Wadden

[0:00:01] Goedemiddag allemaal.

[0:00:04] Ik open deze vergadering van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat.

[0:00:08] Aan de orde is het commissiedebat wadden voor de komende drie uur.

[0:00:11] Ik heet allereerst de bewindspersonen van harte welkom.

[0:00:14] De heer Tieman, minister van Infrastructuur en Waterstaat.

[0:00:17] En de heer Roumenie, staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

[0:00:22] En natuurlijk ook hun ondersteuning.

[0:00:24] Ik zal u ook leden voorstellen.

[0:00:26] Aan mijn linkerhand mevrouw Feddinga Beemsterboer namens D66, mevrouw Van der Plas namens de fractie van de BBP, de heer Bevers namens de VVD, de heer Goudswaard namens JA21, mevrouw Boelsma Hoekstra namens het CDA en de heer De Hoop namens GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:00:42] Graag maak ik uiteraard ook van harte welkom aan de vele aanwezigen hier vandaag in de zaal en uiteraard ook aan de mensen die van achter de livestream meekijken naar dit debat vandaag.

[0:00:53] Graag maak ik de leden erop aan tijd dat wij vandaag spreektijden hanteren van vier minuten per fractie en dat ik vier interrupties per fractie zal toestaan.

[0:01:01] Dan geef ik nu graag het woord aan mevrouw Van der Plas.

[0:01:06] Voorzitter, we zitten met een relatief klein clubje.

[0:01:11] Dus ik zou me willen voorstellen om misschien toch vijf minuten te doen voor degenen die toch nog even wat extra punten willen maken.

[0:01:19] En volgens mij moet dat kunnen.

[0:01:23] Dus als de commissie zegt dat vinden wij ook wel prettig, dan zou ik dat willen voorstellen.

[0:01:30] Ik zie inderdaad dat er minder leden aanwezig zijn dan wellicht verwacht.

[0:01:36] Dus als daar geen bezwaar tegen is, stel ik voor om dat verzoek in te winnigen.

[0:01:40] Ik zie de heer De Hoop.

[0:01:40] Wilt u daarop reageren?

[0:01:42] Nee, steun voor het voorstel van mevrouw van der Plas en daarop volgend.

[0:01:46] We hebben in de commissie de laatste tijd ook het gebruik dat we in principe vrij kunnen interrumperen, tenzij de tijd het niet toelaat.

[0:01:51] Ik zou het ook wel fijn vinden als we niet meteen vier interrupties vastzetten.

[0:01:59] Ik

[0:02:13] Oké, hartelijk dank.

[0:02:16] Het voorstel is om inderdaad de interrupties dan kort te houden en inderdaad dan geen maximum te hanteren.

[0:02:23] Ik ga daar wel bij zeggen dat ik wel de eindtijd van dit debat wil respecteren, dus dat ik die wel in de gaten zou houden.

[0:02:28] Mevrouw Boersma, Hoekstra.

[0:02:30] Ja, dan is die methodiek van minder dan zoveel seconden, dan ben je hem niet kwijt, vind ik ook altijd wel mooi.

[0:02:35] Dan telt hij niet mee.

[0:02:38] Dan houden we ons er ook aan.

[0:02:39] Ik weet het aantal seconden niet meer, maar dat zou ik wel heel prettig vinden.

[0:02:43] Ja, minder dan dertig, ja.

[0:02:45] Dank voor de suggestie.

[0:02:47] We gaan van start.

[0:02:49] Ik vraag dan inderdaad de leden om inderdaad kort en bondig te zijn, maar dat we ook de ruimte nemen om het debat goed met elkaar te voeren vandaag.

[0:02:56] Dan zou ik graag willen overgaan ook naar de start en dan geef ik graag als eerste het woord aan mevrouw Veninga-Beemsterboer namens de fractie van D66.

[0:03:04] Het woord is aan u. Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:03:08] Drie jaar lang mocht ik eilandwethouder zijn.

[0:03:12] En in de voorbereiding van dit debat merkte ik dat het me eigenlijk aan woorden ontbrak om te beschrijven wat ik voel bij het Waddengebied.

[0:03:19] Geen plekje boeit er meer om even een zin uit het Vlielands volkslied te gebruiken.

[0:03:26] Ik heb de eilanden en het waddengebied leren kennen als enorm krachtige plekken.

[0:03:31] Meer dan alleen de uitzonderlijke ecologische waarden zijn het gemeenschappen die een compleet pakket aan voorzieningen in stand houden, omdat je nou eenmaal niet kan terugvallen op buurgemeentes.

[0:03:41] En per jaar ook miljoenen bezoekers verwelkomen om mee te genieten van al dat moois.

[0:03:47] Juist omdat je bijna niet kan terugvallen op buurgemeenten, worden op de eilanden oplossingen bedacht voor uitdagingen waar de rest van Nederland veel van kan leren.

[0:03:56] Bijvoorbeeld op het gebied van zorg, inclusief onderwijs of de landbouwtransitie.

[0:04:00] Op de eilanden los je het samen op.

[0:04:03] Maar, voorzitter, het lukt niet altijd.

[0:04:06] Een uniek gebied vraagt een unieke aanpak en vaak unieke oplossingen.

[0:04:12] En we praten vaak over voorbeelden hiervan.

[0:04:14] De bereikbaarheid van Ameland, de dijknormering op Schienmonnikoog en het meest recente Willem Barendskade op Terschelling.

[0:04:22] Stuk voor stuk problemen die opgelost moeten worden, maar die ook stuk voor stuk symptomen zijn van een groter probleem.

[0:04:29] Het ontbreken van een samenhangende visie en aanpak voor het waddengebied, waarin met kennis van zaken en domeinoverstijgend wordt gewerkt aan leefbaarheid, natuur, veiligheid en bereikbaarheid.

[0:04:42] Ook financieel is het tijd voor duidelijkheid.

[0:04:45] Nu is er te veel versnippering.

[0:04:48] De huidige veelheid aan losse subsidies en regelingen levert te weinig zekerheid en te weinig samenhang op, maar vooral veel bureaucratie.

[0:04:56] Voor het wat is een duurzaam financieel toekomstperspectief nodig.

[0:05:00] Een structurele basis die langdurige investeringen in natuurherstel, klimaatadaptatie en leefbaarheid mogelijk maakt.

[0:05:08] En op korte termijn zou het ook enorm helpen om het instrument van de Waddentoets vaker en vooral gestructureerder in te zetten.

[0:05:15] Dit zou ook een eilandtoets kunnen worden, waar ook de Besseilanden veel aan zouden kunnen hebben.

[0:05:20] Voorzitter, over dit eerste stuk, daarom de volgende vragen.

[0:05:24] Is de minister bereid te onderzoeken hoe een integraal kustfonds, waarin de middelen van Rijk, Regio en private partijen gebundeld zijn, vorm zou kunnen krijgen?

[0:05:35] En is de minister bereid om de nu nog relatief vrij blijvende samenwerkingsafspraak van de waddentoets verder te ontwikkelen tot eilandtoets en te formaliseren zodat deze gerichter en inzichtelijker ingezet zou kunnen worden?

[0:05:48] En dan toch nog even over twee specifieke onderwerpen.

[0:05:51] Kan de minister schetsen hoe het proces rond de dijknormering er nu verder uitziet?

[0:05:56] en dat terschelling grotendeels onbereikbaar zou worden per 1 juli is onacceptabel.

[0:06:02] Kan de minister toezeggen dat er uiterlijk 1 april een oplossing op tafel ligt waar gemeenten, rijk en provincie bij betrokken zijn die garandeert dat terschelling duurzaam toegankelijk blijft?

[0:06:14] Voorzitter, afsluitend nog even over de UNESCO-status van het WAT.

[0:06:19] Deze status is niet vanzelfsprekend, maar is afhankelijk van de zorg die wij samen met de andere betrokken landen aan het gebied besteden.

[0:06:27] En mijn voorganger op dit dossier bracht daarom vier jaar geleden al een motie in om een beleidskader op te stellen voor het gebied met oog voor de natuur en de leefbaarheid.

[0:06:36] Vanaf mei is Nederland bovendien vier jaar lang voorzitter van de Wadden-samenwerking tussen Duitsland, Denemarken en Nederland.

[0:06:42] En hierover nog de laatste twee vragen.

[0:06:46] Aan het beleidskader wordt al sinds 2022 gewerkt.

[0:06:49] Deze zomer volgt een volgende versie, maar ik begrijp dat dit nog steeds geen definitieve versie is.

[0:06:55] Hoe lang tot dit beleidskader in werking treedt en is het dan voldoende om de UNESCO-status te waarborgen?

[0:07:02] En wat is de inzet bij het Nederlands voorzitterschap en hoe wordt dit voorbereid?

[0:07:07] Voorzitter, het Waddengebied is uniek, bijzonder en zo ongelooflijk, ongelooflijk mooi.

[0:07:14] Laten we alles op alles zetten om het zo te houden.

[0:07:18] Ik heb een vraag.

[0:07:19] Dank mevrouw Veenikaan Beemsterpoer.

[0:07:21] Ik zag een interruptie van de heer De Hoop en daarna van mevrouw Van der Plas.

[0:07:24] De heer De Hoop.

[0:07:26] Voorzitter, veel aansluiting in de bijdrage van D66, ook vanuit mijn fractie.

[0:07:30] Over de natuur zou ik nog wel een vraag aan mevrouw Vellinger-Beemsterboer willen stellen.

[0:07:34] Want de Waddenacademie heeft recent ook geconstateerd dat de wetgevingen in beleid en beheer zich voornamelijk richten op Europese richtlijnen, maar verplichtingen uit internationale verdragen onvoldoende aandacht krijgen.

[0:07:45] En we hebben ook in een stuk een overzicht gekregen.

[0:07:48] Ik schrik me echt een hoedje van al de dingen die niet worden overgenomen.

[0:07:51] Kan ik dan ook van de D66-fractie verwachten dat het volgende kabinet daar wel extra stappen op gaat zetten en die ook internationale verdragen overneemt?

[0:08:03] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:08:04] En dank u wel ook voor de vraag.

[0:08:06] Dit is dus precies de reden dat je een beleidskader nodig hebt, omdat alles in het WAT hangt met elkaar samen.

[0:08:14] En als je steeds inzoomt op een stukje en verschillende regels, dan krijg je die samenhang dus niet.

[0:08:22] Wij pleiten ervoor om dat beleidskader heel goed in te gaan zetten, daarmee ook dit volledige plaatje voor elkaar te krijgen en dan dus ook een goede afweging te kunnen maken van wat kun je nou het beste inzetten, internationaal, Europees, nationaal, om te zorgen dat je die perfecte balans krijgt in het gebied waarbij de natuur zeker voorop moet staan.

[0:08:45] Dank, ik zie dat de heer De Hoop nog zijn tweede interruptie wil inzetten.

[0:08:49] Ja voorzitter, we kunnen een nieuw beleidskader ontwikkelen en ik ben daar niet tegen.

[0:08:54] Ik denk dat mijn fractie dat toen de tijd ook gesteund heeft.

[0:08:56] Maar het helpt denk ik allereerst voor de natuur dat we ons überhaupt aan de verdragen houden.

[0:09:00] En als ik hier zie dat we dingen van het Zeehondenverdrag niet overnemen, de milieubeginselen niet, de gebiedenbescherming.

[0:09:06] bescherming expliciet onderdeel van natuurbescherming, verminderen van regulering toelaatbaarheid van lozingen, milieunatuur- en waterbescherming.

[0:09:14] Zullen we dat allemaal eerst doen voordat we weer met een nieuw aanpak komen?

[0:09:19] Is mevrouw Venning gaat dat niet met mij eens?

[0:09:22] Mevrouw Venning gaat Deemste Boer.

[0:09:23] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:09:25] Heer de Hoop en ik liggen niet ver uit elkaar, want het beleidskader is natuurlijk niet nieuw.

[0:09:29] En het rijtje dat hij opnoemt is het perfect voorbeeld van de versnippering die er in het gebied is.

[0:09:35] Een versnippering in regelgeving.

[0:09:39] Dus in een beleidskader breng je dat samen en zorg je dus ook dat je dat in samenhang kan gaan uitvoeren.

[0:09:45] En waarbij ik ook zou zeggen met het omgevingsberaad Wadden, leg de lat hoog.

[0:09:52] Dank mevrouw Van den Plas namens de BBB.

[0:10:03] We hebben afgelopen weekend, vorig weekend, vrijdag en zaterdag,

[0:10:09] met Team Wadden, zoals ik het hier zie.

[0:10:13] Een heel mooi werkbezoek gehad op de Wadden-eilanden Ter Schelling en Vlieland, ook aan de mensen hier in de zaal die deel waren van het werkbezoek en ons allerhartelijkst hebben ontvangen.

[0:10:28] Heel veel dank.

[0:10:28] We hebben heel veel gezien, heel veel geleerd en ook heel veel plezier gehad.

[0:10:32] Heel belangrijk.

[0:10:33] En daar kwam inderdaad ook het kustfonds kwam ook al aan de orde.

[0:10:37] En ik heb daar eigenlijk dit vraag gesteld.

[0:10:40] Ja, als je het hebt over een kustfonds, hoe ga je dan voorkomen?

[0:10:44] Hoe ga je dat afkaderen?

[0:10:45] Want Nederland heeft best wel een lange kust, ook met grote steden zoals Den Haag en Rotterdam aan die kusten.

[0:10:53] En hoe ga je er dan voor zorgen dat je zo'n kustfonds, dat niet die grote steden die heel veel macht en middelen en heel veel mensen hebben qua lobby, niet zorgen dat je dan eigenlijk een beetje achteraan de wagen gaat lopen als eilanden.

[0:11:08] Ik was even benieuwd hoe mevrouw Vellinga dat ziet.

[0:11:12] Mevrouw Vellinga, BMC De Boer.

[0:11:13] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:11:15] Ik denk dat we hier even onderscheid moeten maken tussen Noordzeekust en Waddenkust.

[0:11:20] En wat hier wordt gevraagd is een integraal kustfonds voor de Waddenkust.

[0:11:26] Ik heb als bestuurder op de eilanden meegemaakt hoe ongelooflijk vervelend die potjescultuur is, waarbij je voor heel veel plannen constant moet zoeken, hele grote administratieve lasten legt

[0:11:38] op hele kleine organisaties die hun tijd echt wel beter kunnen besteden.

[0:11:43] Dus ik zie dit als een pleit voor een integraal kustfonds voor het Waddengebied.

[0:11:47] En voor de Noordzee moeten we dan misschien maar even wat naar andere midden ook bekijken.

[0:11:55] Dank.

[0:11:56] Ik zie dat mevrouw Van der Plas geen tweede interruptie wil plegen, dus dan gaan we naar haar voor haar bijdrage in de eerste termijn namens de fractie van de BBB.

[0:12:03] Het wordt zo nu.

[0:12:06] Voorzitter, dank u wel.

[0:12:08] Ik refereerde net al aan het mooie bezoek dat we hebben gehad.

[0:12:12] We hebben daar gesproken met raadsleden, gedeputeerden, inwoners, ondernemers.

[0:12:20] En opnieuw werd wel pijnlijk duidelijk dat Haagse regels vaak niet aansluiten bij het leven op de eilanden.

[0:12:28] De Waddene eilanden zijn geen pretpark, maar dat zijn leefgemeenschappen.

[0:12:33] Meer dan 30.000 mensen wonen, werken, ondernemen en gaan naar school op de eilanden.

[0:12:38] En voor hen zijn goede zorg en betrouwbare verbindingen geen luxe, maar een levensnoodzaak.

[0:12:44] En de veerboten zijn geen gewoon vervoermiddel, zij vormen de levensader van de eilanders.

[0:12:50] En BBB wil die levensader betaalbaar, bereikbaar en betrouwbaar houden.

[0:12:56] Voorzitter, dan kom ik eerst op de watertaxi op Ameland.

[0:13:01] Inwoners kunnen s'nachts nog steeds niet van of naar het eiland reizen.

[0:13:05] En dat is voor ons onacceptabel.

[0:13:06] Dit probleem moet zo snel mogelijk worden opgelost, zodat er ook s'nachts weer met 40 km per uur kan worden gevaren.

[0:13:14] En wij begrijpen dat ook natuurorganisaties geen bezwaren hebben tegen snelle varen in de nacht.

[0:13:20] Goed dat ondernemers dan ook is toegezegd dat zij worden betrokken bij het ecologische traject.

[0:13:25] En ook waarderen wij de inzet van de minister en de staatssecretaris om er alles aan te doen om het mogelijk te maken.

[0:13:31] Ik hoop dat de volgende bewindspersonen dit ook blijven doen.

[0:13:35] Het is essentieel dat het ecologische traject in juni wordt afgerond.

[0:13:39] Deze toezegging moet worden aangekomen.

[0:13:42] Zonder afhandeling van dit traject ligt de watertaxi in de volgende donkerte periode opnieuw stil.

[0:13:48] Een concreet tijdspad is daarbij noodzakelijk.

[0:13:52] Ik heb dan ook de volgende vragen.

[0:13:53] Kan de minister dat tijdspad geven?

[0:13:56] En wanneer kan de snelheidsverhoging worden ingevoerd?

[0:13:59] Waaruit bestaat de ecologische toets die je voor nodig is precies?

[0:14:03] Kan de watertaxi tot die tijd via een gedoog constructie alvast sneller varen?

[0:14:08] En wat heeft de minister tijdens zijn werkbezoek afgelopen maandag aan Ameland en de mensen van de watertaxi besproken?

[0:14:15] Voorzitter, dan Terschelling.

[0:14:16] De staat van de haven Terschelling is ronduit erbarmelijk.

[0:14:20] Als er niet snel wordt ingegrijpen, dan dreigt het eiland ontoegankelijk te worden.

[0:14:24] De sluiting van de rijkskader... De sluiting van de kader onderstreept de urgentie eens te meer.

[0:14:30] En op korte termijn moet er een oplossing komen voor heel Terschelling.

[0:14:33] En dit is geen lokaal probleem dat eenvoudig kan worden afgedaan.

[0:14:36] Voor Terschelling is dit van levensbelang.

[0:14:39] Honderdduizenden toeristen brengen jaarlijks miljoenen euro's in het laadje, ook voor de staat.

[0:14:44] Materialen voor woningbouw moeten worden aangevoerd.

[0:14:47] Supermarkt en horeca moeten worden bevoorraad.

[0:14:50] En kinderen reizen dagelijks van en naar de wal om naar school te gaan.

[0:14:54] En dan hebben we het nog niet eens over de medische noodsituaties.

[0:14:57] Zonder de haven is dit allemaal niet mogelijk.

[0:15:00] Daarom de volgende vragen.

[0:15:01] Welke spoedmaatregelen gaat de minister nemen om het herstel van de kader zo snel mogelijk te realiseren?

[0:15:07] Kunnen in de voorjaarsnota direct middelen worden gereserveerd voor de haven van Terschelling?

[0:15:11] Kan het Waddenfonds worden betrokken bij het dekken van de kosten of een deel van de kosten voor het herstel van de haven van Terschelling?

[0:15:17] En op welke manier zou de provincie Friesland kunnen bijdragen?

[0:15:21] Voorzitter, dan de toekomst van de visserijgemeenschappen in het Waddengebied.

[0:15:25] De staatssecretaris heeft eergisteren een brief gestuurd over de stand van zaken van de garnalenvisserij in de Waddenzee.

[0:15:33] Visserij hoort bij de Waddenzee en de waddengemeenschappen worden hard geraakt door de vrijwillige sanering.

[0:15:38] Het is een pijnlijk en emotioneel proces en BBB wil dat de visserij in de Waddenzee behouden blijft en dat het toekomstperspectief is voor de waddengemeenschappen die hiervan afhankelijk zijn.

[0:15:48] En ik wil de staatssecretaris ook bedanken voor zijn keiharde inzet voor deze gemeenschappen.

[0:15:53] Onder meer door het geven van een langjarige vergunning.

[0:15:57] Voorzitter, het bodemonderzoek bij Rotterdam in de Waddenzee daar is 18 jaar lang niet gevist en onderzoekers hebben gekeken of de zeebodem daar anders is dan in gebieden waar wel wordt gevist.

[0:16:08] De uitkomst is, er is geen duidelijk verschil gevonden.

[0:16:12] Volgens de uitkomst in het rapport zijn natuurlijke verschillen zoals waterdiepte en stroming waarschijnlijk belangrijker dan visserij.

[0:16:18] Er wordt gemeten met de zogenaamde BISI-methode, die vergelijkt de uitkomst met vaste, soms hoge theoretische referentiewaarden en daardoor kan de natuur sneller als slecht worden beoordeeld.

[0:16:29] En is de staatssecretaris bereid om Wageningen Marine Research onafhankelijk te laten onderzoeken of sprake is van realistische wetenschappelijke vastgestelde referentiewaarden en of de keuze voor opgehoogde maximumwaarden, gelet op de grote natuurlijke fluctuaties in de bodemfauna, überhaupt wel te verdedigen is?

[0:16:47] Voorzitter, het laatste, Rijkswaterstaat.

[0:16:50] Uit woondocumenten blijkt dat vertrouwelijke stukken door Rijkswaterstaat zijn gedeeld met natuurorganisaties en dat mogelijk is meegedacht in zaken tegen het vergunningenbeleid van het ministerie van destijds LNV.

[0:17:03] Dat schaadt het vertrouwen in de overheid enorm.

[0:17:06] Een visserijgemeenschap in de Waddenzijn zijn hier een slachtoffer doorgeworden, hebben ernstig geschadigd geleden.

[0:17:12] Daarom mijn vraag.

[0:17:13] Wanneer krijgen wij de beantwoording van de Kamervragen die wij hierover hebben gesteld binnen en is de minister bereid om extern of een onafhankelijk onderzoek te laten doen naar de rol van Rijkswaterstaat bij de passende beoordeling en de vergunningverlening van LVVN?

[0:17:27] Dank u wel.

[0:17:29] Hartelijk dank, mevrouw Van der Plas.

[0:17:32] U kunt uw microfoon nog even uitzetten.

[0:17:36] Ik zie dat u geen interrupties heeft, dus dan zou ik graag het woord geven aan de heer Bevers namens de fractie van de VVD.

[0:17:44] Dank u wel, voorzitter.

[0:17:45] Ik heb in het verleden al vaker dit debat gevoerd over de wadden en over dit onderwerp.

[0:17:50] De VVD vindt het belangrijk om aandacht te vragen en te blijven vragen voor de unieke kenmerken van het waddengebied, een balans van wonen, werken en recreëren in de Natura 2000-gebied.

[0:18:03] Bewoners van de eilanden en de kustgemeenten zijn zich bewust van de verantwoordelijkheid en vragen de overheid ook begrip voor de bijzondere situatie, voor met name op de eilanden.

[0:18:14] Als een veer iets uitvalt kun je niet even omrijden, zoals bijvoorbeeld bij de Blankenburgtunnel.

[0:18:18] En het zwembad in de buurgemeente is toch over het algemeen vrij lastig te bereiken.

[0:18:24] En toch worden we af en toe geconfronteerd met besluiten in de Haagse werkelijkheid.

[0:18:28] die de enorme afstand tussen Den Haag en de Wadden weer in één klap duidelijk maakt.

[0:18:35] Zo is het besluit genomen om de dijknormering voor ook de Wadden-eilanden te verlagen, met grote gevolgen voor onder andere Schiermonnikoog, waar de dijkversterking in de startblokken staat.

[0:18:46] De Kamer heeft afgelopen dinsdag via motie op de rem getrapt, gelukkig.

[0:18:50] Maar om heel eerlijk te zijn, ik begrijp niet helemaal dat de minister zegt dat er vanaf 50% van de mensen van het eiland, nog geen 200 vierkante kilometer, bij een dijkdoorbraak geëvacueerd kan worden.

[0:19:03] Mijn oprechte vraag, hoe dan en waar naartoe?

[0:19:07] Ik hoorde de term verticaal evacueren en dat betekent in gewone mensentaal dat je in complete paniek uit lijstbehoud het dak van je huis moet opzoeken.

[0:19:16] In het watersnoodmuseum in Ouwekerken is goed te zien wat dat betekent.

[0:19:21] Dus de vraag, is de minister wel eens op een waddeeiland geweest met windkracht 8 of meer?

[0:19:26] Ik kan gelijk het antwoord geven, nee.

[0:19:28] Want dan vaart of vliegt er namelijk niks meer.

[0:19:30] Je komt niet op een eiland, laat staan eraf als de dijken doorbreken.

[0:19:35] En ik weet dat we op de rem hebben gedrukt, maar ik doe echt nog eens een beringend beroep om voor de waddeeilanden echt op dit besluit terug te komen.

[0:19:41] Ik denk dat het geen goed signaal is voor de veiligheid van de eilanden.

[0:19:46] Voorzitter, afgelopen weekend hadden we met verschillende leden van de commissie een mooi, gezellig en zeer informatief werkbezoek aan het Waddengebied.

[0:19:54] De provincie Friesland en de gemeenten Harlingen, Terschelling en Vlieland hebben weer eens goed inzichtelijk weten te maken welke uitdagingen dit gebied ook kent.

[0:20:03] Inmiddels hebben we bericht gekregen dat de minister afgelopen maandag heeft gesproken met de gemeente Terschelling over de Willem Barendskade en dat er stappen wordt gezet om gezamenlijk aan de slag te gaan.

[0:20:13] Ik denk ook dat de minister wel uit de reacties die de verschillende collega's ook in de pers hebben gegeven, dat de Kamer gewoon wil dat dit probleem wordt opgelost.

[0:20:22] Punt.

[0:20:22] Ik denk dat dat volstrekt helder moet zijn.

[0:20:24] En ik hoop dan ook dat de verschillende betrokken partijen op korte termijn, maar in ieder geval rond 1 april heb ik begrepen, met goed nieuws naar buiten komen.

[0:20:33] Dan begreep ik dat de minister ook heeft gesproken met de watertaxis afgelopen maandag, onder andere over de ecologische toets.

[0:20:39] Ik zou wel graag van de minister de toezegging krijgen dat een en ander wel uiterlijk in de zomer is afgerond, in ieder geval wel voordat de dagen weer korter worden en dat zogenaamde donkerteseizoen weer gaat beginnen.

[0:20:52] Dan tenslotte, voorzitter, de noodzaak... U heeft een aantal interrupties.

[0:20:58] Ik begreep dat u op het einde van uw logisch moment in uw spreektekst was gekomen.

[0:21:04] Dus ik zou graag het woord geven aan mevrouw Van der Plas voor haar interruptie.

[0:21:09] Ja, dank u wel.

[0:21:11] Ik vind de vragen... Is de minister weleens op een wad eiland geweest bij windkracht 8 of 9?

[0:21:17] Afgelopen weekend is ook echt heel helder en duidelijk uitgelegd van de waanzinne daarvan.

[0:21:26] Van een evacuatie op het dak van je huis klimmen.

[0:21:32] Niemand vliegt er meer naartoe en niemand vaart daar meer.

[0:21:35] En dat geeft ook heel goed aan dat hier in de Haagse Stolp eigenlijk beleid wordt gemaakt voor mensen die ze niet kennen, of eilanden die ze niet kennen.

[0:21:45] En dan wil het geval dat de VVD straks de nieuwe minister van INW gaat leveren.

[0:21:51] En dan ben ik wel even benieuwd of de heer Bevers, de heer Carmans, bij de eerstvolgende Windkracht 8 of 9, maar liefst een paar dagen daarvoor, want dan kan hij in ieder geval nog naar het eiland toe, gaat uitnodigen om dit zelf mee te maken.

[0:22:05] Deze minister is nog geen minister van de INW, maar ik ga hem zeker uitnodigen.

[0:22:15] Ik denk dat het goed is en ik meen dat de staatssecretaris Aartsen dat ook heeft gedaan, dat bewindspersonen heel snel kennis nemen van de unieke van het gebied.

[0:22:24] Want nogmaals, er zitten inderdaad

[0:22:28] Het is geen kwalificatie of disqualificatie, maar er zijn dingen anders op de Waddene eilanden.

[0:22:33] Daar hebben wij vanuit Den Haag rekening mee te houden en dat betekent dat je ook gewoon soms eens even moet ervaren hoe dat is.

[0:22:40] Wij hebben zelf mogen ervaren hoe het is met dichte mist bijvoorbeeld, wat dat betekent voor de bereikbaarheid.

[0:22:47] Dus ik denk dat het goed is dat de nieuwe minister daar heel snel naartoe gaat.

[0:22:52] Ik ga hem niet aandoen om dat met meer dan windkracht 7 te doen,

[0:22:57] Dat is echt een hobbelige vaart en ik weet ook niet precies wanneer, maar ik ga het zeker doen.

[0:23:02] Dat is vanzelfsprekend.

[0:23:04] Dank.

[0:23:05] Mevrouw van der Pas.

[0:23:07] Voorzitter, ik heb de komende minister van INW, de heer Karremans, met een blote torso op een paard zien zitten.

[0:23:17] Dus ik denk dat dat uitdagender is dan met windkracht 7 of 6 de Waddenzee over te gaan.

[0:23:25] Ik kom op die ministerkant toch gewoon wel tegen een stootje.

[0:23:28] Dus ik ga ervan uit dat de heer Bevers goede weerberichten in de gaten houdt en bij de volgende storm de heer Karremans meeneemt.

[0:23:38] Want dan neem ik aan dat u zelf ook meegaat.

[0:23:40] Ik ga zeker ook mee en laten we vooral ook niet doen alsof het alleen maar stormt op de Waldeinlanden, want het is er ook prachtig bij mooi weer.

[0:23:46] Maar absoluut, ik ga hem daartoe uitnodigen.

[0:23:48] Daar kunt u van op aan.

[0:23:50] Dank.

[0:23:50] Dan was er een interruptie van de heer De Hoop van GroenLinks Partij van de Aarde.

[0:23:53] Het woord is aan u.

[0:23:54] Ja, voorzitter, het gaat over de haven van Terschelling, want de heer Bevers ging daarop in en hij zei ook in de reacties van de media heeft u kunnen zien wat de leden van de fracties daarvan vonden.

[0:24:04] Nou had de heer Bevers nou niet de meest duidelijke reactie.

[0:24:07] Hij zei ik zeg niet meteen nee, zei de heer Bevers.

[0:24:12] Wat betekent dat?

[0:24:13] Vindt de heer Bevers dat de minister van Infrastructuur zometeen de heer Karremans financieel bij moet springen?

[0:24:18] Ja of nee?

[0:24:20] De heer Bevers.

[0:24:21] Kijk, wat ik gezegd heb, en dat bedoelde ik met... Ik zeg niet direct nee.

[0:24:26] Kijk, je gaat met elkaar om tafel zitten, je maakt dan een analyse.

[0:24:29] U weet ook, we hebben een aantal varianten voorgelegd gekregen.

[0:24:33] Daar is over gediscussieerd.

[0:24:34] Daar hebben we met de gemeenteraad, met het college van BNW over gehad.

[0:24:37] Daar wordt nu over doorgepraat.

[0:24:39] Dan komt er waarschijnlijk, ga ik vanuit, een keuze uit en dan wordt er bekeken wat er eventueel buiten de enorme inleg die de gemeente Derschelling met 15 miljoen euro al heeft gedaan en wat daar eventueel bij moet.

[0:24:52] Ik heb gezegd het moet opgelost worden want de Willem Barendskade is de enige toegangsweg waarop we dit eiland leefbaar kunnen houden.

[0:24:59] Daar zullen we gewoon hoe dan ook als overheden

[0:25:02] En dan heb ik het over gemeente, provincie, Rijk naar een oplossing.

[0:25:07] En dat ik niet direct nee zeg betekent ik ga niet hier nu zeggen van het wordt zoveel of het wordt zoveel.

[0:25:13] De intentie is duidelijk.

[0:25:14] De boodschap is volgens mij richting de minister ook heel duidelijk geweest.

[0:25:18] Het is opgepakt door alle partijen.

[0:25:20] We hebben een goede hoop dat dat de goede kant op gaat.

[0:25:23] Dank de heer De Hoop voor zijn vierlinter principe.

[0:25:26] Ja, voorzitter, dan toch even in alle scherpte, want het uitgangspunt is volgens mij, en dat is de heer Bevers met mij eens, denk ik, dat de gemeente Terschelling dit niet zelf kan dragen en dat het betekent dat het Rijk bij moet springen.

[0:25:38] Het ministerie van INW, het ministerie van Financiën, het ministerie van BZK zullen daar met elkaar

[0:25:42] uit moeten komen en hoe dat precies opgelost moet worden.

[0:25:46] Ik vind ook niet dat wij daar nu over op de stoel moeten zitten, dat men dat met elkaar op moet lossen, maar het uitgangspunt dat het Rijk bijspringt, ik neem toch aan dat de heer Bevers kan zeggen dat de VVD dat ook vindt.

[0:25:57] Ik ben daar heel helder over geweest.

[0:25:59] Wij vinden dat het opgelost moet worden.

[0:26:00] De route die nu gekozen wordt is volstrekt helder.

[0:26:03] Daar komt iets uit en daar gaan we mee aan de slag met de nieuwe minister.

[0:26:06] Laat ik daar heel helder over zijn.

[0:26:09] U heeft een interruptie van de heer Goudswaard.

[0:26:13] Ja, dank u voorzitter.

[0:26:16] Dan stel ik de vraag aan de heer Bevers.

[0:26:17] U bent de portefeuillehouder INW, dus u komt dan terug van zo'n werkbezoek en u geeft uw fractie een advies afgaande op wat u allemaal heeft gezien.

[0:26:28] Als ik u zo hoor, dan denk ik dat die omleidingsroute sowieso een no-go is voor de VVD.

[0:26:36] U bedoelt de omleidingsroute op Terschelling zelf?

[0:26:40] Nee, kijk, ik laat helder zijn, wij sluiten ons aan bij natuurlijk de grote wens van de gemeente Terschelling is namelijk dat we het probleem van de Willem-Warenskade oplossen.

[0:26:48] Dat zijn ook de stappen die nu gezet zijn en daar ga ik ook voor.

[0:26:52] Dat wil ik graag en op een korte termijn om die problemen per 1 juli te voorkomen, dat het afgesloten wordt.

[0:26:58] Dus dat is de route waar we op koersen.

[0:26:59] Volgens mij is dat ook de route waar de gemeente op koerst en daar sluiten wij ons op aan.

[0:27:04] De heer Bevers, u vervolgt uw betoog.

[0:27:07] Ja, ik had nog een paar woorden over, en dat is zeker niet het onbelangrijkste dat het achteraan komt, over de noodzaak van natuurherstel in het waddengebied.

[0:27:22] We zijn vrij recent door het Omgevingsberaad Waddengebied ook bijgepraat over de stand van zaken.

[0:27:28] Overigens grote complimenten voor dat Omgevingsberaad, want dat is nu een voorbeeld van

[0:27:33] hoe alle partijen van landbouw tot natuurorganisaties, van overheden tot ondernemers bij elkaar zitten en proberen met de unieke zaken van het gebied in het achterhoofd om dat vorm te geven, daarover te adviseren en met elkaar tot een goed standpunt te komen.

[0:27:55] En voorzitter, op 15 maart 2022 en tot mijn grote genoegen zit hij op de tribune, mijn oud-collega Thier de Groot, was mijn allereerste motie in de Kamer samen met hem over het beleidskader natuur.

[0:28:14] En dat beleidskader hebben wij toen omgevraagd en we hebben het daar nog steeds veel over.

[0:28:20] Kortom, korte vraag van mijn kant.

[0:28:22] Wat is de stand van zaken daarvan?

[0:28:24] Want het is belangrijk dat we daar ook stappen op gaan zetten.

[0:28:27] Dank u wel, voorzitter.

[0:28:29] Dank de heer Bevers voor uw bijdrage.

[0:28:32] En dan gaan we over naar de heer Goudswaard voor zijn bijdrage in eerste termijn namens de factie van JA21.

[0:28:38] Voorzitter, aan u. Ja, dank u wel.

[0:28:41] Dank u wel, voorzitter.

[0:28:42] Afgelopen maand werd de schelling opgeschrikt door het bericht dat de dijknormen voor de warreilanden gelijk zouden worden gesteld aan die van de rest van Nederland.

[0:29:01] En dat is niet een technische aanpassing, maar dat is een fundamentele koerswijziging met wat mijn fractie betreft grote gevolgen voor de veiligheid van eilandbewoners.

[0:29:12] Want hier wordt dan ook een bedenkelijk spel gespeeld met normen die juist boven elke twijfel verheven zouden moeten worden.

[0:29:20] De overheid die heeft, laten we eerlijk zijn, honderden miljoenen extra uitgegeven aan mislukte warmteprojecten om die overeind te houden en tegelijkertijd dan loopt ook ons stroomnet vast door hier en daar een te snelle uitbreiding van wind- en zonneparken waardoor duurzame energie moet worden afgeschakeld of tegen negatieve prijzen moet worden verkocht.

[0:29:41] Voorzitter, dit laat zien dat het afblazen van de dijkverhoging geen kwestie is van slim risicomanagement maar van

[0:29:50] Een ordinaire prioritering, terwijl miljarden euro's worden afgeschreven op slecht functionerende klimaatprojecten, wordt bij dijken en de directe veiligheid van onze inwoners opeens op de kleintjes gelet.

[0:30:05] Noord-Nederland die ontving slechts... De heer Goudswaard, er is een interruptie van de heer De Hoop.

[0:30:11] Het wordt dus aan u. Voorzitter, kijk, met alle respect.

[0:30:14] Ik weet dat GroenLinks Partij van de Arbeid een jaar 21 een andere visie over klimaatbeleid hebben.

[0:30:19] Maar de causaliteit die de heer Goudswaard nu zoekt,

[0:30:23] met de dijkversterking die gaat volgens mij behoorlijk mank.

[0:30:26] Het gaat over besteding op de begroting van infrastructuur en waterstaat.

[0:30:29] Het heeft werkelijk niks te maken met windmolens op zee.

[0:30:33] Dus als daar dan al anders besteed zou kunnen worden, zou dat bijvoorbeeld ook de accijnsverlaging kunnen zijn die 1,6 miljard kost elk jaar opnieuw, waar jaar 21 voor stemt.

[0:30:42] Dus dat zijn dan eerder financiële verbanden dan verbanden van windmolens op zee.

[0:30:46] Dus is de heer Goudswaard met mij eens dat deze causaliteit

[0:30:50] niet echt terecht is omdat het om geld gaat op een andere begroting dan de begroting van IAB.

[0:30:55] De heer Goudsvaart.

[0:30:56] Nee, ik ben dat niet eens met de heer De Hoop, want ik heb het puur over het feit dat er sprake is van enige klimaatverandering.

[0:31:08] De invloed van de mens, daarover verschillen wij hoe groot die invloed is.

[0:31:12] Ik zie dat iedereen die betaalt zijn of haar belasting, dat komt binnen in een grote pot en er worden miljoenen en miljarden euro's worden gewoon afgeschreven, soms op onrendabele projecten.

[0:31:23] Nou, dat kan gebeuren.

[0:31:23] Je moet ook risico's nemen, dat snap ik.

[0:31:26] Alleen het gemak waarmee er nu wordt gezegd van ja, maar het is een kwestie van risicomanagement, dat vinden wij prima te billigen.

[0:31:34] Ja, daar heeft mijn fractie gewoon hele grote moeite mee.

[0:31:37] En volgens mij een hele hoop andere Nederlanders ook.

[0:31:40] Want als het gaat over de veranderingen die klimaat met zich meebrengt, dan zijn wij een partij die zijn van de klimaatadaptieve maatregelen.

[0:31:51] En dit is nou zo'n uitgelezen voorbeeld van klimaatadaptieve maatregelen.

[0:31:56] Ik was gebleven bij Noord-Nederland.

[0:32:03] Die heeft slechts 0,67 procent van de WOKT-middelen ontvangen.

[0:32:10] En mijn collega's die ook op INW zitten, die weten waar ik het over heb.

[0:32:15] De flessenhals met meppel, die is vertraagd tot 2032.

[0:32:18] Het Lelylijn potje is leeggeroofd.

[0:32:22] De versterkingen van de woningen in Groningen, dat duurt nog tot minstens 2034.

[0:32:27] Ja, en die dijknormering van de Waddene eilanden, die wordt verlaagd van één keer in de duizend jaar, naar één keer in de driehonderd jaar, naar één keer zelfs in de honderd jaar.

[0:32:36] Dus twee vragen aan de minister.

[0:32:38] Hoe verhouden deze besluiten zich tot de kabinetsdoelstelling om de brede welvaart in de regio te versterken in plaats van te ondermijnen?

[0:32:46] En wat gaat de minister concreet doen om te voorkomen dat Noord-Nederland opnieuw het sluitstuk gaat worden van nationaal beleid?

[0:32:54] Voorzitter, dan ook een stukje over de haven in Harlingen.

[0:32:57] U heeft een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:33:01] Het woord is aan mevrouw Van der Plas.

[0:33:03] Ja, voorzitter, ik maak wel een beetje bezwaar tegen woorden als een pot is leeggeroofd.

[0:33:09] Ik vind dat, los van het feit dat het feitelijk onjuist is, want er zit nog wel geld in de pot, dat is niet leeggeroofd.

[0:33:17] En ik wil daar wel op reageren, omdat BBB in de voorjaarsnota van vorig jaar een keuze heeft gemaakt.

[0:33:24] Er lagen vijf infrastructurele projecten op de plank, gewoon te verstoffen.

[0:33:29] Er gebeurde niks mee.

[0:33:31] Het geld wat voor de Lelylijn in de pot zat, dat was bij lange na niet genoeg.

[0:33:36] Dat is ongeveer 14, 15 miljard voor nodig.

[0:33:39] En er zat, wat was het, 1,3 of 1,4 miljard in?

[0:33:45] Oké, meer dan drie, maar bij lange na niet genoeg.

[0:33:48] Sorry, ik verwaar even het bedrag dat wij daar...

[0:33:50] beschikbaar hebben gesteld.

[0:33:54] Dus die ladyline zou echt in de komende tien jaar misschien nog wel langer niet kunnen worden aangelegd.

[0:34:01] BBB heeft toen een keuze gemaakt om van de vijf projecten die lagen te verstoffen, voor vier projecten geld beschikbaar te stellen, zodat die wel konden gebeuren, waaronder de flessenhals Mapples Roller.

[0:34:14] Mevrouw Van der Plas, we hebben aan het begin van deze vergadering vijf minuten spreektijd toegestaan onder de afspraak dat we ook de interrupties kort zouden houden.

[0:34:22] Dus zou ik u mogen vragen tot uw vraag te komen.

[0:34:25] Ja nou, maar goed, elk Kamerlid gaat over zijn eigen woorden.

[0:34:30] Maar ik vind het niet oké dat hier wordt gezegd dat de pot voor de Lelylijn is legeroofd.

[0:34:36] Legeroofd klinkt ook gewoon echt alsof je iets heel crimineels hebt gedaan, maar er zijn vier projecten waar gewoon heel veel geld voor beschikbaar is gesteld.

[0:34:46] En er zit nog gewoon geld in de pot Lelylijn.

[0:34:50] En als wij daar niet bij waren geweest bij die voorjaarsnotenonderhandelingen,

[0:34:54] Er was geen enkele partij van de vier die nog geld in de pot wilde laten zitten.

[0:35:00] BBB is degene geweest die heeft gezegd, laat nou geld daarin blijven zitten, zodat die pot inderdaad niet helemaal leeg is, want dan is er helemaal niks meer.

[0:35:07] Uw punt is helder.

[0:35:08] We gaan naar de heer Goudswaard.

[0:35:13] Het is mij helder, mijn excuses, ook BBB heeft de pot niet helemaal leeggeroofd.

[0:35:20] Dan, voorzitter, over de haven in Harlingen.

[0:35:24] Dat roept een reactie op al, van mevrouw van Plaska-Kort.

[0:35:27] Ja, zeker, want ik vind die terminologie hier naar mekaar, terwijl we hier met z'n allen allemaal op onze eigen manier goede dingen proberen te doen voor Nederland, dan vind ik ook voor de uitstraling naar buiten toe dat je elkaar niet gaat aanspreken op woorden als leeggeroofd.

[0:35:43] Als dit over een andere fractie was gaan, had ik precies hetzelfde punt gemaakt.

[0:35:48] Ik vind dat we gewoon, weet je, we hoeven niet met fluwele handschoentjes aan te pakken, maar we worden als legeroof, dat maak ik gewoon echt bezwaar tegen.

[0:35:57] Ik voel me helemaal senang bij mijn woordgebruik en ik heb het ook expliciet hiervoor gekozen.

[0:36:07] Waarvan acten?

[0:36:09] De haven in de Harlingen.

[0:36:12] Ik heb dat niet meegekregen in verschillende powerpoints of presentaties, maar wat ik een beetje tussen de neuslippen mee kreeg is dat, idealiter gezien, enkele meters moet uitbreiden hier en daar om nautische veiligheid te waarborgen.

[0:36:24] En te vaak vinden er vaarbewegingen plaats die feitelijk kantjeboord zijn.

[0:36:30] Toch vindt dan geen doorgaan plaats, omdat natuurlijke 2000-status van de Waddenzee zelfs de meest minimale aanpassingen, juridisch en ook financieel, daardoor kwetsbaar maken.

[0:36:41] En ook in de havenmoed van volgens mij Vlieland of de Schelling was het, dan duikt datzelfde fenomeen de kop op.

[0:36:49] Sommige stukjes havens kunnen met een paar meter uitbreiding

[0:36:53] richting de zee veel betere toegankelijkheid en daarmee ook nautische veiligheid realiseren.

[0:36:57] En daarom ook een vraag aan de minister.

[0:37:00] Welke concrete landelijke kaders hanteert het Rijk bij kleine aanpassingen aan bestaande havenmonden in het Warregebied en hoe wordt daarin dan die nautische veiligheid afgewogen tegen de Natura 2000 gebieden?

[0:37:15] En dan nog een stuk over de watertaxi.

[0:37:18] Ja, het is al heel vaak genoemd, de watertaxi.

[0:37:21] Het tragische bootongeluk uit 2022 heeft natuurlijk bij iedereen diepe indruk gemaakt.

[0:37:26] En veiligheid op het water moet vanzelfsprekend op orde zijn.

[0:37:31] Daar kan geen misverstand over bestaan.

[0:37:33] En daarom ook mijn vraag.

[0:37:34] Wat is nou precies de juridische aanleiding voor die nieuwe ecologische toets?

[0:37:40] Is er sinds 2022 sprake van een gewijzelde activiteit, van nieuwe wetgeving, van nieuwe jurisprudentie?

[0:37:47] Of is het ongeluk aanleiding geweest om bestaande regelgeving strenger te interpreteren?

[0:37:52] Want als een veiligheidsincident nu via het Natura 2000 kader wordt aangegeven om een activiteit opnieuw natuurrechtelijk te toetsen, dan moeten we wel scherp blijven op de juridische zuiverheid en ook de proportionaliteit.

[0:38:07] Want Ameland gaat het vierde hoogseizoen in met verminderde bereikbaarheid.

[0:38:13] En het eiland is voor zorg, specialistische dienstverlening en werknemers afhankelijk van een betrouwbare verbinding met vast land.

[0:38:20] Dat is geen luxe, maar dat is gewoon een normale basisvoorwaarde voor iedere gemeenschap.

[0:38:25] En daarom vraag ik ook de minister welke concrete juridische wijzigingen rechtvaardig deze

[0:38:31] nieuwe natuurtoets en hoe wordt voorkomen dat een veiligheidsincident leidt tot structurele beperkingen die niet proportioneel zijn ten opzichte van het doel.

[0:38:41] Voorzitter, dan tot slot.

[0:38:43] Ik rond af de Willem Barendskade.

[0:38:46] Iedereen heeft ervan gehoord.

[0:38:47] Iedereen heeft erover gelezen.

[0:38:49] Meerdere collega's hebben inbreng gedaan.

[0:38:51] Ja, die hebben dringend geld nodig voor het realiseren van toekomstbestendige oplossingen.

[0:38:56] En de huidige staat van die kade is natuurlijk ronduit zorgwekkend en daadkrachtig handelen is absoluut noodzakelijk.

[0:39:04] En hoe groot acht de minister de kans dat er voor juli dit jaar

[0:39:08] ...een breed gedragen oplossing kan worden afgevingd.

[0:39:11] Nou, tot zover.

[0:39:12] Dank u wel, voorzitter.

[0:39:14] Dank voor uw bijdrage.

[0:39:15] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Poesma Hoekstra... ...voor haar inbreng in eerste termijn namens het CDA.

[0:39:20] Het woord is aan u.

[0:39:22] Voorzitter, in mijn korte tijd als Kamerlid ben ik nog nooit zo goed voorbereid geweest als voor dit Waddendebat.

[0:39:29] En dat komt natuurlijk door de Tweedagse Wadden en eergisteren het Waddendiner.

[0:39:33] We zijn zowel fysiek als in presentaties meegenomen in de kansen en bedreigingen van het Waddengebied.

[0:39:40] Met oog voor de inwoners van de eilanden en de kustgemeentes en natuurlijk het mooie gebied wil ik dit debat ingaan, want als Kamer zijn wij er voor elke regio.

[0:39:50] Voordat ik begin met een aantal concrete punten, en ik zal waarschijnlijk ook in herhaling vallen, heb ik tijdens de twee dagens ook met bestuurders gesproken over, we noemen het de waddentoets, maar ik noem het vanaf nu de eilandentoets.

[0:40:01] Mevrouw Vellinga heeft het er ook al over gehad.

[0:40:04] Het Rijk past deze toe bij nieuwe regelgeving die impact kan hebben op de wadden, vaak in overleg met de waddeneilanden.

[0:40:12] Ik had de vraag aan de minister willen stellen of deze toets voldoende geborgd is.

[0:40:17] Maar tijdens het walenijs zijn we tezamen met de decentrale overheden overeens geworden dat deze borging er niet is.

[0:40:24] Illustratief is het voorbeeld wat geschetst werd door de burgemeester van Vlieland.

[0:40:29] Namelijk bij de verdeling van de preventiemiddelen kreeg Vlieland enkele honderden euro's om het preventiebeleid uit te voeren.

[0:40:35] Dit kan natuurlijk niet de bedoeling zijn.

[0:40:38] Omdat ik weet dat een van mijn

[0:40:41] Het is al een tijdje geleden voorgangers, Lutz Jacobi zich hier in het verleden hard voor heeft gemaakt, ben ik er wat verder ingedoken en kom ik tot de conclusie dat de borging voor deze eilandentoets ontbreekt.

[0:40:53] Dus mijn vraag aan de minister is, vierde voorzitter, kan de minister borgen dat er bij elk nieuw beleidsvoorstel de eilandtoets wordt uitgevoerd?

[0:41:01] En ik noem het specifiek eilandtoets, want er is ook wat verwarring over de naamgeving warrentoets.

[0:41:05] Dan naar de verschillende onderwerpen waar we veel over hebben gehoord aan wal, op de boot en op de eilanden.

[0:41:12] Voorzitter, ik wil beginnen met de kade van Terschelling.

[0:41:15] Mijn linkerbuurman de heer De Hoop zei in een media, ik weet niet welke media het was, ik zal proberen mijn collega's ervan te overtuigen over de nut en noodzaak.

[0:41:24] Nou volgens mij zijn we overtuigd geraakt en waren we dat al, dat deze kade een heel groot aandachtspunt is omdat het ervoor kan zorgen dat het eiland onbereikbaar is.

[0:41:35] Volgens mij willen we allemaal een oplossing en we weten dat het minister in het commissiedebat Maritiem heeft toegezegd zich tot het uiterste te willen uittrekken om tot een oplossing te willen komen.

[0:41:47] Omdat de tijd begint te dringen wil ik graag van de minister horen waar deze rek tot geleid heeft en of dit resulteert in een oplossing die op tijd komt.

[0:41:55] Dat is de concrete vraag.

[0:41:57] Over de dijknummering Schiermonnikoog is al heel veel gezegd en hebben we afgelopen dinsdag een motie aangenomen en de vraag is hoe gaat de minister deze uitvoeren.

[0:42:06] Dan de concessie Waddenveren, daar heeft nog niemand het over gehad dus dat is een nieuw punt.

[0:42:10] We hebben de tijdsplanning gezien maar het begint te schuren.

[0:42:13] De tijd tussen gunning en verstart gaan wordt steeds krapper en ik wil graag van de minister weten of er nog meer hiccups zijn die het tijdstip van gunning kunnen vertragen.

[0:42:22] Ik heb gehoord dat er nog onduidelijkheid is over de taxatie van de boten en de gebouwen.

[0:42:27] Daarnaast is het CDA blij met de routekaart toekomstige bereikbaarheid.

[0:42:31] En vooral, dat hebben we gehoord, de inzet op een lange termijnvisie.

[0:42:36] Want als er nu op dit moment ad hoc iets wijzigt, bijvoorbeeld je bedenkt met z'n allen, met hele goede bedoelingen, dat een eiland autoluw wordt, werkt dit overal in door.

[0:42:46] Dat kan doorwerken in de betaalbaarheid van de bootkaartjes of bijvoorbeeld de parkeergelegenheid op het vaste land.

[0:42:52] En datzelfde geldt ook voor de elektrificatie van de boten.

[0:42:55] Wanneer hier grote stappen worden gezet, moet bijvoorbeeld het station Kiesterzeil tussen Herbaeum en Vraneker prioriteit krijgen in capaciteit.

[0:43:05] Dit zijn een paar voorbeelden en het is eigenlijk van belang, en mevrouw Vellinga heeft het er ook al over gehad, dat de regie gevoerd wordt vanuit INW.

[0:43:14] Kan de minister toezeggen dat hij zijn opvolger vraagt om in overleg met de waddengemeente die regiefunctie te pakken?

[0:43:20] en ook doorzettingsmacht te borgen bij een ministerie, zodat het niet over verschillende ministeries verdeeld is.

[0:43:28] Wat betreft aanbeland is er ook nog zorg over het baggeren van de vaargeul door de nieuwe beheerplannen natuur en het beleidskader Waddenzee.

[0:43:35] We weten dat het van belang is, maar de bereikbaarheid is voor de eilandbewoners cruciaal.

[0:43:40] Kan de minister garanderen dat de veerdiensten in de huidige vorm geen belemmeringen vanuit het nieuwe beleid gaan ondervinden?

[0:43:46] Als laatste wil ik toch de KNRM nog de complimenten geven voor het goede werk wat zij doen.

[0:43:52] En dat op vrijwillige basis.

[0:43:53] We hebben een hele mooie presentatie gehad, een hele mooie overzet en indrukwekkend.

[0:43:59] Dus ik weet niet of ze je zij maar hulde.

[0:44:02] Wij zijn gestart in Hardelingen tijdens ons Waddenbezoek.

[0:44:05] We hebben gesproken met alle Waddengemeenten tijdens het Waddenbezoek en tijdens het Waddendiner.

[0:44:13] Er is ook gesproken over een Waddenkustfonds, waarin alle losse fondsen samenkomen.

[0:44:21] De vraag is eigenlijk, want dat is voor deze minister best lastig, om aan zijn opvolger te vragen om hier eens over in gesprek te gaan.

[0:44:29] En voor het CDA is het van belang dat dit ons oog heeft voor de leefbaarheid van de bewoners op de eilanden.

[0:44:34] Want dat was, vond ik zelf, de rode draad van ons bezoek.

[0:44:37] Oog voor de unieke positie van de eilanden en de kustbewoners.

[0:44:42] Tot zover.

[0:44:43] En volgens mij heb ik een interruptie.

[0:44:45] U ziet het goed.

[0:44:46] U heeft een interruptie van

[0:44:47] De heer Goudswaard, het woord is aan u. Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:44:50] Nou, een hele korte interruptie, want ik hoorde mijn collega net zeggen, ik wil het een en ander aan de minister meegeven als het gaat over het baggeren.

[0:44:59] Ik onderschrijf die zorg helemaal.

[0:45:03] Dat is echt een probleem, ook vanwege Natura 2000 regels.

[0:45:08] Je mag het maar echt binnen een straal van een paar kilometer dumpen en dan vloeit het allemaal gewoon weer net zo hard terug in die geulen.

[0:45:14] Heeft het CDA dan ook

[0:45:16] een bepaalde oplossingsrichting in gedachte hoe wij dit probleem op een langdurige manier dan gaan tacklen.

[0:45:29] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:45:32] Ik heb niet direct een oplossing, ik geef hier de zorg weer, want we hebben wel, je hebt dus zeg maar de natuurbeheerplannen, maar wat heel vaak ontbreekt is ook het oog en dat hebben we gezien tijdens het bezoek voor de bereikbaarheid van de eilandbewoners en ik wilde dat hier neerleggen en eens horen van de minister

[0:45:51] ...of dat te borgen is in de bestaande regelgeving.

[0:45:54] En als dat niet zo is, dus als daar geen oplossing voor is... ...ja, dan moeten we een vervolggesprek hebben van hoe dat er wel opgelost kan worden.

[0:46:02] Want als er niet gebaggerd kan worden... ...nou, ik ben dit keer niet met de boot naar Ameland geweest, maar wel eens vaker... ...en je bent blij dat je de rand van het baggergebied niet raakt... ...zo krap is dat om de bereikbaarheid om op Ameland te komen.

[0:46:14] Dus dat is de reden van mijn vraag.

[0:46:16] En dan wordt dat vervolgd als ik niet een afdoende antwoord krijg.

[0:46:21] Dank mevrouw Broustehoekstra.

[0:46:23] Nog een vervolginterruptie van de heer Goudsvaart.

[0:46:25] Het woord is aan hem.

[0:46:27] Ja, want dit alles is volgens mij gewoon dan een uitvloeissel van de Vogel- en Habitat-richtlijn.

[0:46:32] En daar zit ook een bepaalde... De Europese Commissie die houdt ons in de gaten, denk ik dan, van worden die Natura 2000-regels in dat gebied nageleefd.

[0:46:45] Vindt de CDA dan ook dat wij juist eerst zouden moeten stappen naar bijvoorbeeld de Europese Commissie via de minister om daar een bepaalde... om te onderzoeken of daar een...

[0:46:56] een vorm van uitzondering mogelijk is.

[0:46:59] Want dit zorgt ervoor dat we in een extreem penibele situatie terechtkomen.

[0:47:03] En als ik dan bepaalde waddenverenigingen hoor, dan wordt een haven in Ververt ook niet als reële optie gezien.

[0:47:13] Ja, dan blijft er weinig over.

[0:47:16] Mevrouw Bosma, Hoekstra.

[0:47:19] Ik heb wat ruzie met het microfoon, maar hij doet het.

[0:47:22] Voor mij is het altijd belangrijk om het beeld helder te hebben voordat ik vervolgstappen neem en daarom is ook de eerste stap die ik neem de vraag stellen aan de minister en op basis van dat antwoord kijken van hoe penibel de situatie dan blijkt te zijn en dan kijken hoe je verder gaat.

[0:47:38] Ik denk dat voor dit gebied de uitdaging is dat je te maken hebt met natuurwetgeving.

[0:47:43] We hebben daar ook een prachtige natuur.

[0:47:45] En dat we te maken hebben met de eilandbewoners en de weg daarnaartoe.

[0:47:50] Dus de bereikbaarheid.

[0:47:51] Dus dat spanningsveld heb je daar.

[0:47:53] En ik wil gewoon van de minister vragen hoe groot het spanningsveld is en dan kijken of daar

[0:47:59] iets zou moeten gebeuren om dat spanningsveld weg te nemen.

[0:48:02] Volgens mij kan beide naast elkaar, maar ik wil wel echt aandacht vragen voor die bereikbaarheid, dus ik wacht het antwoord eerst even af van de minister.

[0:48:11] Dank mevrouw Broesma en Rookstra.

[0:48:14] Dan geef ik graag het woord aan de laatste spreker in de eerste termijn, de heer De Hoop namens de fractie van het GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:48:21] Het woord is aan u.

[0:48:22] Voorzitter, de Wadden is zo'n prachtig gebied dat het nieuwsgierig maakt voor mens en dier.

[0:48:27] Maar dat werd gisteren wel heel erg duidelijk toen er een dolfijn zelfs aanspoelde bij Wierum.

[0:48:33] Dat is nog niet helemaal de bedoeling.

[0:48:35] Dus mijn vraag ook aan de bewindspersonen of we daar meer over weten of het goed gaat met de dolfijn.

[0:48:40] Want het is natuurlijk ook wel van belang.

[0:48:43] Voorzitter, de Wadden die zijn prachtig.

[0:48:47] Het is niet voor niks dat zoveel Nederlanders er naartoe gaan voor rust, vakanties en vooral ook de unieke natuur.

[0:48:53] De commissie mocht het afgelopen weekend ook weer dat met eigen ogen ervaren en dat was een zeer nuttig en ook prettige werkbezoek met de collega's.

[0:49:01] De bereikbaarheid van de eilanden is van groot belang voor alle mensen die er met veel plezier naartoe reizen, maar vooral voor de bewoners zelf.

[0:49:09] Om de bereikbaarheid en de leefbaarheid van die waddeneilanden ook in de toekomst te garanderen, wordt er gewerkt aan een nieuwe concessie.

[0:49:16] Mijn collega Bosma had het er net ook al over.

[0:49:18] En wat de aanbestedingen van veerverbindingen met het eilanden betreft is mijn fractie nog niet helemaal gerust op de volgorde waarin we dit nu doen.

[0:49:25] Want het programma van IJssel dat is in november vastgesteld en de aanbesteding die zou in principe in december van start gaan, maar dat loopt vertraging op.

[0:49:34] Een meertverkenning voor de vaargul naar Ameland wordt met een jaar uitgesteld.

[0:49:39] Er zijn allemaal redenen voor die individueel best begrijpelijk zijn, maar dat zorgt voor veel onduidelijkheid alleen al over de volgoordelijkheid der dingen.

[0:49:48] Er zijn een aantal vragen.

[0:49:49] Komt de keus over het wel of niet verplaatsen van de vaargul na de aanbesteding van de veerboten?

[0:49:55] Ook al is er met de tussenconcessie tijd gewonnen, vraag ik de minister.

[0:49:59] Wordt er gekeken naar eisen aan de floten om te zorgen voor de minst invasieve vaargul?

[0:50:04] Klopt het dat het Rijk de vervoerers vraagt om vastgoed dat zij een eigendom hebben niet over te dragen aan het Rijk?

[0:50:10] En kan de minister een brief naar de Kamer sturen met de beoogde tijdlijnen van zowel de mirtsverkenning als de beoogde einddatum van de aanbesteding, met daarbij de mogelijke besluiten die hier binnen nog genomen moeten worden?

[0:50:23] En de laatste concessie, die zal aansluiten bij de busverbinding, sluit hij ook aan bij het leerlingenvervoer, want het is voor ontzettend veel leerlingen op de Waddene eilanden heel erg belangrijk in alle tijd die dat kost van de reis naar school heen en weer, dat het daar ook goed bij aansluit.

[0:50:39] Voorzitter, naast de nautische onderwerpen en het belang van de bereikbaarheid, wil mijn fractie ook blijvend aandacht vestigen op de natuur.

[0:50:46] Voorzitter, een vraag die eigenlijk niet nodig zou moeten zijn, maar ik stel hem toch.

[0:50:50] Kunnen de eilanders er echt gerust op zijn naar de besluiten om geen gasboringen meer bij Ternaad toe te staan?

[0:50:55] En daar is natuurlijk door mevrouw Herman zijn besluit overgenomen.

[0:50:58] Maar tegelijkertijd zien we wel dat het kabinet de deur wel weer openzet voor winning in Noord-Nederland bij kleinere gasvelden.

[0:51:04] Wij vinden dat zeer onverstandig, maar we willen ook ten aller tijden dat dat niet bij Ternaad gebeurt, bij alle plekken niet, maar zeker ook niet bij de wereld Unesco erfgoed.

[0:51:13] Voorzitter, de Europese natuurherstelverordening verplicht Nederland om natuurverslechtering tegen te gaan.

[0:51:20] In de verzamelbrief lezen wij tot onze schrik dat ervoor gekozen is om natuurbeleid te beperken.

[0:51:26] Internationale verdragen worden bewust genegeerd, staat letterlijk in de brief.

[0:51:30] en mijn fractie vindt dat bezwaarlijk.

[0:51:32] Waarom sluiten we een verdrag als we ons er niet aan willen houden?

[0:51:36] Van alle aanbevelingen uit de bijdrage worden wat mij betreft juist de meest waardevolle niet overgenomen.

[0:51:41] We verwachten toch ook van Duitsland en Denemarken dat zij zich aan de verdragen houden die we met hen sluiten in het waddengebied.

[0:51:49] Zijn deze stappen allemaal, los van dat ik het qua natuur onwenselijk vind, juridisch ook houdbaar?

[0:51:54] Voorzitter, dan over beleidskade natuur waar ook over gesproken is in het debat.

[0:51:58] Ik vind het goed dat we daarvoor gaan, maar het mag niet een excuus worden om in de tussentijd niet de stappen te zetten op natuur die nodig zijn.

[0:52:06] En ik zie te vaak in Den Haag dat we iets in het procesvoorstel zetten om in de tussentijd niet de benodigde stappen te zetten.

[0:52:12] En ik vind dat niet de bedoeling.

[0:52:13] Dus ik hoop echt

[0:52:14] dat we op het gebied van natuurherstel de goede dingen doen.

[0:52:17] Voorzitter, dan kom ik bij de havens van Texel en Terschellingen, met name die laatste.

[0:52:22] We hebben jaren geleden, en daar zijn we ook allemaal bij geweest, in de vlaag van deregulering en decentralisatie het onderhoud van deze rijksinfrastructuur op het bordje van onze kleine gemeenten neergelegd.

[0:52:32] En ik vind dat onverstandig.

[0:52:34] Voor een degelijk herstel van de haven moet de schelling heel diep in de buidel tasten.

[0:52:39] De GroenLinks Partij van de Arbeid verwacht ook dat de gesprekken tussen het ministerie en de gemeente tot een oplossing leiden en het Rijk ook hier haar verantwoordelijkheid en ook haar financiële verantwoordelijkheid neemt.

[0:52:49] Ik heb er nog wel een aantal vragen over, want los dat wij vinden dat het Rijk moet bijspringen, is de situatie die ontstaan is wel zo alarmerend dat je ook vragen moet stellen.

[0:52:58] Hoe zijn we hier gekomen?

[0:52:59] En hoe kan het dat de staat van de havens pas zo laat naar boven is gekomen en de situatie nu zo alarmerend is?

[0:53:06] Kijk, de Rijkswaterstaat af en toe ook mee.

[0:53:08] om de zoveel tijd op de monitoring en zo niet is dat dan niet wenselijk dat periodiek ook de Rijkswaterstaat meekijkt omdat het een stevige taak is die bij de gemeente belegd wordt en dat misschien wel ondanks alle mensen die er hard voor werken toch wel verstandig is dat de RWS daar af en toe ook op meekijkt.

[0:53:24] En voorzitter, de gebruikskosten en zeehaven gelden van de vervoerders.

[0:53:30] Die zijn er natuurlijk in concessies en die betalen daarmee ook rederijen.

[0:53:34] Maar zijn die nog wel accuraat gezien wat voor kosten hier nu ook weer bij de haven terechtkomen?

[0:53:39] Moeten we dat dan allemaal publiek ophoesten of kun je daar toch niet ook iets van rederijen en andere private organisaties die ook meeprofiteren van de toeristen die naar de Wadden gaan iets extra's vragen nog?

[0:53:50] Voorzitter, ten slotte wil ik stilstaan bij de Koninklijke Reddingsmaatschappij.

[0:53:54] Tijdens het werkbezoek ben ik zeer onder de indruk geraakt van de grote bijdrage die de vrijwilligers van de KNRM leveren aan de veiligheid van onze wateren.

[0:54:03] Toch zijn er ook veel extra uitdagingen voor hen om aan dit mooie doel te verdoen.

[0:54:08] Regels die er terecht zijn voor de binnenvaart,

[0:54:11] af en toe ook zeker voor de watertaxis en de maritieme sector, hebben soms ook onbedoeld een weerslag op de mogelijkheden om reddingsacties voor de KNRM uit te voeren.

[0:54:21] Kan de minister toezeggen dat hij voor het volgende commissiedebat Wadden ook met de KNRM in gesprek gaat om de knelpunten die zij ervaren te bespreken en hier ook over te rapporteren naar de Kamer en tenslotte over de dijknummering?

[0:54:32] Ik heb daar met mevrouw Vennink een hele set aanschriftelijke vragen over ingediend.

[0:54:36] Dat lukte niet om die te beantwoorden voor dit commissiedebat, heb ik gezien.

[0:54:39] Dat kan ik begrijpen.

[0:54:40] Er is ook recent een motie aangenomen die daar ook weer z'n weerslag op heeft.

[0:54:43] Maar het zou fijn zijn als die vragen nog wel beantwoord kunnen worden voor het twee minuten debat wat wij na dit commissiedebat voeren.

[0:54:49] Ik ga ervan uit dat dat mogelijk is.

[0:54:51] Dank voorzitter.

[0:54:53] Ik dank de heer De Hoop.

[0:54:54] U heeft nog één interruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:54:57] Het woord is aan u.

[0:54:58] Ja, ten eerste wil ik me heel graag aansluiten bij de vragen van de heer De Hoop.

[0:55:02] Ik had er niet zo veel tijd meer voor in mijn tekst over de KNRM.

[0:55:06] Echt ook een hele mooie presentatie inderdaad gehad en fantastisch werk wat zij doen en wat heel veel mensen ook niet weten waarschijnlijk en wat mij ook verraste is dat dit eigenlijk helemaal gedaan wordt op basis van donaties in plaats van op subsidies.

[0:55:25] Dat is heel indrukwekkend.

[0:55:27] Maar dat terzijde.

[0:55:28] Mijn vraag gaat over die verdragen, voorzitter.

[0:55:31] Want vindt de heer de Hoop ook niet, wij zitten maar overal verdragen te tekenen en we rennen van land naar land en van tafel naar tafel om overal onze handtekening onder te zetten, terwijl we weten dat we helemaal niet aan de doelen die in die verdragen staan waarschijnlijk kunnen voldoen en vervolgens ons helemaal juridisch op slot zetten omdat we allerlei verdragen aan het tekenen zijn.

[0:55:51] Vindt de heer De Hoop ook niet dat we toch wat voorzichtiger moeten zijn met allerlei verdragen als we eigenlijk van tevoren al weten dat we niet aan alle doelen en alles wat erin staat kunnen voldoen?

[0:56:02] De heer De Hoop.

[0:56:04] Voorzitter, vaak is het uitgangspunt van een verdrag dat we ervan uitgaan dat we ons daar aan kunnen houden en dat er een doel is waar we met elkaar aan willen voldoen.

[0:56:11] Dus ik ga ervan uit dat de meeste verdragen, eigenlijk alle verdragen, met goede intenties gesloten worden en ook met een duidelijk doel.

[0:56:17] In de tussentijd kan het natuurlijk zijn dat je constateert dat je niet aan een verdrag kunt houden, maar dan moet je wat mij betreft opnieuw met elkaar aan tafel gaan en die verdragen openbreken en kijken wat is er voor nodig om daar wel aan te voldoen of is een verdrag overbodig.

[0:56:31] Dat hangt van verschillende verdragen af.

[0:56:34] Maar als ik kijk naar de verdragen die in het lijstje van de stukken van de minister gestaan en van de staatssecretaris met name ook, over natuur, zijn het heel veel verdragen waarvan ik ervan overtuigd ben dat het heel belangrijk is om ons daar aan te houden, ook voor de UNESCO-wereldstatus, erfgoedstatus van de wadden.

[0:56:50] En denk ik dat het hier belangrijk is dat we ons wel aan die verdragen houden.

[0:56:55] Een vervolginterruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:56:59] In de praktijk, of de praktijk, de mensen met poten in het water of poten in de klei, zo je wilt, die waarschuwen we eigenlijk al heel vaak van pas nou op met allerlei doelen te stellen, want we zetten onszelf helemaal klem straks.

[0:57:15] Bij de WADA zie je dat ook gebeuren.

[0:57:18] Over de hele linie zie je dat gebeuren.

[0:57:22] Dus eigenlijk is mijn pleidooi, moeten we niet ook beter luisteren wat uit de praktijk komt aan waarschuwingen van jongens, doe dit nou niet, want dat gaat dit of dat gevolg hebben, in plaats van dat we met alle goede bedoelingen, daar ben ik het helemaal mee eens,

[0:57:36] met alle goede bedoelingen verdragen gaan tekenen en dan vervolgens weer verdragen moeten openbreken of een tafel of weer strengere regels, weer strengere normen.

[0:57:46] Dat zou toch veel beter zijn?

[0:57:49] Voorzitter, dan toch over deze verdragen is ook geadviseerd vanuit de Waddenacademie.

[0:57:55] Juist heel veel organisaties die uit die praktijk komen en aangeven dat we ons om verschillende redenen aan die verdragen moeten houden.

[0:58:02] En daar wijkt het ministerie van af, het ministerie van LVVN.

[0:58:06] En dan vind ik dat je daar met hele goede redenen voor moet komen.

[0:58:09] En ik lees die redenen niet goed genoeg in deze stukken.

[0:58:12] En ik vind dat je alle verdragen niet over één kant kunt scheren.

[0:58:16] Ik weet dat mevrouw van der Klas over een aantal verdragen die bijvoorbeeld over de KRW, dat soort doelen gaan, dat u daar de eisen te hoog van vindt.

[0:58:23] Daar moet je dan in Europa over in gesprek gaan en dat kan ook altijd.

[0:58:28] Maar deze specifieke verdragen verwacht ik echt dat daar het ministerie extra stappen op zet, omdat het belangrijk is voor de natuur en de natuur heeft ook een klimaatadaptieve functie.

[0:58:37] Ik hoorde de collega Goudsward van jaar 21

[0:58:39] Daar iets over zeggen, hoe sterker onze natuur is, hoe meer adaptieve maatregelen je ook kunt nemen.

[0:58:45] Dus ook als je daarvoor bent, is het juist belangrijk om die natuur te herstellen.

[0:58:50] Ik dank de heer De Hoop en alle leden voor hun bijdrage in de eerste termijn.

[0:58:55] Ik zou willen voorstellen om het debat om half drie weer voor te zetten en kijk even in de richting van de minister en staatssecretaris.

[0:59:01] Ik zie geknik.

[0:59:03] Dan schors ik dit debat tot half drie.

[0:59:05] Dan gaan we weer verder en stel ik voor om de spreektijd op twee minuten per fractie vast te stellen.

[0:59:10] Het debat is geschorst.