Regeringsverklaring

[0:00:01] Aan de orde is het afleggen van de regeringsverklaring door de minister-president.

[0:00:06] Ik heet de nieuwe premier van harte welkom, net als alle ministers en staatssecretarissen, de Kamerleden, de mensen op de publieke tribune en iedereen thuis die dit debat volgt.

[0:00:18] Ik deel u mee dat de minister van Infrastructuur en Waterstaat vandaag niet aanwezig is vanwege zijn vaderschapsverlof.

[0:00:24] Wij wensen hem en zijn gezin een fijne kraanperiode.

[0:00:28] De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat sluit later vandaag aan in verband met een uitvaart.

[0:00:35] Het debat van vandaag markeert traditioneel de eerste ontmoeting tussen het nieuwe kabinet en de volksvertegenwoordiging.

[0:00:43] En nog meer dan eerdere keren schrijven we vandaag samen de eerste bladzijde van een nieuw hoofdstuk in onze parlementaire geschiedenis.

[0:00:51] En zoals gebruikelijk in ons staatsbestel ligt het zwaartepunt bij het parlement.

[0:00:55] En vandaag krijgt het nog een extra betekenis.

[0:00:58] Nederland heeft een minderheidskabinet.

[0:01:01] Dat betekent een nieuwe dynamiek tussen coalitie en oppositie.

[0:01:05] En dat het politieke proces misschien wel meer dan ooit hier in deze Kamer plaatsvindt.

[0:01:12] Politiek zoals politiek bedoeld is.

[0:01:14] In alle openheid, voor het oog van de kiezer.

[0:01:18] En ik wil van dit moment gebruik maken om iedereen te bedanken die een rol heeft gespeeld in de formatie.

[0:01:23] De verkenners, de informateurs, de formateur, de fracties en hun medewerkers.

[0:01:28] U heeft samen veel werk verzet.

[0:01:31] En u heeft daarbij ook oog gehad voor breedgedragen wens om tempo te maken.

[0:01:36] En voordat wij gaan luisteren naar de minister-president wil ik u aan herinneren dat tijdens het uitspreken van de regeringsverklaring geen interrupties zijn toegestaan, ook niet achteraf.

[0:01:47] Het is mijn genoegen om het woord te geven aan de minister-president.

[0:01:51] U heeft het woord.

[0:01:53] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:54] En ik realiseer me ook dat dit het enige moment is dat die spelregels gelden.

[0:02:00] Ja, exact.

[0:02:02] Voorzitter, ook namens het hele kabinet allereerst felicitaties aan de zojuist benoemde Kamerleden.

[0:02:08] Ik wens jullie heel veel succes en vooral ook plezier in het mooiste ambt dat je kan vervullen, namelijk het zijn van Tweede Kamerlid.

[0:02:15] En deze voltallige ploeg heeft er heel veel zin in om hier vandaag en morgen aanwezig te zijn, om inderdaad dat politieke debat in zijn pure vorm te aanschouwen, u aan te horen en ook te kijken wat we daarvan kunnen meenemen in ons dagelijks werk.

[0:02:30] Ik zag wat feedback op het tempo waarop ik de ministers en staatssecretarissen introduceerde bij de koning.

[0:02:36] Dat was niet zozeer omdat ik daar heel veel tempo aan het maken was, maar omdat al deze mensen stonden te trappelen om die oranje zaal binnen te komen, beedigd te worden en aan het werk te gaan.

[0:02:45] Dat doen we heel graag vanaf vandaag.

[0:02:48] Meneer de voorzitter, een van de meest wijze mensen die ik ooit heb ontmoet was Jan Terlouw.

[0:02:55] Mildheid en scherpte gingen bij hem hand in hand en dat werd nog sterker naarmate hij ouder werd.

[0:03:03] Een gesprek met Terlouw voelde vaak als een warm bad en examen doen tegelijkertijd.

[0:03:09] Ik heb me de laatste tijd onwillekeurig wel eens afgevraagd wat Jan zou hebben gevonden van de uitkomst van de formatie.

[0:03:16] Ongetwijfeld zou hij op onderdelen van het akkoord super kritisch zijn geweest.

[0:03:21] Maar ik hoop ook dat hij er iets in zou herkennen van zijn eigen woorden naar die iconische touwtje uit de brievenbus toespraak.

[0:03:29] Hij zei toen tegen de aanwezige jongeren in de studio.

[0:03:32] Ik heb een prachtig leven gehad.

[0:03:33] Ik wil dat jullie dat ook hebben.

[0:03:36] Voor mij is dat de essentie van wat politiek moet zijn.

[0:03:40] Politiek gaat over de toekomst, over hoe we die met optimisme en realisme tegemoet treden.

[0:03:46] Politiek gaat over een goed leven voor iedereen, inclusief de hoopvolle belofte dat kinderen het beter kunnen krijgen dan hun ouders.

[0:03:54] En het klopt dat je anders kunt kijken naar wat dan precies een goed leven is en welke politieke keuzes daarvoor nodig zijn.

[0:04:01] En toch ben ik ervan overtuigd dat de verschillen, als er erop aankomt, helemaal niet zo groot zijn.

[0:04:08] Want in de basis willen mensen hetzelfde.

[0:04:11] Een huis en een inkomen.

[0:04:13] Meekunnen doen via een opleiding, een baan of een eigen bedrijf.

[0:04:17] Een veilige omgeving en de zekerheid dat je niet meteen door het ijs zakt als het leven even tegen zit.

[0:04:23] Goede en toegankelijke zorg.

[0:04:26] Goed onderwijs.

[0:04:27] Een duurzaam en leefbaar land voor later en zo kan ik doorgaan.

[0:04:30] Maar de kern is dat we willen bouwen aan een beter Nederland.

[0:04:34] Een beter Nederland voor de politieman op straat, de onderwijzer voor de klas, de jonge boer in de melkput, de starter op de woningmarkt, de winkelier in de buurt en veel maar aan.

[0:04:44] En aan ons de opdracht dat de komende jaren dichterbij te brengen.

[0:04:49] Met heldere prioriteiten, concrete veranderingen en graag ook een beetje tempo.

[0:04:55] De keuzes daarvoor maken we in het coalitieakkoord.

[0:04:59] Allereerst de keuze voor investeringen in een sterke en innovatieve economie, in goed onderwijs, in defensie en veiligheid, in klimaat en duurzaamheid.

[0:05:09] Daarnaast maken we grote keuzes om los te trekken wat vastzit.

[0:05:14] Het stikstofbeleid, migratiebeleid, de woningmarkt, zodat Nederland weer vooruit kan.

[0:05:19] En dat betekent noodzakelijke keuzes durven maken, stoppen met problemen vooruit schuiven, zorgen dat de financiën op orde blijven en geen rekeningen doorschuiven naar later.

[0:05:30] En daar ook eerlijk over zijn, zodat goede zorg, een stevig sociaal vangnet en een fatsoenlijke oude dag ook straks nog voor iedereen beschikbaar zijn.

[0:05:41] En voorzitter, dan gaat het ook al snel over de beste manier om dat te bereiken.

[0:05:45] Wat ons betreft is er de komende jaren maar één manier.

[0:05:49] Samenwerking.

[0:05:50] Samenwerking in de politiek en met sociale partners.

[0:05:54] Met maatschappelijke organisaties en met de andere landen in het Koninkrijk.

[0:05:58] Met onze collega-overheden, provincies, gemeenten en waterschappen.

[0:06:03] Samenwerking als beste manier om resultaten te boeken die goed zijn voor heel Nederland.

[0:06:09] Ook voor de kiezers die niet op één van de drie coalitiepartijen hebben gestemd.

[0:06:14] en met de oog voor diepgewortelde opvattingen van andere partijen.

[0:06:19] Omdat democratie meer moet zijn dan de helft plus één.

[0:06:23] Zo willen wij werken.

[0:06:26] En wat niet werkt is als we in Den Haag de hele tijd alleen maar met onszelf bezig zijn.

[0:06:31] Dat hebben we nu wel lang genoeg geprobeerd.

[0:06:34] We moeten weg van de politiek van de vierkante millimeter, weg van het chagrijn, weg van elkaar constant de maat nemen.

[0:06:41] We zullen weer moeten leren luisteren naar elkaar en vooral naar de samenleving.

[0:06:47] We willen ook gebruikmaken van die kracht van de samenleving.

[0:06:51] Want er zit zoveel energie en betrokkenheid in mensen zelf.

[0:06:55] Nederland is een land van vrijwilligers, verenigingen, wijkinitiatieven en burenhulp.

[0:07:00] En dat moeten we koesteren en de ruimte geven.

[0:07:03] Dat betekent dat de overheid niet in de weg moet lopen, maar moet helpen en de juiste voorwaarden scheppen.

[0:07:10] Ons doel is een slagvaardige en slanke overheid die eenvoudig en betrouwbaar is.

[0:07:16] Een overheid die begrijpelijke taal spreekt en een menselijk gezicht laat zien.

[0:07:21] Dus niet tegenover mensen, maar ertussenin.

[0:07:25] Ik wil deze regeringsverklaring vooral benutten om antwoord te geven op één vraag.

[0:07:30] Wat voor kabinet willen we zijn?

[0:07:33] Het korte antwoord heb ik eigenlijk al gegeven.

[0:07:36] We willen een kabinet zijn dat grote keuzes maakt voor de toekomst, op basis van heldere prioriteiten.

[0:07:43] We willen een kabinet zijn dat hervormt en noodzakelijke knopen doorhakt, ook als die ingewikkeld zijn.

[0:07:49] We willen een kabinet zijn van samenwerking.

[0:07:53] Maar voordat ik daar meer over ga zeggen, ook vanuit mij een aantal woorden van dank.

[0:07:57] Aan Sybrand Buma en Wouter Koolmees en in het bijzonder aan Rianne Letschert, die ons met humor, onbevangenheid en af en toe ook een vaste hand door een ingewikkeld inhoudelijk formatieproces heeft geleid.

[0:08:09] En dank ook aan alle medewerkers van de Tweede Kamer en het bureau kabinetsformatie voor wie niets teveel was.

[0:08:15] En uiteraard dank ik ook de leden van het vorige kabinet voor hun inzet tot op het laatst.

[0:08:21] Speciaal mijn voorganger.

[0:08:24] Dick Schoof heeft op een bijzonder moment in onze parlementaire geschiedenis verantwoordelijkheid genomen.

[0:08:31] En die heeft hij tot de allerlaatste dag voluit gedragen.

[0:08:35] En daaruit blijkt maar weer dat lange afstandlopers volouders zijn.

[0:08:40] Ik wens hem het allerbeste, in het bijzonder ook bij het lopen van de marathon van Sydney.

[0:08:45] Dick, dank voor de afgelopen tijd.

[0:08:56] Voorzitter, ik denk dat weinig mensen zullen betwisten dat internationale veiligheid een grote en misschien wel onze eerste prioriteit moet zijn.

[0:09:06] Voor het eerst in decennia beseffen we ons dat onze vrijheid en veiligheid niet in beton gegoten zijn en ook niet gratis.

[0:09:14] In Oekraïne vallen nu vier jaar lang elke dag Russische bommen op woonwijken, energiecentrales en ziekenhuizen.

[0:09:24] Dat is geen ver van mijn bedshow, maar een concrete geweldsdreiging op slechts een paar uur vliegen.

[0:09:30] Voor het kabinet is het volstrekt duidelijk dat Nederland en Europa zich hier tegen moeten wapenen, samen met onze bondgenoten in de NAVO.

[0:09:39] Onze veiligheid is onze eigen verantwoordelijkheid.

[0:09:43] En met dit coalitieakkoord kiezen we daarom voluit voor doorgaande steun aan Oekraïnen en voor grote investeringen in defensie.

[0:09:52] We gaan dat ook wettelijk vastleggen, omdat een sterke defensie niet kan zonder zekerheid voor de lange termijn.

[0:09:59] En ook als we breder kijken, kunnen we er niet omheen.

[0:10:02] Geopolitiek is in korte tijd machtspolitiek geworden.

[0:10:06] In hoog tempo wordt de naoorlogse internationale rechtsorde aangevallen en afgebroken.

[0:10:13] Oude allianties zijn minder zeker.

[0:10:15] Nederland en Europa worden geconfronteerd met de afhankelijkheid van Big Tech, met een ingewikkelde relatie met China en met autocratische tendensen wereldwijd en zelfs ook binnen Europa.

[0:10:27] De vraag is, laten we ons dat overkomen of niet?

[0:10:31] Wat mij betreft is dat een rhetorische vraag.

[0:10:34] De Europese Unie heeft in het verleden bewezen dat een sterke democratie en rechtsstaat dé waarborg zijn voor vrede, veiligheid en voorspoed.

[0:10:44] Rechtszekerheid staat aan de basis van een sterke Europese economie waarin bedrijven met vertrouwen investeren zodat 450 miljoen mensen een goed leven kunnen opbouwen.

[0:10:55] En in Europa gaan waarde en welvaart samen.

[0:11:00] Er is dus geen enkele aanleiding voor Calimero-gedrag.

[0:11:05] Europa leert de taal van de macht te spreken en dat is ook hoog nodig.

[0:11:10] Wij geloven dat een sterk Europa en een sterk Nederland in elkaars verlengde liggen.

[0:11:15] En in die sterke, eensgezinde Europese Unie moet Nederland weer een drijvende kracht zijn.

[0:11:21] Zoals dat past bij een van de zes oprichters en de vijfde economie in de EU.

[0:11:27] Wat daar ook bij hoort is meer aandacht voor onze aanwezigheid in de wereld, inclusief extra geld voor het postenetwerk en ontwikkelingssamenwerking.

[0:11:35] Je moet aan tafel zitten om mee te praten.

[0:11:40] We investeren daarnaast in onze nationale veiligheid en in de kracht van onze democratische rechtsstaat.

[0:11:45] Iedereen heeft recht op een onbezorgd gevoel van veiligheid op straat en achter de voordeur.

[0:11:51] Dat vraagt onder andere om een goed toegeruste politie, maar ook om meer aandacht voor het tegengaan van huiselijk geweld en femicide.

[0:11:59] Het vraagt om extra inzet op cybersecurity en een weerbare samenleving, waarin mensen elkaar op buurtniveau vinden en helpen als de nood aan een man komt.

[0:12:09] We kunnen en mogen ook nooit accepteren dat onze rechtsstaat van binnenuit wordt ondermijnd door de georganiseerde misdaad.

[0:12:16] Of dat journalisten, advocaten en politici worden bedreigd.

[0:12:20] En we mogen nooit accepteren dat mensen in ons land zich uitgesloten voelen, zoals dat helaas nog te vaak het geval is.

[0:12:29] En daartegen zullen we als kabinet steeds in geweer komen en hopelijk niet alleen wij.

[0:12:34] Want in Nederland, in ons land, moet het niet uitmaken waar je woont, wat de kleur van je huid is, waar je wieg stond of die van je ouders, wat je gelooft of van wie je houdt.

[0:12:46] Dat is het fundament waarop we staan.

[0:12:50] Prioriteiten stellen en grote keuzes maken betekent in de politiek ook geld vrij maken voor de dingen die je belangrijk vindt.

[0:12:57] Dat zien we terug in de afspraken over wonen en infrastructuur, over landbouw, natuur en de stikstof aanpak, over energie en klimaat en over economie en onderwijs.

[0:13:07] Maar meer geld betekent natuurlijk niet dat alles morgen is opgelost.

[0:13:12] Er zijn geen gemakkelijke oplossingen voor ingewikkelde problemen.

[0:13:17] En ik ben ervan overtuigd dat mensen dat heel goed snappen.

[0:13:22] Meer geld is meestal ook niet de enige of de hele oplossing.

[0:13:26] Maar het kan wel helpen om naar die oplossingen toe te werken.

[0:13:30] Zeker in combinatie met minder regels, minder procedures en minder obstakels voor burgers en bedrijven.

[0:13:37] En dat is precies hoe we het de komende jaren willen doen.

[0:13:39] En ook hier is samen het toverwoord.

[0:13:43] Dus samen met bedrijven en kennisinstellingen willen we werken aan een stabiel ondernemingsklimaat dat uitnodigt om te investeren en te innoveren.

[0:13:52] Bijvoorbeeld door te werken aan meer capaciteit op het elektriciteitsnet en te investeren in infrastructuur.

[0:13:58] Bijvoorbeeld door het makkelijker te maken voor kleine bedrijven, vaak familiebedrijven, om personeel aan te nemen.

[0:14:04] En bijvoorbeeld door de oprichting van een nationale investeringsbank.

[0:14:08] Alleen al vanwege de snelle opmars van AI moeten we ons opmaken voor een nieuwe economie.

[0:14:14] En ook de klimaatopgave, die zo bepalend is voor de toekomst van onze jongeren, vraagt om nieuwe kennis en nieuwe toepassingen van die kennis.

[0:14:23] De start-up van vandaag kan namelijk het ASML van morgen zijn.

[0:14:27] En daarom moet talent de ruimte krijgen.

[0:14:29] Daarom moeten zelfstandigen de ruimte krijgen.

[0:14:32] Daarom moet ondernemerschap de ruimte krijgen.

[0:14:36] Want in de bedrijven worden de banen gecreëerd en de euro's verdiend waarmee mensen hun boodschappen en hun huur betalen.

[0:14:42] Waarmee ook zorg, onderwijs en andere voorzieningen worden gefinancierd.

[0:14:47] Om al die voorzieningen op pijl te houden, hebben we gezonde economische groei nodig.

[0:14:51] Een grotere koek is daarbij voor iedereen beter.

[0:14:55] En niet minder belangrijk, een baan brengt mensen ook persoonlijke ontwikkeling, zelfvertrouwen, een sociaal leven.

[0:15:02] We zullen daarom doen wat we kunnen om zoveel mogelijk mensen de kans te geven om mee te doen.

[0:15:08] Op de arbeidsmarkt en in die nieuwe economie.

[0:15:11] Er is nog altijd een schreeuwend tekort aan personeel, terwijl een miljoen mensen met een uitkering aan de kant staan.

[0:15:18] En geen misverstand.

[0:15:18] Een goed sociaal vangnet is onmisbaar en een belangrijke verworvenheid.

[0:15:24] Tegelijk zijn er genoeg mensen die dolgraag aan de slag willen, maar die nu vastzitten in een dolof aan regelingen.

[0:15:31] En die mismatch willen we aanpakken.

[0:15:33] Die knopen willen we ontwakken.

[0:15:35] We moeten van niet goed werkende stelsels naar werkende mensen.

[0:15:39] Dat begint aan de keukentafel met extra steun aan gezinnen.

[0:15:44] Het moet makkelijker worden om werk met kinderen te combineren.

[0:15:47] We willen dat ouders meer rust en zekerheid krijgen door verschillende kindregelingen samen te voegen.

[0:15:54] In het verlengde daarvan investeren we ook in het onderwijs.

[0:15:58] Want aan de voorkant van een goed functionerende arbeidsmarkt en een sterke economie en samenleving staat goed onderwijs.

[0:16:06] Kinderen en jongeren verdienen de best mogelijke start.

[0:16:09] Het land van morgen is immers hun land.

[0:16:12] En daarom investeren we over de volle breedte in hun toekomst.

[0:16:15] Van de basisvaardigheden lezen en schrijven en een sterkere positie voor het mbo tot meer geld voor wetenschap en onderzoek.

[0:16:25] Voorzitter, als er twee onderwerpen zijn die Nederland nu al veel te lang op slot zetten, dan zijn dat stikstof en wonen.

[0:16:34] Met alle gevolgen van dien.

[0:16:35] Zeker voor jongeren.

[0:16:37] Voor de jonge boer die het familiebedrijf wil overnemen.

[0:16:40] Maar ook voor de jonge starter op de woningmarkt die popelt om ergens zelfstandig een leven te beginnen.

[0:16:47] Als er ergens urgentie is om de mouwen op te stropen en aan de slag te gaan, dan is het wel op deze terreinen.

[0:16:54] Daarom gaan we samen met boeren, provincies en natuurorganisaties doen wat nodig is voor een landbouwsector van de toekomst.

[0:17:01] Voor natuurherstel en biodiversiteit en voor het op gang brengen van de vergunningverlening.

[0:17:07] We kunnen dat niet langer voor ons uitschrijven.

[0:17:10] De pot met geld voor de stikstofaanpak wordt weer goed gevuld.

[0:17:14] Nederlandse boeren verdienen ook een duidelijk perspectief.

[0:17:17] Ons land moet nu echt van het slot.

[0:17:20] We gaan ook samen met corporaties, bouwers en onze collega-overheden alles uit de kast halen om die doelstelling van 100.000 woningen per jaar met 30 grootschalige nieuwbouwlocaties in het land te halen.

[0:17:33] Met extra geld later in deze periode en met kortere en eenvoudigere procedures op korte termijn moet dat lukken.

[0:17:41] Dus ook letterlijk bouwen aan een beter Nederland.

[0:17:45] En ja, het coalitieakkoord bevat ook stevige hervormingen, zoals de verkorting van de WW, de verhoging van de AOW-leeftijd per 2033 en een rem op de zorgkosten.

[0:17:56] We hebben daar al eerder uitvoerig over gedebatteerd en ik twijfel er niet aan dat deze onderwerpen ook vandaag en morgen weer uitgebreid voorbij zullen komen.

[0:18:05] Het punt is dat nu niet kiezen op termijn nog meer pijn gaat doen.

[0:18:11] Als je mensen vraagt of onze kinderen en kleinkinderen later ook moeten kunnen genieten van een oude dag en van goede toegankelijke zorg, dan zegt iedereen ja.

[0:18:19] Natuurlijk willen we dat.

[0:18:21] Maar niemand vindt het fijn daarvoor nu een pas op de plaats te moeten maken.

[0:18:26] En toch.

[0:18:27] Toch moeten we de zorgkosten en de kosten van de vergrijzing beheersbaar houden.

[0:18:32] Alle deskundigen zeggen ons al jaren politiek, doe iets.

[0:18:37] En het beste moment om daarmee te beginnen was een paar jaar geleden.

[0:18:40] Maar het ena beste moment is vandaar.

[0:18:43] Niets doen betekent immers dat we de jongeren van nu opzadelen met onmogelijke financiële lasten en onhoudbare voorzieningen.

[0:18:51] En dat wil ook niemand.

[0:18:53] En daarom willen wij het kabinet zijn dat knopen doorhakt en die noodzakelijke keuzes wel maakt.

[0:18:59] Daar gaan we vanaf dag één mee aan de slag.

[0:19:01] Met u, met de zorgsector, met de sociale partners.

[0:19:05] Daarover gaan we in gesprek.

[0:19:08] Het asiel- en migratiebeleid gaat ook over noodzakelijke keuzes.

[0:19:13] Het is geen geheim dat de drie partijen in deze coalitie daar van huis uit behoorlijk verschillend naar kijken.

[0:19:20] Maar hoe lang heeft dit onderwerp het maatschappelijke en politieke debat al gegijzeld zonder dat er wezenlijk iets is veranderd?

[0:19:29] Hoe lang weten we al dat de manier waarop het nu is georganiseerd niet werkt?

[0:19:34] Er moet iets gebeuren.

[0:19:36] We willen de komende jaren rust brengen in de asielketen door drie dingen te bereiken.

[0:19:41] Een lagere instroom, fatsoenlijke opvang en zorgen dat kansrijke asielzoekers vanaf dag één mee kunnen doen door de taal te leren en te werken.

[0:19:51] Onze plannen zijn zowel streng als gericht op een asielketen die werkt.

[0:19:56] Het begint met een lagere instroom, omdat we zien dat ongecontroleerde migratie te veel vraagt van de draaggracht van de samenleving.

[0:20:04] Natuurlijk lossen we niet alle problemen ineens op, maar we gaan er wel meteen mee beginnen.

[0:20:09] Uitvoerende organisaties als IND en COA hebben lucht nodig en moeten weten waar ze aan toe zijn.

[0:20:15] Gemeentes moeten zich weer gesteund voelen door Den Haag.

[0:20:19] We moeten samenwerken met landen binnen en buiten Europa om het probleem zo dicht mogelijk bij de bron aan te pakken.

[0:20:25] Met als uiteindelijk doel grip op migratie in een asielsysteem waarin er altijd plek is voor mensen die vluchten voor oorlog, geweld of vervolging.

[0:20:38] Daarmee kom ik tot slot bij het kabinet van samenwerking dat we willen zijn.

[0:20:42] We realiseren ons heel goed dat de eerste verantwoordelijkheid daarvoor hier bij ons ligt.

[0:20:49] Wij zullen met goede voorstellen moeten komen.

[0:20:52] We zullen het gesprek opzoeken met maatschappelijke organisaties en de polder, met collega-overheden en de mensen overal in het land.

[0:20:59] En natuurlijk ook met u allen en de leden van de Eerste Kamer.

[0:21:04] We zullen goed luisteren en ons de blaren op de tong praten.

[0:21:08] En als het een keer niet lukt, of het net iets anders moet, dan moeten we daar als volwassen mensen mee omgaan.

[0:21:16] Natuurlijk, wij staan als coalitie gewoon voor onze plannen.

[0:21:21] Maar platgezegd, we moeten hier wel zaken doen met elkaar.

[0:21:25] Dus goede ideeën en slimme alternatieven zijn welkom.

[0:21:29] Als we maar met elkaar bereid zijn te doen wat nodig is.

[0:21:33] Als we met elkaar maar onder over durven zien dat Nederland niet gebaat is bij politici die stikken in hun eigen gelijk.

[0:21:40] En als we met elkaar maar kunnen werken volgens dat bekende woord van Jan de Koning.

[0:21:45] Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan.

[0:21:50] En ik geloof echt dat de mensen in Nederland daar naar snakken.

[0:21:54] Naar pragmatische politiek die bereid is compromissen te sluiten die ons land verder brengen.

[0:22:00] En u begrijpt voorzitter, de koffiemachines die staan al op te warmen.

[0:22:05] Tot slot voorzitter, één persoonlijke notie.

[0:22:08] Er is mij de komende jaren veel aan gelegen dat mensen weer gaan voelen dat de politiek er voor hen is.

[0:22:15] Juist ook de mensen die dat gevoel zo erg zijn kwijtgeraakt.

[0:22:20] En dat zijn er veel te veel.

[0:22:22] Ik hoop heel erg dat we de komende jaren erin zullen slagen om stap voor stap iets van het verloren vertrouwen in politiek en overheid terug te winnen.

[0:22:31] Jan ter Lau sprak in dat verband graag van een vertrouwensdemocratie.

[0:22:36] Hij vond door op iemand te stemmen geef je voor vier jaar het vertrouwen aan mensen zoals u en ik.

[0:22:43] Vertrouwen dat zij, wij hier dus, die stem voor iets goeds gebruiken.

[0:22:49] Maar dat werkte voor Tallau wel twee kanten op.

[0:22:53] Politici moeten omgekeerd ook laten zien dat ze vertrouwen hebben in de samenleving.

[0:22:57] En dat ze begrijpen dat vertrouwen krijgen ook een grote verantwoordelijkheid met zich meebrengt.

[0:23:03] Dat betekent dat politiek moet werken voor iedereen.

[0:23:06] En ik realiseer me heel goed dat dat snel en makkelijk gezegd is.

[0:23:10] Het waarmaken is een stuk moeilijker, maar het moet wel onze ambitie zijn.

[0:23:15] En ik hoop ook onze gezamenlijke ambitie van Kamer en kabinet.

[0:23:20] En ik zeg graag toe dat het nieuwe team hier in Valkazig daar maximaal voor zal inspannen.

[0:23:26] En dat ik vast van plan ben er als premier ook in voorop te gaan.

[0:23:31] Zo gaan we aan de slag.

[0:23:32] Met optimisme over de toekomst van ons land.

[0:23:35] Met realisme omdat niet alle problemen morgen zijn opgelost.

[0:23:39] En vooral in het vertrouwen dat politiek met elkaar meer oplevert dan tegenover elkaar.

[0:23:45] Dank u wel.

[0:23:56] Dank de minister-president voor zijn regeringsverklaring.

[0:23:59] Dan gaan we beginnen met de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

[0:24:02] Geen maximum aan een aantal interrupties vandaag, maar wel in reeksen van maximaal drie.

[0:24:09] Ik wijze ook op dat interrupties kort en bondig dienen te zijn.