beide.

[1:16:52] Maar het zou zonde zijn dat we niet met z'n allen een beetje skuren met water omgaan om te voorkomen dat

[1:16:58] mochten toch niet lukken met die procedures een tekort aan drinkwater krijgen.

[1:17:03] Voordat ik hier kwam als Kamerlid ben ik op bezoek geweest bij het waterwinbedrijf en ik ben geschrokken van hoe het er in de toekomst uit zou kunnen zien, de heer Huiting.

[1:17:13] Tot slot, de heer Heutink.

[1:17:15] Natuurlijk, we moeten allemaal een beetje opletten met wat we doen.

[1:17:19] Helemaal mee eens.

[1:17:20] Maar wat ik dan hoop, en dat is wat ik echt ook verwacht eigenlijk van het CDA, is dat ze niet de vrijheid gaan inperken van de mensen.

[1:17:28] Dus dat ze gewoon de mensen met rust laten en niet de mensen gaan dwingen om maar te bezuinigen met allemaal maatregelen.

[1:17:35] Want daar hoop ik niet dat dat een route is die het CDA wil gaan bewandelen.

[1:17:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:17:44] Toen ik dus zo jong was, heb ik dat ook nooit ervaren als dat het dwangmatig was.

[1:17:48] Het is een stukje bewustwording en volgens mij kan er toch niemand op tegen zijn om bewust met iets wat heel belangrijk is voor een inwoner van Nederland om te gaan.

[1:17:57] Volgens mij kun je daar nooit op tegen zijn.

[1:18:00] Ja, volgens mij was ik bij de zoetwatervoorziening en dan grijp ik weer even terug op mijn praktijkervaring als wethouder.

[1:18:08] Onze gemeente lag op de bodem van de Friese Badkuip.

[1:18:11] U kent vast het plaatje van de Badkuip met aan de ene kant de hoge zandgronden die aan het verdrogen zijn en aan de andere kant de versilting van de kleigronden.

[1:18:19] In datzelfde plaatje wordt de oplossing geschetst, namelijk de veengronden slootpijlverhoging realiseren zodat er via het grondwater tegendruk komt richting de zand- en de kleigronden.

[1:18:30] Hierdoor blijft er meer water voor de zandgronnen beschikbaar en vindt de versilting minder snel plaats.

[1:18:36] Voorzitter, ik ben zeker geen ontkenner van dit fenomeen, maar in deze hele oplossingsrichting, ook beschreven in het Deltaprogramma, mis ik samenwerking met de landeigenaren, de boeren en de TBO's.

[1:18:47] In Friesland mocht ik meewerken aan het Veenwaardenprogramma.

[1:18:50] Helaas verdwenen de transitiegelden en PLG bij de aantreding van het huidige dimensionaire kabinet.

[1:18:56] Maar stel, deze middelen waren wel beschikbaar gebleven in deze regeerperiode, dan hadden er mooie stappen gezet kunnen worden.

[1:19:02] Bijvoorbeeld in het Veenwaardenprogramma, samen met de boeren, de natuur, provincie, waterschap en gemeente.

[1:19:08] Maar met wel één belangrijk uitgangspunt.

[1:19:11] Het heeft alleen kans van slagen wanneer de praktijkkennis van de grondbezitters, leesboeren en tbo's, zwaar meewegen bij de besluiten die je neemt.

[1:19:19] Dat betekent dat ook proeven, bodemgesteldheid en alternatieve oplossingsrichtingen geborgd moeten worden.

[1:19:25] Water laat zich namelijk niet sturen.

[1:19:28] En daarom, voorzitter, de volgende vraag aan de minister.

[1:19:31] Is de minister het met mij eens dat juiste kennis van de grondgebruikers als input gebruikt moet worden om tot oplossingen te komen?

[1:19:37] Ik wil graag een reactie.

[1:19:39] Afrondend.

[1:19:40] We staan voor grote opgaven op het gebied van water, zowel financieel als op het gebied van kwaliteit, beschikbaarheid en klimaatadaptatie.

[1:19:48] Laten we in deze periode samen de schouders eronder zetten.

[1:19:51] Tot zover.

[1:19:53] Dank u wel.

[1:19:54] Dan is nu het woord aan de heer De Heutink van de groep Markuszower.

[1:19:59] Dank voorzitter.

[1:20:00] Bij ieder nieuw debat over het water wordt het weer iets spannender.

[1:20:04] Want ieder nieuw debat betekent een stap dichter bij de deadline van de doelen van de kaderrichtlijn water van 22 december 2027.

[1:20:13] En elke keer als we opnieuw een debat hebben over het water, dan begin ik mij meer en meer zorgen te maken.

[1:20:21] Niet zozeer over de kwaliteit van ons water, maar wel met de gigantische consequenties.

[1:20:27] Want voorzitter, Nederland zit straks met een megagroot probleem.

[1:20:30] Het waterslot komt er aan en ik waarschuw al jaren voor de consequenties.

[1:20:35] Want als u denkt dat het stikstofdrama al erg was, dan heb ik echt slecht nieuws voor u, want de consequenties van het niet halen van de kaderrichtlijn water, die zullen nog veel en veel groter zijn.

[1:20:46] Wat ongeveer 20 procent van het hele oppervlak van Nederland bestaat uit water.

[1:20:51] Dus reken er maar op dat alles en iedereen de gevolgen gaat ondervinden van het niet halen van de kaderrichtlijn water.

[1:20:58] Werkelijk alles zal geraakt worden door het aanstaande waterslot.

[1:21:02] En voorzitter, natuurlijk willen wij ook dat ons water schoon is.

[1:21:06] En natuurlijk zijn wij voor het verbeteren van de waterkwaliteit.

[1:21:09] Maar we moeten wel een beetje realistisch met elkaar blijven.

[1:21:13] Om maar een heel simpel voorbeeld te noemen.

[1:21:15] In een klein dorpje in Twente stroomt vanuit Duitsland water Nederland in... via de grensoverschijnende rivier die de Dinkel heet.

[1:21:24] En zodra je langs de Dinkel loopt en dan de grens oversteekt richting Duitsland... dan zijn de waarden helemaal top.

[1:21:32] Er is er helemaal niks aan de hand.

[1:21:34] Maar zodra je langs dat water weer terugloopt de Nederlandse grens over... dan wordt dat water, dat precies hetzelfde water, wordt afgekeurd.

[1:21:44] Dus aan de ene kant is het prima en aan de andere kant is het precies datzelfde water die ervoor gaat zorgen dat we onszelf opnieuw in een stikstofcrisis warnen.

[1:21:54] En mijn vraag aan de minister is, voorzitter, wanneer gaan we iets doen aan de nationaal vastgestelde normen binnen de kaderrichtlijn water?

[1:22:02] En wat heeft de minister concreet nodig van ons als Kamer of van andere partijen en mede-overheden om dit te bereiken?

[1:22:09] Ik weet dat we één keer in de zoveel tijd de nationale normen kunnen herzien, dus daar hoor ik graag meer over.

[1:22:15] Maar ik zie dat meneer Schuuts een vraag heeft, voorzitter.

[1:22:18] Meneer Schuuts mag de vraag stellen.

[1:22:20] Dank u wel, voorzitter.

[1:22:21] Ja, meneer Huiting, is dat antwoord dan juist hier niet?

[1:22:26] Dit is nou juist een fantastisch voorbeeld van simplificatie, regels afstemmen en er misschien wat schrappen.

[1:22:35] Als dat simplificatie betekent dan kunnen we elkaar helemaal vinden en dan hoop ik dat ik samen met meneer Schutz wel misschien een aantal voorstellen kan indienen om de nationale normen te verzoepelen en ja daar ga ik dan heel graag met hem mee aan de slag en dat is een mooie stap denk ik.

[1:22:58] Ik ga verder, voorzitter, want volgens mij zijn er vragen beantwoord.

[1:23:01] Ja, voorzitter, ik weet dat dit WGO over veel meer mag gaan dan alleen de waterkwaliteit en de kaderrichtlijn water, maar ik ga het toch vandaag hier alleen over hebben, want de tijd dringt.

[1:23:12] We hebben nog iets meer dan een jaar.

[1:23:14] We moeten in actie komen, want anders hebben we straks, ik zei het net al, een heel groot probleem.

[1:23:19] Want in al die jaren, voorzitter, dat ik al debatten heb gevoerd over de waterkwaliteit en nog langer dat ik dit dossier volg, staat de teller nog steeds op nul.

[1:23:28] Nul oppervlaktewateren voldoen op dit moment aan de Europese normen ten aanzien van waterkwaliteit.

[1:23:33] En dat is al jaren zo.

[1:23:35] En natuurlijk zien wij dat de minister trots rapporteert dat het doelbereik wat groter is geworden.

[1:23:40] Ik hoorde net richting de 80 procent.

[1:23:42] En ik geloof ook echt dat de vooruitgang wordt geboekt.

[1:23:45] En ik zie ook echt dat mensen daar hard mee aan de slag zijn.

[1:23:48] En dat moet ook.

[1:23:49] Maar de realiteit is dat we op dit moment,

[1:23:52] Alle wateren in Nederland worden afgekeurd.

[1:23:55] We halen nog steeds een onvoldoende.

[1:23:58] En ik hoorde net al zeggen, ja, we halen nu een 8, maar zelfs een 8 is bij de Europese Commissie een onvoldoende, want dat is precies waar de schoen dringt en dat is het one-out, all-out principe.

[1:24:09] En ook dat zeg ik niet voor de eerste keer.

[1:24:11] En heel eerlijk, voorzitter, ik...

[1:24:13] En dat zeg ik ook tegen de minister.

[1:24:15] Ik schrok me rot toen ik de brief van de minister las over de waterkwaliteit.

[1:24:20] Niet zozeer omdat er hele schokkende dingen in zaten, maar omdat het leek en lijkt alsof hij de onrust een beetje de kop aan het indrukken is.

[1:24:28] Want wat de minister schrijft en...

[1:24:31] In zijn brief, en ik citeer, de commissie rekent landen overigens niet af op het resultaat van de waterkwaliteit op basis van het one-out, all-out principe.

[1:24:41] Dat geldt ook voor de eigen vergunningverlening.

[1:24:43] Daarbij wordt de toestand van de afzonderlijke parameters als vertrekpunt genomen.

[1:24:48] Einde, citaat.

[1:24:50] Voorzitter, als dit geen complete onzin is, dan is het op z'n minst erg misleidend.

[1:24:55] Allereerst is de kaderrichtlijn Water gebouwd rondom het one-out-all-out-principe.

[1:25:01] Dit principe is juridisch bindend en verankert in de richtlijn van de Europese Unie.

[1:25:06] En de herziende kaderrichtlijn Water verandert daar helemaal niets aan.

[1:25:10] Deze voegt alleen een nieuwe methode toe als presentatie.

[1:25:15] Sterker nog, de minister noemde zelfs one-out, all-out, een wijze van presenteren, terwijl het gewoon een juridisch bindend middel is.

[1:25:23] Maar de juridische consequenties van het feitelijk niet halen van de kaarten, richtlijn, water, die zullen dus gewoon blijven bestaan.

[1:25:30] One-out, all-out is hier.

[1:25:32] En zolang we niet samen met andere landen om tafel gaan om dit dwangmiddel van tafel te krijgen, zal die hier ook blijven.

[1:25:39] Maar voorzitter, ik wil graag een antwoord van de minister op de vraag

[1:25:44] ...of we in het scenario dat één stof niet voldoet... ...of een water dan wordt goedgekeurd binnen de KRW... ...en of er dan vergingen kunnen worden afgegeven... ...met uiteraard ook in achtneming van het Weser-arrest... ...van het Europese Hof uit 2015 en de daarop volgende jurisprudentie... ...uit de zaak bij het Hof van Justitie van de EU uit 2022.

[1:26:04] Want, voorzitter, dit Weser-arrest is van wezenlijk belang... ...als het gaat om het afgeven van vergingen.

[1:26:12] Dit wezenarrest is eigenlijk niets minder dan het verslechteringsverbod.

[1:26:16] Met andere woorden, als er dus een activiteit vergund moet worden... waardoor de waterkwaliteit er mogelijke wijze op achteruit kan gaan... dan zeg maar toedelen doki met je vergunning.

[1:26:27] En dat klinkt nu al als het stikstofdrama.

[1:26:30] om iedereen maar even te helpen herinneren.

[1:26:32] En ja, ik weet niet of minister Tieman dit herkent, maar een van zijn voorgangers schreef hierover in 2022 over datzelfde Weserarrest, dat Rijkswaterstaat concludeert dat het arrest projecten bij waterschappen kan raken met het risico voor de doorlooptijd en de kosten van projecten, vergunningverlening en onderhoud.

[1:26:50] Nou, dat klinkt al

[1:26:52] heel erg ingewikkeld.

[1:26:54] Maar concreet, voorzitter, ik ga het even samenvatten en dan hoop ik dat de urgentie duidelijk is.

[1:26:58] We hebben een Europese richtlijn die ons uiteindelijk zal gaan afrekenen op de kwaliteit van ons water.

[1:27:03] Meer dan 100.000 parameters in ons water moeten zich in een goede toestand bevinden.

[1:27:09] Per oppervlakte water, dat zijn er meer dan 700, zijn het er gemiddeld zo'n 140 die stuk voor stuk, één voor één,

[1:27:17] ...allemaal in een goede toestand moeten bevinden.

[1:27:20] En als één stof niet voldoet in een specifiek water... ...dan wordt dit waterlichaam afgekeurd... ...omdat het one-out, all-out-principe nog steeds juridisch bindend is.

[1:27:29] En mocht het water dan toch wonder boven wonder... ...omdat alle maatregelen blijkbaar hebben geholpen... ...dan hebben we nog steeds te maken met het verslechteringsverbod... ...waardoor vergunningen een groot probleem kunnen gaan worden.

[1:27:41] En als je denkt dat dat alles is... ...dan hanteren we dus ook nog eens strengere normen...

[1:27:44] dan onze buurlanden.

[1:27:46] Ja, ben ik dan de enige die ziet dat we frontaal op een muur aan het afstormen zijn en dat dit gewoon helemaal misgaat?

[1:27:53] Ik zie mevrouw van der Plas neeknikken, dus dat is goed nieuws dat ik niet alleen sta in dit verhaal.

[1:27:59] Mijn vraag aan de minister is heel erg simpel, voorzitter.

[1:28:02] Is er al een noodscenario?

[1:28:05] Ligt er nu, zoals ik al eerder heb gevraagd, een concreet plan van aanpak om te voorkomen dat Nederland opnieuw in een stikstofcrisis belandt?

[1:28:13] liggen er al voorstellen op tafel om de normen te versoepelen.

[1:28:17] En hebben we per oppervlaktewater tot in de kleinste details in kaart wat er moet gebeuren op het moment dat een water wordt afgekeurd binnen de kaderrichtlijn water.

[1:28:30] zijn alle juridische uitzonderingsprocedure per oppervlaktewater, per parameter, alle na-el-effecten, hebben we alles tot in detail in kaart.

[1:28:40] Hebben we zicht op de effecten van de vergunningverlening, de consequenties op het bouwen van woningen en de aanleg van nieuwe infrastructuur.

[1:28:49] En voorzitter, ik kan zo nog duizend van dit soort vragen verzinnen, maar dat komt omdat we gewoon geen antwoord hebben op alle vragen.

[1:28:58] Maar ik hoop wel dat het zo duidelijk is.

[1:28:59] Het was een klein lesje kaderrichtlijn water voor al mijn nieuwe collega's.

[1:29:03] Maar ik hoop dat de minister, ondanks zijn inzet en al die medewerkers die zich inspannen om de waterkwaliteit te verbeteren, ja toch echt nu eens aan de slag moeten om deze ramp in wording te voorkomen.

[1:29:15] Want dat is wat het gaat worden.

[1:29:17] En dan tot slot een paar woorden richting de minister.

[1:29:19] Ik wil de minister bedanken voor zijn inzet in dit waterdossier.

[1:29:23] Want ik verwacht dat dit zijn laatste waterdebat is in deze Kamer.

[1:29:28] Dus heel veel dank voor de inspanningen en ik wens de nieuwe minister van Infrastructuur en Waterstaat, misschien zit hij hier wel aan deze tafel, we gaan het vast meemaken, maar die wens ik alvast heel erg veel sterkte met dit ontzettende complexe en toch heel erg belangrijke dossier.

[1:29:43] Het zal niet makkelijk zijn, maar we moeten wel aan de slag, want we moeten als de wielen weer gaan nieuwe woningen, nieuwe infrastructuur en nieuwe drinkwaterbonnen gaan aanslaan.

[1:29:52] Dank u wel.

[1:29:54] Lid Constituent heeft een vraag.

[1:29:56] Toch een vraag, ik heb eerder debatten mijn collega hierop uitgedaagd.

[1:30:00] Kijk, nog los van die specifieke doelen, dat gaan we even opzij zetten.

[1:30:03] Maar we weten, het gaat niet heel goed met de kwaliteit van onze wateren.

[1:30:07] En het kost dus waterbedrijven steeds meer geld om het water te zuiveren.

[1:30:10] Dat komt uiteindelijk op het bordje van de gewone burger, van de belastingbetaler, van de kiezer van mijn collega.

[1:30:17] Dus mijn concrete vraag aan mijn collega is, welke stappen wil mijn collega zetten om juist te voorkomen dat het water verder vervuild wordt?

[1:30:24] Kunt u daar drie voorbeelden van noemen?

[1:30:30] Nou, voorzitter, ik ga niet drie voorbeelden geven omdat het lid Korsis dat zo graag zou willen, of twee.

[1:30:35] Maar, voorzitter, kijk, feit is, ik ga het even heel simpel uitleggen.

[1:30:38] Feit is, we hebben een heel actieplan die gaat om de waterkwaliteit te verbeteren en om de doelen van de kaderrichtlijn water te halen.

[1:30:47] Ik hoor net, ik heb gelezen in het coalitieakkoord dat daar 250 miljoen per jaar, veel te laat overigens, voor wordt gereserveerd om nog wat meer te doen.

[1:30:55] En we moeten wat gaan doen met de lozingen.

[1:30:57] Ben ik het mee eens, want het water moet gewoon schonen.

[1:31:00] Zoals ik net in mijn bijdrage al heb gezegd, ook wij vinden dat het water schoner moet gaan worden.

[1:31:06] Gaan we daar zover in als de Partij voor de Dieren, dat we daarmee ook economisch een groot probleem op ons gaan afroepen?

[1:31:11] Nee.

[1:31:12] Dat gaan we niet doen.

[1:31:13] We gaan dat wel overwogen kijken.

[1:31:15] Oké, wat kunnen we doen?

[1:31:16] Wat zijn de effecten daarop voordat we overgaan tot zo'n stap?

[1:31:22] Maar feitelijk, het water moet schonen.

[1:31:24] Er zijn plannen en daar wil ik het eigenlijk bij laten zitten.

[1:31:29] Tot slot, lid Constitutie.

[1:31:30] Ik voel een beetje ongemak bij mijn collega, want vindt dan mijn collega de plannen die er nu liggen goed genoeg?

[1:31:40] Als de plannen goed genoeg waren geweest, had ik niet een noodkreetgeluid over het al dan niet halen van de kaderregelijn water.

[1:31:47] Kijk, als de plannen goed genoeg waren geweest, dan hadden we in 2027 de doelen van de kaderregelijn water gehaald en dan hadden we nu niet een 80% doelbereik gehad.

[1:31:58] Op z'n minst hadden we nu al in de buurt van 95% moeten zitten.

[1:32:02] Willen we het halen over anderhalf jaar?

[1:32:03] Dan hebben we weliswaar nog na-el-effecten en wat uitzonderingsgronden waar we wat mee kunnen.

[1:32:08] Maar de vraag is of we dat überhaupt voldoende in kaart hebben en of we straks dan niet gewoon te laat zijn.

[1:32:14] En mijn vrees is oprecht, en ik hoop dat iedereen dat hier ook echt in z'n oren gaat knopen,

[1:32:19] dat we straks te laat zijn en dat we dus, net als de stikstofcrisis, dit allemaal weer laten gebeuren.

[1:32:25] En ja, wat hebben we dan?

[1:32:26] Ja, dan kunnen we nog niks.

[1:32:27] We kunnen allemaal mooie plannen met elkaar gaan verzinnen, maar dan houdt het gewoon op.

[1:32:30] Dan kunnen we beter naar huis gaan, want ja, dan zijn we gewoon te laat.

[1:32:34] Dan is het woord aan de BBB, mevrouw Van der Plas.

[1:32:38] Ja, dank u wel.

[1:32:39] Voorzitter, water is van levensbelang voor mens, natuur, economie en de voedselproductie.

[1:32:45] En BBB hecht daarom groot belang aan schoon en voldoende water, maar wel op een manier die eerlijk, uitvoerbaar en proportioneel is.

[1:32:54] Waterbeleid moet bijdragen aan daadwerkelijke verbetering van de waterkwaliteit en aan het beschikbaar houden van voldoende water.

[1:33:01] Niet aan het verder vastzetten van Nederland.

[1:33:03] en ook niet aan het eenzijdig afschuiven van problemen op boeren en andere gebruikers van het landelijk gebied.

[1:33:10] BBB maakt zich daar namelijk grote zorgen over, want we zien dat de waterkwaliteit de afgelopen jaren steeds vaker wordt ingezet als een nieuw juridisch slot, bovenop stikstof, natuur en klimaat.

[1:33:22] De optelsom van al deze dossiers dreigt onhoudbaar te worden.

[1:33:27] BBB wil voorkomen dat waterbeleid verwoordt tot een nieuw generiek afrekeningsinstrument waarbij vooral de landbouw wordt aangesproken, terwijl andere bronnen en de internationale context structureel onvoldoende worden meegewogen.

[1:33:42] Uit diverse rapportages blijkt dat de waterkwaliteit in Nederland op onderdelen daadwerkelijk verbetert.

[1:33:48] Tegelijkertijd liggen er nog grote opgaven en dat ontkent BBB niet.

[1:33:53] Wat ons echte zorgen baart is dat in het beleid nadruk vrijwel automatisch en eenzijdig komt te liggen op nutriënten uit de landbouw, terwijl andere aantoonbaar relevante bronnen structureel onderbelicht blijven.

[1:34:07] Zo weten we dat een aanzienlijk deel van de nutriënten en de chemische belasting van het oppervlaktewater

[1:34:12] afkomstig is van riooloverstorten bij piekbuien, verouderde rioolwaterzuiveringsinstallaties, industriële lozingen, historische vervuiling in de bodem en waterbodems, medicijnresten en stoffen zoals PFAS.

[1:34:27] Daarnaast speelt zwerfafval een steeds grotere rol en ook de buitenlandse aanvoer via de grote rivieren als de Rijn, de Maas, de Schelde en de Eems, maar ook de kleinere wateren is van grote betekenis.

[1:34:39] Rivieren waar Nederland zelf nauwelijks invloed op heeft, maar waarvoor sectoren wel volledig worden afgerekend.

[1:34:47] Uit een herberekening die recent is gepubliceerd, blijkt bovendien dat het aandeel van de landbouw in de totale nutriëntenbelasting van het water structureel lager ligt dan jarenlang is aangenomen.

[1:34:58] Op basis van geactualiseerde cijfers blijkt dat eerdere ramingen het landbouwaandeel fors hebben overschat, terwijl andere bronnen onvoldoende zijn meegenomen.

[1:35:09] Dat beeld wordt versterkt door de gang van zaken rond de zogenaamde nutriëntverontreinigde gebieden.

[1:35:16] Eind 2023 publiceerde het ministerie van Landbouw onder leiding van het vorige kabinet een kaart met deze gebieden.

[1:35:24] En die kaart oogste heel veel kritiek en terecht.

[1:35:27] De kaart was namelijk gebaseerd op een bronnenanalyse uit 2016, die op haar beurt weer was gebaseerd op data uit de periode 2010-2013.

[1:35:37] Met een rekenmodel werd toen vastgesteld welk aandeel van de stikstofbelasting aan welke bron kon worden toegerekend en daarbij werd ongeveer 40% van de stikstof toegeschreven aan bemesting vanuit de landbouw.

[1:35:54] De huidige landbouwminister heeft vervolgens terecht aangekondigd om deze kaart te vervangen door een nieuwe kaart met aandachtsgebieden in samenhang met het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn.

[1:36:06] En voor die nieuwe kaart is de bronnenanalyse recent geactualiseerd.

[1:36:10] En wat blijkt?

[1:36:11] Het berekende landbouwaandeel in de stikstofbelasting is daarin flink verminderd.

[1:36:16] En dat is geen detail, dat is echt een fundamenteel andere werkelijkheid.

[1:36:21] En toch heeft de Kamer deze maand, vorige maand, deze actualisatie en daarmee eerlijker beleid gebaseerd op betere cijfers tegengehouden.

[1:36:28] En dat betekent dat boeren op dit moment te maken hebben met watermaatregelen die zijn gebaseerd op aannames en cijfers waarvan inmiddels bekend is dat ze niet kloppen.

[1:36:38] En dat is niet politiek heel ongelukkig, dat is ook inhoudelijk heel kwalijk.

[1:36:42] En dan druk ik me nog licht uit.

[1:36:44] Kan het kabinet bevestigen dat uit de geactualiseerde bronnenanalyse blijkt dat het landbouwaandeel in de nutriëntenbelasting veel lager ligt dan eerder werd aangenomen?

[1:36:54] Kan het kabinet aangeven of het beleid, de regels en de verplichtingen waar boeren nu mee te maken hebben anders zouden geweest als vanaf het begin met deze juiste cijfers was gerekend?

[1:37:07] Wat was er nu anders geweest in welk gebied als bij de aanwijzing actuele data gebruikt waren?

[1:37:15] en welke consequenties verbindt het kabinet hieraan voor het huidige waterbeleid en de lopende maatregelen.

[1:37:23] Ook officiële rapportages van onder meer Rijkswaterstaat en Deltares laten zien dat in grote rivieren een aanzienlijk deel van de stikstof en fosforbelasting afkomstig is uit het buitenland.

[1:37:34] Voor de Rijn en de Maas gaat het om substantiële percentages die via Duitsland en België ons watersysteem binnenkomen.

[1:37:41] En toch verdwijnen deze bijdragen in de beleidskeuzes vaak naar de achtergrond of worden ze toegerekend aan de landbouw, waardoor nationale sectoren volledig worden aangesproken op het behalen van de doelen.

[1:37:55] En BWME mist in het huidige waterbeleid een echte bronaanpak.

[1:37:59] Niet alles wat in het water zit, komt van het land.

[1:38:02] Niet alles wat van het land komt, komt van de boeren.

[1:38:05] En niet alles wat Nederland meet, is door Nederland veroorzaakt.

[1:38:09] En toch worden maatregelen vaak generiek opgelegd aan één sector, zonder dat helder is welk probleem daar nou precies mee wordt opgelost.

[1:38:17] Kan het kabinet aangeven hoe wordt geborgen dat onjuiste of verouderde aannemers over bron bijdragen, waaronder de overschatting van het landbouwaandeel in de nutriëntenbelasting niet doorwerken in vergunningverlening, handhaving

[1:38:32] en rechtelijke toetsing onder de kaderrichtlijn water?

[1:38:36] En hoe wordt voorkomen dat individuele boeren juridisch worden aangesproken op milieuproblemen waarvan de oorzaak aantoonbaar breder ligt of deels buiten Nederland ontstaat?

[1:38:49] Voorzitter, het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn bevatte een duidelijke koerswijziging ten opzichte van eerdere actieprogramma's.

[1:38:58] En voor het eerst werd niet automatisch gekozen voor verdere aanscherping, maar werd expliciet gekeken naar verlichtingen daar waar dat aantoonbaar mogelijk was.

[1:39:07] Het achtste actieprogramma markeerde daarmee een noodzakelijke omslag.

[1:39:11] Weg van die steeds nieuwe generieke maatregelen en juist toe naar maatwerk en differentiatie.

[1:39:17] BBB vindt dat een verstandig koers, want we moeten stoppen met het telkens opleggen van nieuwe verplichtingen, terwijl eerdere maatregelen nog niet eens goed zijn geëvalueerd.

[1:39:28] Zoals eerder benoemd is het aandeel van de landbouw in de nutriëntenbelasting langer tijd overschat geweest.

[1:39:33] Tegelijkertijd weten we nog onvoldoende of de maatregelen uit het zevende actieprogramma überhaupt het beoogde effect hebben gehad op de waterkwaliteit.

[1:39:42] Het is er dan ook niet uitlegbaar om nieuwe verplichtingen op te leggen, terwijl de effectiviteit van bestaand beleid nog niet is vastgesteld.

[1:39:49] Ik vind dat een gemiste kans.

[1:39:51] Voorzitter, een andere gemiste kans is dat Nederland nog steeds zijn volledige grondgebied heeft aangewezen als kwetsbare zone.

[1:39:59] Al jarenlang wijst Nederland het hele grondgebied aan als kwetsbare zone onder de Nitraatrichtlijn.

[1:40:06] Alsof elk gebied hetzelfde is, alsof overal dezelfde problemen spelen en alsof maatwerk niet bestaat.

[1:40:13] Maar dat beeld klopt niet en dat straalt nu ook gewoon zwart op wit.

[1:40:17] Het CDM-advies, en het CDM staat voor de commissie deskundige meststoffenwet, CDM-advies laat zien dat in klei- en veengebieden de nitraatconcentratie in het grondwater al jaren onder de norm ligt.

[1:40:30] De waterkwaliteit is daar op orde.

[1:40:32] Dat is geen verwachting, dat is geen model, dat is een feit.

[1:40:35] En tegelijkertijd lezen we in datzelfde rapport dat de bijdrage van deze gebieden aan de nutriëntenbelasting van de Noordzee zeer beperkt is.

[1:40:43] Het grootste deel van die belasting komt uit het buitenland.

[1:40:47] Extra nationale maatregelen in deze gebieden leveren dus nauwelijks milieuwinst op, maar hebben wel enorme gevolgen voor boeren en voor de ruimte om te ondernemen, maar ook voor onze voedselvoorziening.

[1:41:01] Dan wordt vaak gewezen op eutrofiering, oftewel vermesting.

[1:41:05] Maar ook daar is het beeld genuanceerder dan soms wordt geschetst.

[1:41:10] Het CDM geeft aan dat het in klei- en veengebieden voor een groot deel gaat om een mogelijk risico.

[1:41:16] niet om een vastgesteld en actueel probleem.

[1:41:19] En toch worden op basis van die risico- inschattingen generieke maatregelen opgelegd.

[1:41:25] Voorzitter, dat is gewoon niet proportioneel.

[1:41:28] Zeker niet als je kijkt naar wat er allemaal al geregeld is.

[1:41:31] We hebben mesnormen, we hebben gebruiksnormen, we hebben fosfaatrechten en daarbovenop komen de maatregelen nog uit de ministeriële commissie Economie en Natuurherstel

[1:41:41] die de stikstofemissies naar de lucht verder gaan beperken.

[1:41:44] En die samenhang zien we nauwelijks terug in de afwegingen.

[1:41:48] Voorzitter, Europa verplicht Nederland niet om het hele land als kwetsbare zone aan te wijzen.

[1:41:54] De ruimte is er om het anders te doen.

[1:41:57] Andere lidstaten maken daar ook gebruik van.

[1:41:59] En als de waterkwaliteit het toelaat en dat laat het hiertoe, dan is het onze verantwoordelijkheid om die ruimte ook daadwerkelijk te benutten.

[1:42:07] En daar komt bij dat het beleid steeds meer inzet op doelsturing.

[1:42:11] Dat betekent dat je individuele bedrijven kunt aanspreken waar dat nodig is, in plaats van hele gebieden collectief te bestraffen.

[1:42:20] Voorzitter, het is slimmer en rechtvaardiger en effectiever de doelsturing.

[1:42:26] Is de minister het daarmee eens?

[1:42:28] Voorzitter, de conclusie voor de BBB is helder.

[1:42:31] De ruimte is er juridisch, de ruimte is er inhoudelijk en de onderbouwing ligt op tafel.

[1:42:36] En dan zijn we het aan Nederland en aan ons boeren verplicht om niet te blijven hangen in oude reflexen, maar dit in gang te zetten.

[1:42:44] Zo kan in klei en veengebieden dan meer dierlijke mest en daardoor minder kunstmest gebruikt worden in de landbouw.

[1:42:50] Nu is de tijd.

[1:42:51] BBB heeft dit toen in het hoofdlijnenakkoord laten zetten.

[1:42:54] En dat er nu een nieuw kabinet komt, mag deze inzet niet stoppen.

[1:42:59] We moeten nu handelen en wijs niet langer Nederland aan als kwetsbare zone.

[1:43:04] En doe dat wel zo snel mogelijk.

[1:43:07] Voorzitter, de nitraatrichtlijn is niet het enige Europese kader waar Nederland te maken mee heeft.

[1:43:13] Ook de kaderrichtlijn water is vanuit Europa afkomstig.

[1:43:16] Maar ook hier geldt dat de uitwerking daarvan sterk per lidstaat verschilt.

[1:43:20] Nederland lijkt structureel te kiezen voor een strengere, juridisch risicomijdende interpretatie dan onze buurlanden.

[1:43:27] En dat lijnt tot scheve concurrentieverhoudingen en onnodige nationale koppen.

[1:43:33] En nationale koppen

[1:43:34] zijn extra Nederlandse regels op bestaand Europees beleid.

[1:43:38] BBW ziet grote verschillen in normstelling en beoordeling tussen Nederland, België en Duitsland.

[1:43:43] In Vlaanderen en Noord-Rijnwest-Valen worden andere drempelwaarden gehanteerd, andere meetpunten gebruikt en vaker gewerkt met trendmatige beoordeling in plaats van absolute normoverscheiding.

[1:43:56] Een illustratief voorbeeld zien we bij de grensoverscheidende wateren met Duitsland.

[1:44:01] Mijn voorganger, de heer Heutink, heeft het hier ook al over gehad.

[1:44:05] De Dinkel, bijvoorbeeld.

[1:44:07] Op meerdere plekken wordt eenzelfde rivier of beek aan de Duitse zijde beoordeeld als voldoende of goed, terwijl datzelfde water direct na de grens aan Nederlandse zijde als matig of slecht wordt aangemerkt.

[1:44:20] en daarmee roodkleurt op de kaart.

[1:44:21] Ja, ik lach er een beetje bij, maar het is gewoon te zot voor woorden.

[1:44:26] Dat is ook waarom ik lach.

[1:44:27] Ik denk echt, waar zijn we in hemelsnaam mee bezig hier?

[1:44:31] Het water wordt niet slechter aan de grens.

[1:44:33] De norm verandert, de interpretatie verandert, de juridische gevolgen veranderen.

[1:44:37] De fysieke waterkwaliteit blijft gelijk, maar de Nederlandse beoordeling maakt het verschil.

[1:44:42] En dat verschil komt uiteindelijk volledig terecht bij de Nederlandse boeren en bedrijven.

[1:44:48] Kan het kabinet bevestigen dat deze verschillen in klassificatie en normstelling zich voordoen aan de grens met Duitsland?

[1:44:54] En kan het kabinet alsjeblieft uitleggen waarom Nederland ervoor kiest om binnen de Europese bandbreedte strenger te zijn dan onze buurlanden met alle juridische en economische gevolgen van dien?

[1:45:07] Voorzitter.

[1:45:09] Dan de manier waarop Nederland rapporteert aan Brussel.

[1:45:11] BBB heeft daar ook wel vraagtekens bij, want wat we zien is dat Nederland zich structureel slechter presenteert dan nodig.

[1:45:18] Dat begint bij de normstelling en eindigt bij de rapportage richting de Europese Commissie.

[1:45:24] In Nederland werken waterschappen met zogeheten maatlatnormen en die zijn ontwikkeld door het kenniscentrum voor waterschappen, de STOA.

[1:45:31] die bedoeld zijn als ecologisch onderbouwde richtwaarden binnen de kaderrichtlijn water.

[1:45:38] Deze maatlatten bieden expliciet ruimte om normen te corrigeren voor natuurlijke achtergrondconcentraties, zoals kwel- of veenbodems, bodemsamenstelling en geochemische omstandigheden.

[1:45:51] En die ruimte is er ook, Europees.

[1:45:53] De Europese Commissie staat toe dat normen worden aangepast wanneer overschrijdingen aantoonbaar het gevolg zijn van natuurlijke oorzaken en dus niet van menselijke belasting.

[1:46:01] Toch zien we dat deze ruimte in Nederland onvoldoende wordt benut.

[1:46:06] In plaats van normen te corrigeren voor de natuurlijke achtergrondvervuiling worden overschrijdingen vaak volledig administratief toegerekend aan menselijke bronnen en jawel, in de praktijk vrijwel altijd aan de landbouw.

[1:46:21] En daarmee ontstaat een vertekend beeld, zowel nationaal als richting Brussel.

[1:46:25] Dat beeld wordt vervolgens leidend in Europese rapportages, derogatiebesluiten en aanvullende opgaven.

[1:46:32] en ik zou graag hierop een reactie willen van de minister.

[1:46:37] Voorzitter, we zien in Europese rapportages dat stoffen als zink, arceen, aluminium, kobalt, seleen en zilver belangrijke redenen zijn waarom waterlichamen als niet voldoende worden beoordeeld, terwijl bekend is dat deze stoffen in veel gebieden van natuur voorkomen, bijvoorbeeld

[1:46:53] door kwel of bodemchemie.

[1:46:56] En als die natuurlijke bijdrage niet wordt gecorrigeerd, dan ontstaat er een vals negatief beeld van de waterkwaliteit en dat heeft gevolgen.

[1:47:05] Dan lijkt het alsof Nederland structureel faalt op de kaderrichtling water, terwijl een deel van die overschrijdingen simpelweg niet maakbaar is.

[1:47:13] BBB vindt dat Nederland hiermee zijn eigen problemen vergroot.

[1:47:17] Want als wij richting Brussel rapporteren zonder correctie voor natuurlijke oorzaken, zetten we onszelf klem.

[1:47:24] En dan volgen de extra opgaven, strengere eisen, verdere juridische druk, terwijl de feitelijke milieuwins gewoon ontbreekt.

[1:47:32] Kan de minister toelichten waarom Nederland bij de rapportage aan Brussel onvoldoende gebruik maakt van de mogelijkheid om normen te corrigeren voor natuurlijke achtergrondbelasting, terwijl die ruimte er expliciet is?

[1:47:44] Is het kabinet bereid om alle waterschappen te verplichten expliciet te onderbouwen of correctie voor natuurlijke bronnen nodig is bij stikstof, fosfor en metalen en waar dat het geval is, ook daadwerkelijke maatladnormen toe te passen?

[1:47:58] En is het kabinet bereid om in beeld te brengen waar in Nederland overschrijdingen van de kaderrichtlijn waternormen aan toonbaar het gevolg zijn van natuurlijke oorzaken, zodat we richting Brussel een eerlijk en feitelijk beeld geven in plaats van een structureel te negatief beeld.

[1:48:15] Er is een interruptie van de VVD.

[1:48:17] Dank u wel voor zijn jaren vraag aan mevrouw van der Plas.

[1:48:22] Ik snap haar betoog.

[1:48:24] Ik hoor hem aan.

[1:48:26] Maar we zitten hier vandaar bij waterkwaliteit.

[1:48:30] Of tenminste bij water waar waterkwaliteit onderdeel van uitmaakt.

[1:48:33] Waterkwaliteit en die nitraatrichtlijn die hebben elkaar voor de kerst heel dicht geraakt natuurlijk.

[1:48:39] Dus ik snap hem op zich best.

[1:48:41] Alleen als het gaat om die nitraatrichtlijn dan zitten we in een ander departement.

[1:48:46] Bij LVVN.

[1:48:49] Is de consequentie dat we nu de discussie die we voor de kerst gevoerd hebben hier opnieuw over gaan doen?

[1:48:54] Wat is de strekking van wat u eigenlijk vraagt?

[1:49:00] Nou, ik denk dat mijn vragen heel duidelijk zijn.

[1:49:04] Die zijn natuurlijk heel duidelijk, die heb ik hier allemaal gesteld.

[1:49:07] En dat de Nitratenrichtlijn, dat daar de minister van Landbouw mee te maken heeft, zeker waterkwaliteit loopt gewoon door elkaar heen, loopt gewoon door twee ministeries heen.

[1:49:21] En dat is de reden waarom ik hier de vraag ook stel aan deze minister.

[1:49:26] Wat voor mij het belangrijkste is, is dat we dit kromme beleid gewoon gaan stoppen.

[1:49:30] Dat is, we moeten de bigger picture, de grote lijn, daar moeten we mee bezig zijn.

[1:49:36] En volgens mij moeten we niet gaan dimdammen van ja, had dit de minister van LVVN moeten zijn of had dat de minister van INW moeten zijn die hier antwoord op geeft.

[1:49:44] Daar gaat het helemaal niet om.

[1:49:45] We zetten ons hele land op slot.

[1:49:47] Ons hele land zit op slot.

[1:49:48] En ik heb hier heel veel voorbeelden genoemd wat wij als Nederland zouden kunnen doen, maar wat gewoon niet gebeurt.

[1:49:55] En ik hoorde toen straks de heer Schuts zeggen van nou, ik wil wel optrekken om te kijken of we het allemaal kunnen simplificeren.

[1:50:02] Nou, ik heb dat gevraagd, dus ik nodig de heer Schuts vragen.

[1:50:06] De heer Schuts heeft een vervolgvraag.

[1:50:08] Ik vroeg het omdat er natuurlijk wel moties zijn ingediend die ook zijn aangenomen met als gevolg dat met name het nieuwe kabinet daarmee aan de slag moet.

[1:50:17] En die vragen die u stelt, die zijn wel helder.

[1:50:20] En ik begrijp ook wel waarom u die vragen stelt.

[1:50:22] Het zijn geen onduidelijke vragen, alleen mijn vraag is wel aan u. Gaan we nu de discussie in het landbouwdebat voor de kerst hier nu over doen of laten we het aan een volgend kabinet over?

[1:50:36] Nou, de Kamer heeft gezegd dat het aan het kabinet overgelaten moet worden, het nieuwe kabinet.

[1:50:40] En wij hebben natuurlijk tegen die motie gestemd.

[1:50:43] Hier zaten gewoon... Het achtste actieprogramma is nog steeds heel streng, maar er zaten wel versoepelingen in voor gebieden waar dat mogelijk was.

[1:50:54] En we hebben onszelf gewoon opnieuw op achterstand gezet, juist omdat ik allemaal hier gezegd heb, al die dingen die al kunnen.

[1:51:03] Dus ja, ik ga dat hier weer aan de orde stellen.

[1:51:05] Maar feit is ja, de motie had een meerderheid van de Tweede Kamer.

[1:51:09] BBB heeft daar tegen gestemd en helaas is die motie toch aangenomen.

[1:51:13] Dit kost iets.

[1:51:14] Een klein puntje van orde.

[1:51:16] De LVVN-minister zou hier gewoon zijn op uitnodiging van de Kamer, juist omdat we vragen wilden stellen aan de minister, omdat de landbouw zo'n knelpunt is als het gaat om oplossingen voor water.

[1:51:25] Dus ik zou de Kamer willen oproepen om elkaar hier niet in verdering te beperken.

[1:51:28] De minister heeft gewoon geweigerd hier naartoe te komen en deze minister heeft toegezegd om in haar plaats de vraag te beantwoorden.

[1:51:36] Dank u wel.

[1:51:36] Dan is er ook een vraag van mevrouw Verling-Gaap Beems de Boer.

[1:51:40] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:51:41] Kleine verduidelijkende vragen, want mevrouw Van Plast triggert mij even met de opmerking the bigger picture.

[1:51:48] En op het risico af dat we een debat gaan overdoen.

[1:51:51] Dat is niet mijn bedoeling.

[1:51:53] Maar u zegt aan de ene kant heel veel is niet duidelijk, heel veel is nog niet getest.

[1:51:58] Maar u vraagt wel om verruiming en dat werkt wel twee kanten op.

[1:52:01] En mijn zorg zit erin.

[1:52:03] Hoe zorgen we ervoor dat we ook lange termijn perspectief

[1:52:07] gaan waarborgen en niet te snel in ogenschijnlijke voorruimingsmogelijkheden stappen?

[1:52:18] Wat ik hier net allemaal opnoemde, is gewoon allemaal concreet.

[1:52:23] Het is gewoon concreet.

[1:52:24] Er is vorige week bij een technische briefing 83 procent van onze wateren voldoen gewoon.

[1:52:31] En niet alles wat van het land komt, komt van de landbouw.

[1:52:36] Dat is ook gezegd.

[1:52:37] Niet alles wat hier in het water zit, komt uit Nederland.

[1:52:43] En wij pleiten er gewoon voor om ervoor te zorgen dat we maatwerk beleid doen, zodat we niet ons hele land op slot zetten.

[1:52:53] Ik kan me gewoon niet bij dat andere partijen dat niet zien.

[1:52:58] Er wordt gewerkt met modellen.

[1:53:00] Ik heb het net in mijn tekst ook al genoemd met zo'n kaartje, wat uiteindelijk gewoon bijgesteld is, omdat dat gewoon uit 2010, 2013 werden data gebruikt voor een huidige situatie.

[1:53:14] Uiteindelijk is dat bijgesteld.

[1:53:15] En wij willen toch gewoon goed beleid voor onze mensen in Nederland.

[1:53:19] Beleid wat uitvoerbaar is, wat haalbaar is, wat recht doet aan degene waar het om gaat.

[1:53:27] In dit geval zijn dat boeren, maar het gaat ook om industriële bedrijven bijvoorbeeld.

[1:53:32] We moeten toch gewoon zorgen dat we goed beleid hebben.

[1:53:34] Ja, vervolgvraag.

[1:53:35] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:53:37] Nee, daar kunnen we elkaar helemaal in vinden, maar juist daarom vraag ik het.

[1:53:41] Hoe zorgen we ervoor dat het lange termijn beleid dan ook goed is?

[1:53:45] Want u zegt terecht, die modellen zijn verouderd.

[1:53:49] Ik zou geen enkele industrie, of het nou de agrarische sector of de industriële sector is, nu willen opzadelen met richtlijnen die we over twee jaar weer moeten veranderen.

[1:54:01] Ik ben benieuwd naar mevrouw Van der Plas, haar plannen daarvoor.

[1:54:04] Mevrouw Van der Plas.

[1:54:06] Voorzitter, we hoeven helemaal niks te veranderen, want de Europese Commissie vraagt van ons een aantal dingen niet.

[1:54:12] Die doen wij zelf.

[1:54:14] Wij gaan daar zelf zeggen van wij gaan het allemaal nog strenger doen of we gaan het op deze of deze manier doen.

[1:54:20] Er zijn landen die dat niet doen.

[1:54:23] En net als ik het voorbeeld noemde van de Dinkel.

[1:54:26] Aan de ene kant van de grens is de waterkwaliteit goed, omdat ze met andere normen werken.

[1:54:30] Aan onze kant is de waterkwaliteit slecht.

[1:54:33] Dat is juist het punt.

[1:54:36] En het is ook niet dat er verouderde modellen worden gebruikt.

[1:54:40] Er worden verouderde data gebruikt die vervolgens in modellen worden gezet.

[1:54:44] Dat is het grote probleem.

[1:54:46] Mevrouw Boelsma heeft ook een vraag.

[1:54:50] Dank u wel, voorzitter.

[1:54:52] Ik waardeer de bevlogenheid van mevrouw Van der Plas.

[1:54:55] Ik zie ook dat er veel moties door de Kamers zijn ingediend en we zijn ook geconfronteerd in december dat de ministeries er onderling niet uitkwamen, waardoor het achtste actieprogramma er niet is gekomen.

[1:55:06] Wat is uw reflectie daarop, vanuit uw partij als B, met twee bewindspersonen op dat moment aan zet?

[1:55:16] Mevrouw Van der Plas.

[1:55:18] Nou ja, dat vind ik vanzelfsprekend heel erg jammer.

[1:55:22] En dat had ook niet gehoeven.

[1:55:24] Het 8e actieprogramma had gewoon doorgemoeten.

[1:55:29] En dat had voor heel veel boeren, dat zeg ik, het 8e actieprogramma was geen versoepelingsprogramma.

[1:55:34] Daar zaten zeker aanscherpingen in.

[1:55:37] Maar op de plekken waar het kon, zaten er versoepelingen in.

[1:55:40] En dat is mijn grote zorg, dat die versoepelingen er straks niet gaan komen, terwijl het wel gewoon kan.

[1:55:48] Dank u wel.

[1:55:50] Vindt u het dan wel mooi dat door de motie-Grinwis de doelsturing is gered?

[1:55:58] De toesturing staat gewoon in het hoofdlijnakkoord.

[1:56:01] Het is een ministeriële commissie.

[1:56:02] Economie en natuurherstel is dat er gewoon ingezet.

[1:56:05] Dus er is helemaal geen sprake van dat dat gered is.

[1:56:08] Dat is gewoon het beleid wat wij gingen uitvoeren.

[1:56:11] En ik hoop in een volgend kabinet dat dat stand kan blijven.

[1:56:16] En niet iedereen is daar even gelukkig mee.

[1:56:19] Er zitten misschien ook wel wat haken en ogen aan voor een aantal boeren.

[1:56:25] Nou ja, ik snap dat boeren zich op sommige punten daar zorgen over maken, maar doelsturing is wel dat je de boer aan de knoppen zet.

[1:56:33] Dat is voor ons belangrijk.

[1:56:35] De boer gaat gewoon, in plaats van dat de overheid zegt dit en dit moet je doen om stikstof te reduceren, krijgt de boer, nu zit aan de knoppen en kan op de manier waarop die het beste bij hem past, voldoen aan het reduceren van stikstof.

[1:56:50] Nog even los van

[1:56:51] Het feit dat de stikstofproblemen hier in Nederland worden veroorzaakt door de stikstofwet en het ons wurgen in extra regelgeving, maar dat terzijde.

[1:57:01] Was u al klaar met uw betoog, mevrouw Van der Vlas?

[1:57:05] Nee, voorzitter, nog lang niet.

[1:57:07] Vervolgde u uw betoog?

[1:57:13] Ja.

[1:57:13] Ja, voorzitter, daarbij komt een tweede fundamenteel punt waar BBB vraagtekens bij zet, namelijk de diepte en locatie waarop wij meten.

[1:57:23] In Nederland wordt nitraat in grondwater vaak gemeten vlak onder de wortelzone, soms op slechts 50 centimeter onder het maaiveld.

[1:57:31] En dat is precies de zone waar tijdelijke uitspoeling kan optreden.

[1:57:35] Bijvoorbeeld direct na bemesting of bij hevige neerslag.

[1:57:39] Maar dat is niet de plek waar het grondwater wordt gewonnen voor drinkwater en ook niet de plek waar de kaderrichtlijn water primair over gaat als het gaat om bescherming van strategische grondwatervoorraden.

[1:57:52] Nitraat is bovendien een stof waarvan alles mee gebeurt in de bodem.

[1:57:56] Het breekt af, wordt vastgelegd of wordt omgezet naarmate het dieper in de bodem komt, afhankelijk weer van het bodemtype, zuurstofbeschikbaarheid en microbiologische processen.

[1:58:08] Door uitsluitend om diep te meten ontstaat er een momentopname die weinig zegt over de kwaliteit van het grondwater op grotere diepte.

[1:58:19] Waar drinkwater wordt gewonnen en waar de lange termijn risico's relevant zijn.

[1:58:24] BBB vindt het daarom problematisch dat op basis van ondiepe metingen zware conclusies worden getrokken over de algehele staat van het grondwater en dat hier vergaande beleidsopgaven aan worden gekoppeld.

[1:58:36] In Europese rapportages over derogatie en grondwaterkwaliteit is bovendien te zien dat Nederland zelf richting Brussel rapporteert dat het grondwater op grotere diepte lang niet overal even slecht is.

[1:58:48] En dat roept de vraag op waarom nationaal beleid wel wordt gebeurd op deze meest ongunstige meetpunten.

[1:58:56] Kan het kabinet toelichten waarom Nederland ervoor kiest om primair te sturen op metingen vlak onder de wortelzonen, terwijl bekend is dat deze metingen niet representatief zijn voor drinkwaterwinningen

[1:59:06] en diepe grondwaterlichamen?

[1:59:08] Is het kabinet bereid om bij beoordeling een rapportage van grondwaterkwaliteit structureel onderscheid te maken tussen ondiep grondwater en diep grondwater?

[1:59:17] En om beleidsconclusies primair te baseren op die lagen waar daadwerkelijke risico's voor drinkwater en ecosysteem bestaan?

[1:59:24] En kan het kabinet bevestigen dat het meten op grotere diepte, daar waar drinkwater wordt gewonnen, in veel gevallen een beduidend gunstiger beeld laat zien dan nu in het nationale beleid wordt geschetst?

[1:59:35] Voorzitter.

[1:59:37] Nederland, ik ga nu even op wat anders, wat ook met water te maken heeft.

[1:59:42] Nederland behoort wereldwijd tot de top in de maritieme sector en daar moeten we echt trots op zijn.

[1:59:47] En die positie is het resultaat van eeuwenlange opbouw van kennis en kunde, van vakmanschap, van investeringen van generatie op generatie in de toekomst.

[1:59:55] En wij weten dat de minister als voormalig maritiem officier een heel groot hart heeft voor de maritieme sector en zich daar keihard voor inzet.

[2:00:03] Maar die koppositie is allesbehalve vanzelfsprekend.

[2:00:06] De sector staat onder toenemende druk door oneerlijke internationale concurrentie en geopolitieke spanningen.

[2:00:12] En juist daarom is duidelijk consistent beleid cruciaal.

[2:00:18] Voorzitter, sorry, ik moet even kijken.

[2:00:23] Cruciaal.

[2:00:23] Een langetermijnstrategie die rust en duidelijkheid biedt aan de sector en inzet op structurele investeringen in onze maritieme infrastructuur.

[2:00:32] De scheepsbouw- en reparatiewerven zijn daarbij van strategisch belang en als ze verdwijnen komen ze niet terug.

[2:00:38] Dat raakt niet alleen onze havens en onze werkgelegenheid, maar ook onze nationale veiligheid.

[2:00:43] Het aandeel van de Nederlandse vloot in de wereldhandel loopt al terug en het verdwijnen van werven zal die ontwikkeling alleen maar versnellen.

[2:00:49] En is de minister bereid om scheeps- en reparatiewerven exclusief op te nemen in de Nationale Havenstrategie?

[2:00:55] Mevrouw Van der Plas, ik ga even een punt van orde maken, want dit is geen onderwerp van het debat.

[2:00:59] Dus artikel 8.15 stelt dat we echt bij het onderwerp moeten blijven en dit is niet het onderwerp, dat hoort niet bij water.

[2:01:05] Dus ik weet niet of u nog veel heeft, maar liever niet.

[2:01:28] Wat wel degelijk met water te maken heeft, is de problemen rond de watertaxi van Ameland.

[2:01:37] Nu hij voornemens is om de vaarsnelheid in de nacht voor de watertracties... Ik ga u even onderbreken, niet om u af te kappen, maar dit is een onderwerp wat donderdag 12 februari op de agenda staat van het commissiedebat Wadden.

[2:01:52] Dus bewaar die tekst liever voor dan, want dan kunnen de anderen ook met u mee discussiëren.

[2:01:57] Die hebben zich dan ook voorbereid.

[2:01:59] Ja, ik heb dit gedaan omdat de minister volgende week maandag een bezoek gaat brengen, meen ik, aan Ameland.

[2:02:09] En dat is dus weliswaar voor het debat, maar ik wil eigenlijk hier nog graag wat meegeven voor dat bezoek wat hij gaat brengen aan de Wadden.

[2:02:21] En volgens mij, voorzitter, nog even, daar over de watertractie bestaat wel brede consensus.

[2:02:26] Dus volgens mij is dat hier niet heel erg onderwerp van een grote discussie.

[2:02:30] Nee, maar sterker nog, het is vorige week aan de orde geweest bij het overleg over maritiem en toen zijn er ook aanbevelingen meegegeven aan de minister.

[2:02:39] Dus dat is geweest en dat komt nog.

[2:02:41] Ik zou u echt willen verzoeken om u te houden aan het onderwerp van deze vergadering, want we staan weliswaar tot vijf uur ingepland, maar dat is niet een uitnodiging om eindloos alle onderwerpen erbij te halen.

[2:02:52] Nee, dan wil ik daar één vraag in meenemen.

[2:02:56] En als die dan al is gesteld.

[2:02:57] Ik zat in een ander debat, dus ik was daar niet bij.

[2:03:01] Ik heb begrepen dat een ecologische toets gaat komen en ik zou graag willen weten waar die ecologische toets uit gaat bestaan.

[2:03:06] Maar als die al de antwoord is, hoor ik dat graag.

[2:03:08] Ga ik dat in de handelingen opnemen?

[2:03:12] Er is een vraag van de schuurt.

[2:03:15] Ja, het antwoord om mevrouw van de plas gerust te stellen.

[2:03:19] Ik heb om een toezegging gevraagd en ook gekregen van deze minister dat die

[2:03:23] ...de ecologische toets als een maatwerkvraag neerlegt bij de minister van LVVN.

[2:03:28] Dat ter verduidelijking.

[2:03:30] Mevrouw Van der Plas, gaat u verder met uw betoog.

[2:03:59] We zijn positief over het akkoord in Brussel om de waterkwaliteit niet langer uitsluitend te beoordelen volgens het one-out-all-out-principe, maar ruimte te bieden voor een aanvullende methodologie die ook vooruitgang zichtbaar maakt.

[2:04:15] Tegelijkertijd is het voor BBB van groot belang dat deze nieuwe aanpak niet alleen op papier bestaat.

[2:04:21] Kan de minister aangeven wanneer deze methodologie wordt geïmplementeerd, hoe deze er concreet uit gaat zien en wat dit betekent voor de Nederlandse praktijk?

[2:04:31] BBB vindt het essentieel dat zichtbaar wordt waar daadwerkelijk verbeteringen worden gerealiseerd zodat beleid eerlijker en realistischer kan worden ingezet.

[2:04:40] In de miljoenennota is 294 miljoen euro beschikbaar gesteld voor waterkwaliteitsmaatregelen, waaronder het aanleggen van nessen en vispassages, specifiek ten aanzien van de problematiek rondom de rivierkreeften.

[2:04:55] Mijn vraag is of in dit kader ook de moties van de PLAS zijn meegenomen, zowel waar het gaat om het verder in kaart brengen van de problematiek als op de oproep aan waterbeheerders om waterbarrières voor de paling ook aan te pakken.

[2:05:09] En dan nog even over de kaderrichtlijn water.

[2:05:12] Ik wil het nog wel benadrukken.

[2:05:14] We kennen inmiddels de uitzonderingsmogelijkheden.

[2:05:16] Doelfasering, doelverlaging, overmacht en groot maatschappelijk belang aangevuld met de in het afgelopen najaar in Brussel besloten uitbreidingen.

[2:05:25] Kan de minister aangeven hoe deze uitzonderingen in de praktijk worden toegepast en hoe wordt voorkomen dat waterbeheerders klem komen te zitten tussen de juridische verplichtingen en de maatschappelijke realiteit?

[2:05:36] Voorzitter, dan het hoogwaterbeschermingsprogramma.

[2:05:39] De Alliantie van Rijk en Waterschappen werkt hier al tien jaar samen.

[2:05:43] Er is veel bereikt, maar we zien ook dat de kosten harder stijgen dan de inflatie, dat mijlpalen niet altijd worden gehaald en dat doelmatigheidsprikkels niet altijd effectief zijn.

[2:05:53] Welke concrete verbeteringen ziet de minister om dit programma beheersbaar, doelmatig en solidair te houden richting 2050?

[2:06:02] Dan het Grevelingenmeer, een complex dossier met grote belangen en de zeespiegelstijging in het vooruitzicht.

[2:06:09] Er liggen drie toekomstrichtingen op tafel.

[2:06:11] Een doorlaatmiddel in de Brouwersdam, verzoeting van het meer of het volledig weghalen van de dam.

[2:06:17] En BBB wil realistisch en constructief zijn en daarom stellen wij voor om voorafgaand aan het commissiedebat Water in juni een ronde tafelgesprekje over te organiseren waarin de experts van de drie richtingen worden gehoord.

[2:06:30] Maar dat gaan we in de procedurevergadering doen.

[2:06:32] Voorzitter, als we het hebben over de toekomst van onze delta, dan hebben we het over de toekomst van Zeeland.

[2:06:37] En laat ik daar namens BBB volstrekt helder over zijn.

[2:06:41] Zeeland mag niet verzouten.

[2:06:43] Zeeland moet verzoeten.

[2:06:45] In rapporten Ruimte voor Zeespiegelstijging 2 wordt steeds vaker gesproken

[2:06:49] over het accepteren van verzilting in de Zuidwestelijke Delta.

[2:06:53] En BBB verzet zich hier tegen.

[2:06:55] Verzilting betekent verlies van landbouwgrond, problemen met drinkwater en het verdwijnen van bestaanszekerheid.

[2:07:02] Een provincie die structureel verzilt wordt onleefbaar.

[2:07:06] Nederland is groot geworden door water te beheersen, niet door het op te geven.

[2:07:10] En verzilting is geen natuurwet.

[2:07:12] Verzilting is een beleidskeuze.

[2:07:14] En mijn vraag aan de minister is dan ook, is hij bereid vast te houden aan een koers waarin verzoeting, zoetwaterbeschikbaarheid en leefbaarheid van Zeeland centraal te blijven staan?

[2:07:24] En waar ik Zeeland noem, voorzitter, noem ik ook de andere provincies die met verzilting te maken hebben, waaronder in Groningen.

[2:07:32] Dank u wel, voorzitter.

[2:07:33] Ik hou het hierbij en dank voor uw opmerkingen.

[2:07:37] En we gaan de tweede termijn vol goede moed

[2:07:41] tegemoet zien, hoop ik.

[2:07:43] Dank u wel.

[2:07:43] Dan is aan het woord lid Kostic van de Partij voor de Dieren.

[2:07:49] Dank, voorzitter.

[2:07:50] Voldoende schoon water is geen luxe, maar een absolute basisvoorwaarde voor ons bestaan.

[2:07:55] Het is onmisbaar voor natuur, gezondheid en onze economie.

[2:07:59] Zonder schoon water geen biodiversiteit, geen voedselproductie, geen ruimte voor nieuwe woningen en geen gezonde leefomgeving.

[2:08:05] Juist daarom is die Europese kaartrichtlijn water zo cruciaal.

[2:08:08] Deze richtlijn, al afgesproken in 2000,

[2:08:11] zorgt ervoor dat het schoonhouden van ons water in Europa geen vrijblijvende belofte blijft, maar vormt een noodzakelijke stok achter de deur voor de lidstaten.

[2:08:21] We hebben dus meer dan 25 jaar geleden

[2:08:24] afgesproken dat ons water een goede ecologische en chemische kwaliteit zou hebben.

[2:08:29] Nederland heeft de eerdere deadlines niet gehaald en dreigt nu de uiterste deadline van 2027 wederom niet te halen, omdat op eenvolgende kabinetten geen echte maatregelen durft te nemen en steeds problemen doorschoven naar de volgende generaties.

[2:08:44] Steeds opnieuw werden vervuilende industrie, intensieve landbouw en veiligheid ontzien.

[2:08:49] Het resultaat.

[2:08:50] Nederland behoort tot de slechtst presterende landen in Europa als het gaat om waterkwaliteit.

[2:08:54] terwijl we een van de rijkste landen ter wereld zijn.

[2:08:58] Voorzitter, als student begon ik wel eens met pas de avond voor mijn tentamen met studeren, terwijl ik maanden daarvoor de tijd had.

[2:09:05] De avond daarvoor voelde dan altijd alsof ik onredelijk veel stof op me moest nemen.

[2:09:11] Zo gaan volwassen politici hier nog steeds om met afspraken rondom water.

[2:09:16] Ze stellen prima haalbare doelen, maar beginnen telkens te laat en doen te weinig.

[2:09:21] Als de deadline nadert, doen we alsof de doelen onrealistisch zijn, terwijl we simpelweg te lang hebben gewacht met ons huiswerk.

[2:09:27] Dat is ook een beetje mijn vrees dat er nu zit in het coalitieakkoord en in het betoog van de VVD.

[2:09:34] We moeten ook stoppen om ons te gedragen als studenten.

[2:09:37] Het is tijd om te stoppen met de reflex om vervuilende bedrijven te beschermen.

[2:09:40] Elke keer maar

[2:09:42] aan de afspraken rommelen omdat je niet op tijd met je huiswerk bent begonnen.

[2:09:46] Die reflectie zorgt ervoor dat de maatschappelijke kosten steeds groter worden en de burger en jongere generaties de rekening krijgen.

[2:09:52] Ik maak me enorme zorgen over die zinnen in het coalitieakkoord van CDA, D66 en VVD.

[2:09:58] Die gaan over het maken van realistische doelen en simplificatie, over het willen instrueren van handhavers om niet te streng te handhaven, terwijl we uit verschillende rapporten weten dat we in het verleden juist niet streng genoeg hebben gehandhaafd.

[2:10:12] Zie ook het rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid, waardoor te veel schade, onnodig veel schade is aangericht op ons milieu en de gezondheid van onze burgers.

[2:10:21] Zinnen over het klakkeloos omarmen van de rigoureuze aswakking van milieuregels via omnibuswetgeving in Europa.

[2:10:27] Ingegeven door de lobby van rijke grote vervuilers.

[2:10:31] Ik maak me daar echt zorgen over.

[2:10:33] Want ik wil samenwerken voor eindelijk stappen maken om onze waterkwaliteit te beschermen.

[2:10:39] Om die enorme maatschappelijke kosten te vermijden.

[2:10:43] Om niet de rekening door te laten schuiven naar de toekomstige generaties.

[2:10:47] Maar het coalitieakkoord stelt me nog niet gerust.

[2:10:50] Vervuilende bedrijven hebben decennia de tijd gehad om zich zo aan te passen om schoner te produceren.

[2:10:56] Omdat ze schoner kunnen produceren.

[2:10:57] Door vast te houden aan de kaderlichtheid in water nemen we misschien afscheid van sommige vervuilers, maar creëren we juist ruimte voor innovatieve toekomstbestendige bedrijven die wel zorgvuldig kunnen omgaan met ons water.

[2:11:08] Zo bouwen we aan een gezonde leefomgeving, een echt eerlijk Europees speelveld voor toekomstbestendige ondernemers en een economie die met zorg omgaat met ons kostbaarste goed, ons water.

[2:11:22] Maar we zien ook met deze begroting geen trendbreuk met de onverantwoord lakse beleidsvoering op water.

[2:11:28] Waterproblemen worden nog doorgeschoven.

[2:11:30] De Partij voor de Dieren waarschuwt al zeker zeven jaar voor een watercrisis een stikstof 2.0 omdat er niet op tijd wordt ingegrepen met verplichtende instrumenten.

[2:11:41] Het zorgwekkende is eigenlijk ook, kijk, ik heb de VVD ook om reflectie gevraagd, niet om alle schulden op de VVD te schuiven, dat is zeker niet mijn bedoeling, maar het is fijn als er reflectie wordt getoond.

[2:11:50] Dan weet ik, we proberen van het verleden te leren.

[2:11:53] Maar nog zorgwekkender is dat ook het kabinet, de minister, nog geen reflectie heeft getoond over de gemaakte stappen in het verleden.

[2:12:02] Want we hebben allemaal, de partij aan de knoppen, de minister, we hebben allemaal rapporten gelezen, evaluaties gezien over onze pad naar het halen van de kaderlichten en waterdoelen.

[2:12:13] En elke keer was de conclusie, jullie doen te weinig.

[2:12:18] Er moeten veel meer verplichtende maatregelen komen.

[2:12:21] Regel dat de wet en reeggeving rondom mest en bestrijdingsmiddelen kruiproef worden.

[2:12:27] Maak de vergunningen tijdelijk.

[2:12:28] Trecht de vergunningen voor lozingen en onttrekkingen die bijdragen aan het overscheiden van de kader, lichaam en water in.

[2:12:34] Zet strengere regels in voor landbouwgif.

[2:12:36] Krimp het aantal dieren in de veehouderij.

[2:12:38] Allemaal aanbevelingen die gewoon niet zijn opgevolgd.

[2:12:41] Dat kan je toch gewoon zeggen?

[2:12:42] Jongens, inderdaad, we hebben gewoon weggekeken.

[2:12:44] We hadden het lev niet, we hebben gefaald.

[2:12:46] Prima, maar we gaan het nu wel doen.

[2:12:48] En het wordt even pittig.

[2:12:50] En we gaan mensen helpen om die transitie in te gaan.

[2:12:54] Maar erken op z'n minst dat je al die aanbevelingen genegeerd hebt.

[2:12:57] Doe niet alsof we niet al die tijd wisten wat we moesten doen.

[2:13:00] Ik zou die reflectie willen horen van partijen.

[2:13:07] Ik...

[2:13:11] Als ik kijk naar het budget voor het halen van de kader lichaam en water, dan zie ik ook geen extra budget om die richtlijn alsnog te halen, om die doelen alsnog te halen, terwijl ik wel urgentie hier hoor.

[2:13:22] Dus ik vraag me af wat er dan hier precies gebeurt.

[2:13:26] Want de VVD, hebben we gemerkt bij de begroting INW, wil van het al eigenlijk magere budget nog een paar miljoen afsnoepen door die miljoenen te verschuiven naar de luchtvaart.

[2:13:38] En deze minister laat dat gewoon gebeuren.

[2:13:41] De minister komt uit de waterwereld, weet ik.

[2:13:44] Dus hij kent de enorme problemen.

[2:13:45] Dus dan is mijn vraag, schaamt hij zich niet ergens een beetje dat hij deel uitmaakt van een kabinet dat echte oplossingen voor water heeft geblokkeerd en problemen heeft verergend?

[2:13:55] Dit is waarschijnlijk het laatste debat van de minister.

[2:13:58] Ik vraag de minister om zijn hart voor water te laten spreken en te vertellen wat hij eigenlijk echt nog graag had willen doen om de problemen op te lossen, want de ruimte niet kreeg van de BBB.

[2:14:08] Want voorzitter, uit op ons verzoek naar buiten gekomen interne stukken blijkt een schrikbarend wanbeleid van het ministerie van LVV onder leiding van minister van Landbouw Weersma.

[2:14:19] Het staat nu zwart op wit voor iedereen te lezen hoe de minister van Landbouw verstandig beleid om ons water schoon te krijgen en te houden heeft tegengewerkt.

[2:14:29] Is dat de reden dat ze hier vandaag niet durft te verschijnen?

[2:14:31] Vraag ik me af.

[2:14:33] INW-ambtenaren proberen in de stukken het ministerie van Landbouw steeds op de feiten te wijzen dat wat het ministerie van Landbouw doet, niet tot verbetering, maar zelfs tot verslechtering van waterkwaliteit gaat leiden.

[2:14:44] Er is een interruptie van mevrouw Van den Plas.

[2:14:48] Ik begrijp de vraag niet helemaal aan wie lid Kostic nou een vraag stelt waarom de minister van LVVN hier niet is.

[2:14:56] ...daar eigenlijk gelijk een soort van subjectiviteit onder zet.

[2:15:01] Want als de minister... Zo gaat het kabinet over zijn eigen afvaardiging, zeggen we altijd.

[2:15:07] En als de minister andere belangrijke afspraken heeft... ...dan kan ze ook zeggen, ik kan hier gewoon niet bij zijn.

[2:15:12] Maar wat is nou precies het doel van deze vraag, vraag ik me af.

[2:15:17] Elke minister, elke bewindspersonen is volgens de recht om natuurlijk niet naar de Kamer te komen, maar de minister van Landbouw was wel met een reden uitgenodigd door de Kamer te trekken hier toe, juist omdat ze zo'n belangrijke rol heeft gespeeld in geen verdere stappen nemen en zelfs misschien tot verslechtering laten leiden van onze waterdoelen.

[2:15:39] Dus ik had heel graag — ik weet niet hoe het met de rest van de leden hier zit — haar ook hier verder op bevraagd.

[2:15:45] Uit de stukken blijkt gewoon echt een schrikbarend wanbeleid van het ministerie van LVVN, die een soort niet-als-wel-een-spelletje speelde met het ministerie van Water.

[2:15:57] Dat paart mijn enorme zorgen.

[2:15:59] Ik vind het echt jammer dat ze hier niet is opgekomen vandaag.

[2:16:03] De heer Heutink heeft een vraag.

[2:16:04] O, eerst mevrouw Van der Plas nog even.

[2:16:06] Een punt van orde voor de heer Heutink.

[2:16:09] Kijk, we hebben bij meerderheid besloten dat de minister van Landbouw niet uitgenodigd hoeft te worden.

[2:16:17] In de commissie hebben we het daarover gehad.

[2:16:19] Het feit is dat als één lid dit nu wil doen, dat betekent dat er geen meerderheid voor zit.

[2:16:25] Dus het is een oeverloze discussie.

[2:16:26] Even ter onderbreking.

[2:16:27] Dat klopt niet, want de commissie heeft juist per brief verzocht om de minister wel aanwezig te laten zijn.

[2:16:32] Dus dat bent u misschien niet van op de hoogte.

[2:16:34] Dat is dan de orde.

[2:16:37] Mevrouw Van der Plas had nog een vervolgvraag.

[2:16:42] Elk Kamerlid gaat natuurlijk over zijn eigen woorden.

[2:16:45] Dat bestrijd ik ook niet.

[2:16:48] Ik vind het alleen een beetje gek dat dat dan hier met allerlei suggestieve opmerkingen erbij wordt gezegd dat de minister weigert te komen en zou het dan misschien kunnen om dat zus of zo.

[2:17:00] Lid Kossix kan gewoon naar het ministerie bellen of de minister andere afspraken had of kan het gewoon te achter van doen.

[2:17:06] Ik vind het niet zo'n fijne manier eerlijk gezegd om een minister op deze manier te benaderen.

[2:17:13] Mevrouw Van der Plas kan van alles vinden, maar de minister is uitgenodigd.

[2:17:21] Ik spreek alleen maar uit wat ik lees in de stukken, de manier waarop het ministerie van Landbouw en de minister van Water hebben tegengewerkt.

[2:17:30] En dat ik het jammer vind dat ze alsnog heeft geweigerd.

[2:17:33] Ze heeft een brief naar de Kamer gestuurd.

[2:17:34] Ze heeft eigenlijk gewoon gezegd, ik kom niet, want de debat is eigenlijk al geweest.

[2:17:37] De Kamer heeft tegen mij gezegd dat ik niets rond de literate richtlijn hoef te doen.

[2:17:42] Alsof dat het enige debat is.

[2:17:43] Ik wil gewoon dat ze zich verantwoordt over de manier waarop ze omgegaan is met dit dossier.

[2:17:48] Terwijl ze zo fundamenteel is, zo'n fundamentele sleutel is voor de problemen rondom water.

[2:17:53] Dus dat is het enige.

[2:17:55] Ik had het over wat de INW-ambtenaren schrijven richting het ministerie van Landbouw.

[2:18:02] Ze noemen de uitspraak van het ministerie van Landbouw zelfs misleidend en vreemd.

[2:18:07] Wij zetten het ministerie van Landbouw op onjuiste vergelijkingen en het gaat zomaar door.

[2:18:13] Hoe kon de minister van Water dit laten gebeuren, vraag ik hem.

[2:18:16] Wat moet er volgens hem veranderen qua verantwoordelijkheden en rollen om te voorkomen dat er in de toekomst weer een minister van Landbouw is, of op een ander dossier zoals Industrie, dat het werk van de minister van Water onmogelijk maakt?

[2:18:28] En laten we helder zijn, met het zevende en achtste actieprogramma Nitratenrichtlijn gaan we de doelen van de kaderrichtlijn Water niet halen.

[2:18:34] En dat wist men.

[2:18:35] Dat blijkt ook uit de stukken.

[2:18:37] Dus dit is geen onwetenheid, dit is bewust beleid, voorzitter.

[2:18:42] Voorzitter, de Kamer is aanzet.

[2:18:43] Hoe langer we wachten, hoe groter de problemen worden en hoe groter de kosten.

[2:18:47] Er zijn jaarlijks miljarden aan maatschappelijke en economische kosten verbonden aan het niet voldoende aanpakken van waterproblemen zoals waterkwaliteit, droogte, overstromingsrisico's en verontreiniging.

[2:18:56] En die kosten dreigen op te lopen als straks ook de woningbouw verder vastloopt.

[2:19:02] Maar integrale bescherming van water en natuur helpt juist de economie en is de enige manier om het land van slot te halen.

[2:19:08] Dit maakt de afweging rond begrotingsbesluiten, zoals meer of minder geld naar oplossing van waterproblemen, niet alleen een financiële keuze voor op de korte termijn, maar ook een financiële afweging met financiële gevolgen voor langere termijen die nu niet direct in de begroting zichtbaar zijn.

[2:19:26] Erkent de minister dat?

[2:19:27] Dat is een interruptie van de heer Huiting.

[2:19:30] Nou ja voorzitter, ik zou toch graag de Partij voor de Dieren even weer met beide voetjes op deze vloer willen zetten.

[2:19:34] Want de vraag is, we hebben nog anderhalf jaar de tijd voordat we die kaderrichtlijn water gehaald moeten hebben.

[2:19:41] Hoeveel meer kunnen we nu nog doen?

[2:19:43] En hoeveel meer vraagt de Partij voor de Dieren nog van alles en iedereen voordat ze eindelijk tot de conclusie komt dat we het niet gaan halen en dat we ons dus moeten voorbereiden op een noodscenario dat we wel die woningbouw kunnen gaan doen zonder dat het ons mensen gaat raken.

[2:20:01] Ja, voorzitter, toen ik dus als student de nacht voor mijn tentamen moest gaan studeren en erachter kwam dat er wel heel veel stof was, dan ging ik keihard studeren en de hele nacht door bikkelen om uiteindelijk hopelijk een positief resultaat te halen.

[2:20:14] En dat is ook wat ik van dit kabinet en vooral van deze Kamer verwacht.

[2:20:17] En tegelijkertijd, als we het hebben over noodscenario's, dan moeten we die noodscenario's inzetten om juist die stappen te kunnen maken.

[2:20:24] Dus het gebruik van landbouwgif zo snel mogelijk verder te beperken.

[2:20:27] Het aantal dieren in de veehouderij verder te beperken.

[2:20:29] Dat zijn de stappen die we moeten zetten, omdat het uiteindelijk vooral veel waarde en geld oplevert voor onze maatschappij.

[2:20:37] In plaats van dat we geld gaan verspillen, allemaal juridische procedures aan, allemaal trucjes, foefjes, à la PAS in een stikstofdebakel, waar iedereen uiteindelijk weer tegen de muur aan gaat lopen.

[2:20:47] Natuurlijk moeten we zoveel mogelijk doen om die weg te blijven volgen.

[2:20:53] Maar om even terug te komen op schooltermen, de Europese Commissie verwacht geen voldoende naar een avond blokken, die verwacht gewoon een tien.

[2:21:03] Want zonder tien

[2:21:05] gaan we het gewoon niet halen en hebben we een groot probleem.

[2:21:07] Dus ja, we moeten zeker dat de spoorvolgen van ons water schoner maken, maar het Tuin voor de Dieren kan toch niet wegkijken van het feit dat we op z'n minst een ander spoor moeten gaan vormgeven die ons behoedt voor een nieuw stikstofprobleem.

[2:21:23] Voorzitter, we gaan weer in de systematiek van de beoordeling van de Europese Commissie van Europa.

[2:21:28] Dat is helemaal niet zo streng als mijn collega doet voorkomen.

[2:21:33] We hebben gewoon heel lang geleden al afspraken gemaakt.

[2:21:36] We hebben normen voor onszelf gekozen die echt wel redelijk waren.

[2:21:41] En nogmaals, vijf voor twaalf vinden we dat opeens allemaal heel moeilijk en moeilijk.

[2:21:47] Ik ga niet in op die systematiek, want dat is een afleiding van wat er echt moet gaan gebeuren.

[2:21:51] Het aantal dieren in de velderij moet omlaag.

[2:21:53] Landbouwgif moet aanbanden.

[2:21:55] PFAS moet worden aangepakt.

[2:21:56] De lozingsvergunningen moeten worden aangepakt.

[2:21:58] Dat kan allemaal nu gaan gebeuren.

[2:22:00] En ja, ik snap dat mijn collega het wil hebben over allerlei systemen en metingen.

[2:22:06] We kennen de trucjes om maar gewoon uit te stellen.

[2:22:10] Maar dat leidt dus tot alleen maar meer kosten voor de burgers.

[2:22:15] Ja, over die metafoor, voorzitter, met betrekking tot de avond voor je tentamen leren.

[2:22:21] De pleidooi van de VVD was niet te evalueren voordat we de eindspurt afronden, maar juist erna.

[2:22:28] En in het betoofd van de heer Heutink hoorde ik nou juist een voorbeeld over die dinkel waarbij een Nederlandse deel kennelijk aan een mooi water loopt, maar die niet aan de doelen beantwoord en hetzelfde water net over de grens die volgens de

[2:22:39] de normen die daar gelden wel gewoon die 10 oplevert.

[2:22:42] U zegt van ja het zijn allemaal heel realistische normen, maar ik denk dat dit een heel sprekend voorbeeld is waarin de simplificatie en de evaluatie achteraf ons misschien tot de conclusie brengt van

[2:22:54] Misschien moeten we het wat integraler bekijken.

[2:22:57] En dat zal in het ene geval ertoe leiden dat misschien de norm omhoog moet en in het andere geval dat de norm eenvoudiger gesimplificeerd kan zijn.

[2:23:04] Dus het frame dat coalitiepartijen alleen maar bezig zijn met trucjes en dingen willen uitstellen, zoals ze altijd al hebben gedaan, omdat ze niet op tijd gaan hun huiswerk doen, dat doet gewoon geen recht aan het standpunt dat we hier innemen.

[2:23:16] Het is namelijk een ijtspurt inzetten, halen wat we eruit kunnen halen.

[2:23:20] realistisch zijn en verwachten dat het geen tien is, maar daar gaan we wel ons stinkende best voor doen.

[2:23:25] Maar wel met het oog om aan het eind te kijken of die regels realistisch waren, zoals u stelt.

[2:23:31] En in het voorbeeld van de dinkel is evident dat dat niet het geval is.

[2:23:36] Het waren twee interrupties.

[2:23:38] Dit kost iets.

[2:23:39] Ja, voorzitter, ik snap nog steeds niet wat de VVD hiermee wil bereiken.

[2:23:42] Het was niet mijn verwijt alleen naar de coalitiepartijen.

[2:23:45] Ik weet ook dat er voldoende coalitiepartijen zijn die hun best doen of misschien willen doen.

[2:23:49] Ik wilde een reflectie van sommige partijen, want we hebben nogal wat steken laten liggen.

[2:23:55] Dat moet de VVD toch erkennen.

[2:23:56] En dan stelt het me toch teleur dat de VVD hier weer op de systematiek probeert te focussen.

[2:24:00] Het gaat helemaal niet om het halen van een zesje of een tien.

[2:24:02] Je moet je afspraken nakomen en die worden niet nagekomen.

[2:24:06] Er is een motie van de Partij voor de Dieren en GroenLinks-PvdA ingediend in 2023 om die vergunning inderdaad aan te pakken en desnoods in te trekken als we die kaderlichter en water dreigen te overscheiden.

[2:24:16] Dat zou uiterlijk in 2026 moeten zijn gebeurd.

[2:24:19] Daar heeft de VVD voor voorgestemd.

[2:24:21] Dus ik hoop daar gewoon vooral op dat soort maatregelen de VVD weer een partner in te vinden in plaats van op onze tijd gaan

[2:24:27] verspillen aan weer kissebissen over de methodieken en de metingen.

[2:24:33] En oh, wat is het oneerlijk in het buitenland?

[2:24:35] Is het anders?

[2:24:36] La di da di da.

[2:24:37] Het zijn afleidingsmanoeuvres.

[2:24:38] We hebben hier de meest veedichte land ter wereld moeten gewoon stoppen met vervuiling.

[2:24:46] Was u bijna klaar met uw betoog?

[2:24:49] Nou, maak het snel af.

[2:24:52] Ja, goed.

[2:24:55] Ik wilde nog wat vragen stellen en wat concrete suggesties doen.

[2:25:01] Ik was vooral benieuwd, erkent de minister dus, dat als je nu financiële keuzes maakt op korte termijn over wel of niet investeren in waterkwaliteit en hoeveel dan, dat dat ook op langere termijn gevolgen heeft, ook financieel gezien.

[2:25:14] Dus erkent hij dat als we tijdig extra investeren in oplossen van waterproblemen, de investeringen zichzelf terug kunnen verdienen, omdat we de kosten van te weinig doen vermijden?

[2:25:22] Dat als we tijdig voldoende investeren juist voorkomen dat de rekening van de maatschappelijke kosten

[2:25:27] wordt neergelegd bij de jongere generatie.

[2:25:29] Kan de minister toezeggen dat de Kamer voortaan bij de begroting expliciet ook de toelichting mee zal krijgen hoe de verwachte maatschappelijke kosten van waterproblemen zijn meegewogen in de gemaakte begrotingskeuzes rondom water, zodat we weten welke echte kosten we wel of niet doorschuiven in de volgende generatie?

[2:25:44] Voorzitter.

[2:25:46] Als we het hebben over maatregelen, ik heb er een aantal al genoemd.

[2:25:49] Eén, eigenlijk de core is, pak die problemen nou in samenhang aan.

[2:25:55] Want de problemen rondom stikstof, natuur, klimaat, gezondheid, dierenwelzijn en water, die hebben allemaal met elkaar te maken.

[2:26:03] Ga dus niet verkoken aan het werk, maar zorg ervoor dat je zoveel mogelijk in samenhang gaat aanpakken, zodat je win-winsituaties krijgt.

[2:26:12] Kan de minister bevestigen dat zo'n samenhangende aanpak inderdaad nodig is en dat we daar zo snel mogelijk meer mee moeten doen?

[2:26:21] Twee is verspil geen energie en geld in proberen af te zwakken van bestaande afspraken rondom water of met trucjes weg te komen met het niet naleven van afspraken.

[2:26:30] Zet alles op alles in om ons nog de kaderlichter in water te halen.

[2:26:34] Dat kan door bijvoorbeeld PBL-adviezen op te volgen die aangeven dat je het gebruik van landbouwgrief in bufferzones aan banden zou kunnen leggen.

[2:26:46] Is de minister bereid PBL-adviezen te verwerken in verder beleid en wordt dus in beleid rondom zonering ook problemen rondom water betrokken?

[2:26:54] De RLE pleitte voor aantoonbare reductie van nutriënten via het afbouw van dierrechten, dus het beperken van hoeveelheid dieren die dierhouders mogen houden.

[2:27:02] Waarom dan zijn deze stappen niet genomen en is de minister allesnog daartoe bereid?

[2:27:06] De RLE adverseerde ook dat KRW-doelen expliciet bindend worden in wetten met betrekking bijvoorbeeld tot meststofbeleid en bereid rondom bestrijdingsmiddelen.

[2:27:16] Wordt dat ook geregeld komende tijd en zo ja, wanneer, voorzitter?

[2:27:22] Dan een derde, waterbesparingsdoelen.

[2:27:25] Dat is een beetje hetzelfde verhaaltje als met de waterkwaliteit.

[2:27:27] De doelen die we onszelf hebben gesteld zijn al te laag voor wat nodig is, maar zelfs die doelen dreigen we niet te halen.

[2:27:33] De Algemene Rekenkamer concludeerde dat Nederland een dringend probleem heeft met de beschikbaarheid van drinkwater, wat bedrijvigheid en woningbouw op slot zet.

[2:27:41] Er zijn partijen die een aantal nieuwe steden willen bouwen, maar we hebben eigenlijk geen water om al die nieuwe steden en huizen te voorzien.

[2:27:48] We moeten dus nu serieus aan de slag met waterbesparing en de grootste verbruikers aanpakken.

[2:27:52] De minister erkende na de conclusies van de Algemene Rekenkamer dat het doel voor drinkwaterbesparing met de huidige maatregelen niet zal worden gehaald.

[2:28:01] en dat er naast onderzoek concrete beleidsinstrumenten moeten worden ingezend.

[2:28:04] Welke maatregelen heeft hij sindsdien extra ingezend en welke raadt hij nog aan aan het nieuwe kabinet om daadwerkelijk te doen wat nodig is volgens experts?

[2:28:13] Een vierde punt is de actualisatie van de vergunningen.

[2:28:18] De minister schrijft in een brief dat, naar aanleiding van de inbreuksprocedure van de Europese Commissie en naar aanleiding van de motie van de GroenLinks Partij voor de Dieren in D66, dat hij regelgeving en voorbereiding heeft om de regulering van lozingen en onttrekkingen van grond- en oppervlaktewater te regelen.

[2:28:37] De nieuwe regel zouden we met enige frequentie het actualiseren van vergunningen voor wateronttrekking, lozing en regelgeving verplichten.

[2:28:47] Ook komt er een vergunningsplicht voor wateronttrekkingen die kaderrichtlijnwater verplicht zijn.

[2:28:52] Dit zijn natuurlijk stappen die al veel eerder genomen hadden moeten worden.

[2:28:56] Onze motie, waar de minister ook naar verwijst in de brief, vroeg de regering om voor 2026 alle onttrekkingen en vervuilingsbronnen die bijdragen aan de overschrijding van KRW-normen via intrekken en beperken van vergunningen zodanig uit te voeren dat het halen van de normen in 2027 wordt gegarandeerd.

[2:29:13] Dat is eigenlijk nog steeds niet gebeurd.

[2:29:15] Maar goed dat de minister nu eindelijk de vergunningen tijdelijk wil maken, maar mijn vraag is welke termijn hanteert hij daarvoor?

[2:29:20] Voormalig minister Madlener wilde een wetsvoorstel indienen om de lozingsvergunningen maximaal 12 jaar geldig te maken.

[2:29:25] Experts en waterschappen wezen erop dat die periode al niet in balans was met de termijnen van de stroombeheerplannen, die elk zelfsjaar opnieuw de doelen en maatregelen voor het verbeteren van waterkwaliteit bepalen.

[2:29:40] Dus kan de minister toelichting geven over welke termijnen gaan gelden?

[2:29:47] Dan als laatste een van de grootste problemen met water blijft toch PFAS.

[2:29:52] De schade is heel groot.

[2:29:56] En we zien dat er uiteindelijk veel kosten terechtkomen bij de belastingbetaler.

[2:30:00] De Partij voor de Dieren stelt daarom voor om een vorm van PFAS-tax te verkennen in ieder geval.

[2:30:06] Zo stimuleren we de bedrijven zonder PFAS te werken en zorgen we ervoor dat de vervuiler eerlijk betaalt aan de schade die PFAS aanricht.

[2:30:14] Wil de minister voordat hij vertrekt in ieder geval opdracht geven om een vorm van zo'n PFAS-tax onafhankelijk te laten verkennen?

[2:30:23] Als het gaat om een PFANG-lozingsverbod, het is goed dat dit kabinet komt met een vorm van het lozingsverbod.

[2:30:30] Ik was benieuwd hoe het ermee staat, wanneer het precies komt.

[2:30:32] Het zou in het eerste kwartaal komen.

[2:30:35] Maar we zien ondertussen wel bedrijven zoals CFS in Limburg,

[2:30:39] Nu nog vergunningen krijgen om gigantische hoeveelheden PFAS te lozen.

[2:30:46] Of in ieder geval dreigen te krijgen.

[2:30:47] Waterbedrijven, waterschappen en ons eigen toezicht, IOT, adresseren om zo'n vergunning niet af te geven.

[2:30:53] Maar dat dreigt dus alsnog te gebeuren.

[2:30:55] En mij is altijd verdeld dat bij nieuwe vergunningsaanvragen ook rekening moet worden gehouden met aankomende wet- en regelgeving.

[2:31:01] Als we met z'n allen constateren dat er al te veel PFAS in ons bloed zit, dat we minder PFAS tot geen PFAS in onze leefomgeving willen hebben, als er een lozingsverbod zit aan te komen, is de minister bereid om een signaal te geven aan mede-overheden om in ieder geval voorlopig geen nieuwe grote en langdurige PFAS-vergunningen af te geven, tot er duidelijkheid komt over die lozingsvergunningen.

[2:31:23] Want het rijmt gewoon niet met elkaar dat bedrijven nu nog enorme vergunningen kunnen krijgen om veel PFAS te lozen,

[2:31:30] Terwijl we met z'n allen zeggen, het gaat niet de goede kant op, we moeten het juist verminderen.

[2:31:37] Nou ja, voorzitter, in het uitvloeisel van het coalitieakkoord staan bedrijven al voor miljarden zo meteen als het allemaal doorgaat.

[2:31:44] We moeten er overigens nog stevig koffie over drinken, zeg ik tegen de toekomstige coalitiepartijen, want dat hoop ik niet.

[2:31:50] Maar dan staan de bedrijven al flink aan de lat om miljarden te moeten ophoesten.

[2:31:54] En nou is hier de Partij voor de Dieren die opnieuw een tax wil invoeren, een zogenaamde PFAS-tax.

[2:32:01] En mijn vraag aan lid Kossis is,

[2:32:04] Wat kunnen we nog vragen van al die bedrijven?

[2:32:07] Het houdt toch ergens een keer op hoeveel belasting we nog kunnen heffen aan al die mensen en al die burgers en al die bedrijven?

[2:32:15] Het waren twee interrupties.

[2:32:17] Ja, mijn vraag aan mijn collega is...

[2:32:20] Wat kan mijn collega nog vragen aan de burgers?

[2:32:22] Hoeveel moeten burgers nog ophoesten om te betalen voor de vervuiling die wordt beoorzaakt door bedrijven die niet op tijd zich hebben aangepast?

[2:32:30] Nogmaals, er zijn genoeg welwillende bedrijven die de juiste kant op willen.

[2:32:34] Bedrijven die al PFAS vrij kunnen produceren.

[2:32:37] Die bedrijven moet je belonen.

[2:32:39] Die bedrijven moet je ruimte geven.

[2:32:41] En dan kan juist met zo'n PFAS tax, dat kan juist innovatie

[2:32:45] aanjagen en het zorgt er juist voor dat we ermee ophouden dat die rekening steeds op het bordje komt van de gewone burger, van onze kiezers.

[2:32:55] Dus dat is eigenlijk gewoon een eerlijker verhaal.

[2:32:58] En ik ben voorzichtig, ik ben de naarste niet.

[2:33:02] Ik heb het alleen maar over een verkenning.

[2:33:04] Dan kunnen we samen kijken van wat zou het eventueel kunnen opleveren.

[2:33:07] En als het een heel slecht idee blijkt te zijn, dan kan ik daar altijd natuurlijk op terugkomen.

[2:33:11] Bent u klaar?

[2:33:12] Bent u betoogd?

[2:33:12] Ja, nog één laatste punt, ook in lijn met PFAS.

[2:33:17] Wat ik echt een hele rare situatie vind, is dat we als Nederland nu inzetten op een PFAS-verbod Europees.

[2:33:24] En dat is supergoed.

[2:33:25] Daar moeten we ook aan vast blijven houden.

[2:33:29] Maar tegelijkertijd stijgt het gebruik van PFAS in bestrijdingsmiddelen in Nederland enorm en vormt het een steeds groter probleem.

[2:33:38] Dit betekent dat als hier geen stop op wordt gezet, PFAS straks alsnog via bestrijdingsmiddelen door het hele land wordt verspreid in ons bodem, in ons water en in ons voedsel.

[2:33:49] Dus als ik het kabinet vraag om consistent te zijn in PFAS-beleid en samen met landen als Denemarken op te trekken, zodat een verbod op PFAS in bestrijdingsmiddelen ook in Europa kan worden geregeld, zegt het kabinet dat er al een toetsingssysteem bestaat voor bestrijdingsmiddelen.

[2:34:06] Maar, voorzitter, dat systeem

[2:34:09] neemt onvoldoende de cumulatieve effecten van PFAS op gezondheid en water mee.

[2:34:13] Dus wij zullen weer een voorstel doen aan de Kamer en het nieuwe kabinet om het kabinet op pad te sturen om te pleiten voor zo'n Europees gevoelde PFAS-bestrijdingsmiddelen en om snel werk te maken van een nationaal verboord in lijn met Denemarken.

[2:34:28] Want als Denemarken het kan, dan kunnen wij het ook.

[2:34:31] Want en dan verder op herbeoordeling onderzoek wachten is onnodig verlies van tijd.

[2:34:36] Dank u wel.

[2:34:37] Dank u wel.

[2:34:38] Dan wil ik graag het voorzitterschap even overdragen aan mevrouw van den Plas.

[2:34:43] Dank u wel.

[2:34:43] En dan geef ik het woord aan mevrouw Bromet namens de fractie van GroenLinks, PvdA.

[2:34:50] Dank u wel.

[2:34:51] En het is een beetje raar tijdslip eigenlijk dat we nu een debat voeren over iets met een kabinet wat op weg is naar de uitgang en een nieuw kabinet wat nog gevolgd moet worden met een regeerakkoord wat er wel al ligt, maar waarvan we nog niet precies weten wat de uitwerking daarvan is.

[2:35:06] Maar genoeg te bespreken, evengoed.

[2:35:09] Ik vond het eigenlijk wel leuk dat de woordvoerder van het CDA, mevrouw Boelsma Hoekstra, begon over wat we allemaal zelf meenemen en dat de minister daar zo'n voordeel mee kan doen.

[2:35:19] Ik woon in de gemeente Waterland, dus dat is al een pluspuntje.

[2:35:24] En ik moest ook denken aan een hele grote rampenoefening... ...die ik als wethouder gedaan heb op het Markermeer.

[2:35:33] En dat was echt heel indrukwekkend als het ging over de inzet van het leger... ...want dat oefen je dan helemaal real-time... ...en dan zie je ook hoe grote bedreigingen zijn... ...en wat voor enorme dilemma's je voorkomt te staan... ...als de waterveiligheid in het geding is.

[2:35:48] In dat kader maak ik me ook grote zorgen over de tekorten in de budgetten voor onderhoud en vervanging van de infrastructuur.

[2:35:54] Dat zien we ook bij het hoogwaterbeschermingsprogramma, 9 miljard.

[2:35:59] Het gaat gelukkig om minder geld dan bij infra, maar met een stijgende zeespiegel en steeds extremer weer is dat niet minder ernstig.

[2:36:08] De heer Grimwis had het er net ook al over.

[2:36:11] Net als bij Infra wilde de Kamer dat de bouwproductie overeind blijft door meer projecten in opdracht te geven, zodat ook bij vertraging in de planning van een paar programma's de productie op gang blijft en er geen geld blijft liggen.

[2:36:22] Overprogrammering dus.

[2:36:24] Maar deze minister heeft het omgekeerde gedaan.

[2:36:26] Geld weggehaald, zodat op het bestaande programma tekorten ontstaan.

[2:36:31] En in de rekensom is dat ook overprogrammering.

[2:36:34] Meer programmeren dan waar je geld voor hebt, maar we bereiken het tegenovergestelde van wat we wilden.

[2:36:39] Ik vond de discussie tussen D66 en VVD over de beschikbaarheid van gelden voor de zeesluiseimuiden ook wel kenmerkend.

[2:36:49] Die zeesluis moet vernieuwd worden, daar is haast bij, maar we weten nog niet hoe de nieuwe coalitie dit gaat betalen en of dat betaald gaat worden.

[2:36:59] De wens om meer te doen met minder geld heeft kennelijk geleid tot een afwaardering van het vereisde beschermingsniveau van veel gebieden.

[2:37:07] Er waren ook al collega's die begonnen over de Walleneilanden, maar het speelt ook langs de rivieren.

[2:37:13] Samen met de bewoners van de eilanden maken wij ons daar hele grote zorgen over.

[2:37:18] We hebben samen met D66 daar vorige week ook vragen over gesteld.

[2:37:21] Klopt het dat het nou strikt boekhoudkundig is, teruggeredeneerd naar de kans van overlijden en andere factoren, zoals de vraag hoe we de Waddeneilanden kunnen evacueren tijdens de storm van de eeuw?

[2:37:36] Of is het een afweging tussen kosten nu en schade straks als het bewoonde deel van de eilanden is vernietigd?

[2:37:42] Dat vraag ik aan de minister.

[2:37:45] We werken nu beter samen met Duitsland op het gebied van hoogwaterbescherming en extreme neerslag, maar wordt in onze modellen nu beter meegenomen dat Duitsland haar dijken gaat versterken?

[2:37:55] Want een deel van onze indirecte bescherming zat in de onvrijwillige waterberging door overstromingen in Duitsland.

[2:38:02] En als Duitsland dat aanpakt, hoe hoog wordt de piek dan hier?

[2:38:06] Zit dat in de modellen en de normen en zijn we daarop voorbereid?

[2:38:11] Er zijn websites waarop je kunt zien of je bij een overstroming op één hoge hoog moet gaan zitten of op zolder.

[2:38:16] Ik heb vandaag nog even gekeken hoe dat bij mij zat.

[2:38:21] Ik heb geen verdieping waar ik veilig kan zitten.

[2:38:26] Ik denk dat een heel groot deel van Nederland zich niet bewust is van wat ze moeten doen bij een ramp.

[2:38:31] Ik zou eigenlijk wel willen weten wat per huishouden of per postcode nodig is, wat je moet doen.

[2:38:38] Moet je afwachten?

[2:38:39] Moet je vluchten?

[2:38:40] Waar moet je heen?

[2:38:42] Niemand weet dat.

[2:38:42] En op de website, hoe hoog staat mijn water, heb ik even gekeken.

[2:38:48] Daar staat dan ja, u hoort het nog van de veiligheidsregio.

[2:38:51] Maar dat is wel een heel vaag advies, zeker als de stroom uitgevallen is.

[2:38:56] Ik zou eigenlijk veel meer bewustwording willen hebben ook bij mensen waar ze naartoe moeten kunnen gaan als er een overstroming is.

[2:39:05] Het nu zittende kabinet kon of wilde niet kiezen tussen bouwen waar de vraag is en bouwen waar het veilig is.

[2:39:11] Tot welke onveilige keuzes heeft het loslaten van water- en bodemsturend geleid, vraag ik aan de minister.

[2:39:19] Afgelopen week bepaalde de rechter dat Nederland niet aan haar zorgplicht voldoet richting onze Caribische eilanden, klimaatverandering en extreem weer en ik zou daar graag een reactie op willen van de minister.

[2:39:31] En dan waterkwaliteit.

[2:39:33] Nog steeds voldoet ons oppervlaktewater vrijwel nergens aan de normen voor de kaderrichtlijn water.

[2:39:39] Op dat punt is er ook amper verbetering.

[2:39:41] De minister schrijft dat het doelbereik is gestegen naar 83 procent.

[2:39:46] Maar, en dat heb ik ook bij de briefing gevraagd over het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn, 99 procent van onze wateren, of eigenlijk 100, zijn te vies en ecologisch niet gezond en daarom afgekeurd.

[2:40:01] En we krijgen geen punten van Europa voor onze inzet.

[2:40:05] We moeten voldoen aan de vastgestelde doelen.

[2:40:08] En dan kun je, zoals ik sommige sprekers hoor, al die structuren gaan betwijfelen.

[2:40:14] Dat hebben we ook gezien bij de...

[2:40:18] bij de pleidooi om de derogatie weer opnieuw te verlenen.

[2:40:22] Maar we hebben zelf deze afspraken 25 jaar geleden gemaakt en we moeten ons daar gewoon aan houden.

[2:40:31] Dat is de inzet van GroenLinks-PvdA in ieder geval.

[2:40:35] Ik wil de minister bedanken voor de toelichting op de uitzonderingsgrond voor de kaderrichtlijn water.

[2:40:40] Want 100% van onze water die nu voldoen, hoeveel procent daarvan zou een uitzondering kunnen krijgen omdat er vervuiling uit het buitenland komt of omdat er rivierkreeften zitten?

[2:40:50] Hoeveel kleiner is ons juridische probleem geworden door hierop te focussen in plaats van op fosfaat en nitraat, op bestrijdingsmiddelen of op industriële lozingen?

[2:41:04] Anderhalf jaar geleden startte Brussel een inbreukprocedure tegen Nederland omdat we nog steeds vergunningen aan de industrie geven om oneindig giftige stoffen te lozen.

[2:41:12] Ik vroeg in een motie om de ongereguleerde wateronttrekking aan te pakken.

[2:41:17] Sindsdien is vooral gesproken met iedereen, maar is de wet niet gewijzigd.

[2:41:22] Maar hadden we de meeste van deze lozingen en onttrekkingen ook niet via een ANVB kunnen aanpakken?

[2:41:27] En wat was er dan nu al beter geweest?

[2:41:28] Waarom is dat niet gedaan?

[2:41:30] Waarom leidt de route van de minister tot verbeteringen?

[2:41:32] En hoe staat het met de inbroekprocedure?

[2:41:36] Het achtste actieprogramma Nitraat had moeten leiden tot een nieuwe derogatie.

[2:41:41] Dat is mislukt en dat hadden wij ook al jaren geleden voorspeld als groenings B van de A, omdat het niet leidt tot minder mestvervuiling en Europa geen vertrouwen meer heeft in Nederland.

[2:41:52] De belofte was dat alle wet en regelgeving, dus ook voor mest en landbouwgif, kaderrichtlijnwaterproof zou worden.

[2:41:59] Waarom is dat nog steeds niet het geval?

[2:42:00] Hoe kan het dat we nu één jaar voor de deadline nog steeds meer vervuiling toestaan dan is toegestaan?

[2:42:07] En het kabinet heeft zich ook hier vooral hard gemaakt om uitzonderingen te krijgen op het verslechteringsverbod.

[2:42:13] Er zijn een handvol situaties waarbij waterwerken aangepakt moeten worden en dat leidt dan tot een tijdelijke verslechtering en dat is onvermijdelijk.

[2:42:21] Maar welke garanties krijgen we dat dit niet misbruikt wordt om gewoon niks te doen of zelfs om dingen nog erger te maken en met vage beloftes over de toekomst?

[2:42:31] De minister schrijft dat ons water zo vervuild is met zeer zorgwerkende stoffen dat voor een aanzienlijk deel van de reëelwaterzuiveringsinstallaties een vierde trap zuivering noodzakelijk wordt om ons drinkwater te beschermen.

[2:42:45] Wie gaat dat eigenlijk betalen?

[2:42:47] De vervuilers of de burgers?

[2:42:51] De minister wil mijn verzoek tot grijs water bij nieuwbouw niet toepassen.

[2:42:54] Ik heb voorgaande sprekers daar ook al gehoord, maar wat dan wel?

[2:42:58] Als we werk willen maken van waterverspilling, dan moeten we toch ook echt beginnen bij nieuwbouw.

[2:43:06] In Amersfoort moesten mensen wekenlang uit flessen drinken omdat het water te vervuild was.

[2:43:12] Voor mijn gevoel hebben we steeds meer van dit soort incidenten.

[2:43:14] Zijn het incidenten?

[2:43:16] Hoe kwetsbaar is onze drinkwatervoorziening voor besmetting en vervuiling?

[2:43:21] Daar hebben we het hier in de Kamer vaak al over gehad, over milieudelicten, maar ook over sabotage.

[2:43:26] We zitten in een veranderende wereld.

[2:43:28] Hoe kwetsbaar zijn we eigenlijk?

[2:43:30] Is het leidingennet zo ingericht dat we snel straten of wijken kunnen isoleren, desnoods met de hand?

[2:43:37] Zijn er omleidingen en mogelijkheden om water van elders tegen te kunnen houden?

[2:43:43] Of hebben we in alle drang naar efficiëntie het minimaal ingericht, zodat er geen marsje meer is voor het geval dat er iets misgaat?

[2:43:52] Zes flessen water in je noodpakket, is dat nou het antwoord op een kwetsbaar systeem?

[2:43:57] Of moeten we ook denken aan collectieve waterzuiveringsinstallaties waar we regenwater in tijden van nood kunnen zuiveren, waar mensen terecht kunnen als hun zes flessen water op zijn?

[2:44:07] Het lijkt me toch ook een vraag die heel belangrijk is als het gaat over weerbaarheid.

[2:44:13] Tot zover.

[2:44:15] Dank u wel, mevrouw Bromet.

[2:44:17] Ik zie geen interrupties, dus ik geef de voorzitterschap weer aan u over.

[2:44:23] Dank u wel.

[2:44:24] Het is nu kwart voor één, dus ik wou tot kwart voor twee schorsen voor de lunch en voor de beantwoording van de minister.

[2:44:35] Dan komen we weer terug naar deze zaal.

[2:44:36] Dank u wel.

[3:47:35] De minister is weer terug en de Kamerleden ook, dus we gaan nu verder met de eerste termijn van de minister.

[3:47:41] Misschien kan de minister even aangeven in welke blokjes hij de vragen gaat beantwoorden.

[3:47:48] Dank u wel, voorzitter.

[3:47:49] Ik heb een aantal blokjes naar aanleiding van de vragen, en dat waren er heel wat, gemaakt.

[3:47:56] Ik wil beginnen met zoet water, drinkwater.

[3:48:00] Dat is één blokje.

[3:48:01] Dan wateroverlast, klimaatadaptatie, waterveiligheid.

[3:48:06] En dan kaderrichtlijn water.

[3:48:10] Die heb ik in kaderrichtlijn water kwaliteit.

[3:48:18] Ja.

[3:48:18] En dan overig.

[3:48:23] Excuus, is vier kaderrichtlijn water één kwaliteit of is kwaliteit een ander blokje?

[3:48:33] Ja, dat is hetzelfde.

[3:48:34] Oh, dat is hetzelfde.

[3:48:35] Dus we hebben een blokje zoetwater, een blokje wateroverlast, een blokje waterveiligheid en een blokje kaderichtlijnwater slash kwaliteit en een blokje overige.

[3:48:46] Gaat uw gang.

[3:48:46] Dank u wel.

[3:48:48] En dan begin ik bij de vraag van u, voorzitter.

[3:48:54] En dat heeft te maken met grijs water ten aanzien van de aanpassingen al daar.

[3:49:00] Daar is ook over gesproken.

[3:49:01] Als we echt werk willen maken van waterverspilling, dan zouden we daar toch echt moeten beginnen bij nieuwbouw.

[3:49:08] Ja, ook een onderwerp wat mij naligt, als we kijken naar 130 liter per persoon per dag, wanneer je dat op een andere manier zou kunnen invullen, dan zou je daar een enorme stap kunnen maken.

[3:49:19] En weet, we kunnen eigenlijk al het hemelwater nu gebruiken voor toiletdoorspoeling.

[3:49:25] Dat is zo'n 33 liter uit mijn hoofd.

[3:49:28] Dat zou nog meer kunnen, maar daar hebben we ook een rapport naar laten opstellen.

[3:49:33] Het RIVM.

[3:49:34] Daar heb ik ook een afdronk van gegeven.

[3:49:38] Dat betekent niet dat ik op mijn handen ga zitten.

[3:49:40] Dat betekent dat we de aanbevelingen van het RIVM gaan opvolgen.

[3:49:44] En dat betekent ook dat we pilots gaan draaien.

[3:49:47] We weten dat het bouwbedrijf Heijmans op dit moment ook al een vijftal projecten doet.

[3:49:52] En daarna komen we ook weer bij u terug om te kijken hoe zit dat nou precies en hebben we die zaken waar het RIVM nu het een en ander over gezegd heeft, bijvoorbeeld een NEN-normering, bijvoorbeeld toezicht op die foutaansluitingen.

[3:50:05] Daar zit echt het risico vanuit de IL&T.

[3:50:08] Hoe kunnen we dat nou ook goed controleren alvolgens we naar zo'n bouwbesluit gaan?

[3:50:13] Dus dat betekent niet dat we niks gaan doen.

[3:50:16] Ik zie dit gewoon eigenlijk als een tussenstap om dan het vervolgens gelijke mondelijke gelijke kappen in te kunnen kapselen.

[3:50:25] Dat zou mijn argumentatie hier zijn.

[3:50:28] Maar ja, we hebben zo'n rapportage ook niet voor niks laten doen.

[3:50:31] Dus wij lopen gewoon nu de aanbevelingen door.

[3:50:33] en komen dan ook bij u terug.

[3:50:36] Zo zou mijn aanvliegroute zijn om het een en ander te doen.

[3:50:39] En volledige steun voor extra pilots.

[3:50:43] Weet ook dat we binnen de MIA-FAMO-regeling, de Milieuinvesteringsaftrekregeling, 155 miljoen euro het een en ander opgenomen hebben.

[3:50:51] Dus dit onderwerp gaat zeker niet weg.

[3:50:54] We hebben net gewoon wat meer nodig om die foutaansluitingen, wat ook in Vlaanderen een issue is, net wat beter in de grief te krijgen.

[3:51:03] Dus hier gaat u het vaker over hebben.

[3:51:18] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:51:20] Kan de minister dan aangeven wat we uit Vlaanderen al kunnen leren, wat we hier niet meer in een pilotproject hoeven te stoppen en hoeveel vertraging dit mogelijk gaat opleveren?

[3:51:28] Want we hebben ook een enorme bouwopgave waar we dit volgens mij heel graag juist in mee willen nemen, zo snel mogelijk.

[3:51:35] Ja, hij stond nog aan.

[3:51:37] Voorzitter.

[3:51:39] Ik zou... Laten we er anders nog even goed kijken wat we kunnen leren van Vlaanderen.

[3:51:42] We hebben overleg en weet ook... En met een vorige functie van mij was dit ook de vraag die ik twee jaar geleden stelde.

[3:51:49] Dus veel steun van het kant van het ministerie om hier ook stappen te gaan zetten.

[3:51:56] Alleen, we hebben ook te maken met een aantal veiligheidszaken die we gewoon nu uitlopen.

[3:52:01] Zoals ik hem nu heb neergezet, is dat wij hier over binnen twee jaar een nieuwe weging gaan maken.

[3:52:09] Dat is op dit moment de lijn die dan loopt.

[3:52:11] Als u zegt van we gaan dat eerder, we willen dat eerder doen, moet ik echt even terugkijken naar wat zijn die aanbevelingen die vers van de pers zijn en kunnen we daarop versnellen.

[3:52:21] Op dit moment is dat dan een cyclus van twee jaar om die afweging om het in een bouwbesluit op te nemen waarvan we net ook dit kabinet een poging ook gedaan heeft van het bouw met stoer

[3:52:34] om die kosten naar beneden te brengen.

[3:52:36] En weet, we praten hier ongeveer grosso modo 10.000 euro.

[3:52:41] Maar dan kijken we ook weer, is dit een goede investering voor de toekomst?

[3:52:44] Dus laten we die kosten discussie even voor wat het is.

[3:52:47] Is dit even de tijdslijn?

[3:52:48] En dan hebben wij...

[3:52:49] huiswerk te doen.

[3:52:51] Nemen wij u mee?

[3:52:52] Ik wil dan ook niet zeggen van we gaan het over twee jaar weer hier in de kamer bespreken.

[3:52:56] Laat maar, geef ons wel even wat tijd om die aanbevelingen van het RIVM ter hart te nemen en ook meters op te maken en vorm te geven aan die pilots.

[3:53:05] Ik gaf net een pilot aan met Heimans, maar dat mag voor mij breder.

[3:53:09] Zo wil ik echt gaan opschalen.

[3:53:11] Dus

[3:53:12] Als u, ik zou zeggen, laten we nu een toezegging van mijn kant doen, om binnen een jaar terug te komen van in ieder geval hoe we zaken voor ons zien, is dat wat een overzichtelijker tijdslimiet wellicht.

[3:53:26] Dank u wel.

[3:53:27] Volgt uw betocht.

[3:53:31] En dan heb ik daarmee ook meteen de vraag van de heer Grinwis beantwoord.

[3:53:35] De heer Grinwis, daarover gesproken niet hier aanwezig, vanmorgen wel, komt met structurele oplossingen voor de noodzakelijke investeringen van drinkwaterbedrijven.

[3:53:45] We hebben altijd over het WAC.

[3:53:47] En er wordt nu een wetsvoorstel geconsulteerd dat de consument beschermt, terwijl de mogelijkheden voor de investeringsruimte van drinkwaterbedrijven, omdat de vergrote ook toeneemt.

[3:53:59] En de komende maanden,

[3:54:01] zal INW de effecten van de beoogde maatregelen doorrekenen.

[3:54:05] En ik heb er alle vertrouwen in dat deze maatregelen wel een structurele oplossing zullen gaan bieden.

[3:54:10] Mocht dit dan toch niet voldoende zijn, dan kijken we naar aanvullende maatregelen.

[3:54:16] Het is voor INW belangrijk dat er noodzakelijke investeringen in de drinkwaterinfrastructuur plaatsvinden, zeg ik ook tegen de leden van de VWIN hier aanwezig op de tribune.

[3:54:26] Een belangrijk onderwerp uiteraard.

[3:54:30] Het is aan een nieuw kabinet om het voorstel dan bij de Kamer in te dienen.

[3:54:36] De heer Grinwis en de heer Schoets, de minister overweegt in reactie op de kaderrichtlijnwaterinbreukprocedure om de onttrekkingsvergunningen periodiek te gaan herzien.

[3:54:47] Is dat nou wel zo verstandig?

[3:54:50] En laat ik ook voorop zetten,

[3:54:52] We doen dit ook echt voor het drinkwater.

[3:54:54] Maar ik zie ook de zorgen voor het drinkwater.

[3:54:58] Naar aanleiding van die inbruikprocedure van de Europese Commissie werken we aan een voorstel.

[3:55:04] Ik weet niet of ik dat nog naar de Kamer ga brengen.

[3:55:06] Ik denk het dan niet.

[3:55:07] De volgende kabinet zal dat gaan doen.

[3:55:09] En dat zal ook echt een consultatie zijn.

[3:55:11] Dan gaan we het spreekwoordelijke net gewoon ook letterlijk ophalen.

[3:55:16] Met de diverse tijdslimieten daarin.

[3:55:19] Wanneer iets aan de best beschikbare technologie moet gaan voldoen.

[3:55:22] En bij het voorstel introduceren we dus ook een periodieke heroverweging.

[3:55:27] Ik denk dat dat echt een enorm piketpaaltje zal gaan zijn om het bedrijfsleven, zonder ze je weg te pesten, laat dat ook helder zijn, maar wel een best beschikbare techniek neer te gaan zetten.

[3:55:41] Daar zou je ook een instrumentarium, een financieel instrumentarium, tegenover kunnen zetten.

[3:55:46] Denk bijvoorbeeld aan die Miyavamo-lijst waar ik het net over had.

[3:55:50] Maar dat zal dan wel in consultatie gaan en dat zal dan ook nog in de ministerraad besproken moeten gaan worden.

[3:55:57] En dan hebben we daar een heel lijntje wat nog gaat plaatsvinden.

[3:56:01] Dus na verwerking van die zienswijze zal het wetsvoorstel ingediend gaan worden.

[3:56:05] Maar dat is dus niet op korte termijn, maar wel de eerste stap om zoiets te gaan doen.

[3:56:10] En we nemen hier ook de

[3:56:13] Ja, de verontrusteringen, de signalen die ik heb gekregen in mei.

[3:56:17] We zijn ook gewoon in overleg met de drinkwaterbedrijven.

[3:56:21] Maar het is ook een afweging dat wanneer je de drinkwaterbedrijven nu zou uitzonderen, dan is de volgende een hoogheemraadschap die een uitzondering gaat bepleiten voor de vergunningen die daar zijn.

[3:56:34] Ja, en dan is de volgende in de rij weer een ander bedrijf.

[3:56:38] Nou, daar moet je op een gegeven moment wel een keuze in gaan maken.

[3:56:42] Ik stel voor dat we eerst die internet consultatie ingaan en ons goed laten informeren en ook met de drinkwaterbedrijven in gesprek blijven treden om de zorgen daar verder te adresseren.

[3:56:55] Er is een interruptie van de heer Sjoerds.

[3:56:58] Dank u, voorzitter.

[3:56:59] Maar is dit omdat het Europees verplicht is of omdat we zelf die nationale keuze maken en met name met de zorg voor de zekerheid van voldoende drinkwater?

[3:57:13] Voorzitter, het is onze keuze voor een Europese verplichting om dat zo in te vullen.

[3:57:20] Dus wat dat betreft zeilen we hier met zoiets wat scherper aan de wind.

[3:57:28] Dan heb ik het over een aantal landen niet, maar het is niet een Europees punt wat hier gemaakt wordt.

[3:57:33] Het is onze invulling daarvan om naar die best beschikbare technieken te gaan in plaats van een milieuvergunning einde levensduur te houden.

[3:57:42] Voorzitter.

[3:57:46] Dus een nationale kop, en willen we die?

[3:57:50] We nemen dat mee met die internet consultatie, of dat dan proportioneel is of niet.

[3:57:57] Andere landen hebben het ook, niet allemaal, maar het wordt niet vanuit Europa verplicht gesteld.

[3:58:06] Mevrouw van der Plas.

[3:58:10] Voorzitter, het wordt niet vanuit Europa verplicht gesteld.

[3:58:14] Waarom doen we het dan?

[3:58:15] Waarom doen we nou elke keer weer die nationale koppen bovenop bestaand Europees beleid?

[3:58:21] We hebben gezien dat we ons compleet vastzetten in wetgeving.

[3:58:27] Wij doen dit om toch een stap te kunnen gaan zetten op die waterkwaliteit, maar het is op dit moment nog in een internetconsultatie waar we het net gaan ophalen.

[3:58:38] De tijdslijnen die ook genoemd gaan worden, moeten ook proportioneel zijn, maar je moet wel een herziening van een vergunning kunnen doen om die best beschikbare technieken neer te gaan zetten.

[3:58:50] Op dit moment is het einde levensduur en heb je te maken met geen prikkel,

[3:58:54] wat andere lidstaten wellicht wel doen.

[3:58:57] Het is een gedachtengang om hier een stap te gaan zetten richting die honderdduizend doelen waar we het net over hadden, maar wel proportioneel.

[3:59:10] Voorzitter, ik word er gewoon echt een beetje moedeloos van.

[3:59:13] We zitten hier gewoon met een historie waarin we hebben gezien allemaal extra regelgeving, dat we ons compleet vastzetten, dat activistische groeperingen allemaal reden zien om naar de rechter te stappen, dat er allemaal rechtelijke uitspraken volgen en ik word er echt moedeloos van dat dit beleid dus kennelijk dan gewoon doorgaat.

[3:59:31] Dat we niet zeggen, we zetten gewoon een streep onder die nationale koppen en we doen gewoon wat nodig is voor Europa en verder niet.

[3:59:38] Echt, dit wordt één grote ellende in Nederland, is het al overigens.

[3:59:43] Dat was geen vraag, maar de heer Heutink heeft ook nog een vraag.

[3:59:46] Nou ja, ik wil er even op door, voorzitter, want inderdaad die nationale koppen, we zien waar we nu in balans zijn en ik wil eigenlijk gewoon de minister vragen om een toezegging en ik wil eigenlijk graag hebben dat de minister toezegt dat er geen nieuwe nationale koppen op beleid komen en dat hij alles op alles gaat zetten en of hij het nou is of ze opvolgen, dat maakt niet zo heel veel uit, alles op alles gaat zetten om nationale koppen te schrappen.

[4:00:12] Dat was al de inzet van het afgelopen kabinet Schoof.

[4:00:16] Dat moet ook de inzet blijven, dus ik wil daar graag een toezegging op van de minister.

[4:00:25] Voorzitter, het is geen nationale krop.

[4:00:27] Het is een invulling hoe wij dat denken het best kunnen geven ten aanzien van die Europese richtlijn.

[4:00:35] Er zijn ook andere manieren om dat te doen.

[4:00:37] Dit is in onze optiek de juiste.

[4:00:39] Maar we willen ook gewoon het gesprek verder aangaan.

[4:00:42] We hebben hier al heel veel gesprekken met het bedrijfsleven over, met een VNO-NCW, met een MKB Nederland, met een VMW, om te kijken wat mogelijk is.

[4:00:51] En die internetconsultatie is ook om daar het net op te halen.

[4:00:55] En als daar zaken neergezet kunnen worden, hebben we daar het gesprek met elkaar over.

[4:01:02] Ja, voorzitter, dit is een hele creatieve manier om iets niet de nationale kop te noemen.

[4:01:07] Maar ik heb volgens mij een hele concrete vraag gesteld of de minister bereid is en toe te willen zeggen om geen nieuwe nationale koppen bovenop bestaand Europees beleid te zetten en bestaande nationale koppen zoveel als mogelijk te schappen.

[4:01:21] Dat is een hele concrete toezegging, volgens mij, die ik vraag.

[4:01:23] En ik zou graag daar een antwoord op willen hebben van de minister.

[4:01:28] Voorzitter, dan is de antwoord nee, ik geef u geen toezegging.

[4:01:33] Heer Schutz had ook een vraag.

[4:01:36] Ja, maar als het de nationale kop is, en u had het over andere manieren om dat doel te bereiken, waarom in het voorbeeld wat de heer Huiting schetst zoekt men dan het

[4:01:52] het conflict met regel- en toepassingsmogelijkheid op, als er ook andere mogelijkheden openstaan dan dat, dan zou ik de consultatie veel breder doen en vooral ook vragen aan waterdrinkbedrijven wat zij de weg vinden om dit doel te bereiken, anders dan feitelijke drinkwaterbedrijven voor de bus te gooien om straks een enorme investeringslast op zich te halen.

[4:02:16] Dit waren twee interrupties, de minister.

[4:02:18] Ja, we nemen dat ook mee, heer Schoets, wat die drinkwaterbedrijven hebben.

[4:02:22] We zijn in overleg met die drinkwaterbedrijven.

[4:02:24] Het zijn ook data die mogelijk genoemd gaan worden en weet dit is ook aan een opvolger, een volgend kabinet om dit neer te gaan zetten, om daar het gesprek mee verder te gaan.

[4:02:35] En of dat dan ook zo heet gegeten wordt, die soep, is dan vers 2.

[4:02:39] Je moet nog naar een ministerraad.

[4:02:41] Dit is wat er in voorbereiding is.

[4:02:44] Als een volgend kabinet zegt, wij gaan dit niet doen, maar ik ga die stap nu niet zetten.

[4:02:48] Wij zijn op dit moment gewoon nog het een en ander aan het voorbereiden voor een mogelijk gesprek, een gesprek met de markt en daarna in de ministerraad.

[4:02:58] Mevrouw Van der Plas.

[4:03:00] op pagina 29 van het nieuwe coalitieakkoord.

[4:03:04] Onze ambitie blijft om onnodige nationale koppen op Europese regels te schrappen.

[4:03:09] Gaat de minister nu ook zelfs in tegen het nieuwe coalitieakkoord?

[4:03:14] Want het hoofdlijnenakkoord heeft dit ook al gemeld en dat blijkt dat deze minister daar ook tegen in gaat.

[4:03:21] Dat is niet het geval, mevrouw van der Blas.

[4:03:23] Nee.

[4:03:27] Ik denk dat we dit nu uitgebreid bediscussieerd hebben.

[4:03:31] Ik heb de minister een paar keer horen zeggen het is geen nationale kop en de Kamer zegt het is wel een nationale kop.

[4:03:35] Nou, gaan we dan nog even op en door.

[4:03:36] Meneer Heutink.

[4:03:39] Voorzitter, de vraag is of de minister nu en in de toekomst nationale koppen gaat schappen en nu in ieder geval wil zorgen dat er niet nog één bij komt.

[4:03:48] Mevrouw van der Plas wijst net terecht dat in het hoofdlijnakkoord en in het regeerprogramma waar deze minister zich aan gecommitteerd heeft nadrukkelijk staat dat we nationale koppen gaan schappen en dat we er in ieder geval geen meer bij doen.

[4:04:00] Nieuwe coalitiekort waar deze minister zich niet aan verbonden heeft, daar zal het waarschijnlijk ook in staan.

[4:04:06] Dat begrijp ik van mevrouw van der Plas.

[4:04:08] Maar mijn vraag is dus, als de minister zo duidelijk zegt ik ga dat niet toezeggen aan meneer Heutink dat ik die nationale kop er niet ga schappen.

[4:04:18] Wat doet hij dan met zijn regeerprogramma?

[4:04:21] Waarom wijkt hij daar dan vanaf?

[4:04:23] Twee interrupties.

[4:04:25] Ik kijk naar de proportionaliteit van het een en ander.

[4:04:28] Dat houden wij in ons achterhoofd.

[4:04:30] Met de gesprekken die we met het bedrijfsleven voeren.

[4:04:32] Die dit ook zo meteen gaan uitvoeren.

[4:04:34] Wat daar mogelijk is.

[4:04:36] Dat zijn geen onmogelijkheden die we daar vragen.

[4:04:38] Maar dat zal ook allemaal uit die internet consultatie gaan blijken.

[4:04:40] Dan zullen ook allemaal zienswijzen naar voren komen.

[4:04:42] Daar wordt u ook over meegenomen.

[4:04:44] Dan wordt het naar een ministerraad genomen.

[4:04:46] Die een aantekening gezet hebben onder wat mevrouw Van der Plas net genoemd heeft.

[4:04:50] En zo wordt die weging gemaakt.

[4:04:55] Vervolgt uw betoog.

[4:04:57] Dank u wel.

[4:04:57] Mevrouw Vennega Beems de Boer, D66.

[4:05:00] Hoe kan het vijf jaar duren om een meldplicht te introduceren voor grondwateronttrekkingen?

[4:05:06] Veel waterschappen hanteren al een meldplicht voor grondwateronttrekkingen.

[4:05:09] De introductie van een landelijke meldplicht hangt samen met een breder pakket van de voorgenomen wetswijzigingen die voortvloeien uit de inbreukprocedure voor de KRW.

[4:05:20] En het gaat daarbij ook om aanvullende vergunningverplichtingen.

[4:05:23] en om regels die voorschrijven dat toestemmingen regelmatig geactualiseerd worden.

[4:05:29] Het opstellen en afstemmen van het totaalpakket vergt de nodige tijd.

[4:05:33] Daar lopen we dus wel iets uit de tijd ten aanzien wat we dachten, omdat het gewoon net wat meer werk is.

[4:05:40] En het gaat daarbij ook om de gevallen waarin precies een meldplicht geldt.

[4:05:44] want het moet ook uitvoerbaar zijn.

[4:05:46] Naar verwachting gaat het ontwerpvoorstel in maart, dat is dus volgende maand, in consultatie en later dit jaar wordt het wetsvoorstel naar uw kamer gestuurd.

[4:05:57] De heer Ginwis, hoe staat het met het overleg van de Grevelingenmeer en de provincies Zeeland en Zuid-Holland en met de gemeente Schouwen-Duivenland?

[4:06:05] Liggen beide opties op tafel bij de minister, namelijk de verzoeting en het tweede doorlaatmiddel bij de Brouwersdam?

[4:06:12] Ik deel uw zorgen over

[4:06:14] de Delta werken.

[4:06:15] Juist daarom werken wij als Rijk samen met de regionale overheden aan een veilige, gezonde en aantrekkelijke Zuidwestelijke Delta.

[4:06:23] Zoals afgesproken bij het vorige debat met uw Kamer hebben we een gebiedsoverleg Zuidwestelijke Delta, hebben we ook het gesprek over de gevelingen gevoerd.

[4:06:31] En de conclusie hieruit is dat een zoetgevelingen vooralsnog geen optie is voor de korte

[4:06:38] nog voor de middellange termijn.

[4:06:40] En in dit overleg is door de partners, dus echt de regio, brede steun uitgesproken voor het maken van een doorlaadmiddel, dus de andere optie.

[4:06:49] Ik moet wel zeggen, daar hebben we op dit moment geen financiën voor.

[4:06:53] Ik heb ook

[4:06:54] de nieuwe regeerakkoord bekeken, dan moet u nog een keer goed naar gaan kijken wat we nu precies onder het mobiliteitsfonds en het Deltafonds zetten.

[4:07:04] Maar dan zou je dat kunnen doen.

[4:07:06] Het Deltafonds heeft op dit moment onvoldoende financiële middelen voor zo'n doorlaafmiddel.

[4:07:13] Heer Grinwis, hoe staat het met de uitvoering van motie 36.000J nummer 23, project nieuw Monacadam?

[4:07:22] Nou, de directeur-generaal die naast mij zit, die is naar Monacadam getogen en heeft daar ook een goed overleg gevoerd.

[4:07:28] Wat betreft Nieuw-Mollekedam, op 12 september heeft dat gesprek ook plaatsgevonden, samen met het ministerie van Vro.

[4:07:38] Daar is een constructief overleg geweest en de eigendomssituatie is wel complex, maar de gemeente Waterland, waar u woont, voorzitter, beraadt zich op het project.

[4:07:51] Dus daar is dan nu een eerste zet te voorzien.

[4:07:57] Mevrouw Boelsma, Hoekstra, Zoetwatervoorziening, NPOG en het Veenwijdenprogramma.

[4:08:02] Is de minister met mij eens dat juist de kennis van de grondgebruikers als input gebruikt moet worden om tot oplossingen te komen?

[4:08:10] Zelf komende uit het waterschap denk ik dat dat een goed gremium is.

[4:08:15] Luistert ook overal naar die 21 waterschappen.

[4:08:19] En mevrouw Boelsma, er zijn ook heel veel peilbesluiten die daar genomen zouden kunnen worden.

[4:08:25] Dat ligt ook daar.

[4:08:27] Dus we nemen de kennis van de agrariërs die daar ook in de verenigde vergaderingen van die waterschappen zitten, die daar ook geborgde zetels hebben, nemen we uiteraard ter harte om die kennis daar op tafel te leggen.

[4:08:45] Er is een interruptie.

[4:08:49] Oelsma Hoekstra.

[4:08:51] Al die oes.

[4:08:51] Ja, het is wat.

[4:08:53] Kom je uit Friesland, dan heb je zo'n achternaam.

[4:08:57] De vraag is op zich wel beantwoord, maar ik bedoelde ook de kennis vanuit de grondgebruikers, lees TBO's, Agradius, en de validering van proeven die daar ook worden gedaan, want dat mist ik nog wel eens, zodat je ook daar gebruik van zou kunnen maken.

[4:09:12] Ja, ook.

[4:09:13] We nemen dat ook mee.

[4:09:15] Maar het is ook echt bij de provincie waar ik dan weer vervolgens gesprekken mee heb, want anders ben ik ook wel met heel veel partijen in gesprek, hoe we dat dan het beste kunnen inregelen.

[4:09:25] Maar ik heb net een hele ronde KRW gedaan met de gedeputeerden die vervolgens weer de waterschappen zelf consulteren en waar ook echt die agrarische stem naar voren moet komen.

[4:09:37] Mevrouw Van der Plas, is de minister bereid vast te houden aan een koers waarin verzoeting, zoetwaterbeschikbaarheid en leefbaarheid in Zeeland centraal staat?

[4:09:47] Toch nog even een algemene opmerking.

[4:09:48] Ik heb wel zoetwater nodig om het vervolgens te kunnen verdelen.

[4:09:53] Verzilting is op termijn toch enigszins onafwendbaar.

[4:09:58] Kijkende naar de zeespiegelstijging, kijkende naar het gebrek van dat zoete water.

[4:10:03] En dat geldt niet alleen voor Zeeland, dat geldt eigenlijk langs de gehele Nederlandse kust.

[4:10:07] Rijk en regio in de Zuidwestelijke Delta zijn zich hier ook bewust van.

[4:10:13] Daarom hebben we ook een project, het uitvoeringsproject Elke Drupel Telt.

[4:10:18] Ik heb zelf ook de Zuidwestelijke Delta gewezen op de financiële mogelijkheden steun te krijgen voor een

[4:10:24] ja, toch een vierde trap van een RBCTI als je dat water, bij wijze van spreken, zou willen gebruiken.

[4:10:32] Daar zijn niet voldoende middelen voor alle 21 waterschappen, alle 315 waterschuiveringen voor, maar hier heb ik het echt onder de aandacht gebracht, net als de anderen, om hier toch eens naar te gaan kijken.

[4:10:45] Wij gaan ook het programma Zoet Water herijken en dat advies krijgt u dit jaar ook

[4:10:53] naar uw kamer toe.

[4:10:54] De uitwerkingen van laat ik wel aan een volgend kabinet.

[4:10:58] En op korte termijn is het opvangen van regenwater en het behoud van zoetwaterlenzen het belangrijkste in Zeeland in combinatie, in mijn optiek, voor de wat minder langere termijn van zo'n waterzuiveringsinstallatie om dat te gaan hergebruiken.

[4:11:11] Mevrouw van der Plas heeft een vraag.

[4:11:14] Wat is het herijken van het zoetwaterbeleid?

[4:11:19] Kan de minister daar alvast een beetje inzicht in geven?

[4:11:22] Want herijken kan zowel de goede of de verkeerde kant op gaan.

[4:11:35] Dat is het Delta-programma Zoet Water, wat daarover adviseert.

[4:11:40] En daar komen ook adviezen van naar voren.

[4:11:43] Nieuwe inzichten, elke druppel telt, best practices, pilots die daar gedraaid worden, binnen bestaande subsidiale gremia.

[4:11:52] En zo geven we daar vorm aan.

[4:11:56] Mevrouw Van der Plas.

[4:11:58] Ja, ik hoor veel ambtelijke taal, dus veel wijzer word ik daar niet van.

[4:12:05] Wat ik wel vind, is Nederland staat bekend om de strijd tegen het water al eeuwen.

[4:12:11] En ik proef hier toch een beetje in antwoord van de minister dat ja, verzeelting, ja, dat gaat nou eenmaal gebeuren.

[4:12:17] Daar moeten we ons bij neerleggen.

[4:12:18] Waarom blijven we niet strijden tegen het water en in dit geval ten gunste van zoetwater?

[4:12:26] We blijven hier ook tegenstrijden.

[4:12:29] We zien wel een tendens komen, dat het allemaal wel uitdagender wordt.

[4:12:33] Vandaar dat we ook allerlei projecten hebben neergezet, studies.

[4:12:36] Meebewegen is daar één van.

[4:12:38] Meegroeien is er nu laatst bijgekomen.

[4:12:41] Maar wat daar dan de precies juiste strategie is, dat is nog te bezien.

[4:12:45] We hebben ook havenactiviteiten.

[4:12:47] Dus als je meegroeit naar buiten toe, moet het niet zo zijn dat het Rotterdamse havenbewijs soms sprekelijk niet meer toegankelijk is of de haven van Harlingen.

[4:12:54] En zo maken we wel een stap ten aanzien van die rapportages die nu zijn gedaan.

[4:12:59] Maar er moet nog wel een beleidskeuze worden gemaakt.

[4:13:03] Wat gaan we nu doen, wanneer en wat gaat het ook kosten?

[4:13:09] Tot slot.

[4:13:10] Ik wil de minister en zeker ook de ambtenaren van het ministerie er wel even op wijzen dat zowel Zeeland als Groningen de groentetuinen van Nederland zijn.

[4:13:23] Vele mensen in de wereld worden daarmee gevoed.

[4:13:25] De pootgoed aardappelsector kan met het pootgoed bijvoorbeeld alleen al 800 miljoen mensen in de wereld voeden door het pootgoedmateriaal ter beschikking te stellen.

[4:13:37] Ik wil er wel heel erg op drukken dat dat belang echt bovenaan moet staan, ook vanwege onze weerbaarheid qua voedselzekerheid.

[4:13:45] Dat waren twee interrupties en wij spreken hier de minister aan, niet de ambtenaren.

[4:13:49] De boodschap is duidelijk.

[4:13:52] Vandaar ook die RBCTI-optie, maar ook andere zaken.

[4:13:56] De RBCTI-optie is één van de opties.

[4:13:59] Hier moeten we wel voldoende zoet water gaan houden, maar het wordt wel een uitdaging met elkaar.

[4:14:04] Die uitdaging gaan we aan en daar nemen we iedereen in mee.

[4:14:08] Wat we dan gaan doen ten aanzien van zowel waterveiligheid, maar ook ten aanzien van die zoetwaterstrategie.

[4:14:14] We doen daar niet voor niks elke druppel telt.

[4:14:16] We nemen ook

[4:14:17] U hoopt absoluut in mee wat daar gebeurt.

[4:14:20] Volker Raksomeer, we zijn continu bezig met studies, maar om nu bij het Pannederskanaal een regelwerk te maken, dat gaat niet helemaal tot aan Zuidwest-Nederland.

[4:14:28] Dat is ook het probleem.

[4:14:29] Ik heb wel zoet water nodig om daar al een verdeelsleutel te maken.

[4:14:33] Dus we moeten het ook echt in de regio gaan zoeken met elkaar om dat hemelwater veel beter te benutten, op te slaan voor een langere periode.

[4:14:41] Het verdampt ook.

[4:14:43] Dat zijn de punten.

[4:14:44] Groningen, maar ook Zuidwest-Nederland,

[4:14:46] gelet op die weerbaarheid van de voedselvoorziening die in deze regio plaatsvindt.

[4:14:58] Mevrouw van der Plas, wil de minister voor 25 juni een rond de tafel gesprek met technische experts organiseren?

[4:15:06] Ik zie dat mevrouw Van der Klas ook in de vergadering had gezegd dat ze dit voorstel ging doen bij de procedurevergadering, dus daar hoeft u niet op te reden.

[4:15:13] Dat klopt.

[4:15:14] Ik heb gezegd dat ik dat zelf ga aanvragen, dus dat geldt niet.

[4:15:19] Heel goed.

[4:15:19] Mevrouw Bromet, incident Amersfoort met kookadvies kraanwater.

[4:15:23] Zijn het incidenten en hoe kwetsbaar is onze drinkwatervoorziening voor besmetting en vervuiling?

[4:15:29] Het aantal meldingen is niet hoger dan in het verleden.

[4:15:33] Wel is het aantal, wel het aantal grootschalige kookadviesen.

[4:15:38] Drinkwaterbedrijven reageren goed op de incidenten en nemen direct maatregelen om de volksgezondheid te beschermen.

[4:15:45] En de IL&T inspectie,

[4:15:48] Die zal ook de incidenten evalueren.

[4:15:51] We volgen het op de voet.

[4:15:53] We zien ook toch wel de signalen ook vanuit de Vewin komen op het gebied van waterkwaliteit.

[4:16:01] Dus die uitdagingen is daar wel groot.

[4:16:04] Vandaar dat ook in dit geval we echt zeer zorgvuldig moeten omgaan met die waterkwaliteit, want het heeft ook effect op je drinkwatervoorziening.

[4:16:13] Met alle investeringen die deze sector moet gaan maken, we hebben wat meer ruimte gegeven, maar dit is volgens mij ook precies de reden waarom we dit allemaal doen.

[4:16:22] En allemaal is toch scherper aan de wind varen binnen het mogelijke, want we willen ook niet het bedrijfsleven hier weg hebben.

[4:16:31] We moeten daar de juiste set van maatregelen op de mat leggen.

[4:16:34] Vrouw Bromet, sabotage, de weerbaarheid van de drinkwatervoorziening in dit geval.

[4:16:41] Waar staan we voor en is het leidingstelsel zo niet ingericht, net zo ingericht dat we snel straten of wijken kunnen isoleren, desnoods met de hand.

[4:16:49] politieke situatie neemt het aantal dreigingen toe.

[4:16:53] Ook voor drinkwatervoorziening.

[4:16:56] Diverse drinkwaterbedrijven zijn hier echt mee bezig.

[4:16:59] We hebben ook een landelijke aftrap gedaan op het gebied van weerbaarheid.

[4:17:03] Die oefeningen waar u het net over had, dat zijn ook allemaal momenten waar je met je met andere partijen in de werheid van je toeleveranciers

[4:17:11] stappen kunt gaan zetten.

[4:17:13] Maar op grond van de drinkwaterwet bereidt de drinkwatersector zich hiervoor voor.

[4:17:18] De sector stelt met behulp van verstorings- en risicoanalyses leveringsplannen op en de INT ziet daarop toe.

[4:17:27] We zijn nu ook begonnen met het spoor, met de heer Christopher van der Maat, maar we gaan langs alle kritieke sectoren van IL&T om hier op een hoger niveau te komen.

[4:17:39] Zelf ben ik wel voorstander van grootschalige oefeningen, want daar komen ook weer zaken in naar voren.

[4:17:44] Iedereen is er wel mee bezig.

[4:17:47] We hebben een aantal goede sessies gehad, maar dit is werk in uitvoering, continu.

[4:17:51] Mevrouw Brommet, ik ga verder met u. Moeten we voor onze weerbaarheid ook denken aan de collectieve waterzuiveringsinstallaties waar we regenwater in tijden van nood kunnen zuiveren?

[4:18:02] Dat doen de drinkwaterbedrijven al.

[4:18:04] op grond van de drinkwaterwet bereiden de drinkwaterbedrijven zich hier op voor.

[4:18:10] Laatst was wel een video die we ook gedeeld hebben via de sociale mediakanalen van het ministerie met de directeur van Dunea.

[4:18:19] Daar zat wel een lengte aan van hoever de

[4:18:23] fossiele brandstof of in ieder geval de brandstof voor de generatoren toereikend is, rond de twee, drie weken, maar dat varieert per bedrijf en dan heb je daar ook wel een vervolgplanning nodig.

[4:18:36] Diverse waterschappen, Delfland, maar ook Hollandse Delta zijn ook aan het kijken van wat is nou de strategie, moet je niet wat zaken gezamenlijk inkopen, wellicht een strategische

[4:18:47] plek voor dan die extra brandstof voor die generatoren.

[4:18:52] Drinkwaterbedrijven zijn onze collectieve waterzuiveringen.

[4:18:55] Zij zijn als beste in staat om te zorgen voor veilig drinkwater.

[4:18:59] En daarbij wordt ook ingekeken op wijken en op centrale punten voor zo'n verdeelpunt.

[4:19:04] En daar kunnen burgers dan ook water gaan halen.

[4:19:10] Dit kost iets hier niet nu aanwezig, maar die had een vraag over de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat het doel van de drinkwaterbesparing in de huidige maatregelen niet gerealiseerd gaan worden.

[4:19:21] Welke maatregelen heb ik sinds de ingezet?

[4:19:26] En welke raden we ook het volgende kabinet aan?

[4:19:29] We hebben niet stilgezeten met de uitvoering van een nationaal plan van aanpak drinkwaterbesparing.

[4:19:36] Er zit veel energie met heel veel partners op, 20% reductie bijvoorbeeld voor

[4:19:42] bedrijven, 2035 wel als deadline.

[4:19:46] En als ik terugkijk op de afgelopen twee jaar uitvoering, dan zie ik mooie stappen, zoals de lanceren levenmetwater.nl, maar ook pilots bewust bouwen en waterscans bij bedrijven.

[4:19:59] Dat gaat dan al veel al ook via de brancheverenigingen, in dit geval de Vemwe, om die waterscans ook uit te voeren.

[4:20:07] En er moeten nog wel stappen gezet worden.

[4:20:08] We zijn er nog niet.

[4:20:10] We hebben ook het advies gezien, tenminste de rapportage van de Algemene Rekenkamer en voor de zomer zal ik u ook informeren wat we allemaal gaan doen hier omtrent ten aanzien van de Algemene Rekenkamer.

[4:20:24] We hebben een extra workshop gehouden om elkaar op de hoogte te houden en voor de zomer kom ik met additionele informatie richting uw kamer.

[4:20:34] Mevrouw Boelsma Hoekstra, kan de minister toezeggen

[4:20:39] om meer werk te gaan maken van de campagne drinkwaterbesparing?

[4:20:42] Nou, je zou bijna zeggen we gaan het potje van Spitsmeide hier neerzetten, want het moet wel zin hebben.

[4:20:49] Dat ben ik met de heer Heutink helemaal eens.

[4:20:52] Op het moment dat we geen zoden aan de dijk zetten, dan moet je ook een conclusie gaan trekken.

[4:20:57] Hier gaan we wel mee beginnen.

[4:21:00] Samen met de bedrijven, de drinkwaterbedrijven, maar dat zullen we ook gaan evalueren.

[4:21:04] Daar moeten wel meters gemaakt worden, want als het voor de bühne is of als het niet werkt, dan doen we met het overheidsgeld de verkeerde zaken.

[4:21:13] Met alle betrokken partijen gaan we dit doen.

[4:21:17] De nationale publiekscampagne Drinkwaterbesparing.

[4:21:21] Er is een interruptie van mevrouw Boelsma Hoekstra.

[4:21:25] Ja, dank u wel, voorzitter.

[4:21:26] Nou, ik ben even verbijst.

[4:21:29] Het is een beetje overdreven, maar ik hoor helemaal geen enthousiasme bij de minister.

[4:21:33] En dat is gewoon teleurstelling, want ik heb geschetst in mijn bijdrage hoeveel impact... En toevallig hadden we het onder de lunch nog over dat er meerdere mensen die impact gevoeld hebben in onze jeugd.

[4:21:44] En als je aan de voorkant al zegt het moet wel zin hebben, dan weet ik al dat het aan de achterkant niet gaat slagen.

[4:21:49] Dus ik zou zeggen... Ja, zet hem op.

[4:21:54] Of geef hem door.

[4:21:57] Nou, dan interpreteert u mijn woorden wellicht verkeerd, maar ik ben wel van het meten is weten.

[4:22:03] Dus we gaan vol enthousiasme erin.

[4:22:06] We kunnen allemaal misschien, wat ik twee jaar geleden wat minder op mijn netvlies heb gehad, is eigenlijk de 130 liter per persoon per dag en hoe dat zich verdeelt naar de wasmachine, et cetera.

[4:22:16] Dus die bewustwording, dat is alleen maar goed.

[4:22:19] We gaan hier met heel veel

[4:22:20] experts naar kijken, veel enthousiasme.

[4:22:24] Maar er komt ook een moment van evaluatie, zoals we dat met alle publieke campagnes doen.

[4:22:28] En daar moet wel tractie komen.

[4:22:32] Dat kun je nog een tweede kans geven, maar uiteindelijk meten is weten.

[4:22:38] Hoe gaat de minister dan voor zorgen dat ik niet straks na afloop van een campagne opnieuw schriftelijke vragen moet stellen omdat het weer een fiasco is en we drie ton verder zijn en daarmee dus van de regen in de drup zijn?

[4:22:48] Hoe gaat de minister dat dan voorkomen?

[4:22:56] Door een goede campagne te voeren is één ding, maar ik wil ook echt wel die evaluatie daarna doen.

[4:23:03] Dus we gaan er met goed enthousiasme in.

[4:23:05] Maar als we met alle kennis en kunde geen tractie weten te maken.

[4:23:10] Betutteling is wellicht een woord, maar het heeft wel zin.

[4:23:13] Ja, dan heb je het niet nodig.

[4:23:15] Maar kijkende naar die 20 procent in 2035, kijkende naar dat potentieel, is dit wel iets waar we onze schouders onder gaan zetten met relatief weinig geld.

[4:23:25] En de campagneslogo is alvast van de regen in de drup.

[4:23:30] Ik had hem zelf kunnen verzinnen, voorzitter.

[4:23:34] Kijk, het gaat wel weer over belastinggeld en ik weet dus niet hoeveel geld eraan gespendeerd kan worden.

[4:23:38] Misschien dat de minister dat nog kan zeggen.

[4:23:40] Alleen als we vooraf niet weten of het effect heeft en we smijten er wel weer op nieuw belastinggeld tegenaan en dat we dan achteraf moeten gaan kijken of het zinvol is geweest.

[4:23:47] Ja, volgens mij is dat niet

[4:23:49] Not the way to go.

[4:23:50] Volgens mij moeten we het zeker weten dat het effect gaat hebben.

[4:23:53] Anders moet je het gewoon niet doen en dan kunnen we dat geld denk ik beter besteden aan andere dingen die ook heel erg belangrijk zijn.

[4:24:00] Ik ga u wat meer informatie toekomen over deze campagne.

[4:24:04] Ook kijkende naar dat smitsbeiden, dan weet ik dat het behoorlijk in de picture is gekomen.

[4:24:08] Dus de argumentatie hierachter.

[4:24:12] Maar laten we scherp zijn op dit soort campagnes met elkaar.

[4:24:15] Want als het geen zin is, moeten we niet te lang door laten gaan.

[4:24:18] Maar wij gaan niet iets beginnen als we aan de voorkant al weten dat het geen zin heeft.

[4:24:22] Daar ga ik met mevrouw Boelsma-Hoekstra helemaal in mee.

[4:24:26] Maar ik geef u wat meer informatie en ik hou u ook op de hoogte van dit soort campagnes.

[4:24:30] En dat is dan niet over een jaar of twee.

[4:24:33] Het moet wel wat tractie hebben.

[4:24:35] We gaan aan de voorkant met deze brief die ik u toekom, al wat meer informatie geven wat onze uitgangspunten waren.

[4:24:41] En dan worden we met elkaar veel enthousiaster.

[4:24:44] Ik kan u aangeven wanneer die brief komt voor de toezeggingenlijst?

[4:24:48] Dat kan ik binnen de maand toe komen.

[4:24:52] Mevrouw, ik heb een boelsmaalhoekstra.

[4:24:56] Ik blijf me... Ik moet oefenen, maar u krijgt het woord.

[4:25:04] Waarschijnlijk wendt het wel.

[4:25:06] Dank voor die toezegging en even... Ik denk dat de kosten wel voor de baar te gaan.

[4:25:11] Dus ik zie dit als campagne wel heel zinvol.

[4:25:13] Dus ik hoop dat het enthousiasme wat ik probeer over te brengen ook bij u... U zei al dat land haar en ook overgebracht wordt.

[4:25:23] Helder.

[4:25:25] Vervolgt u de beantwoording.

[4:25:28] Mevrouw Boelsma, Hoekstra.

[4:25:29] Zou de minister een kaart kunnen brengen hoe we de eindeloze bezwaarprocedures kunnen imperken?

[4:25:40] Ja, ik kijk ook nog heel even naar het rapport van Wenning.

[4:25:46] Daarin worden ook adviezen gegeven over

[4:25:51] de bezwaarprocedures en dat dat eigenlijk gelimiteerd zou moeten gaan worden.

[4:25:55] Dat laat ik ook aan de volgende club om die zaken verder handen en voeten te gaan geven.

[4:26:01] Maar daar staan wel beperkingen ten aanzien van de bezwaarprocedures genoemd.

[4:26:07] Het realiseren van een drinkwaterwinning heeft potentieel een grote invloed op de leefomgeving.

[4:26:12] Op grond van de Algemene Wet Bestuursrecht staan besluiten open voor beroep en bezwaar.

[4:26:17] Dus daar hebben we nu wel mee te doen met elkaar.

[4:26:21] Dit biedt zeker ook versnellingsmogelijkheden.

[4:26:24] In Brabant en Overijssel wordt nu gewerkt aan de inzet van projectbesluiten.

[4:26:30] Er wordt ook gewerkt aan de rapportage van het actieprogramma Beschikbaarheid Waterbronnen.

[4:26:35] De knelpunten bij vergunningverlening worden hierin ook meegenomen.

[4:26:40] Deze worden in het BO, bestuurlijk overleg water, van 4 april vastgelegd.

[4:26:46] En ik kan u toezeggen deze te kunnen delen met de Kamer.

[4:26:52] De heer Sjoerds, wat is de stand van zaken van de toezegging om te onderzoeken welke sectoren afhankelijk zijn van drinkwater?

[4:26:59] Wanneer ontvangt de Kamer deze resultaten?

[4:27:03] Het is belangrijk dat bedrijven die drinkwater nodig hebben, dit ook geleverd krijgen.

[4:27:08] Het motto is, blijft het juiste water voor het juiste gebruik.

[4:27:12] Heeft iedereen drinkwater nodig of zouden bedrijven ook een demi-waterregeling kunnen doen met alle niet-voorzuiveringen op eigen terreinen of niet?

[4:27:21] Of is het gewoon makkelijk dat je dan drinkwater gebruikt?

[4:27:23] Is het wel eens goed onderzocht?

[4:27:25] Sinds de zomer van 2024 zijn de drinkwaterbedrijven bezig met het in kaart brengen van de zakelijke afnemers.

[4:27:34] Hoe deze zijn te typeren, hoeveel water ze gebruiken en of ze dan ook echt daadwerkelijk drinkwater nodig hebben.

[4:27:41] Drinkwaterbedrijven beschikken als enige over die gegevens, maar het is toch wat lastiger dan dat we dachten.

[4:27:48] Ik ben daarover in overleg met de sector.

[4:27:51] Wanneer er meer gegevens beschikbaar zijn, kunnen we pas een volgende stap zetten.

[4:27:55] Ik heb even geen...

[4:27:56] tijdslijn, maar kijkende naar de eerdere deadline zijn we hier wel druk mee bezig.

[4:28:04] Houdt op zes maanden dat we in ieder geval wel een rapportage doen hoe we hiermee verder zijn, want als het tot niks leidt, weet u dat in ieder geval ook.

[4:28:13] Maar we moeten hier die scherpte met elkaar zoeken, 20, 35, 20 procent, zodat ook investeringen naar een demiwater in plaats van een drinkwater gemaakt kunnen worden.

[4:28:24] Heb ik wel de sector bij nodig?

[4:28:26] We zijn ermee bezig.

[4:28:27] De heer Huiting heeft een vraag.

[4:28:30] Hoe weerhoudt zich dat dan tot de leveringsplicht vanuit de Waterwet richting drinkwaterbedrijven?

[4:28:40] Het gaat hier ook echt om de bedrijven die het echt nodig hebben.

[4:28:45] Het zijn ook bedrijven die wellicht een demiwatermogelijkheid hebben, maar die nu gewoon drinkwater gebruiken omdat de infrastructuur ligt of dat het makkelijk is.

[4:28:54] Op het moment dat het verplicht is volgens de drinkwaterwet, zie ik eigenlijk geen handelingsperspectief om daar aan te gaan tornen qua veiligheid.

[4:29:01] Het moet wel allemaal kunnen in dat plaatje.

[4:29:06] Duidelijk antwoord, voorzitter van de minister.

[4:29:08] Een vervolgvraag.

[4:29:10] Kan hij iets zeggen over de aard van de complexiteit waar hij tegenaan is gelopen?

[4:29:14] Waar hangt het op?

[4:29:18] Tweede termijn, voorzitter.

[4:29:19] Kom ik daarop terug.

[4:29:23] Kijk, de drinkwaterwet voorzitter die stelt dat drinkwaterbedrijven gewoon de primaire taak hebben om voldoende drinkwater van goede kwaliteit te leveren aan consumenten en andere afnemers.

[4:29:35] Nou dat is dat brede begrip en andere afnemers kunnen dus ook bedrijven zijn.

[4:29:40] Dus als we dit dan doen en ik snap het uitgangspunt, maar komt dat dan niet op gespannen voet met dit uitgangspunt in de drinkwaterwet?

[4:29:50] Ja, dat ga ik wel vermijden.

[4:29:51] Het is nu echt van laaghangend fruit... van waar kunnen we een bedrijf verleiden zonder dat we inbreuk doen aan die wet.

[4:29:58] Om toch over te stappen naar een andere vorm... wanneer je die waterkwaliteit niet van die hoogte nodig hebt... maar bijvoorbeeld een demi-watermogelijkheid.

[4:30:05] We hebben nu ook een groot project in Emmen, de Ultieme Waterfabriek.

[4:30:09] Daar is ook het bedrijfsleven, Royal Haskoning, et cetera... een heel consortium bezig om te kijken van wat zouden we nog kunnen doen...

[4:30:16] Want soms kun je met een additionele zuivering toch op een demi-waterniveau komen zonder dat je naar drinkwater moet.

[4:30:21] Ik denk dan niet aan de voedsel- en drinkdrankindustrie.

[4:30:25] Daar is in mijn optiek geen discussie over.

[4:30:28] Het gaat ook echt om de besparingen daarna.

[4:30:30] Ander type water, het hele palet.

[4:30:33] Maar we hebben wel te maken met voedselveiligheid.

[4:30:36] Daar gaan we niet aan toornen.

[4:30:41] Zit u nog steeds in het blokje zoetwater of is het bijna klaar?

[4:30:44] Nog twee en dan ga ik naar de volgende.

[4:30:46] De heer Schoets, waar zitten volgens de minister de knelpunten en wat is nodig om de procedure samen met de provincies te versnellen?

[4:30:53] Het proces van plant tot oplevering van een nieuwe drinkwaterwinning kost inderdaad veel tijd.

[4:31:00] En in de voortgangsrapportage van het actieprogramma Beschikbaarheid van drinkwaterbronnen, die in het bestuurlijk overleg water van 4 april worden besproken, zullen de knelpunten bij de vergunningverlening aan de orde komen en deze ook de mogelijkheden om die op te lossen.

[4:31:15] Er zijn verschillende knelpunten, zoals stikstofruimte of een afweging van andere belangen.

[4:31:20] Ik kan u toezeggen dat deze rapportage met u gedeeld gaat worden.

[4:31:24] Mevrouw Vellinga Beems de Boer.

[4:31:27] Wat voor maatregelen neemt de minister om brakwaterwinning of ontstilting mogelijk te maken?

[4:31:32] U had het ook over een voorbeeld van Brabant Water.

[4:31:35] Ik ben bekend met het voorbeeld om van brakwater zoet water te maken.

[4:31:39] In dit geval dan drinkwater.

[4:31:41] Er zijn diverse plekken waar drinkwaterbedrijven proeven uitvoeren op het gebied van ontstilting.

[4:31:47] En als onderdeel van het NWP is het voornemen om de gehele hoofdwatersysteem een drinkwaterfunctie te geven.

[4:31:54] Daarnaast is het ook nodig om een aanpassing van het BKL, besluit kwaliteit leefomgeving, te realiseren dat nu geënt is op een situatie dat je drinkwater maakt van zoetwater.

[4:32:05] Dat is dan zo'n knelpunt.

[4:32:07] En als we dat dan beslechten heb je weer meer handelingsperspectief wanneer het niet om zoetwater gaat.

[4:32:13] We hebben hier ook ervaring op de eilanden mee.

[4:32:15] Zover het kopje.

[4:32:18] Dank u wel.

[4:32:19] Dit waren de vragen over zoetwater.

[4:32:21] Als niemand daar meer vragen over heeft, dan kunnen we door naar het volgende kopje, dat is wateroverlast.

[4:32:28] Als koelwater in Varia zit... Kom ik op terug?

[4:32:32] Koelwater komt nog.

[4:32:33] Wateroverlast.

[4:32:36] De heer Grindewijs.

[4:32:39] Gemaal IJmuiden.

[4:32:40] Ja, ik had me een brief doen toekomen, ook met een bandbreedte van de kosten.

[4:32:44] Gewoon een beetje om een look and feel te geven, zonder dat wij ons daarmee op achterstand zetten voor de komende aanbesteding.

[4:32:52] Maar die komende aanbesteding, daar hebben we wel toch ook het pleidooi van mevrouw Vennega nodig voor die additionele middelen in de documentatie die ik ook gezien heb.

[4:33:05] Laat daar geen misverstand over zijn, want we praten over enorme bedragen.

[4:33:09] We praten ook over een tijdspanne.

[4:33:14] Mij wordt gevraagd wat daar te lezen is.

[4:33:18] Op dit moment ga ik er dan vanuit dat die 1,1 miljard ook te realiseren is vanuit zowel het Delta Fonds als het Mobiliteitsfonds.

[4:33:28] Want anders hebben wij onvoldoende middelen voor het gemaal IJmuiden.

[4:33:31] We gaan natuurlijk ook nog goed kijken naar de financiering.

[4:33:35] Dat heb ik aan de heer Verdaas ook meegegeven, onze Delta-commissaris, om ook creatief te kijken naar alternatieve bekostiging.

[4:33:43] Maar dit zijn wel enorme bedragen.

[4:33:47] De druk op het Deltafonds is gewoon groot.

[4:33:49] En dan heb ik het nog niet eens over dezelfde investering die je ook in de afsluitdijk zou moeten gaan doen.

[4:33:55] Dat zijn toch wel de twee hoofdthema's op het gebied van die veiligheid die daar op gespannen voet zijn.

[4:34:02] Ik zie op dit moment

[4:34:03] geen mogelijkheden om wat te versnellen.

[4:34:06] De heer Grindewist meldde dat ook.

[4:34:08] We hebben een projectbesluit, we hebben een planfase, we hebben een aanbesteding, we hebben milieuvergunningen.

[4:34:15] Dus stel dat het geld vandaag op mijn rekening zou staan, dan heb ik tien jaar nodig.

[4:34:21] Dat zijn gewoon de doorlooptijden.

[4:34:24] Daar ligt het niet aan, ook niet aan de hoeveelheid mensen die erop zitten.

[4:34:28] Maar we zijn op dit moment nog bezig met een tweetal varianten.

[4:34:32] We begonnen bij tien.

[4:34:33] We zijn bezig met de waterschappen, nauw betrokken.

[4:34:37] Ik denk dat we daar misschien ook nog een beroep op gaan doen voor een stukje bekostiging.

[4:34:41] Die gesprekken lopen nog allemaal, maar het is een complex verhaal, want de winkel is open, terwijl we ook zometeen gaan verbouwen.

[4:34:49] We kunnen hem niet uit gaan zetten, het spuigenmaal.

[4:34:51] Vier miljoen mensen die erachter zitten, dus qua importantie is hier geen discussie over.

[4:35:00] De zaken komen allemaal uit 1940, dus het is ook aan de ene kant logisch dat het einde levensduur in zicht komt.

[4:35:09] De minister gaf... Dus dat is eigenlijk mijn antwoord op die vraag, ook van mevrouw Vennega Beemsterboer ten aanzien van versnelling.

[4:35:18] Extreme regen.

[4:35:20] Is de minister met mij eens dat alle kwetsbare gemeenten noodplannen moeten hebben voor zulke overstromingen?

[4:35:25] Gemeenten werken zelf aan lokale stresstesten en de risicodialogen.

[4:35:29] En het is aan de veiligheidsregio en de inliggende gemeenten om zich voor te breiden op de mogelijke risico's.

[4:35:36] Na de extreme bui in Enschede in 2024 zien we ook nog dat we veel meer van dit soort wijken hebben.

[4:35:44] contact opnemen met mijn collega van Justitie en Veiligheid.

[4:35:49] We betrekken dit ook bij de nationale aanpak wateroverlast die we aan het einde van 2026 zullen gaan opleveren.

[4:35:59] Mevrouw Vennega, daarnaast benoemt het OVV, Onderzoeksraad voor de Veiligheid, ook een lijst aan maatregelen die de minister kan nemen in een nationale aanpak zoals de grotere rioolcapaciteit, informatie over grondwaterstanden, et cetera.

[4:36:13] Ik begrijp dat de minister deze aanpak aan de volgende kabinet laat, maar kan hij ook alvast toezeggen dat er een voorbereiding in gang is gezet?

[4:36:20] Nou, die toezegging kan ik doen.

[4:36:22] De voorbereidingen zijn in volle gang gezet en in de Kamerbrief over wateroverlast van november 2025 ben ik ingegaan op de effecten van de grootschalige regenbui, de lopende acties van wateroverlast en het komende jaar wordt er gewerkt aan het verder in kaart brengen van de gevolgen van extreme regen.

[4:36:40] Dat was ook in de brief aangekondigd.

[4:36:42] We zijn daar ook met de waterschappen bezig, met de IPO, met de VNG.

[4:36:48] Eind 2026 laat ik de resultaten van die nationale aanpak wateroverlast aan de Kamer zien.

[4:36:54] Mevrouw Vellinga, Beemstukboer.

[4:36:56] Wat is de rol van de natuurherstelwet in het tegengaan van wateroverlast?

[4:37:00] Hoeveel geld besparen we met groene maatregelen?

[4:37:05] Dit jaar wordt onder leiding van LVVN een natuurplan opgesteld en dat onderdeel bepaald gebied wordt door het ministerie van VRO uitgewerkt.

[4:37:13] Dus wel samenwerken in dit geval.

[4:37:15] En op dit moment is er nog weinig kwantitatieve gegevens over een mogelijke besparing te melden.

[4:37:24] Bekend is wel dat de natuurinclusieve oplossingen lokaal kosteneffectief kunnen zijn door hun meervoudige baat.

[4:37:32] Wordt vervolgd zou ik zeggen.

[4:37:34] Mevrouw Bromet, wat is de reactie van de minister op de uitspraak van Greenpeace in Bonaire?

[4:37:41] Er is vandaag een brief naar u onderweg vanuit het kabinet.

[4:37:46] Dat is niet al meteen een hele duiding.

[4:37:49] Dat laten we ook over aan het volgende kabinet, maar dit geeft u al wel wat informatie over een aantal zaken.

[4:37:55] Mitigatie, klimaatadaptatie, een eiland dat laag ligt, een behoorlijke opgave.

[4:38:01] en een scherpe uitspraak vorige week, die we gezien hebben met elkaar.

[4:38:06] Dus dit gaat nog heel wat discussie opleveren om hier verder over te spreken.

[4:38:16] Maar eerst zijn wij bezig met de nadere en zorgvuldige bestudering van de uitspraken, voorzitter.

[4:38:28] Vrouw van Plas.

[4:38:30] Voorzitter, heeft de minister het draadje op Twitter gezien van de Volkskrantjournalist Maarten Keulemans over deze uitspraak?

[4:38:39] Die heb ik nog niet opgenomen, mevrouw Van der Plas.

[4:38:43] Dan wil ik de minister verzoeken dat toch te doen en daar in de tweede termijn op terug te komen, want deze journalist stelt wel hele goede vraagtekens bij deze uitspraak.

[4:38:56] Dat zal ik doen.

[4:38:57] Weet, de kabinetsreactie is niet een duiding.

[4:39:01] Dus dat is echt aan het volgende kabinet.

[4:39:03] Maar ik neem alles mee tot nu toe.

[4:39:05] Maar die brief is, wat ik net heb begrepen, onderweg naar u. Die is er al, hoor ik.

[4:39:12] De brief is er al, dus die kunt u lezen.

[4:39:14] Dank u wel.

[4:39:17] U wilt dat de minister het Twitter-draadje gaat lezen?

[4:39:21] Ja, dit is een wetenschapsjournalist en die hebben we al te hoog in het verhandel staan, de wetenschap.

[4:39:28] En dat zou ik inderdaad graag willen.

[4:39:30] Kort gezegd is zijn conclusie wat een broddelwerk, die uitspraak.

[4:39:35] Dus ik wil wel graag een reactie van de minister.

[4:39:40] Ik zal het Twitter-draadje gaan lezen, mevrouw Deventer-Las.

[4:39:47] We gaan overstappen van het blokje wateroverlast naar waterveiligheid.

[4:39:59] Hoe is de motie tot verkenning op de doorlooptijd van de projecten te verkorten ingevuld?

[4:40:03] Op welke wijze zijn de waterbouwers, die ook vandaag aanwezig, betrokken bij de beschreven herijking?

[4:40:11] is niet teveel een intern proces geweest tot nu toe.

[4:40:16] Versnelling van onze waterveiligheidsprojecten is een terecht punt van de heer Ginwis.

[4:40:21] Zelf was ik aanwezig bij de Meanderende Maas eerder deze week om ook juist over die versnelling te praten.

[4:40:27] De uitvoering, die gaat goed.

[4:40:29] We zitten echt in die planfase daarvoor waar je toch een aantal zaken zou kunnen neerzetten.

[4:40:36] En dat is ook behoorlijk complex.

[4:40:39] Vorige week woensdag was dat werkbezoek.

[4:40:41] De uitwerking van deze thema's wordt gedaan in afstemming met de taskforce Delta-technologie.

[4:40:47] Hierin zitten de NL-ingenieurs, de Vereniging van Waterbouwers als Bouwend Nederland, om toch die versnelling te gaan realiseren.

[4:40:56] Maar zelf denk ik dat het project De Meanderende Maas een goed voorbeeld is om de verschillende waterschappen alles bij elkaar te betrekken met zo'n enorm project.

[4:41:07] en daar dan ook echt het net op te gaan halen van de evaluatie.

[4:41:10] Waar zou het nog sneller kunnen?

[4:41:12] Ik denk zelf dat daar nog echt wel wat stappen te maken zijn.

[4:41:15] Zo draagt het verruimen van een fast lane, Engelse terminologie, vereenvoudiging van de projectbegeleiding op, projectafspraken aan de voorkant maken bij de reductie van bureaucratie,

[4:41:26] Maar het is wel een behoorlijke complexe puzzel hoe wij de milieuwetgeving af en toe ingeregeld hebben.

[4:41:33] Vandaar dat ik dit soort projecten, om te kunnen versnellen, en ook het advies van Wenning, dat we daar echt stappen mee moeten gaan maken, zonder afbreuk te doen aan bepaalde momenten van inspraak uiteraard.

[4:41:50] Een interruptie van mevrouw Boelsma-Hoekstra.

[4:41:55] Dank u wel.

[4:41:56] Het gaat steeds beter.

[4:41:58] Dus, horende de minister, dan zegt u eigenlijk dat de waterbouwers en andere sectoren nog steeds betrokken worden bij de uitvoering.

[4:42:07] Dat is een toezegging, dat is een feit, ja.

[4:42:10] Ja, dat is een feit en ik heb hier ook de presentatie van de afgelopen week even meegenomen.

[4:42:16] Als je wilt versnellen, versnel dan in het voortraject.

[4:42:19] Dat is bij dit geval, maar ik denk dat het bij heel veel projecten is, grondverwerving.

[4:42:24] GroenPunk!

[4:42:26] Projectbesluiten, vergunningen.

[4:42:28] Het vergunningsproces had ik het net over met de heer Bennink, wat daar dan nog in het vat zit.

[4:42:32] En zorg voor een sterke projectorganisatie die adaptief kan werken, timmer niet alles aan die voorkant dicht.

[4:42:38] Een aantal lessen die geleerd zijn van de meanderende maas voor dit soort projecten.

[4:42:45] Wij hebben zelf ook het portfolioaanpak, de treintjesvorming, de tweefaseaanpak.

[4:42:51] Het zijn allemaal manieren om het sneller, efficiënter te kunnen doen met elkaar.

[4:42:56] En dit is in mijn optiek gewoon een nieuwe manier van werken, wat je gewoon moet doen.

[4:43:01] Want anders loop je gewoon enorm uit de tijd, maar ook uit de kosten.

[4:43:09] De heer Grinwis, hoogwaterbeschermingsprojecten moeten scherper beoordeeld worden.

[4:43:17] Wat voor wijzigingen zijn daarvoor nodig en wil de minister hierop ingaan?

[4:43:24] Beheerders van waterkeringen beoordelen periodiek

[4:43:27] in hoeverre de dijktrajecten voldoen aan de normen.

[4:43:30] Dat zijn waterschappen, Rijkswaterstaat, niet het HBWP.

[4:43:35] Zij hebben een rol zodra een project versterkt wordt.

[4:43:39] Het leidende principe is inderdaad scherp beoordelen en robuust versterken.

[4:43:44] Het beoordelen wordt nu continu gemonitord en verbeterd en is daarmee continu in ontwikkeling.

[4:43:50] En momenteel verken ik ook of een adviesteam kan helpen bij het scherpen maken van deze beoordelingen.

[4:43:57] En daarnaast zijn er een aantal acties opgenomen in de bestuurlijke afspraken, herijking, hoogwaterbeschermingsprogramma, die ervoor zorgen dat projecten scherper in het programma van HBWP komen.

[4:44:09] Denk daarbij aan het scherpen maken van de scope voordat het in een project komt, bijvoorbeeld via een ingangstoets.

[4:44:16] De heer Grinwis, is er al zicht op de concrete ruimteprojecten met dijkverleggingen?

[4:44:23] Ruimte voor de rivier werkt toe naar twee besluiten dit jaar.

[4:44:26] Eén besluit om maatregelen te treffen om te voorkomen dat de rivierbodem nog verder daalt.

[4:44:31] Dit gaat met name in om de aanleg van een meergeulensysteem op de Waal.

[4:44:35] Hiervoor is ruimte nodig.

[4:44:37] En daarnaast worden dit jaar ook voorstellen voorbereid welke gebieden ruimtelijker te reserveren.

[4:44:44] En daarbij brengen we in kaart in welke delen van de rivier dijktrugleggingen en een bypass nodig is.

[4:44:51] We zijn ook bezig met de mede-overheden om hier vorm aan te geven.

[4:44:56] Mevrouw Vellinga, de heer Sjoeds, de normaanpassingen.

[4:45:03] Een belangrijk thema.

[4:45:07] We hebben hier te maken met een proces wat al een tijd in gang is gezet en we hebben te maken met een overlijdende risico van 1 op de 100.000.

[4:45:17] Dat is in heel Nederland hetzelfde.

[4:45:20] We hebben ook te maken met meerlaagse veiligheid.

[4:45:23] En hier is Deltares, maar ook de Delta-commissaris, niet over één nacht ijs gegaan.

[4:45:28] Ik heb ze betrokken bij de situatie ten aanzien van de eilanden.

[4:45:32] Die gesprekken zijn nog niet klaar.

[4:45:34] Ik heb een tweetal gesprekken gevoerd.

[4:45:36] Eentje in Lemmer, met ook het waterschap in kwestie, maar ook met de gedeputeerden.

[4:45:42] Ook met de vertegenwoordiger van het eiland.

[4:45:46] En ook in Den Haag.

[4:45:48] Die normering wil ik ten aanzien van de berekeningen die zijn toegepast op die 1 in de 100.000 niet laten verschillen per regio.

[4:46:02] Waar ik wel ruimte zie is bijvoorbeeld in die meerlaagse veiligheid, de evacuatie, de samenredzaamheid om op het eiland te blijven.

[4:46:13] En dit is zo gekomen nadat we ook een evacuatiefractie anders hebben ingezien.

[4:46:18] Naar aandeiling van additionele kennis en kunde.

[4:46:23] Om ook vooral op het eiland te blijven, op een hoger gelegen gebied.

[4:46:27] Daar is het laatste woord nog niet over gezegd.

[4:46:30] Over die samenredzaamheid.

[4:46:33] Maar die normeringen, daar zou ik niet aan willen gaan tornen.

[4:46:36] Om dat te laten verschillen in Limburg ten opzichte van bijvoorbeeld de Randstad.

[4:46:41] Mevrouw Vellink heb je eerst de woord.

[4:46:44] Ja, voorzitter, dank u wel.

[4:46:46] Deze raakt mij heel erg.

[4:46:47] Tot drie maanden geleden was ik wethouder op een eiland.

[4:46:50] En dan was het verhaal altijd op het moment dat er een grote overstroming is, dan moeten we het de hele tijd met elkaar redden.

[4:47:00] En ik hoor de minister nu toch een aantal dingen door elkaar gooien.

[4:47:03] U heeft het over samenredzaamheid, zelfredzaamheid.

[4:47:06] Die plannen zijn, hoor ik, nog helemaal nog niet klaar.

[4:47:09] En toch besluit u al tot de verlaging van de dijknormering, wat met name voor Schiermonnikoog, en de bestuurders en raadsleden van Schiermonnikoog zitten hier ook, Wetteskip zit hier ook, hele negatieve gevolgen heeft.

[4:47:21] U overweegt dit voor een aantal plekken in Nederland, maar we lezen in uw brief dat u het alleen voor de Waldereilanden al definitief heeft gemaakt.

[4:47:31] Ik begrijp niet hoe dit zit.

[4:47:33] Er moeten nog plannen gemaakt worden ten aanzien van de meerlaagsveiligheid die u zegt.

[4:47:39] Dat lijkt mij dan niet verantwoord om die dijknormen al naar beneden te gooien.

[4:47:43] Ik heb twee interrupties.

[4:47:49] Ik kom hier op de tweede termijn op terug, mevrouw Vennega.

[4:47:52] Meneer Schutz heeft ook een paar vragen.

[4:47:55] Ja, en het verlengde hiervan.

[4:47:58] Ik heb in eerste termijn gevraagd om vooral overleg, ook met de mensen zelf.

[4:48:02] U gaf aan dat u wel ambtelijk overleg had, met wat bestuurlijk excuus.

[4:48:07] Maar spreek ook vooral met de mensen daar.

[4:48:09] Daar wordt gesproken over verticaal evacueren.

[4:48:12] Ik ben gisteren in Ouwekerk geweest.

[4:48:15] Verticaal evacueren is geen beleidskeuze.

[4:48:17] Dat is een uiterste noodgreep.

[4:48:19] En daar ging het in 53 heel vaak mis.

[4:48:22] Mensen zijn daar onderkoeld, van het huis afgewaaid, in het water terecht gekomen en overleden.

[4:48:28] Die maatstaven moeten voor iemand op schiermonnik oog hetzelfde zijn als voor iemand in Limburg of bij mij in Zeeland of waar dan ook.

[4:48:35] Dus ga alsjeblieft in gesprek met die mensen om hen mee te nemen en heroverweeg dan samen hoe deze route aan te vliegen.

[4:48:47] Dank u wel.

[4:48:47] Ik neem dat mee in de tweede termijn, voorzitter.

[4:48:52] Mevrouw Boelsma Hoekstra.

[4:48:55] Dank u wel.

[4:48:57] Nou, ik wil er één op aansluiten, want ik had in de eerste termijn gevraagd om een toezegging om het niet toe te passen.

[4:49:01] Nou, die geeft u dus niet als ik het zo beluister.

[4:49:05] Wat mij zorgebaard is, ik begon mijn betoog over maakgebruik met kennis en kunde van ons als Kamerleden in de regio's, maar mijn buurman en buffero zei het net ook al.

[4:49:16] Er is heel veel kennis en kunnen op het eiland, dus maak daar gebruik van.

[4:49:19] Er zijn al investeringen gedaan, dat is nog niet aan bod geweest.

[4:49:23] En ik zou heel graag van de minister willen horen hoe het proces is.

[4:49:25] Komt het erin zagen en is het dan een ministerieel besluit?

[4:49:28] Dus zijn wij dan uit beeld of heb ik dat verkeerd geschetst?

[4:49:36] Twee interrupties.

[4:49:38] Ten aanzien van de laatste vraag, het gaat om een ministerieel besluit in dit geval.

[4:49:42] Dus dan is het alleen de minister die hier een besluit overneemt.

[4:49:49] Vervolgt uw beantwoording.

[4:49:59] De heer Schoets, hoe meet je de robuustheid van het meegroeien in vergelijking tot de waterbouwkundige oplossingen voor wat betreft waterveiligheid?

[4:50:07] Maatregelen voor waterveiligheid worden altijd vooraf ontworpen, nature-based, technisch of combinaties daarvan.

[4:50:14] Maatregelen moeten wel voldoen aan de wettelijke veiligheidsnormen en die worden dan ook vooraf getoetst.

[4:50:20] Hierbij wordt gebruik gemaakt van wetenschappelijke modellen, instrumenten en handleidingen.

[4:50:25] Na afruimeling van het rapport de zeespiegelstijging in medio 2026, dit jaar, worden de mogelijke keuzes in ons beleid verder uitgewerkt.

[4:50:36] Dus we hebben daar dan nu een viertal varianten en daar worden dan ook

[4:50:41] mogelijkke keuzes neergezet.

[4:50:43] Meegroeien is een mogelijkheid, een van de vier.

[4:50:47] Dus hier wordt u nog nader over geïnformeerd hoe dit proces verder gaat, nadat de rapport zeespiegelstijging medio dit jaar is afgerond.

[4:50:57] Mevrouw Van der Plas, welke concrete verbeteringen ziet de minister voor het hoogwaterbeschermingsprogramma beheersbaar, doelmatig en solidair te houden richting 2050?

[4:51:07] Ik ben heel blij dat de bestuurlijke afspraken rondom de herijking zijn gemaakt.

[4:51:14] En we zitten in op een betere sturing door meer regie op het hoogwaterbeschermingsprogramma over de programmering daarvan.

[4:51:21] En ja, momenteel worden deze afspraken in 2026 uitgewerkt met de waterschappen en de programmadirectie Hoogwaterbeschermingsprogramma.

[4:51:35] Mevrouw Bromet, hoe worden de ontwikkelingen in Duitsland meegenomen in het Nederlands waterveiligheidsbeleid?

[4:51:41] Samen met de Rivierencommissie en in de bilaterale regionale grensoverschijningen overleggen.

[4:51:48] En in de afvoerstatistiek die wij gebruiken bij het berekenen van de benodigde dijkhoogtes en de sterktes wordt rekening gehouden met de dijkversterkingen in Duitsland.

[4:51:58] En in Nederland worden we rekening gehouden met de dijkversterkingen.

[4:52:02] En door middel van onderzoek rondom dijkversterkingen, normeringen en retentiemaatregelen houden wij zicht op de ontwikkelingen bij onze buren, die ook van effect zijn voor ons.

[4:52:13] Op 3 december, jongstleden, heeft Nederland een nieuwe samenwerkingsovereenkomst met de Duitse thermologiearbeidsgroepen Hoogwasser met Noord-Rijn-Westfalen afgetekend.

[4:52:24] Een bilateraal samenwerkingsverband gericht op de waterveiligheid in het grensgebied van de Rijn.

[4:52:35] Wij gaan nu naar de kaderrichtlijn water.

[4:52:46] Dat klopt.

[4:52:47] En ja, hier ga ik toch nog een paar punten neerzetten.

[4:52:52] En dan kom ik ook even uit bij de heer Heutink, die ik eigenlijk de laatste jaren hier zeer actief op dit dossier heb zien spreken, met een aantal zaken waar ik toch ook wel in beweging ben gekomen.

[4:53:06] Maar ik begin eerst even het algemene verhaal neer te zetten, kort en krachtig.

[4:53:09] Schoon en gezond water gaat mij aan het hart en ik ben blij dat u hier in de kamer zoveel aandacht heeft voor die waterkwaliteit.

[4:53:17] U heeft veel vragen gesteld en voordat ik die allemaal ga beantwoorden wil ik daar ook even kort nog wat over zeggen.

[4:53:23] Ik ben blij dat we met alle waterbeheerders zo hard aan waterkwaliteit werken.

[4:53:28] Wij zelf, maar ook de provincies, de waterschappen, de gemeenten nemen steeds meer maatregelen voor schoner water.

[4:53:35] En we zijn bezig met een eindsprint richting 22 december 2027.

[4:53:41] En we richten ons op het tijdig herzien van vergunningen.

[4:53:44] De aanlegmaatregelen zoals de oevers natuurvriendelijker maken.

[4:53:48] En het aanleggen van die vispassages, dat is op stoom.

[4:53:53] En we behalen ongeveer zo rond de 83 procent, zoals u dat ook heeft kunnen vernemen, in de technische briefing van vorige week, dinsdag of woensdag, ik weet het niet meer exact.

[4:54:03] Maar dan ziet u ook hoe die naald in beweging is.

[4:54:07] Maar ik neem ook niet weg dat we die eindsprint, ook al gaan we echt sprinten, niet gaan halen.

[4:54:12] Laat dat ook helder zijn en uitgesproken zijn door mij.

[4:54:16] En wanneer we de 100 procent niet halen, kunnen we toch nog wel voldoen aan de kaderrichtlijn water wanneer we ons beroepen op de legitime uitzonding.

[4:54:26] Ik kom daar zo meteen nog heel eventjes op terug wat de heer Heutink daar net over heeft gezegd.

[4:54:31] Bijvoorbeeld wanneer die vervuiling uit het buitenland komt.

[4:54:34] En we zijn voortdurend in gesprek met de Europese Commissie over de voortgang ten aanzien van die kaderrichtlijn water.

[4:54:42] En tot slot, de kaderrichtlijn water is behoorlijk technisch.

[4:54:46] En daarom heeft u ook een sessie gekregen

[4:54:52] Ja, en mevrouw Kostic is nu wel weg, maar ik wilde toch nog hierbij afsluiten voordat ik bij de heer Heutinkom.

[4:55:00] En ze gaf aan van ja, deze minister heeft eigenlijk weinig gedaan en dat heb ik me toch wel wat aangetrokken.

[4:55:09] En ik ga dan haar binnenkort blij maken, ze is er nu niet, maar over visloot wat we gedaan hebben.

[4:55:14] Fijn, dat wilde ik nog meegeven.

[4:55:16] U heeft hier heel wat uren over visloot gesproken in het verleden en mevrouw Kostic heeft zich daar met name hard voor gemaakt.

[4:55:24] Maar de heer Heutink.

[4:55:26] gaf een aantal zaken die, als ik zo de laatste jaren de revue passeer, aan.

[4:55:31] Waardoor ik in ieder geval wel scherper ben geworden op een aantal zaken.

[4:55:36] Maar op een aantal zaken merk ik ook dat de heer Heutink wellicht door de campagnewerkzaamheden toch weer wat verder weg is gekomen van het onderwerp.

[4:55:45] Nu komt hij er weer in, dus heel goed, maar een beetje roestig op een aantal zaken en dat is met name op het one-out-all-out-principe.

[4:55:52] Want hier ga ik u nog wel het een en ander duidelijk maken.

[4:55:56] Ik ga u dat duidelijk maken met een brief.

[4:55:59] Want ik wil eigenlijk dat we na drie jaar debatteren over het one-out-all-out-principe hier gewoon wat duidelijkheid over gaan krijgen.

[4:56:05] Wat betekent dit nou precies?

[4:56:07] Want anders heeft u het hier de komende drie jaar weer over.

[4:56:10] Ik maak, mevrouw de voorzitter, als ik nog even mag afmaken, een paar zaken.

[4:56:14] Want de heer Heutink had ook kunnen zeggen van de RWZIs die 32 miljoen euro subsidie hebben gekregen om de nutriënten naar beneden te krijgen, of die twee fase aanpak die ik net heb genoemd, of ook de uitvoeringsregeling voor het besluit kwaliteit leefomgeving, maar ook om die extra uitzonderingsgronden

[4:56:34] die u terecht heeft aangekaart, waar wij op hebben geacteerd, dat we dat gedaan hebben.

[4:56:39] Maar of die 135 miljoen euro voor Upwater om PFAS aan te pakken.

[4:56:46] Allemaal voorbeelden.

[4:56:48] Er zijn nog wel een paar punten waar we toch echt nog die scherpte met elkaar moeten gaan voeren de komende tijd.

[4:56:54] En dat is van die uitzonderingsregelingen.

[4:56:57] Hoe goed hebben we dat nu allemaal in zicht?

[4:57:00] Nu die 83 procent van die honderdduizend doelen, daar kom je wel een eind mee.

[4:57:05] En wij zijn ook bezig om te kijken wat kunnen wij zometeen allemaal eraf halen, waaronder die buitenlandbelasting.

[4:57:11] Allemaal legitieme zaken, waardoor ik niet wil bagitaliseren de risico's die er zijn.

[4:57:20] U heeft ook het landsadvocatenrapport gekregen onder embargo.

[4:57:25] Het is vertrouwelijk.

[4:57:26] Maar ik zie ook toch nog best wel wat handelingsperspectief en dan komen we zo meteen in de fase dat we ons echt moeten gaan wapenen voor juridische procedures.

[4:57:37] Dat is bij de waterschappen, bij de gemeenten nu in volle gang.

[4:57:40] Ik heb een ronde gemaakt.

[4:57:42] Ik heb een accent willen leggen om die naald nog even in beweging te brengen, voorzitter.

[4:57:49] Ja, dan wordt het helemaal mooi dat een minister een Kamerlid uitmaakt voor roestig.

[4:57:54] Dat hebben we nog niet eerder meegemaakt, maar goed, alles wel.

[4:57:58] Kijk, tuurlijk zijn er stappen gezet op de KW en tuurlijk is het doelbereik 83 procent.

[4:58:03] Maar onderschat mijn kennis niet, zeg ik tegen de minister, want de wijze van presenteren de optie die er nu naast is gelegd door de Europese Commissie, ja, die gaat

[4:58:12] ...weliswaar specifieke parameters waardoor je beter zicht hebt... ...wat nu de stand van zaken in dat water is.

[4:58:17] Dat begrijp ik helemaal.

[4:58:19] Dat is hartstikke fijn en leuk om te weten waar je staat.

[4:58:22] Ik ga gewoon twee interrupties gebruiken, voorzitter.

[4:58:24] Maakt u maar geen zorgen.

[4:58:27] Maar feit is ook dat die one-out all-out, het juridisch bindendheid daarvan, nog steeds als een huis boven water staat in die KRW.

[4:58:35] De hele KRW is gestoeld op die one-out all-out.

[4:58:39] Feit is dat de minister nu al zegt dat we ons moeten voorbereiden op juridische stappen,

[4:58:45] betekent dat er ergens een haakje in zit waarop we worden afgerekend.

[4:58:49] Dus de minister kan wel zeggen het is een manier van presenteren en Heutink is vanwege de campagne een tijdje weg geweest en hij is een beetje roestig.

[4:58:57] Nou, voorzitter, wat ik wil voorkomen is dat we zometeen in een nieuwe stikstofcrisis gaan belanden en dat wij al die woningen niet kunnen gaan bouwen, dat we al die infrastructuur niet kunnen gaan aanleggen, dat we geen nieuwe drinkwaterbronnen gaan aanslaan en dan mag ik misschien een beetje roestig zijn, voorzitter, maar ik wil niet dat Nederland kapot gaat en ik hoop dat de minister dat met mij deelt.

[4:59:16] Uw interrupties zijn nu op.

[4:59:18] Dat deel ik met... Dat deel ik met de heer Heutink.

[4:59:22] Laat dat ook duidelijk zijn.

[4:59:24] Maar het is ook goed dat u die scherpte in ieder geval die tijd heeft gebracht.

[4:59:29] Want dat heeft wel een aantal zaken in ieder geval bij ministerie ook in beweging gebracht om ook de andere signalen vanuit de commissie niet te kort te doen, voorzitter.

[4:59:39] Maar dan begin ik ook met de vragen die de heer Heutink heeft gesteld.

[4:59:43] Een aantal combinaties daarvan.

[4:59:46] veel vragen over de kaderrichtlijn water en ook dat het juridisch een puinhoop gaat worden.

[4:59:53] Ik kan u zeggen dat we de juridische risico's in beeld hebben.

[4:59:56] Daarover zitten we op één lijn met andere overheden, maar ook met kennisinstellingen.

[5:00:02] En die lijn is dat we niet tegen een generiek waterslot gaan aanlopen.

[5:00:06] Dat is ook duidelijk uiteengezet in het rapport van de landsadvocaat dat vertrouwelijk met uw Kamer afgelopen zomer gedeeld is.

[5:00:14] Daar waar we daadwerkelijk

[5:00:17] Daar waar we daadwerkelijk risico's... Ik heb hem hier ook uitgeprint, maar... Ja, voor mijn ogen.

[5:00:24] Nee, alles gaat via de voorzitter en de microfoon.

[5:00:27] Gaat u verder.

[5:00:28] Daar hebben we daadwerkelijke risico's gezien en dat doen we het allermogelijke om die te mitigeren door ons optimaal voor te bereiden op de inzet van die uitzonderingsmogelijkheden.

[5:00:41] Zonder dat ik daarbij de eindsprint tekort wil doen, want dat is ook een signaal wat ik van onder andere uw voorzitter ook heb gehoord de laatste jaren.

[5:00:49] en ook van mevrouw Kostis, maar ook van uw commissie.

[5:00:52] Laat ik het gewoon op die manier beantwoorden.

[5:00:54] Daar een juiste balans in zoeken.

[5:00:56] En daarbij hoort dat we bij alle mogelijkheden maatregelen voor de waterkwaliteit ook echt nemen, bijvoorbeeld in de landbouw.

[5:01:04] En dat is niet, maar niet alleen de landbouw, ook de riool overstorten heb ik nu in de Algemene Brief over teruggekoppeld.

[5:01:11] Daar praten we ook al sinds jaar en dag over en dat is ook een punt van aandacht.

[5:01:16] Dat is niet alleen nodig om de juridische risico's te beperken, maar ook omdat we het schone water nodig hebben.

[5:01:25] In het scenario dat een stof in een waterlichaam niet voldoet, voldoet dan het waterlichaam aan de kaderrichtlijn water, kunnen we dan nog vergunningen afgeven.

[5:01:37] Hierbij geldt het wezerarrest.

[5:01:41] We moeten aan alle doelen voldoen.

[5:01:44] En dat is logisch, want die doelen geven aan welke bescherming nodig is.

[5:01:47] Het one-out-all-out-principe is een methode om per waterlichaam het totaalbeeld te laten zien of we aan alle doelen voldoen.

[5:01:57] En bij de verantwoording naar de Europese Commissie en bij onze eigen vergunningverlening wordt gekeken per parameter.

[5:02:03] Bijvoorbeeld als een waterlichaam oud is op alleen zink, dan heeft dat geen gevolgen voor de lozing van koper.

[5:02:11] En dat is ook in lijn met het Weser-RS dat u noemde.

[5:02:14] Het is dus niet zo dat het one-out-all-out-principe dat we geen vergunningen meer kunnen afgeven.

[5:02:22] Afijn, ik kom hier nog wat verder op terug, weet u dat.

[5:02:25] Ik heb een brief toezegging gedaan over het onderwerp one-out-all-out-principe.

[5:02:32] Dank u wel.

[5:02:32] Wanneer kan de commissie de brief tegemoet zien?

[5:02:35] Binnen nu een maand.

[5:02:36] De brief komt binnen een maand.

[5:02:37] En over het rapport van de landsadvocaat, want daar had de heer Heuting een vraag over, die ligt er inzagen bij de Griffie.

[5:02:44] Dus die kunt u daar in kijken.

[5:02:46] Maar ik hoorde de minister daar nu wat dingen over zeggen, dus ik weet dan niet of het nu dan helemaal goed gaat.

[5:02:53] Het feit dat die er is, is met de Kamer gedeeld?

[5:02:58] Mevrouw Van der Plas had een vraag.

[5:03:01] Of ben je die vergeten?

[5:03:07] Nee, de juridische risico's zijn in beeld, maar beseft de minister dat wij constant in juridische risico's zitten omdat wij onszelf verburgen in wetgeving.

[5:03:22] Voorzitter, dat zie ik.

[5:03:25] Ik citeer gewoon even uit het volgende regeerakkoord.

[5:03:28] Het kabinet spreekt de ambitie uit om de waterkwaliteit structureel te verbeteren.

[5:03:32] Daarbij moet wel de kaderrichtlijn water herziend worden.

[5:03:36] Nederland wil inzetten op een vereenvoudiging van de richtlijn.

[5:03:43] Dat is prachtig om te horen.

[5:03:46] Dan ga ik er ook van uit dat die vereenvoudiging van die regels

[5:03:50] ook gaat betekenen, maar daar komt de minister misschien nog wat terug in zijn beantwoording op alle vragen die ik heb gesteld.

[5:03:57] Ik kom daarop terug.

[5:04:04] Dit kost iets.

[5:04:04] Goed dat de minister de vergunningen tijdelijk wil maken.

[5:04:07] Welke termijn gaat de minister hiervoor hanteren?

[5:04:09] Hier heb ik het net al over gehad.

[5:04:13] Dat zal niet meer in deze kabinetsperiode zijn dat het ter inzage gelegd gaat worden voor de internet consultatie.

[5:04:20] Mevrouw Bromet, de wet is nog steeds niet gewijzigd om vergunningen aan te pakken.

[5:04:25] Hadden we dat ook niet via een algemene maatregel van bestuur kunnen doen in plaats van via besluitkwaliteit leefomgeving?

[5:04:33] Waarom is dat nog niet gedaan?

[5:04:35] Waarom leidt de route van de minister tot verbeteringen?

[5:04:38] En hoe staat het met de inbreukprocedure?

[5:04:42] Naar aanleiding van de inbroodprocedure en diverse Kamermoties wordt nu gewerkt aan een integraal pakket wijzigingen dat in maart in consultatie zal gaan.

[5:04:51] Het gaat erbij om wijzigingen van zowel de wet als de ANVB's en dat is juridisch nodig.

[5:04:57] Dit samenhangende pakket geeft bevoegdige zagen straks veel meer grip op lozingen en onttrekkingen.

[5:05:05] Mevrouw Boelsma Hoekstra.

[5:05:08] Hoe implementeren we de nieuwe uitzondering voor het verplaatsen van verontreiniging, zoals dat gebeurt bij baggeren, waar we nu ook ruimte voor hebben gekregen?

[5:05:16] En hoe helpen we in de praktijk dat er geen vertragingen optreden bij projecten?

[5:05:22] Naar verwachting worden de nieuwe uitzonderingen in april van dit jaar van kracht.

[5:05:26] De uitzonderingen waar we hard voor gestreden hebben in Brussel.

[5:05:33] En pas na de implementatie hiervan, in de Nederlandse wetgeving, regelgeving, zijn ze beschikbaar voor bedrijven.

[5:05:40] Bij de implementatie gaat het om de verankering in regelgeving, maar zorgen we ook voor een praktisch toetsingskader.

[5:05:47] De uiterste implementatiedatum is 21 december 2027 en daarbij is nauwelijks versnelling mogelijk, maar we maken haast in de hoop dat we toch iets eerder klaar kunnen zijn.

[5:06:03] Mevrouw Bromet, is er een garantie dat de ruimte om tijdelijke achteruitgang toe te staan niet misbruikt wordt?

[5:06:09] Het is fijn dat de tijdelijke effecten bij projecten niet onnodig streng worden beoordeeld.

[5:06:15] Maar er zijn wel veel voorwaarden aan verbonden om misbruik te voorkomen.

[5:06:20] Een van die voorbeelden is zo'n voorwaarde dat het achteraf met monitoring wordt gecontroleerd.

[5:06:33] Zie ik u bewegen met mapjes?

[5:06:35] Ja, maar dat was hetzelfde mapje nog, voorzitter.

[5:06:38] Het was het mapje in het mapje.

[5:06:44] Dan ga ik naar mevrouw Van der Plas.

[5:06:46] En dat is een behoorlijke stapel hier.

[5:06:49] Hoe staat het met de uitvoering van mijn motie 33-037631 over de aandachtsebieden en de motie verder?

[5:06:59] Het oppakken van deze moties is aan LVVN.

[5:07:03] Ik ben zeker niet tegen doelsturing.

[5:07:05] Laat dat ook helder zijn.

[5:07:07] INW, ik, wij zijn voor doelsturing.

[5:07:10] INW werkt al lang samen met de agrarische sector in het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer.

[5:07:17] En het gaat uit van de creativiteit van agrarische ondernemers om met eigen maatwerk doelen te voldoen.

[5:07:26] De uitwerking van de doelsturing systematiek, zoals beoogd met het ingroeipad doelsturing, zal dan ook worden voortgezet, zodat dit najaar gestart kan worden met metingen.

[5:07:38] Want meten is weten.

[5:07:40] En de vorm van het systeem van doelsturing, ook in het licht van de kaderrichtlijn Water,

[5:07:45] is aan een volgend kabinet, maar ik heb net het een en ander geciteerd, vereenvoudiging, dat staat dan wel duidelijk boven, waaronder dan ook die doelsturing een onderdeel is.

[5:07:57] En conform de motie Grinwis moet doelsturing passen bij zowel de nitraatrichtlijn als bij de kaderrichtlijn water.

[5:08:08] De heer Grinwis, wat is in het kader van het achtste NAP de reactie van het kabinet op de brief van de eurocommissaris Roswell?

[5:08:16] Zij achten aanscherpingen nodig.

[5:08:18] En welke aanscherpingen heeft de minister voor ogen?

[5:08:22] De reactie op de brief van mevrouw Roswell is primair aan de minister van LVVN.

[5:08:28] De brief van de eurocommissaris is helder dat er aanscherpingen nodig zouden zijn ten opzichte van de voorstellen van volgend jaar.

[5:08:36] Maar weet ook, de Kamer heeft het as de nap aan de volgende kabinet doorgeschoten.

[5:08:42] Dus dat geldt dus ook voor de eventuele aanscherpingen die daar nodig zijn.

[5:08:46] Ik zie nu ook in de media dat er discussie is over data die gebruikt wordt.

[5:08:51] En wat ik mee wil geven aan het volgende team, is dat er over die data geen discussie meer zou moeten plaatsvinden.

[5:09:00] Die data moet duidelijk zijn, want anders kun je ook niet beginnen met het praten over oplossingen als de data discutabel is.

[5:09:08] Dus dat is nog een schone opdracht om dat in ieder geval duidelijk te hebben.

[5:09:13] Wat is de stand van zaken, mevrouw Vellinga-Beemsterboer, rond het harmoniseren van de regels, zodat ze elkaar niet langer in de wielen rijden?

[5:09:22] De kaderrichtlijn water met de nitraatrichtlijn.

[5:09:25] Dat is toch wel echt een integrale aanpak.

[5:09:28] Vanaf het begin dat een LVVN samen met een INW werkt aan het halen van die eindstreep.

[5:09:35] Het eindstreep is dan een achtste nap.

[5:09:37] hoe die er dan ook mogen uitzien, maar dat we ook elkaar echt meenemen met de onderzoeksuitvragen, met de kaders.

[5:09:46] Daar hebben we procesafspraken voor gemaakt.

[5:09:48] Het is mijn inschatting dat wij nog best wel wat huiswerk met elkaar te verrichten hebben, LVVN.

[5:09:55] pardon, als INW, om eigenlijk in een tijdspanne van zes maanden tot een jaar een achtste NAP aan u te kunnen presenteren.

[5:10:06] En dat is dan ook echt integraal en dat iedereen daar duidelijkheid over

[5:10:11] En we zullen daar alle bronnen tot ons nemen.

[5:10:15] We zullen u daar ook verder bij betrekken in die tijdspannen.

[5:10:20] Maar dat is dan aan het nieuwe team.

[5:10:22] Maar dit is wat ik meegeef in mijn overdrachtsdossier, om echt die integraliteit met elkaar te doen.

[5:10:30] En dan betrekken we ook uiteraard de Europese Commissie daarbij, zowel vanuit LVVN als vanuit INW, gezamenlijk, dat we dat goed op de rit hebben.

[5:10:40] is het toelatingsbeleid van de CTGB al in lijn met de kaderrichtlijn water, vraagt mevrouw Vennega Beemsterboer.

[5:10:49] Voor de gewasbeschermingsmiddelen werkt LVVN samen met INW en het CTGB aan een methodiek waarmee het CTGB de toelating in overeenstemming kan brengen met de kaderrichtlijn water.

[5:11:02] Deze methodiek is naar verwachting begin van 2027 gereed.

[5:11:08] conform de motie Grinwis wordt toegewerkt naar een achtste actieprogramma, wat in lijn is voor de nutriënten.

[5:11:15] De keuzes daarvan zijn voor een nieuw kabinet, maar de CTGB is ook aan het opschalen van de herzieningen.

[5:11:22] Mevrouw Litkosic is er niet, maar ook voor PFAS wordt een herziening gedaan.

[5:11:27] Oftewel, het water zit helemaal in die toelatingsmethodiek die dan meegenomen gaat worden.

[5:11:37] Dank u wel, voorzitter.

[5:11:40] Begin 2027.

[5:11:42] Dan ga ik toch even op de lijn van de heer Heutink verder.

[5:11:44] Dat klinkt angstig dichtbij de deadline.

[5:11:46] Zijn er nog mogelijkheden om dit te versnellen?

[5:12:04] Dat kan niet heel veel sneller, mevrouw Van Echten.

[5:12:13] De heer Sjoeds, handelingsperspectief, kaderrichtlijn Water.

[5:12:16] De minister sprak recent in het twee minuten debat over een eindspurt en ik vermoed dat hij het doelde op het KRW-programma.

[5:12:22] Dat klopt.

[5:12:24] De Kamer zal voorafgaand aan het commissiedebat Water van 25 juni aanstaande weer een kaderrichtlijn Waterbrief ontvangen.

[5:12:32] Net als dat ik dat u hebt doen toekomen in juni van vorig jaar met dat handelingsperspectief en de acties, maar ook

[5:12:42] of we die naald wat dichter krijgen of niet, proportionaliteit zal daar ook een onderdeel van uitmaken.

[5:12:48] En in die brief zal ook ingegaan worden op de periode na 2027 en de inzet die dan ook gaat plaatsvinden na L-effecten, maar denk ook bijvoorbeeld aan een Europese richtlijn stedelijk afvalwater voor de 315 waterzuiveringen, die op dit moment 16%, u heeft het taartgrafiekje in de brief gekregen, uitmaken van de emissies.

[5:13:12] Ik verzoek om een kleine precisering.

[5:13:15] De minister zegt iets over na 27, maar ik zou in die brief ook graag zien wat er tussen vandaag en de brief en na de brief tot eind resterende termijn als handelingsperspectief is benut en dan nog eventueel benutbaar is.

[5:13:30] Dat zal meegenomen worden voorzitter in de brief.

[5:13:38] Mevrouw van der Plas, kan het kabinet toelichten waarom Nederland ervoor kiest om primair te sturen op metingen vlak onder de wortelzone, terwijl bekend is dat deze metingen niet representatief zijn voor drinkwaterwinningen en diepe grondwaterlichamen?

[5:13:55] We sturen op metingen onder de wortelzone omdat kwaliteit in die zone de toekomstige kwaliteit van grondwater in diepere lagen bepaalt.

[5:14:04] Dit omdat vervuiling zich langzaam en onomkeerbaar naar het diepere grondwater verplaatst.

[5:14:09] Daarbij komen onder invloed van nitraat in het diepere grondwater stoffen zoals metalen vrij, waardoor kwaliteit van dat water als bron voor drinkwater verslechtert.

[5:14:20] Met de nitraatnorm uit de EU-nitraatrichtlijn sturen we dus op de kwaliteit van het ondiepe en het diepe grondwater, zodat het geschikt is en blijft voor waterproductie.

[5:14:37] Mevrouw van der Plas.

[5:14:38] Voorzitter, ik wil de minister vragen om het deel van mijn inbreng, wat hierover gaat, nog een keer te lezen en dan de vragen gewoon concreet te beantwoorden.

[5:14:51] Mevrouw Van der Plas vindt het niet concreet genoeg.

[5:15:01] Kunnen we deze nog wat concreter maken?

[5:15:04] Ik kom nog terug in de tweede termijn met een concreter antwoord, mevrouw Van der Plas.

[5:15:13] Mevrouw van der Plas, kan het kabinet bevestigen dat uit geactualiseerde bronnenanalyse blijkt dat het landbouwaandeel in de nutriëntenbelasting veel lager ligt dan eerder werd aangenomen?

[5:15:27] Ik kan u meegeven dat

[5:15:29] ...op dit moment er veel discussie plaatsvindt... ...over wat er meegenomen gaat worden.

[5:15:34] Dat is ook die data waar ik het net over had.

[5:15:37] Maar weet ook, in die bronnenanalyse is de glastuinbouw nog niet meegenomen.

[5:15:42] In die bronnenanalyse is de stikstof vanuit de lucht... ...voor een deels toe te wijzen, ook niet meegenomen.

[5:15:51] Het aandeel van de verschoningen van de investeringen van zo'n RWZI... ...zijn ook nog niet meegenomen.

[5:15:57] Met andere woorden...

[5:15:59] Ik ben benieuwd wat die extra analyse, waar we nu mee bezig zijn, gaat opleveren.

[5:16:04] Daar is LVVN met INW ambtelijk op dit moment in overleg om uiteindelijk te komen tot een achtste nap, wat aan het volgende kabinet is overgelaten.

[5:16:14] Ik zie de diverse grafieken in de media voorbij komen.

[5:16:20] We gaan ook het gesprek aan met een aantal schrijvers, auteurs van die brieven, om in ieder geval appels met appels te vergelijken.

[5:16:29] Maar op dit moment hebben wij toch wel wat zorgen over de aannames die daar gedaan zijn om tot die conclusie te komen.

[5:16:36] De WUR zal daar ook bij betrokken zijn.

[5:16:39] PBL zal daarbij betrokken zijn.

[5:16:42] De beide ministeries.

[5:16:43] om in ieder geval duidelijkheid te krijgen over die data die daar is.

[5:16:49] Het aandeel landbouw bij de binnenlandse bronnen is op dit moment conform die data die ik ook in de brief heb gedeeld zo'n 50% voor het oppervlaktewater.

[5:17:00] Als dat anders is, dan komen die vanzelf boven als u informatie heeft, maar wij willen iedereen betrekken bij het komen tot een betere dataset indien dat nodig is.

[5:17:12] Mevrouw Van der Plas.

[5:17:14] Voorzitter, ik heb daar een aantal voorbeelden van genoemd in mijn spreektekst.

[5:17:19] En als de minister zegt van nou ja, als het uiteindelijk allemaal niet zo blijkt te zijn, dan kunnen we het altijd nog aanpassen.

[5:17:24] Dat zeg ik eventjes platgeslagen.

[5:17:26] Dan is het voor heel veel boeren wel te laat.

[5:17:28] Erkent de minister dat?

[5:17:31] Als dat het geval zou zijn, zou ik dat zeker erkennen.

[5:17:34] Op dit moment heb ik geen informatie waaruit blijkt dat die wijziging terecht is.

[5:17:47] Vervolgt u uw beantwoording.

[5:17:49] Mevrouw van der Plas, kan het kabinet aangeven of het beleid, de regels en de verplichtingen waar boeren nu mee te maken hebben, anders zouden zijn geweest als vanaf het begin met deze juiste cijfers was gerekend?

[5:18:02] Eigenlijk waar we het net over hadden.

[5:18:03] Het beleid, de regelgeving en de verplichtingen wordt gebaseerd op gegevens onder andere uit afspoeling bij de nutriënten afkomstig uit de landbouw, zoals deze bij de kennisinstituten beschikbaar is.

[5:18:15] Het achsennap is door het kabinet niet vastgesteld.

[5:18:18] besluitvorming wordt overgelaten aan een volgend kabinet.

[5:18:23] En wij werken op dit moment met het LVN aan de processen, ook het huiswerk wat we nog nodig hebben ten aanzien van additionele meetgegevens, het challengen van bepaalde modellen, om in ieder geval een goede dataset op tafel te hebben.

[5:18:37] En daarbij zal de aangehaalde bronanalyse 2025 opnieuw bekeken gaan worden.

[5:18:43] En tot die tijd is de regelgeving gebaseerd op de eerdere analyse.

[5:18:50] Ik zou toch willen vragen om het beleid dan gewoon even on holte te zetten, omdat er gewoon nieuwe gegevens bekend zijn.

[5:19:08] Het beleid van het zevende NAP is op dit moment van toepassing.

[5:19:15] Ja, voorzitter, dit is dus het hele probleem met het doorschuiven van het actieprogramma.

[5:19:21] Dit is dus het probleem.

[5:19:23] Want hier zaten dus wel wat versoepelingen in.

[5:19:26] En er zijn gewoon nieuwe gegevens bekend.

[5:19:28] En oude beleid is gebaseerd op data uit 2010, 2013.

[5:19:32] Het voldoet gewoon totaal niet meer.

[5:19:37] Mevrouw Van der Plas, mijn handen zijn gebonden aan de uitspraak van de motie.

[5:19:47] Mevrouw van der Plas, u heeft nog een vraag gesteld.

[5:19:50] Welke consequenties verbindt het kabinet hieraan voor het huidige waterkwaliteit en de lopende maatregelen?

[5:19:56] Ik gaf dat aan, het zevende NAP actieprogramma blijft

[5:20:01] op tafel liggen.

[5:20:04] Wij werken op dit moment al wel echt aan dat proces voor de nieuwe lichting om hier meteen mee aan de slag te gaan, want er zitten een aantal zaken natuurlijk ook in die voor verbetering vatbaar zijn.

[5:20:17] Dus je moet ook niet een al te lange tijd overheen gaan, ook kijkende naar de uitspraken van de Europese Commissie hierover.

[5:20:24] Men kijkt toch ook echt rijkhalsend uit naar dat achtste actieprogramma in welke vorm die er dan ook zal zijn.

[5:20:32] De minister van LVVN heeft op 19 december aan u kenbaar gemaakt dat het achtste actieprogramma voorgeschroven wordt.

[5:20:39] Daar heb ik het net over gehad.

[5:20:42] Maar de signalen die ik krijg is dat dat geen jaren gaat duren.

[5:20:46] Je wilt zo snel mogelijk een volgende stap zetten.

[5:20:50] Maar die duidelijkheid over data is wel van cruciaal belang.

[5:20:55] Mevrouw van der Plas, kan het kabinet aangeven hoe geborgd wordt dat onjuiste of verouderde aannames bij bronbijdragen, waaronder de overschatting van het lamba-aandeel in de nutriëntenbelasting, niet doorwerken in vergunningverlening?

[5:21:12] Ja, en de voorbereiding wordt gewerkt aan de gezamenlijke onderzoeksopdracht van beide ministeries in overleg met de waterschappen.

[5:21:19] Ik heb van de week nog een bestuurlijk overleg kaderig naar water, omdat hier... Ja, ik zet gewoon volop nog door om in ieder geval hier duidelijkheid over te krijgen.

[5:21:30] En ik wil de waterschappen, omdat er zometeen ook vanuit een nutriëntverontreinend gebied naar een aandachtsgebied gestapt zal gaan worden, ook die duidelijkheid geven aan de waterschappen hoe dat proces er nu verder uit gaat zien.

[5:21:45] Dus wij stellen hem verder niet vast, maar dat proces en de betrokkenheid van stakeholders, IPO, VNG, waterschappen, noem maar op, ja, moet wel duidelijk zijn dat dat proces helder is tussen LVVN en alle andere partijen.

[5:22:00] Mevrouw van der Plas, hoe wordt voorkomen dat individuele boeren juridisch worden aangesproken op milieuproblemen waarvan de oorzaak breder ligt of deels buiten Nederland ontstaat?

[5:22:11] Elke partij die invloed heeft op de waterkwaliteit wordt aangesproken op zijn deel.

[5:22:15] Dus ook de agrarische sector, ook de industrie sector en bij de kaderrichtlijn water en de nutraatrichtlijn stellen doelen die Nederland moet halen om tot de gewenste verbetering van de waterkwaliteit te komen.

[5:22:30] De kaderrichtlijn water bevat echter wel een uitzondering die kan worden gebruikt en die we ook gaan gebruiken als doelen niet gehaald worden vanwege de vervuiling uit het buitenland.

[5:22:39] En ook daar geldt meten is weten, zodat wij precies de juiste delta hebben om dat er vanaf te halen.

[5:22:46] Zodat wij daar niet voor aan de lat staan.

[5:22:48] Wat er vanuit het buitenland binnenkomt, halen wij dus af van die 100.000 doelen.

[5:22:53] Net als de invasieve exoot.

[5:22:57] Allerlei parameters, die u ook in de brief heeft kunnen lezen, zijn we op dit moment scherp aan het maken.

[5:23:03] Om dat gewoon met een open vizier aan de Europese Commissie te kunnen aangeven waarom wij die 100.000 doelen dan niet bereiken.

[5:23:12] En dat is dan de vracht vanuit het buitenland.

[5:23:15] Mevrouw Boelsma van Koekstra heeft een vraag.

[5:23:18] Een korte interruptie.

[5:23:20] De minister gaf aan dat door de motie het achtste nitraatrichtlijn er niet is, maar volgens mij was de aanleiding dat jullie er onderling niet uitkwamen, dus ik wil die framing dat het puur door de motie is wel even wegnemen hier.

[5:23:40] Wij waren op dat moment ook nog bezig, tot het laatste moment.

[5:23:44] Maar ik heb hier het lijstje voor mij.

[5:23:46] Er waren nog best wel wat belangrijke zaken die aan het bediscussiëren waren met elkaar.

[5:23:54] Zover mijn antwoord, voorzitter.

[5:24:01] Mevrouw van der Plas, waarom kiest Nederland ervoor om binnen de Europese bandbreedte strenger te zijn dan onze buurlanden met alle juridische en economische gevolgen van dien?

[5:24:13] Voor de norm voor stikstof in grondwater is Europees vastgesteld.

[5:24:18] Dat is in alle landen gelijk.

[5:24:20] Deze norm is gebaseerd op de geschiktheid van grondwater voor de voorbereiding van drinkwater.

[5:24:25] De normen in oppervlaktewater zijn gebaseerd op bescherming van planten en vissen.

[5:24:30] Omdat er binnen Europa verschillen zijn tussen de voorkomende planten en vissen, kunnen ook de normen tussen stikstof en fosfor verschillen.

[5:24:37] Nederland en Duitsland hanteren voor de bescherming van planten en vissen vrijwel dezelfde normen voor stikstof en fosfor.

[5:24:44] Ik heb natuurlijk ook het voorbeeld gezien van de aangehaalde rivier en hier gaan we ook verder mee in gesprek.

[5:24:51] Dat is echt zo'n voorbeeld wat ook al sinds jaar en dag gebruikt wordt en wat ook bijzonder is.

[5:24:58] Hier moet actie op worden gezet, maar als wij alle Duitse normen bewijs van spreken over zouden nemen, dan zou het extra streng worden in Nederland.

[5:25:07] Dat is de informatie die ik tot me krijg ten aanzien van de Duitse normeringen die gedaan worden.

[5:25:16] Mevrouw van der Plas, kan het kabinet toelichten waarom Nederland bij de rapportage aan Brussel onvoldoende gebruik maakt aan de mogelijkheid om normen te corrigeren voor natuurlijke achtergrondbelasting, terwijl die ruimte er expliciet zou zijn?

[5:25:30] Waar het aan de orde is, maken we er gebruik van, zowel bij de vaststelling van de normen als bij de beoordeling of aan de normen is voldaan.

[5:25:37] Houden waterbeheerders rekening met natuurlijke

[5:25:40] achtergrondconcentraties.

[5:25:43] Nieuwe gebiedskennis wordt continu benut en momenteel wordt door de waterschappen nog nauwkeuriger dan in het verleden in beeld gebracht hoe groot die achtergrondconcentraties zijn, zodat hiermee rekening kan worden gehouden in de doelafleiding voor de kaderrechtlijn water.

[5:25:59] En ik heb alle vertrouwen dat waterschappen en de provincies dat doen.

[5:26:06] Mevrouw van der Plas.

[5:26:08] Nou, niet alle waterschappen doen dat.

[5:26:11] Punt.

[5:26:12] Dat kan minister Vertrouwen hebben, maar dat gebeurt niet.

[5:26:23] Nou, dan zal ik dat deze week nog met de waterschappen gaan bespreken.

[5:26:26] Ik zit met ze bij de bestuurlijke overleg kaderrichting en water.

[5:26:29] En dan gaan we vinken wie dat wel doet en wie dat niet doet.

[5:26:32] Want dat is wel een bestuurlijke opgave die daar ligt.

[5:26:36] Zou de minister dat gesprek willen terugkoppelen via een brief?

[5:26:41] Ja, toezegging.

[5:26:43] Ja, dan moet ik wel weten wanneer die brief gestuurd wordt.

[5:26:48] Houdt u het op drie weken?

[5:26:49] Heeft u de brief?

[5:26:51] Heeft u het?

[5:26:51] Terugkoppeling.

[5:26:52] Ja, dank u wel.

[5:26:53] Zijn we al bijna bij het blokje overig?

[5:26:57] Voorzitter, ik neem een weekje extra.

[5:27:00] Er is nog een reces.

[5:27:02] Een maand krijgt u.

[5:27:05] Bent u bijna bij het blokje overig?

[5:27:08] Ik heb nog heel wat vragen, voorzitter.

[5:27:10] Ja, kunt u iets meer de toerbouw erop zetten?

[5:27:12] Want anders kunnen we het in vijf uur niet halen.

[5:27:14] Mevrouw van der Plas, is het kabinet bereid om alle waterschappen te verplichten expliciet te onderbouwen of correctie van natuurlijke bronnen nodig is bij stikstof, fosfor en metalen?

[5:27:23] En waar het geval is, ook daadwerkelijk de maatlatnormen toe te passen?

[5:27:28] De waterbeheerders zijn prima in staat om dit zorgvuldig te doen en daar hoef ik geen verplichting voor op te leggen.

[5:27:34] Het Rijk helpt waterschappen en provincies met handreikingen bij het opstellen van regionale doelen.

[5:27:41] Mevrouw van der Plas, is het kabinet bereid om in beeld te brengen waar in Nederland overschrijdingen van de kaderrichtlijnwaternormen aantoonbaar het gevolg zijn van natuurlijke oorzaken?

[5:27:52] Ja, waar het aan de orde is, zullen we dat zeker doen.

[5:27:56] En in die gevallen zullen we een beroep doen aan de gelegitimeerde uitzonderingen van de kaderrichtlijnwater.

[5:28:02] En daarmee geven we een eerlijk en feitelijk beeld in de stroomgebiedbeheerplannen.

[5:28:10] Is het kabinet bereid om bij beoordeling en rapportage van de grondwaterkwaliteit structureel onderscheid te maken tussen ondiep grondwater en diep grondwater en om aan beleidsconclusies primair te baseren op die lagen waar daadwerkelijke risico's voor drinkwater en ecosysteem bestaan?

[5:28:27] Ja, dat doen we al.

[5:28:27] Bij verantwoording van de Nitraatrichtlijn wordt gerapporteerd over ondiep en diep grondwater.

[5:28:34] Zodat we tijdig maatregelen treffen die verdere verspreiding van stoffen naar drinkwaterbronnen in het diepere grondwater en daadwerkelijke risico's voor drinkwater ook voorkomen.

[5:28:47] Mevrouw van der Plas, kan het kabinet bevestigen dat het meten op grotere diepte, daar waar drinkwater wordt gewonnen, in veel gevallen een beduidend gunstiger beeld laat zien dan nu in de nationale beleid wordt geschetst?

[5:29:00] Het klopt dat meten op grotere diepte een ander beeld geeft dan bij ondiepe metingen.

[5:29:05] Metingen in de bovenste grondwater zijn noodzakelijk om vervuiling tijdig te signaleren en verspreiding naar diepere grondwater te voorkomen.

[5:29:14] Ik begin het idee te krijgen dat we dit antwoord nu al drie keer gehad hebben.

[5:29:18] Dus ik zou jullie verzoeken om even efficiënt te antwoorden.

[5:29:23] Mevrouw van der Plas, one-out, all-out principe.

[5:29:26] Daar krijgt u een brief voor.

[5:29:29] Hoe dat precies zit en hoe ik daarmee omga en hoe wij daarmee omgaan.

[5:29:32] Gewoon geborgd.

[5:29:35] Mevrouw van der Plas en in het kader van de waterkwaliteitsmaatregelen.

[5:29:38] Moties even kijken.

[5:29:42] Die heb ik ook gehad.

[5:29:49] Ik kan de minister aangeven hoe de kaderrichtlijnwateruitzonderingen in de praktijk worden toegepast.

[5:29:58] Achsden-Nap.

[5:30:07] Ja, de Dinkel.

[5:30:08] Toch nog even, de heer Heutink, ook terecht een vraag.

[5:30:12] Met de media-aandacht die we ook daar zagen, zal ik hier ook een zo goed mogelijk antwoord geven.

[5:30:18] De Dinkel is een regionaal water en waterschappen geven aan welke status een regionaal water heeft.

[5:30:24] Natuurlijk sterk veranderend of kunstmatig.

[5:30:27] Vervolgens passen zij doelen aan op basis van specifieke omstandigheden en daarna stellen provincies de status en de doelen vast.

[5:30:35] En daar waar verschillen zijn, gaan rijke regio met Duitsland in gesprek.

[5:30:40] Laten we dit als actiepunt opnemen, zodat we de dinkel, waar de heer Heutink het volgens mij ook al wat jaren over heeft, dat we dat gewoon eens even bij de hoorns... Wat zegt u?

[5:30:51] dat we daar gewoon bij de hoorns vatten.

[5:30:55] Dus dat is een toezegging aan de Kamer, om dat binnen nu en zes maanden gewoon geduid te hebben en waar mogelijke oplossingen zijn met het waterschap, de dinkel ook tot het verleden te laten behoren.

[5:31:09] Nou, dat hoop ik niet.

[5:31:13] In positieve zin bedoel ik het in ieder geval voor uitlegbaarheid, voorzitter.

[5:31:21] Ja, dat zijn behoorlijke LVVN-vragen, voorzitter.

[5:31:32] Partij van de Dieren, Kostic, de RLE pleiten voor het beperken van dierrechten.

[5:31:36] Waarom zijn deze stappen niet genomen?

[5:31:38] Ben ik daar alsnog toe bereid?

[5:31:40] Ja, dit is een vraag die onder de verantwoordelijkheid van de minister van LVVN valt.

[5:31:47] Ik laat die vraag... Punt, lijkt mij dan.

[5:31:50] Laat die vraag daar even voorzien.

[5:31:55] Mevrouw Bromet, is de minister bereid PBL-adviezen te verwerken in beleid en dus beleid rondom de zonering en ook de problemen rondom water te betrekken?

[5:32:04] Ja, ik betrek de adviezen van de PBL bij mijn beleidskeuze.

[5:32:08] Specifiek voor de zonering langs waterloop in relatie tot de landbouw doe ik dit in overleg met het ministerie van LVVN.

[5:32:15] Mevrouw Bromet, moeten voor de stroomgebiedsbeheerplannen elk jaar opnieuw de doelen en maatregelen voor het verbeteren van waterkwaliteit bepaald worden?

[5:32:24] De stroomgebiedsbeheerplannen worden iedere zes jaar bekeken en geactualiseerd conform de termijnen die ook volgen uit de kaderrichtlijn water.

[5:32:33] Dat zal niet veranderen.

[5:32:36] Mevrouw Bromet, waarom is alle wet en regelgeving dus ook voor mest en landbouwgif

[5:32:42] gewasbeschermingsmiddelen.

[5:32:44] Het is maar hoe je het uitlegt.

[5:32:46] En de kaderrichtlijn water nog niet waterproof.

[5:32:49] We hebben te maken met verschillende Europese richtlijnen en dat proberen we zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen.

[5:32:55] Zo werken we aan de toelating van gewasbeschermingsmiddelen die past bij de kaderrichtlijn water normen in het water.

[5:33:07] En dan heb ik hier nog niet, dat is nog wel hetzelfde blokje, kaderrechtlijn water, ja.

[5:33:13] Lozingen VTH.

[5:33:15] En ik zal het snel doen, voorzitter.

[5:33:19] Velle Gaap Beemsterboer, PFAS, lozingsverbod, hoe zouden we dat concreet vormgeven?

[5:33:25] Op 21 juli is de Kamer geïnformeerd over een volledig PFAS lozingsverbod, dat dat niet wenselijk is, aangezien dit belangrijke sectoren in de maatschappij stil zou leggen.

[5:33:37] Dit zijn bijvoorbeeld de drinkwaterwinning en het grondverzet.

[5:33:40] Een alternatief is om te kijken naar gedeeltelijk PFAS-lozingsverbod gericht op specifieke sectoren of activiteiten met een hoge PFAS-uitstoot.

[5:33:50] Dat heb ik ook toegezegd.

[5:33:52] Op dit moment werk ik hoe zo'n PFAS, zo'n PFAS-verbod, zo'n gedeeltelijk PFAS-verbod ook vormgegeven zou kunnen worden.

[5:34:01] En conform mijn eerdere toezegging aan de Kamer zal dit in het eerste kwartaal van 2026 geïnformeerd worden over de voortgang van deze verkenning.

[5:34:13] Mevrouw Boelsma Hoekstra, wie staat aan de lat als het gaat om de vervolgkosten voor de PFAS-vervuiling bij Leeuwarden Vliegbasis, buiten de hekken van de vervuiler?

[5:34:24] Ik ben bekend met de PFAS-vervuiling in Leeuwarden en daar is een hele vervelende situatie ontstaan voor de inwoners al daar.

[5:34:30] De gemeente Leeuwarden is het bevoegd gezag en gaat over de beoordeling van de verantwoordelijkheid van de vervuiling.

[5:34:37] Het principe de vervuiler betaalt geldt voor de gehele verontreiniging die door een partij veroorzaakt wordt.

[5:34:44] En hoever die verantwoordelijkheid per geval rijkt is ter beoordeling van het bevoegd gezag maar is in principe niet gebonden aan een terreinafbakening.

[5:34:57] Dit kost iets.

[5:34:58] Ik wil de minister voordat hij vertrekt in ieder geval opdracht geven tot de vorm van een PFAS-tax onafhankelijk te laten verkennen.

[5:35:08] Ja, ik snap uw gedachte richting een PFAS-tax en ik vind het op zich een interessant gedachtegoed.

[5:35:14] De vraag is wel wat het toevoegt aan de Europese restrictie en ook een mogelijk lozingsverbod.

[5:35:20] Ik leg dit echt even aan een nieuw kabinet, mevrouw, lid Kostić.

[5:35:24] U vraagt nogal wat, maar houd het gedachtegoed vast voor een volgend kabinet of uw eigen wetenschappelijk bureau om hier al stappen te maken om het iets concreter te maken.

[5:35:36] Dit kost iets.

[5:35:37] Is de minister bereid om een signaal te geven aan de mede-overheden om in ieder geval voorlopig geen nieuwe vergunningen langdurig PFAS af te geven?

[5:35:46] Ja, ik kom hier toch ook weer op de basis van de wettelijke kaders.

[5:35:50] Het bevoegd gezag moet een aanvraag beoordelen.

[5:35:53] Ik ben dat niet.

[5:35:55] De IL&T heeft daar wel een rol, hebben ze ook getrokken die kaart.

[5:35:58] We zien een reductie.

[5:35:59] Nou, we praten nog steeds over kilo's.

[5:36:02] Dus ja, zo moet ik uw vraag beoordelen.

[5:36:05] Het is aan het bevoegd gezag, maar er zijn behoorlijk wat signalen afgegeven richting dat bevoegd gezag.

[5:36:14] Ja, dank u wel, voorzitter.

[5:36:16] Beetje laat, ik moest een hele even opkouwen, maar hoe staat de minister tegenover een netto-lozingsverbod?

[5:36:22] Dan noem ik terecht een aantal sectoren waarbij een algeheel lozingsverbod is heel moeilijk.

[5:36:27] Een netto-lozingsverbod waarbij je dus meet dat er niet meer is toegevoegd aan het water in het proces.

[5:36:34] Dank u wel, voorzitter.

[5:36:36] Nou, daar kijk ik positief naar en dat nemen wij dus ook mee.

[5:36:40] De verkenning die ik in Q1 ga sturen,

[5:36:44] Wat ik mevrouw lid Kostić ook heb toegezegd, daar zal die netto aanpak in opgenomen zijn.

[5:36:52] Dus dat is eigenlijk onze denkproces hierin.

[5:37:01] Mevrouw lid Kostić.

[5:37:03] Ja, dank u wel.

[5:37:04] Kijk, ik snap dat de minister niet zomaar ingrijpt bij andere overheden, maar er komt een vorm van een lozingsverbod gedeeltelijk aan en het gaat om het lozen van een enorm hoeveelheid van PFAS in Limburg.

[5:37:17] Dan is er een gesprek tussen de minister en daar de overheid toch heel logisch?

[5:37:23] Vindt de minister dat ook?

[5:37:29] Voorzitter, ik heb nu mijn handen vol ook aan Gim Moer.

[5:37:33] Dit er nog eens bij te doen.

[5:37:34] Ik laat het even aan het volgende kabinet om hier verder invulling aan te geven.

[5:37:38] Ik denk ook dat het interessant is wat er uit Gim Moer is gekomen, met onze contacten al daar, om dat mogelijk dan te dupliceren in Weert uit mijn hoofd, Limburg.

[5:37:49] Maar op dit moment richten wij ons echt even op het gesprek met Gim Moer, alvorens ik hier als dubbel demissionair een toezegging doe hiertoe.

[5:37:55] Maar die verkenning, daar zijn we echt mee bezig.

[5:37:58] Kom ik ook bij u terug.

[...] .

[5:38:03] Dat is goed om te horen.

[5:38:06] Dat de minister over geen moer begint, dat is dus het probleem.

[5:38:09] CVS zou een vergunning krijgen die vergelijkbaar is met wat geen moer allemaal aan PFAS kan lozen.

[5:38:17] Dus je wilt dat op een of andere manier voorkomen.

[5:38:19] Maar goed, volgens mij is de boodschap van de minister ook duidelijk.

[5:38:22] Dit is eigenlijk niet helemaal hoe je het zou willen.

[5:38:26] Ja, dan over... Nee, ik laat hem even gaan.

[5:38:31] Met de tijd.

[5:38:36] met actualiseren.

[5:38:40] De cijfers heeft u in de brief kunnen zien.

[5:38:44] Kan ik het versnellen?

[5:38:47] Dat heeft de hoogste prioriteit, zoals u dat weet.

[5:38:52] Eind 2027 zijn de KRW relevante vergunningen geactualiseerd.

[5:38:56] Mijn Rijkswaterstaat zal daarna deze vergunningen periodiek blijven actualiseren.

[5:39:01] Een verdere versnelling is op dit moment gewoon niet mogelijk.

[5:39:04] Het is ook echt heel specifiek werk.

[5:39:06] Als u nog mensen in een bepaald vakgebied wil neerzetten, we hebben hier echt te maken met specialisme.

[5:39:16] Ja, de vraag voor mij was niet versnellen, de vraag was vooral wat leren we ervan en dat mag wat mij betreft in die brief die u al eerder heeft toegezegd naar juni toe.

[5:39:28] Dat is een prima voorstel, meneer Sjoerds.

[5:39:32] Mevrouw Vellenga Beemster-Boer zit met de VTH-kennis en de capaciteit buiten Rijkswaterstaat die nodig is.

[5:39:37] Ik ben continu in overleg.

[5:39:39] Ik heb net weer een hele ronde gedaan met gedeputeerden.

[5:39:41] We weten op 3 maart hebben we ook echt een VTH-bijeenkomst, landelijk.

[5:39:48] Dat doen we hier in de regio, die dan zal gaan plaatsvinden.

[5:39:52] Dat is op 2 maart.

[5:39:55] Structurele versterking, dat heeft de heer Jansen, de staatssecretaris, met een bedrag met de IPO en de VNG.

[5:40:02] en de Unie van Waterschappen ook gedaan in Eibenhoofd, februari vorig jaar, om daar een impuls te doen.

[5:40:11] Maar een structurele versterking is wel nodig om zowel de kennis en de kunde daar verder op orde te brengen, conform het rapport van Aartsen wat destijds is uitgebracht.

[5:40:22] om ook die vergunningen op dat kennisniveau op orde te brengen.

[5:40:27] Dus dit wordt wel vervolgd.

[5:40:29] Het heeft de aandacht van de gedeputeerden, het heeft de aandacht van de omgevingsdiensten.

[5:40:35] Dit is wel een proces waar we met elkaar nog verder de schouders onder moeten gaan zetten.

[5:40:40] En ook hier zijn financiële middelen nodig om dit verder te versterken.

[5:40:45] Dus zo'n symposium is een eerste stap ook.

[5:40:49] Daar gaan we ook een intentieovereenkomst met elkaar aan.

[5:40:53] We proberen het ook allemaal wat meer te gaan formaliseren.

[5:40:58] Dat dit niet alleen bij bijeenkomsten blijft, maar dat we ook elkaar vasthouden op dit onderwerp.

[5:41:04] Wat zijn de gevolgen voor het verlagen van de maximale temperatuur van onder koelwater?

[5:41:11] Wat doet dit voor de bedrijven?

[5:41:14] Duidelijk.

[5:41:15] Zowel de continuïteit en de concurrentiepositie van de bedrijven als de leveringszekerheid en de verduurzaming van de energiesector zijn belangrijk.

[5:41:24] En we hebben ook botsproeven die we meenemen in de plan meer, milieueffectrapportage.

[5:41:31] Over de opzet en de resultaten ben ik in gesprek met zowel de sector, Femwee in dit geval, en de ministers van Economische Zaken en KGG.

[5:41:40] Deze manier wil ik breed inzicht krijgen wat de effecten zijn van die koelwaterlozingen en toch een temperatuur aspect daarop.

[5:41:50] Zodra ik hierover meer weet, zal ik je hierover informeren en dat zal rond de zomer zijn.

[5:41:57] Hij is tevreden.

[5:42:03] Mevrouw Boelsma-Hoekstra, als tweede de verplichting beroeps- en recreatievaart, CD&I-verdrag, scheepsafvalstoffenverdrag.

[5:42:12] Voor de beroepsvaart zetten we in op de kleine passagiersschepen in op twee stromen.

[5:42:17] Voldoende afgiftepunten.

[5:42:19] en het faciliteren van de ontwikkeling van een boordzuiveringsinstallatie.

[5:42:24] Een maatregel van zo'n zuiveringsinstallatie is ook opgenomen dit jaar in de Milieulijst van de Milieuinvesteringsaftrekregeling, die in december is gepresenteerd, 155 miljoen euro.

[5:42:36] 25% aftrekbaar, goedkoper.

[5:42:40] Ik heb goede hoop dat de huidige maatregelen zullen leiden tot een succesvolle implementatie.

[5:42:44] Indien deze maatregelen niet effectief blijken te zijn, komt een zegelplicht in beeld.

[5:42:51] Administratieve lasten zijn daar dan wel een punt van zorg.

[5:42:56] Ja, dat willen we aan de ene kant ook weer niet.

[5:42:59] Maar voor de pleziervaart is er een verzegelingsplicht onderzocht.

[5:43:02] Partijen hebben echter moeten concluderen dat deze pas effectief handhaafbaar is bij een registratieplicht van vaartuigen.

[5:43:09] Die hebben we op dit moment niet.

[5:43:14] Mevrouw Boelsma Hoekstra, medicijnresten in oppervlaktewater.

[5:43:18] Nou, de cijfers die u ook heeft genoemd, die zijn helemaal correct.

[5:43:24] Ik werk op meerdere fronten aan de aanpak van de medicijnresten in rioolwater.

[5:43:29] Het RIVM heeft ook een aantal sessies in het verleden gedaan.

[5:43:33] We zien ook dat ziekenhuizen bijvoorbeeld

[5:43:36] het ziekenhuis in Delft weer het pharmafilter geactualiseerd heeft.

[5:43:44] Maar de herzienenrichtlijn Stedelijk Affelwater verplicht Nederland om op zoveel mogelijk rioolwaterzuiveringsinstallaties, 315 stuks, een aanvullende zuiveringstrap te bouwen.

[5:43:57] Dat kost natuurlijk ook allemaal geld.

[5:44:00] Daar hebben wij een subsidieregeling voor in het leven geroepen.

[5:44:04] Daar gaan we niet alle 315 zuiveringsinstallaties mee kunnen bedienen.

[5:44:08] Nogmaals een oproep, er is nog wat geld beschikbaar.

[5:44:12] zeg ik hier tegen de waterschapsbeheerders in de call of via het scherm.

[5:44:17] Dus dien uw subsidieaanvraag in.

[5:44:20] Die is opengesteld.

[5:44:22] Die gaan we op een gegeven moment ook weer sluiten en dan is het niet meer beschikbaar.

[5:44:28] En daarnaast werk ik aan de ketenaanpak medicijneresten uit water met zoveel mogelijk partijen om dat te verminderen.

[5:44:35] Denk bijvoorbeeld aan een plaszak.

[5:44:36] Denk bijvoorbeeld aan bepaalde medicijnen, zonder dat ik hier op de stoel van een dokter wil gaan zitten.

[5:44:41] Maar we hebben een aantal paracetamol, ibufen, zonder merknamen te noemen, ontstekingsremmers.

[5:44:47] De ene doet wat meer in het aquatische domein dan de ander.

[5:44:50] Dat is ook een stukje voorlichting.

[5:44:53] Zo zijn we met elkaar bezig en bepaalde zuiveringsinstallaties gaan nu al richting zo'n vierde trap en halen dus die medicijnresten er dus nu al uit.

[5:45:02] Alleen, ja, dat zijn nog niet alle 315, dat zijn er uit mijn hoofd een stuk of 14 die op dit moment daar al een stap gemaakt hebben.

[5:45:10] Mevrouw van der Plassen, ik heb een vraag.

[5:45:11] Wilt u even het voorzitterschap overnemen?

[5:45:15] Ik geef het woord aan mevrouw Bromet namens de fractie van GroenLinks PvdA.

[5:45:20] Ja, want ik had vragen gesteld over die vierde trap, wie dat gaat betalen, of dat de vervuiler is of de burger.

[5:45:30] En ik hoor de minister over subsidieregelingen, maar dat betekent dus de burger betaalt.

[5:45:36] De minister.

[5:45:36] Dank u wel.

[5:45:37] Ja, ik kan er nog wel wat extra over vertellen.

[5:45:41] De Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater heeft een producentenverplichting opgebracht, omdat uiteindelijk, en dan kunt u discussiëren waar dat uiteindelijk terecht gaat komen, wanneer een producent dat moet gaan betalen, maar daar is nog wel wat discussie over.

[5:45:56] Daar is ook een juridische discussie over.

[5:45:57] Dat wordt op dit moment gevoerd in Brussel.

[5:46:00] Ik heb daar nog even geen laatste informatie over, maar dat betekent wel dat daar een verdeelsleutel moet gaan plaatsvinden, opgebracht door de producenten,

[5:46:10] van die medicijnen, om dat dan weer terug te brengen, of dat een nationale verdeelsleutel gaat worden, of dat per verkocht product gaat worden.

[5:46:19] Ja, die informatie heb ik nog niet, maar die zit er wel in, dus daar zullen we ook invulling aan moeten gaan geven.

[5:46:25] Ja, een ander antwoord wat ik ook zou kunnen geven, is naast die subsidieregeling die wij als Rijk ingesteld hebben, uiteindelijk 32 miljoen euro voor de waterschappen, ja, dat zal dan wel via een

[5:46:38] via de waterschapsbelastingen lopen.

[5:46:43] De producentenverantwoordelijkheid moet nog ingevuld worden en er is voor bedrijven ook nog een, ja, een coefficiënt, afijn, een aantal zaken moet u dat zo zien.

[5:46:56] Zodra er wat te melden is over de verdeelsleutel voor de Europese richtlijn Stedelijk Afvalwater, stel ik voor dat we uw Kamer informeren, want dat zal dan wel iets heel groots zijn en dat zal ook meteen dan betekenen hoe wij dat in het Rijk moeten gaan verdisconteren naar die

[5:47:12] 315 zuiveringen toe.

[5:47:17] Dank u wel.

[5:47:17] Ik neem het voorzitterschap weer terug.

[5:47:20] Vraagje, zijn we al bijna bij het blokje over?

[5:47:22] Want ik begin echt een beetje zenuwachtig te worden met een oog op de tijd.

[5:47:27] Ja, we zijn er bijna, voorzitter.

[5:47:28] Ik heb nog twee vragen.

[5:47:29] Mevrouw Boelsma, Hoekstra, drugsafval.

[5:47:32] Kan de minister schetsen wat er nodig is om deze afvalbron niet meer in het oppervlaktewater te krijgen?

[5:47:36] Ja, geen drugs gebruiken we.

[5:47:38] Dat is de makkelijkste antwoord.

[5:47:40] Ik heb net het medicijnverhaal verteld.

[5:47:45] Ja, we zetten in op de opsporing van drugsproductie.

[5:47:50] Dat is ook een belangrijke bron.

[5:47:53] Illegale lozingen, samen met het Openbaar Ministerie.

[5:47:56] We hebben daar nu wel wat successen gehad, als ik de media ook volg, om dit toch verder neer te zetten.

[5:48:04] Ja, die ondermijning, et cetera, heeft de aandacht.

[5:48:09] Maar als ik af en toe dan zie hoeveel drugs, dan is het misschien ook wel een water naar de zee dragen.

[5:48:15] Mevrouw Bromet, wie gaat er via de trap van de zuivering rioolwater betalen?

[5:48:18] Dat heb ik in het antwoord opgegeven, daar heb ik nog een puntje overig.

[5:48:22] en dan kan ik terugkomen op een aantal zaken nog.

[5:48:25] De heer Grinwis, ik hoop dit jaar op Delta-beslissingen met leg.

[5:48:30] Op welke wijze wordt de Kamer daarin meegenomen?

[5:48:32] Is het niet een idee om dit voorjaar aan de Delta-commissaris en een nieuwe provinciepersoon op werkbezoek te gaan als commissie?

[5:48:40] Delta-programma 2027 met daarin de resultaten van de herijking wordt op Prinsjesdag 2026 aangeboden.

[5:48:48] Dus dat is al, denk ik, een groot moment.

[5:48:54] In het gesprek gaan met de vaste commissie, INW en VRO, heeft de Delta-commissaris de leden van de commissie aangeboden mee te gaan op werkbezoek.

[5:49:02] De uitnodiging zal met positief advies aan een nieuwe winstpersoon worden voorgelegd.

[5:49:08] Mevrouw van der Plas, waar gaat de ecologische toets uit bestaan voor de passende beoordeling voor de watertactie Ameland?

[5:49:16] We hebben te maken met een Natura 2000 gebied.

[5:49:19] Want anders had ik mogelijk nu al handelingsperspectief gehad, wat ik nu pas in een latere fase heb.

[5:49:24] dat je dan wat meer ruimte hebt voor een pilot.

[5:49:27] Maar ik heb ook al het een en ander gezegd tegen de heer Schoets om daar in overleg te treden wat er nog mogelijk is, maar u moet denken aan een passende beoordeling naar de geluidseffecten, de additionele uitstoot voor zo'n Natura 2000-gebied.

[5:49:40] Het zijn nogal wat regels die we met elkaar verzonnen hebben voor die Natura 2000-gebieden waar ik aan moet voldoen, of we aan moeten voldoen, samen met LVVN.

[5:49:50] Zover, voorzitter.

[5:49:53] Dan kijk ik even in de richting van de Kamerleden of er nog vragen over zijn gebleven.

[5:50:04] Lid Kostic, een vraag?

[5:50:06] Misschien heb ik het gemist, maar omdat de minister natuurlijk met wet en regegeving komt die het afgeven van die vergunningen bepaald maakt, dus voor een bepaalde tijd maakt, hij heeft in zijn brief over een bepaalde frequentie waarna dat geactualiseerd zou moeten worden, maar aan welke frequentie denkt hij?

[5:50:26] Want voor ons zou het logisch zijn om aan te sluiten bij die bestaande beleidscyclie en die stroomgebiedbeheerplannen.

[5:50:40] Wij zitten te denken aan tien jaar op dit moment voor een herziening en een beziening van de vergunningen.

[5:50:53] Dit kost iets tot slot.

[5:50:55] Omdat ik hier een motie over heb klaarleggen en ik hoopte dat het niet nodig was.

[5:51:00] Waarom tien jaar in plaats van zes jaar, aangezien die zes jaar logischer zijn om aan te sluiten bij bestaande beleidscycli?

[5:51:13] Ik moet even nagaan.

[5:51:14] Dit kost iets.

[5:51:22] We gaan beginnen met de tweede termijn van de Kamer.

[5:51:24] Oh, mevrouw Van der Plas.

[5:51:30] Ja, over de watertaxi.

[5:51:32] Er ligt een motie per ik al enige tijd om binnen zes weken een oplossing te presenteren voor de watertaxi's van Ameland.

[5:51:38] Die termijn is reeds lang overschreden en ik zou wel graag willen dat we nu binnen zes weken of ik een toezegging kan krijgen dat die oplossing er nu heel snel komt.

[5:51:49] En dan hou ik nu maar even de maximale termijn van zes weken aan, maar liefst sneller, want deze termijn is al ver overschreden.

[5:52:02] Mevrouw Van der Plas, ik ga in gesprek met LVVN.

[5:52:08] Op dit moment is juni het eerste moment dat ik in een uitzonderingspositie iets ministerieels zou kunnen doen.

[5:52:21] Er ligt gewoon een aangenomen motie.

[5:52:24] 147 Kamerleden hebben hiervoor gestemd destijds.

[5:52:29] Dan praat ik al over maanden geleden.

[5:52:35] Ik wil gewoon dat er snel haast gemaakt wordt met die watertaxie.

[5:52:38] We praten hier al jaren over.

[5:52:41] Dus ik wil toch graag een toezegging om zo snel mogelijk deze oplossing te presenteren aan de Tweede Kamer.

[5:52:48] De minister gaat ook naar Ameland toe.

[5:52:51] Er lopen al heel veel gesprekken.

[5:52:53] Het is niet dat het wiel opnieuw uitgevonden moet worden.

[5:52:55] Dus volgens mij kan dit vrij snel.

[5:52:58] Ik kom hierop terug in het Waddendebat, wat op kort termijn zal plaatsvinden.

[5:53:05] Oké, dan gaan we nu echt met de tweede termijn van de Kamer van start.

[5:53:09] En als eerste spreker geef ik daarvoor het woord aan mevrouw Vellingaat-Beemsterboer.

[5:53:14] Ja, dank u wel voorzitter.

[5:53:17] Ik heb nog een aantal puntjes die ik in de tweede termijn graag even aan zou willen raken.

[5:53:22] Ik begin even, sowieso bedankt voor het uitgebreide antwoord.

[5:53:28] Ik ben heel blij met de toezichting van de minister om rond grijs water de vaart erachter te zetten en wil nog eens graag benadrukken om vooral niet te gaan testen en piloten wat bij onze zuidenburen al is getest en gepilot.

[5:53:45] Dan over grondwateronttrekking.

[5:53:47] Ik wil graag nog even extra navragen of de minister dan doelt op alle onttrekkingen, dat we inzicht krijgen in alle onttrekkingen.

[5:53:58] In ieder geval met een meldplicht.

[5:54:00] In de brief wordt ook geschreven over een meldplicht voor kleine onttrekkingen, maar het werd mij uit het antwoord van de minister net niet helemaal duidelijk of er ook alle toezeggingen worden bedoeld.

[5:54:10] Dus daar zou ik heel graag een toezegging op willen krijgen.

[5:54:16] Ehm...

[5:54:18] Dan KW en de afstemming van regelgeving.

[5:54:24] De minister geeft terecht aan dat daar nog fix huiswerk op te doen is en dat daar ook een integrale aanpak nodig is tussen LVVN en INW.

[5:54:35] En ik ben blij de minister dit zo stevig te horen zeggen.

[5:54:40] Ik ben wat minder tevreden over het antwoord over vergunningen die al KW-proof zijn.

[5:54:45] Maar de minister heeft een brief toegezegd.

[5:54:47] En ik zou willen vragen om in die brief ook echt even heel goed in te gaan op het KRW-proofmaken van de vergunningen.

[5:54:58] Ik had hier ook een motie op klaar liggen, maar voor de rest ben ik eigenlijk wel heel tevreden met het antwoord van de minister.

[5:55:04] Dus die motie, die laat ik even.

[5:55:06] Twee andere punten heb ik nog wel een motie en dat begint even met noodplannen van gemeentes.

[5:55:13] Ik ben blij dat dit goed op het netvlies staat en dat de minister benadrukt dat er zowel een nationale als een lokale verantwoordelijkheid ligt.

[5:55:20] Maar ik ben me er ook van bewust dat het OVV zegt van dat de plannen die er nu zijn, namelijk op lokaal niveau, vaak kleinschalig zijn, nog relatief informeel zijn, weinig concreet zijn.

[5:55:32] Ik hoor de minister zeggen van het heeft onze aandacht, maar ik wil hier graag een motie op indienen om daar ook een steun voor in de rug te geven en te zorgen dat hij er ook wat druk op komt.

[5:55:44] En dan kijk ik heel even naar de voorzitter wat het gebruik is, of ik die dan gelijk voorlees of aan het einde beide even voorlees.

[5:55:49] De volgende.

[5:55:53] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateerde dat de Onderzoeksraad voor de Veiligheid waarschuwt dat Nederland onvoldoende voorbereid is op extreme regenval, met name in kwetsbare wijken en grensregio's.

[5:56:04] Overwegende dat vitale functies zoals eerste hulp, ziekenhuizen en de elektriciteitsvoorziening bij extreme wateroverlast in alle tijden gewaarborgd moeten blijven.

[5:56:13] Van mening dat acceptatie van wateroverlast nooit mag leiden tot het uitvallen van kritieke infrastructuur, verzoekt de regering om in overleg met de koepels van gemeenten en waterschappen te borgen dat alle kwetsbare gemeentes uiterlijk in 2027 beschikken over geactualiseerde noodplannen die specifiek gericht zijn op het operationeel houden van vitale functies bij extreme regenval en gaat over tot de orde van de dag.

[5:56:37] Dank u wel.

[5:56:39] En dan had ik als laatste nog een punt en u verwachtte vast al dat ik daarop terug ging komen.

[5:56:43] Dat is de dijknormering.

[5:56:46] En ik hoor aan alle kanten aan het antwoord van de minister dat er nog heel veel onduidelijk is.

[5:56:50] Er ligt nog niet een goed plan voor meerlaagse veiligheid.

[5:56:54] Er ligt nog niet een plan waarin duidelijk wordt wat er dan wel zou door kunnen.

[5:56:59] Wat betreft het project van Ian Eilan.

[5:57:03] De gesprekken zijn nog niet klaar, zegt de minister.

[5:57:06] En tegelijkertijd schreef de minister aan, ik wil het in één lijn trekken met Nederland.

[5:57:11] En nou ben ik de eerste die zal toegeven dat overstromingen overal verschrikkelijk zijn.

[5:57:17] Maar de eilanden zijn wat dat betreft niet hetzelfde als de rest van Nederland.

[5:57:21] En het is moeilijk om daar één lijn in te trekken.

[5:57:26] Sowieso zijn de eilanden natuurlijk heel bijzonder.

[5:57:30] Het is een klein aantal inwoners, maar heel veel toeristen.

[5:57:34] Dus daar moet je rekening mee houden.

[5:57:35] Maar twee hele praktische redenen.

[5:57:37] Evacuatie daar is moeilijk.

[5:57:39] De eilanden zijn aangewezen op een stuk zelfredzaamheid op het moment dat er wel iets gebeurt.

[5:57:45] En naar verwachting zullen weersomstandigen er dan ook voor zorgen dat je niet heel snel kan evacueren.

[5:57:52] Tweede is dat als er een overstroming op de eilanden plaatsvindt, is dat per definitie een overstroming met zout water, wat ontzettend veel schade toebrengt aan de natuur en aan landbouwgrond.

[5:58:04] En alleen dan dat soort twee praktische redenen zouden voor mij reden zijn om nou in ieder geval heel voorzichtig te zijn met aanpassen van dijknormering.

[5:58:14] En daarom heb ik hier ook een motie.

[5:58:17] De Kamer, gemoord de beraadslaging, geconstaterende dat de minister voornemens is de dijknormering voor onder andere Schiemonnikoog en delen van Zuid-Limburg te verlagen, overwegende dat de veiligheid van bewoners achter de dijken geen papieren exercitie is en dat bij de normering van de Wadden-eilanden onvoldoende rekening lijkt te worden gehouden met specifieke factoren, zoals de lange evacuatieduur en de impact van zoutwater,

[5:58:40] van mening dat het verlagen van veiligheidsnormen niet uitlegbaar is zolang een integrale veiligheidsstrategie ontbreekt en er onvoldoende duidelijkheid is over alternatieve beschermingsplannen, zoals de uitvoering van onderdelen van het Plan 1 Eiland.

[5:58:53] Verzoekt de regering te wachten met de voorgenomen herziening van de dijknormeringen tot er uitgebreid is gesproken met de betrokken lokale bestuurders en waterschappen en er meer duidelijkheid is over de integrale veiligheidsstrategie en mogelijke alternatieve plannen voor de bescherming van de eilanden.

[5:59:08] en gaat over tot de orde van de dag.

[5:59:10] En deze wordt mede ingediend door mevrouw Bolsma Hoekstra en mevrouw Bromet.

[5:59:15] En dat was hem, voorzitter.

[5:59:17] Dank u wel.

[5:59:18] Dan is nu het woord aan de VVD, de heer Schutz.

[5:59:20] Ja, dank u, voorzitter.

[5:59:23] Over waterveiligheid heb ik vandaag eigenlijk een hoofdtopic gemaakt.

[5:59:28] In de voorbereiding hiervan, de datum van gisteren, de herdenking van de watersnood, maar eigenlijk ook wat je vandaag ziet gebeuren in deze zaal,

[5:59:36] en het feit dat mensen vanuit schiermonarchie hierheen komen.

[5:59:39] Je ziet dat dit wat met mensen doet.

[5:59:42] Of het nou gaat om het weghalen, althans erover schrijven, van primaire waterkeringen, daar worden mensen zenuwachtig van.

[5:59:51] Als je normeringen van dijken aangepast, mevrouw Veiling gaat Beemsterboer spraken het over, daar worden mensen zenuwachtig van, die komen dan hier zitten.

[5:59:59] Als het gaat over verzilting,

[6:00:01] in de Bollestreek, maar misschien ook wel in de, niet misschien, in Zeeland wat mevrouw Van der Plas aangeeft, daar raken mensen daar zenuwachtig van.

[6:00:09] Met andere woorden, dat betekent dat we dit soort dingen vooral niet alleen maar op papier moeten zetten, maar vooral ook in die gebieden moeten bespreken.

[6:00:16] En ik weet dat in het Delta-programma verschillende programmalijnen zijn waarvan bijvoorbeeld de Zuidwestelijke Delta er één is.

[6:00:21] Ik heb daar zelf in een vorig leven aan meegedaan.

[6:00:24] Maar het zijn toch vooral stakeholders, vooral beroepshalveverenigde partijen die daarin meespreken.

[6:00:30] Als het raakt aan veiligheidsgevoel van mensen, dan...

[6:00:34] Nou ja, is het vooral niet in eerste instantie de ratio die prevaleert, maar het gevoel erbij.

[6:00:39] En daarmee werpen we onszelf in de toekomst terug in die discussie als je mensen niet voldoende meeneemt.

[6:00:46] Met andere woorden, het loopt ook over verschillende sporen die op verschillende momenten samenkomen.

[6:00:52] Ik begrijp dat die dijknotmering een andere agenda loopt dan bijvoorbeeld

[6:01:00] de vier scenario varianten waar we het over hebben gehad.

[6:01:06] Ik heb het eerder gekoppeld aan van zou een watersnood herdenking die nu regionaal is als je die zou nationaliseren niet een goed ankerpunt kunnen zijn om juist thematisch over nou ja wat in het verleden fout ging en wat we in de toekomst hopen te voorkomen geborgd kunnen worden en een borging zou kunnen zijn voor dat gesprek.

[6:01:25] Een vraag aan de minister is als er met Prinsjesdag al een document ligt waar we

[6:01:29] eigenlijk al moeten kiezen, dan zijn we met zoiets veel te laat.

[6:01:33] Dus daar zou de vraag zijn, wat gaan we dan precies met Prinsjesdag presenteren en hoe definitief is dat?

[6:01:39] En vooral als we het over die vier varianten hebben, hebben we dan voldoende oog en voldoende gedragenheid in die gebieden waar misschien een moeilijk verhaal te vertellen is, waar we het gaan hebben over meegroeien, waar we het dus misschien gaan hebben over het weghalen van primaire werken, waterwerken die we ooit met belastinggeld hebben bekostigd.

[6:01:58] Ik zeg misschien, het is geen zekerheid, maar ik voel wel mee met die zorg die voortvloeit uit die berichten, of het nou de technische briefing van de Delta-commissaris is, de kamerbrieven die in dit convocaat zaten.

[6:02:12] Dit gaat al wel wegen in mensen hun onderbuikgevoel en ik wil daar eigenlijk om meer vragen dan een technisch antwoord wat ik zo even begrijpelijkerwijs van de minister kreeg, van ja daar gaan we later nog over spreken.

[6:02:25] We kunnen hier niet vroeg genoeg mee beginnen.

[6:02:27] Dat zou mijn oproep zijn aan de minister en ik hoop dat ik daar straks een reactie op mag ontvangen, mevrouw de voorzitter.

[6:02:34] U had geen moties?

[6:02:36] Dan is nu het woord aan het CDA, mevrouw Boelsma Hoekstra.

[6:02:40] Dank u wel, voorzitter.

[6:02:42] Dank voor de beantwoording.

[6:02:45] Het viel mij op dat wij hier toch wel een beetje een kruising tussen een INW en een LVVN-debat hebben, dus ik vind het wel heel netjes van de minister om dat zo allemaal te beantwoorden.

[6:02:55] Ik heb ook alle vragen en mooie toezeggingen gekregen, dus ook daarvoor dank, met uitzondering dus van de dijknummering Simon & Koog en daarbij sta ik dus ook onder de motie van mevrouw Vellinga.

[6:03:09] En daar wilde ik nog één argument aan toevoegen, misschien dat de minister dan zegt neem deze motie, nee ik neem hem maar over.

[6:03:17] En dat is dat er natuurlijk ook al geïnvesteerd is door het wettenskip.

[6:03:21] Dus dat is ook een stukje kapitaalsvernietiging.

[6:03:23] Dus die zou ik er ook nog even bij willen doen.

[6:03:26] En dan hopen we dat we een positieve reactie van de minister krijgen, want met zoveel mensen op de tribune denk ik dat de minister ook ziet dat het heel belangrijk is.

[6:03:37] En ik denk dat collega Verlingaal geschetst heeft waarom het zo belangrijk is.

[6:03:41] En tot zover dus verder geen extra moties en dank.

[6:03:45] Dank u wel.

[6:03:46] Dan de heer Heutink van de groep Markuszauer.

[6:03:50] Dank voorzitter.

[6:03:52] Toch even goed voor de handelingen om te benoemen.

[6:03:55] De minister heeft geheel in stijl een das om van zijn voormalige hoogheemraadschap.

[6:04:02] Het zit hem in zijn DNA water, dus dat siert hem.

[6:04:07] Ik zag zijn tweetje voorbijkomen en het is een mooie das, dus ik dacht ik ga het toch even benoemen.

[6:04:13] Dan heb ik twee moties en als die nu geen oordeelkamer krijgen, dan wil ik het helemaal niet meer.

[6:04:18] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat in het coalitieakkoord aan de slag wordt voorgesteld om de implementatie van de kaderrichtlijn water te simplificeren, verzoekt de regering direct te starten met het versoepelen van de nationaal vastgestelde normen van de kaderrichtlijn water en gaat over tot de orde van de dag.

[6:04:36] En die is mede ondertekend door meneer Stoffer.

[6:04:39] En dan zeg ik direct tegen de VVD dat wordt boter bij de vis.

[6:04:44] Want we hadden net een hele leuke discussie, dus ik kan me toch haast niet voorstellen dat

[6:04:48] de coalitie nu al tegen het eigen coalitieakkoord gaat stemmen.

[6:04:51] Dan de Kamer.

[6:04:52] Gehoord de beraadslaging constaterende dat alle signalen erop wijzen dat de doelen uit de kaderrichtlijn water niet gehaald zullen worden met grote gevolgen voor vergunningverlening, woningbouw en waterinfrastructuur, verzoekt de regering een noodscenario-KRW voor te bereiden, ten einde niet in een nieuwe stikstofcrisis te belanden en gaat over tot de orde van de dag.

[6:05:12] Dank u wel.

[6:05:15] Een vraagje van de heer Sjoeds.

[6:05:17] Ja, dat zit hem in het woordje, voorzitter, direct en waar je simplificeert.

[6:05:22] We kunnen zelf simpliceren wat we willen, maar de simplificatie zit hem natuurlijk in een k-richtlijn water en dat is een Europese richtlijn.

[6:05:29] Dus de gedachte snappen wij, daar roepen wij voor op.

[6:05:32] Maar boter bij de vis doet hier niet helemaal recht aan de situatie.

[6:05:36] Ik ga deze discussie stoppen.

[6:05:39] Iedereen mag beoordelen of je voor of tegen de motie stemt.

[6:05:41] We gaan weer zien bij de stemmingen.

[6:05:43] Nu is mevrouw Van der Plas aan de beurt van de BBB.

[6:05:47] Ja, dank u wel.

[6:05:47] Voorzitter, na de beantwoording door de minister heb ik nog wel een aantal vraagtekens over de keuze om primair te meten in de wortelzone in het kader van de nitraatrichtlijn.

[6:05:59] BBB volgt de minister niet, ik niet, maar mijn hele fractie niet, heb ik inmiddels begrepen.

[6:06:04] volgt de minister niet in de redenering dat metingen op die diepte noodzakelijk of doorslaggevend zijn om uitspraken te doen over de kwaliteit van het grondwater.

[6:06:14] Want onduidelijk blijft hoe er daarbij rekening gehouden wordt met het gedrag van het nitraat, daar heb ik het ook uitgebreid over gehad, zodra het uitspoelt richting het grondwater.

[6:06:24] Want nitraat verplaatst zich niet één op één, maar kan onderweg worden vastgelegd, afgebroken of verdund.

[6:06:30] En hoeverre is dat proces bekend, onderbouwd en daadwerkelijk meegenomen in de beoordeling en beleidsconclusies?

[6:06:37] Dus ik geef de minister even wat concrete dingen die hij dan in de tweede termijn nog

[6:06:41] kan beantwoorden.

[6:06:43] En ik stel de minister ook voor om in de Kamer in een brief nader te informeren over de keuze voor de metingen in de wortelzone binnen de uitvoering van de nitraatrichtlijn en over de wijze waarop het gedrag van nitraat tijdens uitspoeling richting het grondwater wordt meegewogen.

[6:06:57] Dat scheelt ook wat tijd in de tweede termijn, denk ik.

[6:07:00] Dus als ik de minister kan vragen om die vragen die daarover bestaan in mijn inbrengen, die ik hier nu ook weer neerleg, als die per brief kunnen komen, dan vind ik dat ook helemaal prima.

[6:07:10] En dan kan iedereen daar duidelijk en rustig naar kijken.

[6:07:14] Ik zie de minister knikken, dus dat gaat hij doen.

[6:07:17] Prima, dan heb ik nog drie moties.

[6:07:19] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegen dat de Nitraatrichtlijn ruimte laat om niet het volledige nationale grondgebied aan te wijzen als kwetsbare zone en het andere lidstaat van deze ruimte gebruik maken, constaterende dat uit het CDM-advies, en dat is het Comité Deskundige Meststoffenwet, dus even opnieuw, maar ik wil dat eens even uitleggen, want al die afkortingen, dat zeggen mensen vaak niks.

[6:07:43] Constaterende dat uit het CDM-advies blijkt dat de waterkwaliteit in klei- en veengebieden structureel op orde is en dat de bijdrage van deze gebieden aan nutriëntenbelasting beperkt is.

[6:07:54] Constaterende dat de mogelijke risico's voor waterkwaliteit in deze gebieden grotendeels betrekking hebben op risico-inschattingen.

[6:08:00] en dat deze risico's kunnen worden opgevangen met bestaand en voorgenomen flankerend beleid, waaronder doelsturing en emissiereducerende maatregelen.

[6:08:09] Overwegen dat een gebiedsberichte benadering eerlijker en effectiever is dan generieke aanwijzing van het hele land als kwetsbare zone.

[6:08:17] Overwegen dat in het nieuwe coalitieakkoord staat dat de ambitie blijft om onnodige nationale koppen op Europese regels te schrappen.

[6:08:25] Verzoek de regering om klein- en veengebieden niet langer aan te wijzen als kwetsbare zone onder de nitraatrichtlijn.

[6:08:30] en dit zo spoedig mogelijk in gang te zetten en gaat over tot de orde van de dag.

[6:08:34] Alstublieft.

[6:08:36] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat in het nieuwe coalitieakkoord is vastgelegd dat onnodige nationale koppen op Europese regels moeten worden geschrapt en dat Europese richtlijnen en verordeningen zoveel mogelijk één op één en tijdig worden geïmplementeerd.

[6:08:50] Overwegend dat nationale koppen en striktere interpretaties van Europese regelgeving leiden tot extra regeldruk, hogere administratieve lasten en een ongelijk speelveld voor Nederlandse ondernemers en sectoren ten opzichte van andere lidstaten.

[6:09:04] ...verzoekt de regering om onverminderd uitvoering te blijven geven... ...aan het actief schrappen van nationale koppen op Europese regelgeving... ...en bij de implementatie en toepassing van Europese regels... ...structureel uit te gaan van een zo strikt mogelijke één-op-één implementatie... ...en hierover de Kamer periodiek te informeren.

[6:09:22] Het gaat over tot de orde van de dag.

[6:09:25] Alstublieft.

[6:09:26] De laatste.

[6:09:27] De Kamer, door gehoord de beraadslaging, constaterende dat de kaderrichtlijn Water lidstaten expliciet ruimte biedt voor uitzonderingsgronden waaronder gefaseerde doelbereik, natuurlijke omstandigheden, historische belasting en grensoverschrijdende invloeden.

[6:09:41] Overwegende dat Nederland bij de uitvoering van de kaderrichtlijn water geconfronteerd wordt met een uitzonderlijke uitgangspositie, onder meer door historische belasting, buitenlandse aanvoer van nutriënten en sterk veranderende kunstmatige waterlichamen.

[6:09:57] Overwegende dat een strikte en maximale nationale invulling zonder volledig gebruik te maken van deze uitzonderingsmogelijkheden kan leiden tot disproportionele maatregelen en extra druk op sectoren zoals landbouw, industrie en regionale overheden.

[6:10:11] verzoekt de regering om bij het realiseren van de doelen van de kaderrichtlijn water maximaal en expliciet gebruik te maken van de uitzonderingsgronden en flexibiliteiten die de richtlijn biedt om deze uitzonderingen juridisch, zorgvuldig en onderbouw toe te passen binnen de stroomgebiedbeheerplannen en de Kamer te informeren over de wijze waarop deze uitzonderingsgronden worden benut en gaat over tot de orde van de dag alsjeblieft en tot zover het voorleesuurtje van mevrouw van der Plas.

[6:10:42] Dank u wel.

[6:10:42] Dan is nu de partij voor de dieren.

[6:10:44] Dit kost iets.

[6:10:46] Ja, dank u wel.

[6:10:47] En ik heb in de tussentijd even via de tv moeten meekijken.

[6:10:52] Ik heb een aantal toezeggingen gehoord waarvoor dank.

[6:10:54] Ik ben nog wel even benieuwd naar dat vislood wat voor doorbraak daarin is bereikt, maar al met al overwegende

[6:11:01] Ja, we hebben te maken met afspraken die we wederom dreigen niet te halen en we weten wat we daarvoor moeten doen.

[6:11:09] Als we kijken naar RLE, meer dwingende maatregelen op het gebied van bestrijdingsmiddelen en het inperken van veestapel met onder andere iets te doen aan die dierrechten.

[6:11:20] Dat zie ik allemaal nog niet gebeuren.

[6:11:22] Een aantal stimuleringsmoties.

[6:11:25] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateerde dat de Kamer onder andere de motie Bromet van Esch en de motie van Ginneke Tjeerdegroot heeft aangenomen om onder andere alle relevante onttrekkingen van water en alle relevante vervuilingsbronnen in kaart te brengen en een meldplicht in te stellen.

[6:11:39] Ik constateer dat de minister nu door middel van meld, meet en registratieplicht wil regelen dat er meer inzicht komt in kleinere onttrekkingen.

[6:11:45] onttrekkingen in grond- en oppervlaktewater, constateren dat nog niet duidelijk is hoe de ondergrens voor meldingen voor grond- en oppervlaktewateronttrekkingen precies bepaald wordt en of cumulatieve effecten daarbij worden meegenomen, verzoekt de regering om wetenschappers wat wies te laten geven over een passende ondergrens voor meldingen voor onttrekkingen van grond- en oppervlaktewater en daarbij de cumulatieve effecten mee te nemen.

[6:12:06] Ik ga het over tot de orde van de dag.

[6:12:07] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat Nederland na meer dan 25 jaar nog steeds de afspraak over kwaliteit onder de kaderrichtlijn water niet heeft gehaald en de laatste deadline in 2027 is.

[6:12:20] We constateren dat onze waterkwaliteit en natuur worden bedreigd door onder andere het gebruik van beseilingsmiddelen.

[6:12:24] Experts hebben recent opnieuw de politiek opgeroepen om hier dwingende maatregelen op te nemen.

[6:12:28] We constateren dat we volgens de Europese richtlijn duurzaam gebruiken van pesticiden in kwetsbare gebieden, zoals natuur uit de Duitsers gebieden.

[6:12:34] en grondwaterbeschermingsgebieden moeten worden beschermd tegen de vervuiling door het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

[6:12:38] Ik verzoek de regering om zo snel mogelijk dit jaar extra maatregelen te nemen om Natura 2000-gebieden, waterwindgebieden en grondwaterbeschermingsgebieden te beschermen tegen de vervuiling door het gebruik van bestrijdingsmiddelen, waarbij bijvoorbeeld wordt gekeken naar de beperking van niet-biologische siertiltes.

[6:12:51] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overweegt dat de schade

[6:12:56] die PFAS-vervuiling veroorzaakt in de honderden miljoenen loopt en de gewone burger als belastingbetaler hier te vaak voor opdraait, constateren dat een norm voor PFAS, dat een vorm van PFAS-tax innovatie zou aanjagen, bedrijven zou kunnen stimuleren om zonder PFAS te werken en echt zou borgen dat de vervuiler betaalt door de opbrengst te gebruiken om vervuilende

[6:13:18] plekken te saneren en de waterkwaliteit te verbeteren, verzoek de regering om een vrijblijvende bekenning te doen naar de mogelijkheden voor nadelen van het invoeren van een PFAS staks en de Kamer hier zo snel mogelijk over te informeren.

[6:13:30] Dus dat is gewoon aan de nieuwe regering en de nieuwe Kamer om dat in ieder geval te verkennen.

[6:13:35] De Kamer, gehoorde beraadslaging, constateerde dat het onderzoek blijkt dat alle Nederlanders te veel PFAS in hun bloed hebben, constateerde dat PFAS in bestrijdingsmiddelen steeds meer wordt gebruikt in Nederland, makkelijker uitspoelt naar onze grondwater en daarmee onze drinkwaterbron bedreigt, overwegende dat het kabinet terecht inzet op een PFAS-verbod in Europa, maar dat als er geen stop komt op PFAS in bestrijdingsmiddelen, PFAS alsnog

[6:13:57] door het hele land zal blijven worden verspreid in onze bodem, water en voedsel.

[6:14:00] Constateren dat de huidige toetsingssysteem voor bestrijdingsmiddelen onvoldoende de cumulatieve effecten van PFAS op gezondheid en water meeneemt.

[6:14:07] Constateren dat Denemarken in sommige bestrijdingsmiddelen met PFAS vanaf dit jaar nationaal zijn verboden en Denemarken pleit voor een verbod van PFAS in Europa.

[6:14:16] Verzoekt de regering om in Europa te pleiten voor een verbod op PFAS bestrijdingsmiddelen en daarmee op te trekken met Denemarken.

[6:14:23] Heb ik nog even tijd voordat ik een fabertje uithaal hier?

[6:14:27] De laatste motie.

[6:14:31] Schiet maar even op.

[6:14:34] Oké, dan kan ik deze iets rustiger voorlezen.

[6:14:35] De Kamer, gehoorde beraadslaging, constaterende dat waterbeschikbaarheid in Nederland steeds verder onder druk komt te staan en dit onder andere de woningbouw kan blokkeren.

[6:14:43] Constaterende de Algemene Rekenkamer concludeert dat Nederland eigen waterbesparingsdoelen niet gaat halen en weinig vooruitgang boekt op het werkelijk bespaarden van drinkwater bij bedrijven.

[6:14:52] Constateren dat het zakelijke drinkwatergebruik de afgelopen jaren is gestegen in plaats van gedaald, wat het behalen van de doelen in 2035 onzeker maakt.

[6:15:00] Constateren dat de minister na de conclusies van de Algemene Kamer erkende dat hij het doel voor drinkwaterbesparing met de huidige maatregelen niet zal halen en dat er naast onderzoek extra concrete beleidsinstrumenten moeten worden ingezet.

[6:15:11] Verzoek de regering om uiterlijk in de zomer met een voorstel te komen waarmee aantoonbare

[6:15:16] voldoende waterbesparing wordt gerealiseerd om de waterbeschikbaarheid in Nederland op pijl te houden en daarbij de mogelijkheid te verkennen om bijvoorbeeld waterbesparing voor grootverbruikers letterlijk verplichte te verplichten en in vergunningsvoorwaarden beperkingen over watergebruik op te nemen en gaat over tot de orde van de dag.

[6:15:33] Ik wil daarbij vermelden dat ik natuurlijk altijd opensta voor wijzigingen van de moties en in de tekst maar de richting is volgens mij duidelijk.

[6:15:43] Dank u wel.

[6:15:44] Ik dacht misschien een beetje kort te maken, maar dat kan altijd.

[6:15:49] Mevrouw Van Plas, wilt u even het voorzitterschap overnemen?

[6:15:52] Dat wil ik zeker, mevrouw Bromets.

[6:15:56] Dank u wel.

[6:15:57] Ja, ik heb zitten luisteren naar de minister en ik heb, ik denk dan ja, straks is hij weg en dan komt er een nieuwe en dan kunnen we weer nieuwe vragen stellen en misschien komen er dan andere antwoorden.

[6:16:08] Maar wat mij wel opviel was dat de minister, maar misschien heb ik het verkeerd begrepen, eigenlijk zei nou, die angstscenario's die de heer Heutink onder andere ook voorspiegelt over wat er gebeurt als we de kaartrichtlijn water niet halen, die zijn op, die zijn niet

[6:16:26] Nou, die worden geen waarheid.

[6:16:28] Dus hij deed daar heel erg luchtig over.

[6:16:31] En dat deed me denken aan... Ik ben nu 7,5 jaar Kamerlid.

[6:16:35] Aan de vragen die ik stelde aan achterinvolgende ministers van Landbouw over het stoppen van de derogatie.

[6:16:43] Dat zou echt allemaal wel doorgaan.

[6:16:45] Dan gingen we allemaal regelen.

[6:16:47] Hoefde ik niet bang voor te zijn.

[6:16:49] En die derogatie kwam er niet.

[6:16:51] Hetzelfde geldt voor

[6:16:54] De uitspraak die hier is geweest over stikstof, GroenLinks PvdA heeft jarenlang gezegd er moet iets gebeuren, de PAS deugt niet, GroenLinks heeft niet ingestemd met de PAS en voor heel veel mensen en heel veel bestuurders en voor heel veel ministeries kwam die uitspraak van de rechter over de programmatische aanpak stikstof als een verrassing en zeven jaar na dato hebben we nog steeds geen oplossing gevonden, terwijl die is er gewoon en alleen daar heb je politieke daadkracht en durf voor nodig.

[6:17:22] Zelfde geldt nu eigenlijk, denk ik, ook voor de kaartrichtlijn water.

[6:17:25] Ik deel dus de urgentie van de heer Heutink, alleen ik ga helemaal de andere kant op als het gaat over het oplossen, want ik vind het heel goed dat we die afspraken hebben gemaakt.

[6:17:34] Nederlanders hebben recht op schoon water en de natuur al helemaal.

[6:17:37] Dus ik zou zeggen, maak er werk van en wij zullen met voorstellen blijven komen om dat voor elkaar te krijgen.

[6:17:44] Ik heb drie moties.

[6:17:46] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat PFAS een giftige forever chemical is en dat eenmaal in het milieu nooit meer verdwijnt, accumuleert en voor altijd schadelijk is.

[6:17:57] Overwegende dat PFAS houdende bestrijdingsmiddelen een grote maar diffuse bron van PFAS zijn die in grote hoeveelheden over Nederland wordt gespoten.

[6:18:05] overwegende dat de Europese regels een nationaal verbod op PFAS-houdende bestrijdingsmiddelen toestaan en alternatieven beschikbaar zijn, verzoekt de regering om op zo kort mogelijke termijn het gebruik van PFAS-houdende middelen in de landbouw te verbieden of via toepassingsregels onmogelijk te maken, en gaat over tot de orde van de dag.

[6:18:24] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat het kabinet schoof het principe water- en bodemsturend heeft gedegradeerd tot een vrijblijvend streven, overwegende dat het PBL in haar reflectie op de ontwerpnota ruimte adviseert water- en bodemsturend weer het leidende principe voor de ruimtelijke ordening te maken, verzoekt de regering om water- en bodemsturend weer het leidende principe voor de ruimtelijke ordening te maken en gaat over tot de orde van de dag.

[6:18:51] En tot slot de Kamergehoord Beraadslaging.

[6:18:55] Overwegende dat Nederland laag gelegen is, de bodem daalt, de zeespiegel stijgt en het weer extremer wordt.

[6:19:01] Overwegende dat natuurgeweld, oorlogsgeweld en ongelukken nooit volledig kunnen worden uitgesloten.

[6:19:08] Overwegende dat de websites als de Atlas Leefomgeving of overstromenik.nl informatie geven aan bewoners van risicogebieden, maar dat dit amper bekend is bij burgers.

[6:19:19] verzoekt de regering om burgers individueel per adres of postcode praktisch en duidelijk te instrueren wat hun risico's zijn en wat ze moeten doen bij een ramp, zoals een overstroming, en gaat over tot de orde van de dag.

[6:19:32] Dank u wel, mevrouw Bromets.

[6:19:34] Ik zie geen interrupties, dus ik geef het voorzitterschap weer terug aan u. Dank u wel.

[6:19:39] En dan kijk ik even in de richting van de minister of hij een schorsing nodig heeft.

[6:19:46] Een kwartier vind ik echt te lang.

[6:19:49] Ja, nou ja, kijk, ik zeg dat omdat in de afgelopen periode is de gewoonte ontstaan om steeds meer tijd te nemen voor de beantwoording van vragen en het beoordelen van moties.

[6:20:00] Dus ik wil nu een kwartier geven, maar ik vind het meer naar de toekomst kijkt.

[6:20:05] Ik denk echt dat een uur voor de beantwoording van vragen schorsen of of een kwartier voor de beantwoording van moties, dat dat gewoon te lang is.

[6:20:13] Daar gaan we het in het vervolg nog over hebben.

[6:20:15] Dan gaan we nu schorsen tot vijf overal vijf.

[6:31:41] Nu durf ik niet te beginnen, omdat er nog een paar Kamerleden afwezig zijn.

[6:31:44] Ik had gezegd vijf over half, dus ik wacht nog twee minuten.

[6:34:23] Ja, vijf over half en mevrouw Van der Plas komt binnenvallen.

[6:34:29] Ik wil het woord geven aan de minister voor de beantwoording van de vragen en het oordeel op de moties.

[6:34:33] Daar gaan we van.

[6:34:34] Dank u wel, voorzitter.

[6:34:35] De heer Sjoeds, ten aanzien van de scenario's, de bouwstenen van het beleid, meegroeien is er onder andere één van voor het kennisprogramma.

[6:34:45] Ik neem hem echt mee als zijnde van strategisch omgevingsmanagement, met die gevoeligheid dat we hier echt daar nog echt wel oog voor hebben.

[6:34:53] Want anders is een aprinsjesdag natuurlijk koordag, maar we gaan dit nog veel verder uitwerken.

[6:35:00] Met keuzes, met onderbouwingen, met het betrekken van de regio.

[6:35:04] Ik zal daar zometeen ook nog wat dieper op ingaan met de appreciatie van de motie van mevrouw Vellinga.

[6:35:11] Ten aanzien van lid Kostic, tienjaarsscenario.

[6:35:16] Kortere termijnen leg gewoon teveel druk op de bedrijven.

[6:35:20] Dat is de argumentatie.

[6:35:22] Administratieve lasten onder andere.

[6:35:24] En we zien het nu ook zelf met het doorspreken van al die beoordelen, van al die milieuvergunningen.

[6:35:31] Dat doe je niet gewoon op een avond.

[6:35:34] Dan wilde ik verder gaan met de appreciatie van motie 1.

[6:35:40] Mevrouw Vennega Beemster, Onderzoeksraad voor de Veiligheid.

[6:35:45] Sorry, Beemsterboer.

[6:35:48] Oordeelkamer.

[6:35:50] Motie 1, oordeelkamer.

[6:35:53] Vraag van mevrouw Van Plas.

[6:35:55] Heeft de minister wel in het vizier, dat is ook een vraag, wat gebeurt er als ze dat dan niet hebben?

[6:36:02] Wat gaat dat voor gevolgen hebben?

[6:36:04] Wordt dat dan gehandhaafd?

[6:36:05] Wat voor gevolgen heeft dat?

[6:36:06] Want je vraagt iets om te borgen, maar dat betekent ook als ze dat niet hebben, dat daar een gevolg aan zit.

[6:36:12] Wat is dat gevolg dan als ze het niet hebben?

[6:36:15] Ja, hier zijn borgingen ook.

[6:36:16] Ik lees hem zodanig dat het ook bij andere overheden zou kunnen.

[6:36:20] We hebben niet alle verantwoordelijkheid hier, maar ik ga in gesprek met, ik doe dat ook in een bepaalde termijn, met die partijen.

[6:36:29] Maar het is niet zo dat ik hem opeens nu aantrek op het moment dat we iets zouden missen.

[6:36:33] Daar kom ik dan wel op terug.

[6:36:34] Maar ik wil hier wel mee bewegen met de Kamer, zoveel mogelijk.

[6:36:39] Mag ik het dan zo begrijpen, voorzitter, dat deze motie oordeelkamer krijgt met de interpretatie die de minister nu net geeft?

[6:36:47] Want anders is het echt wel een strakke motie.

[6:36:49] Oké, doen we dat op die manier, voorzitter.

[6:36:52] Dan kijk ik even naar de indiening van de motie.

[6:36:54] Ja, die is akkoord.

[6:36:55] Motie 1, oordeelkamer.

[6:36:57] Motie 2.

[6:37:03] Ja, het is echt het woordje voor soepelen waardoor ik hem moet ontraden.

[6:37:13] Sorry, motie 3 heb ik het hier over.

[6:37:16] We zoeken nog even naar motie 2.

[6:37:19] Oké, dan wachten we dat even op.

[6:37:24] Motie 2.

[6:37:26] Boelsma Hoekstra Bromet, oordeel Kamer.

[6:37:29] Verlinga Beemsterboer staat er ook nog bij.

[6:37:32] Motie 2, oordeel Kamer.

[6:37:36] De heer Heutink, motie 4.

[6:37:39] Nee, kunt u nog even naar motie 3 gaan?

[6:37:40] Motie 3 doe ik ontraden, voorzitter.

[6:37:43] En daar was de argumentatie dat het versoepelen stond.

[6:37:47] Versoepelen kan ik niet toezeggen.

[6:37:49] De heer Heutink.

[6:37:49] Versimpelen wel.

[6:37:52] Dan maken we het met uw welnemen versimpelen van.

[6:37:55] Oordeel Kamer.

[6:37:56] Motie 3 wordt gewijzigd.

[6:37:57] Het woord versoepelen wordt vervangen door versimpelen en die krijgt dan oordeel Kamer.

[6:38:03] De heer Heutink.

[6:38:04] Motie 4.

[6:38:05] Oordeel Kamer.

[6:38:06] 4.

[6:38:06] Oordeel Kamer.

[6:38:09] Motie 5.

[6:38:11] Ontijdig.

[6:38:12] Achtste AP.

[6:38:14] Motie 5 is ontijdig.

[6:38:16] Er is een vraag van lid Kostic.

[6:38:21] Nog even over motie 3.

[6:38:22] Het ging wel heel snel dat de minister dan zei dat versimpelen dan oordeel Kamer krijgt.

[6:38:26] Maar wat betekent versimpelen precies?

[6:38:29] En hoe wordt dan geborgd dat de waterkwaliteit nog steeds voldoende wordt gewaarborgd?

[6:38:38] Voorzitter, ik sorteer hier al dan voor op het regeerakkoord, waar die teksten ook in staan.

[6:38:46] Ja, dat is dat wat we moeten gaan invullen met elkaar.

[6:38:49] Versimpelen.

[6:38:50] Simpele regels, net een aantal voorbeelden gezien.

[6:38:53] Dat is wel een verkenning die we met elkaar moeten gaan opzoeken.

[6:38:56] Ja, en die vragen kunt u aan een nieuwe bewindspersoon stellen.

[6:38:59] Ik ga nu echt door, want we kunnen om vijf uur klaar zijn.

[6:39:02] We waren gebleven bij motie 5 en daarvoor was het oordeel ontijdig.

[6:39:05] En ik kijk naar mevrouw Van der Plas of ze de motie wil aanhouden, ja of nee.

[6:39:09] Nee, dan wordt het een ontraden motie.

[6:39:12] Motie 5 is ontraden.

[6:39:14] Motie 6, schrappen van nationale koppen, Europese regelgeving.

[6:39:17] Oordeel Kamer.

[6:39:19] Motie 6, oordeel Kamer.

[6:39:22] Motie 7.

[6:39:23] Benutten van de uitzonderingsgronde kaderrichtlijn Water van der Plas.

[6:39:31] Oordeel Kamer.

[6:39:32] Motie 7, oordeel Kamer.

[6:39:35] Motie 8, lid Kostic.

[6:39:40] Oordeel Kamer.

[6:39:42] Motie 8, oordeel Kamer.

[6:39:46] Motie 9, lid Kostic.

[6:39:48] Ontijdig, ligt echt bij LVVN.

[6:39:52] Lid Kostic, wilt u de motie aanhouden, ja of nee?

[6:39:55] Nee, ik wil wel een punt van maken, want het is mij toegezegd, ook door het ministerie van INW, dat zij namens de minister van LVVN hier zouden antwoorden.

[6:40:03] Dus dat het niet doorgeschoven zou worden.

[6:40:05] Dus ik kan dit niet helemaal goed accepteren, eerlijk gezegd.

[6:40:08] Dus ik wil graag echt even... Ja, misschien moet de minister het aan de oordeel van de Kamer laten dan.

[6:40:15] Maar dit kan niet.

[6:40:16] Ja, voorzitter, ik heb zoveel mogelijk meegebewogen op het beantwoording, maar dit zijn moties die beoordeeld worden.

[6:40:24] Dus ik heb het advies gekregen om dit echt niet aan te raken als INW minister.

[6:40:28] Dus ik snap wat u zegt, maar ik moet dit echt even zo doen.

[6:40:32] Gelet op de consequenties die het mogelijk kan hebben.

[6:40:34] Ik ben geen minister van LVVN.

[6:40:38] Wilt u de motie aanhouden of niet?

[6:40:44] Ik denk er ook over na, maar dit vind ik echt geen nette gang van zaken, gezien de afspraken met ons als Kamer.

[6:40:52] De Kamer kan gewoon altijd zelf een oordeel verlesen, ook zonder advies van het kabinet.

[6:40:57] Zijn we bij motie 10?

[6:40:58] Voorzitter, motie 10 ontraden.

[6:41:02] Motie 10 ontraden.

[6:41:04] Motie 11 ontijdig.

[6:41:07] Motie 11 ontijdig motie 12.

[6:41:10] Vraag van lid kost iets meer.

[6:41:12] Het is fijn als ik weet waarom.

[6:41:14] Want dit vraagt gewoon alleen maar op Europese inzet.

[6:41:16] Ik vraag niet eens om nationaal verbod in te stellen, maar samen met Denemarken op te trekken.

[6:41:22] Voorzitter hetzelfde antwoord als wat ik net gaf minister 11 vn.

[6:41:28] Motie 11 ontraden motie 12 ontraden.

[6:41:32] We zetten juist in om minder regels motie 12 ontraden.

[6:41:36] Motie 13, ontijdig, LVVN.

[6:41:48] Motie 14.

[6:41:49] Nog even overnieuw, want de motie zit verkeerd om in het setje.

[6:41:52] Dus dat is motie 13, ontijdig.

[6:41:58] Klopt.

[6:41:59] Goed.

[6:42:00] Motie 14, Bromet.

[6:42:03] Motie 14.

[6:42:04] Oordeel Kamer.

[6:42:05] Oordeel Kamer.

[6:42:07] Motie 15, Bromet.

[6:42:10] Oordeel Kamer.

[6:42:12] Motie 15, Oordeel Kamer.

[6:42:14] Wits?

[6:42:14] Ja, het spijt mij.

[6:42:17] Het is Oordeel Kamer, maar wel met een opmerking.

[6:42:19] Want u geeft aan in uw motie dat het op adresniveau moet zijn.

[6:42:23] En ik wil vragen aan u per straat per wijk conform over stroomik.nl, anders is het ons niet te doen.

[6:42:30] Op het moment dat per straat per wijk kan zijn, dan is het oordeel Kamer.

[6:42:35] Er staat het woordje off, dus dat kan zeker ook op wijkniveau.

[6:42:40] Het gaat mij te snel en ik vind de 13 te veel op 15 lijken, dus ik ben echt even een spoorbijster.

[6:42:48] 13 lijkt helemaal niet op 15, hoor.

[6:42:51] Maar misschien ziet u de 13 niet goed.

[6:42:53] Oh, het getalletje.

[6:42:56] Ja, het is de een-na-laatste kopie in het setje is 13.

[6:43:00] En de laatste kopie is 14.

[6:43:01] En voor 13 zit 15.

[6:43:03] Excuus.

[6:43:04] Ja, dat kunnen jullie ook, hè.

[6:43:06] Nee.

[6:43:09] En daarmee hebben we... Is iedereen... Lidkostič heeft een vraag.

[6:43:13] Ja, over de motie 12, dat ging voor mij ook even te snel.

[6:43:15] Was dat voor de Kamer, of was het ontraden?

[6:43:17] En als het ontraden was, waarom precies?

[6:43:20] Minder regels, dit zijn meer regels.

[6:43:24] Maar zo is de motie zeker niet bedoeld, want ik sluit hierbij aan eigenlijk aan de doelen die het ministerie zelf ook heeft.

[6:43:29] De Algemene Kamer die zegt we doen eigenlijk te weinig om die doelen te halen.

[6:43:32] Dus het is eigenlijk meer om te kijken hoe kunnen we nou doen?

[6:43:35] Het hoeft niet met nieuwe regels, maar wat kunnen we nog doen om die doelen alsnog te halen?

[6:43:39] Dus ik ben prima bereid om het nog aan te passen, maar het is juist bedoeld om

[6:43:43] om zelf aan onze eigen afspraken te houden.

[6:44:06] Tot slot, ik schrap het wel.

[6:44:07] Dat was inderdaad de mogelijkheid te verkennen.

[6:44:10] Maar eigenlijk zegt de minister, die mogelijkheid willen we niet eens verkennen.

[6:44:13] Als ik die zin nou schrap en alleen het eerste gedeelte van dictum laat staan.

[6:44:31] En dan zou die kunnen, lid Kostic.

[6:44:34] Dan wordt daarmee motie 12 gewijzigd en krijgt hij oordeel Kamer.

[6:44:40] Dan wil ik overgaan tot het voorlezen van de toezeggingen.

[6:44:48] Eén.

[6:44:48] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zegt toe de Kamer over een jaar te informeren over hoe de aanbevelingen van het RIVM met betrekking tot het gebruik van hemelwater en grijswater binnen een gebouwde omgeving worden opgevolgd in diverse andere, in andere diverse pilots.

[6:45:03] 2.

[6:45:04] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zal de Kamer binnen een maand schriftelijk informeren over de geplande drinkwaterbesparingscampagne, waarbij ook wordt ingegaan op de kosten en evaluatie.

[6:45:14] 3.

[6:45:15] Binnen een maand ontvangt de Kamer van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een brief met nadere informatie over het one-out-all-out-principe uit de kaderrichtlijn water.

[6:45:24] 4.

[6:45:24] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zal de Kamer voor het commissiedebat Water van eind juni een brief over de kaderrichtlijn Water sturen, waarin specifiek wordt ingegaan op het handelingsperspectief tussen nu en de deadline eind december 2027, maar ook in de periode na 2027 en wat er geleerd is van het actualiseren van de ontrekkingsvergunningen.

[6:45:45] 5.

[6:45:46] Binnen een maand ontvangt de Kamer van de minister van Infrastructuur en Waterstaat een schriftelijke terugkoppeling van zijn gesprek met de waterschappen in de bestuurlijke overleg KNW.

[6:45:55] 6.

[6:45:55] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zal de Kamer binnen zes maanden naderen informeren over de stand van zaken met betrekking tot het dinkel.

[6:46:03] 7.

[6:46:03] Rond de zomer zal de minister van Infrastructuur en Waterstaat de Kamer schriftelijk informeren over de effecten van koelwaterlozingen.

[6:46:10] 8.

[6:46:11] De minister van Infrastructuur en Waterstaat zegt toe om de openstaande vragen van de BBW-fractie uit de eerste termijn per brief te beantwoorden.

[6:46:20] Ik zie twee vingers.

[6:46:22] We beginnen even met het CDA.

[6:46:25] Dank u wel.

[6:46:26] Ik zou volgens mij nog binnen een maand over die bezwarenprocedure.

[6:46:30] Er zou een rapport over komen en daar zouden wij van op de hoogte worden gesteld, van drinkwaterbedrijven.

[6:46:40] Ja, die voegen we toe.

[6:46:45] Heer Sjoerds.

[6:46:50] Volgens mij ook een toezegging over de termijnen met betrekking tot het drinkwater en bedrijfsproces.

[6:46:54] Dat was ook gekoppeld aan de termijn.

[6:46:55] Daar had u wel langer voor nodig.

[6:46:58] Maar die heeft u volgens mij wel toegezegd.

[6:47:03] Even voor de Kamerleden.

[6:47:04] Een toezegging is een toezegging als er een brief beloofd is met een daaraan gekoppelde datum.

[6:47:11] Misschien kunt u nog even herhalen waar u denkt een toezegging op gekregen te hebben.

[6:47:15] Dit gaat over de eerdere toezegging van mijn voorganger.

[6:47:19] De heer Verkuilen, over drinkwater in bedrijfsprocessen, waar u een nadere studie zou doen over welke bedrijven dat ziet.

[6:47:28] Dat is al een toezegging, maar volgens mij heeft u nu ook toegezegd met een bepaalde termijn die eraan gekoppeld is.

[6:47:34] Dat is daarom dat het een toezegging is.

[6:47:42] Ja, klopt.

[6:47:42] Zes maanden.

[6:47:43] Zes maanden.

[6:47:44] Gaan we die ook toevoegen aan de toezegging?

[6:47:46] Volgens mij heeft de minister ook een toezegging gedaan over de kaderrichtlijn Water om daar met een brief terug te komen in juni, over de effecten die de eindspurt tot dan toe hebben gehad.

[6:48:00] Die heb ik net voorgelezen, ja.

[6:48:02] Dan lid Kostic.

[6:48:04] Ik besef net dat de minister iets had gezegd over visloot, dat hij daar nog niet op teruggekoppeld had.

[6:48:11] Kan de minister daar nog even op terugkoppelen?

[6:48:13] Ja, ik kom daar binnenkort op terug, lid Kostić, met een confinant en ook wat communicatie, maar ik denk dat het helemaal in uw straatje zal zijn met uw inspanningen, dat we wat scherper aan de wind gaan varen met de sector om toch alternatieven naar voren te brengen ten behoeve van de waterkwaliteit.

[6:48:32] Met deze verrassing sluiten we dit wetgevingsoverleg water af.

[6:48:38] Dank aan de minister voor de beantwoording van de vragen en zijn ondersteuning.

[6:48:41] Dank aan de Kamerleden.

[6:48:42] Ik wou bijna al hameren, maar de heer Sjoerds heeft nog een laatste opmerking.

[6:48:46] Nee, een vraag.

[6:48:47] Er is net een tekst gewijzigd in motie 12.

[6:48:50] Die wijziging was niet voor iedereen aan deze tafel direct duidelijk.

[6:48:55] Dat is wel belangrijk om hem mee te kunnen nemen.

[6:48:58] Motie 12.

[6:49:02] De laatste zin gaat over wettelijke verplichting en het beperken van vergunningsvoorwaarden.

[6:49:13] Die wordt geschrapt.

[6:49:16] Als u precies wil weten wat de minister heeft gezegd, dan moet u dat even in de handelingen terugzoeken.

[6:49:22] Daarmee kom ik tot een einde van deze vergadering.

[6:49:25] Ik dank ook het publiek voor de belangstelling en een goede reis naar huis.