Technische briefing Rijksgezant Maritieme Maakindustrie en de programmamanager van het Rijksregiebureau over de stand van zaken van de sectoragenda Maritieme Maakindustrie.

[0:00:02] Goedemorgen, zeg ik tegen de collega's, de gasten en de mensen op de publieke tribune.

[0:00:08] Welkom bij een technische briefing van de Vaste Commissie voor Economische Zaken.

[0:00:14] Van de zijde van de Kamer zijn er een aantal collega's aangeschoven.

[0:00:18] Mevrouw Martens Amerika van de VVD.

[0:00:21] meneer Van Landschot van het CDA, mevrouw Nanninga van JA21, die prikkaarts van de PVV en mevrouw Boelsma van het CDA.

[0:00:32] Ik kon het bordje net niet lezen en het is nog steeds even wennen aan de nieuwe namen allemaal.

[0:00:36] Welkom allemaal.

[0:00:37] We hebben een aantal gasten aan de rechterzijde van ons en die noem ik even op.

[0:00:43] Volgens mij zijn ze niet zo gaan zitten als in de voorhoorden op mijn papier staan, maar mevrouw Van Bijsterveld, gezand van de Maritieme Maakindustrie,

[0:00:51] Dimitri van Rijn, programmamanager Rijksregiebureau Maritieme Maakindustrie, Martine Hoekstra van INW, Paul Willemsen van Defensie en Bas Bugner, voorzitter van Nederland Maritiem Land.

[0:01:04] Dat gezegdhebbende.

[0:01:06] Het lijkt me goed om eerst te luisteren wat onze gasten te bieden hebben en daarna ruimte te bieden voor vragen.

[0:01:11] En dan begin ik als eerste bij mevrouw Van Bijsterveld.

[0:01:15] Hartelijk dank voorzitter en hartelijk dank dat we hier vandaag aanwezig mogen zijn.

[0:01:20] Zeer veel dank voor uw belangstelling.

[0:01:21] Stellen we erg op prijs, want het zijn hele drukke tijden, maar desondanks niet al te min is toch een aantal fracties aanwezig.

[0:01:27] Dus heel fijn dat dat zo is.

[0:01:30] Voorzitter, misschien even voor het geheel.

[0:01:33] Ik zal een korte inleiding houden.

[0:01:35] We hadden een filmpje bedacht, maar die kwam even niet door de keuring heen.

[0:01:39] Het was een heel keurig filmpje, overigens, hoor.

[0:01:41] En ik dacht, lekker voor u, heel relaxed, kunt u even lekker kijken.

[0:01:45] U krijgt een linkje toegestuurd en dan kunt u thuis, lekker rustig of in de trein, kunt u dat bekijken.

[0:01:52] Vervolgens, na mijn korte inleiding, zal ik het woord geven aan de heer Dimitri van Rijn, directeur van het Rijksregiebureau

[0:02:00] voor de maritieme industrie.

[0:02:02] En vervolgens zal hij het woord nog doorgeven aan een aantal mensen hier die gewoon hun eigen deskundigheid hebben.

[0:02:09] Zeker iemand als Bas Buchner die ernaast zit en die namens de sector aanwezig is.

[0:02:13] Want dit is echt teamwork wat we aan het doen zijn voor de maritieme industrie.

[0:02:19] Misschien even kort de introductie.

[0:02:21] Ik ben op dit moment kabinetsgezond voor de maritieme industrie.

[0:02:25] Per 1 oktober wederom gestart, want drie jaar geleden heb ik dat ook gedaan.

[0:02:29] En toen heb ik samen met vijf ministeries, wat op zich natuurlijk al een leuke oefening is, en een sector en de kennisinstellingen hebben we gezamenlijk een sectoragenda gemaakt.

[0:02:42] Die sectoragenda kwam echt voort uit de wens van de Kamer.

[0:02:47] Want de Kamer maakte zich zorgen over de maritieme industrie en dat was echt een terechte zorg.

[0:02:53] Uiteindelijk heeft het kabinet dat overgepakt en daarmee is met die vijf departementen en de sector is die nieuwe agenda, no guts, no Holland's Glory, uitroepteken, is ontstaan.

[0:03:05] De sectoragenda, het komt erop aan om van papier naar werkelijkheid te komen.

[0:03:10] Dus toen die sectoragenda klaar was heb ik ook geadviseerd, doe twee dingen, neem een gezant die nog tijdelijk dit doet en zorg dat je ook een bureau creëert

[0:03:21] wat gewoon de lijnen bij elkaar brengt van vijf ministeries.

[0:03:24] Want we weten met elkaar, één ministerie is al lastig om te benaderen als bedrijfsleven.

[0:03:28] Laat staan, vijf ministeries.

[0:03:30] En dat is ook gebeurd.

[0:03:31] Dat is het Rijksregiebureau en daar zit dus de directeur daarvan naast mij.

[0:03:34] Die vertelt er straks het nodige over.

[0:03:36] Het is een gezamenlijk verhaal geworden en we hebben ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid om het met elkaar tot realisatie te brengen.

[0:03:43] een beetje Rotterdams ook, alhoewel Drechtsteden, Noorden, Groningen, Friesland, erg belangrijk Den Helder, Vlissingen, zelfs in Limburg hebben we ook de nodige maritieme industrie.

[0:03:54] Het is wel echt een nationaal verhaal, maar het is wel een beetje de mentaliteit.

[0:03:58] Geen woorden, laat ik het netjes zeggen, maar daden.

[0:04:03] Misschien is het goed om aan te geven, kort en krachtig, waarom het zo belangrijk is.

[0:04:07] Het was toen al belangrijk omdat er grote zorg was over die maritieme industrie.

[0:04:12] En ik vind zelf altijd een verbijsterend percentage, wanneer wij ongeveer 30, 40 jaar geleden kijken, was Nederland samen met Europa, Nederland heeft de meeste werven in Europa, bouwden zo'n 45 procent van de schepen in de wereld.

[0:04:27] En nu is dat nog 4 procent.

[0:04:29] En dat is eigenlijk verbijsterend.

[0:04:31] Dat is een enorme urgency moeten creëren.

[0:04:36] En gelukkig creëerde dat ook in de Haagse wereld en hebben we dat ook verder weten te krijgen.

[0:04:41] En als je nu kijkt naar de geopolitieke ontwikkelingen, je kijkt naar de klimaatveranderingen die echt huge zijn.

[0:04:47] We zien het elke dag op tv.

[0:04:49] Maar we kijken ook naar de concurrentiepositie China, die gewoon een autonome scheepvaartindustrie wil hebben.

[0:04:56] Amerika heeft er onlangs ook voor gekozen.

[0:04:58] Japan kwam twee maanden geleden naar buiten dat ze 60 miljard als staat gaan investeren in de maritieme industrie.

[0:05:06] Dan weten we dat het laissez-faire beleid van de afgelopen decennia

[0:05:10] ons echt niet meer kunnen permitteren.

[0:05:12] En we zullen aan de bak moeten.

[0:05:14] En dat doen we natuurlijk op allerlei terreinen.

[0:05:16] Het is goed dat we bezig zijn met chips en halfgeleiders, superbelangrijk.

[0:05:20] Quantum, superbelangrijk.

[0:05:21] Maar hier gaat het gewoon over een Hollandse industrie, ik denk de oudste industrie in Nederland, want wij zijn een delta en we willen al vele eeuwen droge voeten.

[0:05:31] Dat is maar één van de vele redenen.

[0:05:33] Zo meteen wordt uitgelegd wat nog meer de legitimatie is om tot dit actieve industriebeleid te komen.

[0:05:39] De agenda is dus tot stand gekomen mede op verzoek van de Kamer.

[0:05:44] Die hebben daar de nodige moties over ingedingd een aantal jaren geleden.

[0:05:48] En wat je ziet in die agenda is eigenlijk dat samenwerking is key.

[0:05:52] Dat is eigenlijk het allerbelangrijkste.

[0:05:53] En dat proberen we nu op allerlei manieren ook te stimuleren.

[0:05:57] Gisteren was ik in Drechtsteden.

[0:06:00] eigenlijk in een hele korte tijd, in een jaartijd, een innovatieprogramma, het Maritiem Innovatieprogramma, opgezet.

[0:06:06] En één van de projecten die daaruit voortgekomen is, is de werf van de toekomst.

[0:06:12] En aan die criteria zit ook altijd samenwerking.

[0:06:15] En wat we nu zien, daar in de rechtssteden, is dat negen werven samen de werf van de toekomst aan het bouwen zijn.

[0:06:21] En dat zijn werven waarvan we, van IAC tot Dame, Neptune, noem maar op,

[0:06:24] Een aantal zou in het verleden nooit met elkaar samengewerkt hebben, maar we weten samen sterk en het is voor Nederland cruciaal.

[0:06:31] Dus dat zijn allemaal impulsen, maar het is ook een samenwerking binnen het Rijk.

[0:06:35] Dus die vijf ministeries die nu samen in dat Rijksregiebureau, wat fysiek ondergebracht is bij economische zaken, maar gewoon ook echt mensen gedetangeerd bij elkaar zitten vanuit die ministeries, linking pins.

[0:06:47] naar die grote ministeries als IW, IMW, Defensie, noem maar op.

[0:06:53] VNO-NCB zegt eigenlijk deze aanpak van een sectoragenda, gezamenlijke uitvoering en het coördineren en bij elkaar brengen van die ministeries fysiek met ambtenaren is eigenlijk een voorbeeld voor het industriebeleid.

[0:07:05] En ik denk dat het ook goed is voor u om dat een beetje in het achterhoofd te houden als u straks de dingen hoort.

[0:07:13] We zijn van start.

[0:07:14] Het komt erop aan dat we ook daadwerkelijk tot realisatie komen op allerlei terreinen.

[0:07:19] Werf van de toekomst, nucleair.

[0:07:21] Allseas is hier ook present.

[0:07:22] Prachtige, hele mooie initiatief.

[0:07:25] Fantastisch, ook mede voortkomend uit de sectoragenda.

[0:07:29] Kortom, er is veel te doen, maar we hebben uw steun heel hard nodig om het voort te zetten, want we merken elke keer moeten we het weer optillen en zeggen hey mensen, heb je in de gaten hoe relevant dit is voor ons land

[0:07:39] En dat wordt ook verteld, voorzitter, als het goed is, geef ik graag het woord aan Dimitri van Rijn.

[0:07:45] Goed, na deze vlammende opening is dan nu het woord aan de heer Van Rijn.

[0:07:50] Ja, voorzitter, goedemorgen.

[0:07:54] Voordat ik ons ga onderdompelen in de inhoud, wil ik toch melding maken van een royaal gebaar vanuit het Interdeputale Rijksregiebureau.

[0:08:03] We hebben voor u een hardkopie van de sectoragenda neergelegd en ook een kopie van de voortgangsrapportage.

[0:08:11] En ik wil beginnen met een kleine prijsvraag.

[0:08:15] Op de voorkant van de sectoragenda staat een verborgen boodschap.

[0:08:18] Degene die het raadt, die krijgt een fles wijn of een fles orange juice, whatever.

[0:08:25] Maar aan het einde van de technische briefing geven we het antwoord.

[0:08:27] Ik wil jullie ook niet afleiden van de inhoud verder, maar een mooi begin.

[0:08:33] En dan denk ik goed om nu echt naar de inhoud te gaan.

[0:08:36] En als we echt kijken naar de technische briefing.

[0:08:39] Dan beginnen we kort met de ins en outs van de sectoragenda.

[0:08:46] We zullen stilstaan bij de strategische belangen van de maritieme sector en de legitimering van dat Lessez Fleurire beleid.

[0:08:56] We zullen ook duiken in de maatregelen die we nemen en de projecten die we ontplooien om die vernieuwing en de toekomstbestendigheid van de sector een boost te geven.

[0:09:07] En uiteindelijk zal ik ook kort ingaan op dat Interdeputale Rijksregiebureau qua werking, maar ook qua aansturing, want het is best wel een mooie innovatieve vorm die we hebben gevonden om door departementen en overheid heen te breken om dingen voor elkaar te krijgen.

[0:09:24] Nou, voordat ik echt ga afdalen in die sectoragenda is het goed om ook even stil te staan bij die maritieme sector zelf.

[0:09:31] En de buurman, voorzitter Bas Buchner, zal kort wat kentallen noemen ten aanzien van die maritieme sector en ook schetsen welke uitdagingen die maritieme sector heeft.

[0:09:44] En dat is dan een mooie opmaat echt naar die bestandsdelen van de sectoragenda.

[0:09:48] Dus met uw goedvinden geef ik het woord even door aan Bas Buchner.

[0:09:54] Prima, dan is het woord aan de heer Buchner.

[0:09:56] Meneer de voorzitter, het is, Kamerleden, het is mij ook een voorrecht om hier te zijn.

[0:10:00] We zijn heel blij met een bestaande agenda en we willen ook heel graag op dit vlak verder.

[0:10:05] Wij zeggen als maritieme sector eigenlijk dat wij een relevante sector zijn en u bevestigt dat door uw aanwezigheid.

[0:10:11] En dan gaat het over, en als je dat dan maritiem verdaalt te zeggen, we proberen de drijvende krachten achter de Nederlandse veiligheid, het verdienvermogen en de strategische autonomie te zijn.

[0:10:21] Droge voeten voor Nederland, veiligheid voor ons Koninkrijk.

[0:10:25] essentiële goederen over het water, de zeevaart, de binnenvaart, schone energie van zee, bescherming van de kritieke infrastructuur en ook natuurlijk vis op het bord.

[0:10:37] Er is, zoals wij zeggen, bijna niets wat niet wordt geraakt of gemaakt door de maritieme sector.

[0:10:42] En zoals mijn buurman aangaf, dat doen wij in een hele brede sector.

[0:10:47] En mensen en bedrijven die dat doen met passie.

[0:10:50] En we zijn geen sector van grote marges, maar we zijn wel een hele essentiële

[0:10:54] en cruciale sector.

[0:10:56] Een sector van ongeveer 23.000 bedrijven, waarvan dus ook heel veel mkb-bedrijven.

[0:11:01] Ruim 500.000 mensen zijn actief in die brede maritieme sector.

[0:11:05] En zoals mevrouw van Bijsterveld al zei, er zijn nog steeds 100 grote werven in Nederland.

[0:11:11] Toen ik zelf als scheepsbouwer begon, 40 jaar geleden, toen hadden we hier net de RSV-enquête gehad en toen zeiden mensen toen ik scheepsbouw begon, die zeiden waarom ga je scheepsbouw doen?

[0:11:21] Door innovatie, door relevantie stijnen nog steeds honderd grote werven in Nederland.

[0:11:25] En dat is denk ik heel belangrijk om te beseffen met elkaar.

[0:11:28] De sector die leeft, maar die is wel kwetsbaar.

[0:11:32] En als u beseft wat dat betekent, dan ga ik toch even naar de punten, de uitdagingen van de sector.

[0:11:40] Zoals mevrouw van Bijsterveld zei, er is sprake van een hele grote internationale concurrentie van landen die heel

[0:11:47] effectief inzetten op het belang van die sector en dat hebben we gewoon de afgelopen tientallen jaren niet gedaan en vandaar die teruggang.

[0:11:54] Terwijl dat we nu ongelooflijk afhankelijk zijn als het gaat over offshore energie, als het gaat over transport van scheepsbouw in het buitenland.

[0:12:01] Wij kunnen op dit moment in Nederland, zelfs in Europa, eigenlijk de schepen niet meer bouwen om die windturbines neer te zetten.

[0:12:08] Daar zitten we natuurlijk ook met de schaarste in ruimte voor de maritieme maakindustrie.

[0:12:15] En we begrijpen dat dat altijd lastig is in ons land.

[0:12:17] Maar we hebben gewoon maakindustrie in Nederland om ook onze welvaart en ons welzijn te ondersteunen.

[0:12:24] Daarbij komt ook dat wij natuurlijk willen bijdragen aan wat die strategische autonomie en die vitale belangen betreffen.

[0:12:32] Dus ook het bouwen van schepen voor de Nederlandse overheid, voor de rijkslederijen, voor de Koninklijke Marine.

[0:12:38] En heel lang is gekeken naar het beste schip voor de beste prijs.

[0:12:42] Dus de goedkoopste aanbieder vanuit Europa won.

[0:12:45] Maar ik denk dat het ook heel belangrijk is dat we, als het maar enigszins kan, ook Nederlandse bedrijven betrekken met hun Europese partners.

[0:12:52] in het aanbieden van schepen voor die Nederlandse overheid.

[0:12:55] En tenslotte, en dat is ook gewoon zeg maar naar onszelf kijken, we moeten als Nederlandse maritieme sector ook onszelf vernieuwen.

[0:13:02] Mevrouw van Bijtsveld noemde al de werf van de toekomst, we moeten effectiever samenwerken, we moeten digitaliseren, we moeten robotiseren om nog steeds in Nederland concurrerend ook scheepsbouw en scheepsvaart te kunnen

[0:13:14] Dus afsluitend, ik ben heel blij dat we hier mogen zitten.

[0:13:20] Ik ben ongelofelijk blij dat wij als maritieme sector, als maritieme maakindustrie ook het eerste voorbeeld zijn van dat nieuwe industriebeleid.

[0:13:28] En ik hoop dat we kunnen blijven bijdragen aan die veiligheid, die duurzaamheid en het verdienvermogen van ons land.

[0:13:36] Dank meneer Burger.

[0:13:37] En dan kijk ik even naar meneer Van Rijn, wie dan de volgende in de volgorde was.

[0:13:41] Kijk eens.

[0:13:41] Ja, voorzitter.

[0:13:43] Dit waren inleidende beschietingen.

[0:13:45] We gaan nu naar het Nationaal Integraal Maritiem Industriebeleid, oftewel de Maritieme Sector Agenda.

[0:13:52] No guts, no Holland's Glory.

[0:13:54] En voordat ik daar induik met mijn collega's, goed om te weten dat die sectoragenda bestaat uit drie bestandsdelen en binnen ieder bestandsdeel staat het magische getal 5 centraal.

[0:14:06] Dat hebben de gezinnen en ik bedacht, anders raken we zelf de weg kwijt.

[0:14:09] Maar dat helpt om het verhaal te volgen.

[0:14:12] Het eerste bestandsdeel presenteert vijf strategische belangen en de legitimatie.

[0:14:18] Het tweede bestandsdeel presenteert 25 maatregelen vervat in vijf logische actielijnen.

[0:14:25] En het derde bestandsdeel bestaat uit vijf iconische projecten waarmee we meteen een kickstart willen geven aan de vernieuwing van die sector.

[0:14:32] Ik loop de bestandsdelen even af en ik begin bij de strategische belangen.

[0:14:39] Ter legitimering van dat lesse-fleurierbeleid hebben we de Hague Center for Strategic Studies een robuuste analyse laten uitvoeren naar die strategische belangen.

[0:14:54] door nadrukkelijk een link te maken met de nationale vitale belangen zoals beschreven in de Nationale Veiligheidsstrategie.

[0:15:01] En we hebben aan HC6 niet alleen gevraagd om die strategische belangen te bepalen.

[0:15:06] We hebben ze ook een strategische afhankelijkheidsanalyse laten maken.

[0:15:10] We hebben ze gevraagd

[0:15:11] Breng in kaart welke maritieme kenniskunde en industrie nationaal moet worden geborgd.

[0:15:17] Waar moet je samenwerken met Europese partners en waar mag je afhankelijk zijn en dingen loslaten.

[0:15:23] Dus daarmee is het ook echt een Europees verhaal geworden.

[0:15:27] Samenvattend onderscheiden we vijf strategische belangen.

[0:15:32] Een sterke maritieme maakindustrie is essentieel voor onze militaire veiligheid.

[0:15:37] Onze Koninklijke marine moet de slag op zee kunnen winnen met superiöre schepen die ten alle tijden inzetbaar zijn.

[0:15:44] Tweede is we hebben een sterke maritieme sector nodig voor het behoud van droge voeten.

[0:15:51] Daar werd net al even wat over gezegd.

[0:15:53] Dat betekent dat we kennis en kunnen op het gebied van waterbouw en bagger nationaal moeten verankeren om onze rivieren en deltas diep en breed te houden en onze dijken hoog en sterk.

[0:16:06] Derde strategisch belang waarvoor we een sterke maritieme maakindustrie nodig hebben is de energie onafhankelijkheid en de energietransitie.

[0:16:14] Er is een ambitie om 70 gigawatt in 2050 aan windenergie te realiseren.

[0:16:20] Dat kan alleen als we gaan versnellen en daar heb je gewoon innovatieve schepen van nodig die de Nederlandse maritieme sector kunnen leveren.

[0:16:29] Daarnaast heeft de sector ook zelf een uitdaging om te verduurzamen.

[0:16:32] Dus ook daar heb je kennis en kunde nodig om die slag te maken.

[0:16:36] En daar zal straks mijn collega Martine wat meer over vertellen in het kader van het Maritime Marsplan, een iconisch koplopenproject.

[0:16:43] Nou, het vierde strategisch belang richt zich op de bescherm van kritieke infrastructuur.

[0:16:49] We hebben onbemenst autonome systemen nodig om deze infrastructuur te beschermen en te monitoren.

[0:16:54] Dat wordt steeds belangrijker.

[0:16:56] En uiteindelijk het vijfde strategische belang, dat gaat over het verdienvermogen.

[0:17:00] Bas Buchner heeft net al aangegeven hoeveel mensen werkzaam zijn in deze sector en om wat voor omzet het gaat.

[0:17:07] Dus het is ook echt een subsociale sector die bijdraagt aan dat verdienvermogen.

[0:17:12] Alles bij elkaar nemen rechtvaardigt dat actieve industriebeleid in belang van Nederland.

[0:17:17] Dus dat is heel kort over het strategische belang van deze sector.

[0:17:23] Dan wil ik de brug maken naar het tweede gedeelte van de sectoragenda.

[0:17:29] We hebben 25 maatregelen gedefinieerd, want we waren 25 knelpunten tegengekomen en die hebben dus vertaald in maatregelen met de sector, met de diverse departementen.

[0:17:41] En die 25 maatregelen hebben we uiteindelijk netjes ondergebracht in vijf heldere actielijnen en ik loop ze even af.

[0:17:47] Maar goed om te realiseren dat dit niet alleen maatregelen zijn

[0:17:50] die de overheid neemt, maar ook nadrukkelijk de sector, want het is een wederkerige agenda.

[0:17:56] Ik begin even bij de eerste actielijn.

[0:17:58] We gaan nadrukkelijker die strategische belangen die ik net schetste meenemen in het inkoopbeleid van de rijksoverheid.

[0:18:06] Lange tijd werd ook al net gezegd, is er vooral gegund op beste boot voor beste prijs.

[0:18:12] We gaan nu nadrukkelijker die strategische belangen meenemen.

[0:18:15] Dat betekent dat je creatiever moet zijn

[0:18:18] En moet kijken naar de ruimte die er is binnen, maar ook buiten de Europese regelgeving.

[0:18:22] Dat betekent dat je slimmer moet omgaan met aanbestedingsprocedures.

[0:18:28] Bijvoorbeeld meer inzetten van innovatiepartnerschap.

[0:18:32] Maar dat betekent ook dat je slimmer moet omgaan met je aanbestedingscriteria.

[0:18:37] Momenteel, we kunnen niet erop wachten, want de grote vlootvernieuwingsprogramma's zijn in volle gang van de marine en de Rijksrederij.

[0:18:46] We zijn gewoon op een rijdende trein gesprongen en een mooi voorbeeld is dat we met Rijkswaterstaat een pilot hebben opgestart.

[0:18:54] Power to tow heet dat.

[0:18:56] de noodhulpsleepboten.

[0:19:01] En daar gaan we op basis van het innovatiepartnerschap duurzaamheid en innovatie aanjagen in de sector.

[0:19:07] En je moet ook weten dat bij Rijkswaterstaat de kennis en kunde op inkoop toch nog wat achterloopt bij Defensie, want die zijn toch

[0:19:14] meer beknijst in het meer strategische aanwijzingen.

[0:19:17] Dus we maken ook gebruik van de kennis en kunde die er is bij Defensie in het Rijksregiebureau.

[0:19:22] En op die manier maken we een vliegende start met die pilot.

[0:19:26] Nou, daarnaast binnen deze actielijn, en die is toch wel wat zwaarder, zijn we bezig met de rijksaanwijzingen om de maritieme inkooporganisaties meer te richten op die strategische belangen.

[0:19:36] Maar dat is even een notendop wat we echt aan het doen zijn.

[0:19:39] En je ziet gewoon dat, as we speak, die maritieme

[0:19:43] inkooptrajecten meer worden gericht vanuit die strategische belangen.

[0:19:49] Hier zit natuurlijk ook een keerzijde, de sector moet het wel waarmaken en die moet ook partijen bij elkaar brengen en over schaduwen van het verleden heen stappen.

[0:19:58] De tweede actielijn gaat over het toegankelijke maken van financiering en fiscale regelingen voor scheepsbouwers en readers.

[0:20:08] Wat we zien is dat eigenlijk de schepen die gebouwd worden steeds complexer worden.

[0:20:14] We zien ook dat de scheeps-eigenaars steeds meer risico's bij de scheepsbouwers neerleggen.

[0:20:19] En tegelijkertijd zien we ook dat de geldverstrekkers terugtrekkende bewegingen maken, want het is toch best wel een risicovolle tak van sport.

[0:20:27] Kortom, de behoefte aan kapitaal en garantielijnen neemt toe, maar de beschikbaarheid wordt minder.

[0:20:34] Dus wat we nu aan het doen zijn is, we hebben een scan uitgevoerd naar echte knelpunten op het gebied van werkkapitaal en actielijnen.

[0:20:41] We hebben ook eerste oplossingsrichtingen in kaart gebracht en we zijn nu bezig met een onderzoek uit te zetten naar een externe partij

[0:20:48] om die knelpunten en oplossingsrichtingen verder in kaart te brengen en daarbij ook actuele casuïstiek mee te nemen.

[0:20:55] En we hopen tweede helft van het jaar echt ook die oplossingsrichtingen klemvast te hebben waar dan ook het nieuwe kabinet mee aan de slag kan.

[0:21:03] Ander element om de financiering is dat we ook raiders willen uitdagen om duurzame schepen te laten bouwen, maar die maken natuurlijk een business case.

[0:21:12] Die kijken ook hoeveel dat gaat kosten.

[0:21:13] Fossiel is goedkoper dan alternatief.

[0:21:15] We zijn ook aan het kijken of we niet een haalbaarheidsstudie kunnen doen.

[0:21:20] Die loopt al naar de demping van het prijsverschil tussen fossiel en alternatieve brandstoffen.

[0:21:28] Om die stap richting meer duurzame schepen te maken.

[0:21:33] De motie Stoffer wel bekend.

[0:21:38] We hebben gekeken of we de fiscale regelingen zeevaart kunnen verruimen ook voor offshore werkschepen.

[0:21:44] Dat kan wel, maar dat heeft een financieel plaatje.

[0:21:47] Dus het vorige kabinet heeft dat ook weer teruggelegd bij de Kamer.

[0:21:50] Het kan, maar daar is wel budget voor nodig.

[0:21:53] Maar misschien iets ook voor uw Kamer om dat op te pakken richting een nieuw kabinet.

[0:21:59] Nou, tot zover financiering.

[0:22:01] Dan de derde actielijn gaat over het aanjagen van de vernieuwing door focus en continuïteit in innovatie.

[0:22:09] Drie ministeries, Defensie, INW, EZ, hebben in totaal 30 miljoen voor 2025-2026 vrijgemaakt om die innovatie aan te jagen.

[0:22:19] En dat gaat dan op basis van koopfinanciering.

[0:22:22] De sector legt ook 30 miljoen in, dus we hebben in totaal een budget van 60 miljoen.

[0:22:25] om innovatie aan te jagen en te vernieuwen.

[0:22:30] Als Rijksregiebureau hebben we een maritieme innovatieregeling opgezet om dat geld goed weg te zetten.

[0:22:36] De eerste ronde was vorig jaar en die was enorm overtekend.

[0:22:41] We hebben 35 voorstellen binnengekregen.

[0:22:43] We konden er maar vijf of acht honoreren.

[0:22:47] Maar dat zijn hele mooie voorstellen waarmee we bijvoorbeeld scheepsbouwprocessen robotiseren, automatiseren om sneller, met minder mensen, met minder afhankelijkheden, schepen te kunnen blijven bouwen in Nederland.

[0:23:01] De tweede ronde is net gesloten, 3 februari, en weer een zware overtekening.

[0:23:07] Er zijn, dat is in een sneak preview, 30 voorstellen binnengekomen, die moeten nog beoordeeld worden.

[0:23:12] Maar er is dus behoefte aan deze regering en we doen daar mooie dingen mee.

[0:23:16] Het budget houdt voor nu op, dus we moeten het ook gaan hebben over hoe gaan we dit continueren indien iedereen dit zo succesvol vindt.

[0:23:24] Dus dat over de actielijn innovatie.

[0:23:26] De vierde actielijn gaat over versterking van het vestingskwad.

[0:23:29] Even een klein puntje van orde.

[0:23:30] We hebben in totaal een half uur voor de inleiding.

[0:23:33] Ik zie nog twee mensen die nog niet aan het woord zijn geweest.

[0:23:35] Dus we moeten helaas iets gaan comprimeren, maar u krijgt straks alle ruimte bij de vragen nog.

[0:23:40] Dat komt goed, maar dit is het merendeel van het verhaal.

[0:23:44] De versterking van het vestigingsklimaat zit hem vooral op human capital en het behouden van ruimte voor maritieme maakindustrie.

[0:23:52] Mevrouw Martens weet daar alles van.

[0:23:55] Er komt ook veel casuïstiek binnen, zoals de shipdocklocatie.

[0:23:58] We hebben partijen bij elkaar gebracht om die strategische dockcapaciteit te behouden in Nederland.

[0:24:02] We zijn in een goede dialoog met alle partijen om netjes die belangen bij elkaar

[0:24:07] te brengen en dat is ook best wel een mooie showcase.

[0:24:11] Tot slot, de vijfde actielijn gaat over de internationale positionering van de maritieme maakindustrie.

[0:24:18] Samen met Duitsland hebben we gevraagd om een Europese maritieme industriestrategie.

[0:24:25] Dat is omarmd.

[0:24:26] Die maritieme industriestrategie verschijnt 4 maart en we hebben ook input ervoor geleverd met Duitsland, middels een position paper.

[0:24:35] En dat lijkt allemaal goed te landen.

[0:24:37] Dus als Nederland ondersteunt door negen landen, ja, trekken we daar de kar.

[0:24:42] Dus tot zover op hoofdlijnen, de actielijnen.

[0:24:45] Meer informatie vinden jullie in de voortgangsrapportage.

[0:24:47] Maar nu goed denken om naar de koploopproject te gaan.

[0:24:49] En dan beginnen we bij Martine, als dat mag, voorzitter.

[0:24:55] Dank.

[0:24:56] Ja, het is altijd... Een uur is ondankbaar voor zoveel kennis die we hier aan tafel hebben, maar we gaan het toch proberen.

[0:25:01] Het woord is dan nu aan mevrouw Hoeksma.

[0:25:04] Ja, ik mag iets vertellen over het Maritiem Masterplan.

[0:25:06] Dat is een programma voor verduurzaming en innovatie in de scheepvaart.

[0:25:10] Het is een publiek-private samenwerking, dus de sector zet er zelf geld op in.

[0:25:15] En tegelijkertijd hebben we ook vanuit het Nationaal Groeifonds 210 miljoen euro beschikbaar gekregen.

[0:25:21] De inzet is op het versnellen van de energietransitie in de scheepvaart, maar ook het versterken van het toekomstig verdienvermogen en het borgen van de autonomie van de maritieme sector.

[0:25:32] Dat gebeurt aan de hand van drie samenhangende programmalijnen.

[0:25:36] Ten eerste is het de ontwikkeling en de bouw van klimaatneutrale schepen.

[0:25:40] Daar hebben we al een eerste call voor gehad met een budget van 85 miljoen.

[0:25:45] Daar is subsidie aan negen projecten toegekend voor waterstof, methanol en CO2-afvangsysteem.

[0:25:51] en daarnaast is het NML programmabureau ook al hard aan de slag met twee andere programmalijnen, namelijk het stimuleren van kennisdeling door digitaal samenwerken en door cyclisch innoveren en voor het human capital programma.

[0:26:08] De overheid vervult hier een launching customer rol en we zijn al begonnen in 2024 en we lopen door tot 2033.

[0:26:18] Kijk, daar lopen we hard in op de tijd.

[0:26:21] Geef mij ook even de gelegenheid om te zeggen dat inmiddels ook de heer Van der Lee namens GroenLinks-PvdA is aangeschoven.

[0:26:26] Dus u heeft zelfs een van de ondervoorzitters van de Kamer onder u gehoord, dus weet dat.

[0:26:32] Tot slot het woord aan de heer Willemsen.

[0:26:35] Het volgende koploopproject is Werf van de Toekomst.

[0:26:38] Dat noemen we ook wel de heilige graal, omdat we daar leren hoe we minder afhankelijkheden in Nederland sneller, goedkoper, innovatiever en met minder mensen strategische schepen gaan bouwen.

[0:26:50] Daar maken we gebruik bij van AI, van automatisering, digitalisering, maar ook van alle innovatieve projecten die we net met de regeling, die genoemd is, die eruit voortkomen.

[0:27:02] Het streven is dat we 10 tot 15 procent goedkoper worden en waardoor we een betere concurrentiepositie krijgen.

[0:27:10] De sector is ook op dit moment bezig met een onderzoek naar wat doen de alle regio's op het gebied van werf van de toekomst.

[0:27:16] Daar komen hele mooie zaken naar voren en dat pakken we beet om te kijken van wat gaan we in de toekomst doen.

[0:27:22] Dan het volgende koploperproject, dat is Smart Maritime.

[0:27:26] Daar proberen we een onbemensd maritiem ecosysteem op te gaan zetten, waarbij autonome systemen worden gebruikt voor bijvoorbeeld het monitoren van kritieke infrastructuren, maar wat ook gebruikt kan worden voor safety, bijvoorbeeld bij de marine.

[0:27:40] En je ziet bij de marine dat we overgaan daar naar een system-of-systems benadering, waarbij we lichtere platformen krijgen, lichtere bemenste platformen krijgen, met daaromheen onbemenste autonome systemen.

[0:27:56] Dank.

[0:27:57] Ik moet hier even een knip maken.

[0:28:00] Er was nog behoefte aan nog een paar minuten, maar dat komt straks bij voorkeur, want er zijn een drietal Kamerleden die hebben aangegeven ook niet de hele briefing kunnen blijven.

[0:28:07] Dus ik ga snel naar de vragen die bij de toevallig ook de eerste drie sprekers zijn.

[0:28:14] Ik wil eigenlijk in één blok de eerste drie sprekers even de vraag inventariseren en dan duidelijk bijvermelden aan wie u de vraag stelt.

[0:28:22] En dan krijgt u dus ook daar antwoord op.

[0:28:24] Dus dan begin ik even bij... Nee, gewoon maar even volgorde van binnenkomst.

[0:28:29] En dan inventariseren we drie vragen achter elkaar.

[0:28:31] Of is de haast heel groot, meneer?

[0:28:34] Ah, dan begin ik even bij de heer Van Lanschot.

[0:28:36] Dank, voorzitter, en dank, collega Martens.

[0:28:39] Ja, ik heb geen vraag, maar eigenlijk vooral een compliment.

[0:28:41] Dank voor de energie, de eensgezindheid die uit uw optreden spreekt, heldere agenda.

[0:28:45] Volgens mij een voorbeeld ook voor andere sectoren, inderdaad, zo'n bureau dat u heeft opgezet.

[0:28:50] Ik ben heel blij dat het Interregierakkoord ook is gekomen, belang van de maritieme sector.

[0:28:54] Dus ik ga de komende jaren graag het gesprek met u aan hoe we dit kunnen verbeteren.

[0:28:57] Dank u wel.

[0:28:59] Dank, meneer Van Lanschot, en succes met uw verdere activiteit.

[0:29:02] En dan komen we bij mevrouw Martens van Amerika.

[0:29:04] Ja, dank.

[0:29:05] Ook dank allemaal voor jullie aanwezigheid hier weer.

[0:29:08] Wederom in ieder geval een aantal.

[0:29:11] Het werd al even heel kort aangestipt.

[0:29:13] Het huis van Torbeck is een groot goed, maar het brengt ook gelijk grote uitdagingen met zich mee als het gaat over de fysieke ruimte.

[0:29:19] De heer Vlag, die zichzelf is vergeten voor te stellen.

[0:29:22] is natuurlijk ook een van de Kamerleden waarmee ik op dit dossier heel veel ben opgetrokken.

[0:29:28] Ik denk dat Amsterdam een van de voorbeelden is waar je ziet dat juist die lokale bevoegdheid zorgt dat die strategische ruimte moet plaatsmaken voor woningbouw.

[0:29:37] We zijn hier natuurlijk al even mee bezig.

[0:29:38] Er is ook een nota ruimte uitgekomen.

[0:29:40] Ik ben heel benieuwd of jullie daar iets over kunnen zeggen.

[0:29:42] Is dat voldoende?

[0:29:43] Wat missen we daar nog?

[0:29:45] Worden er al gesprekken gevoerd op dat niveau?

[0:29:49] En wat zouden wij hier nog meer kunnen doen?

[0:29:51] Is die vraag aan specifiek iemand gericht?

[0:29:54] Ik weet niet wie het beste daar het antwoord op heeft, dus ik laat het met liefde aan de gasten.

[0:29:58] Prima, dan laten we dat aan hen over en tot slot in dit blok mevrouw Nanninga.

[0:30:01] Dank, voorzitter.

[0:30:02] Ik sluit me aan bij de waarderende woorden van de sprekers voor me en ook trouwens bij de vraag van collega Martens.

[0:30:09] Ik heb trouwens de code gevonden.

[0:30:11] Moet ik dat nu zeggen of willen jullie dat bewaren?

[0:30:16] Zal ik hem doen?

[0:30:17] Er staat SOS op in Morse.

[0:30:19] Onderaan de titel.

[0:30:21] Die stipjes en dat streepje.

[0:30:23] Dat is hem, toch?

[0:30:25] Voorzitter, dit is het goede antwoord.

[0:30:28] Fles wijn of een fles jus de rance?

[0:30:30] Ja, dan moet ik een politiek correct... Oh nee, ik ben niet politiek correct.

[0:30:33] Wacht, dan doen we maar wijn.

[0:30:34] Ja, ja, lekker.

[0:30:38] Dus ja, goed.

[0:30:39] Dat is leuk bedacht, overigens.

[0:30:42] Ja, nee, kijk, ik zit ook in de commissie Defensie.

[0:30:45] Dat is misschien voor u wel van belang om te weten.

[0:30:47] Dat sluit u natuurlijk bij aan.

[0:30:51] En mijn vraag is in hoeverre dit ook weer raakt aan de agenda Ruimte voor Defensie, want het is natuurlijk... Dan denk je aan land en aan de Veluwe en zo, maar ook in maritieme zin, stikstofruimte, dat soort dingen, misschien een beetje brede vragen.

[0:31:06] Ik weet ook niet aan wie ik hem precies moet stellen, maar...

[0:31:08] Helder.

[0:31:08] Nou, dan laten we dat helemaal over aan... Ja.

[0:31:11] Nou, ik zat mis.

[0:31:12] Ik had gedacht dat de goudkleurige schroef een verwijzing was naar de Gouden Eeuw, toen we maritiem ook nog een beetje meetelden in de wereld.

[0:31:18] Maar het zou kunnen.

[0:31:22] Drie... Eén opmerking en twee vragen zijn er gesteld en ik kijk even naar de gasten wie die gaan beantwoorden.

[0:31:28] Ik zie de heer Willems zijn hand opsteken en de heer Van Rijn, denk ik.

[0:31:32] We beginnen bij de heer Van Rijn.

[0:31:34] Ja voorzitter, ik wil even ingaan op de notaruimte.

[0:31:37] Een concept heeft er inzage gelegen de afgelopen maanden.

[0:31:43] Wij hebben als Reisarchiebu ook een regioliasonoverleg opgezet en we hebben met de regio's het gesprek gevoerd over die strategische locaties en vanuit de regio's zijn zienswijze ingediend op die concept notaruimte.

[0:31:57] Nou, het nieuwe kabinet gaat daarmee aan de slag en als het goed is komen zij dan met de definitieve noterruimte en ik heb ook begrepen dat er een uitvoeringsprogramma aan wordt gekoppeld.

[0:32:11] Nou, we moeten met elkaar wel bij de les blijven, maar als ik kijk naar de conceptnota dan staat Maritiem goed verankerd en we proberen dat verder te versterken door die zienswijze.

[0:32:22] Dus dat eventjes als antwoord op de vraag van mevrouw Martens.

[0:32:27] En dan ligt er ook een vraag over de nood aan ruimte voor defensie en ik denk dat die beantwoord worden door de heer Willemsen.

[0:32:33] Nou, ik denk dat het antwoord in lijn is met wat de heer Van Rijnert heeft verteld over ruimte, want het gaat over ruimte en we nemen die ruimte gewoon mee in de gesprekken met defensie en die worden meegehouden.

[0:32:45] Dus wat dat betreft is er genoeg ruimte voor maritiem.

[0:32:48] Daar zijn wij mee bezig, dus geen aanvulling.

[0:32:51] We zijn als maritieme sector samen met Defensie bezig met de ontwikkeling van allerlei onbemenste systemen.

[0:32:59] We hebben ruimte nodig, niet alleen in de lucht, maar ook op het water, op de Noordzee, om met die systemen te kunnen experimenteren.

[0:33:06] We lopen nu ook wel tegen de grenzen aan van wat er in vredestijd mag, terwijl het natuurlijk heel belangrijk is om de oefeningen die we als maritieme sector met de marine samen doen, om die ook op een verantwoorde manier te doen.

[0:33:18] Dus ruimte voor het oefenen op zee, in de lucht, onder water is een belangrijk aandachtspunt de komende tijd.

[0:33:27] Dan gaan we naar de tweede groep Kamerleden die een vraag willen stellen.

[0:33:32] Beginning bij de prikaats.

[0:33:34] Dank u, dank u voorzitter.

[0:33:35] Ook van mij uit hartelijk dank voor uw komst en inderdaad een prachtig voorbeeld de verbinding binnen de maritieme sector.

[0:33:44] Ik heb zelf in mijn eerste

[0:33:46] bijdragen ook een tweede termijn bij de begroting aangegeven dat in de toekomst er zoveel mogelijk van defensie gelden in de Nederlandse industrie gestoken moet worden en dan vooral in de maritieme sector.

[0:34:04] Die is gelukkig kamerbreed aangenomen.

[0:34:06] Maar mijn vraag is wel hoe

[0:34:09] ziet u allen de mogelijkheden om dat inderdaad ook zo voor elkaar te krijgen?

[0:34:17] We hebben natuurlijk ooit in het verleden gezien dat er een grote orde onderzeeboten naar het buitenland is gegaan, waarvan ik begrepen heb dat wij ook in Nederland die hadden kunnen bouwen.

[0:34:29] Dat zijn natuurlijk, denk ik, gemiste kansen.

[0:34:32] Hoe gaan we... Hoe denkt u allen dat we dat soort...

[0:34:36] zaken in de toekomst kunnen voorkomen en kunnen zorgen dat er zoveel mogelijk miljarden van Defensie geïnvesteerd gaan worden in onze eigen industrie en daarmee natuurlijk ook de maritieme industrie.

[0:34:51] Dat was mijn vraag, dank u. Helder, een vraag over strategisch aanbesteden.

[0:34:54] Dan komen we bij mevrouw Bulsma.

[0:34:57] Ja, dankjewel.

[0:34:59] Voor het commissiedebat Maritiem had ik al met mevrouw Bijersveld even contact gehad en dat was heel fijn om ook dit te duiden vanuit die commissie.

[0:35:07] Daarin heb ik gehoord dat we eind dit jaar dus ook weer een tweede voortgangsrapportage krijgen, dus dat is ook heel fijn.

[0:35:14] Ik heb nog wel een vraag, want we hebben het ietsjes aangeraakt, maar niet heel diep op ingegaan.

[0:35:21] En mijn vraag is eigenlijk, en ik weet niet aan wie ik hem moet stellen, maar dat kunnen jullie vast wel bedenken.

[0:35:27] Wat hebben jullie van de Kamer nodig?

[0:35:28] Wat zijn de grootste aandachtpunten als het over dit hebben?

[0:35:33] Want we zitten hier ook vanuit verschillende commissies.

[0:35:36] Dat vind ik echt hartstikke mooi.

[0:35:37] En dat is ook wel een aandachtspunt, maar ik vind het ook een heel mooi voorbeeld.

[0:35:41] Dus ik ben benieuwd wat jullie van de Kamer nog nodig hebben om dit voor te zetten.

[0:35:48] Dank.

[0:35:48] Dan kom ik bij de heer Van der Lee.

[0:35:50] Heerlijk dank.

[0:35:52] Nuttig, ook zo'n integrale aanpak.

[0:35:55] Mijn partij is ook echt voor actieve industriepolitiek.

[0:35:59] De ironie is natuurlijk wel dat de RSV-enquête in het verleden uit de maritieme sector deels een soort hypotheek heeft gelegd op industriebeleid in de toekomst.

[0:36:07] Ik ben het helemaal eens met mevrouw Van Bijsterveld dat de tijd van laissez-faire echt voorbij is.

[0:36:12] De vraag is wel, hoe geven we nou precies vorm?

[0:36:15] Ik zag een aantal instrumenten, het aankoopbeleid,

[0:36:18] Niet alleen maar richten op het beste product voor de beste prijs.

[0:36:21] Dat lijkt me heel terecht.

[0:36:23] Fiscale instrumenten vind ik wat ingewikkelder.

[0:36:25] Ik denk trouwens dat er ook geen geld voor is.

[0:36:27] Maar goed, daar ga ik niet alleen over.

[0:36:30] Ik sluit eigenlijk een beetje aan bij de vraag van mijn collega, omdat wil je duurzaam industriepolitiek ook kunnen voeren, dan is er toch ook denk ik wel een multiplier effect nodig.

[0:36:42] En ik maak me zorgen over die diventie uitgaven omdat het CPP aangeeft dat de multiplier vrijwel nul is.

[0:36:48] Dus letterlijk betekent dat al het geld vloedt weg.

[0:36:51] Het zijn eigenlijk conceptieve uitgaven in plaats van investeringen ook in onze economie.

[0:36:55] Dus wat is vanuit de perspectief van de maritimesector nou nodig om die multiplier op te krikken?

[0:37:01] En in hoeverre kan zo'n instelling, zo'n disruptieve instelling die wordt voorgesteld, daar een rol in spelen?

[0:37:07] En kan die dan wel marktconform werken?

[0:37:09] Daar heb ik ook een vraagtekens bij.

[0:37:13] Dank.

[0:37:13] En daar voeg ik dan zelf ook een vraag van mijn kant aan toe en die gaat over de arbeidsmarkt.

[0:37:18] Een topman van ISC heb ik jaren geleden horen zeggen, we gaan van staal naar digitaal.

[0:37:23] Daarmee wilde hij zeggen van nou het werk aan de romp van het schip, dat mag prima in het buitenland gebeuren, daar kun je dat goedkoper.

[0:37:29] Lassen, in elkaar zetten van een casco enzovoorts.

[0:37:33] En wij bouwen dat schip wel vol met technologie.

[0:37:36] Is het echt zo scherp, die scheiding?

[0:37:40] Want ik denk dat er toch zeker ook behoefte is in Nederland aan gewoon maakindustrie, het maken van een schip.

[0:37:46] En zeker als je dingen dichter bij huis wil gaan maken, als je strategischer met je industrie wil omgaan, dan zul je daarnaar moeten kijken.

[0:37:52] Tegelijkertijd is het een sector waar heel veel arbeidsmigranten nodig zijn om het werk te kunnen doen, omdat we die lasten niet meer hebben.

[0:37:58] Kunt u een inkijkje geven hoe u kijkt naar de toekomst van die sector?

[0:38:01] Is die vooral staal of vooral digitaal en wat betekent dat voor de arbeidsmarkt?

[0:38:06] Daarmee heeft u vier vragen en volgens mij heeft niemand echt gezegd aan wie ze gericht zijn, dus ik kijk ook even naar mevrouw van Bijsterveld, die als eerste haar vinger op steekt.

[0:38:17] Ja, voorzitter, dank.

[0:38:19] Dan maak ik graag een beginnetje en de rest van het gezelschap vult aan waar nodig.

[0:38:27] Ja, de heer Prickaerts geeft aan, terecht, dat we iets met dat aanbestedingsbeleid moeten.

[0:38:33] En hoe kan je dat nou doen?

[0:38:35] Ten dele is daar al even op ingegaan door de heer Van Rijn, maar het gaat er gewoon om dat we als Nederland gewoon dat strategisch belang duidelijke plek geven in onze aanbestedingen.

[0:38:47] En ook bereid zijn bijvoorbeeld te betalen voor innovatie.

[0:38:52] Want kijk, we hebben inderdaad heel lang de beste boot voor de beste prijs.

[0:38:55] De marges voor onze scheepsbouw zijn echt heel smal daardoor.

[0:38:59] En dat is gewoon pennywise pound foolish.

[0:39:01] Het is erg Hollands, maar uiteindelijk komen we elkaar keihard tegen.

[0:39:06] Dus we zullen gewoon moeten kijken in die aanbesteding 1.

[0:39:09] Wat is hier belangrijk?

[0:39:10] Dat schip is belangrijk, maar ook de toekomst is belangrijk.

[0:39:14] En de innovatie die erbij moet en het onderhoud dat er op een termijn moet plaatsvinden.

[0:39:19] En dat soort strategische zaken moeten we gewoon meenemen.

[0:39:22] Daarnaast, en daarom heet die agenda niet voor niks No Guts No Holland's Glory, we zullen als Nederland

[0:39:27] veel meer lef moeten tonen.

[0:39:29] Want kijk, we hebben het over concurrentie, China, Japan, Amerika, maar ook binnen Europa heb je gewoon landen die gewoon helemaal niet twijfelen of ze moeten aanbesteden, ja of nee, in hun land.

[0:39:39] En natuurlijk, ook die moeten dat ordentelijk doen, maar wij zijn wel heel erg Rooms.

[0:39:44] Of Calvinistisch, net hoe je het wil noemen.

[0:39:46] Al nagenlang waar u zich thuis voelt.

[0:39:48] Dus we zullen gewoon lef moeten tonen.

[0:39:51] Dus dat is één.

[0:39:53] Om dat goed mee te nemen.

[0:39:54] Even een paar punten.

[0:39:56] De tussenrapportage van mevrouw Boelsma, die komt rond de zomer.

[0:40:00] En na de zomer dan is die er.

[0:40:04] En over een aantal andere punten wordt ingegaan ook.

[0:40:08] Kijk, wat hebben we nodig?

[0:40:09] Klein voorzetje.

[0:40:10] We hadden het net even over de innovatiemiddelen.

[0:40:12] Wat je hebt gezien is dat het maritieme sector heel snel vergeten wordt.

[0:40:16] Dat zit in de cultuur van het type aannemers.

[0:40:19] Dat zit in de cultuur van wij doen het zelf, wij houden onze hand niet op, laat ons nou maar rustig ons werk doen.

[0:40:29] ons is en kijk hier en in Den Haag kloppen zoals we dat bij andere sectoren zien.

[0:40:34] Maar het gevaar daarvan is dat het gewoon te weinig in beeld is en dat je daarmee vergeten wordt.

[0:40:39] We hebben heel lang een groot probleem, wat de heer Buchner toen nog CEO van Marin, het grote wetenschappelijk instituut van de maritieme industrie, naar voren bracht tijdens de totstandkoming van de sectoragenda.

[0:40:50] Gewoon geen innovatiemiddelen gehad.

[0:40:52] Overal waren innovatiemiddelen niet bij de maritieme sector.

[0:40:55] Nu hebben we 30 miljoen sector

[0:40:57] Rijk 30 miljoen van de sector zelf.

[0:41:00] Nogal te bescheiden, laten we eerlijk zijn, ten opzichte van andere grote industrieën.

[0:41:04] En wat je dan ziet, wat er op gang komt, is magnifiek.

[0:41:07] Dus dat moet naar mijn idee, als gezant raad ik u dat aan, om dat door te zetten.

[0:41:12] Maar we moeten wel kijken met elkaar, waar halen we die middelen vandaan?

[0:41:15] Dus daar hebben we u toch wel een beetje bij nodig.

[0:41:17] En het tweede is toch de regels.

[0:41:19] Ik zei net even, voorzitter, dat is mijn laatste punt.

[0:41:22] We zijn bezig met nieuwe duurzame energievormen en nieuwe energievormen.

[0:41:27] Dat nucleair, daar wordt natuurlijk wat verschillend over gedacht, maar zit wel echt in de sectoragenda als optie voor schepen die lange vaarten moeten maken en misschien ook voor andere zaken, dan zal je met elkaar qua regelgeving iets moeten doen.

[0:41:39] Maar dat is natuurlijk toch, dan zet ik tegen politiek aan, dus daar wil ik me natuurlijk niet bij mijn mooie voorzitter.

[0:41:43] Dus ik geef heel snel het stokje nu door aan een ambtenaar.

[0:41:48] De heer Van Rijn.

[0:41:51] Ja, voorzitter, misschien goed om eerst even de heer Bugner het woord te geven over human capital en inkoop en dan zal ik hem afronden.

[0:41:59] En mevrouw van Bijsterveld heeft haar microfoon nog aan staan, maar dan gaan we daarna naar de heer Bugner.

[0:42:04] Misschien mag ik eerst reageren op de inbreng van de heer Prikaats als het gaat over de bestedingen vanuit de defensie.

[0:42:11] Ik denk dat we als Nederland echt moeten kiezen voor gebieden waar we het onderscheid maken, waar we sterk in zijn en waarbij we ook nationaal en internationaal een bijdrage leveren.

[0:42:22] De maritieme sector staat klaar om

[0:42:24] grote schepen, kleine schepen, systemen te ontwikkelen voor de Nederlandse Defensieorganisatie.

[0:42:30] Dat is denk ik belangrijk.

[0:42:32] Wat ook belangrijk is dat de sector zelf kiest.

[0:42:34] Een kies voor samenwerking.

[0:42:36] Niet allemaal maar losse projecten inbrengen, maar wij moeten als sector kiezen voor samenwerking om ook de overheden gewoon met elkaar dingen aan te bieden.

[0:42:45] Dat is één ding.

[0:42:46] Mevrouw Boelsma-Moekstra vroeg waar we als sector mee kunnen helpen.

[0:42:51] Ik denk de verlenging van deze sector.

[0:42:53] Mevrouw Van Bijsterveld gaf al aan, die innovatiegelden worden zwaar overtekend omdat er gewoon heel innovatief wordt gewerkt binnen de maritieme sector.

[0:43:02] Dus een verlenging van deze agenda na het eind van dit jaar is denk ik voor ons heel belangrijk.

[0:43:08] Meneer Van der Lee verwees naar de RSV-enquête, daar begon ik mijn bijdrage ook eerder mee.

[0:43:15] Het mooie is dat de Nederlandse maritiem sector is overgebleven omdat er innovatie is en waar we ook het onderscheid maken internationaal.

[0:43:23] Er zijn nog steeds honderd relatief grote werven in Nederland en die bloeien ook en die werken ook nog steeds concurrerend, al zijn de masses smal.

[0:43:31] U vroeg terecht, hoe zit het nou met die gelden van defensie?

[0:43:35] Ik denk juist op het vlak van maritiem zijn er dual use toepassingen, maar wij hebben dingen die we in defensie aan het ontwikkelen zijn op het vlak van onbemenste systemen, gerobotiseerde systemen, die kunnen ook worden ingezet in de baggerij, in de offshore energie voor de installatie van windturbines en dergelijke.

[0:43:52] Tot slot dan de vraag staal of digitaal.

[0:43:55] Ik vind hem heel sterk.

[0:43:57] Ik kom uit een baggerdorp waar ook schepen werden gebouwd.

[0:44:00] Ik denk dat het antwoord is beide.

[0:44:03] Ik denk dat we te lang hebben gezegd het is digitalisering alleen.

[0:44:06] We moeten slimme dingen doen.

[0:44:07] Nee, we moeten slimme dingen doen en slimme dingen maken in Nederland.

[0:44:12] Dat staat niet los van elkaar.

[0:44:13] Dat hoort bij elkaar.

[0:44:14] Dus we moeten ook schepen bouwen, we moeten die systemen in die schepen bouwen, dus de aandrijflijnen, de systemen, de slimme systemen, want we hebben dus één van de koploopprojecten is robotisering wind op zee.

[0:44:27] Wij zeggen altijd, de maritieme sector is niet van de nanotechnologie, maar van de megatechnologie.

[0:44:33] De Nederlandse bagara's, de offshore installatiebedrijven, die staan klaar om die windturbines op een effectieve manier neer te zetten en dat werkt ook kostenverlagend.

[0:44:41] En dan tot slot ook het laatste koploperproject, pak hem dan toch even mee, de nucleaire optie, om het zomaar eens even te zeggen.

[0:44:50] We zijn in Nederland ook voor de mensen in Europa, voor de wereld, uit aan het lopen op het vlak van de toepassing van de nucleaire toepassingen.

[0:44:58] Die gaan over grote systemen.

[0:45:01] Alsie zit ook in de zaal.

[0:45:03] Die hebben een heel concreet project.

[0:45:04] Maar er is ook een project Nuclear Drive eraan gekoppeld, waarin ook kennis wordt gedeeld, waarin 25 Nederlandse partners met elkaar nadenken over veilige toepassing van nucleaire small modular reactors aan boord van schepen en offshore constructies.

[0:45:20] Dan gaat het niet alleen maar over techniek.

[0:45:21] Dan gaat het over regelgeving.

[0:45:23] We zijn ook heel blij met de insteek van het ministerie van INW op dat vlak.

[0:45:26] Dan gaat het over maatschappelijk vertrouwen.

[0:45:28] Het moet veilig kunnen.

[0:45:29] Het gaat over haveninfrastructuur, maar ook over opleidingen.

[0:45:32] Dus we zijn klaar voor de toekomst, laat ik het daarbij houden.

[0:45:38] Zie ik nog één vinger omhoog, de heer Van Rijn.

[0:45:40] Ja, voorzitter, dan wil ik hem nog eventjes afronden.

[0:45:43] Ten aanzien van strategisch inkopen, ja, we zijn echt al aan de slag.

[0:45:48] We zijn die grote vlootvernieuwingsprogramma's van de marine, maar ook rijksrederij aan het richten.

[0:45:54] Dat gaat natuurlijk met vallen en opstaan, maar daar zijn we mee bezig.

[0:45:58] We zijn aan het experimenteren met aanbesteedingscriteria, met aanbesteedingsprocedures.

[0:46:02] Dus dat is één.

[0:46:03] Twee, ik had het ook over die Europese maritieme industriestrategie.

[0:46:08] Als Nederland hebben we ook gepleit om aandacht te besteden aan non-pricing criteria in de Europese aanbesteningswetgeving.

[0:46:15] Dus als het goed is, en we hebben indicaties, gaat dat ook landen in die strategie die de Europese Commissie 4 maart zal lanceren.

[0:46:23] Dan over het weglekken van geld.

[0:46:25] Ja, een hele terechte vraag van de heer Van der Lee.

[0:46:27] Ik wil er nog één ding aan toevoegen.

[0:46:30] Die koplopenprojecten hebben we zo gekozen dat ze een boost geven aan de vernieuwing, zodat wij onze strategische belangen kunnen borgen, maar ook wel op zo'n manier dat we koplopen worden mondiaal, zodat we daar ook geld mee kunnen verdienen.

[0:46:43] En daar zitten we dus op het scheidsvlak ook soms van dual use.

[0:46:46] Dus die wil ik toch nog even markeren.

[0:46:48] En tot slot de voortgangsrapportage.

[0:46:50] Rond de zomer zal die verschijnen.

[0:46:52] U vroeg, kunt u nog wat dingen meegeven waar we op moeten letten?

[0:46:56] Wat in ieder geval meegenomen wordt is, we zijn nu bezig met de evaluatie van het interdeputale Rijksregiebureau.

[0:47:03] Het mooie is wat wij met 15 mensen doen, deels in deeltijd.

[0:47:08] In de UK heeft men 52 mensen voor een scheepsbouw die ongeveer net zo groot is als Nederland.

[0:47:13] Dus we doen het best wel goed, maar we wachten de uitkomst van die evaluatie af en die nemen we ook mee in die evaluatie of in de voortgangsrapportage.

[0:47:22] Daarnaast, nou de hardere maatregelen, bijvoorbeeld de maritieme innovatieregeling waar de middelen van ophouden, ja daar moet ook aandacht voor zijn.

[0:47:30] Dus daar komen we ook denk ik met een voorstel hoe kunnen we dat continueren, maar daar hebben we uw hulp voor nodig.

[0:47:36] En we zien ook wel dat die sectoragenda, we zijn nu een jaar bezig dat er weer onderwerpen bij komen, dus we zullen ook kijken hoe

[0:47:42] kunnen we actualiseren, want we kunnen ons niet permitteren om dan maar het papier te volgen, terwijl ook de problematiek wat verandert.

[0:47:49] Dus dat nemen we ook mee in die aankomende voortgangsrapportage.

[0:47:53] En ik denk dat we nog wel zullen schakelen als er urgente casuïstiek is of knelpunten waar we uw hulp bij nodig hebben.

[0:47:59] Maar dit even op hoofdlijnen wat u kunt verwachten rond de zomer.

[0:48:02] Punt.

[0:48:03] Helder, dank.

[0:48:04] En dan hebben we nog een minuut of tien.

[0:48:06] Ik denk dat we allemaal nog een korte vraag kunnen stellen.

[0:48:08] Als de antwoorden dan ook nog een beetje kort zijn, kunnen we allemaal nog een vraag stellen.

[0:48:10] Beginnen we bij mevrouw Martens Amerika.

[0:48:12] Nee, voorzitter, dank.

[0:48:13] En ik moet ook naar de volgende afspraak, dus dank in ieder geval.

[0:48:17] De heer Prikwaarts, geen vragen meer.

[0:48:21] Heel kort, praktisch.

[0:48:22] Die voorgangsrapportage, ik zit hier dus vanuit INW, verschillende commissies, die gaat over de commissies heen, denk ik, gedeeld worden.

[0:48:31] Ja, ik had kort, ik had veel gezegd, maar een van de punten die ik aanhad was het idee om een soort DARPA te starten in Nederland.

[0:48:39] Dus een disruptieve, innovatieve instelling geleerd aan Defensie, waar dan wordt gezegd marktconform.

[0:48:46] Lijkt me moeilijk, maar ik was wel benieuwd als het gaat om innovatie ook in de maritieme sector, wat zijn de verwachtingen daarvan of wat is nodig van zo'n instelling om aan te sluiten bij wat jullie graag zouden willen.

[0:48:59] Dank.

[0:49:00] En zelfs zou ik daar nog de vraag aan willen toevoegen.

[0:49:04] Die is gericht op defensie.

[0:49:05] Daar gaan natuurlijk de komende jaren miljarden naartoe.

[0:49:08] Wat heeft de Nederlandse maritieme industrie nodig om in hogere mate te kunnen profiteren van die uitgaven?

[0:49:14] Want ik hoor uit de sector, niet alleen vanuit de maritieme sector, maar ook uit andere sectoren, dat er wel heel erg Europees wordt gekeken naar systemen.

[0:49:23] In hoeverre is de Nederlandse industrie daar goed voor gepositioneerd of wat hebben ze daar nog voor nodig?

[0:49:31] Ja, als ik mag, voorzitter, een combinatie van uw antwoorden.

[0:49:35] Ik heb gezien dat er wordt gesproken over DARPA.

[0:49:40] Vanuit mijn vorige rol als de directeur van het Maren heb ik wel wat ervaring daarmee.

[0:49:44] Ik weet niet of dat het beste voorbeeld is van samenwerking.

[0:49:47] Kijk, we hebben in het midden staat Smart Maritime, Werk van de Toekomst.

[0:49:51] Ik denk dat wij in Nederland op een Nederlandse schaal heel effectief kunnen gaan samenwerken, waarbij je de

[0:49:57] de behoefte vanuit Defensie direct te koppelen aan wat de Nederlandse baggerindustrie, de offshore-industrie kan leveren.

[0:50:05] En ik denk dat op die schaal dus het project Smart Maritime binnen de sectoragenda daar een hele belangrijke rol aan speelt.

[0:50:13] Ik denk concreet kleine bedrijven laten meenemen, bedrijven laten samenwerken in directe samenhang met wat de Defensie nodig heeft, dat daar de oplossing is.

[0:50:23] En DARPA klinkt wat mij betreft toch best wel wat zwaar en

[0:50:27] Amtelijk, al wil ik daar natuurlijk niks negatiefs over zeggen.

[0:50:33] En dan het punt van de heer Vlag, eigenlijk daaraan gekoppeld.

[0:50:38] Ik denk dat wij heel duidelijk als Nederland moeten kiezen voor dingen, sectoren waar we sterk in zijn en daarin moeten investeren.

[0:50:45] Ik ga mezelf al een beetje herhalen, maar wij zijn goed in complexe operaties op zee.

[0:50:50] Dat zie je in de baggerij, dat zie je in de offshore industrie, offshore windinstallatie.

[0:50:54] Dat is de kracht van de maritieme sector, complexe dingen doen.

[0:50:57] En dat geldt ook voor Defensie, voor de Rijksrederij, daar kunnen we bij aansluiten.

[0:51:03] En we moeten ook gewoon samenwerken met Europese partners als het gaat over bij Defensie de wapensystemen.

[0:51:08] We kunnen niet alles zelf, maar we zijn sterk in het maritieme vlak en daar kunnen we ook Europees gewoon ook wel goede boterham mee verdienen.

[0:51:18] Dus het is niet alleen maar het Nederlandse geld wat komt, maar als wij samenwerken op een effectieve manier,

[0:51:22] kunnen we ook voor de Europese NAVO-landen gewoon effectief werken met de Nederlandse defensieorganisatie als launching customer.

[0:51:32] Aanvulling van mevrouw Van Bijsterveld.

[0:51:34] Voorzitter, dat zijn dan ook de laatste woorden van deze zijde.

[0:51:38] Eén, ten aanzien van wat is nou nodig, strategisch aanbesteden.

[0:51:44] Dus durf te kijken naar het strategisch belang.

[0:51:46] Verwerk dat ook in je programma van eisen.

[0:51:49] Maar aan de andere kant, samenwerking is key.

[0:51:52] Als bij ons de werven niet de alleingang doen, maar de krachten bundelen, sta je ook sterker in zo'n aanbesteding.

[0:52:02] Het is echt wel tekstuto tango in dat verhaal.

[0:52:05] Dat is één.

[0:52:07] Twee, even over Europa.

[0:52:09] Europa is heel relevant.

[0:52:11] We moeten het samen met Europa doen.

[0:52:15] Alleen één ding is wel duidelijk.

[0:52:17] Je hebt alleen maar een positie in Europa als je zelf ook wat te bieden hebt.

[0:52:21] Want anders sta je achteraan.

[0:52:23] We hebben dat ook rondom corona gezien.

[0:52:25] We moeten zelf ook gewoon sterk zijn.

[0:52:28] En dan krijg je die wederkerigheid.

[0:52:30] Dus samenwerken in Europa.

[0:52:32] Zo, maar wel vanuit een sterke positie, omdat je zelf ook iets te bieden hebt.

[0:52:37] Dus dat is twee.

[0:52:38] En tot slot, voorzitter, zeer veel dank.

[0:52:40] Het is een beetje de kleine negertjes, maar er zijn er toch nog drie.

[0:52:43] Prachtig getal altijd.

[0:52:44] Overgebleven.

[0:52:47] Dank aan de volksvertegenwoordigers hier present.

[0:52:50] En ik wil alvast aankondigen dat we u heel graag gaan uitnodigen

[0:52:54] Vier uiteindelijk, inclusief de voorzitter.

[0:52:56] Het is al gezegd, ook een belangrijke man voor de maritieme industrie, laat ik het zo zeggen.

[0:53:03] Ik wil u heel graag uitnodigen voor een werkbezoek, want niks is zo mooi om op een grote werf te komen en te zien wat die Hollandse glorie inhoudt.

[0:53:11] Iets om ongelooflijk trots, maar ook heel zuinig op te zijn.

[0:53:15] Bedankt, voorzitter.

[0:53:16] Dat kan ik alleen maar onderstrepen, inderdaad.

[0:53:19] Ik kijk nog even naar vertegenwoordigers van Defensie en INW of er nog iets is blijven liggen.

[0:53:24] wat nog besproken had moeten worden.

[0:53:26] Ik zie... Nee.

[0:53:27] Het is een onderwerp waar een uur natuurlijk veel te kort voor is, dus ik wil wel danken dat dat gelukt is om het compact en behapbaar aan ons als Kamerleden mee te geven.

[0:53:36] En voor de mensen die hier wat minder vaak zijn, wil ik toch nog even toelichten, het is zeker geen teken van desinteresse dat een aantal Kamerleden halverwege weglopen, in tegendeel.

[0:53:46] Maar we hebben hier nou eenmaal te maken met heel veel overlappende vergaderingen.

[0:53:49] Ik ben vooral blij dat ze dan een deel van de briefing erbij konden zijn.

[0:53:53] en alles wordt opgenomen en verschillende keren teruggekeken.

[0:53:57] Daar kunt u ook van uitgaan.

[0:53:58] Dus dank aan de collega's en dank aan de vertegenwoordigers van de sector.

[0:54:02] En daarmee kom ik aan het einde van deze technische briefing en sluit ik deze vergadering.