Selibon

[0:00:00] Dank u wel allemaal.

[0:00:00] Bon dia.

[0:00:01] Welkom bij dit commissiedebat over Celibon.

[0:00:06] Ik wil uiteraard welkom heten, naast de Kamerleden die hier vandaag aanwezig zijn, in grote getalen ook de twee staatssecretarissen.

[0:00:17] De staatssecretaris van Binnenlandzaak en Koninkrijksrelaties, de heer Van Marum, met zijn ondersteuning.

[0:00:25] En de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaten, de heer Aartsen.

[0:00:28] waarbij ik wel wil vermelden dat dit waarschijnlijk in deze hoedanigheid jullie laatste debat is met deze commissieleden over koninkrijkrelaties.

[0:00:42] Alle waardering voor alle inspanningen en het werk wat jullie hier hebben verricht.

[0:00:46] Maar jullie zijn nog niet klaar, dus we gaan zometeen een mooi en goed debat met elkaar voeren over dit onderwerp.

[0:00:56] Voor de rest wil ik de leden van de commissie om een verzoek vragen, namelijk het toestaan dat mevrouw Schilder als geen lid van de commissie toch deel mag nemen aan het commissietabat.

[0:01:12] Vindt iemand dat bezwaarlijk?

[0:01:15] Niemand vindt dat bezwaarlijk, dan mag mevrouw Schilder ook hieraan deelnemen.

[0:01:22] En voor de rest heb ik vernomen dat wij vandaag een brief hebben ontvangen.

[0:01:28] van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

[0:01:32] Dat is eigenlijk best laat binnengekomen.

[0:01:35] Dat hebben jullie ook gezien.

[0:01:36] Het staat ook niet.

[0:01:38] Het gaat over het verzoek openbaar lichaam Bonaire voor een vrijstelling van de merkplicht, met betekening tot de stopplaats.

[0:01:46] Jullie kunnen het gewoon meenemen in het debat, dan weten jullie dat.

[0:01:49] En daar zal straks ook de staatssecretaris iets over zeggen.

[0:01:53] En tot slot, voordat we gaan beginnen met de eerste termijn.

[0:01:56] We hebben tot een uur of vier.

[0:02:00] Dus ik wil er in de eerste termijn twee interrupties onderling toestaan, zodat we straks iets meer interrupties mogen hebben richting de staatssecretarissen.

[0:02:10] En dat gezegd hebbende wil ik nu gaan starten met dit debat en geef ik als eerste het woord aan de heer Seder van de ChristenUnie.

[0:02:18] Uur vier minuten gaat nu in, drie minuten zelfs.

[0:02:24] Voorzitter, bon dia, good day.

[0:02:27] Goedendag aan iedereen die kijkt.

[0:02:28] We spreken opnieuw over Célibon.

[0:02:31] Ik wil er geen doekjes om binden.

[0:02:33] Wat ons betreft moet Célibon Lagoon zo snel mogelijk sluiten.

[0:02:37] De afspraak van dit kabinet, dat de Velsplaats nog twee jaar wordt gedoogd, is gezien de ontwikkelingen en ook de uitkomsten die we gehoord hebben tijdens de technische briefing, voor ons eigenlijk onacceptabel.

[0:02:49] De Kamer heeft onder andere door moties van de Kamer al meerdere malen en klemmert verzocht om als kabinet specifiek het ministerie van INW regie te nemen.

[0:03:00] Het kabinet blijft weigeren en zich verschuilen achter de taak van de Eilandsraad.

[0:03:05] Voorzitter, ik vraag de staatssecretaris hierover, blijft u ook hierin op dit moment volharden?

[0:03:11] Of heeft de staatssecretaris er vertrouwen in dat het openbaar lichaam haar wettelijke taken ook adequaat kan uitvoeren?

[0:03:16] Het heeft niet te maken met een gebrek aan wilskracht, maar zijn de capaciteiten er om een ramp van deze omvang

[0:03:23] en te beleggen bij het openbaar lichaam?

[0:03:25] Dat is mijn vraag.

[0:03:27] En zo ja, waar baseert de staatssecretaris dit vertrouwen dan nog op?

[0:03:30] Voorzitter, in de antwoorden op mijn schriftelijke vragen schrijft de staatssecretaris dat er maatregelen genomen zijn die de situatie, en ik citeer, op korte termijn zichtbaar en merkbaar zullen verbeteren.

[0:03:40] Voorzitter, wat wordt hiermee bedoeld?

[0:03:41] En wat gaan vuilde omstandigheden

[0:03:42] omwonendenmerken.

[0:03:43] Ook worden enkele maatregelen geherprioriteerd.

[0:03:46] Ik weet niet wat dat betekent.

[0:03:48] Kan de staatssecretaris dit toelichten?

[0:03:49] Ook voor de omwonenden die zich nog steeds ernstig zorgen maken.

[0:03:53] Uit de technische briefing bleek dat er weinig zicht is op concrete vooruitgang.

[0:03:56] Omwonenden en de Nationale Ombudsman hebben met klem opgeroepen om te stoppen met de storten van afval.

[0:04:02] En als ik dan de brief van het kabinet lees, ontbreekt het niet aan goede voornemens, designer.

[0:04:06] Het patroon blijft wel hetzelfde.

[0:04:08] Nieuwe plannen, maar eigenlijk geen uitvoering.

[0:04:11] En wat is de reactie van het kabinet op de brandbrief van de ombudsman?

[0:04:15] En gaat de regering onverkort uitvoering geven aan de aanbevelingen?

[0:04:18] Zo nee, waarom niet?

[0:04:20] Ik wil van de staatsstaats ook weten hoe er nu precies toezicht gehouden wordt op de luchtkwaliteit.

[0:04:25] Worden nu continu onafhankelijke luchtkwaliteitsmetingen uitgevoerd?

[0:04:29] Zo nee, per wanneer gaat het wel gebeuren?

[0:04:31] Voorzitter, ik rondaf.

[0:04:32] Zeker nu het kabinet besloten heeft om Célibon tot 2028 open te houden, vraag ik me af wat dit op dit moment betekent voor de direct omwonenden, ook omdat we niet weten wat de impact voor de luchtkwaliteit en de volksgezondheid is.

[0:04:45] Moeten zij accepteren dat zij tot die tijd in een vervuilde omgeving wonen?

[0:04:50] We hadden ChristenUnie, is dat onacceptabel?

[0:04:53] En gaan we over tot een aantal maatregelen?

[0:04:54] Ik heb ook al een aantal moties ingedacht, maar ik wil daarna ook kijken naar wat de Kamer

[0:04:59] met elkaar kan afspreken, ook in samenhang met het kabinet.

[0:05:03] Voorzitter, heb ik nog twintig seconden?

[0:05:05] Kijk, dan ga ik nog even door.

[0:05:07] Tot slot, het interbestuurlijk toezicht.

[0:05:09] Want de ILT concludeerde al eerder dat het bestuurscollege ontbreekt aan uitvoeringskracht en bestuurskracht.

[0:05:14] Volgens mij is al heel lang duidelijk dat het bestuurscollege niet in staat is om die problemen op te lossen.

[0:05:18] En begrijp ik goed dat het kabinet weigert in te grijpen meer omdat de interventieladder nog niet is uitgelopen.

[0:05:24] En de staatssecretaris schrijft wel dat we op de interventieladderfase 3 zitten.

[0:05:27] actief toezicht en dat er wellicht eind februari wordt overgegaan op een vooraankondiging van juridische interventie.

[0:05:34] Mijn vraag is waarom de staatssecretaris niet kan toelichten waarom al veel eerder is opgeschaald naar fase 4 of zelfs 5.

[0:05:39] Hier wil ik het bij laten.

[0:05:40] Dank u wel meneer Seder.

[0:05:42] Dan geef ik direct het woord aan mevrouw Hera Dijk van D66.

[0:05:47] Dank u wel, voorzitter Bontardi.

[0:05:51] De situatie bij vuilstoort Celibon op Bonaire is niet alleen zorgwekkend, maar ook erg schrijnend.

[0:05:57] Ik moet eerlijk zeggen dat ik geschrokken ben dat dit soort situaties nog kunnen voorkomen binnen ons koninkrijk.

[0:06:05] En dit zijn niet mijn eigen woorden.

[0:06:07] Dit is de intro van mijn collega meneer Babenga tijdens het debat van een jaar geleden.

[0:06:12] We zijn twaalf maanden verder en de mensen op Bonaire zijn nog geen steek verder gekomen.

[0:06:18] Nog steeds worden mensen geconfronteerd met brand, giftige rook en zelfs evacuatie uit hun huis.

[0:06:24] Voorzitter, de situatie op Bonaire houdt bewoners al jaren in haar greep.

[0:06:28] En ondertussen leven omwonenden van Célibon in onzekerheid over hun gezondheid en leefomgeving.

[0:06:34] Ondanks herhaalde waarschuwingen worden grote delen van de landfill onvoldoende afgedekt, wat opnieuw heeft geleid tot branden in januari 2026.

[0:06:44] Het lokaal bestuur heeft een belangrijke rol als bevoegd gezag en tegelijkertijd heeft INW een bredere verantwoordelijkheid.

[0:06:52] Want voorzitter, als overheid hebben wij een zorgplicht, of dat nu in Europees Nederland is of in Caribisch Nederland.

[0:06:58] En ik voel me er ongemakkelijk bij dat het ons al zo lang niet lukt om dit probleem structureel op te lossen, terwijl bewoners daar dagelijks de gevolgen van ondervinden.

[0:07:08] De ombudsman en de kinderombudsman zijn duidelijk.

[0:07:11] Het nog twee jaar gedogen van een illegale vuilstort is onacceptabel.

[0:07:16] Al acht jaar komen er klachten binnen.

[0:07:18] De tijd van wachten is voorbij.

[0:07:20] We hebben geen nieuw rapport meer nodig, geen nieuwe waarschuwing, maar duidelijkheid en regie.

[0:07:25] Daarom heb ik de volgende vragen aan de staatssecretaris.

[0:07:28] Wanneer is voor het kabinet het moment bereikt om op te schalen op de interventieladder van niveau 2?

[0:07:33] 3 naar niveau 4 als de huidige aanpak onvoldoende effect heeft?

[0:07:37] En wat heeft IMW op dit moment nog nodig om de regie over te kunnen nemen?

[0:07:42] En hoe wordt de gezondheid van omwonenden structureel in beeld gebracht?

[0:07:47] Voorzitter, na jaren op rapporten en waarschuwingen is het nu tijd om door te pakken.

[0:07:51] Dat mogen de bewoners op Bonaire van Ons ook verwachten, zodat zij niet meer in angst hoeven te leven, maar kunnen vertrouwen op een gezonde en veilige leefomgeving.

[0:08:01] Dank u wel daarvoor.

[0:08:03] Ik geef nu het woord aan mevrouw Schilder van Groep Luikshouwer.

[0:08:07] Dank u wel.

[0:08:09] Voorzitter, het laatste ILT-rapport is glashelder.

[0:08:13] De situatie bij Celibon Lagoon is complex, zorgwekkend en urgenter dan ooit.

[0:08:19] We hebben decennia aan rapporten en plannen, maar geen resultaat.

[0:08:22] De afvalberg groeit en de gezondheidsrisico's voor omwonenden groeien mee.

[0:08:27] Ik vraag de staatssecretaris, hoe kan het dat, ondanks alle waarschuwingen en ingrepen, de situatie niet verbetert, maar verslechtert?

[0:08:35] Voorzitter, ik heb jaren op Curaçao gewoond.

[0:08:38] Ik kende trots en zelfredzaamheid van de eilanden.

[0:08:41] Wij doen het zelf wel.

[0:08:42] We hebben Nederland niet nodig.

[0:08:44] Die trots is een kracht.

[0:08:45] Maar wanneer bestuurders hulp en regie weigeren, terwijl sprake is van een ernstige milieuramp, dan is die trots geen kracht meer, maar onverantwoord bestuur.

[0:08:54] En dat is wat we nu zien.

[0:08:56] Het bestuurscollege mist kennis, capaciteit en middelen.

[0:08:59] Dat is begrijpelijk voor een kleine eiland.

[0:09:01] Maar de ILT is duidelijk.

[0:09:03] Vergunningverlening, toezicht en handhaving zijn structureel niet op orde.

[0:09:08] Termijnen worden overschreden en besluiten blijven uit.

[0:09:11] Dat is geen overmacht, maar falen.

[0:09:14] Erkent de staatssecretaris dat hier sprake is van structureel falen van het openbaar lichaam Bonaire?

[0:09:19] We weten namelijk dat het anders kan.

[0:09:22] Tijdens de periode van de in de plaatsstelling was er wel vooruitgang.

[0:09:25] Er werd begonnen aan een omheining, het opruimen van biomedisch afval en het herstel van containers.

[0:09:31] Zodra het OLB het weer overnam, viel alles stil.

[0:09:34] Geen resultaat en dus geen veiligheid voor de omwonenden.

[0:09:38] Laten we dus stoppen met doen alsof het lokaal wel gaat lukken.

[0:09:43] De nieuwe bestuursovereenkomst lijkt een signaal vanuit Den Haag, maar harde garanties ontbreken opnieuw.

[0:09:48] Weer overleggen rapportages en weinig actie.

[0:09:52] Ondertussen blijven heftige branden uitbreken en worden bewoners keer op keer hun huizen uitgejaagd om na een paar dagen zonder onderzoek naar giftige uitstoot weer teruggestuurd te worden.

[0:10:03] Dit is onverantwoord en onmenselijk.

[0:10:06] Staatssecretaris, waarom blijft de regie bij het OLB terwijl het daar aantoonbaar misgaat?

[0:10:11] Waarom grijpt het kabinet niet in?

[0:10:13] En hoe rechtvaardigt het kabinet miljoenenbetalingen vanuit Nederland zonder regie of sancties?

[0:10:19] Het dreigen met het stopzetten van een financiering treft namelijk niet het bestuur, maar de omwonenden.

[0:10:24] Zij betalen met hun veiligheid en gezondheid.

[0:10:28] Voor ons is het simpel.

[0:10:29] Of de verantwoordelijkheid blijft bij het eiland zonder financiële steun, of de regie gaat naar IMW.

[0:10:36] Voorzitter, genoeg is genoeg.

[0:10:38] De mensen op Bonaire en zeker de omwonenden verdienen veiligheid.

[0:10:42] Het lokale bestuur kan dit niet waarmaken, terwijl Nederland ondertussen blijft betalen zonder regie te hebben.

[0:10:48] Dit is onhoudbaar en daarom moet de regie van landfill naar IMW.

[0:10:53] Het is geen kwestie van trots of politiek, maar van leven en gezondheid.

[0:10:57] Wachten is geen optie meer.

[0:10:58] Dank u wel.

[0:11:00] U ook bedankt voor uw bijdrage en ik ga nu verder met mevrouw Tsegay van GroenLinks BVDA.

[0:11:06] Voorzitter, dank.

[0:11:08] Voorzitter, stelt u zich voor dat er op Texel een vuilstort al jarenlang in brand zou staan.

[0:11:14] Laat het even op u inwerken en wat dat met uw veiligheidsgevoel zou doen.

[0:11:18] Als er al een vuilstort op Texel of een ander deel van Europees Nederland zou zijn of in brand zou staan, dan zouden we hoogstwaarschijnlijk veel eerder ingegrepen hebben.

[0:11:28] En ik schaam mij ervoor dat dit dus toch in Nederland gebeurt, maar dan in het Caribisch deel van ons land.

[0:11:34] En het is duidelijk dat de situatie op Bonaire onhoudbaar is.

[0:11:38] Recent zijn ook weer omwonenden geëvacueerd en wat GroenLinks-PvdA betreft moet er direct worden ingegrepen om verdere gezondheidsschade voor omwonenden zowel fysiek als mentaal te voorkomen.

[0:11:48] Sinds de bestuurlijke afspraken tussen het kabinet en het openbaar lichaam Bonaire over de aanpak van de grote schadelijke gevolgen van de

[0:11:57] Velstort is er weinig gebeurd.

[0:11:59] De bewoners van Bonaire merken niks van deze bestuurlijke afspraken.

[0:12:04] En dat blijkt ook wel uit het feit dat de staatssecretaris in zijn brief van vanmorgen over de zeer uitzonderlijke vrijstelling voor de meerplicht spreekt van een calamiteuze situatie omdat de branden op de Velstort maar blijven terugkeren.

[0:12:19] Ik wacht even.

[0:12:24] Een aantal collega's gaat stemmen en ik kan me inderdaad voorstellen dat als er hoofdelijke stemmingen zijn, dat we aanwezig moeten zijn.

[0:12:34] Mocht het zo zijn, dan zullen wij, als er hoofdelijke stemmingen zijn, dan gaan we gewoon de vergadering schorsen.

[0:12:43] Dan gaan we snel naar de zaal.

[0:12:46] Mevrouw Tsegai, gaat u ver?

[0:12:49] Zeker, na de bel mag u vier verder.

[0:13:19] Voorzitter, eerder deze week ontvingen we ook een brief van de nationale ombudsman die in niet mis te verstaan bewoordingen schrijft dat de bestuurlijke afspraken niet acceptabel zijn omdat deze onvoldoende zijn om de burgers daadwerkelijk en op een duurzame manier te beschermen.

[0:13:35] De vuilstort moet direct sluiten, zo stelt ook de ombudsman, omdat het langer gedogen van de illegale situatie onverenigbaar is met de plicht van de overheid om de gezondheid en veiligheid van burgers van Bonaire te beschermen.

[0:13:46] Voorzitter, ik heb een aantal specifieke vragen voor de staatssecretarissen.

[0:13:50] Hoe kan het dat deze situatie zich nu al zo lang voortsleept?

[0:13:53] De eerste klachten bij de ombudsman zijn al uit 2018.

[0:13:57] Waarom is er niet veel eerder adequaat ingegrepen en hoe kan het dat er onduidelijkheid lijkt te bestaan tussen het openbaar lichaam en beide ministeries?

[0:14:04] Wie welke verantwoordelijkheid heeft?

[0:14:06] Kan de staatssecretaris van INW aangeven of de spoedige aanleg van een nieuw stortcompartiment op korte termijn zal betekenen dat de branden zullen stoppen?

[0:14:14] Zo nee, wat moet hiervoor nog meer gebeuren?

[0:14:17] Welke mogelijkheden heeft de staatssecretaris van INW om de verantwoordelijkheid voor toezicht naar zich toe te trekken, bijvoorbeeld door wijziging van de wet, zoals mijn collega Schilder net ook al zei?

[0:14:25] Daarnaast de ombudsman ziet het steeds gecreërende probleem dat het openbaar lichaam Bonaire een uitzonderlijk breed takenpakket heeft, maar niet beschikt over de noodzakelijke capaciteit, expertise en uitvoeringskracht.

[0:14:37] Dit brengt natuurlijk grote risico's voor zich mee, met zich mee.

[0:14:40] Hoe gaat het kabinet dit samen met Bonaire op korte termijn oplossen?

[0:14:44] En kunnen beide staatssecretarissen toezeggen dat er geen financiële belemmeringen zullen zijn om zowel de tijdelijke als structurele oplossingen voor dit probleem met de velstort te financieren?

[0:14:54] Voorzitter, ik kom tot een afronding.

[0:14:56] Ik hoop en ik ga ervan uit dat het kabinet alles op alles zet, dit of het volgende kabinet, zeg ik daar even bij, om de problemen zo snel mogelijk op te lossen.

[0:15:04] En het lijkt mij verstandig als het kabinet ons als Kamer dan maandelijks een update gaat geven over hoe de oplossingen voorderen, zodat wij als Kamer goed op de hoogte blijven.

[0:15:14] Dus ook graag daarop een reactie.

[0:15:16] Dank u wel, voorzitter.

[0:15:18] Ook mijn dank aan u bijdragen.

[0:15:20] En dan gaan we naar de eerste termijn van de heer Van den Brink van het CDA.

[0:15:24] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:15:25] Bon dia.

[0:15:25] Goed day.

[0:15:26] De situatie bij Celibon Lagoon is al jaren ernstig, maar ook vandaag nog steeds pijnlijk actueel.

[0:15:32] Nog recent, begin dit jaar, is opnieuw brand uitgebroken op de Stortplaats.

[0:15:36] Dikke rook trok over omliggende woonwijken en bewoners werden opnieuw geconfronteerd met stank, rook en zorgen over hun gezondheid.

[0:15:43] Deze gebeurtenis maakt duidelijk dat de risico's waar we hierover spreken geen theoretische of historische problemen zijn, maar een dagelijkse realiteit voor inwoners van Bonaire.

[0:15:52] Voorzitter, het CDA is blij dat dit debat vandaag wel doorgaat in tegenstelling tot vele andere debatten die worden verplaatst in verband met de komst van een nieuw kabinet.

[0:15:59] Dat geeft de urgentie aan en het CDA ziet ook dat er nu stappen worden gezet.

[0:16:03] De bestuursovereenkomst, het uitvoeringsprogramma, de vrijgemaakte middelen en de brief van vanmorgen over het vrijstellen van de meerplicht laten zien dat zowel het bestuurscollege als het Rijk de ernst van de situatie onderkent.

[0:16:13] Tegelijkertijd confronteert juist deze recente brand ons met de vraag of de huidige aanpak snel, robuust en afdwingbaar genoeg is om nieuwe incidenten te voorkomen.

[0:16:23] De kern van dit debat is voor het CDA de verbinding tussen verantwoordelijkheid en uitvoering.

[0:16:27] Bonaire is geen gemeente op afstand, het is Caribisch Nederland.

[0:16:31] Dat betekent dat het Rijk niet alleen samenwerkingspartner is, maar ook een bijzondere verantwoordelijkheid draagt voor de veiligheid, gezondheid en leefomgeving van inwoners.

[0:16:40] Mevrouw de voorzitter, de bestuursovereenkomst bevat veel en ambitieuze afspraken.

[0:16:44] Financiële stabilisatie van Celibon-NV, inzet van de Omgevingsdienst NL, opvolging van ILT aanbevelingen en de afspraak om Celibon Lagoon uiterlijk in 2028 te sluiten.

[0:16:54] Dat is belangrijk.

[0:16:56] Maar het recente brandincident onderstreept dat de periode tot 2028 kwetsbaar blijft en dat tijdelijke maatregelen er echt voor moeten zorgen dat die risico's snel afnemen.

[0:17:05] Concreet heb ik drie vragen aan de staatssecretarisse via u, mevrouw de voorzitter.

[0:17:10] Ten eerste over acute risicobeheersing.

[0:17:12] Welke aanvullende maatregelen zijn sinds de recente brand genomen om herhaling te voorkomen?

[0:17:17] En acht, de staatssecretaris, de huidige korte termijn maatregelen voldoende om brandgevaar, rookontwikkeling en gezondheidsrisico's daadwerkelijk te beheersen.

[0:17:26] Wat heeft u nog meer nodig om een einde te kunnen maken aan de onverantwoorde situatie die er nu lijkt te zijn?

[0:17:31] Ten tweede over gezondheid en vertrouwen.

[0:17:33] Is de staatssecretaris bereid structureel en onafhankelijk gezondheidseffecten te laten monitoren en de Kamer en de bewoners daarover actief te informeren, juist na incidenten zoals de brand?

[0:17:43] En ten derde over de regie.

[0:17:45] Als afspraken niet tijdig worden nagekomen of nieuwe incidenten zich blijven voordoen, welke concrete interventiemogelijkheden heeft het Rijk dan nog om meer bij te sturen?

[0:17:55] Het CDA wil voorkomen dat tijdelijke oplossingen onbedoeld leiden tot nieuw uitstel.

[0:18:00] Voor inwoners van Bonaire telt uiteindelijk niet wat er op papier staat, maar wat zij merken in hun leefomgeving.

[0:18:05] Dit dossier is daarmee ook een toets op bestuurlijke betrouwbaarheid.

[0:18:09] De huidige situatie is, voor zover ik dat hiervandaan kan beoordelen, echt onverantwoord.

[0:18:13] Doet u in overleg met de rijstvertegenwoordiger en het OLB vooral wat nodig is om de veiligheid van de bevolking nu tot eind 2028 en daarna te garanderen, alsjeblieft?

[0:18:25] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:18:27] Precies binnen tien minuten.

[0:18:29] Dank u wel.

[0:18:29] En mevrouw Nonninga nu het woord.

[0:18:33] Dank u wel, voorzitter, en een speciale groet aan mensen die meekijken vanaf Bonaire.

[0:18:38] Voorzitter, de Inspectie Leven, Omgeving en Transport, ELT, sprak vorige week in de technische briefing over Célibon van de drieslag complex, zorgwekkend en urgent.

[0:18:47] Deze week werd bekend dat naast het bindende onafhankelijke onderzoek zoals overeengekomen uit de bestuursafspraken, ook de nationaal ombudsman met een eigen onderzoek komt.

[0:18:55] Voorzitter, het is goed dat de staatssecretaris eind vorig jaar concrete afspraken heeft kunnen maken met het bestuurscollege van Bonaire.

[0:19:01] De vervoegde sluiting van de stoortplaats in 2028, de inzet op een nieuw stoortvak en de betrokkenheid van de omgeving sinds Nederland zijn belangrijke stappen.

[0:19:09] Maar afspraken op papier brengen vooralsnog geen enkele merkbare verbetering mee voor de leefomgeving.

[0:19:15] Vooral nu de ILT duidelijk blijft wijzen naar het openbaar lichaam Bonaire waar te weinig in beweging lijkt te komen.

[0:19:21] En dat terwijl omwonenden vorige maand hun huizen nog hebben moeten evacueren door rook en branden.

[0:19:27] Een aantal vragen aan de staatssecretaris.

[0:19:29] Ten eerste, de IOT constateert dat eerdere verbeteringen slechts tijdelijk effect hadden en dat voor de doortastende uitvoering budget ontbrak.

[0:19:36] Hoe wordt nu concreet geborgd dat gemaakte afspraken wel volledig en tijdig kunnen worden uitgevoerd?

[0:19:42] En wat doet de staatssecretaris als dat niet zo is?

[0:19:44] En waar komt eventueel aanvullend budget vandaan?

[0:19:48] Ten tweede, de primaire verantwoordelijkheid als gevolg van een rechtelijke uitspraak ligt nu dus weer bij het lokaal bestuur.

[0:19:54] Tegelijkertijd is meermaals uit rapportages gebleken dat de uitvoeringskracht bij het openbaar lichaam Bonaire al jaren tekort schiet.

[0:20:01] In dat kader wil ik aandacht vragen voor de governance structuur.

[0:20:04] Het openbaar lichaam Bonaire is tegelijkertijd aandeelhouder, vergunningverlener, toezichthouder en handhaver rond Sélébon.

[0:20:10] Vindt de staatssecretaris deze totale rolvermenging wenselijk voor effectief bestuur?

[0:20:15] Er komt natuurlijk een onderzoek aan naar de bedrijfsvoering dat bindend is voor het bestuurscollege.

[0:20:20] Dat zou in maart dit jaar er moeten zijn.

[0:20:23] Er is er al een en ander duidelijk en verwacht de staatssecretaris dat deze opleverdatum gehaald zal worden.

[0:20:28] Waar ligt voor de staatssecretaris de grens van zijn bevoegdheid?

[0:20:32] Wanneer zou zwaardere rijksregie wel weer aan de orde kunnen komen?

[0:20:36] kan er in de interventieladder nu eens opgeschaald worden naar juridische interventie, wat volgens de stukken wel gerechtvaardigd zou zijn bij taakverwaarlozing.

[0:20:45] Want voorzitter, een jaar na de rechterlijke uitspraak dat er nog niet genoeg tijd was gegeven, is er nog niets veranderd of gedaan door het OLB sinds de ingrepen van de Rijksvertegenwoordiger.

[0:20:56] Als dat geen taakverwaarlozing is, voorzitter, wat dan wel?

[0:20:59] Voorzitter, ten derde de toekomst.

[0:21:01] Hoe gaat langdurige, duurzame afvalverwerking voor Bonaire er uitzien?

[0:21:05] Het lijkt me superomslachtig om afval helemaal naar Europese Nederland te verschepen.

[0:21:10] Zijn er geen effectievere opties, bijvoorbeeld in samenwerking met de landen Curaçao of Aruba?

[0:21:14] Hoe ver is men in de planning voor een moderne eigen afvalverbrandingscentrale die zelfs energie kan opleveren, zoals in Amsterdam, maar dan wel succesvol?

[0:21:23] Of op termijn, maar dit is toekomstmuziek, als dat politiek stabiel kan worden georchestreerd in samenwerking met Venezuela?

[0:21:29] Afrondend, voorzitter.

[0:21:31] Omwonenden willen geen nieuwe rapporten.

[0:21:33] Ze willen schoon lucht.

[0:21:35] Ze willen veiligheid.

[0:21:36] Ze willen duidelijkheid over hun gezondheid.

[0:21:39] Ze willen weten wanneer hun situatie verbetert en niet op papier en niet hier in gesprekken, maar in hun dagelijks leven.

[0:21:47] Voorzitter, dank u wel.

[0:21:49] Dank u wel, mevrouw Monninga.

[0:21:51] Dan ga ik als laatste het woord geven voor de eerste termijn aan mevrouw Michonne Derksen van de VVD.

[0:21:55] Dank, voorzitter.

[0:21:58] En ook goed dat we het hier over hebben en helaas moeten we het hier over hebben, want vorig jaar aan de collega's refereerden we er al aan, maar in 2025 hadden we het hier exact hetzelfde over hetzelfde probleem.

[0:22:09] En ik denk dat we elkaar hier ook niet hoeven te overtuigen, want wat er aan de hand is op Bonaire met die velstortplaats, dat dat gewoon opgelost moet worden.

[0:22:16] Ik zou graag aan de staatssecretaris van BZK willen vragen hoe nu dat interbestuurlijk toezicht erin uitziet en wat die Rijksvertegenwoordiger nu doet.

[0:22:27] Want vorig jaar heeft die Rijksvertegenwoordiger, ik meen dat dat inderdaad hier de ladder wordt genoemd, de stap gezet voor die in de plaatsstelling.

[0:22:36] Want laten we wel zijn, dit is een eilandelijke taak.

[0:22:39] En ik lees in de stukken dat er nu weer wordt gedacht aan een volgende stap, terwijl er ook tegelijkertijd een akkoord is met het bestuurscollege.

[0:22:46] Dus hoe verhouden die twee zaken zich tot elkaar?

[0:22:49] Dus kan het zo zijn dat die Rijksvertegenwoordiger een volgende stap maakt, terwijl tegelijkertijd dat akkoord daar is met het bestuurscollege om dus in 2028 dit te sluiten?

[0:23:02] Aan de staatssecretaris van INW zou ik willen vragen.

[0:23:05] Klopt het nou dat door de brief die we vandaag hebben gekregen, die vrijstelling van die meerplicht, inclusief wat ik las al, de middelen die zijn vrijgemaakt voor dat nieuwe stortvak, dat daarmee dat proces kan worden versneld?

[0:23:19] Want ik ben het ook met veel collega's eens die zeggen, we weten allemaal zijn het erover eens, dit moet worden opgelost, graag zo snel mogelijk.

[0:23:26] De structurele oplossing is dat nieuwe stortvak en dat is dus pas per 2028.

[0:23:31] Kan het dus door bijvoorbeeld nu die vrijstelling van die meerplicht, kan dat daarmee sneller?

[0:23:36] En wie doet ook daarin wat, zou ik dan weer aan de staatssecretaris van BZK willen vragen.

[0:23:41] Voorzitter, er is ook naar aanleiding van het commissiedebat van vorig jaar, is er een

[0:23:47] motie aangenomen, de heer Seder heeft daar het initiatief voor genomen, ook mijn partij heeft die mailen ondertekend, waarin te komen tot een stevig integraal en toekomstbestendig plan, zowel voor de korte als de lange termijn.

[0:23:59] Ik zou aan beide staatssecretaris willen vragen, wat behelst dat dan?

[0:24:03] Hoe is dat uitgevoerd?

[0:24:04] En vinden we dan die bestuursovereenkomst, vinden we dat dan dat toekomstbestendige plan of zijn er nog andere dingen?

[0:24:12] Afgelopen begrotingsbehandelingen is daar nog een motie overheen gekomen, ook van de heer Seder en collega van mij van de Burg.

[0:24:20] En daar gaat het over de samenwerking ook opzoeken weer met het bestuurscollege van Bonaire om ook weer een structurele oplossing.

[0:24:28] Dus eigenlijk gewoon hetzelfde verhaal als dat jaar daarvoor.

[0:24:31] Graag dus een update van de uitvoering van die beide moties.

[0:24:35] En tot slot, voorzitter, zou ik ook staatssecretaris van BZK willen vragen hoe het debat binnen de eilandraad en het bestuurscollege verloopt op dit punt.

[0:24:45] Want ook daar, we zijn natuurlijk allemaal over eens dat het opgelost moet worden, maar het bestuurscollege hoop ik ook dat zij ook daar in hun eigen eilandraad ook een stevig debat over plaatsvindt.

[0:24:57] Dank u wel.

[0:25:00] Veel vragen, veel eensgezindheid.

[0:25:03] We gaan zo even een pauzetje inlassen, zodat de beide staatssecretaris zich kunnen voorbereiden op de antwoorden.

[0:25:10] Hoeveel tijd hebben jullie nodig?

[0:25:13] Minimaal een half uur?

[0:25:15] Zo.

[0:25:18] Dan gaan we vijf voor drie gaan we weer door.

[0:25:22] Tot zometeen.

[0:54:37] Achterleden van de commissie.

[0:54:41] Wij missen nog inderdaad één staatssecretaris en als die binnen is dan gaan we beginnen met de tweede termijn.

[0:54:47] Dus nog even geduld.

[0:56:25] Het is kwart voor drie, vijf voor drie.

[0:56:28] We gaan van start.

[0:56:30] De beide staatssecretarissen zijn inmiddels ook binnen.

[0:56:34] Voor degenen die net kijken.

[0:56:37] Bon dia.

[0:56:38] We gaan zometeen starten met de tweede termijn van het commissie-debat over Celibon.

[0:56:46] De staatssecretarissen hebben de tijd gehad om zich daarop voor te bereiden, naar aanleiding van de vele vragen die zijn gesteld.

[0:56:54] En ik stel voor dat we eerst gaan beginnen met de vragen die zijn gericht aan de heer Aartsen, de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.

[0:57:05] En daarna komt de staatssecretaris van Marum voor de overige vragen.

[0:57:10] Aan u het woord, meneer Aartsen.

[0:57:14] O ja, voordat we daar nog mee beginnen, ik laat vier interrupties toe.

[0:57:19] Dat is best fors.

[0:57:20] Ga daar goed mee om.

[0:57:21] En we kijken wel of we om vier uur klaar kunnen zijn.

[0:57:27] Dus ik stel voor dat we met dien verstanden gaan starten.

[0:57:31] De staatssecretaris.

[0:57:34] Dank, voorzitter.

[0:57:36] Vanuit mijn hoedanigheid, staatssecretaris, zal ik beginnen met iets te zeggen over...

[0:57:39] Sowieso de situatie daar.

[0:57:42] De directe vragen, denk ik, die er zijn vanuit de commissie over waarom is dit nog niet opgelost?

[0:57:47] Waarom is er nog niet ingegrepen?

[0:57:49] Ik zal ook zeggen wat we daar hebben gedaan, wat de ingewikkeldheid is.

[0:57:53] En nog een aantal andere vragen ten aanzien van de leefomgeving en het stelsel rondom vergunning, toezicht en handhaving.

[0:57:59] De staatssecretaris van BZK zal ingaan op het interpersoneel toezicht en ook

[0:58:03] de bestuursovereenkomst die is gesloten.

[0:58:06] Ik zal ook nog wat zeggen overigens.

[0:58:08] De heer Seder begon daar denk ik het debat ook mee.

[0:58:11] Uw voorzitter, ook over de brief die ik u vandaag heb toegestuurd.

[0:58:15] Ik werd zelf acht jaar Kamerlid mogen zijn.

[0:58:18] Hoe vervelend het is om zochters nog een brief te mogen ontvangen.

[0:58:21] Excuus daarvoor.

[0:58:23] Ik zal u zo uitleggen waarom ik dat toch verstandig vond.

[0:58:25] om u hierover te informeren, omdat we daarmee volgens mij het debat ook beter kunnen voeren met elkaar.

[0:58:30] Die informatie wilde ik u niet volledig achterhouden, aangezien er nog wat technicalities lopen, maar ik vond het wel gepast om dat nu te doen.

[0:58:37] Ik zal er zo wat meer inhoudelijk over zeggen, voorzitter.

[0:58:42] Volgens mij wordt brede situatie, de ernst van de situatie en de urgentie van de situatie gedeeld.

[0:58:48] Dat merk je hier in de kamer.

[0:58:50] Ik denk iedereen die de beelden ziet van het eiland, de verhalen ook hoort, de rapporten leest, het maakt niet uit hoe je informatie tot je krijgt, wat dat met die foto's is, met rapporten.

[0:59:01] ...of met de verhalen van mensen daar.

[0:59:04] Volgens mij is er breed de conclusie dat dit moet worden opgelost... ...en dat de situatie ernstig is, zeer ernstig is... ...en dat er iets moet worden ondernomen.

[0:59:14] Die delen we.

[0:59:15] En die eensgezindheid delen ook de staatssecretaris en ik... ...als het gaat om dit probleem moet worden opgelost linksom of rechtsom.

[0:59:28] Dat betekent dus ook dat de vraag, die denk ik terecht ook is, ook breed gedeeld, waarom wordt dit nou niet opgelost?

[0:59:35] Waarom wordt hier nu niet ingegrepen?

[0:59:39] Dat zijn hele belangrijke vragen en tegelijkertijd is het antwoord ook heel erg lastig om daarop te geven.

[0:59:44] Ik zal zometeen iets zeggen over waarom het zo complex is.

[0:59:47] om in te grijpen wat daar belemmeringen zijn.

[0:59:50] Ik zal daarna iets zeggen over wat we wel doen en wat we ook willen doen.

[0:59:54] Want laat ik hier ook duidelijk stellen, het is niet zo dat de staatssecretaris en ik denken, ach, laat maar, we doen niks.

[1:00:02] Laat die mensen maar hun lot over.

[1:00:05] Dat is natuurlijk niet het geval.

[1:00:06] Wij zien ook die beelden.

[1:00:08] Wij zien ook de situatie daar.

[1:00:09] Wij voelen ook het ongemak, want je hebt het goede wil doen voor mensen en niets doen is dan ook heel vervelend.

[1:00:18] Tegelijkertijd hebben wij natuurlijk ook als beide staatssecretarissen verantwoordelijkheid om te worstelen met de complexiteit die achter de vraag vandaan komt van hoe kan het nou dat er niet wordt ingegrepen.

[1:00:29] Mevrouw Chagai vroeg mij dat ook voor mij heel mooi.

[1:00:32] Ze zei van welke bevoegdheden heeft u nou nodig?

[1:00:34] Wat is er nou voor nodig om nu in te kunnen grijpen?

[1:00:36] En wat is er nou nodig om in de toekomst in te grijpen?

[1:00:38] En dat heb ik ook even als structuur voor mijn verhaal gebruikt.

[1:00:41] Want waarom wordt er nu niet ingegrepen?

[1:00:43] Waarom is het zo verschrikkelijk complex om dat te doen?

[1:00:47] Het eerlijke verhaal is natuurlijk dat wij gebonden zijn aan de democratische spelregels die we met elkaar hebben afgesproken.

[1:00:55] Dat zit natuurlijk in dat het Besuurscollege een democratisch gekozen orgaan is binnen ons koninkrijk.

[1:01:01] En dat is dus niet zomaar toegestaan.

[1:01:03] om te zeggen, we schuiven dat terzijde, hoe verschrikkelijk de beelden en de situatie ook is.

[1:01:09] Wij kunnen niet zomaar zeggen, we duwen die aan de kant.

[1:01:12] Daar hebben we interbestuurlijk toezicht voor, daar hebben we een interventielader voor.

[1:01:17] Ik denk dat de staatssecretaris BZK daar straks wel iets over zal zeggen.

[1:01:22] Maar wij kunnen en mogen dat natuurlijk niet zomaar doen.

[1:01:24] We hebben ons te houden aan die bestuurlijke spelregels.

[1:01:27] In het voorjaar van vorig jaar is er natuurlijk wel een besluit genomen door de waarnemend...

[1:01:32] ...een rijksvertegenwoordiger en die is teruggefloten door de rechter.

[1:01:37] De rechter heeft daarvan gezegd... ...dit is niet hoe het spel binnen het Koninkrijk speelt, dient te worden.

[1:01:42] Daar kunnen we van vinden wat we vinden.

[1:01:45] Maar dat is wel de situatie die er op dat moment gold.

[1:01:48] En ook wij zijn gebonden aan rechtelijke uitspraken als deze, die de regie weer teruglegde bij het openbaar lichaam.

[1:01:57] En dat dwingt ons op dit moment om ook de interventieladder op een goede en zorgvuldige wijze af te lopen met elkaar.

[1:02:04] Hij is nu fase drie.

[1:02:05] Op dit moment werkt de ILT aan een rapportage om ook de rechtsvertegenwoordigers te helpen.

[1:02:10] om die volgende stap te kunnen zetten.

[1:02:12] Daar is ook onderbouwing voor nodig.

[1:02:14] Dat gebeurt dus ook door de ILT en die hoopt nog deze maand de rapportage, als we hem vanmorgen nog laten weten, nog deze maand de rapportage af te kunnen ronden, zodat je voldoende onderbouwing hebt om een eventuele volgende stap te kunnen zetten.

[1:02:28] Een ander element ten aanzien van waarom het zo ingewikkeld is, heeft ook te maken met de aard van het VTH-stelsel, Vergunningen Toezicht en Handhavingsstelsel.

[1:02:38] Er doen hier zich twee problemen voor.

[1:02:40] De situatie op Bonaire kenmerkt zich niet zozeer dat het een probleem binnen het VTH-stelsel is, maar dat het een probleem is van bestuurskracht en uitvoeringskracht.

[1:02:50] Daar zit de kern van het probleem en dat is ook de reden waarom we via interbestuurlijk toezicht en de interventieladder dienen in te grijpen.

[1:02:57] Een ander element binnen het VTH-stelsel is nou juist dat de staatssecretaris van INW in deze stelsel verantwoordelijk is.

[1:03:05] Maar tot mijn eigen frustratie heb ik geen enkel wettelijk instrumentarium, ook niet binnen het Nederlandse deel van het VTH-stelsel.

[1:03:14] ...om te kunnen interveneren.

[1:03:16] Ik heb meerdere casussen, ook in Nederland, lopen.

[1:03:20] Ik denk aan een gemoer, ik denk aan een aantal andere casussen... ...waar echt wel wat is gebeurd, waar ook strafrechtelijke aangiftes liggen.

[1:03:27] Ik heb daar de andere Kamercommissie INW ook al een aantal keer over geïnformeerd... ...dat er op dit moment een wettelijk instrumentarium ontbreekt... ...om goed vorm te kunnen geven die stelselverantwoordelijkheid.

[1:03:35] Dat is ook de reden waarom ik inmiddels het wetsvoorstel Versterking VTH...

[1:03:40] inclusief een interventiemogelijkheid voor de staatssecretaris, inmiddels in een internetconsultatie blikken.

[1:03:46] Dat gaat over het Nederlandse deel, dus dat is niet van toepassing voor het Caribisch deel van Nederland, maar dat ligt nu ter internetconsultatie.

[1:03:54] Ik zal u besparen wat de reacties van de lokale overheden daarover zijn.

[1:03:58] Die zitten daar nou niet echt op te springen, laat ik maar zeggen.

[1:04:00] Maar het is wel een instrument wat op dit moment ontbreekt, ook in hoe we het hebben georganiseerd.

[1:04:06] Dat maakt het geheel dus complex.

[1:04:09] Ik zei al, dat is de uitleg waarom het een en ander zo traag en waarom het niet gebeurt.

[1:04:18] Laat mij dan vertellen wat we wel doen.

[1:04:20] Ik denk dat dat ook verstandig is om te doen.

[1:04:22] En ook wat het perspectief, het lonkel perspectief daarin ook is, wat mij betreft.

[1:04:26] We hebben een tijdje terug al het natuur- en milieubeleidsprogramma uitgevoerd.

[1:04:34] Dat loopt inderdaad op dit moment ook nog en wordt voortgezet in fase 2.

[1:04:38] Daarin was voorzien een sluiting van Celibon in 2030.

[1:04:43] Inmiddels, met grote dank aan de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, is er een bestuursovereenkomst gesloten met bijbehorende middelen die voorziet in een sluiting van 2028.

[1:04:59] Dan hebben we daarnaast nog het programma Afval op Maat.

[1:05:02] Ook daar zijn stappen op gezet.

[1:05:05] Daar zie je echter natuurlijk wel dat, en dat is een discussie die ook uw Kamer vaak in deze commissie voert, wij helaas genoodzaakt waren om daar een pauze in te gelasten vanwege het gebrek aan verantwoording van middelen.

[1:05:18] Maar we stellen daar binnen wel inhoudelijke kennis en expertise ook ter beschikking.

[1:05:23] Een ander punt wat wij ook nadrukkelijk, ook in de reguliere overleggen kan ik u zeggen,

[1:05:27] tussen ODNL, de omgevingsdiensten in Nederland, samenwerkingsverband tussen omgevingsdiensten, is dat we samenwerking en ondersteuning vanuit ODNL richting de eilanden en de openbare lichamen ter beschikking stellen, om ook gebruik te kunnen maken van de kennis en kunde en expertise.

[1:05:46] De bestuursovereenkomst van de staatssecretaris zal daar zoiets over zeggen.

[1:05:48] Dat is een belangrijke stap, denk ik, die daarin is gezet.

[1:05:54] Twee andere zaken, voorzitter.

[1:05:56] Eén daarvan gaan we in deze dagen zetten.

[1:05:59] Dat geldt inderdaad voor de vrijstelling van de MEG.

[1:06:02] Dat is een vrij uitzonderlijke stap, maar die is wel noodzakelijk, vond ik noodzakelijk, om te doen, gelet op de situatie die er nu is.

[1:06:09] En de reden waarom ik de brief vandaag heb gestuurd, is omdat ik formeel het besluit nog niet heb genomen.

[1:06:13] Dat heeft ermee te maken dat er nog wat technische zaken in de aanvraag moeten worden gewijzigd, om dat ook echt juridisch te kunnen doen.

[1:06:19] Maar ik vond het een beetje flauw om dat besluit dan maandag te nemen en u dan volgens maandag een brief te sturen.

[1:06:24] Ook dat ken ik vanuit die kant van de Kamer.

[1:06:26] Vandaar dat ik vandaag heb besloten om de collega's in Bonaire te informeren over het besluit.

[1:06:32] Dat ik voornemens ben dit besluit te nemen op een aantal technische wijzigingen na.

[1:06:36] en uw Kamer daar ook netjes over te informeren voorafgaand aan het debat.

[1:06:40] En ik denk dat dat een belangrijke stap is die we daarin zetten.

[1:06:43] Het is ook een majeure stap, zeg ik er ook bij, want juist de MEG-spelregels dienen ervoor om ervoor te zorgen dat omwonenden voldoende bescherming krijgen op het moment dat er een activiteitsplaats vindt die de milieuregels zou kunnen aanraken.

[1:06:57] We hebben besloten om die MEG-verplichting te ontheffen.

[1:07:01] Naar ons weten is dat nooit eerder gebeurd en we zochten wel voor

[1:07:05] Twee dingen.

[1:07:06] Eén, dat de situatie tot 2028 beheersbaar blijft.

[1:07:11] Dat is het voornemen.

[1:07:12] Maar het zorgt er ook voor dat die situatie hopelijk ook kan worden versneld.

[1:07:15] Want de MER-procedure, sommigen van u zullen dat wel weten, dat kost al gauw een dik jaar om dat goed te kunnen doorlopen met alle waarborgen daarin.

[1:07:24] Vandaar dat wij... We zijn daar niet lichtzinnig mee omgegaan.

[1:07:26] We hebben daar goede expertise over ingevraagd.

[1:07:28] Maar met name de branden in januari waren wel ook de spreekwoordelijke druppel om te zeggen... ...oké, er is weliswaar hier geen jurisprudentie op.

[1:07:37] Dat is er niet.

[1:07:38] En er zijn natuurlijk altijd... Als je een jurist vraagt naar opvattingen, krijg je altijd enerzijds anderzijds.

[1:07:47] Voor ons was het doorslaggevend.

[1:07:51] Wordt de situatie op de eilanden hiermee beter?

[1:07:52] Wordt de situatie op Bonaire hiermee beter?

[1:07:54] Het antwoord daarop is ja.

[1:07:56] En dat vonden wij een voldoende onderbouwing om dit besluit te nemen, zodat er hopelijk versneld kan worden overgegaan tot het in werking kregen van die...

[1:08:09] van het stortvak.

[1:08:10] Daarbij hebben we wel een aantal voorwaarden gesteld, ook ten aanzien van gevaarlijke stoffen, dat daar wel, als best zo'n voorbeeld, dat daar wel en wat daar niet thuis hoort, hebben we ook schriftelijke bewestering van ontvangen van het bestuurscollege.

[1:08:23] nog het aantal technische punten die er nog in moeten worden verwerkt.

[1:08:26] Dan, voorzitter, ook naar de toekomst toe.

[1:08:28] De vraag van mevrouw Tsagai, van welke bevoegdheden zijn er nou nodig om dit uiteindelijk te kunnen doen?

[1:08:33] Want we zien allemaal dat dit een probleem is.

[1:08:35] We zien denk ik ook allemaal dat die interventieladder suboptimaal functioneert.

[1:08:42] En als je gaat kijken naar wat zouden nou stappen kunnen zijn die je zou kunnen zetten, dan is er mogelijkheid... Nou, ook dat vergt natuurlijk wel dat dat via de democratische spelregels moet doorlopen, maar dat is het feit dat je zou kunnen besluiten om het inrichting en activiteitenbesluit aan te passen.

[1:09:00] Dat betekent concreet...

[1:09:01] Nou, niet concreet, dat betekent technisch gezien dat je de besluitinrichting, activiteitenbesluit BES gaat aanpassen en de activiteiten ten aanzien van afval zal gaan verplaatsen van een type 3, wat op dit moment een eilandelijke taak is, naar een type 4.

[1:09:19] Dat hebben we al middels gedaan met brandstofopslagen vanwege de grote complexiteit en de grote milieurisico's.

[1:09:25] En dat betekent concreet dat je de milieuvergunning verplicht.

[1:09:30] Ik zeg overigens wel, bij de huidige situatie is dat er geen milieuvergunning is.

[1:09:34] Dat vergt ook dat de ILT het moeilijk heeft om in te kunnen grijpen.

[1:09:37] Er is een vorm van gedoging.

[1:09:40] En ik heb nogmaals, in de TDA-stijl, geen interventiemogelijkheid om daarin te grijpen, maar dan zou je dus de milieuvergunning verschuiven van het bestuurscollege naar de minister.

[1:09:50] En in deze kasus zal dat dan de staatssecretaris van de INW zijn.

[1:09:53] Dat betekent dat de staatssecretaris van de INW dan ook bevoegd gezagd zal worden.

[1:10:00] RBS, stafkorting, Rijkswaterstaat, dank je wel, zal dan de vergunning ook verlenen en dan kan de ILT daarop ingrijpen, stevig op ingrijpen, zeg ik daarbij.

[1:10:11] Dit moet wel via de Kamer lopen, dit kan via een besluit.

[1:10:14] Het gaat drie tot zes maanden met een spoedprocedure.

[1:10:16] Ook dat zal moeten worden onderbouwd, worden lopen.

[1:10:18] Dat hangt dus ook samen met de interventieladder, hoe dat is doorlopen.

[1:10:23] Ook dit zal het een en ander teweeg brengen als je dit doet.

[1:10:25] Je kan dit namelijk niet alleen maar voor de KRC-Celibon doen,

[1:10:29] Je moet onderbouwen waarom je dat ook voor andere situaties zal gaan doen.

[1:10:33] Ik zeg er ook bij dat dan niet alle problemen zijn opgelost.

[1:10:39] De verantwoordelijkheid blijft dan liggen bij Celibon zelf en daarmee ook de eigenaar van Celibon, het OMB-lichaam.

[1:10:47] Die zullen dan ook een last onder dwangsom kunnen ontvangen van het ILT.

[1:10:52] En het blijft altijd een afhankelijkheid van het bestuurscollege.

[1:10:54] Het gaat om de lokale vergunningen.

[1:10:57] Maar op de vraag van mevrouw Atsakayi, die zei, stelde, wat is nou het handelingsperspectief in deze, dan zou dit een optie zijn.

[1:11:04] Maar ik geef daar wel bij de winstwaarschuwing dat daarmee niet alle problemen in één keer zijn opgelost.

[1:11:09] Ook omdat je dan natuurlijk ook de discussie zal moeten gaan voeren, waar leg je de rekening neer voor een aantal stappen die daarop moeten worden gezet.

[1:11:16] Een interruptie van mijn vrouw.

[1:11:18] Tot zover mijn inleiding.

[1:11:19] Ik heb nog een paar specifieke... Dit was nog uw inleiding?

[1:11:21] Ik heb geprobeerd alle vragen in één te behandelen.

[1:11:26] Dat geldt ook op de tijd.

[1:11:27] Dat snap ik.

[1:11:28] U mag zo even ingaan.

[1:11:29] Ik heb een paar technische vragen, maar ik denk dat dit genoeg is.

[1:11:31] Sorry, dat is uw taak.

[1:11:34] Dit is het eerste deel ten aanzien van de verantwoordelijkheidsverdeling en het inrijpen op de architectuur.

[1:11:38] Helder.

[1:11:38] En daar zie ik een tweetal interrupties op.

[1:11:42] Drietal inmiddels.

[1:11:43] En dat ga ik toestaan.

[1:11:45] Ik ga gewoon iedereen die het woord wil, nu het woord geven.

[1:11:48] En ik begin met mevrouw Michonne Derksen.

[1:11:51] Ja voorzitter, dank aan de staatssecretaris van INW voor deze uiteenzetting.

[1:11:56] Ik had het in mijn bijdrage over die bestuursovereenkomst november 25 die samen met bestuurscollege Bonaire is overeengekomen.

[1:12:06] Ik neem inderdaad aan dat dat met de staatssecretaris van BZK is.

[1:12:10] Maar het voorstel wat u nu eigenlijk de toelichting die de staatssecretaris van INW nu geeft voorzitter over een andere wijze van vergunningverlening.

[1:12:20] druist dat in tegen die bestuursovereenkomst.

[1:12:25] Ik wil dus eigenlijk netjes op een nette manier zeggen, bent u nou wel of niet geholpen met die bestuursovereenkomst die de staatssecretaris van INW met het bestuurscollege heeft gemaakt en is overeengekomen.

[1:12:37] Dat is een vrij concrete vraag.

[1:12:39] De staatssecretaris.

[1:12:39] Ja, voorzitter, daar zijn we zeker mee geholpen en vooral de mensen in Bornere zijn daarmee geholpen, omdat daarmee ook in het hier en nu acute stappen kunnen worden gezet.

[1:12:48] Het gaat dan onder andere over... Maar nogmaals, de staatssecretaris zal zelf ook de bestuurdervereniging of zo toelichten, over de bedrijfsvoering, over de mogelijkheid om maatregelen op een te kort en lange termijn te kunnen nemen, de inzet van omgevingsdiensten en nog een aantal andere zaken.

[1:13:03] Dus dat helpt zeker.

[1:13:06] Nogmaals, ik probeer zo goed mogelijk de vragen te beantwoorden die zijn gesteld over welke bevoegdheidsmogelijkheden zijn er nou.

[1:13:12] Ik zou hier niet alleen de illusie willen wekken dat als je van categorie 3 naar 4 gaat, dat dan in één keer alles om is gelost.

[1:13:19] Dat vergt wetgeving, dat vergt... Alleen al in een spoedprocedure ben je zes maanden verder.

[1:13:24] En dat zal ook gewoon juridisch proportioneel moeten worden onderbouwd.

[1:13:27] Daar zal ook een logica achter moeten hangen waarom je dat ook voor de andere eilanden doet, wat dat dan behelst.

[1:13:33] En nogmaals, dan blijft uiteindelijk ook wel de bestuurskracht en uitvoeringskracht een ingewikkeldheid.

[1:13:39] Maar op de vragen die mevrouw Tjagajarink terecht stelt over die verwevenheid, daar zou dit een oplossingsrichting zijn.

[1:13:44] Maar daar vergt echt nog wel wat studie ook hoe je dat goed organiseert.

[1:13:49] Mevrouw Segar.

[1:13:51] Dank u wel, voorzitter, en dank aan de staatssecretaris inderdaad voor het handelingsperspectief, laat ik het even zo zeggen.

[1:13:59] Alleen wat ik even lastig vind hieraan is, de staatssecretaris heeft een aantal opties gegeven van dingen die ze bij zouden kunnen doen of aanpassen qua bevoegdheden vanuit de Kamer.

[1:14:11] Maar hij zegt er ook bij een spoedprocedure zou drie tot zes maanden kosten.

[1:14:16] Mijn vraag is eigenlijk aan de staatssecretaris, wat kunnen we nou nu doen voor de mensen op Bonaire?

[1:14:24] Terwijl we misschien in de tussentijd ook die stappen zetten die de staatssecretaris net noemde.

[1:14:29] Maar ik ben eigenlijk op zoek naar een iets korter handelingsperspectief, of met een kortere termijn.

[1:14:35] De staatssecretaris.

[1:14:36] Ja, dank, voorzitter.

[1:14:37] Die kortere termijn zit hem dus in de bestuursoverenkomst.

[1:14:40] Die is gesloten in het najaar.

[1:14:42] Daar volgen een aantal maatregelen uit.

[1:14:44] Die korte termijn zit hem in de meervrijstelling, waardoor je ook in het huren nu sneller kunt beginnen als de vergunningverlening op het eilandzijde is rondgegaan met de start en de bouwen van zo'n stortvak.

[1:14:57] Dat moet binnen zes tot negen maanden lukken, zo'n bouw van zo'n stortvak.

[1:15:02] Vanaf start bouwen, zeg maar.

[1:15:04] De versnelling zou erin kunnen zitten, de interventieladder, de interplaatsstellingsoptie, maar dat moet je echt zorgvuldig langs de democratische spelregels oplopen.

[1:15:15] Dat zijn zaken die in het hier en nu vervolgen.

[1:15:18] Als het gaat om het besluit aanpassen, en nogmaals, dat gaat over een ANVB-voorstel, daar ben ik gebonden aan.

[1:15:24] ...onder andere spelregels die we ook daar hebben afgesproken.

[1:15:28] Kamerbehandeling is er eentje van.

[1:15:30] Maar ook verplichte toetsen aan de voorkant, Raad van State, dat soort zaken.

[1:15:35] Dat maakt het zo ingewikkeld.

[1:15:36] Daarom probeer ik aan de voorkant ook uit te leggen... ...hoe het met die democratische spelregels zit.

[1:15:41] De regering is verplicht om langs de Raad van State te gaan... ...als het gaat om dit soort wijzigingen.

[1:15:46] Ook de onderbouwingen van wil je dat juridisch goed borgen.

[1:15:49] Mevrouw Tsegai, een aanvullende interruptie.

[1:15:52] Dank voor deze beantwoording en ik begrijp het ook.

[1:15:56] Maar ik werd even getriggerd door mevrouw Nanninga die zei van kunnen we in de tussentijd bijvoorbeeld niet afval verschepen zodat er in ieder geval niet weer nieuwe branden ontstaan.

[1:16:06] Mevrouw Nanninga zit het neet te schudden, maar daarom vraag ik dat gewoon namens mezelf.

[1:16:09] Dus wat is in de tussentijd het handelingsperspectief?

[1:16:13] Terwijl al deze stappen zetten die de staatssecretaris net noemt, hoe zorgen we ervoor dat in de tussentijd niet die afvalberg groter wordt en er nog meer branden ontstaan, et cetera, et cetera, et cetera.

[1:16:23] De staatssecretaris.

[1:16:28] In ons stelsel blijven dit, al deze zaken die mevrouw Tjager ook noemt, de verantwoordelijkheid van het openbare lichaam, de verantwoordelijkheid van het bestuurscollege, die zijn democratisch gekozen daar.

[1:16:38] Dat valt binnen ons stelsel op die manier.

[1:16:40] Via de bestuursovereenkomst hebben we daar een aantal afspraken over gemaakt.

[1:16:44] De staatssecretaris zal er wat meer over zeggen.

[1:16:46] Wij proberen te doen wat we kunnen, maar we kunnen nu niet op de stoel van het bestuurscollege gaan zitten.

[1:16:51] Dat zijn die democratische spelregels die we met elkaar ook hebben afgesproken.

[1:16:56] Dus wij proberen te doen wat we kunnen, een handelingsperspectief te bieden.

[1:17:00] Ik hoop en kijk ook uit naar de situatie, de rapportage van de ILT, want dan kom je weer op de interventieladder.

[1:17:10] Het wordt wel uw derde interruptie.

[1:17:12] Het mag?

[1:17:13] Ja, ik laat het wel even gaan.

[1:17:15] Ja, staatssecretaris, bedankt voor de beantwoording tot nu toe.

[1:17:19] Ik heb alleen nog even een vraag.

[1:17:22] Wie gaat er nou straks over dat tijdelijke stortvak?

[1:17:25] Is dat weer dezelfde partij?

[1:17:28] Gaat dat weer lokaal lopen?

[1:17:29] Want eerlijk gezegd heb ik er vrij weinig vertrouwen in dat als we hetzelfde doen, dat we dan een andere uitkomst krijgen.

[1:17:38] Dus hoe gaan we erop toezien dat het daar wel goed gaat?

[1:17:43] Staatssecretaris.

[1:17:45] Daar gelden dus ook de bestaande toezichthouders voor.

[1:17:48] Het ILT voert dat uit.

[1:17:50] Maar het is natuurlijk wel zo dat wij nogmaals in het democratisch stelsel dat we hebben, ligt de verantwoordelijkheid en dus ook de uitvoeringskracht daar.

[1:17:57] En als daar geen vertrouwen in is, dat kan.

[1:18:00] Maar we hebben ook nogmaals te maken met de democratische spelregels die daarin zijn.

[1:18:04] Ik kan niet zeggen ik heb geen vertrouwen in een college van BNW, ik schuif het college van BNW aan de kant.

[1:18:09] Daar hebben we een aantal spelrechters over afgesproken en dat is die interventieladder.

[1:18:12] Vorig jaar heeft de Rijksvertegenwoordiger ingegrepen en is teruggefloten door de rechter in deze.

[1:18:19] Dus wij proberen te doen wat we kunnen.

[1:18:22] Ik denk dat we hier echt een majeure stap mee zetten om ervoor te zorgen dat dat tijdelijk stortvak ook echter gaat komen.

[1:18:29] Daar gaan we natuurlijk ook in de gesprekken die daarover plaatsvinden, proberen we daar natuurlijk aan

[1:18:33] aan vast te houden, dat dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren.

[1:18:40] Mevrouw Schilder heeft nog een voorvraag.

[1:18:44] Ja, dat klopt, want waar ik een beetje mee zit is, kijk, ze geven nu al aan, we hebben geen capaciteit, we hebben de manschappen niet, we kunnen het, weet je, de voeden allemaal branden, ze kunnen het niet blussen, ze kunnen het niet afdekken en dan gaan we er een tijdelijk stortvak aan toevoegen.

[1:19:00] Ik zie gewoon niet

[1:19:02] Hoe gaan we dit doen?

[1:19:03] Ik vraag me echt af, hoe gaan we nu tegen die mensen zeggen die daar omheen wonen, ja, we bouwen nu nog een extra stortvak en daarmee vergroten we eigenlijk het probleem in plaats van verkleinen.

[1:19:14] Hoe ziet u dit?

[1:19:16] De staatssecretaris.

[1:19:17] Ja, voorzitter.

[1:19:19] In de vraagstelling zit dat we dat doen en ik probeer de ongemakkelijkheid op te schetsen, dat we in dit geval de democratisch gekozen bestuurscollege is.

[1:19:29] Die zijn daarover verantwoordelijk, die hebben de regie.

[1:19:33] Die geven ook heel duidelijk aan dat ze de regie niet wensen af te staan.

[1:19:37] Sterker nog, vorig jaar zijn ze naar de rechter gestapt om het af te dwingen tegen de plaatstelling van de reeksvertegenwoordiger.

[1:19:50] Dat zijn de democratische spelregels die we hebben.

[1:19:52] Daaromtrent proberen wij te kijken wat kunnen we doen om te ondersteunen.

[1:19:56] Ik noemde al het afvalbeheersprogramma, ik noemde al het NMBP, ik noemde al de bestuursovereenkomst.

[1:20:02] We gaan echt een enorme stap zetten als het gaat om die vrijstelling van die meerproceduren.

[1:20:08] En daarnaast hebben we, om het probleem wat mevrouw Schilder geschertst, zijn we getwongen om ons te houden aan die interventieladder en het interbestuurlijke toezicht.

[1:20:19] De heer Seder wilde net ook wat zeggen voordat ik naar de heer Van den Brink ga.

[1:20:24] De heer Seder.

[1:20:25] Ja, dank u wel en fijn deze toelichting.

[1:20:27] Wat ik me wel afvraag is dat wij... Wij hebben van de week begrepen dat er nog geen luchtkwaliteitsmetingen zijn gedaan en dat er waarschijnlijk een situatie is dat er, doordat er constante normen overschreden zijn, er waarschijnlijk een situatie is waar omwonenden

[1:20:44] in ieder geval volgens de normen niet in de omgeving zouden mogen wonen.

[1:20:50] Voor mij rechtvaardig dat een fase 4 ingrijpen.

[1:20:53] En ik merk nu dat de staatssecretaris zegt wij zijn terughoudend omdat er juridische en bestuurlijke afspraken zijn.

[1:21:03] Maar de afgelopen twee jaar, want zolang zijn we al met het dossier, in ieder geval ik, bezig, hoorden we vooral dat INW vond dat zij niet de verantwoordelijke

[1:21:13] ministerie waren om het op te pakken.

[1:21:15] En mijn vraag aan de staatssecretaris is of het klopt dat als er sprake is van overschrijdende normen, als er sprake is van de luchtkwaliteitsmenigingen die ver over de normen gaan waar omwonenden in kunnen wonen,

[1:21:34] dat volgens mij wel een fase 4 gerechtvaardigd is en daarmee wel degelijk een casus bestaat.

[1:21:40] We zijn namelijk ook een jaar verder sinds die rechtszaak van de in de plaatsstelling en sindsdien is er wel wat gebeurd en ook meer naar boven gekomen.

[1:21:49] Ja, voorzitter, dank.

[1:21:52] Kijk, als het gaat om de luchtkwaliteitsnormen, dat was een van de vragen die ik nog had liggen, maar die kan ik nu tegen Max Halverd doen.

[1:21:59] Ook hier geldt dat het bevoegd gezag degene is die aan de lat staat voor de luchtkwaliteitsnormen en dat op het moment dat er niet wordt voldaan aan de luchtkwaliteitsnormen, mensen zich moeten wenden tot het bevoegd gezag.

[1:22:12] Dat is in deze casus het bestuurscollege.

[1:22:17] Op dit moment is het zo dat het bestuurscollege

[1:22:19] de opdracht heeft gegeven aan de GGD om hier onderzoek na te doen.

[1:22:24] De minister van BZK heeft de opdracht gegeven om een gezondheidsonderzoek te laten doen door het RIVM.

[1:22:31] Dat is nogmaals hoe het ten aanzien van de luchtkwaliteit gaat.

[1:22:36] Die zaken wegen natuurlijk allemaal wel mee.

[1:22:38] Inderdaad, de bevoegdheidsuitbreiding waar ik het over had, van type 3 naar type 4.

[1:22:43] Maar ik wijs er alleen wel op dat als je die stap gaat zetten, dan zul je ook moeten aantonen dat alle andere stappen zijn gezet.

[1:22:50] Dan zul je ook moeten aantonen dat dit proportioneel is, dat het voldoende onderbouwd is, omdat je anders ook een probleem hebt als het gaat om de rechtvaardiger van dit soort zaken.

[1:23:02] Dus ja, die wegen hierin mee en de situatie is ernster.

[1:23:05] Vandaar ook dat wij serieus bespreken, hier moet je van type 3 naar type 4.

[1:23:11] Ik vind het mijn verantwoordelijkheid om daar netjes een antwoord op te geven en dat ook te schetsen.

[1:23:15] En aan beide kanten wil je ja, dat gaat helpen.

[1:23:18] Aan de andere kant, dat gaat niet morgen de problemen oplossen.

[1:23:21] En ook is de vraag hoe je het dan overmorgen oplost, omdat er uiteindelijk nog steeds dan problemen zijn die linksom of rechtsom zullen moeten worden opgelost.

[1:23:31] De heer Seder.

[1:23:32] Ja, dank u wel.

[1:23:33] Twee vragen die prop ik in één.

[1:23:36] Wat maakt dat straks dat ze overgaan naar de fase 4?

[1:23:39] Is dat nu al een toezegging bij deze?

[1:23:41] Heeft daar een Kamer uitspraak voor nodig?

[1:23:44] En ik vroeg mij af...

[1:23:47] Als we het nu vanuit een strafrechtelijk kader bekijken, we weten inmiddels dat een aantal omwonenden aangifte gedaan hebben wegen de situatie, ontstaat er dan geen grondslag om wegen de veiligheid van de omwonenden als verantwoordelijke

[1:24:02] minister of ministerie om alsnog dan in te grijpen, niet vanwege een bestuurlijke interventieladder, omdat er misschien ook sprake is van een, ik noem het economisch delict, milieudelict, in ieder geval een strafrechtelijk aspect, want inmiddels loopt dat direct ook.

[1:24:21] De staatssecretaris.

[1:24:21] Ja voorzitter, ik snap nu dat er de focus gelijk gaat naar die type 3, type 4 bevoegdheid.

[1:24:26] En heel eerlijk, toen ik het voor het eerst zag, dacht ik ook, nou, probleem opgelost.

[1:24:32] Wat doen we zo moeilijk over?

[1:24:34] Daar zit natuurlijk wel wat haken en oog aan.

[1:24:36] Er zijn natuurlijk gewoon stortplaatsen en afvalbeheerssystemen waar het wel functioneert.

[1:24:43] Er zijn natuurlijk situaties... Dus de vraag is even, moet je dit... Het is heel onlang.

[1:24:46] Je kunt dit niet voor één bedrijf, voor één stortvak...

[1:24:50] Of sorry, van één stokplaats van type 3 naar type 4 plaatsen.

[1:24:54] Ook daar heb je onderbouwing voor nodig.

[1:24:56] Ook daar moet je kunnen uitleggen wat de proportionaliteit is.

[1:25:01] Je moet kunnen uitleggen dat alle andere stappen reeds zijn gezet.

[1:25:06] En dat betekent dat je ook toch weer op die interventieladder terechtkomt, omdat als je niet kan uitleggen dat daar de stappen zijn doorlopen zoals ze zijn doorlopen, het ook ingewikkeld zal zijn.

[1:25:16] om de proportionaliteit van deze stap aan te kunnen duiden.

[1:25:23] Ik merk bij mezelf dat dit allemaal juridische termen zijn en een situatie daar niks oplost.

[1:25:29] Maar dat is natuurlijk ook wel hoe we met elkaar, zeg maar...

[1:25:31] besloten hebben om het een en ander te organiseren.

[1:25:35] En waar we ons ook aan hebben te houden.

[1:25:37] Er zijn heel veel problemen in dit land die ik graag met een decreet zou willen oplossen.

[1:25:43] Liever vandaag dan morgen.

[1:25:44] Maar waar we wel een aantal spelregels, een aantal waarborgen ook hebben ingebakken.

[1:25:49] En die zijn natuurlijk ook niet voor niets.

[1:25:51] We vallen in herhaling.

[1:25:53] Volgens mij was er een vraag over de aangifte.

[1:25:56] Kunt u die nog even beantwoorden?

[1:25:59] De aangifte die is gedaan door de bewoners.

[1:26:02] Ja, er staat iedereen vrij om aangifte te doen en dan zal een rechter daar zich over moeten buigen of er sprake is van een strafrechtelijke overtreding.

[1:26:09] Het lijkt mij zeer onverstandig dat ik daar vanuit het kabinet een commentaar of reactie op zal gaan geven.

[1:26:15] Er wordt wel uw derde interruptie, meneer Seder.

[1:26:18] Ik snap dat het ministerie zich gebonden voelt aan juridische grenzen en dat begrijp ik ook.

[1:26:26] Tegelijkertijd zijn er met een aantal Kamerleden ook geweest bij de omwonenden.

[1:26:30] De frustratie dat er al die jaren gewoon geen onderzoek gedaan is naar de luchtkwaliteit en de veiligheid van de omwonenden, dat raakt het gewoon.

[1:26:40] Want als uit het rapport blijkt

[1:26:42] dat er wel degelijk sprake is van schadelijke effecten voor de omwonenden, voor de kinderen daar, misschien ook wel met levenslange gevolgen, dan hebben we wel een groot probleem met elkaar.

[1:26:54] Mijn vraag over specifieke luchtkwaliteitsmetingen, ik begrijp dat er opdracht is gegeven om dat te doen,

[1:27:01] Mijn vraag is of het ministerie bereid is om of de druk op te voeren dat het binnen afzienbare tijd gebeurt of volgens mij gewoon zelf een onafhankelijk onderzoek in te roepen om duidelijkheid te krijgen over de veiligheid daarvan voor de omwonenden op dit moment.

[1:27:21] Ja, voorzitter.

[1:27:22] Hoe aantrekkelijk het ook is om ja te zeggen op die vraag, ben ik ook daar terughoudend in.

[1:27:26] Want als ik hier ja op ga zeggen, ik nodig u uit bij uw collega-commissie in INW, dan krijg ik diezelfde vraag als het gaat om Geert Moergis, dan krijg ik diezelfde vraag als het gaat om Tata Steel.

[1:27:37] Dan krijg ik dezelfde vraag als het gaat om een casus in Limburg.

[1:27:44] Voor je het weet is zometeen het ministerie en ook de Rijksoverheid bezig om bij alle bedrijven in Nederland dit soort metingen te doen.

[1:27:50] Dus de reden daarvoor is dat we daar spelregels over hebben afgesproken en dat is het bevoegd gezag.

[1:27:55] Degene is die dat moet doen, de ILT houdt daar toezicht op, die doen dat ook goed.

[1:27:58] Er komt een, naast de signaalrapportage die ze eerder hebben gegeven,

[1:28:01] komt de ILT ook met een rapportage eind deze maand.

[1:28:07] En in de bestuurlijke verhouding, daarom zitten we hier met z'n tweeën, heeft ook de staatssecretaris van BZK aangegeven dat hij natuurlijk het RIVM-onderzoek heeft laten uitvoeren, de opdracht daartoe gegeven binnen die bestuursovereenkomst.

[1:28:22] Dus dat zijn wel de verhoudingen en ook de bevoegdheidsverhoudingen die we, denk ik, moeten respecteren met elkaar.

[1:28:28] De heer Van den Brink.

[1:28:30] Dank u wel voor de antwoorden, staatssecretaris.

[1:28:33] Vat ik u goed samen als ik zeg, we doen ons best, maar we weten eigenlijk ook niet of het goed komt?

[1:28:41] De staatssecretaris.

[1:28:43] Dat geldt met veel dingen in het leven natuurlijk.

[1:28:45] Het is een algemene uitspraak.

[1:28:46] Volgens mij doet iedereen zijn of haar best.

[1:28:49] Maar hebben we ook te maken met dat soms makkelijke oplossingen er niet overal voor bestaan.

[1:28:54] En dat we ook nog wel spelregels hebben waar we ons aan dienen te houden.

[1:28:59] En daarom proberen we zo goed en zo kwaad als het kan de situatie te verbeteren.

[1:29:05] Dan concludeer ik dat u eigenlijk zegt, dit kan over drie maanden weer gebeuren, zo'n brand.

[1:29:10] En dan zitten we in precies dezelfde situatie.

[1:29:12] Kunt u de Rijksvertegenwoordiger niet opnieuw instelling brengen?

[1:29:17] De rechter heeft dat teruggefloten de vorige keer, maar kunt u dat opnieuw doen of mag dat niet?

[1:29:21] De staatssecretaris.

[1:29:22] Ik denk dat het ten aanzien van het industriële toezicht de staatssecretaris van BZK zo wat meer zal zeggen, maar een van de onderliggende punten was nou juist, zorgen dat je de stappen zorgvuldig doorloopt en zorgen ook dat je dat goed onderbouwt.

[1:29:34] Dat is ook de reden waarom de ILT nogmaals heel hard werkt om in februari die rapportage ook op te leveren, zodat je ook onderbouwing hebt zitten, want een rechter gaat natuurlijk ook niet over één nachtreis.

[1:29:44] We hebben nog een half uur en ik wil echt nog de staatssecretaris de mogelijkheid geven om zijn bijdrage te leveren.

[1:29:50] Als u zegt ik wil nu per se een vraag stellen, is die ruimte er?

[1:29:53] Maar ik wil er, mevrouw Naninka, dan geef ik u het woord.

[1:29:57] En daarna stel ik voor dat de staatssecretaris nog een aantal technische punten wat hij nog had.

[1:30:03] dat die beantwoord, en dan ben ik namelijk naar de staatssecretaris.

[1:30:06] Mevrouw Nonnie gaat nog even richting... Ja, dank u voorzitter.

[1:30:08] Ik wil kort houden.

[1:30:10] De kenschets dat het met een stap 4 op de escalatieladder allemaal opgelost zou zijn, dat heeft volgens mij niemand hier gezegd, dus daar herken ik mij niet in.

[1:30:19] De rechter heeft natuurlijk gezegd dat er niet genoeg tijd was.

[1:30:23] Dat was een belangrijk argument om dat weer terug te draaien.

[1:30:25] Er is een jaar verstreken.

[1:30:26] Ik ben wel benieuwd hoe de staatssecretaris dat ziet.

[1:30:30] Het criterium zou zijn taakverwaarlozen.

[1:30:33] Ik zie niet in hoe dat hier niet aan de orde zou zijn en dus een stap verder zou rechtvaardigen.

[1:30:39] Twee zaken.

[1:30:43] We begonnen in de inleiding te spreken over stap 4.

[1:30:46] Ik had het hier over type 4.

[1:30:48] Nee, dat zijn twee wezenlijke verschillen.

[1:30:49] Daarom verstandig om dat niet door elkaar te laten lopen.

[1:30:52] Stap 4 gaat over de interpersonele toezicht, de interventieladder.

[1:30:55] Type 4 gaat over de klassificatie onder een inrichting en activiteitenbesluit BES-vormwet.

[1:31:00] Dus dat is belangrijk.

[1:31:02] Anders gaan die dingen door elkaar in lopen, dat is vervengd.

[1:31:07] Ten aanzien van haar vragen over taakverwaarlozing, ook dat is natuurlijk een juridische benaming waar vervolgens een stap al dan niet op moet worden gezet.

[1:31:18] Dat is ook de reden waarom het ILT hard werkt aan een onderbouwing, zodat, als daar sprake van is, je die stap ook zou kunnen zetten.

[1:31:25] Want wij kunnen dat hier met elkaar wel vinden, maar als dan een rechter daar vervolgens anders over denkt of de onderbouwing onvoldoende blijkt, dan staan we hier weer met elkaar.

[1:31:32] Dus vandaag moet je die onderbouwing en die zorgvuldigheid ook samen met daadkracht combineren.

[1:31:39] En daarom hopen we dat snel ook de ILT met een rapportage voldoende aanleiding biedt om die stap eventueel te kunnen zetten, als dat ook zou blijken uit die rapportage.

[1:31:49] Ik stel voor dat u gewoon nog even doorgaat en richting afronding gaat.

[1:31:53] Ja, voorzitter.

[1:31:53] Ik heb een aantal vragen al in reactie behandeld.

[1:31:57] Misschien nog één punt.

[1:31:58] Dat ging over inderdaad de onderzoeken rondom de... voor de omwonenden.

[1:32:03] Ik gaf eraan dat de staatssecretaris van BZK dat onderzoek heeft laten doen samen in de bestuursovereenkomst met het... ten aanzien van het RIVM.

[1:32:11] Volgens mij zei ik net iets dat het GGD op dit moment de onderzoek doet.

[1:32:15] Dat is dan foutief.

[1:32:16] Dat wil ik graag even rechtzetten.

[1:32:18] Het is nu zo dat...

[1:32:19] Een bevoegd gezag kan de gemeentelijke dienst, de GGD, vragen om dat te doen.

[1:32:25] Dus als omwonenden dat hebben, kunnen ze zich richten tot het bestuurscollege en dan staat het bestuurscollege vrij om hier de GGD ook naar te vragen.

[1:32:31] Sterker nog, dat is ook hun verantwoordelijkheid om de GGD ten aanzien van de leefomgeving ook in te schakelen.

[1:32:38] Dan zijn er nog een tweetal vragen gesteld over het stortvak, voorzitter.

[1:32:42] Ik heb daar net in de inleiding al het een en ander over gezegd, over de brief, dus dat zal ik achterwege laten.

[1:32:46] En dat gaat over de spoedige aanleg van het stortvak.

[1:32:51] Gaan hiermee de branden stoppen?

[1:32:53] Die garantie kunnen we natuurlijk nooit geven dat er geen garantie is op...

[1:32:58] het stoppen van de branden.

[1:33:01] Het zocht er wel voor dat de alternatieve verwerkingslocatie, die onderdeel is van de uitwerking van de bestuursovereenkomst, dat die hier hopelijk mee kan worden versneld en dat ook die keuze snel kan worden gemaakt voor 1 juli, dat we daar een belangrijke belemmering hebben weggenomen.

[1:33:17] En het nieuwe stortpark moet vooral de huidige stortplaats voorzien in overbrugging tot 2028.

[1:33:24] Dit vermindert hopelijk het risico op nieuwe branden, waardoor je ook het operationeel beheer kan verbeteren.

[1:33:37] Dat waren eigenlijk de enige vragen over de slotvlakte.

[1:33:43] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:33:44] Ook dank aan de beantwoording.

[1:33:47] Ik moest het allemaal even op mij in laten werken, want het is heel veel informatie en eigenlijk een beetje wat mijn collega van het CDA ook zei.

[1:33:56] Ja, gaat dit nog goed komen?

[1:33:58] Omdat we al zoveel jaren bezig zijn.

[1:34:00] Ik heb behoefte om te weten wanneer dan de rapportage wordt verwacht en welke proportioneel

[1:34:09] Wat moet er dan nog meer bijkomen om dat dossier dan slijtend te maken?

[1:34:14] Ik heb dat nog niet helemaal helder.

[1:34:16] Misschien heb ik niet goed geluisterd, maar dat heb ik even behoefte aan.

[1:34:19] De staatssecretaris.

[1:34:20] Begrijpelijke vraag.

[1:34:21] Wij verwachten de rapportage van de ILT eind februari.

[1:34:24] Dus we zitten nu op 12 februari.

[1:34:27] Dus we hopen voor het einde van de maand de rapportage te hebben.

[1:34:30] Die zal de ILT dan ook delen met de Rijksvertegenwoordiger, de waarnemend Rijksvertegenwoordiger.

[1:34:36] En die zal dan ook een beslissing nemen over de interventieladder.

[1:34:41] Uw laatste interruptie.

[1:34:43] Meneer Seder.

[1:34:44] Ja, voorzitter, ik maak zich hier aan op dat ik heel veel debatten met de staatssecretaris van Koninkrijk de laatste tijd heb gehad hierover, maar ik merk dat het ministerie van INW denk ik ook wel wat meer gewicht in de schaal zou moeten gaan leggen gezien ook de aard van de problematiek.

[1:35:02] Er komt een meting, een luchtkwaliteitsmeting.

[1:35:07] Als ik de eerdere rapporten zie, denk ik dat het daaruit zal voortvloeien dat er sprake is van een niet-bewoonbare situatie.

[1:35:14] Ik vraag me af wat het dan betekent.

[1:35:17] Het kan toch niet zo zijn dat het OLB dan verantwoordelijk is vervolgens voor de ontruiming of relocatie of tijdelijke hervestiging van omwonenden.

[1:35:24] Volgens mij is er dan denk ik toch wel sprake ook

[1:35:26] van de landelijke overheid om daarin iets te betekenen.

[1:35:30] Dus ik vraag me af of u wel vast kunt voorsorteren wat er gebeurt op het moment dat eindelijk, nadat er gemeten wordt, of er verspraak is van de leefbare situatie of niet, wat het betekent voor de omwonenden en wat de rol van INW dan wel de rest van het kabinet dan zou zijn.

[1:35:45] De staatssecretaris.

[1:35:47] Voorzitter, beide vragen kan ik in elkaars verlengde behandelen.

[1:35:50] Ik vind het niet helemaal fair om te zeggen dat er meer gewicht in de schaal is.

[1:35:53] Ook ik heb mij te houden aan de wet.

[1:35:55] En dit geldt in dit geval aan het VTH-stelsel.

[1:35:58] En het VTH-stelsel heeft geen mogelijkheid voor de staatssecretaris om in te grijpen.

[1:36:02] Ik zou dat verstandig vinden, daarom heb ik een wetsvoorstel geschreven... ...dat inmiddels een internetconsultatie ligt om in te kunnen grijpen.

[1:36:08] In het geval van het Nederlandse deel, het Caribische deel is een ander traject.

[1:36:11] Maar om in te kunnen grijpen.

[1:36:13] En dan kan ik dus ook ingrijpen in de casus... ...in de tweede deel van de vraag die de heer Seder stelt.

[1:36:18] Op basis van de huidige Nederlandse wet...

[1:36:20] is er geen interventiemogelijkheid voor de staatssecretaris INW op het moment dat er uit metingen zal blijken dat de omwonenden onevenredig worden geraakt.

[1:36:31] Dan hebben we in ons huidig stelsel dat neergelegd bij het bevoegd gezag.

[1:36:35] Dat geldt in Nederland zo, dat geldt in het Caribisch deel zo.

[1:36:37] ILT houdt daar toezicht op.

[1:36:39] Dat is de ingewikkeldheid waar we mee zitten op dit moment.

[1:36:44] Daarom probeer ik dat ook netjes te schetsen in hoe complex dat is, wat er wel kan, hoe het kan en dat we daar ons uiterste best voor doen.

[1:36:51] Ik stel voor dat we nu verder gaan met de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken.

[1:36:59] Ik hou er rekening mee dat we gelet op de tijd niet toekomen aan een tweede termijn, maar ik stel voor dat de staatssecretaris met dienstbeantwoording begint en we kijken hoe ver we komen.

[1:37:12] Dank u wel, voorzitter, en Bonta, de QD en ook dank aan de commissie voor het stellen van de vragen.

[1:37:19] We hebben tot nu toe een redelijk technische verhandeling gehad, maar eigenlijk, als we het even in Jip en Janneke-taal afpellen, dan hebben we te maken met de stortplaats, die sinds jarendag gevuld is met onder meer organisch materiaal, die niet goed aangereden is en die daarom telkens tot ontbranding komt.

[1:37:37] Dit zorgt ervoor dat die branden ook met regelmaat opladen.

[1:37:42] We hebben nu een aantal zaken die we proberen op te lossen en de technische invulling van dat hele verhaal die pakken we straks wel even.

[1:37:51] Maar een van de zaken is van als er een tijdelijk stortvak komt met de materialen om dat gecompacteerd op te slaan.

[1:37:59] is de kans op branden, die neemt significant af.

[1:38:02] Dat geldt ook voor het toedekken van het materiaal dat gestort is.

[1:38:06] Het geldt ook dat de toezicht, wat hier heel vaak gebeurt, is dat er in de weekenden ook gestort wordt en dat het dan niet gecontroleerd wordt en dat het dan ook niet afgedekt wordt.

[1:38:15] Dit zijn zaken die we met het bestuurscollege hebben besproken om daar ook richting aan te geven en invulling.

[1:38:22] Uiteindelijk zal gekeken worden van hoe wij naar een nieuwe vorm van afvalinzameling

[1:38:27] ...op Bonaire moet, op een andere locatie.

[1:38:29] Er zal een sanering van de landfill moeten plaatsvinden.

[1:38:37] En bij alles wat we doen, wie we daar ook voor aan zet zetten... ...daar zullen ook gewoon incidentele middelen bij moeten... ...en er moeten structurele middelen bij.

[1:38:48] En in het grote verhaal is dit wel even van belang... ...om dat even goed voor de bril te hebben.

[1:38:55] ...dan komen we naar de rollen en de verantwoordelijkheden.

[1:39:00] In de omgang met afval op alle eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk... ...is dit een grote uitdaging.

[1:39:07] Wanneer het systeem nieuw wordt, heeft dat direct gevolg voor de volksgezondheid... ...het milieu, de natuur en de economie.

[1:39:13] En dat zien we bij Bonaire nu ook heel scherp terug bij die CDBol.nl.

[1:39:18] De situatie bij Selimon Lagoun is nog steeds zorgwekkend en acuut.

[1:39:24] In de eerste week van januari waren er weer meerdere incidenten en branden op een stortplaats.

[1:39:28] Dit bevestigt dat er ook sprake is van een structureel en onmiddellijk risico voor de volksgezondheid, het milieu, de natuur en de openbare orde.

[1:39:36] Afval werd bijgestort zonder de scheiding, onvoldoende gecompacteerd en niet structureel afgedekt.

[1:39:41] Daardoor laaien die branden steeds opnieuw op.

[1:39:43] Omwonenden zijn door de rookontwikkeling tijdelijk elders ondergebracht.

[1:39:47] Belangrijk is dat er nu wordt ingezet op daadkrachtig operationeel beheer, dus het scheiden waar mogelijk, persen met een compactor, dagelijkse afdelingen in structureel toezicht.

[1:39:57] Eind vorig jaar hebben bestuurscollege en ik de bestuursovereenkomst aanpak Celi Bondlagoen getekend en hiermee hebben wij bindende en resultaatverplichtende, resultaatgerichte afspraken gemaakt om de acute risico's op korte termijn te mitigeren en concrete verbeteringen te realiseren voor de omwonenden.

[1:40:16] Sinds de sluiten van de overeenkomst heeft het bestuurscollege aan toonbaar stappen gezet, zoals inzet op financiële ondersteuning van CDBON en VE.

[1:40:26] Het bestuurscollege is verantwoordelijk voor die uitvoeringsorganisatie.

[1:40:34] Voorbereiding van investeringen in materieel, zoals inzameltrucs.

[1:40:39] En de betrokkenheid bij de inrichting van het gezamenlijk programma.

[1:40:45] En mijn ambtenaren monitoren de voorgang continu en zijn hierover in overleg met het bestuurscollege Célie Bon en de omwonenden.

[1:40:52] En we hebben ook gewonnen met regelmatig contact met de reisvertegenwoordiger en met INW.

[1:40:57] Vorige week heeft ook de omgevingsdienst NL Bolère bezocht om de ondersteuning bij die VTH-taken verder vorm te geven.

[1:41:06] En tegelijkertijd zien we dat de prioriteiten in de uitvoering nog niet altijd liggen bij de meest risico-reducerende maatregelen.

[1:41:13] Operationeel beheer sluit nog onvoldoende aan op de acute veiligheids- en milieurisico's.

[1:41:18] De essentiële randvoorwaarden, zoals materiaal, afdekking en toezicht, die zijn nog niet structureel geworden.

[1:41:25] In de bestuursovereenkomst is afgesproken dat nieuw materiaal wordt aangeschaft en het is van groot belang dat er op korte termijn ook een compactor wordt aangeschaft.

[1:41:33] Die compactor die zorgt ervoor dat dat vuil aangereden wordt, dat er geen zuurstof bij komt en dat verkleint de kans op die branden gewoon enorm.

[1:41:42] Dat afval wordt geperst en op die manier verkleint dat risico.

[1:41:48] En daarnaast moet het gestort afval ook dagelijks worden afgedekt.

[1:41:52] Inmiddels is er voldoende afdekkingsmateriaal beschikbaar.

[1:41:55] De achterstand bij het afdekken moet dus nu ook zo snel mogelijk worden ingelopen en CDBON heeft ook aangegeven hiervoor nog enkele weken nodig te hebben.

[1:42:02] En dan interbestuurlijk toezicht.

[1:42:05] Voorzitter, ik wil expliciet benadrukken dat interbestuurlijk toezicht en interplaatsstelling uitsluitend zien op besluiten die het bestuurscollege in de wet moet nemen.

[1:42:14] Zo is dat geregeld in de WOL-BES.

[1:42:17] De inzet van dit instrument is daarmee zeer beperkt.

[1:42:20] Het is daarom niet mogelijk om te sturen of feitelijk handelen in de operationele uitvoering.

[1:42:24] Dus voor het afdwingen van concrete resultaten is dit instrument niet geschikt.

[1:42:29] Ingrijpen door middelen in de plaatstelling leidt dan ook niet vanzelf tot het beschikbaar stellen van meer middelen.

[1:42:37] En daarmee kan de in de plaatstelling wel juridische naleving afdwingen, maar geen fundamentele uitvoerbare oplossing realiseren, zolang de benodigde middelen ontbreken.

[1:42:48] Dus we hebben bestuurlijk en juridisch alles gedaan wat binnen de huidige financiële en juridische kalus mogelijk is om de acute risico's te beheersen en de wettelijke naleving af te dwingen.

[1:42:58] Zo heeft de Rijksvertegenwoordiger ingegrepen en op korte termijn resultaten geboekt.

[1:43:03] Daarna heb ik afspraken gemaakt met het bestuurscollege over het sluiten van de stortplaats en het investeren in Celibon.

[1:43:10] En hierbij heb ik uit mijn eigen begroting ook geld beschikbaar gesteld voor het verbeteren van de situatie op de stortplaats en de uitvoering van de VTH-taken.

[1:43:17] En ook gisteren heb ik weer het bestuur van Bonaire opgeroepen

[1:43:22] om daadkrachtig en snel stappen te ondernemen om het stadplaatsbeheer te verbeteren.

[1:43:29] De volgende stap zou dan ook niet juridisch, maar beleidsmatig en financieel moeten zijn.

[1:43:33] Het mogelijk maken van daadwerkelijke uitvoering richting een structurele oplossing.

[1:43:38] En tot slot, de situatie bij Celibon Lagoon, die vraagt om urgentie, regie en volharding.

[1:43:45] De verantwoordelijkheid voor het realiseren van de concrete en duurzame verbeteringen ligt primair bij het bestuurscollege van Bonaire,

[1:43:52] De inwoners van Bonaire verdienen een veilige leefomgeving en een duurzame oplossing voor het afvalperieren.

[1:43:57] Daar blijf ik me ook onverminderd voor inzetten.

[1:44:02] Ik ga nu over naar de beantwoording van de vragen.

[1:44:04] Dat gaat u nog niet doen, want we gaan eerst interrupties hebben.

[1:44:08] Ik zag een aantal handjes omhoog gaan.

[1:44:10] Ik begin met mevrouw Michonne Derksen.

[1:44:13] Voorzitter, dank u wel.

[1:44:15] Ik vind het, sorry dat ik het zeg, een beetje een bevreemdende inleiding.

[1:44:23] Het is ook heel goed dat we dat juridische kader scherp hebben met elkaar, maar ik hoorde de staatssecretaris zeggen

[1:44:30] Dat je alleen die hele ladder en die eemde plaatstreding kan toepassen bij besluiten die het bestuurscollege moet nemen.

[1:44:37] En dan vraag ik me af, een bestuurscollege heeft de debatten met de Eilandraad, dus die worden toch opgedragen om een eilandelijke taak gewoon op een goede manier te doen.

[1:44:46] Die worden toch opgedragen door de Eilandraad om de ellende die er is, om dat dus op te lossen.

[1:44:52] Dus wanneer is het dan een besluit dat het bestuurscollege moet nemen?

[1:44:56] Dat moeten zij dus inderdaad gaan nemen.

[1:44:58] En ik hoor de staatssecretaris zeggen, nee het gaat hier om feitelijk handelen.

[1:45:03] Maar feitelijk handelen komt toch voor uit besluiten.

[1:45:05] Dus ik begrijp deze redenering niet en daarom begrijp ik die terughoudendheid niet.

[1:45:09] om hier te spreken van taakverwaarlozing waar je dus inderdaad via de Rijksvertegenwoordiger die ladder in gaat zetten om het dus daadwerkelijk op te gaan lossen.

[1:45:21] Wat vindt u daarvan de staatssecretaris?

[1:45:28] Die besluiten die

[1:45:29] ...die volgende wet zoals de Frontbes.

[1:45:34] En daar hebben wij ook mee te maken.

[1:45:36] Kijk, het is niet zo dat wij zomaar over allerlei vormen van wetgeving heen kunnen lopen.

[1:45:42] We hebben ook gewoon te maken met hoe die wetgeving ingericht is.

[1:45:47] Bij gemeenten hier in dit land is het ook niet anders.

[1:45:56] De gemeenten hebben gewoon eigenstandige taken.

[1:45:58] Dus dit is een eigenstandige taak van het openbaar lichaam Bonaire.

[1:46:04] daar volgt feitelijk handelen uit.

[1:46:07] Dat feitelijk handelen, dat is denk ik iedereen het hier mee eens, vinden we dat dat niet goed is.

[1:46:12] Dus een bestuurscollege van Bonaire wordt opgedragen datgene te doen wat ervoor zorgt dat het fouten feitelijk handelen of het niet feitelijk handelen, dat dat teniet wordt gedaan.

[1:46:25] En wat zouden anders besluiten zijn waarop een staatssecretaris van BZK wel die ladder in kan zetten en die in de plaatstreding kan starten?

[1:46:34] Als we hier iets wat we allemaal van zeggen, dit is evident, het in ieder geval niet nakomen van de te nemen besluiten of het niet nemen van de nodige besluiten.

[1:46:46] En dan hoor ik een terughoudendheid die ik echt niet begrijp, voorzitter.

[1:46:49] Sorry dat ik het nog een keer zeg.

[1:46:50] Nee, de staatssecretaris.

[1:46:53] Er is absoluut geen terughoudendheid.

[1:46:55] Wij proberen juist alles te doen om beweging in die zaak te krijgen.

[1:46:59] Op dit moment zien wij de grootste kans om op korte termijn de beweging te krijgen door de goede samenwerking te zoeken met dat bestuurscollege en daar ook gewoon hele harde afspraken mee te maken die we ook gewoon continu volgen.

[1:47:11] Dat is één kant van het verhaal.

[1:47:14] Als we echt willen ingrijpen, dan kunnen we ook de vergunning intrekken of weigeren.

[1:47:21] Moet ik hem even... Ja.

[1:47:39] Die reisvertegenwoordiger kan alleen maar in de plaats treden op zaken die het bestuurscollege daar besloten heeft.

[1:47:50] Maar dat is dus wel even het probleem.

[1:47:54] Daar is direct ook nog geen oplossing.

[1:47:55] Dus waar we met elkaar aan werken, je moet gewoon op dit moment kijken van wat zijn de meest optimale mogelijkheden om daar zo snel mogelijk beweging in te krijgen.

[1:48:06] Wat ik van belang vond is dat we in elk geval datgene waar het bestuurscollege voor verantwoordelijk is richting die CDBON en NV, dat ze de middelen daarvoor beschikbaar stelden.

[1:48:17] dat ze de materialen die nodig zijn om af te dekken en de zaken goed op te halen, dat ze die goed voor me gaan krijgen en dat ik er ook op toezie dat dat werkelijk gebeurt.

[1:48:26] Aan de andere kant gebeurt dat door de Rijksvertegenwoordiger ook, dat gebeurt door het ILT ook en dat gebeurt door het INW ook.

[1:48:33] Dus we zitten er van alle kanten wel bovenop, maar laat onverlet dat wij hebben wel juridische beperkingen om door te kunnen pakken af en toe.

[1:48:44] Dan ga ik naar mevrouw Dijk.

[1:48:50] Dank u wel, voorzitter.

[1:48:51] Als we het dan toch over de Rijksvertegenwoordiger hebben, is het dan een idee dat hij een oordeel kan geven over het IAT-rapportage en dat hij dat zo spoedig mogelijk deelt?

[1:49:04] Kunt u dat toezeggen?

[1:49:07] Eind februari.

[1:49:14] Ik begrijp goed dat... Ik vind hem zelf een bijzondere conclusie, maar als de staatssecretaris dat zegt, dan gaan we gewoon eind februari afwachten en dan zien we het verder.

[1:49:29] Gaat u verder, want ik zie geen andere.

[1:49:31] Jawel, mevrouw Nanninga heeft nog een interruptie.

[1:49:34] Jawel, want er zijn... Ik probeer te parafraseren, omdat er niet echt een helder antwoord op komt.

[1:49:40] Er zijn afspraken gemaakt.

[1:49:42] Dus er is een plicht tot handelen.

[1:49:44] Dat is tot nu toe niet uitgevoerd.

[1:49:47] En toen heeft de Rijkstegenwoordiger ingegrepen.

[1:49:49] Toen heeft de rechter weer gezegd, nee, dat mag niet.

[1:49:51] Er was nog niet genoeg tijd voor het OLB om zelf dingen te doen.

[1:49:57] We zijn een jaar verder.

[1:49:59] Wat de staatssecretaris zegt klopt, dat ze dus moeten handelen naar de gemaakte afspraken, maar dat gebeurt niet.

[1:50:06] Dat is het probleem.

[1:50:07] Dus daar moet nu op gereageerd worden.

[1:50:09] Dus er kan niet meer gezegd worden dat bepalen ze zelf.

[1:50:12] Dat is al bepaald, maar het wordt niet gedaan.

[1:50:16] Wat we hiermee te maken hebben, is dat we enerzijds hebben we het bestuurscollege wat een aantal taken heeft en waar ik afspraken heb gemaakt met het bestuurscollege waar ik scherp op toe zie dat die ook nagekomen worden.

[1:50:27] Dat is één kant van het verhaal.

[1:50:29] Twee is dat het ILT ook kijkt hoe het daar verder gaat en dat wordt ook door de Rijksvertegenwoordiger bekeken.

[1:50:35] En drie heeft ook de staatssecretaris van INW maatregelen genomen om een versnelling op een aantal concrete maatregelen mogelijk te maken.

[1:50:44] Dat is op dit moment de situatie om die voorgang erin te krijgen.

[1:50:49] Wat ik aan het begin van mijn verhaal geschetst heb, is dat wie het uiteindelijk ook gaat doen, als we tot een structurele oplossing willen komen, dan zullen er gewoon ook incidenteel middelen voor nodig zijn om die oplossing mogelijk te maken.

[1:51:05] En dat wil dus zeggen dat je moet zorgen dat je één, een tijdelijk stortvakje moet richten waar je goed mee aan de gang kunt gaan.

[1:51:14] Twee, dat je een nieuwe locatie moet maken waar die vuilverwerking plaatsvindt op een goede manier.

[1:51:24] Drie, dat je uiteindelijk ook overgaat tot het saneren van die landfill.

[1:51:30] Maar dat heeft wel een bepaalde volgordelijkheid.

[1:51:32] Dus eigenlijk lopen hier op dit moment drie trajecten.

[1:51:36] Het bestuurscollege wordt op de huid gezeten door ons om de dingen te doen die we afgesproken hebben.

[1:51:43] De Rijksvertegenwoordiger kijkt met het ILT of die bedrijfsvoering op de goede manier gebeurt en of die daar op in moet grijpen, ja of nee.

[1:51:51] En drie, INW probeert een versnelling te genereren door die proceduresample te maken.

[1:52:00] Dat is eigenlijk gewoon hoe we het nu met elkaar proberen op te pakken.

[1:52:03] En laat onverlet, als we echt stappen willen maken, dat we daar ook gewoon middelen en eventueel menskracht voor beschikbaar moeten hebben.

[1:52:13] Een korte interruptie.

[1:52:14] Daarna wil ik namelijk een ordevoorstel doen, gelet op de tijd.

[1:52:17] Eerst mevrouw Nanninga.

[1:52:18] Dank voorzitter.

[1:52:19] Nou ja goed, over middelen en mensen heb ik vragen gesteld.

[1:52:21] Daar zal vast antwoord op komen.

[1:52:23] Maar feit blijft dat alles wat de staatssecretaris zegt, met alle respect, dat zijn open deuren.

[1:52:28] Dat zijn namelijk afspraken die inderdaad gemaakt zijn.

[1:52:30] Daar wordt toezicht opgehouden.

[1:52:32] Dat is op zich ook een open deur.

[1:52:33] Het hele punt van toezicht houden is niet dat je constateert, oh, het gaat niet goed, maar dat er dan ook iets gebeurt.

[1:52:39] En dat is waar deze, ik durf al bijna te zeggen, commissie naar op zoek is.

[1:52:43] Dat toezicht, dat snappen we.

[1:52:44] Die afspraken snappen we.

[1:52:45] Dat snappen de mensen op Bonaire ook.

[1:52:47] Het punt van toezicht is dat je ook ingrijpt uit dat toezicht blijkt dat al die afspraken niet worden nagekomen.

[1:52:54] Wat gebeurt er dan?

[1:52:55] Helder, de staatssecretaris.

[1:52:56] Nou ja, dat is dus precies wat ik ook probeer uit te leggen.

[1:52:59] Er is ingegrepen op een bepaald moment door de rechters tegenwoordig.

[1:53:02] De rechter heeft dat teruggedraaid.

[1:53:04] Dus dan ga je in feite al een paar stappen terug, waardoor je eigenlijk op dat vlak weer op achterstand staat.

[1:53:09] Dan kun je afwachten wanneer dat weer gaat rollen.

[1:53:12] Maar je kunt ook met het bestuurscollege afspraken maken om gewoon de zaken nog

[1:53:16] in de versnelling te krijgen om daar toch ook nog concrete stappen in de tussentijd te zetten.

[1:53:21] Dus het is niet zo dat het een het ander uitsluit.

[1:53:24] Het is juist zo dat wij in de goede samenwerking met het bestuurscollege er echt op lopen te drukken dat daar een aantal zaken die we afgesproken hebben ook nagekandeld worden.

[1:53:31] Vervolgens wordt in de toezicht ook nog gekeken of er nog andere zaken zijn die niet deugen die het mogelijk maken om daar op een andere manier mee om te gaan.

[1:53:40] En INW die zorgt ervoor dat die tijdelijke mogelijkheden ook opgelost worden.

[1:53:45] Willen we naar een structurele oplossing toe, dan zullen we ook daar op een andere manier de mensenkracht en de middelen naast moeten zetten, maar dan zijn we nog weer een stap verder.

[1:53:54] U heeft nog vijf minuten en ik stel voor dat u alle antwoorden geeft die nog gegeven moeten worden.

[1:54:01] En daarna gaan wij samen als commissie kijken of er dan een twee minuten debat moet komen en of we nog een apart debat over Celibon moeten gaan organiseren, zeker als het ELT-rapportage binnen is.

[1:54:15] Maar ik geef u nu de ruimte om alle antwoorden te geven en dan gaan we daarna conclusies trekken.

[1:54:20] Hier is een vraag gesteld of taakverwaarlozing niet aan de orde is.

[1:54:26] Dat is begrensd door de WOL-BES op de door de wet gevorderde beslissingen.

[1:54:30] Dus niet op resultaat of handelend sturen.

[1:54:33] Bijvoorbeeld besluit tot gedogen.

[1:54:36] En het oordeel is aan de Rijksvertegenwoordiger.

[1:54:40] Dan vroeg de heer, dit is even de korte termijn maatregelen.

[1:54:45] De heer Seder die vroeg van wat gaan omwonende merken van de korte termijn maatregelen en welke maatregelen

[1:54:51] worden geherprioriteerd.

[1:54:53] De maatregelen zijn erop gericht de bedrijfsvoering van celibon en vee in de storplaats te verbeteren.

[1:54:59] Als celibon beschikt over het juiste materiaal en dit met voldoende personeel kan worden ingezet, worden de risico's rond de storplaats beperkt.

[1:55:06] Daarnaast werken we aan het inrichten van een tijdelijk startvak dat voldoende milieuvoorschriften en op deze manier kan de huidige afvalberg die voor zo ver problemen zorgt eerder worden aangepakt.

[1:55:15] Ik heb deze week met het bestuurscollege afgesproken dat aankoop van een compacter en het instellen van een nieuw beheerprotocol worden versneld.

[1:55:23] Het bestuurscollege gaat hier actief op toezien en grijpt direct in wanneer het niet wordt nageleefd.

[1:55:29] Dan vroeg mevrouw Michon, wat behelst de bestuursovereenkomst?

[1:55:34] Hoe is dat uitgevoerd?

[1:55:34] Hoe vinden we de bestuursovereenkomst, het toekomstbestendige plan of zijn er nog andere zaken?

[1:55:40] Graag een update van die beide moties.

[1:55:43] Ik heb voor de korte termijn afspraken gemaakt via de bestuurlijke afspraken.

[1:55:46] Die zien op het op orde brengen van de bedrijfsvoering van Celibon, korte termijn maatregelen bij de startplaats en een inzet van de Omgevingsdienst NL.

[1:55:57] Daarbij constateer ik ook dat er nadere plannen nodig zijn voor de lange termijn.

[1:56:00] Dat trek ik ook samen op met mijn collega's van INW en LVVN.

[1:56:04] Dit besluit moet voor 1 juli 2026 door het bestuurscollege worden genomen.

[1:56:08] Daarna zal ik u ook informeren, als mijn opvolger.

[1:56:12] Dan vroeg de heer Van der Brink de korttermijnmaatregelen.

[1:56:15] Welke aanvullende maatregelen zijn er sinds recent de brand genomen om herhaling te voorkomen?

[1:56:19] Achter de staatssecretaris is dit voldoende om te beheersen.

[1:56:23] Als gezegd, ik heb die afspraken de afgelopen dagen ook weer gehad.

[1:56:30] Naar aanleiding van die branden heeft Celibon per 20 januari 2026 een nieuwe werkwijze ingevoerd voor de startplaats.

[1:56:38] Een belangrijke maatregel daarin is dat inmiddels voldoende afdekmateriaal aanwezig is.

[1:56:43] Dagelijks wordt al die dag aangeleverde restafval afgedekt en alle dagen van de week

[1:56:52] is er een stortopzicht aanwezig.

[1:56:54] Daarnaast zorgen Célibon en het bestuurscollege voor de aankoop van nieuw materiaal, zoals die compactor.

[1:56:59] Door deze nieuwe werkafspraken wil Célibon de kans op het ontstaan van die nieuwe branden dan ook minimaliseren.

[1:57:05] Ik heb met het bestuurscollege afgesproken dat zij actief gaan toezien op het naleven van het nieuwe protocol waar ze nodig zijn.

[1:57:13] Ik heb dat met name ook afgesproken voor de weekenden, want dan schijnt er dus ook gestort te worden en niet afgedekt, waardoor die branden weer op gaan laden.

[1:57:21] De volgende afspraken gemaakt op 11 februari.

[1:57:25] Het bestuurscollege zorgt ervoor dat Celibon N.V.

[1:57:28] binnen twee weken een compacter bestelt of voorziet hierin wanneer dit niet door Celibon wordt gedaan.

[1:57:35] Het bestuurscollege legt binnen twee weken met Celibon N.V.

[1:57:38] een protocol vast hoe, wanneer, dagelijks, ook in het weekend de stortplaats moet worden afgedekt, wat voldoende voorraad afdekkend materiaal is en hoe groot die noodvoorraad moet zijn.

[1:57:50] 3.

[1:57:51] Het bestuurscollege gaat erop toezien dat dit afdekkingsprotocol wordt nageleefd en grijpt direct in wanneer het niet is gebeurd.

[1:57:57] 4.

[1:57:58] Het bestuurscollege gaat met de betrokken hulpdiensten GGD, Brandweer en RIVM verkennen wat er mogelijk is om ervoor te zorgen dat er op korte termijn metingen mogelijk zijn om de gezondheid van de bewoners te waarborgen bij incidenten.

[1:58:10] Het bestuurscollege komt terug op de planning voor deze verkenning en het BZK denkt mee waar mogelijk.

[1:58:15] En vijf, het bestuurscollege en de staatssecretaris hebben uitgesproken dat de uitvoering van de bestuursovereenkomst volgens planning verloopt.

[1:58:22] De gestelde termijnen zijn haalbaar voor het bestuurscollege en er zijn op dit moment geen grote knelpunten en er is geen extra ondersteuning nodig.

[1:58:30] Ik heb met ze afgesproken dat mocht daar veranderingen komen, dat zij daar zelf ook over communiceren dat ik dat niet op hoef te halen.

[1:58:37] Dat is dat deel.

[1:58:39] Dan heb ik interbestuurlijk toezicht en uitvoering.

[1:58:48] Daar vroegen de heer Seder, mevrouw Dijk, mevrouw Schilder, mevrouw Michonne Derksen en mevrouw Nanega.

[1:58:57] Begrijp ik goed dat het kabinet weigert in te grijpen, mede omdat het interventieladder is nog niet uitgelopen?

[1:59:01] Waarom is het niet veel eerder opgeschaald naar fase vier of vijf van die interventieladder?

[1:59:06] Nee, het kabinet weigert niet in te grijpen.

[1:59:08] Er wordt actief ingegrepen binnen de wettelijke katers.

[1:59:12] De waarnemend rijksvertegenwoordiger is eerder overgegaan dan in de plaatstelling, waarmee feitelijk fase 6 is bereikt.

[1:59:18] Deze in de plaatstelling is door de rechter vernietigd, waarna het toezichttraject is teruggezet naar fase 3.

[1:59:24] Daarna heeft de waarnemend rijksvertegenwoordiger in het bestuurscollege verzocht een verbeterplan op te stellen en hij ziet ook toe op de uitvoering hiervan.

[1:59:33] De meeste recente voorgangsrapportage wordt op dit moment beoordeeld.

[1:59:38] Op basis daarvan wordt bepaald of verdere opschaling noodzakelijk en juridisch houdbaar is.

[1:59:43] Daarnaast heb ik om het proces te versnellen bestuurlijke afspraken gemaakt en bied ik ondersteuning aan het lokaal bestuur.

[1:59:49] Tegelijkertijd vergt een structurele oplossing aanvolende beleids- en financiële besluiten.

[1:59:54] Even voor de inventarisatie, hoeveel antwoorden heeft u nog?

[1:59:59] Nog een stuk of vijf.

[2:00:04] Kunnen nog een paar minuten door en anders ga ik de staatssecretaris vragen om de vragen die zijn gesteld schriftelijk te beantwoorden.

[2:00:11] Kan dat snel?

[2:00:12] Ja, kijk maar even naar Jan in de tussentijd.

[2:00:15] Dan vroeg, hoe gaat het kabinet de capaciteit en expertise van het OLB verbeteren?

[2:00:19] Ik werk continu aan de versterking van de capaciteit van het OLB.

[2:00:22] Zo bied ik in de samenwerking met de VNG International

[2:00:26] en de Omgevingsdienst NL capaciteit en expertise ter beschikking om ook direct de uitvoeringskrachten te verbeteren, specifiek ook voor vergunningen, toezicht, handhaven rond milieu, natuur en bouwen.

[2:00:37] Daarnaast heeft het kabinet in de laatste jaren vrije uitkering substantieel te verhogen en daarmee kan het OEB zijn taken beter uitvoeren en tegelijkertijd heeft het tijd nodig om te realiseren.

[2:00:48] Dan vroeg mevrouw Schilder hoe ik kijk naar het functioneren van het bestuurscollege.

[2:00:53] Ik werk op verschillende onderwerpen veel in goed samen met het bestuurscollege van Bonaire.

[2:00:57] En tegelijkertijd zien we dat specifiek voor de omgang met afval dit niet goed gaat.

[2:01:02] Daarom heeft de Rijksvertegenwoordiger eerder ingegrepen en heb ik hier bestuurlijke afspraken gemaakt.

[2:01:07] Dan vroeg mevrouw Nanninga wat vindt de staatssecretaris van de totale rolvermenging bij het OLB, VTH, eigenaarschap, is dit wenselijk voor het bestuur?

[2:01:17] Het combineren van eigenaarschap en verantwoordelijkheden voor de vergunningverlening, toezicht en handhaving binnen één bestuurslaag is toegestaan.

[2:01:26] Vanuit het oogpunt goed bestuur is een duidelijke scheiding van rollen en verantwoordelijkheid wenselijk om onafhankelijkheid, geloofwaardigheid en handhaafbaarheid te waarborgen.

[2:01:35] Er is ook de reden dat wordt ingezet om de versterking van VTH via de Omgevingsdienst NL in een programmastructuur voor de aanpak van de problematiek bij Sillibon Lagoon buiten de reguliere lijn.

[2:01:46] Dan vroeg mevrouw Nanninga nog, komt er een onderzoek naar de bedrijfsvoering dat bindend is voor het BC?

[2:01:52] Is het een en ander duidelijk?

[2:01:56] En verwacht de staatssecretaris dat deze datum gehaald wordt?

[2:01:59] Het betreft een onafhankelijk onderzoek dat eerder is afgesproken in het kader van de gemaakte bestuurlijke afspraken.

[2:02:06] De uitkomsten van dit onderzoek zijn bindend voor het bestuurscollege.

[2:02:10] Op dit moment zijn er geen signalen dat de planning nog niet haalbaar is.

[2:02:14] Ik verwacht daarom ook dat de resultaten van het onderzoek halverwege maat beschikbaar zullen zijn met inachtneming van de zorgvuldigheid die bij een dergelijk onderzoek past.

[2:02:23] Dan vroegen we trouwens Turkije nog naar de maandelijkse voortgang.

[2:02:26] Kan de staatssecretaris een maandelijke update naar de Kamer sturen?

[2:02:29] Ik informeer uw Kamer al regelmatig over de voorgang, in ieder geval een keer per half jaar.

[2:02:36] Dat zal ik ook blijven doen.

[2:02:37] Wat mij betreft moet de energie nu gaan zitten in de uitvoering.

[2:02:40] Wanneer de situatie er aanlading toe geeft, zal ik uw Kamer extra informeren.

[2:02:52] Dan vroeg mevrouw Michon hoe...

[2:02:57] hoe het debat tussen de Eilandsraad en het Bestuurscollege verloopt.

[2:03:01] Ik heb gisteren nog intensief overleg gehad met het Bestuurscollege over de noodzaak om zo snel mogelijk tot een oplossing te komen.

[2:03:07] Zij delen dat beeld en zijn hier in overleg met de Eilandsraad.

[2:03:10] De Eilandsraad heeft ook herhaaldelijk het Bestuurscollege opgeroepen om tot een oplossing te komen.

[2:03:15] Recent hebben zij ook bijna 7 miljoen euro vrijgemaakt.

[2:03:19] Ik heb in de informele contacten roep ik het Bestuurscollege ook op om goed in gesprek te blijven met de Eilandsraad,

[2:03:25] dat ze ook wel via andere wegen proberen contact en informatie te krijgen.

[2:03:32] Is dat het?

[2:03:35] Oké.

[2:03:35] Dan vroeg mevrouw Tschagai, financiën en structurele oplossing.

[2:03:39] Kunnen beide staatssecretarissen toezeggen dat er geen financiële belemmeringen zullen zijn om zowel de tijdelijke als de structurele problemen op te lossen?

[2:03:46] Nou, antwoord is nee, dat kan ik niet.

[2:03:49] Ik kan niet toezeggen dat er geen financiële belemmeringen zullen zijn om zowel de tijdelijke als de structurele problemen op te lossen.

[2:03:56] Ik heb geen tijd voor een tweede ronde, maar ik wil wel ook als voorzitter aangeven dat de twee uur dat jullie hadden, of vier uur, nee, twee uur, dat het gewoon niet voldoende is gebleken om dit debat op een goede wijze te voeren.

[2:04:12] De antwoorden die zojuist zijn voorgelezen, mijn verzoek...

[2:04:16] ook namens de commissie zou zijn om die ook schriftelijk, omdat ze zo snel werden voorgelezen, om die schriftelijk te doen toekomen aan de overige Kamerleden, opdat zij zich, mocht er een twee-minuten-debat worden aangevraagd, wat ik verwacht, dat mee kunnen nemen.

[2:04:34] Kunt u dat toezeggen, staatssecretaris?

[2:04:36] Dan zorgen we er in ieder geval voor dat de antwoorden die zojuist zijn gegeven ook schriftelijk jullie kant op gaan.

[2:04:42] Dan kijk ik even naar de leden van de commissie, want ik heb twee suggesties, namelijk een twee minuten debat waarvan ik verwacht dat jullie hem willen, dat die in ieder geval gepland wordt.

[2:04:51] De heer Seder als eerste.

[2:04:53] Ja, ik zou graag een twee minuten debat willen inplannen en ik zou daarvoor, na het IOT, er vast misschien nog, en dan kijk ik even naar de collega's aan, die tweede termijn nog willen doen, maar dan met een nieuwe bewinster per persoon.

[2:05:05] Dan weet ik niet of we een heel nieuw debat moeten aanvragen, maar misschien in ieder geval die tweede termijn kunnen doen, vooraf dan die twee minuten debat met elkaar voeren.

[2:05:12] Dat zou in ieder geval mijn suggestie zijn, maar ik wil wel een twee minuten debat aanvragen.

[2:05:16] Ja, ik wil eigenlijk een twee minuten debat gewoon de eerste week na het reces.

[2:05:22] Nou ja, dat hoeft niet heel lang te duren, dus laten we dat verzoek wat mij betreft neerleggen bij de Griffipleinair.

[2:05:30] En ik zou wel willen voorstellen om gewoon een nieuw commissiedebat in te plannen met de nieuwe bewindspersoon, omdat ik denk dat de IOLT-rapportage misschien ook weer tot vragen aan de zijde van de Kamer leidt.

[2:05:42] Mevrouw Michonne-Derksen en dan mevrouw Nonnet.

[2:05:44] Ik begrijp dat de Rijksvertegenwoordiger eind februari besluit of erover moet gaan naar de volgende fase van die bestuurlijke interventieladder waar het heel erg over gaat.

[2:05:57] Dus ook even collega's hier aankijkend.

[2:06:00] Kijk, dan wil ik dat besluit graag weten en dan kunnen we dat ook meenemen.

[2:06:04] Dus als dat inderdaad zo is en ik hoop dat ook dan de staatssecretaris van bezit kader in de beantwoording ook nog kan bevestigen dat dat inderdaad eind februari dat besluit bij de Rijksvertegenwoordiger wordt genomen, dan hecht ik er wel aan dat we dat weten en dat we vervolgens weer met elkaar over het debat gaan.

[2:06:24] Voorzitter.

[2:06:26] In de commissieverband is het mij om het even of we een tweede termijn doen of een heel nieuw debat op dit punt, dat de meerderheid beslist.

[2:06:36] Maar ik zou dan daar wel heel graag ook dat onafhankelijk en bindende onderzoek bij betrekken, wat medium maart er is.

[2:06:43] Dat lijkt me dan wel raadzaam als we dan toch met z'n allen bezig gaan.

[2:06:46] Anders blijven we aan de gang, want dat onderzoek zou ook zomaar aan de knopingspunten kunnen geven tot een nader gesprek.

[2:06:52] Ik ga even een conclusie proberen te trekken.

[2:06:55] Er komt een twee minuten debat, zo snel als kan.

[2:07:00] En we gaan kijken of we een nieuw debat met twee nieuwe bewindspersonen kunnen laten inplannen nadat we zowel het ELT-rapportage als het onafhankelijke onderzoek hebben.

[2:07:10] Dat zal ergens in maart zijn en dan gaan we daar verder mee door.

[2:07:15] Ik had deze vergadering echt anders willen afsluiten, want ik weet dat het jullie laatste vergadering is in deze hoedanigheid.

[2:07:24] Dank voor alles wat jullie hebben gedaan.

[2:07:28] En hopelijk tot ziens in de toekomst.

[2:07:31] En ik wil ook de leden van de commissie heel erg danken voor jullie begrip in jullie inbreng bij dit best wel pittig debat.

[2:07:38] En we gaan elkaar weer treffen ergens snel na het reces.

[2:07:41] Tot ziens.

[2:07:42] Dank je wel allen.