Wetgevingsoverleg commissie Digitale Zaken ter behandeling van de ontwerpbegrotingen BZK, EZK en J&V, voor zover het onderwerpen betreft die zien op digitale zaken

[0:00:00] geweest!

[0:00:53] Ja, beste allemaal, we openen deze vergadering voor de vaste commissie voor digitale zaken.

[0:00:58] Aan de orde is het wetgevingsoverleg over de begrotingen BZK, EZ en JNV, voorzorg waar het onderwerpen betreft die zien op digitale zaken.

[0:01:07] En ik heet vooral vandaag bijzonder van harte welkom de bewindspersonen, staatssecretaris EZK Aerts en staatssecretaris van BZK, de heer Van den Burgh.

[0:01:16] Wat bijna toch een bob komt, dat u een hele week heeft gehad om zich volledig voor te bereiden in al die begrotingen.

[0:01:23] Ja, nee precies, zelfs niet eens een week.

[0:01:27] Inderdaad is het extra fijn dat u er bent.

[0:01:32] En natuurlijk ook van harte welkom aan mijn collega Kamerleden.

[0:01:36] We hebben vandaag in totaal zeven uur de tijd voor dit wetgevingsoverleg.

[0:01:42] Ik denk dat we in de eerste termijn beginnen met vier interrupties per fractie.

[0:01:47] en zorg dan ook als er een vervolgvraag is dat het echt een vervolgvraag is en hou het ook een beetje kort en dan kunnen we in de tweede termijn even kijken aan de hand van de beschikbare tijd die er nog is want meer dan zeven uur hebben we gewoon niet wat we met interrupties dan doen

[0:02:04] Dat is misschien een beetje voor de kijkers thuis en de mensen op de publieke tribune niet helemaal een begrip, maar we hanteren dus de sprekersvolgorde van de begrotingsbehandelingen en daarom moet ik even mevrouw Rijkowski van de VVD vragen om het voorzitterschap even over te nemen zodat zij het lid Katman van GroenLinks Partij van de Arbeid het woord kan geven.

[0:02:29] Dank u wel, voorzitter.

[0:02:30] Dat geef ik graag voor de inbreng.

[0:02:33] Als eerste het woord van mevrouw Katman, GroenLinks PvdA.

[0:02:35] Dank u wel, voorzitter.

[0:02:38] De digitale wereld staat in de fik.

[0:02:40] Miljarden euro's worden doorgesluisd naar het internationale grootkapitaal.

[0:02:44] Sociale media vergiftigt onze samenleving.

[0:02:47] Onze hele digitale overheid staat in de uitverkoop.

[0:02:50] Of het nou DigiD, de NS of de Belastingdienst is, Nederland draait bijna volledig op Amerikaanse computers.

[0:02:56] Bedrijven en overheden weten steeds meer van ons.

[0:02:59] Met één datalek ligt al onze informatie op straat, zoals we zien bij Odido en het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker.

[0:03:06] Er zijn miljoenen Nederlanders die digitaal in de steek worden gelaten, voor wie het internet ingewikkeld is, die er niet uitkomen met de lastige formulieren en websites van de overheid.

[0:03:15] Mensen die recht hebben op financiële steun, maar het niet krijgen omdat DigiDate ingewikkeld is.

[0:03:20] Nederlanders voor wie internet en een telefoontje naast alle andere hoge kosten gewoon te duur is.

[0:03:27] Kortom, we staan voor een gigantische klus met z'n allen.

[0:03:30] Mevrouw Aarts en meneer van den Burg, welkom in de Commissie Digitale Zaken.

[0:03:33] Ik zei het net al even als voorzitter, nu ook als lid van de fractie GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:03:38] Het is geweldig nieuws dat u er bent.

[0:03:41] Onze digitale wereld vraagt om een kabinet met een visie en daadkracht, met plannen, met geld en mandaat.

[0:03:46] Er is geen tijd te verliezen.

[0:03:48] En tegenover u zit een commissie met jeukende handen.

[0:03:52] Van links tot rechts hebben we de afgelopen jaren een koers uitgestippeld.

[0:03:55] Nederland moet los van het big tech infuus.

[0:03:57] We hebben een sterke tech-industrie nodig en we moeten Nederland digitaal veiliger maken.

[0:04:02] We knokken in Europa voor onze privacy en stevige wetten om het internet vrij en veilig te houden.

[0:04:07] We maken de overheid, de zorg en het onderwijs digitaal toegankelijk.

[0:04:12] In deze commissie is er geen gebrek aan denkkracht.

[0:04:14] Dat durf ik wel te zeggen.

[0:04:16] GroenLinks Partij van de Arbeid wil graag dingen in gang zetten.

[0:04:18] En we zitten hier niet om moeilijk te doen, maar vooral om dingen te bereiken.

[0:04:22] En daarom heb ik vandaag een aantal moties voorbereid en gedeeld ook met andere partijen.

[0:04:27] te beginnen met cyberveiligheid.

[0:04:29] Pas als dingen fout gaan, realiseren we ons het belang van digitale veiligheid.

[0:04:33] Vorige week zijn de gegevens van miljoenen Nederlanders bruut gelekt.

[0:04:37] Het is onderwerp van gesprek geworden.

[0:04:39] Dit weekend ging het op kringverjaardagen door het land vaak over de vraag, ben jij ook Odido-klant?

[0:04:45] En mensen zijn terecht bezorgd.

[0:04:47] nog nooit zoveel persoonsgegevens op straat terecht gekomen.

[0:04:50] Ik mag verwachten dat het kabinet er alles aan doet om slachtoffers te helpen en ook Odilo bij te staan.

[0:04:56] Een aanval op deze schaal is niet meer iets tussen een bedrijf en haar klanten.

[0:05:00] Dit is een zaak van nationaal belang.

[0:05:02] Kijk, 100% veilig, dat bestaat natuurlijk niet.

[0:05:05] Dat weten we allemaal.

[0:05:06] Geen enkel bedrijf kan je garanderen dat er nooit een cyberaanval zou komen.

[0:05:10] Het is daarom extra belangrijk om standaard digitale hygiëne toe te passen, zodat het risico zo klein mogelijk wordt.

[0:05:17] Doe je door goed databeleid, dat doe je door handhaving van bewaartermijnen, maatregelen tegen phishing en wat digitale vaardigheden te ontwikkelen op de werkvloer.

[0:05:24] Steeds meer bedrijven stellen bijvoorbeeld een digitale hulpverlener aan.

[0:05:28] Het is natuurlijk zorgwekkend dat dit kon gebeuren.

[0:05:30] Vanzelfsprekende veiligheidsregelen waren niet genomen.

[0:05:33] Er stond zoveel data opgeslagen en dat werd veel te lang bewaard.

[0:05:37] Mensen willen terecht weten waar ze aan toe zijn.

[0:05:39] En ik verwacht dat het kabinet open en eerlijk zal zijn over de gevolgen van de hack.

[0:05:43] En mijn vraag, hoe blijft u Nederland hierover informeren de komende tijd?

[0:05:48] En mensen willen ook meer dan alleen informatie, ze willen ook wat doen.

[0:05:52] Dat geldt met name voor kwetsbare groepen, voor wie het lekken van gegevens nog pijnlijke gevolgen kan hebben.

[0:05:57] Denk aan vrouwen in onveilige thuissituaties, waarvan de pre-g-gegevens zoals hun huisadres en telefoonnummer nu al op het darkweb staan.

[0:06:05] Dat is gewoon echt een onacceptabel risico.

[0:06:08] De Digitale Doleminas, dat is een groep vrouwen die zich inzet om de digitale wereld terug te winnen voor het publieke belang, heeft praktische tips gedeeld.

[0:06:16] Dataminimalisatie moet altijd het uitgangspunt zijn binnen organisaties.

[0:06:20] Zorg voor extra beveiliging van informatie van kwetsbare groepen.

[0:06:23] Stop met gedetailleerde verhalen opslaan over geweld en dreiging en communiceer transparant met tips gericht op verschillende doelgroepen.

[0:06:30] En wat ben ik blij dat je bij de digitale dolomina's terecht kan voor hulp en informatie.

[0:06:35] Maar dat zou je ook van de overheid verwachten.

[0:06:37] En daarom vraag ik het kabinet om het stappenplan van de digitale dolomina's te steunen.

[0:06:41] Welke stappen gaat dit kabinet zelf zetten om na een groot data-lek mensen gerust te stellen en praktische tips te geven?

[0:06:47] En kan dat ook met oog voor kwetsbare groepen, wiens informatie nog gevoeliger is?

[0:06:53] De tijd is eigenlijk rijp voor een nationaal plan voor digitale veiligheid.

[0:06:56] We moeten burgers op weg helpen en laten zien dat je dingen kan doen om jezelf te beschermen.

[0:07:01] Daarom pleit GroenLinks Partij van de Arbeid al langer voor een basispakket digitale veiligheid.

[0:07:05] Een nationale voorziening voor burgers met een soort digitaal EHBO pakket.

[0:07:09] Een VPN, een adblocker, een wachtwoordmanager en antivirus software.

[0:07:13] GroenLinks Partij van de Arbeid wil dat de overheid de touw in handen neemt.

[0:07:16] Ga optrekken, samen met bedrijven, om iets volledig nieuws te bouwen.

[0:07:19] Iets wat werkt voor iedereen.

[0:07:21] Gewoon één centrale plek voor je essentiële beveiliging.

[0:07:24] Bouw samen met Nederlandse ICT'ers een pakket open software, veiligheidssoftware en bied dat centraal aan.

[0:07:30] Op alle apparaten beschikbaar en gemaakt, met oog voor gebruiksgemak, zodat iedereen het kan gebruiken.

[0:07:35] Cyberveiligheid is helaas voor heel veel mensen niet bereikbaar.

[0:07:38] Het is te ingewikkeld om te installeren en er is zoveel op de markt dat je keuzestress krijgt of het is simpelweg gewoon te duur.

[0:07:45] In deze digitale wereld moet je veiligheid eigenlijk ook niet priv...

[0:07:48] privatiseren, daar zijn de uitdagingen gewoonweg te groot voor.

[0:07:53] En ik snap dat hier al een markt voor is, maar als die niet levert wat mensen nodig hebben om zich nu te beschermen, dan moet je wat nieuws doen.

[0:08:00] En ik vraag het kabinet om met me mee te denken over hoe zo'n basispakket digitale veiligheid eruit zou kunnen zien en op welke manier je dat kan realiseren.

[0:08:09] En daarmee kan je natuurlijk niet jong genoeg beginnen met digitale veiligheid.

[0:08:14] Laatst bleek uit onderzoek van onder andere stichting Hackshield dat minstens de helft van de jongeren online onveilige situaties meemaakt.

[0:08:21] Bijna 90.000 kinderen hebben meegedaan aan dat onderzoek.

[0:08:24] Een ongekend grote peiling.

[0:08:26] Dat moet ons aan het denken zetten.

[0:08:27] Je gunt ieder kind namelijk een veilige online omgeving met leuk sociaal contact.

[0:08:32] En daar moet je ze bij helpen.

[0:08:34] Maar voor veel mensen is het ingewikkeld om met hun kinderen over de online wereld te praten.

[0:08:37] Gelukkig zijn er organisaties zoals Hackshield die speelse lespakketten maken die honderdduizenden kinderen in het klaslokaal bereiken.

[0:08:44] Het blijkt dé manier te zijn om ingewikkelde situaties die kinderen meemaken online bespreekbaar te maken.

[0:08:50] En de grootste digitale talentjes worden ook nog beloond als een cyberhero.

[0:08:55] Een aantal daarvan worden de ethische hackers van de toekomst.

[0:08:58] Op 5 februari kwam Hackshield naar de Tweede Kamer om met ons te praten.

[0:09:02] Hoewel hun werk een groot succes is, blijft het financieel een uitdaging om snel op de laatste online trends te kunnen reageren.

[0:09:08] En hoe sneller er een nieuwe les is ontwikkeld, hoe beter die aansluit op wat jongeren echt meemaken.

[0:09:13] Hackshield kan per kwartaal een lespakket maken, maar dat kost geld.

[0:09:16] En momenteel krijgen ze alleen bijdragen van scholen, gemeenten en private fondsen.

[0:09:20] GroenLinks Partij van de Arbeid stelt vandaag voor om vanuit verschillende ministeries ook een steentje bij te dragen aan deze lessen die nu al talloze klaslokalen bereiken.

[0:09:29] Dat stellen we ook voor in de initiatiefnota Veilig Online, ingediend door onze oud-collega's Rozemijn Dral van de VVD en Marijke Koekoek van Volt, die ik binnenkort mede zal verdedigen.

[0:09:41] We pleiten daarin

[0:09:42] voor een structurele financiering van organisaties die werken aan digitale veiligheid.

[0:09:47] Laten we in de tussentijd alvast wat doen en bijdragen aan het werk van Hackshield.

[0:09:51] Het ontwikkelen van een lespakket kost 250.000 euro per jaar en dat kunnen we eigenlijk, al is het heus wel een groot bedrag, maar dat kunnen we ophoesten voor minstens dit komende jaar.

[0:10:01] In de initiatiefnota staan al voorstellen voor dekkingen, onbenut geld wat bestemd is voor digitale vaardigheden, preventie en cyberveiligheid, maar ik vraag de staatssecretaris graag om mee te denken over een geschikte dekking.

[0:10:12] En we hebben ook online echt wat te beschermen.

[0:10:15] Om onze cyberveiligheid te vergroten moeten we voorkomen dat er zo ontiegelijk veel data over ons rondslingert.

[0:10:20] Het is niet voor niks dat privacy een grondrecht is.

[0:10:23] Het recht op bescherming tegen de overmacht en datahonger van grote bedrijven en ook de overheid is in 2026 geval.

[0:10:30] essentieel belang.

[0:10:31] De allergrootste bedrijven ter wereld worden schatrijk van onze data.

[0:10:35] Het stelen, koppelen en doorverkopen van onze data is hun verdienmodel.

[0:10:38] Maar ook de overheid kan er wat van.

[0:10:41] Soms is het uit onkunde, omdat verouderde ICT-systemen het moeilijk maken gegevens te wissen of omdat databescherming op de werkvloer nog niet tussen de oren zit.

[0:10:49] Maar te vaak is het uit onwil, omdat zoveel data verzamelen van burgers ook wel heel handig blijkt te zijn als je mensen wil profileren of surveilleren.

[0:10:58] Een kabinet wat zegt voor digitale veiligheid te zijn moet een visie hebben over hoe we met de data van burgers omgaan.

[0:11:04] Goede databescherming is de allerbeste manier om cyberveilig te zijn.

[0:11:08] Als je dat goed wil doen moet je dus actief opkomen voor privacy en je altijd verzetten tegen massasurveillance.

[0:11:14] In nationale wetten, in ons beleid en ook in onderhandelingen over Europese regels moet Nederland knokken voor maximale cyberveiligheid.

[0:11:21] De Kamer heeft dit al bevestigd door keer op keer te stemmen voor het recht op end-to-end encryptie en te zeggen dat dit niet ontzeld mag worden en door het kabinet de opdracht te geven om in Europa kritisch te zijn op wetten die onze privacy kapot maken.

[0:11:34] Ik wil als Kamerlid zeker weten dat dit ook het uitgangspunt blijft van dit kabinet en daar zal ik een motie over indienen.

[0:11:41] Het kabinet is ambitieus op het gebied van digitale zaken.

[0:11:44] Althans, op papier staan er een hele hoop goede dingen.

[0:11:47] De afgelopen jaren hebben we die in de commissie vaak genoeg gezien.

[0:11:50] We roepen dan op, eigenlijk op papier, de wereldvrede uit en vervolgens verandert er in de praktijk gewoon niet heel veel.

[0:11:57] En ik wil voorkomen dat we straks allemaal weer in Groundhog Day terechtkomen.

[0:12:01] Een hoop belangrijke debatten zijn al geweest en de Kamer heeft al duidelijk gezegd welke kant het beleid op moet.

[0:12:07] Uw voorgangers schreven ook al de werkagenda waar de gedreven digitaliseren en de Nederlandse digitaliseringstrategie.

[0:12:13] De basis ligt er al en ik zou zeggen, doe daar de waslijst van aangenomen Kamermoties en initiatiefnotas van de afgelopen twee jaar bij, schiet er een nietje doorheen en ga aan de slag.

[0:12:23] En ik zal het ook met een motie voorstellen om dit te doen als het nodig is, hoor, want u kunt dat natuurlijk ook alvast zelf

[0:12:31] bestendigen.

[0:12:33] Een laatste kopzorg die ik graag wil oplossen zit hem in de centen.

[0:12:36] Ik ga straks nog wat meer dingen zeggen over de begroting, maar ik verklappen vast dat GroenLinks Partij van de Arbeid bezorgd is over het budget voor digitalisering.

[0:12:43] Er wordt al jaren geen geld vrijgemaakt voor de grote ambities voor ICT.

[0:12:47] Uw voorganger Eddie van Maren maakte al een berekening en

[0:12:49] Er is ongeveer 950 miljoen per jaar nodig voor de Nederlandse digitaliseringstrategie.

[0:12:55] Dat is hét grote plan voor een onafhankelijk digitaal Nederland.

[0:12:58] Dat wordt straks betaald door het Rijk samen met andere overheden en organisaties.

[0:13:02] Maar we hebben nog geen idee wat het Rijk bereid is te betalen.

[0:13:06] Wat we nodig hebben eigenlijk zijn digitale Delta werken.

[0:13:10] Deze tijd vraagt om een ongelofelijke transformatie van onze ICT zodat burgers er altijd op kunnen rekenen.

[0:13:16] Zonder investeringen blijft het bij overlegtafels en onderzoeken.

[0:13:20] Ik wil weten of dit kabinet bereid is om die keuze te maken.

[0:13:23] Met een motie zal GroenLinks Partij van de Abbert vragen om met Prinsjesdag duidelijk te maken welk deel van die 950 miljoen euro het Rijk zou gaan betalen en hoe we dat gaan doen.

[0:13:31] Pas als we die keuze maken kunnen we de dingen in gang zetten en Nederland digitaal veilig maken.

[0:13:35] Begrijp me niet verkeerd, ik ben dolgelukkig om hier tegenover een nieuw kabinet te zitten met frisse ideeën.

[0:13:41] Maar het allerliefst zat ik tegenover één minister van Digitale Zaken.

[0:13:45] Iemand die echt de politieke eindbaas is over onze ICT en al het digitale beleid.

[0:13:50] Zij is er niet gekomen en dat is doodzonde.

[0:13:52] Je kan het ook optimistisch zien, in plaats daarvan hebben we...

[0:13:55] twee staatssecretarissen van digitale zaken.

[0:13:59] De een gaat over het digitale beleid, de ander gaat over de digitale uitvoering.

[0:14:02] Het was een grote verrassing, moet ik bekennen, toen ik dat zag.

[0:14:05] We hebben nu een staatssecretaris van digitale economie en soevereiniteit.

[0:14:09] Zij is verantwoordelijk voor de infrastructuur en de autonomie, de digitale

[0:14:12] overheid, de digitale samenleving en de digitale dienst waar ik straks nog wat vragen over heb.

[0:14:17] En dan is er de staatssecretaris voor de Slagvaardige Overheid.

[0:14:20] Hij is de baas over AI binnen de overheid, informatieveiligheid, digitale toegankelijkheid en ICT-organisaties zoals SSC, ICT en Logius.

[0:14:28] Toevallig precies de dingen die zijn collega juist weer mag gaan coördineren.

[0:14:32] Er is ook een minister van Justitie en Veiligheid.

[0:14:34] Die mag dan weer gaan over de cyberveiligheid.

[0:14:36] Toevallig de enige digitale zaak

[0:14:38] waar wel wat geld voor lijkt te zijn.

[0:14:41] Zijn staatssecretaris gaat dan weer over het beschermen van data en de autoriteit bestoonsvergevens.

[0:14:46] Mijn punt is duidelijk, het is gewoon wat ingewikkeld geworden.

[0:14:49] Dit is voor mij als Kamerlid best wel lastig te volgen.

[0:14:51] Laat staan als je gewoon als burger meekijkt.

[0:14:54] En ik ga daarom deze ene keer wat vragen stellen over hoe jullie die rollen verdeeld hebben, zodat het daarna ook gewoon duidelijk is.

[0:15:00] Hoe is deze verdeling gemaakt?

[0:15:02] Waarom zijn bepaalde dingen binnen binnenlandse zaken belegd en andere weer bij economische zaken?

[0:15:07] Was het niet verstandiger geweest om zowel het beleid als de uitvoeringsorganisatie bij één bewindspersoon te beleggen, zodat één iemand helemaal de baas is?

[0:15:15] Wat zijn de voordelen van deze verdeling?

[0:15:18] Zijn er in de formatie adviezen gemaakt waarop deze verdelingen zijn gebaseerd?

[0:15:22] En zo ja, kunnen we die als Kamer dan ontvangen?

[0:15:25] Want dat zou de boel een stuk duidelijker maken.

[0:15:27] Op papier oogt het allemaal niet zo slagvaardig en efficiënt, maar ik hoop dat de staatssecretarissen het tegendeel bewijzen.

[0:15:33] Ik hoop voor ons en voor de bewindspersonen dat we straks niet voor elk debat weer iedereen samen moeten uitnodigen of nog meer bewindspersonen moeten uitnodigen.

[0:15:42] Is trouwens wel gezellig hoor.

[0:15:43] Maar als het nodig is, dan zullen we dat dus ook zeker doen.

[0:15:46] Eén ding hebben de staatssecretaris in ieder geval gemeen en dat is dat ze allebei eigenlijk geen geld hebben.

[0:15:51] Op de begroting niet en in de financiële bijlagen van de coalitieplannen niet.

[0:15:55] En dat is jammer, want de digitale ambities vallen en staan met de centen.

[0:15:59] Dus ik maak me daar echt zorg over.

[0:16:01] Hoe denkt het kabinet al die ambities waar te maken zonder geld?

[0:16:04] Wanneer kunnen we een stevig financieel voorstel verwachten?

[0:16:07] En het lijkt hier serieus wel als Groundhog Day, want elk jaar hebben we ditzelfde gesprek.

[0:16:11] Om als Kamerlid mijn werk te doen, moet ik weten hoe het geld wordt verdeeld, maar antwoord op de grote financiële vragen, die krijgen we heel vaak niet.

[0:16:19] En dus moeten we het doen met de kostenpost ICT, waarvan eigenlijk niemand me altijd goed kan vertellen wat dat is.

[0:16:25] Dus ik ga het nog een keer proberen.

[0:16:26] Wat gaan deze staatssecretaris doen om de Kamer meer inzicht te geven in de uitgaven op het gebied van digitale zaken?

[0:16:32] Gaan zij een stinkende best doen om bestaande budgetten voor digitalisering zoveel mogelijk samen te brengen en duidelijk inzicht te geven in waar dat voor wordt gebruikt?

[0:16:41] En gaat het kabinet komen met één begroting voor digitale zaken, zodat we politieke besluiten kunnen nemen over hoe het geld verdeeld wordt voor dit onderwerp?

[0:16:49] Dan de autonomie.

[0:16:50] GroenLinks Partij van de Arbeid strijdt voor een sociaal, groen en digitaal Nederland.

[0:16:54] Digitalisering is nooit een doel op zich, maar een middel om de macht in onze samenleving eerlijker te verdelen.

[0:17:00] Het is een manier om duurzame innovatie aan te jagen, om onze economie sterk en onafhankelijk te maken, zodat die werkt voor mensen en niet voor het grote geld.

[0:17:08] Over dat laatste lees ik hele mooie woorden.

[0:17:10] Nog nooit heeft een kabinet zo stellig gezegd dat we digitaal autonoom moeten worden.

[0:17:14] En dat is goed, want dat is precies waar de Kamer het van links tot rechts over eens is.

[0:17:19] Ik herken een hoop punten van mijn initiatiefnota uit 2024, Wolken aan de horizon, die ik samen met oud-Kamerlid Jens Dijkstra schreef over cloud onafhankelijkheid.

[0:17:28] En ook de brede oproep van partijen uit het stuk Ons digitaal fundament is heel goed aangekomen.

[0:17:33] De centrale digitale dienst die we graag willen, die gaat er gewoon komen.

[0:17:37] De invulling van de digitale dienst, dat is nog wel een uitdaging.

[0:17:40] Ik ben benieuwd hoe het kabinet dat op gaat pakken.

[0:17:43] Hoe zien de staatssecretarissen één digitale dienst voor zich?

[0:17:46] Welke competenties moeten in zo'n digitale dienst terechtkomen voor het beste resultaat?

[0:17:50] Welke ICT-organisaties gaan mogelijk op in zo'n digitale dienst?

[0:17:54] Is het aan de staatssecretaris Slagvaardige Overheid of voor de staatssecretaris Digitale Economie om dit vorm te geven?

[0:18:00] Is het kabinet bereid om verschillende opties aan de Kamer voor te leggen, zodat er een politiek debat kan zijn over de voor- en nadelen van verschillende uitwerkingen?

[0:18:08] Over autonomie heeft de Kamer ook genoeg gezegd.

[0:18:10] Vorig jaar hebben we hier vaker debatten over gehad, met als uitkomst een stevige opdracht.

[0:18:14] Maak van de overheid een marktmeester die alternatieven voor big tech inkoopt.

[0:18:18] Stop met onnodige migraties naar de Amerikaanse cloud.

[0:18:21] Maak een plan B en een exitstrategie voor de ICT waarvoor we nog afhankelijk zijn.

[0:18:26] Ga samen met Nederlandse bedrijven een veilige reiscloud bouwen en stel een doel.

[0:18:30] In 2029 moet 30% van de clouddiensten van de overheid in Nederlandse Europese handen zijn.

[0:18:36] Dit waren moties van mij en mijn collega's en ik vraag het kabinet om ze uit te voeren.

[0:18:40] Kan de staatssecretaris uitleggen hoe zij dat gaan doen en hoe ze daadwerkelijk anders gaan doen dan de voorgangers zodat de plannen van de Kamer ook worden uitgevoerd?

[0:18:49] Dan de jongeren, want verder is het goed dat het kabinet plannen heeft voor de online veiligheid van jongeren.

[0:18:54] Het internet hoort veilig, leuk en vrij te zijn.

[0:18:57] Maar door de gierigheid en de machlus van Big Tech raken we eigenlijk steeds meer vrijheid kwijt.

[0:19:02] De techbro's van Trump pompen sociale media vol met haat en nepnieuws.

[0:19:06] Algoritmes maken ons verslaafd aan onze telefoons, zodat er nog meer data van ons kan worden gestolen.

[0:19:11] Inmiddels weten zowel de techbedrijven als de cybercriminelen alles van ons.

[0:19:16] Het is keihard nodig dat we de macht van Big Tech openbreken met strenge wetten in Nederland en in Europa.

[0:19:22] Maar GroenLinks Partij van de Arbeid beseft volledig dat het prikken is in een wespennest, want de techlobby en de furie van Trump liggen op de loer.

[0:19:29] Jaarlijks geeft Big Tech zo'n 150 miljoen euro uit aan lobby in Brussel.

[0:19:33] Amerikaanse ambassadors hebben de opdracht gekregen om te lobbyen tegen de Europese internetwetten.

[0:19:38] Het huis van Afgevaardigd heeft zelfs de frontale aanval geopend op onze toezichthouder, de ACM en NGO's die zich inzetten voor privacy, omdat het in strijd is met de belangen van Elon Musk en Mark Zuckerberg.

[0:19:49] We moeten bereid zijn om die strijd aan te gaan, want we kunnen hem winnen.

[0:19:52] Beter nog, we moeten hem winnen voor de digitale veiligheid, de privacy en de vrijheid van onszelf en van onze kinderen.

[0:19:59] En de Kamer is hier al heel lang duidelijk over geweest.

[0:20:01] Er moet een Europees en anders een Nederlands verbod komen op verslavende algoritmes.

[0:20:06] We moeten de internetwetten volop blijven handhaven en ze ook versterken.

[0:20:10] Kom met een digitale kijkwijze, zodat kinderen en opvoeders weten wat de risico's zijn van online platforms.

[0:20:15] Kan het kabinet vertellen hoe ze deze wensen van de Kamer gaan uitvoeren en wanneer we actie kunnen verwachten?

[0:20:21] Wat mist er nog?

[0:20:22] Nou, dit waren allemaal dingen om uit te werken, wat het kabinet op papier al belooft.

[0:20:25] En helaas zijn er ook een paar dingen die ik volledig mis en waar ik de aandacht voor wil vragen.

[0:20:30] En dan is het klaar hoor.

[0:20:33] Te beginnen met digitale inclusie.

[0:20:36] Digitalisering is een kans, zolang iedereen de kans krijgt om ervan te profiteren.

[0:20:40] Maar we weten dat het tegenovergestelde ook waar is.

[0:20:43] Voor zo'n 4 miljoen Nederlanders is online dingen regelen wel eens lastig.

[0:20:46] Voor 2,5 miljoen mensen is dat eigenlijk structureel een probleem.

[0:20:51] Er zijn te veel mensen in Nederland die digitaal in de knel zitten.

[0:20:54] Al jaren strijd ik voor informatiepunten digitale overheid, de IDO's, de plek waar je alle vragen kan stellen over het internet.

[0:21:01] Er zijn al honderdduizenden, honderden van in Nederland in allerlei bibliotheken en buurthuizen.

[0:21:06] Toen het vorige kabinet hierop wilde bezuinigen, wist de Tweede Kamer het met veel moeite terug te draaien.

[0:21:11] En ik ben daar ongelooflijk blij mee, maar het is niet genoeg.

[0:21:14] De IDO's redden...

[0:21:15] Namelijk gewoon mensenlevens.

[0:21:17] Dat heb ik met mijn eigen ogen gezien toen ik een paar dagen meeliep met de IDO in Rotterdam.

[0:21:21] Er kwam een dwars doorsnede van Nederland binnen.

[0:21:23] Jong, oud, man, vrouw en allerlei achtergronden.

[0:21:27] Eén meneer blijft er nog steeds bij.

[0:21:28] Hij was 67, had last van een hartkwaal.

[0:21:31] Was soms dakloos, maar altijd thuisloos.

[0:21:33] Het lukte hem niet om een AOW digitaal aan te vragen.

[0:21:35] Dat geld had hij hard nodig en een IDO-medewerker hielp hem die aanvraag doen.

[0:21:39] Hij werd niet doorverwezen, maar direct geholpen.

[0:21:42] En ik ben er echt van overtuigd dat dit zijn leven heeft gered.

[0:21:44] De IDO's zijn een voorbeeld van hoe je mensen op weg helpt zonder bureaucratisch gedoe.

[0:21:49] In die loketten wordt geweldig werk gedaan voor een hele kleine prijs.

[0:21:52] Aan de staatssecretaris vraag ik daarom nogmaals het volgende.

[0:21:55] Hoe zien zij de rol van de IDO's in een steeds digitaler Nederland?

[0:21:58] Heeft de kabinet de ambitie om de ido's nog verder te versterken, zodat nog meer mensen hun vragen ergens kwijt kunnen en goed geholpen kunnen worden?

[0:22:06] Is het kabinet bereid om te kijken of de ido's een plekje in de wet kunnen krijgen, zodat per wet geregeld is dat burgers recht hebben op deze dienst?

[0:22:13] Maar laten we wel wezen, de digitale wereld is niet alleen ingewikkeld, het is ook nog eens flink duur.

[0:22:18] reken het maar bij elkaar op.

[0:22:19] Je eigen telefoon, alle apparaten die je kinderen nodig hebben voor school en ook het internet-aument zelf en genoeg mobiele data.

[0:22:26] Voor veel gezinnen in armoede is dat echt veel te veel.

[0:22:29] Internet is volgens GroenLinks Partij van de Arbeid een basisvoorziening, want zonder verbinding val je al snel buiten de boot.

[0:22:35] Ik heb in 2024 daarom een motie ingediend om samen met de internetproviders in gesprek te gaan om betaalbaar internet te regelen voor huishoudens in armoede.

[0:22:43] Is die motie inmiddels uitgevoerd?

[0:22:45] Op welke manier zorgen we ervoor dat

[0:22:47] dat elke Nederlander internet heeft, ongeacht de dikte van je portemonnee?

[0:22:51] Is het kabinet met GroenLinks Partij van de Arbeid eens dat internet een basisvoorziening is?

[0:22:55] Wat gaat het Kamer het doen om ervoor te zorgen dat niemand wordt buitengesloten van de digitale wereld?

[0:23:00] De digitale kloof noemt zich ook voor in de cyberveiligheid.

[0:23:03] Stichting Allemaal Digitaal deelde daarover een belangrijke waarschuwing.

[0:23:07] Er is een grote groep mensen die straks...

[0:23:09] die hun toegang verliezen tot hun bankrekening en DigiD, doordat Android en Apple de besturingsstofware van oude smartphones niet meer bijhoudt.

[0:23:17] Een andere groep kan die updates nog wel installeren, maar vindt dat heel ingewikkeld.

[0:23:21] Kortom, wat gaat de overheid doen om mensen te laten weten dat hun telefoons mogelijk verouderd raken en dat veiligheidsupdates noodzakelijk zijn?

[0:23:29] En dit speelt nu, want het speelt in maart en het is vandaag 2 maart.

[0:23:33] Hoe zorgt dit kabinet ervoor dat nieuwe hardware, zoals een gebruiksvriendelijke telefoon om zaken mee te kunnen doen met zorg en de overheid, bereikbaar is voor alle huishoudens?

[0:23:41] Dan nog iets wat mist in de kabinetsplannen, een visie op online rechten.

[0:23:46] Ik had het er al over, privacy is geen luxe, maar broodnodige cyberveiligheid.

[0:23:50] Dit is een onderwerp waar het kabinet en de Tweede Kamer wel vaker op botsen.

[0:23:53] Denk aan het voorstel in Brussel voor chatcontrole, oftewel de sesamverordening.

[0:23:58] Het is volstrekt onacceptabel dat heel Europa te maken zou krijgen met massasurveillance en dat al onze appjes gescand moesten worden.

[0:24:05] De Kamer heeft meermaals gezegd dat mag nooit gebeuren.

[0:24:08] Eind vorig jaar heeft de Kamer nog een voorbeeld gemaakt om de omnibuswetten van Europa.

[0:24:13] In dit dereguleringspakket van de Europese Commissie zitten plannen om privacywetgeving en AI-regelingen te verzwakken.

[0:24:20] De Kamer heeft het kabinet op pad gestuurd met harde voorwaarden om dat te voorkomen.

[0:24:24] Maar in de plannen van het kabinet lees ik niks over dingen zoals het recht op end-to-end-incryptie of het beschermen van online anonimiteit.

[0:24:31] Er staat zelfs dat het kabinet de omnibuswetten steunt, terwijl de Kamer toch duidelijk heeft gezegd dat het niet ten koste mag gaan van belangrijke rechtsbescherming.

[0:24:40] Kortom, ik vraag aan dit kabinet wat is de visie op het recht op end-to-end encryptie en online anonimiteit?

[0:24:46] Hoe kijkt dit kabinet naar de Europese CESA-verordening, dat plan voor chatcontrollen en de waarschuwing van de IVD dat dit onze nationale veiligheid zou aantasten?

[0:24:54] En steunt dit kabinet de omnibus digitaal en de omnibus AI?

[0:24:59] Dan zijn er nog allemaal keuzes die gemaakt moeten worden over de infrastructuur.

[0:25:02] We moeten namelijk als een speer gaan investeren in nieuwe zeekabels.

[0:25:05] Niet voor niks droeg ik met Prinsjesdag de zeekabelhoed die nu elk jaar doorgegeven gaat worden aan een ander digitaal kamerlid.

[0:25:12] De markt heeft namelijk gefaald.

[0:25:14] Het lukt de private partijen maar niet om zeekabels aan te leggen.

[0:25:17] Als de overheid op haar handen blijft zitten,

[0:25:19] worden we door al onze buurlanden ingehaald en komt er straks nooit meer een zeekabel naar Nederland.

[0:25:24] Onze kabels zijn oud en worden binnenkort ontmanteld.

[0:25:27] Dus wat gaan we doen?

[0:25:28] Staan kijken terwijl onze digitale infrastructuur in elkaar zakt of gaan we ambitieus investeren in datakabels?

[0:25:34] De Kamer heeft allerlei moties aangenomen die oproepen om nieuwe kabels in Nederland aan te landen.

[0:25:39] Eentje spreekt uit dat we een Arktische zeekabel naar Nederland willen halen met publieke financiering.

[0:25:44] Eentje vraagt om de Fart North Fiber hierheen te halen.

[0:25:47] En nog eentje vraagt om een plan om Caribisch en Europees Nederland te verbinden met een nieuwe zeekabel.

[0:25:52] Ik ben wel benieuwd wat het kabinet met deze aangenomen moties gaat doen.

[0:25:55] Gaan de staatssecretaris geld vrijmaken op de volgende begroting voor digitale infrastructuur en het aanleggen van deze nieuwe kabels?

[0:26:02] Zijn we het met elkaar eens dat de markt die kabels niet gaat leggen, maar dat we met publieke investeringen wel stappen kunnen zetten?

[0:26:08] Gaat het kabinet de publieke financieringsopties, die zijn uitgewerkt naar aanleiding van mijn motie, ook echt verder uitwerken en gebruiken hiervoor?

[0:26:15] Ook voor AI-infrastructuur tikt de tijd maar door.

[0:26:18] In dit voorjaar worden er vijf AI-gigafabrieken aanbesteed in Europa.

[0:26:22] Dit is een enorme hoop rekenkracht die we kunnen realiseren met Europees geld.

[0:26:26] Nederlandse spelers bereiden zich ook voor om mee te gaan doen, maar het is onduidelijk of het Rijk ook iets gaat doen.

[0:26:32] Daarom vraagt de staatssecretaris, hoe kijkt zij naar de komst van een AI-gigafabriek naar Nederland?

[0:26:36] Wat zou de rol zijn van zo'n gigafabriek in de digitale infrastructuur in Nederland?

[0:26:40] Steunt het kabinet dat plan?

[0:26:42] En wat gaan ze doen om het succesvol naar Nederland te halen?

[0:26:45] Een sterke infrastructuur houdt ons veilig.

[0:26:47] Het is nodig dat Defensie ook aan tafel zit als er gepraat wordt over zeekabels en soevereine datacenters.

[0:26:53] Beter nog, de Kamer heeft met een motie ook gevraagd om Defensie structureel te betrekken bij digitalisering.

[0:26:59] Hoe gaan deze staatssecretarissen samenwerken met hun Defensie-collega's om in het nationaal belang de digitale infrastructuur te versterken?

[0:27:06] is een optie om bepaalde...

[0:27:08] Ik ga toch even onderbreken.

[0:27:10] U heeft natuurlijk dus een WGO, u mag onbeperkt spreken.

[0:27:13] U had, wat ik wel even wil aangeven, u had 30 minuten opgegeven voor eerste en tweede termijn bij elkaar.

[0:27:18] U zit op 25.

[0:27:19] U mag natuurlijk zolang u wil, maar even ter verwachtingsmanagement, hoeveel moet u nog ongeveer?

[0:27:25] Ik ben bijna klaar.

[0:27:25] Oh, oké.

[0:27:26] Gaat uw gang.

[0:27:27] Ik lig helemaal op schema, wat als op mijn eigen schema?

[0:27:32] Dus de vraag was van hoe gaan deze staatssecretarissen samenwerken met hun Defensie-collega's om in het nationaal belang de digitale infrastructuur te versterken en is het een optie om bepaalde projecten samen met Defensie te financieren?

[0:27:43] En zo ja, welke projecten zouden dat kunnen zijn?

[0:27:47] afronden, maar niet voordat ik dit laatste belangrijke punt maak.

[0:27:51] In de plannen van het kabinet staat niks over digitalisering in Caribisch-Nederland.

[0:27:55] Bonaire, Sint-Eustatius en Saba lopen nu al tegen de limieten van de digitale infrastructuur aan.

[0:28:00] En als we goede ICT-plannen maken voor Europees-Nederland, wordt elke keer eigenlijk weggekeken van hoe we die voor Caribisch-Nederland ook laten werken.

[0:28:08] Kabinet na kabinet belooft dat de digitale dienstverlening in het hele Koninkrijk gelijk moet zijn.

[0:28:13] Dat is gelijkwaardigheid.

[0:28:15] Maar elke keer dat er een datawet of ICT-wet wordt gemaakt, wordt Caribisch Nederland vergeten.

[0:28:20] De schouders worden opgehaald, want het is duur of ingewikkeld.

[0:28:23] En daarom dien ik vorig jaar een motie in die unaniem is aangenomen om de privacybescherming in heel het Koninkrijk op een gelijk niveau te krijgen.

[0:28:30] En dat vraagt om forse investeringen in betere ICT op de Caribische eilanden.

[0:28:34] Daarover gaat mijn laatste vraag aan het kabinet.

[0:28:36] Wat is de visie van dit kabinet op digitalisering in de hele koninkrijk?

[0:28:40] Wat gaat het kabinet doen om de digitale infrastructuur en ICT op Caribisch-Nederland te versterken?

[0:28:45] Kunnen we dan van dit kabinet verwachten dat wetgeving over digitalisering ook altijd van toepassing wordt in Caribisch-Nederland?

[0:28:52] Het mag duidelijk zijn, dit worden geen saaie jaren op het gebied van digitale zaken.

[0:28:55] Er is nauwelijks nog een hele wereld te winnen.

[0:28:57] Ik kijk er oprecht naar uit om met dit kabinet samen te werken om eigenlijk al die goede ambities waar te maken.

[0:29:03] En ja, er bestaat wel degelijk zoiets als een linkse cloud en rechtse wifi.

[0:29:07] Het hoort ook in de politiek dat je van mening verschilt, maar in deze commissie geldt dat voor zo'n 20% van de onderwerpen, en laten we ook met z'n allen gewoon blijven kijken naar die 80% van de dingen waar we het eigenlijk van links tot rechts echt allemaal achter staan, maar die juist daardoor ook wel eens vergeten of vertragingen oplopen.

[0:29:26] En ik kijk uit naar de antwoorden van de staatssecretarissen en ik wens u allebei en natuurlijk alle medewerkers en alle mensen achter de schermen heel veel succes.

[0:29:35] Niet alleen met de beantwoording van deze stapel vragen.

[0:29:41] Oké, dank voor je inbreng.

[0:29:42] Dan geef ik het voorzitterschap weer terug aan mevrouw Katman.

[0:29:46] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:29:48] En dan geef ik graag het woord aan mevrouw Rijkhofsky van de fractie van de VVD.

[0:29:53] Oh, met mevrouw Albert Jani van de fractie van D66.

[0:29:56] Sorry, we zitten in Burgotis.

[0:29:58] Volg orde, ja dat klopt.

[0:30:06] Ja, dank u wel.

[0:30:09] Voorzitter, voordat ik begin wil ik graag ook de nieuwe bewindspersonen welkom heten en ik kijk ook heel erg uit naar de constructieve samenwerkingen die we de komende periode zullen gaan hebben.

[0:30:21] Voorzitter, technologie heeft onze samenleving ingrijpend veranderd.

[0:30:26] AI schrijft sollicitatiebrieven, algoritmes bepalen wat we zien en navigatieapps sturen het verkeer in onze steden.

[0:30:33] En steeds meer mensen delen hun leven op sociale media en met AI.

[0:30:37] Maar mensen vragen zich ook af, blijft mijn baan bestaan?

[0:30:40] Is wat ik zie nog echt?

[0:30:42] En wie heeft de macht?

[0:30:43] Want de macht verschuift naar platforms en cloud en AI providers.

[0:30:48] Buiten onze democratische controle om.

[0:30:51] Dat vraagt om politieke sturing.

[0:30:54] Voorzitter, afgelopen week kwam ons ter oren dat Trump zijn diplomaten de opdracht gaf om te lobbyen tegen pogingen om digitaal soeverein te zijn.

[0:31:02] En dit baart mij zorgen.

[0:31:05] Wij gaan zelf over onze soevereiniteitsagenda samen met de EU.

[0:31:09] Hoe kijkt de staatssecretaris naar de lobby die gaat starten tegen onze soevereiniteitsagenda en wat kan het kabinet hiertegen doen?

[0:31:16] Voorzitter, nu onze digitale soevereiniteit zo onder druk staat, ben ik heel erg blij met onze ontzettend ambitieuze plannen van deze coalitie.

[0:31:25] Voor het eerst heeft Nederland een staatssecretaris voor Digitale Economie en Soevereiniteit.

[0:31:31] Met expliciet het mandaat om Nederland digitaal autonoom te maken.

[0:31:35] En een heldere boodschap, grote IT-projecten

[0:31:38] worden centraal getoetst aan IT-standaarden.

[0:31:41] En inkoop en aanbestedingen worden gestandardiseerd en gecentraliseerd waar dat nodig is.

[0:31:46] En ook om de rijksbrede digitale dienst.

[0:31:48] We versterken de technische expertise van de overheid.

[0:31:52] En we kiezen voor een Europees-Nederlandse techsector met een nationale aanpak voor digitale infrastructuur, een agentschap voor disruptieve innovatie en een investeringsinstelling.

[0:32:02] Tegelijkertijd bespreken we vandaag een begroting uit een tijd waarin digitale soevereiniteit en onze digitale economie nog niet het zwaartepunt is als wat het nu wel is.

[0:32:13] Terwijl het kabinet er net zeven dagen zit.

[0:32:16] Dat vraagt van ons ook om vooruit te kijken.

[0:32:20] Voorzitter, de digitale soevereiniteit staat hoog op de politieke agenda omdat het ons steeds duidelijker wordt dat wij de regie moeten terugpakken in deze geopolitieke context.

[0:32:30] Al eerder was de aandacht gevestigd op de belastingdienst en afgelopen week weer.

[0:32:35] Een nieuw IT-systeem dat de btw moet innen is weer volledig Amerikaans.

[0:32:41] Iedere keer weer komt er iets aan het licht.

[0:32:43] We verzanden steeds in dit soort incidenten.

[0:32:46] Daar moeten we een oplossing voor vinden.

[0:32:48] Maar dat kan alleen als we niet meer worden overvallen en weten hoe de overheid ervoor staat.

[0:32:54] We moeten weten welke afhankelijkheden we hebben om op tijd te kunnen bijsturen.

[0:32:58] Daarom vraag ik de staatssecretaris, kan er uitgezocht worden waar onze grootste kwetsbaarheden zitten waar we als eerste mee aan de slag moeten om zelf de regie daarop terug te pakken en goede keuzes te maken?

[0:33:10] Kan de staatssecretaris de Kamer een overzicht sturen van welke grote ICT-aanbestedingen de komende twee jaar gepland staan binnen het Rijk en uitvoeringsorganisaties?

[0:33:18] Ook heb ik de vorige staatssecretaris van BZK gevraagd om een lijst van grote IT-contracten die in de komende twee jaar aflopen.

[0:33:26] Kan het kabinet de Kamer dit nog toesturen?

[0:33:29] En kan daarbij ook worden aangegeven welke migraties of overstappen naar nieuwe cloudomgevingen er op de planning staan?

[0:33:38] Dan, voorzitter, het lek, het datalek bij Odido.

[0:33:42] Waarschijnlijk het grootste datalek wat Nederland ooit heeft gekend.

[0:33:46] Dit raakt mensenlevens.

[0:33:48] Bankrekeningnummers, documentnummers van identiteitsbewijzen, zelfs zeer gevoelige informatie van slachtoffers van huiselijk geweld en stalking zwerven nu allemaal rond op het darkweb.

[0:33:59] Bedrijven zoals Odido hebben een maatschappelijke verantwoordelijkheid en dit kan in de toekomst echt niet meer gebeuren.

[0:34:06] Daarom enkele vragen.

[0:34:07] Klopt het dat Odido gegevens van oud-klanten langer dan toegestaan bewaarde?

[0:34:13] Is hier daarom ook sprake van AVG-overtredingen?

[0:34:16] Welke sancties of maatregelen kan de overheid nemen als bedrijven structureel te lang data bewaren?

[0:34:22] Wat kunnen mensen waarvan hun gegevens onderdeel zijn van het datalek doen om henzelf te beschermen?

[0:34:28] Is onze bestaande wetgeving toereikend?

[0:34:31] Zou er dan beter gehandhaafd moeten worden?

[0:34:33] Of moet het toezichthouderschap misschien steviger ingericht worden?

[0:34:37] Wat kunnen we leren uit het datalek, zodat de juiste maatregelen getroffen kunnen worden om dit in de toekomst te voorkomen?

[0:34:46] En dan, voorzitter.

[0:34:48] AI verandert onze economie fundamenteel.

[0:34:51] Het biedt kansen voor bedrijven bij productontwikkeling, helpt processen te automatiseren en AI kan ook softwareontwikkeling, kennis en ideevorming democratiseren.

[0:35:01] Tegelijkertijd verschuiven de machtsverhoudingen.

[0:35:04] OpenAI, Meta en Google bepalen hoe AI redeneert en welke bronnen er worden aangesproken.

[0:35:11] We zien een schaduwkant hiervan.

[0:35:12] Schrijvers en makers ontdekken dat hun werk zonder toestemming is gebruikt.

[0:35:17] Jonge meisjes die naaktfoto's van zichzelf voorbij zien komen die ze nog nooit hebben gemaakt.

[0:35:22] De deepfakes.

[0:35:24] Banen die veranderen sneller dan mensen kunnen bijbenen.

[0:35:27] AI is een infrastructuur geworden.

[0:35:29] En infrastructuur laat je niet volledig door anderen bepalen.

[0:35:33] Het is zo belangrijk dat we daarom ook in Europa zelf bouwen.

[0:35:37] Daarom ben ik trots op TNO, SURF en het NFI en het initiatief rond GPTNL.

[0:35:44] Want wat zou het krachtig zijn als we GPTNL op onze scholen laten draaien, als ambtenaren ermee werken in plaats van alleen met Amerikaanse modellen en als we dat kunnen opschalen naar een GPT-EU.

[0:35:56] Niet door het halve internet te screpen, maar met hoogwaardige data, met respect voor auteursrechten en journalisten die eerlijk betaald worden.

[0:36:05] Dat is de digitale autonomie op Nederlandse wijze.

[0:36:10] Maar dat vraagt wel om een goede data-infrastructuur.

[0:36:14] En het vraagt om openbare data beter te bundelen en standardiseren.

[0:36:18] Daarom een aantal vragen ook hierover.

[0:36:20] Wat doet het kabinet concreet om hoogwaardige publieke datasets veilig te ontsluiten voor Nederlandse AI-ontwikkeling?

[0:36:28] En ziet de staatssecretaris ook kansen om GPT-NL door te ontwikkelen naar GPT-EU?

[0:36:35] Voorzitter, we moeten dus zelf bouwen en niet alleen gebruiker zijn.

[0:36:40] En goede keuzes maken om strategisch in te kopen.

[0:36:43] En dat brengt mij bij mijn volgende punt.

[0:36:46] Slim inkopen en gebruik maken van de miljarden die we al jaarlijks besteden aan ICT.

[0:36:51] We moeten betere keuzes maken en richting geven.

[0:36:54] Dat betekent wat mij betreft niet dat we iedere euro op de cent precies inzichtelijk moeten maken, want dat gaat zijn doel voorbij.

[0:37:02] Maar de suggestie van een rijke financiële paragraaf opnemen bij projecten en programma's, dat klinkt als een goed plan.

[0:37:10] Hoe ziet de staatssecretaris dit?

[0:37:13] En dan, voorzitter, komen we bij de Nederlandse digitaliseringsstrategie aan.

[0:37:18] Nu komt er ook zo'n financiële paragraaf voor de NDS.

[0:37:22] Maar de brief met de stand van zaken van het vorige kabinet daarvan stemt mij weinig hoopvol.

[0:37:27] Het lijkt eerlijk gezegd meer op een berekening op de achterkant van een bierviltje.

[0:37:32] Ik ben het dan ook eens met de kanttekeningen van begrotingsrapporteur Kapman.

[0:37:36] Veel dank ook voor uw werk.

[0:37:39] Er ontbreekt namelijk onderbouwing van de cijfers.

[0:37:42] Er ontbreekt een prioritering.

[0:37:43] En er ontbreekt wat er uit bestaande middelen kan worden gedaan en welke andere financieringsbronnen er kunnen worden aangesproken.

[0:37:51] Daarom een aantal vragen ook hierover.

[0:37:53] Hoe ziet de staatssecretaris de komende periode dit proces?

[0:37:58] Welke politieke wegingen moeten er plaatsvinden?

[0:38:01] En hoe gaat de staatssecretaris het prioriteren?

[0:38:05] Voorzitter, ik wil het ook hebben over de regie op onze vitale digitale infrastructuur.

[0:38:10] Deze is inmiddels net zo vitaal als onze energievoorziening en de waterkeringen.

[0:38:15] Regie betekent niet alles nationaal doen.

[0:38:18] Het betekent vooral bewuste keuzes maken, zeker rond systemen als DigiD.

[0:38:22] Een opvolger daarvan is de Europese Digital Identity Wallet, ook wel de EDI Wallet genoemd.

[0:38:28] En Nederland ontwikkelt daarom de NL Wallet, zodat burgers met meer regie krijgen over hun gegevens.

[0:38:35] Dit biedt ook kansen voor bedrijven.

[0:38:37] Volgens de EIDAS-verordening moet eind 2026 minstens één EDI Wallet beschikbaar worden gesteld.

[0:38:45] Daarom vraag ik hierover.

[0:38:47] Hoe staat het met de ontwikkeling van de NL-wallet?

[0:38:50] Wordt de deadline van eind 2026 gehaald om de NL-wallet beschikbaar te stellen?

[0:38:55] En zonee, hebben we hier dan wel een plan voor?

[0:38:59] Kiest Nederland voor een overheid-wallet of voor een ecosysteem met meerdere, ook private wallets, met strikte certificering en eisen?

[0:39:07] Waarom kiest Nederland ervoor om onderdelen van de AD Wallet stelsel zelf te ontwikkelen?

[0:39:13] Sluit de ontwikkeling van de NL Wallet ook aan op andere EU-landen waar al gebouwd en beproefd wordt via open standaarden en herbruikbare componenten?

[0:39:22] Wordt de NL Wallet samen met de markt ontwikkeld in de toekomst?

[0:39:26] En ziet de staatssecretaris de Wallet als kans voor veilige en privacyvriendelijke leeftijdsverificatie?

[0:39:34] Dan, voorzitter, wil ik het graag hebben nog over de zeekabels.

[0:39:37] Want meer dan 95 procent van het internationale dataverkeer loopt via onderzeese zeekabels.

[0:39:44] Regie op digitale vitale infrastructuur gaat verder dan alleen Nederland.

[0:39:49] Het gaat ook om het Caribisch deel van het Koninkrijk.

[0:39:52] Zeekabels zijn daar ook cruciaal voor verbinding en digitale soevereiniteit.

[0:39:57] Hoe ziet de staatssecretaris dit en onderschrijft de staatssecretaris ook het belang van soevereiniteit van het Caribisch deel?

[0:40:03] van het Koninkrijk.

[0:40:05] Ik heb hier later ook nog een voorstel voor.

[0:40:10] Tot slot, voorzitter.

[0:40:11] Ik ben ontzettend benieuwd naar de uitwerking van de ambitieuze plannen van dit kabinet.

[0:40:16] Want technologie kan onze levens en onze economie versterken, maar ook onzekerheden vergroten over banen, over veiligheid, over afhankelijkheid.

[0:40:25] We staan nu echt op een kantelpunt.

[0:40:28] Of we blijven digitaal gebruiker van Andermans systemen, of we gaan bouwen aan onze eigen digitale toekomst.

[0:40:35] Dus laten we zorgen dat Nederland niet alleen gebruiker is, maar ook bouwer.

[0:40:39] Aan de slag.

[0:40:43] Dan zie ik geen interrupties en een interruptie van de heer Van den Berge van JA21.

[0:40:49] Ja, dank u voorzitter.

[0:40:50] Ik denk, laten we mevrouw El Boudjani eerst even uitspreken.

[0:40:53] Er worden een heleboel positieve zaken waar we het als jaar in 2020 mee eens zijn.

[0:40:57] Waar wij ons primair zorgen over maken is dat er, ondanks de goede ambities, geen budget voor staat gereserveerd.

[0:41:04] En ik vraag me af of mevrouw El Boudjani kan toelichten hoe zij er naar kijkt, hoe wij dan die ambitieuze agenda in de komende jaren ook echt gaan realiseren.

[0:41:13] Mevrouw El Boudjani.

[0:41:15] Ja, als we kijken naar de afgelopen jaren, dan hebben we echt heel erg veel geld uitgegeven aan ICT.

[0:41:26] Wij hebben daar nooit een aparte regel voor gehad, maar wat we wel doen is aanbesteden en inkopen zonder duidelijke keuzes te maken en te prioriteren waar willen we het geld nou echt aan besteden.

[0:41:36] Dus er wordt echt al heel erg veel geld uitgegeven, dus dat geld is al beschikbaar.

[0:41:41] Het enige wat ons echt te doen staat is dus de keuzes maken.

[0:41:45] Waar gaan we het aan uitgeven?

[0:41:46] Wie willen we dat ons gaat bedienen digitaal gezien?

[0:41:50] En dat vraagt dus ook om een andere aanpak en een andere richting.

[0:41:53] En dat gaat niet alleen maar over staat er een potje klaar of niet.

[0:42:00] Oké, dank.

[0:42:02] Ja, dat is helder.

[0:42:03] Inderdaad, er wordt al gelukkig een hele hoop geld besteed aan de digitalisering.

[0:42:07] Maar een concreet voorbeeld daarvan is dat in het coalitieakkoord staat dat ook IT'ers marktconform beloond moeten gaan worden.

[0:42:14] Ik weet uit ervaring dat zelfs MBO'ers op ICT gewoon over een ton kunnen verdienen per jaar.

[0:42:21] Ik denk wel dat het heel goed is als daar ook een budget voor komt om dat ook echt te kunnen betalen of anders een potje waar we het dan uit kunnen halen.

[0:42:28] Hoe kijkt mevrouw Elbowjani daarnaar?

[0:42:30] Mevrouw El Moudjani.

[0:42:32] Ja, dank u wel.

[0:42:33] Per jaar geven we nu ongeveer 3,7 miljard euro uit aan inhuur, waarvan het grootste gedeelte dus gaat naar it-ers, naar it-inhuur.

[0:42:43] We zitten zelfs op 15 procent inhuur, terwijl we een rumor-nummer hebben van 10 procent.

[0:42:49] Dat betekent dus dat we daar veel te veel geld aan uitgeven.

[0:42:52] Het is juist een hele mooie ontwikkeling dat we dus it-talenten juist naar ons toe willen trekken en voor ons als overheid zelf willen laten werken, zodat we

[0:43:00] Dus én kunnen besparen eigenlijk op de inhuur, wat dus ook weer geldvrij speelt.

[0:43:05] Nou, dus dat zouden we dan weer kunnen uitgeven aan inderdaad onze goede IT-mensen.

[0:43:08] Dus ik denk dat er echt heel erg veel kansen liggen.

[0:43:11] En dat we juist echt naar dat soort dingen moeten kijken.

[0:43:14] Van waar kunnen we dan inderdaad het geld slimmer en beter inzetten.

[0:43:18] En ik denk dat dus inderdaad zo'n IT-specialist een heel goed voorbeeld is van hoe we dat anders kunnen doen.

[0:43:26] De heer van den Berg.

[0:43:27] Meer afgrondend, daar ben ik het helemaal mee eens.

[0:43:30] Dan zou ik willen zeggen aan de slag met voorstellen hoe we ook echt gaan ervoor gaan zorgen dat die inhuur ook minder wordt.

[0:43:36] En dat betekent ook dat we aan de voorkant bij de aanbestedingen daar wel concrete rails voor moeten gaan vaststellen.

[0:43:41] Dus ik nodig eigenlijk de partijen uit voor een gezamenlijk voorstel.

[0:43:47] Mevrouw El-Boudiani.

[0:43:49] Helemaal voorstander van om samen aan de slag te gaan.

[0:43:53] Nou, dat is mooi.

[0:43:54] Dan is het woord aan de heer Van Dijk van de fractie van het PVV.

[0:43:58] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:44:00] De PVV-fractie wil een digitaal Nederland dat veilig en soeverein is.

[0:44:04] Digitalisering is een kans om ons land efficiënter, sterker en onafhankelijker te maken.

[0:44:08] Zonder keiharde cybersecurity en een overheid die hierop de regie pakt, wordt het echter een levensgrote risico voor burgers, bedrijven en de nationale veiligheid.

[0:44:16] Het recente datalek bij telecomprovider Odido, waarbij persoonsgegevens van ruim 6,2 miljoen klanten zijn gelekt en inmiddels op het internet zijn gezet, vormt een schrijnend voorbeeld van falend digitaal beleid en roept ernstige vragen op over de naleving van de AVG.

[0:44:31] De inbraak die plaatsvond tussen 7 en 8 februari werd uitgevoerd door hackersgroep Shiny Hunters, omvat de gevoelige informatie zoals namen, adressen, telefoonnummers, e-mailadressen, geboortedata, IBAN-nummers en identiteitsgegevens uit paspoort- of rijbewijzen.

[0:44:45] De vraag is of dit incident een schenning is geweest van artikel 32 van de AVG, dat de organisatie is verplicht tot het nemen van passende technische en organisatorische maatregelen om persoonsgegevens te beveiligen.

[0:44:56] Odido's systeem is kwetsbaar gebleken voor aanvallen.

[0:44:59] Dat wijst op onvoldoende robuuste beveiliging en monitoring.

[0:45:02] Hoe kon een bedrijf dat miljoenen privacygevoelige klantgegevens in zijn database heeft staan deze aanval niet afweren?

[0:45:08] Dit is niet alleen een technisch manco, maar ook een strategische blunder die de privacy van burgers op het spel heeft gezet en de komende vele jaren kan leiden tot identiteitsdiefstal of phishingcampagnes met alle nare gevolgen van dien.

[0:45:21] Bovendien schiet Odido tekort in transparantie en tijdige communicatie, kernvereiste onder de AVG.

[0:45:27] Hoewel het bedrijf de inbreuk meldde aan de autoriteitspersoonsgegevens en klanten informeerde via e-mail of sms, kwam pas na journalistiek onderzoek aan het licht dat ook interne klantnotities met gevoelige details waren gestolen, informatie die Odido in eerste instantie onder de pet had gehouden.

[0:45:42] Dit druist in tegen artikel 33 en 34 van de AVG.

[0:45:46] Die stellen dat binnen 72 uur een melding moet worden gemaakt aan de betrokkenen bij een zeer hoog risico.

[0:45:53] De vertraagde erkenning van de volledige omvang van het lek suggereert de neiging om de omvang van dit fiasco te bagatelliseren.

[0:46:00] Odido beweerde zelf niet op de hoogte te zijn van de notities, ondanks dat de hackers een sample hiervan aanboden.

[0:46:06] Dergelijke omissies vergroten het risico voor getroffen individuen en ondermijnt het vertrouwen in de sector.

[0:46:12] En tenslotte illustreert deze casus de bredere zwakte van het Nederlands digitale landschap onder de AVG.

[0:46:17] Ondanks strenge regels lijken boetes en sancties onvoldoende afschrikwekkend.

[0:46:22] Odido weigerde losgeld te betalen, wat voorkomend begrijpelijk is.

[0:46:25] Maar de publicatie van data op het internet na het verstrijken van het ultimatum op 26 februari heeft de schade wel verergerd.

[0:46:32] De autoriteitspersoonsgegevens moeten hier een diepgaand onderzoek naar instellen.

[0:46:36] waarvan ik begrijp dat ze dat ook aan het doen zijn.

[0:46:38] En wat de PVV betreft moeten de maximale boetes tot 4% van de wereldwijde omzet worden opgelegd om herhaling te voorkomen.

[0:46:45] Zonder strengere handhaving blijft de AVG namelijk een papieren tijger, terwijl burgers de dupe worden van corporate nonchalance.

[0:46:52] Odilus belofte van additionele maatregelen klinken hol naar dergelijk grootschalig falen.

[0:46:57] Het is tijd voor echte accountability in plaats van excuses.

[0:47:01] De PVV vindt dan ook dat gedupeerden ruimhartig tegemoet moeten worden gekomen.

[0:47:05] De tijd dat dit soort bedrijven zonder gevolgen hun klanten kunnen duperen moet maar eens afgelopen zijn.

[0:47:10] De PVV heeft dan ook een aantal vragen voor de bewindslieden.

[0:47:13] Hoe kon het dat dit grote dadelijk lek heeft plaatsgevonden onder toezicht van het agentschap telecom en ACM?

[0:47:20] Kan de staatssecretaris aangeven wat hij eraan gaat doen om te voorkomen dat grote bedrijven roekeloos privacygevoelige data zoals pasporten, ID's en rijbewijzen veel langer dan noodzakelijk opslaan?

[0:47:32] Is de staatssecretaris met de PVV eens dat deze gevoelige persoonsgegevens niet langer dan nodig mogen worden opgeslagen?

[0:47:38] Dit betekent dus in het geval van een telefoonboer zoals Odido dat ze na het verifiëren van de identiteit

[0:47:43] dat ze die kunnen verwijderen binnen 24 uur van hun systemen, want zo lang hebben ze helemaal niet nodig.

[0:47:51] En is de staatssecretaris bereid om dataminimalisatie af te dwingen?

[0:47:56] En nu er zoveel identiteitsbewijzen, paspoorten en rijbewijzen zijn gelekt, kan de staatssecretaris aangeven of het klopt dat het advies van de overheid was om deze identiteitsdocumenten van gedupeerden niet te vernieuwen.

[0:48:08] En zo ja, is de staatssecretaris dan bereid om toch het zekere voor het onzekere te nemen en toch te adviseren aan klanten waarvan hun ideegegevens op het internet liggen, om toch een nieuw bewijs aan te vragen.

[0:48:19] En er dan ook voor te zorgen dat de kosten die hiermee gemoeid zijn, volledig voor de rekening van Odido komen.

[0:48:25] En hetzelfde geldt eigenlijk voor alle andere schade die burgers al dan niet in de toekomst als het gevolg van dit lek oplopen.

[0:48:32] De PVV vindt dat bedrijven hun verantwoordelijkheid moeten nemen om uiterst voorzichtig om te gaan met andermans privacy.

[0:48:37] Als dit moedwillig niet gebeurt, dan moeten daar consequenties aan zitten om bedrijven te bewegen, om te kiezen voor veiligheid in plaats van het ongelimiteerd opslaan van allerlei privacygevoelige informatie waar die ze eigenlijk helemaal geen ene don door aangaan.

[0:48:51] Dus voorzitter, is de staatssecretaris met de PVV eens dat als het gaat om schadevergoedingen dat de bewijslast bij het bedrijf moet komen te liggen dat het klant geen risico loopt bij het lekken van zijn informatie in plaats van dat de klant nu moet aantonen dat hij schade leidt als gevolg van een lek?

[0:49:07] Het is natuurlijk de omgekeerde wereld als je paspoort, medische gegevens en een IBAN-nummer in een mooi pakketje op straat liggen.

[0:49:14] Dat je dus digitaal de komende jaren over je schouder moet kijken of je identiteit niet wordt gestolen of dat je bankrekening wordt leeggehaald of dat er geen contracten op je naam worden afgesloten.

[0:49:22] Dat je niet het doelwet wordt van phishingcampagnes.

[0:49:25] Dat een bedrijf dan zomaar de handen in onschuld kan wassen en volhouden dat er geen schade wordt geleden.

[0:49:30] Dus mijn vraag is, is de staatssecretaris bereid om hier actie op te ondernemen?

[0:49:34] De heer Van Dijck heeft een interruptie van mevrouw Rijkowski van de VVD.

[0:49:37] Jazeker.

[0:49:38] Ja, dank u, voorzitter.

[0:49:39] Ik kan ook een hele, hele end meegaan met de PVV als het gaat om alle zorgen die ik heb voor mensen die in het datalek zitten.

[0:49:47] En nou ja, nog niet alle data is gepubliceerd, dus wat misschien nog allemaal gaat komen.

[0:49:52] Ik hoor alleen ook een oproep om te gaan beboeten voor bepaalde bedragen.

[0:49:58] Dus daarmee wordt er geïnsinueerd dat wij bijvoorbeeld geen toezichthouder meer nodig hebben, maar dat de politiek zou gaan bepalen welke bedrijven welke boetes zouden krijgen.

[0:50:06] Heb ik dat goed begrepen?

[0:50:08] Want als het antwoord ja is, dan heb ik nog een vervolgvraag.

[0:50:10] Dat heeft u goed begrepen.

[0:50:12] Ik verwijs naar de 4% die opgenomen is in de AVG van het bedrag dat aan boetes kan worden opgelegd.

[0:50:18] Uiteraard gaat de toezichthouder daarover, maar dit zou ik wel graag vanuit de politiek zien dat wij een stelling nemen dat als het gaat om 6,5 miljoen

[0:50:26] burgers die getupeerd worden door een bedrijf, dat dat dan niet zonder consequenties kan blijven en dat wij dan vervolgens overgaan tot de orde van de dag.

[0:50:35] Daar moet echt een gevolg aangegeven worden dat dit in de toekomst niet gebeurt en de enige manier waarop bedrijven dat leren is door boetes en niet door ermee weg te komen.

[0:50:47] Mevrouw Rekowski.

[0:50:48] Ja voorzitter en dat ben ik zeker met de PVV eens en daarom hebben we zoiets moois in Nederland dat dit dan de recht staat.

[0:50:55] Dus wij hebben een toezichthouder, we hebben rechters, we kunnen allemaal rechtszaken gevoerd worden om ervoor te zorgen dat als bedrijven groffe nalatigheid vertonen, mensen in problemen brengen, terwijl dat helemaal niet nodig was geweest, dat daarop geacteerd kan worden.

[0:51:12] En op het moment dat wij hier als politiek gaan bepalen welke bedrijven welke boetes

[0:51:16] opgelegd moeten krijgen, dan hebben we dus eigenlijk geen rechtsstaat meer nodig.

[0:51:20] En dat is wel het moment waarop ik op ga staan, voorzitter.

[0:51:24] Maar dit is niet aan ons om te bepalen welke bedrijven hoeveel boetes krijgen.

[0:51:28] Als het goed is, weet mijn collega van de PVV, kent hij het hele dossier ook niet of hij moet zelf onderdeel van die hackersgroep zijn.

[0:51:34] Dus ook de oproep daartoe vind ik zeer onzorgvuldig.

[0:51:38] En dan toch nog even gezegd hebben dat natuurlijk onderschrijf ik

[0:51:41] alle zorgen over, als het gaat om Odido.

[0:51:44] We laten het wel zo netjes mogelijk oplossen, zo rustig mogelijk.

[0:51:48] En de verantwoordelijkheid van de politiek hierin is, hoe kunnen wij gedupeerden dan zo goed mogelijk helpen?

[0:51:53] En hebben wij touwtjes of knoppen eraan kunnen draaien als het gaat om wet en regelgeving en beleid, om te kijken dat we dit zoveel mogelijk kunnen voorkomen?

[0:52:01] Zou ik in mijn spreektek straks ook wat voorstellen voor doen.

[0:52:04] De heer van Dijk.

[0:52:06] Wij maken hier de regels en wetten met z'n allen.

[0:52:10] En als wij vinden dat die regels en wetten onvoldoende uitgerust zijn om de privacy van onze burgers te beschermen, om bedrijven aan te sporen om daadwerkelijk die privacy te waarborgen,

[0:52:23] Dan kunnen wij daar hier gewoon een oproep toe doen dat dergelijke fouten die hier gemaakt zijn, dat die niet zonder consequenties kunnen blijven en dan moeten wij staan voor de privacy van de burgers, voor de rechten van die burgers en dan moeten we niet achter het bedrijfsleven gaan staan die te pas en te onpas allerlei privacy gevoelige data opslaan, zelfs tot medische data of iemand onder toezicht staat of in de schulphulpverlening zit.

[0:52:50] Dat zijn gewoon data, daar gaat ze helemaal geen ene bal aan.

[0:52:52] En daar moeten we die bedrijven ook absoluut niet mee weglaten komen.

[0:52:56] Mevrouw Rijkovski.

[0:52:57] Ja voorzitter, maar dan constateer ik dat de PVV eigenlijk bedoelt dat er een lankune dus in de wetgeving is.

[0:53:02] Want inderdaad, zoals u zegt, dat is waar onze verantwoordelijkheid ligt.

[0:53:05] Dus dan verwacht ik ook dat er dan ook een voorstel komt waar we dan iets kunnen verbeteren zodat we het daar met elkaar hier over kunnen hebben.

[0:53:13] Want anders zijn het alleen maar

[0:53:15] Het oproepen om slachtoffers te helpen, dat zullen we met z'n allen onderschrijven, dat kunnen we met z'n allen ook doen.

[0:53:20] Het moeilijke aan ons werk is om erna te kijken, hoe kunnen we nou voor zorgen met wetten, regelgeving en beleid, dat we dit in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen.

[0:53:28] En dan verwacht ik ook van een serieuze en grote partij, dat als die zorg uit, dat die dan ook met ideeën voor oplossingen komt.

[0:53:34] Die heb ik nog niet gehoord, voorzitter.

[0:53:36] Dat komt omdat u met een interruptie kwam en dat ik mijn verhaal nog niet heb afgemaakt.

[0:53:42] Ik hoor ook graag van de staatssecretarissen hoe zij dat zien, want zoals ik heb gezegd, er is geen lacune.

[0:53:50] Er bestaat gewoon de mogelijkheid om tot 4% van de wereldwijde omzet

[0:53:54] aan boetes op te leggen.

[0:53:55] Daar ben ik dan ook een groot voorstander van.

[0:53:57] Die wettenregeving ligt.

[0:53:58] Daar maken we dan ook gebruik van.

[0:53:59] Laat zien dat die AVG geen papieren tijger is.

[0:54:02] Laat zien dat je het serieus neemt als er 6,5 miljoen of 6,2 miljoen identiteitsbewijzen of privacygevoelige informatie van burgers op straat komen te liggen.

[0:54:11] Dus dat is mijn antwoord, voorzitter.

[0:54:15] Dan kunt u verder met uw betoog.

[0:54:17] Ja, dank u wel.

[0:54:18] Dus tot slot, kan de staatssecretaris aangeven wanneer de cyberbeveiligingswet echt in werking treedt en welke boetes en dwangsommen die wel pijn doen in plaats van vrijblijvende papieren verplichtingen daarin zijn opgenomen?

[0:54:30] Voorzitter, wij willen meer efficiëntie en bescherming van de burger.

[0:54:33] Gebruik AI en digitalisering om het ambtenarapparaat fors af te slanken en die administratieve lasten voor burgers en bedrijven te verlagen.

[0:54:40] Het mag echter niet ten koste gaan van privacy of keuzevrijheid.

[0:54:43] Dus geen digitale euro, zorg voor verplichte acceptatie van contantgeld en zorg voor voldoende mogelijkheden van burgers voor direct contact met de overheid.

[0:54:52] DigiD kan en mag nooit de enige toegangspoort tot overheidsdiensten worden.

[0:54:56] Er moet altijd iemand aan het loket beschikbaar zijn.

[0:54:59] Wij willen innovatie zonder naïviteit.

[0:55:01] Wij zijn voor het investeren in AI, maar met strenge eisen aan algoritme-transparantie en een stop op onbeperkte dataverzameling door bedrijven.

[0:55:09] Voorzitter, de PVV wil een digitaal Nederland waarin burgers zich veilig voelen, bedrijven kunnen innoveren zonder Brusselse verstikkende regeldruk en de overheid Nederlandse belangen voor opstelt.

[0:55:18] De Odido-casus bewijst dat het huidige beleid nog te softe, gefragmenteerd en te afhankelijk van het buitenland is.

[0:55:24] En wij verwachten dan ook concrete, harde maatregelen.

[0:55:26] Nederland verdient beter dan 6,2 miljoen burgers die wakker worden met al hun gevoelige gegevens op het internet.

[0:55:31] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:33] Dank u wel.

[0:55:34] En dan is het woord aan mevrouw Rijkhofsky van de VVD.

[0:55:40] Ja, dank voorzitter.

[0:55:42] Ons land heeft altijd voorop gelopen in de wereld.

[0:55:45] De handel in aandelen, bluetooth, wifi, dat was er allemaal niet geweest zonder Nederlandse vinningrijkheid.

[0:55:51] En met onze handelsgeest gaan we er ook de hele wereld over.

[0:55:55] Denk aan de haven van Rotterdam, dat is de grootste van Europa.

[0:55:58] Of aan Wageningen, dat er alle bedrijven en instellingen in de omgeving wereldwijd koploper is op het gebied van voedsel- en landbouwtechnologie.

[0:56:06] Maar er moet wel wat gebeuren om dit soort vaderlandse trots in de toekomst ook in Nederland te laten bestaan, maar ook in Nederland te laten blijven.

[0:56:14] Want baanbrekende ondernemingen zoals Apple en Google, Uber, OpenAI zijn allemaal in, hebben allemaal hun oorsprong gehad in de VS en niet in Europa en niet in Nederland.

[0:56:24] Bijvoorbeeld in China wordt er een fabriek voor elektrische auto's uit de grond gestampt zo groot als de stad Breda.

[0:56:29] En het is ook niet dat we nergens trots op mogen zijn, want we hebben een enorm digitaal vaardige bevolking, het Nederlandse internet behoort tot de beste ter wereld en ook op onze quantentechnologie worden wij daadwerkelijk geroemd en zijn wij concurrenten als het gaat om China en de VS.

[0:56:45] Maar als je naar AI kijkt en als digitale knooppunt... moeten we wel nog wat stappen zetten... terwijl we de mensen, de kennis en de wil ook echt wel in huis hebben.

[0:56:53] Dus het is belangrijk dat we volop blijven investeren in AI.

[0:56:56] Bijvoorbeeld door de bouw van een AI-fabriek in Noord-Nederland.

[0:57:00] Zeekabels zou ik iets inkorten, dat stukje.

[0:57:02] Hoe staat het?

[0:57:03] Vele collega's hebben het al genoemd.

[0:57:05] Hoe staat het met de aanleg van de nieuwe zeekabels... die ook broodnodig zijn om onze digitale koploperspositie te behouden?

[0:57:12] Dan voorzitter Odido.

[0:57:14] Want de hackersgroep Shiny Hunters was tot voor kort onbekend bij het grote publiek.

[0:57:19] Maar inmiddels zorgen zij voor grote onrust onder miljoenen Nederlanders.

[0:57:23] Mensen vragen zich af, word ik straks opgelicht?

[0:57:26] Kan ik een e-mail nog wel vertrouwen?

[0:57:28] Op welke link mag ik eigenlijk wel niet klikken?

[0:57:31] Het lek is nog niet voorbij.

[0:57:32] Er zouden nog miljoenen gegevens achtergehouden worden.

[0:57:35] Documentnummer van paspoorten, rijbewijs, identiteitsbewijzen.

[0:57:38] En met zulke informaties, identiteitsfraude, phishing en oplichting wel heel eenvoudig.

[0:57:44] En wat deze zaak extra zorgwekkend maakt, is dat er meer gegevens op straat lijken te liggen dan je redelijkerwijs van de telecomprovider zou verwachten.

[0:57:52] Zoals zeer gevoelige informatie van gegevens van slachtoffers van stalking en huiselijk geweld.

[0:57:59] Voor hen kan dit soort datalekken een direct gevaarlijk gevolg hebben.

[0:58:03] Maar voorzitter, 100% veiligheid bestaat niet.

[0:58:06] Dan zou ik het wel willen, maar dus ook niet online.

[0:58:09] Dat mag alleen nooit in excuus zijn om achterover te leunen.

[0:58:11] Dus we moeten twee dingen hier met elkaar doen.

[0:58:14] Datalekken zoveel mogelijk voorkomen en klaarstaan met een stevig plan als het wel een keertje mis is gegaan, want dit gaat nog een keer gebeuren.

[0:58:22] En dat vraagt om actie van de samenleving en bedrijfsleven, maar ook van de overheid.

[0:58:26] En daarom roep ik het kabinet op om tot actie te komen met in ieder geval de volgende zeven punten.

[0:58:31] En voordat de zeven punten beginnen, heeft u een interruptie van de heer Seder van de ChristenUnie.

[0:58:37] Nou, ik ben wel benieuwd naar die zeven punten.

[0:58:39] Dus ik hoor die graag eerst.

[0:58:44] Misschien vervalt mij interruptie dan.

[0:58:45] Nou, ik vind dat dit een heel mooi begin is van deze commissie.

[0:58:51] Benieuwd zijn naar de punten van de ander?

[0:58:53] Nou, dat onderstreep ik helemaal.

[0:58:55] Dit is een van de meest vriendelijke interrupties die ik van de heer Steden heb gehad het afgelopen jaar, voorzitter.

[0:59:01] Nou, de zeven punten, hier komen ze.

[0:59:03] Nummer 1, over het versneld invoeren van de NIS 2.

[0:59:07] Kan de staatssecretaris toezeggen dat alles op alles wordt gezet om de NIS 2-richtlijn zo snel mogelijk in te voeren?

[0:59:13] Nederland loopt daar hopeloos achter en verdere vertragingen kunnen we ons echt niet veroorloven.

[0:59:18] Tweede gaat over de duidelijkheid over bewaren van adresgegevens.

[0:59:22] Is de staatssecretaris bereid het toezichthouder te vragen om met een helder advies te komen?

[0:59:27] Wanneer is het noodzakelijk om adresgegevens te bewaren en wanneer niet?

[0:59:31] Als je een concertticket koopt aan de Bali wordt je adres niet gevraagd.

[0:59:34] Als je hem digitaal koopt en hem ook digitaal ontvangt, is je adres ineens wel nodig.

[0:59:39] En dit verschil verdient uitleg en begrenzing.

[0:59:42] En ik verwijs gemakselijk ook even naar de dataminimalisatie en de digitale dolomina's die al door voorgaande collega's zijn genoemd.

[0:59:48] Dan voorzitter, het derde punt gaat over modernisering van de toezichthouder.

[0:59:53] Want een toezichthouder moet niet alleen handhaven, maar ook actieve richting geven vooraf.

[0:59:58] Bedrijven hebben juist behoefte aan duidelijke richtlijnen.

[1:00:01] Welke data mag je wel bewaren en welke juist niet?

[1:00:04] Dat voorkomt onnodige opslag en ook risico's.

[1:00:06] Dus niet alleen een toezichthouder die achteraf bewoedt, maar ook vooraf mee kan denken op het moment dat bedrijven daarom vragen.

[1:00:12] Graag een reactie.

[1:00:14] van de staatssecretaris, ik weet even niet bij welke tweede deze nu ligt, maar hoe het zit met de ontwikkeling van de AP op dat gebied.

[1:00:21] Dan nummer vier, voorzitter.

[1:00:24] U heeft een interruptie van mevrouw Swinkels van het CDA.

[1:00:28] Ja dank u wel voorzitter ja ik was ook wel benieuwd ten aanzien van de autoriteit persoonsgegevens hoe dan de VVD kijkt naar het idee om bedrijven ook te helpen om te laten toetsen of dat zij het volgens de regels doen wanneer ze daar over twijfelen want ik hoorde iets over in plaats van beboeten aan de voorkant zou je ook kunnen uitleggen als meer regels nog meer druk op op het mkb bijvoorbeeld dus ik ben benieuwd

[1:00:52] Is de VVD het met mij eens dat we dan vooral ook de gelegenheid moeten geven om die toetsing vooraf te kunnen doen?

[1:01:00] Mevrouw Rekosi.

[1:01:01] Ja, juist precies dat, voorzitter.

[1:01:02] Dus dat geeft dan meteen een inkleuring van wat ik bedoelde dat mevrouw Swinkels aangeeft.

[1:01:07] Dus dat je vooraf ook het gesprek met elkaar aan kan gaan en dat een bedrijf ook om hulp kan vragen zonder dat daar meteen een boete of zo aan vast zit.

[1:01:17] En dan was u volgens mij bij punt vijf.

[1:01:20] Vier.

[1:01:20] Van uw pa.

[1:01:21] Oh, vier.

[1:01:21] Van uw stappenpaal.

[1:01:22] Heckshield, voorzitter.

[1:01:23] En ik denk niet dat u zou willen dat ik die over zou slaan.

[1:01:26] Investeren in weerbaarheid via Heckshield.

[1:01:28] Want digitale weerbaarheid begint vroeg.

[1:01:30] Dus laten we ervoor zorgen dat Heckshield ook blijft bestaan.

[1:01:33] Zodat kinderen op de basisschool al leren over kansen en gevaarlen van technologie.

[1:01:38] Want zo bouwen we aan een generatie die digitaal vaardig en weerbaar is.

[1:01:41] Kan de staatssecretaris reageren op de onrust die is ontstaan over het wel of niet voorbestaan van Heckshield?

[1:01:47] En of zij al ideeën heeft om dit verder aan te gaan pakken?

[1:01:50] Dan, voorzitter, de aanpak van cybercriminelen.

[1:01:54] Want wat is er nodig om cybercriminelen, zodra zij worden gepakt, om hun dan daadwerkelijk achter slot en grendel te krijgen?

[1:02:00] Is hier sprake van een wettelijke lancune waardoor cybercriminelen nu soms vrijuit gaan?

[1:02:05] Ik ken verhalen van verdachten die op afstand, bijvoorbeeld de hardware die in beslag is genomen, dat zij die op afstand wissen.

[1:02:14] En dat dat dan uiteindelijk in een rechtszaak blijkt dat dat ook mag.

[1:02:18] Nou, denk ik dat als je bewijs in beslag neemt dat het niet gaat om de hardware per se, de laptop, maar wat erop staat.

[1:02:25] En dat soort dingen zorgen er dus wel voor dat cybercriminelen vrijuit kunnen gaan.

[1:02:30] Dus ik kan me voorstellen dat dit niet iets is waar snel een antwoord op komt, dat begrijp ik.

[1:02:35] Dus als het een onderzoek is wat een tijdje duurt, prima, maar daar ben ik ze dus naar op zoek.

[1:02:39] Dan voorzitter punt 6, de Europese sanctielijsten.

[1:02:43] Hoe staat het met de uitvoering en moties aan mijn adres om cybercriminelen op Europese sanctielijsten te plaatsen wanneer zij zich bevinden in landen zonder een uitleveringsverdrag zoals Rusland?

[1:02:54] Graag een stand van zaken.

[1:02:56] En dan zeven, voorzitter, een concreet handelingskade voor slachtoffers.

[1:03:00] Want met alleen een naam of een IBAN kan een crimineel vrij weinig.

[1:03:04] Maar met een combinatie van naam, adres, rekeningnummer, documentgegevens, wordt oplichting opeens een stuk eenvoudiger.

[1:03:10] Want phishingmails worden realistischer, maar ook gebruiken veel bedrijven precies deze gegevens om iemands identiteit aan de telefoon te verifiëren.

[1:03:19] Ook Odido nog de afgelopen dagen.

[1:03:21] En een naam kan je niet zomaar veranderen.

[1:03:23] Een nieuw paspoort aanvragen kan.

[1:03:24] Ik zou het doen eerlijk gezegd.

[1:03:26] Nieuw bankrekening openen voor een nieuw iemand kan ook.

[1:03:29] Maar een BSN vervangen is vrijwel onmogelijk.

[1:03:31] Dus hoe kunnen we nou slachtoffers toch nog wat meer bieden dan alleen het advies het is allemaal al geweest.

[1:03:37] Let vooral heel goed op.

[1:03:39] Dus daarom vraag ik aan de staatssecretaris Sun, ik denk dat dit een gezamenlijk iets is, om met onder andere toezichthouders, data-experts, maar ook het bedrijfsleven te komen tot een duidelijk handelingskader voor slachtoffers van datalekken.

[1:03:52] Welke gegevens zouden ook vervangbaar moeten worden?

[1:03:54] Onder welke voorwaarden?

[1:03:56] Waar kan de overheid faciliteren?

[1:03:58] En hoe zorgen we dat slachtoffers snel, praktisch en effectief geholpen worden?

[1:04:02] Ook bijvoorbeeld BTW-nummers.

[1:04:04] BTW-nummers die nu worden uitgegeven, bijvoorbeeld aan ZZP'ers, staat BSN niet meer in.

[1:04:09] Maar in het verleden wel.

[1:04:10] Er is toen voor gekozen om die BTW-nummers niet te vervangen.

[1:04:13] Nou, dat is nu voor de ZZP'ers die in de datalek zitten, zeer, zeer vervelend.

[1:04:18] En bij deze kondig ik ook graag aan dat ik als Tweede Kamer dit gesprek wil kunnen voeren met een ronde tafel met experts, waarin we verschillende partijen, misschien zelfs de Odido, kunnen uitnodigen om in gesprek te gaan.

[1:04:30] En ik kom nog met een voorstel richting de commissie hierover.

[1:04:33] Want voorzitter, voorkomen is beter dan genezen.

[1:04:36] Maar als je gegevens eenmaal op het darkweb circuleren, moet de overheid ook naast haar burgen gaan staan.

[1:04:41] Niet met goede bedoelingen, maar met een concreet plan.

[1:04:43] En dat zijn we alle miljoenen Nederlanders die nu in onzekerheid zitten, verschuldigd.

[1:04:48] Dan mijn laatste punt, voorzitter, niet van mijn plan, maar gewoon van mijn inbreng.

[1:04:53] Dat gaat over... Toch blijft de interruptie om de heer Seder overrijden.

[1:04:57] Dat dacht ik al.

[1:04:57] Dus eerst de heer Seder en dan vervolg van uw betoog.

[1:05:00] Voorzitter, volgens mij goede punten die ook opvolging moeten krijgen.

[1:05:04] Het punt van Odido is denk ik iets wat ons, wat het hele land bezighoudt en ik denk ook en ook terecht ook hier in de Kamer.

[1:05:14] Wat ik constateer is dat de beste bittere nasmaak bestaat over de wijze

[1:05:22] van de wijze waarop men of een schadevergoeding kan krijgen of in ieder geval gegevens kan vervangen.

[1:05:29] En u geeft een terecht punt aan, sommige gegevens kunnen niet vervangen worden, een BSN nummer, zonder dat de overheid daarin speelt en helpt, maar een paspoort vervangen kost ook geld, een rijbewijs ook.

[1:05:39] En momenteel is het zo dat je werkelijke schade, zou je eventueel kunnen claimen, maar dan moet je aantonen dat er ook sprake is van een daadwerkelijke

[1:05:49] Dat er daadwerkelijk misbruik is gemaakt van de gegevens.

[1:05:55] Terwijl veel mensen het liever voor willen zijn.

[1:05:58] Alleen daar bestaat momenteel geen handelingskade voor.

[1:06:01] En dat vind ik problematisch, omdat ik denk dat in de toekomst...

[1:06:04] er een risico bestaat dat we dit veel vaker met elkaar gaan krijgen en dan zou je graag willen dat mensen van tevoren ook gegevens kunnen veranderen en dat de vergoeding wordt neergelegd bij de partij die onvoldoende waardeborgen heeft gelegd.

[1:06:17] Daar is wel denk ik of een wijziging in wet nodig of een handelingskader en mijn vraag is of u dat ook zo ziet dat je in een veel eerder stadium zonder dat er al daadwerkelijk sprake is van fraude je gegevens preventief kan vervangen indien er sprake is van een data lek.

[1:06:31] Mevrouw Rekowski.

[1:06:32] Ja, zeker voorzitter.

[1:06:33] En dat was ook precies wat ik bedoelde met het handelingskader ontwikkelen, juist om te voorkomen.

[1:06:39] Want iets als identiteitsfraude, dat wil je inderdaad voorkomen.

[1:06:43] Tot het moment dat dat al plaats heeft gevonden, dan is het hartstikke moeilijk om dat aan te tonen.

[1:06:49] Voor mensen die het overkomt, zorgt het voor heel veel stress, jarenlang.

[1:06:53] Je moet maar bewijzen dat jij het niet was, dat je iets hebt aangevraagd of iets geregeld.

[1:06:57] Nou, stel dat er dan alle abonnementen worden afgesloten... waar ook nog allerlei criminele dingen mee gedaan worden... ja, dit kan mensen echt ruïneren.

[1:07:05] Dus we moeten ervoor zorgen dat het... Kijk, het liefst zou ik ervoor zorgen dat we gewoon heel snel de mogelijkheid krijgen... om met hele slimme wallets te gaan werken... die ook toegankelijk zijn voor mensen die minder digitaal vaardig zijn... want dan hoef je niet al je gegevens bij al die bedrijven neer te leggen.

[1:07:20] Dat voelt nog als een beetje toekomstmuziek, dus daarom moet je preventief...

[1:07:24] gegevens kunnen veranderen op het moment dat er een datelijk plaatsvindt.

[1:07:29] En het rijtje wat ik net ook opstond, ik bedoel verhuizen en je naam, dat is allemaal wat lastiger.

[1:07:35] BSN is misschien complex, maar zou in theorie wel moeten kunnen.

[1:07:38] Maar dan ben ik dus wel nieuwsgierig als Tweede Kamerlid.

[1:07:41] Is dit echt iets, als we dit gaan doen, maken we dan het gigantisch moeilijk voor de overheid?

[1:07:47] Is dat dan een moeite waard?

[1:07:48] Kunnen we beter voor een andere route kiezen?

[1:07:50] Ik heb bijvoorbeeld de afgelopen dagen met veel banken en experts uit het betalingsverkeer contact gehad van hoe makkelijk is het nou om een IBAN te wijzigen zonder dat je je hele gegevens en al die spaarpotjes en al dat gedoe moet overzetten.

[1:08:03] Nou, blijkbaar is de architectuur van de bankenwereld gewoon helemaal gericht op die IBAN, dus is dat ook weer niet zo makkelijk.

[1:08:09] Dus ik ben ook gewoon echt op zoek naar, en als de heer Sederdaouw creatieve ideeën voor heeft, graag.

[1:08:14] Maar daarom kwam ik erop uit om niet nu in dit debat te zeggen, deze gegevens moet je kunnen veranderen.

[1:08:20] Maar omdat ik de afgelopen dagen met zoveel experts heb gesproken die het eigenlijk ook niet zo goed wisten om dan zelf met een ronde tafel te komen en aan het kabinet te vragen om ook met ons mee te denken.

[1:08:30] Dat laatste ondersteuning.

[1:08:33] Ik denk dat het goed is om met experts te praten hoe we dit ook in het kader van veilige toekomst gewoon beter kunnen regelen.

[1:08:42] En eens dat sommige dingen wat ingewikkelder zijn om te vervangen.

[1:08:45] B, C en I, BAN.

[1:08:47] Dus daar moeten we goed over hebben uit elkaar.

[1:08:49] Het punt waar ik nu op zit, en ik vraag omdat ik twijfel of ik hier een voorstel over wil indienen, is dat in de lucht blijft hangen wie nou verantwoordelijk is, financieel gezien,

[1:09:00] voor het preventief vervangen van gegevens.

[1:09:02] Dan heb ik het bijvoorbeeld over een paspoort.

[1:09:03] Dat kost tientallen euro's.

[1:09:05] Nou, voor u en ik, we kunnen dat misschien makkelijker betalen dan misschien andere mensen.

[1:09:12] En het is best gek dat daar niets voor geregeld is.

[1:09:16] Dus mijn vraag is of u daar in ieder geval muziek in ziet om dat in ieder geval te regelen dat indien er een minimale combinatie is van een aantal gegevens waarbij fraude makkelijker aantoonbaar is dat dan het bedrijf of organisatie waar die lek is ontstaan in principe gehouden is om dat te vergoeden.

[1:09:36] Dat is eigenlijk mijn vraag, omdat ik denk dat dat misschien nog makkelijker te regelen is dan de BC en de IBAN, waarbij ik alle complexiteiten begrijp en we misschien ook wat meer informatie moeten inwinnen.

[1:09:46] Maar hoe kijk je tegen dat voorstel aan?

[1:09:48] Mevrouw Rekowski?

[1:09:49] Nou, super interessant.

[1:09:50] Dus we zouden straks de schorsing of zoiets kunnen gebruiken om te kijken.

[1:09:53] Ik zou graag meedoen met een voorstel als de ERC daarmee komt.

[1:09:57] Maar dit lijkt mij inderdaad iets wat dan de organisatie waar het dadelijk heeft plaatsgevonden, dat die daar dan voor verantwoordelijk is om dat te betalen.

[1:10:06] Zeker als het gaat over een ruibus of een paspoort.

[1:10:08] In sommige gemeenten betaal je niet alleen de leesjes, maar betaal je ook nog een boete.

[1:10:11] En bovenop, in Utrecht niet meer, dat hebben we afgeschaft by the way, maar in sommige gemeenten nog wel.

[1:10:17] En dat voelt denk ik gewoon heel oneerlijk, want het gaat ook niet over weinig geld.

[1:10:22] Dus zeker goed idee.

[1:10:23] U kunt verder met uw betoog.

[1:10:25] Dank voorzitter.

[1:10:26] Laatste stuk dan.

[1:10:27] Dat gaat over arbeidsproductiviteit bij de Rijksoverheid en dat ik die met AI wil verhogen.

[1:10:32] Want voorzitter, Nederland kan zich niet veroorloven om achterover te leunen.

[1:10:35] Want onze arbeidsproductiviteit groeit al jaren te traag, terwijl de uitdagingen alleen maar groter worden.

[1:10:41] En als we minder mensen beschikbaar hebben, die ook steeds minder werken, maar we krijgen wel steeds meer taken, dan is er volgens mij maar één route vooruit en dat is slimmer werken.

[1:10:50] En kosmatige intelligentie biedt daar enorme kansen voor.

[1:10:53] Niet als speeltje, maar gewoon als serieus instrument om ambtenaren te ondersteunen, processen te versnellen en fouten te verminderen.

[1:11:00] Minder papier, minder dubbel werk en meer tijd voor inhoud en dienstverlening richting burgers.

[1:11:05] Kan de staatssecretaris aangeven hoe hij concreet gas gaat geven op arbeidsproductiviteit en de inzet van AI binnen de overheid?

[1:11:13] Dank u wel.

[1:11:14] En dan zijn er geen interrupties en dan is het woord aan de heer Van den Berge van JA20.

[1:11:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:11:43] Ik moest even omschakelen.

[1:11:46] Voorzitter, nogmaals dank.

[1:11:48] Voor ons hebben de begroting van digitale zaken, of ja, digitale zaken, het zijn voor dit moment de begrotingen van BZK, Justitie en Veiligheid en Economische Zaken en Klimaat tegenwoordig, waarin gegraven mocht worden naar delen die aan de Commissie Digitale Zaken raken.

[1:12:02] Deze begrotingen, voorzitter, zijn dan ook niet nog even geschreven door het vorige kabinet, of zijn dan ook nog even geschreven door het vorige kabinet en niet door het kabinet van deze staatssecretarissen.

[1:12:14] Of voorzitter, staatssecretaris, want daar hadden we toch al een beetje op gehoopt, een minister van Digitale Zaken.

[1:12:20] En nu hebben we gelukkig wel deze twee kundige staatssecretarissen, dus daar kijk ik enerzijds ook weer naar uit, maar het was toch ook wel mooi geweest voor de regie.

[1:12:27] Want voorzitter, als u nu uw middelste draad een beetje kwijt bent, dan bent u niet de enige.

[1:12:32] En daarom start ik in mijn inleiding gelijk met een rondje vragen.

[1:12:35] Hoe gaat de begroting er volgend jaar uitzien?

[1:12:37] Mogen we weer puzzelen of mogen we een heel klein beetje een overzicht verwachten?

[1:12:42] En waarom is de keuze gemaakt om toch weer de portefeuille digitale zaken zo op te delen?

[1:12:47] De ene staatssecretaris is onder andere coördinerend op digitalisering en soevereiniteit en heeft digitale overheid in haar portefeuille.

[1:12:54] Staatssecretaris Van den Burghe heeft onder andere ICT, Logius en Human ICT Capital in de portefeuille.

[1:13:00] Hoe moeten we dit zien?

[1:13:01] Hoe werkt dit?

[1:13:02] En voorzitter kunnen de staatssecretarissen mij een rode draad geven voor hoe het logistiek de komende jaren eruit komt te zien qua digitale zaken.

[1:13:10] Dan, voorzitter, begrotingen zijn het kwantificeren van doelen.

[1:13:14] Hoeveel geld geef je aan het één en wat geef je minder of niet aan het ander?

[1:13:18] En als ik dan kijk naar de voorgegaande kabinet, dan denk ik, dat is niet veel.

[1:13:21] Niet per se veel in doelen, maar ook zeker niet in middelen.

[1:13:25] Maar om het de staatssecretaris natuurlijk wat makkelijk te maken, dan zal ik ze daar op dit moment niet te veel over bevragen.

[1:13:30] Want gelukkig, we hebben een coalitieakkoord met een aantal hele mooie doelen op digitale zaken.

[1:13:35] Dus daar ga ik vandaag mijn focus op leggen.

[1:13:38] Voorzitter, in het coalitieakkoord hebben we zelfs een eigen hoofdstuk.

[1:13:41] Het werd net al even genoemd.

[1:13:43] Nederland, koploper in een digitale wereld.

[1:13:46] Nou, dat heb ik natuurlijk vol enthousiasme gelezen.

[1:13:49] Mooie plannen ten eerste.

[1:13:50] Digitale autonomie.

[1:13:52] Het versterken van technische capaciteit.

[1:13:54] Een nationale aanpak voor digitale infrastructuur.

[1:13:57] Publiek-private investeringen.

[1:13:59] Cyberweerbaarheid, want dat had Odido dat maar eerder gedaan.

[1:14:04] Het internet veiliger maken voor jongeren.

[1:14:07] Want voorzitter, dit zijn echt plannen waar wij voordelen in zien.

[1:14:11] En voorzitter, wat wil het lot nu?

[1:14:13] Toen ik de budgettaire bijlage er nog eens bij pakte, heb ik precies nul euro kunnen vinden voor digitale zaken.

[1:14:21] Ja, en ik weet nu of u al eens een keer van lucht brood heeft proberen te bakken, maar ik kan u vertellen, dat is verdraaid lastig.

[1:14:28] En daarom, voorzitter, toen de vragen ronde voor de minister van Financiën kwamen voor de budgettaire tabel, dacht ik, ik ga dat gewoon eens even helemaal nalopen.

[1:14:36] Misschien heb ik wel gewoon wat gemist.

[1:14:38] Dus ik neem u even mee.

[1:14:40] Vraag 136.

[1:14:41] Welke middelen zijn gereserveerd voor de oprichting van de digitale dienst en het aantrekken van IT-talent?

[1:14:48] Antwoord.

[1:14:49] In het coalitieakkoord zijn geen additionele middelen gereserveerd voor de oprichting van de digitale dienst en het aantrekken van IT-talent.

[1:14:56] Vraag 214.

[1:14:58] Welke budgettaire consequenties worden voorzien voor de plannen voor digitalisering en ICT?

[1:15:02] Antwoord op vraag 214.

[1:15:04] Dit betreft een uitwerking van het coalitieakkoord en zal door het kabinet verder worden uitgewerkt.

[1:15:09] Er zijn in het coalitieakkoord geen additionele middelen hiervoor gereserveerd.

[1:15:14] Vraag 215.

[1:15:16] Welke aanvullende middelen worden geïnvesteerd in sleuteltechnologieën zoals AI en vanuit welke budgetten wordt dit gefinanceerd?

[1:15:24] En het antwoord, in het coalitieakkoord zijn geen aanvullende middelen gereserveerd van AI, wel zijn er bestaande budgetten die worden ingezet voor dit doel, bijvoorbeeld voor AI-pilots ter verbetering van de dienstverdeling.

[1:15:34] Ik heb nog drie, vier, vijf, misschien wel zes vragen staan die ik allemaal kan opdruinen.

[1:15:40] Dat zal ik u voor nu even besparen, maar u snapt de strekking.

[1:15:43] Maar er zijn gewoon in dit coalitieakkoord geen middelen gereserveerd voor de Nederlandse digitaliseringstrategie.

[1:15:49] En het is nog niet duidelijk in hoeverre de Nederlandse digitaliseringstrategie uit bestaande middelen gefinancierd kan worden.

[1:15:55] Voorzitter, als ik al deze vragen zo doorlees, dan heb ik een korte samenvatting.

[1:15:59] Er zijn gewoon geen middelen gereserveerd.

[1:16:02] En daarom heb ik de vraag aan de staatssecretarissen.

[1:16:05] Hoe gaan zij hun taak vervullen zonder deze middelen?

[1:16:09] En kunnen ze deze plannen van aanpak doorgeven aan andere ministeries?

[1:16:13] Moet ik het dan zo zien?

[1:16:14] En kunnen ze aan het ministerie van Financiën vragen waarom we nog belasting heffen als de overheid gewoon doelen kan zetten zonder middelen daarvoor op te nemen?

[1:16:22] Nee, voorzitter, even alle gekkigheid op een stokje.

[1:16:25] De oprechte vraag, hoe verwachten de staatssecretarissen hun taken te gaan vervullen zonder deze middelen?

[1:16:30] Waar moeten ze vandaan komen en hoeveel middelen zijn er vooral ook nodig voor de gestelde doelen?

[1:16:34] Daar denken wij natuurlijk heel graag in mee.

[1:16:37] En dan nog een ander punt, voorzitter.

[1:16:39] Het werd al heel vaak genoemd in dit debat.

[1:16:42] Een paar weken geleden kwam het punt naar buiten dat bij Odido een datalek heeft plaatsgevonden.

[1:16:47] De verantwoordelijke hackergroep Shiny Hunters is sinds donderdag begonnen met het in stappen lekken van gegevens van de ruim zes miljoen gedupeerden.

[1:16:55] Een deel van deze data lijkt data te zijn die de telecomprovider dan wat niet meer had mogen hebben of soms zelfs nooit had mogen noteren.

[1:17:06] Er was een mogelijkheid voor Odido om een som te betalen en het datalek daarmee mogelijk te voorkomen.

[1:17:12] En vanuit berichtgeving blijkt Odido dat op onder andere advies van de overheid dat niet te hebben gedaan.

[1:17:17] En daar heb ik al een aantal vragen over.

[1:17:19] Hoe verkend worden telecomproviders of bedrijven met een groot hoeveelheid gevoelige informatie gecontroleerd door het SIELD of de autoriteit persoonsgegevens?

[1:17:28] Wat wordt er meegenomen in een controle van het SIELD dan wel die van het AP?

[1:17:33] En wat gebeurt er als een bedrijf niet aan de regels voldoet?

[1:17:36] En waarom heeft de overheid geadviseerd niet te betalen aan de herkersgroep om de data te beschermen?

[1:17:41] En op het platform Tweakers staat dat het OM mogelijk een onderzoek start naar Odido.

[1:17:46] Kan dat worden bevestigd?

[1:17:47] En wat gaan het OM dan precies onderzoeken?

[1:17:50] Wat wordt gedupeerden aangeraden om dan te doen?

[1:17:52] En wordt er onderzoek gedaan of Olido zich aan de AVG heeft gehouden?

[1:17:56] Meneer Van Dijk zei het ook al.

[1:17:58] En dan de vraag voor de gedupeerden.

[1:17:59] Kunnen gedupeerden juridisch reeds aanspraak maken op een schadevergoeding?

[1:18:03] Of moeten daar voor eerst nog andere onderzoeken hebben plaatsgevonden?

[1:18:08] Daar rond ik af, voorzitter, een hele hoop vragen.

[1:18:11] Ik wil vooral de staatssecretarissen allebei heel veel succes wensen.

[1:18:15] Ik wil het vooral ook toejuichen dat er overduidelijk meer focus is komen te staan op het gebied van digitale zaken.

[1:18:21] Wat ik vooral fijn vind als liberaal-conservatieve Kamerlid is dat er een duidelijke focus is op de economische kansen van digitalisering, wat het voor onze maatschappij kan brengen.

[1:18:31] Dat rapport de wending staat er ook helemaal vol mee.

[1:18:34] Dus ja, ik wil bijna zeggen aan de slag de komende jaren om het echt een stap verder te brengen.

[1:18:38] En niet meer alleen maar te kijken vanuit het dienstverleningsaspect, maar vooral ook echt van waar zijn de kansen.

[1:18:44] En ik wil ze nogmaals heel veel succes wensen.

[1:18:46] Ik dank u wel.

[1:18:48] Dan zie ik geen interrupties en is het woord aan mevrouw Swinkels van het CDA.

[1:18:53] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:18:54] En als eerst inderdaad van harte welkom aan de twee nieuwe staatssecretarissen voor digitale economie en soevereiniteit en voor een slagvaardige overheid.

[1:19:02] Ik kijk ernaar uit om de komende jaren met hun samen te werken.

[1:19:04] En vandaag is een mooie gelegenheid om ook de nieuwe divisie van de nieuwe staatssecretaris voor digitale economie en soevereiniteit te horen.

[1:19:11] Daar ben ik heel erg benieuwd naar.

[1:19:12] De staatssecretaris gaat aan de slag met een coalitierakkoord waarin goede afspraken zijn gemaakt over digitale zaken.

[1:19:18] Ik zal vandaag hieruit een aantal zaken toelichten die voor mijn partij extra belangrijk zijn.

[1:19:23] Maar ik begin voor nu met de voorgenomen centrale sturing op digitalisering.

[1:19:28] Hierbij allereerst de vraag aan de staatssecretaris hoe zij invulling gaat geven aan die centrale sturing.

[1:19:33] Er liggen hier grote kansen.

[1:19:34] Ook ben ik benieuwd naar de eerste stap van de staatssecretaris die ze gaat zetten als het gaat om de kennisdeling tussen ministeries en slagvaardige besluitvorming over de digitale infrastructuur en de dienstverlening van de overheid.

[1:19:45] Kan de staatssecretaris bijvoorbeeld zorgen dat vanaf deze week financieringsaanvragen moeten worden ingediend om in aanmerking te kunnen komen voor IT-projecten boven de 5 miljoen euro die aan centrale IT-standaarden worden getoetst?

[1:19:58] Ik noemde het al, in het Coalitieakkoord zijn mooie afspraken gemaakt over digitalisering.

[1:20:02] Een van de punten waar ik het meest over te spreken ben, is dat er een duidelijke opdracht ligt om werk te gaan maken van de online veiligheid van kinderen en jongeren.

[1:20:10] We willen een Europese meme-leeftijd voor social media.

[1:20:13] Een ander punt in deze context, en die is voor mijn fractie echt belangrijk, is dat we gaan inzetten op strenge regulering van in-game aankopen.

[1:20:21] En zeker als kinderen pushmeldingen krijgen waarin ze aangemoedigd worden om vooral nog extra geld uit te geven aan die ingame aankopen.

[1:20:28] Wat ons betreft gaat de staatssecretaris dit snel oppakken.

[1:20:30] Kan de staatssecretaris toezeggen om nog voor de zomer de Kamer te informeren hoe zij hier werk van gaat maken.

[1:20:36] Een voorbeeld waar dit speelt is Roblox.

[1:20:38] Over dit online spelplatform is veel te doen geweest.

[1:20:41] Het was vorige week nog in het nieuws en ik heb er mondelingen vragen over gesteld.

[1:20:45] Inmiddels lopen er een tweetal onderzoeken naar Roblox, één door het ACM en één door het ministerie binnenlands zaken die laat een kinderrechten impact assessment uitvoeren.

[1:20:55] Eerder is een dergelijk kinder impact assessment ook gedaan naar TikTok, Snapchat en Instagram.

[1:21:02] Wat is er vervolgens gedaan met deze uitkomsten?

[1:21:05] Ik las dat dit mogelijk verwerkt gaat worden in de digitale kijkwijzer.

[1:21:09] Klopt dit?

[1:21:09] En wat is dan de stand van zaken van de uitwerking van die digitale kijkwijzer?

[1:21:13] Voorzitter, wij maken ons ook zorgen over de WhatsApp-kanalen, waarvan filmpjes en foto's van kinderen opeens door anderen op YouTube worden gezet.

[1:21:21] Herkent Staatssecretaris dit beeld?

[1:21:23] En wordt WhatsApp ook meegenomen in die digitale kijkwijzer?

[1:21:27] Als een brede kijk naar de bescherming van mensen zijn we ook voorstander van het beter verankeren in de wet van digitale rechten van mensen, zoals het recht op transparantie en het recht op eigenaarschap van data.

[1:21:38] Een andere prioriteit voor het CDA is het voorkomen en afbouwen van digitale afhankelijkheden.

[1:21:44] Voor het reces hebben we hier een goed debat over gehad over de overname van Solfinity.

[1:21:49] Wat het CDA betreft kunnen we niet alles in één keer afbouwen en erkennen we dat het ook tijd gaat kosten.

[1:21:54] We moeten de baas wel op orde brengen en een startpunt hiervoor is betere sturing bij de aanbesteding en uitbesteding van digitale diensten aan marktpartijen.

[1:22:03] In het debat hebben we hier ook suggesties voor aangedragen en een tweetal moties over ingediend.

[1:22:08] Zoals ik al eerder zei, de staatsdichteraars kan aan de slag gaan met mooie onderwerpen.

[1:22:13] Ze krijgt de centrale sturing in handen, maar zal ook moeten samenwerken met collega's, collega-bewindpersonen van andere ministeries.

[1:22:21] Voor nu noem ik er drie.

[1:22:23] Allereerst economische zaken.

[1:22:25] Ten aanzien van digitale economie zijn wij benieuwd naar de geplande AI-fabriek in Groningen.

[1:22:30] In eerdere stukken werd gesteld dat deze al in 2026 in gebruik genomen zou kunnen worden.

[1:22:35] Wat is de status en hoe worden wij hierover geïnformeerd?

[1:22:38] Ten tweede digitale adoptie door het MKB, zowel cybersecurity, waar we het net over hadden met de autoriteit Persoonsgehevens, als innovatie.

[1:22:46] Het MKB wordt in 2026 verder ondersteund in digitaliseren van hun bedrijfsprocessen vanuit de zogenaamde Smart Industry Schaalsprongagenda.

[1:22:55] en de European Digital Innovation Hubs.

[1:22:58] Hoe gaat dit eruit zien en wat kunnen wij hierop verwachten?

[1:23:03] Ten tweede binnenlands zaken.

[1:23:05] De gemeenteraadsverkiezingen komen eraan en voor onze democratie is digitale weerbaarheid ook enorm belangrijk.

[1:23:10] Wordt er goed gemonitord of er in de campagnetijd geen sprake is van inmenging en manipulatie?

[1:23:16] We lezen over de ondersteuning die het kabinet wil bieden aan kleinere gemeenten in 2026.

[1:23:20] Zijn deze plannen al goed uitgewerkt zodat ook de nieuw verkoosde raadsleden hier snel goed uitgewerkt, ja, zodat ze ook de nieuwe raadsleden hier snel mee geholpen zijn?

[1:23:33] En overigens ook ambtenaren, gelet op hun programma ten aanzien van hun digitale vaardigheden.

[1:23:38] Hierbij kunnen we overkoppeling maken met de recente berichtgevingen over de AI en stemhulp.

[1:23:44] Ten derde en tot slot de zorg.

[1:23:46] We zien dat op verschillende onderwerpen hier stappen gezet kunnen worden als het gaat om het gebruiken van digitale innovaties.

[1:23:52] Het CDA vindt dat we zinvolle toepassingen in de praktijk moeten steunen, onder andere dus ook in de zorg.

[1:23:57] Want CDA is er bijvoorbeeld nog een wereld te winnen met het op orde krijgen van digitale gegevensuitwisseling.

[1:24:03] Gaat de staatssecretaris zich in het kabinet ook hard maken voor dit soort kansen, zoals dus het mogelijk maken van digitale gegevensuitwisseling in de zorg?

[1:24:12] Dank u wel.

[1:24:14] Dank u wel.

[1:24:14] En dan is het woord aan de heer Seder van de ChristenUnie.

[1:24:19] Dank u wel, voorzitter.

[1:24:20] Allereerst mijn felicitaties aan de nieuwe bewindspersonen.

[1:24:23] Veel succes en zegen bij hun werk.

[1:24:25] Het is mijn hoop dat het kabinet ambitieus aan de slag gaat om te zorgen voor een veilig en toegankelijk internet.

[1:24:32] Er gebeurt namelijk heel veel in de wereld.

[1:24:34] We leven niet in een tijdperk van verandering, maar een verandering van tijdperk.

[1:24:39] En ik mis soms wel eens de ambitie van kabinetten, niet deze, want deze moet nog beginnen, maar zowel in visie als in financiële middelen als in tempo.

[1:24:50] Ik hoop dat dit kabinet een goed voorbeeld gaat geven.

[1:24:53] Ik zal een aantal onderwerpen noemen waar ik het gevoel heb waar een van deze onderwerpen speelt.

[1:24:58] Allereerst de overheidsdomeinextensie.

[1:25:01] Want een veilig internet gaat bijvoorbeeld over het voorkomen van misleiding, phishing.

[1:25:06] Er zijn commerciële sites actief die zich voordoen als een officiële website van de overheid en overheidsdiensten aanbieden tegen hoge prijzen die in werkelijkheid gratis zijn of op zijn minst een stuk goedkoper zijn.

[1:25:17] Er vindt ook veel oplichting plaats.

[1:25:19] Dat loopt in de tienduizenden gevallen per jaar op.

[1:25:22] Nog erger is het als het juist criminele namaksites zijn die zo persoonsgegevens van burgers buitmaken.

[1:25:28] Een manier om verwarring te voorkomen en om burgers meer zekerheid te geven over het veiligheid zij zich daadwerkelijk op een overheidssite bevinden, is zorgen voor een overheidsdomeinextensie, bijvoorbeeld .gov.nl.

[1:25:41] Al in 2024 nam een voorganger van deze bewindspersonen, toenmalig staatssecretaris Van Huffelen, hier in principe besluit over.

[1:25:48] Dat gaan we doen.

[1:25:49] Maar sindsdien, voorzitter, is er volgens mij bar weinig gebeurd.

[1:25:54] Kan de staatssecretaris toezeggen met vaart te gaan toewerken naar één officiële overheidsdomein extensie?

[1:25:59] En welke stappen worden hier dit jaar nog opgezet?

[1:26:01] Ik hoop op voorvarendheid.

[1:26:03] Ik overweeg ook een motie op dit punt.

[1:26:05] Voorzitter, dan...

[1:26:06] Het onderwerp leeftijdsverificatie.

[1:26:08] Want het onderwerp waar onze partij zich al langer voor inzet is online leeftijdsverificatie voor diensten waar een minimum leeftijd voor geldt.

[1:26:15] En ik vind het goed om te lezen in het coalitieakkoord dat het kabinet wil inzetten op een handhaafbare Europese minimum leeftijd van 15 jaar voor social media met privacyvriendelijke leeftijdsverificatie.

[1:26:24] Een wens van de Kamer was ook nationale wetgeving voor betrouwbare en privacyvriendelijke levensverificatie.

[1:26:31] Bijvoorbeeld als het gaat om het kunnen kopen van alcohol op websites, online gokken, verschillende websites waar je volgens de wet een bepaalde minimumlevenheid moet hebben om die diensten te kunnen bekijken of kopen.

[1:26:45] Ik heb hier met de vorige staatssecretaris best mee geworsteld omdat deze pertinent weigerde

[1:26:50] om de aangenomen moties uit te voeren, namelijk een nationale wetswijziging.

[1:26:55] En ik hoop dat de Kamer deze strijd niet opnieuw met het kabinet hoeft aan te gaan.

[1:26:59] Mijn vraag daarom is, wanneer kunnen we van het kabinet nationale wetsvoorstellen, zoals andere landen in Europa dat al doen, over levensverificatie in de Kamer verwachten?

[1:27:09] Voorzitter, dan ten aanzien van schermgebruik.

[1:27:11] Er is al wat gezegd over de richtlijnen.

[1:27:13] Goed dat die er zijn, maar hoe gaan we het aan de man brengen?

[1:27:18] En ik heb eerder gepijt voor een digitale schijf van vijf, waarbij de richtlijnen gewoon actief onder de aandacht brengt.

[1:27:24] Dat kan in een schijf, dat kan ook op een andere manier, maar in ieder geval bij scholen, bij GGD's, waardoor kinderen, maar ook ouders continu in contact komen met die richtlijnen van de overheid en we het gaan normaliseren en gaan normeren.

[1:27:36] Kan de staatssecretaris dit toezeggen en die richtlijnen uit te gaan werken en zorgen dat deze op vele plekken komen waar kinderen en ouders vaak zijn.

[1:27:47] Voorzitter, dan een belangrijk onderwerp.

[1:27:49] Een hardnekkig probleem rondom online kindermisbruik.

[1:27:51] Want de Nationale Rapporteur Mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen heeft meermaals de noodklok geluid over de enorme schaal waarop online seksueel kindermisbruik plaatsvindt en dat het aantal meldingen in de afgelopen jaren enorm is gegroeid.

[1:28:05] Het trieste feit is dat naar schatting meer dan 50% van het online kindermisbruik wereldwijd in Nederland wordt gehost.

[1:28:13] Ik lees in het coalitieakkoord dat online kindermisbruik wordt aangepakt.

[1:28:17] Mooi.

[1:28:18] Maar kan de staatssecretaris hier meer over delen over wat we nou daadwerkelijk gaan doen?

[1:28:22] In Denemarken loopt de onderzoek om te verkennen hoe financiële dienstverleners kunnen investeren in de aanpak van bijvoorbeeld verdachte transacties.

[1:28:29] Die kunnen duiden op betalingen voor misbruik dat via livestreams plaatsvindt.

[1:28:34] Kan de staatssecretaris toezeggen om mogelijke maatregelen te verkennen en in ieder geval de Kamer hier voor de zomerreces over te informeren?

[1:28:41] Eerder is een voorstel van mij aangenomen die vroeg om verplichte levensverificatie op seksadvertentieplatforms te verplichten om kindermisbruik mee tegen te gaan.

[1:28:53] Dat betekent dat iemand die seksuele diensten aanbiedt, voordat die op een website komt, online moet verifiëren dat die een minimale leeftijd heeft voordat het erop wordt geplaatst.

[1:29:03] Voorzitter, het klinkt gek, maar die verplichting bestaat niet in Nederland met misbruik als gevolg.

[1:29:10] En het vorige kabinet weigerde deze motie in ieder geval uit te voeren met als reden dat online leeftijdsverificatie makkelijk kan worden omzeild.

[1:29:18] Ja, voorzitter, dit lijkt me nou geen goede reden.

[1:29:22] Want een meerderjarige kan ook, als hij heel hard zijn best doet, bier ergens kopen en vervolgens ook doorgeven aan een... Een meerderjarige kan ook bier kopen en vervolgens doorgeven aan een minderjarige.

[1:29:33] En er zijn vele manieren om bepaalde wetgeving te omzeilen.

[1:29:36] Maar het is toch geen reden om voortaan niet meer om hun ID te vragen in de supermarkt.

[1:29:40] Mijn vraag en ernstige, serieuze vraag is dan ook, kan het kabinet alsnog toezeggen om die motie uit te voeren, waardoor we in ieder geval aan de voorkant, als het gaat om seksadvertentieplatforms, kindermisbruik kunnen tegengaan.

[1:29:54] Voorzitter, ook is van belang dat slachtoffers van seksuele uitbuiting, middenjarig of niet, de hulp krijgen die ze nodig hebben.

[1:30:00] En het belangrijke instrument hiervoor is het outreachprogramma.

[1:30:03] En tot en met oktober 2025 liep het online outreachprogramma gefinancierd door Justitie en Veiligheid.

[1:30:09] Inmiddels dit programma werden proactief potentiële slachtoffers van seksuele uitbuiting of misbruik bereikt.

[1:30:16] En ik vind het onbegrijpelijk dat een effectief programma als deze niet wordt voortgezet.

[1:30:22] Ik heb daarom ook een amendement ingediend, of dat doe ik zo.

[1:30:25] om er nog voor dit jaar geld voor vrij te maken.

[1:30:28] Het is niet veel geld, maar het helpt wel om een aantal mensen die in een hele kwetsbare positie zitten, alsnog uit de verschrikkelijke wereld van seksuele uitbuiting te halen.

[1:30:39] Ik hoor graag de appreciatie van het kabinet.

[1:30:41] Ten aanzien van Audido hebben we al wat uitgewisseld, dus ik sluit me aan bij de vragen van mijn voorgangers.

[1:30:47] Ik heb nog wel twee vragen.

[1:30:49] Is het kabinet bereid om een publiekscampagne op te starten om bijvoorbeeld twee staps verificatie door norm te maken?

[1:30:56] Dit maakt het veel lastiger voor mensen die gegevens in de handen hebben om oplichting mogelijk te maken.

[1:31:05] En ik heb het al in mijn interruptie met mevrouw Rajkowski over gehad.

[1:31:08] De huidige schaderegeling is wat mij betreft niet voldoende.

[1:31:12] Waarbij je alleen werkelijke schade kan claimen, of schade kan claimen op het moment dat het daadwerkelijk schade is, maar bijvoorbeeld preventieve maatregelen niet vergoed worden.

[1:31:20] Bijvoorbeeld een paspoortvervanging.

[1:31:23] Het lijkt me wel het minste wat we kunnen bieden en dat laat de casus audito ook laten zien.

[1:31:29] Ik zou graag willen dat de wetgeving of richtlijnen hierop aangepast worden, dat het ook mogelijk wordt en ook de norm wordt.

[1:31:35] Hoe kijkt de staatssecretaris daarnaar?

[1:31:38] Kamers van AI zorgden ervoor dat allerlei nieuwe kansen ontstaan, maar ook uitdagingen, bijvoorbeeld rondom auteurschap.

[1:31:45] De ChristenUnie wil dat Nederlanders via het auteursrecht naar deens voorbeeld koppier uit op hun eigen lichaam, gezichtskenmerken en stem krijgen als vorm van bescherming van de lichamelijke integriteit.

[1:31:55] En eerder vroeg een Kamer een meerderheid hier al om, maar het toenmalige kabinet wilde dit nog niet.

[1:32:00] Hoe kijkt het kabinet er nu met de snelle ontwikkelingen in het aanzien van AI tegenaan?

[1:32:06] en is het kabinet bereid om hier de nodige wetgeving of regels voor te bereiden.

[1:32:11] Tot slot, voorzitter, toegankelijkheid.

[1:32:13] Digitale toegankelijkheid is van gigantisch belang, zeker als steeds meer overheidsdiensten digitaal plaatsvinden.

[1:32:19] Daar is dan ook vaak een digidee voor nodig.

[1:32:21] En sommige mensen hebben iemand anders, mantelzorgers, die dan zaken regelen voor hen.

[1:32:28] Mensen die handelingsonbekwaam zijn of mensen die gewoon niet meer zelf hun zaken kunnen regelen.

[1:32:33] Die hebben dan in de huidige systematiek wel een probleem.

[1:32:36] Want de DigiDEMO mag immers niet door iemand anders worden gebruikt.

[1:32:39] En hier is eerder ook een motie van mij over gegaan, maar ik zie nog geen beweging hierin.

[1:32:43] Kan het kabinet toezeggen dat ze voor het zomerreces hiervoor de nodige wijzigingen naar de Kamer sturen om mensen met een beperking ook daadwerkelijk te betrekken en digitale toegankelijkheid ook echt handen en voeten te geven?

[1:32:56] Tot zover mijn vragen, voorzitter.

[1:32:57] Dank u wel.

[1:32:59] Dank u wel en ik zie geen interrupties.

[1:33:00] Dan is het woord aan mevrouw Beckerman van de SP.

[1:33:05] Ja, voorzitter, op 19 maart 2024 schokte het AD met het nieuws dat tientallen bekende Nederlanders, Tweede Kamerleden, leden van het Koninklijk Huis, figureren in deepfake pornovideo's die vaak tienduizenden keren zijn bekeken.

[1:33:23] Wij kregen het advies, blijf stil, doe aangifte.

[1:33:27] Dan komt het vast snel goed.

[1:33:30] Het is deze maand twee jaar geleden en ik heb vanochtend even gekeken.

[1:33:35] Nog steeds staan deze deepfake-porno-video's van mij online.

[1:33:41] Op meerdere websites.

[1:33:43] Niet op een onvindbaar hoekje van het internet, maar eenvoudig via Google te vinden.

[1:33:50] Blijf stil en doe aangifte.

[1:33:52] Dat is volstrekt onvoldoende.

[1:33:55] Ja, er is één website op zwart gegaan.

[1:33:58] Zover we weten is er iemand aangehouden, een 73-jarige Nederlandse man.

[1:34:03] of het OM gaat vervolgen, weten we niet.

[1:34:06] Maar nog steeds kun je de video's gewoon bekijken.

[1:34:12] Kunt u zich voorstellen dat ik dit volstrekt onacceptabel vind?

[1:34:16] En ik noem dit, het is mijn voorbeeld, maar ik noem dit omdat dit voor steeds meer meisjes en vrouwen alleen maar erger wordt.

[1:34:26] Vrouwen waren buiten al te vaak niet veilig, te vaak thuis niet veilig en nu ook online niet veilig.

[1:34:36] Internet wordt dag na dag onveiliger.

[1:34:39] En cijfers van off-limits laten dat ook zien.

[1:34:42] In 2024 nam een record aantal slachtoffers contact op met off-limits.

[1:34:47] Gemiddeld meer dan 600 meldingen per maand.

[1:34:50] En in 2025 zet de stijging in het aantal meldingen zich onverminderd voort.

[1:34:56] 99 procent van de slachtoffers is vrouw.

[1:35:02] En veel erger, heel veel zijn minderjarig.

[1:35:05] Kom niet met blijf stil en doe aangifte.

[1:35:08] Hier moet veel meer gebeuren en dit mag niet het nieuwe normaal worden.

[1:35:12] Wat gaat het nieuwe kabinet hier aan doen?

[1:35:15] Kinderporno kan binnen 24 uur offline gehaald worden.

[1:35:19] Wil het kabinet zorgen dat dat ook voor deepfake porno gaat gebeuren?

[1:35:24] Off limits zegt extra wetgeving is niet nodig.

[1:35:27] De wet is er.

[1:35:28] Het is de handhaving die ontbreekt.

[1:35:31] Ik deed aangifte van de websites die nu online staan en kreeg te horen dat het niet opgepakt ging worden.

[1:35:37] Hoe zorgen we dat dit wel prioriteit gaat worden?

[1:35:40] Want het wordt alleen maar erger.

[1:35:42] Inmiddels kun je via grok op x

[1:35:45] Mensen uitkleden.

[1:35:47] En kun je ook dit soort video's maken?

[1:35:49] Off-limits en vondstslachtofferhulp spannen een kort geding aan tegen Grok en X. Voorkom dat techbro's grensoverscheidend gedrag gaan faciliteren.

[1:35:58] Wat gaat het kabinet hier aan doen?

[1:36:01] Mijn pleidooi vandaag is dat voor een vrij en veilig internet.

[1:36:04] En dat betekent harder ingrijpen wanneer dat niet zo is, zoals bij de opkomst van deepfake porno.

[1:36:10] Maar dat betekent ook heel veel ellende voorkomen.

[1:36:14] Voorzitter, ik ben de laatste spreker, dus ik kan bij heel veel sprekers aansluiten die zaken gezegd hebben, bijvoorbeeld over Odido.

[1:36:21] De SP pleit voor digitaal democratiseren.

[1:36:24] Minder macht voor techbro's, Amerikaanse techbro's, en meer zelf doen.

[1:36:29] En de lakmoesproef voor dit kabinet ligt er ook heel duidelijk.

[1:36:33] Na de plannen om het bedrijf achter DGD te verkopen aan Amerikanen en NS die diensten wil uitbesteden, bleek het nog gekker te kunnen.

[1:36:40] De Belastingdienst gaat de BTW-ICT uitbesteden aan het Amerikaanse bedrijf Fast Software.

[1:36:46] software en service.

[1:36:47] Trump kan er straks voor zorgen dat er geen btw meer binnenkomt bij de overheid, vragen we aan het kabinet.

[1:36:53] Hoe dom kunnen we zijn?

[1:36:55] En wil het kabinet erkennen dat hun eerste reactie dat allemaal wel meevalt een fout was en ze wel gaan bezien hoe we dit soort zaken kunnen voorkomen?

[1:37:03] Hoe kunnen we praten over soevereiniteit als we ondertussen onszelf in een wurggreep aan het worstelen zijn?

[1:37:09] Is het nog mogelijk hierin te grijpen?

[1:37:11] We begrijpen dat dat hier niet meer zo is.

[1:37:14] Deelt het kabinet onze mening dat we moeten stoppen met dit soort diensten überhaupt?

[1:37:18] aan te besteden en hoe gaat het kabinet dit doen?

[1:37:21] Ook, gelet op collega's die daar al op gewezen hebben, de plannen zijn mooi, de doelen zijn mooi, maar zolang de middelen ontbreken, kunnen we ook moeilijk zelf publieke alternatieven opzetten.

[1:37:31] Een vrij en veilig internet betekent digitale autonomie, maar dat is niet hetzelfde als Europese techbro's hetzelfde laten doen als Amerikaanse techbro's.

[1:37:40] De ontwikkeling van AI moeten we niet overlaten aan commercie- en techmiljardairs.

[1:37:44] Vooruitgang moet vrijheid brengen in plaats van onzekerheid voor velen en grote winsten voor een enkeling.

[1:37:50] Maar als we in Trouw de reconstructie lezen hoe tijdens een etentje bij minister Karremans zes techbro's het AI-beleid van het nieuwe kabinet mochten vormgeven, dan lijkt de hebzucht

[1:38:00] toch wel te winnen.

[1:38:01] Dit AI-Delta-plan kwam er mede na een oproep van de autoriteit persoonsgegevens.

[1:38:06] Zij vonden dat zo'n plan moest zorgen voor, ik citeer, het beschermen van grondrechten en fundamentele waarden, waarbij overheid, bedrijven en burgers allemaal een rol hebben.

[1:38:15] Maar dit AI-Delta-plan lijkt daar ook wel haaks op te staan, met wensen als move fast and break things, waarmee onder andere aan arbeidsrecht wordt getoornd.

[1:38:26] Deelt u, vraag ik aan het kabinet onze mening, dat de voordelen van AI juist ten goede moeten komen aan werknemers en dat we niet moeten tornen aan bijvoorbeeld het ontslagrecht?

[1:38:34] Welke waarborgen bouwt u in om te voorkomen dat we met publiek geld bedrijven grootmaken die vervolgens alsnog verkocht kunnen worden aan Amerikaanse partijen?

[1:38:42] En gelooft u werkelijk dat bomen altijd tot in de hemel zullen groeien?

[1:38:47] Zo'n 95 procent van alle generatieve AI-projecten faalt, blijkt uit onderzoek van MIT.

[1:38:52] Hoe voorkomt u dat straks met publiek geld, bijvoorbeeld geld uit pensioenpotten, een economische bubbel aan het creëren zijn, die als hij barst de samenleving opzadelt met nieuwe hoge kosten?

[1:39:04] Voorzitter, mijn laatste punt, en daar is ook al aandacht voor gevraagd, maar ik wil het ook expliciet benoemen.

[1:39:10] Wanneer we het hebben over digitale autonomie en digitale veiligheid, gaat het vaak over Nederland.

[1:39:16] Maar niet expliciet over het Caribisch deel van het Koninkrijk.

[1:39:19] Terwijl ze daar misschien nog kwetswaarder zijn.

[1:39:21] De NCTV wijst op structurele afhankelijkheden die een kwetsbaar ecosysteem vormen.

[1:39:28] Bijna al het internetverkeer loopt via zeekabels naar Puerto Rico, waar het aansluit op een internetknooppunt in de VS.

[1:39:35] En bij storingen zijn er weinige alternatieven.

[1:39:37] De NCTV pleit voor meer inzicht in de afhankelijkheden en het ontwikkelen van terugvalopties.

[1:39:43] En onze vragen zijn, hoe gaat het kabinet ook de digitale autonomie van het Caribisch deel van het Koninkrijk versterken?

[1:39:49] En wat is de laatste stand van zaken?

[1:39:51] Collega's vroegen hier ook al naar wat betreft de zeekabels.

[1:39:55] En wat is er extra nodig om te zorgen dat inwoners daar digitaal vrij en veilig kunnen zijn?

[1:40:00] Dank u wel.

[1:40:02] Dank u wel.

[1:40:04] Dat brengt ons bij het einde van de eerste termijn van de Kamer en er zijn veel vragen gesteld over drie verschillende begrotingen.

[1:40:11] Dan moet er ook nog volgens mij heen en weer gewandeld worden en zit er een lunchpauze tussen.

[1:40:16] Dus ik denk dat het wel realistisch is om een uur te schorsen.

[1:40:20] Dus dat betekent tot 12 uur 41.

[1:40:25] We kunnen er ook 45 of 40 van maken.

[1:40:27] 40?

[1:40:28] 12 uur 45.

[2:45:22] Het is inmiddels kwart voor één, dus we gaan verder met dit WGO digitale zaken.

[2:45:33] Handig is, want we gaan nu beginnen met de beantwoording door de staatssecretarissen, als we eerst even een totaalbeeld krijgen van alle blokjes en dan denk ik dat mevrouw Arts daarna gaat beginnen.

[2:45:46] Zeker, voorzitter.

[2:45:47] Ik heb zes onderwerpen waar ik eerst bij stil zal staan.

[2:45:51] Het coalitieakkoord, de portofuivering en de begroting als nummer één.

[2:45:54] Daarna digitale soevereiniteit, digitale economie, de digitale samenleving, digitale overheid en begroting JNV of overig JNV.

[2:46:06] En dan gaat mijn collega... Die neemt het dan over met BZK, Carib en overigen.

[2:46:16] Dat is heel helder.

[2:46:17] Heel veel dank.

[2:46:18] Dan is het woord aan u.

[2:46:20] Dank u wel, voorzitter.

[2:46:21] Ik ben ontzettend vereerd dat ik vandaag met uw Kamer en in de komende periode in gesprek mag gaan over de digitale toekomst van Nederland.

[2:46:29] Vanuit mijn achtergrond in veiligheid heb ik veel heb ik ook ervaren dat de wereld er een aantal jaar geleden heel anders uitzag.

[2:46:35] samen met uw Kamer.

[2:46:36] En allereerst, daar wil ik echt heel graag bij stilstaan.

[2:46:38] Wij hebben zoveel geluk met zo'n actieve en kundige digitale commissies.

[2:46:43] Wij kijken ontzettend uit naar die samenwerking.

[2:46:47] Digitalisering is een transitie die ingrijpt in alle facetten van onze economie, samenleving en overheid.

[2:46:52] Het vormt de ruggengraat van allerlei vitale processen en van de benodigde economische groei en innovatie in de komende decennia.

[2:46:59] Het is dé motor die ons in staat stelt om concurrerend te blijven en nieuwe kansen te creëren.

[2:47:04] Tegelijkertijd zijn er vele uitdagingen, onder andere rond risicovolle strategische afhankelijkheden van landen buiten Europa, rond verslavende algoritmes en schadelijke content, ook in relatie tot onze democratische rechtsstaat.

[2:47:16] Digitalisering raakt iedereen, maar jonge mensen misschien nog wel het meest.

[2:47:20] Zij groeien op in een wereld waarin online en offline volledig met elkaar verweven zijn.

[2:47:24] Waarin kansen voor ontwikkeling hand in hand gaan met risico's als desinformatie, verslaving en verlies van privacy.

[2:47:30] Het is onze verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat technologie hun talent versterkt in plaats van beperkt.

[2:47:35] En dat zij niet alleen gebruikers zijn, maar ook de mede vormgevers van de digitale toekomst.

[2:47:40] Digitale soevereiniteit betekent daarom ook investeren in digitale vaardigheden, weerbaarheid en gelijke kansen voor de volgende generatie.

[2:47:47] Als staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit ben ik verantwoordelijk voor de coördinatie over de volle breedte van digitalisering en soevereiniteit.

[2:47:55] Van onze digitale economie en samenleving tot aan de digitale overheid.

[2:47:59] Bij de digitale overheid is mijn rol kaderstellend, terwijl mijn collega staatssecretaris Erik van den Burg vanuit zijn portefeuille, die slagvaardige overheid, gaat over de realisatie van de digitaliseringsopgave voor de rijksoverheid.

[2:48:12] Ik ben blij met deze verantwoordelijkheid en met de ambities die in het coalitieakkoord staan over deze toekomst.

[2:48:16] Wij zijn ook erg blij met dat hele hoofdstuk, want we kunnen er niet langer omheen draaien.

[2:48:20] Het gaat niet goed met de Europese digitale positie ten opzichte van de rest van de wereld.

[2:48:25] Maakte de Europese digitale sector nog een kwart van de wereldwijde digitale wereld uit in 2010, is dat in de afgelopen jaren geslonken naar 11 procent in 2022 en nu zelfs minder dan 10 procent.

[2:48:38] Als we kijken naar Research & Development, dan zien we dat de EU zo'n 7% van deze uitgaven op het gebied van ICT-software voor zijn rekening neemt en slechts 11% op het gebied van ICT-hardware.

[2:48:49] Deze ontwikkeling vergroot onze afhankelijkheid van andere landen, met name de Verenigde Staten en China.

[2:48:54] Onze samenleving draait feitelijk op technologie van buiten.

[2:48:58] Er zijn brede zorgen over wie mogelijk toegang heeft tot onze data.

[2:49:01] Dat hebben we afgelopen week, denk ik, ook weer duidelijk gezien.

[2:49:03] Als je dat combineert met de geopolitieke realiteit dan weet je genoeg.

[2:49:07] Dit zet onze economie, onze veiligheid en onze samenleving onder druk.

[2:49:12] Er is een omslag nodig.

[2:49:13] We moeten als Nederland en Europa onze afhankelijkheden verkleinen.

[2:49:16] We moeten zelf meer een speler zijn en sleutelposities opbouwen.

[2:49:20] Van pilotland naar opschaalland.

[2:49:22] En we moeten als overheid bewuster gaan kiezen en sturen op de inrichting van onze digitale systemen en infrastructuur.

[2:49:28] Zonder daarbij overigens volledig digitaal soeverein of autonoom te zijn.

[2:49:32] Het gaat erom om de risicovolle strategische afhankelijkheden af te bouwen en waar mogelijk zelf strategische posities op te bouwen.

[2:49:38] En daarvoor is een trendbreuk nodig.

[2:49:40] Onze huidige inzet is onvoldoende, gaat te langzaam en ondanks alle goede inspanningen rond wetgeving, innovatie, de AI-fabriek en de NDS.

[2:49:48] Kortom, ik wil aan de slag.

[2:49:50] Ik zei net al, Rob geeft ons voor elke keer dat we dat zeggen een euro.

[2:49:53] Dat is niet helemaal waar, maar altijd blij als het genoeg nu terugkomt.

[2:49:57] Niet alleen met nieuwe visies of strategieën in voorbereiding voor dit debat heb ik nou zeker vijftig plannen, strategieboetes genoteerd voor mezelf op een hele grote lijst.

[2:50:07] Maar we gaan wel vooruit met die Nederlandse digitaliseringstrategie, de Strategie Digitale Economie, de Agenda Doza en de Nationale Cyber Security Strategie.

[2:50:15] Ik wil deze stukken doorvertalen naar gerichte actie en concrete resultaten.

[2:50:19] En daarbij wil ik de volgende accenten zetten.

[2:50:22] Allereerst blijvend inzetten op die Protect-maatregelen met het EU Digital Rulebook, waarmee we spelregels opstellen voor de digitale platforms op komende technologieën als AI en cybersecurity eisen stellen aan digitale producten en organisaties.

[2:50:37] Het kabinet wil ook extra maatregelen nemen om een minimumleeftijd voor gebruikers van sociale media te introduceren, maar ook met interventies rond 5G of bij ongewenste overnames.

[2:50:48] Kortom, die Protect-agenda zetten we met extra energie voort.

[2:50:51] Tegelijkertijd is het ook helder.

[2:50:53] Tegen die afhankelijkheid kunnen we ons niet weren met alleen wetgeving en veiligheidsmaatregelen.

[2:50:58] Het is grote noodzaak om echt werk te maken van die promote-agenda door te investeren in ontwerp, ontwikkeling en gebruik van Nederlandse en Europese digitale sleuteltechnologie, modellen en infrastructuur.

[2:51:09] Als je vergeet om te promoten, dan heb je ook niks om te protecten.

[2:51:13] Het vizier moet nadrukkelijk op het versterken van onze eigen digitale technologische slagkracht gericht zijn, zodat we concurrerend en weerbaar zijn.

[2:51:22] En op basis van Europese waarden.

[2:51:25] Overheid, bedrijfsleven, kennisinstellingen en de financiële sector moeten hiervoor de handen ineens slaan.

[2:51:31] In Nederland, in Europa en ook met onze partners wereldwijd.

[2:51:35] De overheid kan daarin faciliteren.

[2:51:37] Enerzijds door een gericht en ambitieus beleid te maken, door alles te doen om techbedrijven hier te laten pioneren en ze ervolgens te behouden als ze groeien, nationaal en Europees.

[2:51:47] Anderzijds door de overheid als overheid zelf het goede voorbeeld te geven.

[2:51:51] Als een overheid die zelf digitaal autonomer wil worden.

[2:51:53] De regie neemt over de eigen ICT-huishouding en tegelijkertijd werk maakt van haar rol als launching customer.

[2:52:00] De sleutel daartoe ligt deels in Nederland en deels in Europa.

[2:52:03] Ons aanbestedingskader moet meer ruimte bieden om op grond van autonomie, weerbaarheid en veiligheid te kunnen kiezen voor Europese digitale infrastructuurproducten en diensten.

[2:52:13] Tot slot, voorzitter.

[2:52:15] Een digitale economie en samenleving kan niet zonder een sterke digitale overheid.

[2:52:19] Het is onze verantwoordelijk om te zorgen voor een overheid die digitaal toegankelijk is voor iedereen, die efficiënt werkt en weerbaar is tegen dreigingen van buitenaf.

[2:52:28] Dat betekent dat publieke dienstverdening begrijpelijk, gebruiksvriendelijk en inclusief moet zijn, zodat burgers en ondernemers daadwerkelijk profiteren van die digitalisering.

[2:52:37] Dat er meer regie komt in het inkoopbeleid om zo de ontstaande ongewenste afhankelijkheden af te bouwen.

[2:52:42] U gaf het ook al een aantal keer aan, daar zullen wij ook nadrukkelijk, wij zullen niet alleen samenwerken, maar ook altijd in contact staan met onze collega's van bijvoorbeeld het ministerie van OCMW, VWS, BZK, Defensie en Economische Zaken.

[2:52:55] Ik zeg daarbij wel, want dit gaat niet van de ene op de andere dag, maar het moet wel gebeuren.

[2:52:59] Alleen met een digitaal volwassen overheid, een weerbare samenleving en excellente digitale infrastructuur met bedrijven van wereldklasse kunnen we onze publieke waarde borgen en het vertrouwen van burgers versterken en onze digitale soevereiniteit waarmaken.

[2:53:14] Daar zit ik met de komende periode vol overtuiging voor in.

[2:53:19] En dan ga ik.

[2:53:21] Dan zal ik ook eerst even stil zijn bij alle vragen die gesteld zijn over het coalitieakkoord, de portefeuilleverdeling en de begroting.

[2:53:29] Allereerst in de vraag van mevrouw Katman, zijn er in de formatie adviezen gemaakt waarop de verdeling van deze portefeuille is gebaseerd?

[2:53:36] Over het algemeen bent u een bekende formateur die vraagt op sommige momenten informatie vanuit de departementen.

[2:53:42] Deze inhoudelijke beantwoordingen worden actief openbaar gemaakt door de formateur en de informateur.

[2:53:48] De eer is ook een stuk geweest, daar zijn wij helemaal nog niet bij betrokken geweest, want op dat moment waren wij nog niet beëdigd als staatssecretaris.

[2:53:56] Maar we zoeken nog even naar een manier, want er is een ambtelijk advies uitgebracht over die precieze verdeling en we zoeken nog even naar de correcte manier of de formateur dat openbaar zou moeten maken of dat wij dat zouden kunnen doen, maar dat zijn we wel voornemens om te doen en we zullen zorgen dat dat via de goede route bij u terecht zal komen.

[2:54:14] Een andere vraag die een aantal keer terugkwam, onder andere bij mevrouw Katman, de heer van den Berg, mevrouw El Bouchani.

[2:54:22] Hoe denkt het kabinet nou al deze ambities waar te kunnen maken, nou ja, zonder geld?

[2:54:26] Wanneer kunnen we nou een stevig financieel voorstel verwachten?

[2:54:29] Aan de ene kant, ik snap soms wat u zegt, er komt geen geld bij.

[2:54:32] Dat is ook in veel technische vragen natuurlijk zo beantwoord.

[2:54:35] Aan de andere kant, het kabinet prioriteert de versterking van die concurrentiekracht en verdienvermogen.

[2:54:40] Digitalisering en AI hebben daarin een hele prominente rol.

[2:54:43] En ik wil mij dan ook inzetten om ervoor te zorgen dat het kabinet echt actie gaat nemen.

[2:54:47] Bijvoorbeeld, bevorderen dat die innovatiemiddelen van de Nadi en de Start&Skill-financiering van de Nederlandse investeringsinstelling ook open komen te staan voor het digitale Nederlandse tech-ecosysteem.

[2:54:59] En er komt structureel 100 miljoen voor de Nationale Technologiestrategie en Innovatie.

[2:55:04] Die uitwerking moet nog plaatsvinden, maar we gaan er natuurlijk op inzetten dat er ook een sterke digitale component zal zijn.

[2:55:11] En verder dat er geen aanvullende middelen centraal worden gereserveerd, betekent ook niet dat er geen geld wordt uitgegeven.

[2:55:17] Overheidsorganisaties geven ieder voor zich middelen uit om genoemde kansen te realiseren en uitdagingen aan te pakken.

[2:55:24] Daarom ga ik ook in gesprek met de diverse overheidsorganisaties, rijk, dienstverleners, gemeenten, provincies en waterschappen om te kijken hoe we onze ambities zoveel mogelijk kunnen realiseren.

[2:55:37] Mevrouw El-Boujani vroeg zich ook af, hoe ziet de staatssecretaris de komende periode in dit proces?

[2:55:43] Op dit moment wordt er interbestuurlijk gewerkt aan een volledige uitwerking van die investeringsagenda, met gemeentes, provincies, waterschappen, et cetera.

[2:55:52] En daarin komt ook een nadere uitwerking en onderbouwing van de kosten.

[2:55:55] en daarin komen ook de eventuele baten van de NDS aan bod voor Nederland even als voorgestelde financieringsmogelijkheden.

[2:56:02] Mijn aandacht zal de komende tijd ook uitgaan naar welke plannen realistisch en haalbaar zijn en waarvoor we met andere bestuurslagen de benodigde mensen en middelen vrij zouden kunnen spelen.

[2:56:13] Mevrouw Katman vroeg aan ons wat wij gaan doen om de Kamer meer inzicht te geven in de uitgaven op het gebied van digitale zaken.

[2:56:21] Wij willen ons daar echt uitermate voor inspannen en u hierover op een later moment informeren.

[2:56:27] De afgelopen tijd is er al contact geweest op ambtelijk niveau met het ministerie van Financiën om de mogelijkheden hiervoor goed in kaart te brengen.

[2:56:35] Ik gaf net ook al aan, wij zitten nu formeel volgens mij aan het einde van week 1 en aan het begin van week 2.

[2:56:41] Dus ik wil me daar ook nog echt even goed in verdiepen, zodat ik een goed voorstel kan doen.

[2:56:49] Nog een vraag ook van mevrouw Katman.

[2:56:51] Hoe gaan deze staatssecretaris samenwerken met hun defensie collega's om het nationale belang in de digitale infrastructuur te versterken?

[2:56:58] Zoals ook gevraagd in motie 3 6 5 9 2 nummer 18.

[2:57:03] En is het een optie om bepaalde projecten samen met Defensie te financieren?

[2:57:06] Zo ja, waar kan het dan om gaan?

[2:57:08] Antwoord is jazeker en dat doen we ook al.

[2:57:10] Bijvoorbeeld bij die AI-fabriek in Groningen is een concreet voorbeeld van een gezamenlijke investering om de digitale infrastructuur te versterken.

[2:57:17] Verder vindt er samenwerk met Defensie plaats, bijvoorbeeld als het gaat om de actieagenda Cyber Security Technologieën als onderdeel van de Nationale Technologie Strategie, Nationale Cryptografie Strategie en de Nederlandse Digitalisering Strategie ter bevordering van digitale soevereiniteit en cybersecurity.

[2:57:39] Mevrouw El Bouchani vroeg mij ook nog hoe ik aankeek tegen de financiële paragraaf bij projecten en programma's.

[2:57:45] Daar ben ik een groot voorstander van.

[2:57:47] Vanuit de Compabiliteitswet is het al verplicht om bij nieuwe voornemens en voorstellen de financiële gevolgen in kaart te brengen.

[2:57:54] En hier is het natuurlijk wel de complexiteit dat het niet altijd precies inzichtelijk gemaakt kan worden wat nou een ICT-component is, omdat het soms ook nog weer verworven is met andere kosten.

[2:58:04] En om het inzicht in die financiën te vergroten loopt er al een traject om die financiële gegevens van grote ICT-projecten te verbeteren.

[2:58:13] Dit ter afronding van mijn eerste blokje coalitie portefeuille begroting.

[2:58:18] Dan geef ik even het woord aan het lid Katman van GroenLinks Vertrouwen van de Arbeid.

[2:58:23] Die heeft een vraag over de financiering.

[2:58:25] En bedankt in ieder geval voor de beantwoording.

[2:58:30] In een eerder debat, toen was er even een interruptiedebatje tussen mevrouw Swinkels en de heer van den Berg over financiering.

[2:58:38] Antwoordde mevrouw Swinkels ook, toen gevraagd werd naar de financiële uitdagingen, dat zij ook nog wel mogelijkheden zag om met de uitbreiding van het defensiebudget, wat daar dan qua, nou ja, wat daar allemaal uitgegeven gaat worden, of dat misschien ook zijn weg vindt naar bepaalde aspecten van digitalisering of de MDS.

[2:59:01] En daar ben ik heel erg blij mee.

[2:59:04] Alleen wordt dat meegenomen in het plaatje wat wij krijgen?

[2:59:07] En zijn daar al stukken over of gedachtwisseling over geweest?

[2:59:12] Voorzitter, op dit moment zijn daar nog geen stukken over.

[2:59:15] Dit is wel iets wat we met elkaar gaan bespreken, maar waar het eigenlijk nu nog te vroeg is om daar uitspraken over te doen.

[2:59:20] Maar nu wij weten dat dit voor uw commissie ook zo belangrijk is, zullen we dit ook meenemen als wij u hier verder over zullen informeren.

[2:59:32] Dan is er een vraag van de heer Van den Berg van JN20.

[2:59:35] Ja, daarop volgend, voorzitter.

[2:59:36] Kunt u in ieder geval uitzoeken, of in ieder geval de staatssecretaris, of die 1,5% van het NAVO-budget, want daar hebben we het volgens mij over, 3,5% is voor strikt genomen militair materiaal en 1,5% is voor de ondersteunende zaken.

[2:59:51] Kunt u bevestigen, of de staatssecretaris, dat die 1,5% ook echt gebruikt kan worden voor al deze digitale infra?

[2:59:59] En zonee kunt u dat dan uitzoeken?

[3:00:01] Voorzitter, ik kan dat nu nog niet toezeggen.

[3:00:04] Dat wordt op dit moment uitgezocht, maar als we daar een update over hebben, dan komen we zeker ook bij deze commissie terug.

[3:00:11] U kunt verder met uw tweede blokje, geloof ik.

[3:00:16] Dan gaan we verder met de vragen die de commissie heeft gesteld over digitale soevereiniteit.

[3:00:21] Mevrouw Katman vroeg, gaat het kabinet, zoals de Kamer heeft gevraagd, een streefdoel stellen voor wanneer we onafhankelijk gaan worden?

[3:00:30] En dat ging onder andere 30 procent van de cloud applicaties en opslag in NL volgens motie 36 5 7 6 nummer 5.

[3:00:38] Ik ben bezig met het uitvoeren van deze motie en dus ook voornemens om in het herziene Rijksklauwbeleid een streefdoel op te nemen.

[3:00:47] Begin februari werd de begin februari gepubliceerde Rijksbrede Strategie

[3:00:53] IT-sourcing en onderliggende handreiking geven richting aan het maken van die bewuste, risicogebaseerde keuzes rond onbevankelijkheid.

[3:01:00] Ik wil ook aangeven dat veel van de huidige migraties een gevolg zijn van besluitvorming, net als de aanbesteding waar we hier vandaag ook over spraken, van een aantal jaar geleden.

[3:01:09] De geopolitieke situatie leek er toen nog heel anders uit te zien.

[3:01:13] Ik begrijp echt het gevoel van de urgentie, maar een overhaaste exit kan, als het gaat om continuïteit, natuurlijk ook nog wel wat risico's meenemen, dus wij wegen dat heel zorgvuldig af.

[3:01:21] Maar kort gezegd, we zijn bezig met het uitvoeren van de motie en ik ben ook voornemens om een streefdoel op te nemen.

[3:01:31] Motie Katman om in principe te stoppen met migraties naar de Amerikaanse cloud, tenzij enorm goed onderbouwd en goedgekeurd.

[3:01:39] 2, 6, 6, 4, 3, 1, 3, 1, 5.

[3:01:44] Ik ben het helemaal met u eens dat er een zorgvuldige afweging bij cloudmigratie van het grootste belang is in het herzienen Rijkscloudbeleid.

[3:01:51] Wat ik verwacht in dit eerste half jaar aan uw Kamer toe te sturen, worden deze voorwaarden dan ook verder aangescherpt en wordt gewerkt aan het beperken van die afhankelijkheden van vooral enkele leveranciers en de inperken van de geopolitieke risico's.

[3:02:04] En zoals eerder met uw Kamer gecommuniceerd, blijft wel gelden dat departementen zelf verantwoordelijk zijn voor hun cloudbeleid en de bijbehorende risicoanalyses.

[3:02:16] Uw andere motie van mevrouw Katman die vroeg voor alle delen van de overheid waar we afhankelijk van zijn van één niet-Europese leverancier om een plan B op te stellen en een snelle exit-strategie.

[3:02:34] Hoe staat het met de uitvoering van de motie?

[3:02:35] Ik onderschrijf vanzelfsprekend de noodzaak om de strategische afhankelijkheden van een beperkt aantal grote leveranciers te verminderen.

[3:02:42] Ook hier in het herzienen-cloud-beleid wordt opgenomen

[3:02:45] ...dat de departementen bij het gebruik van clouddiensten... ...zowel de leveranciersafhankelijkheid als het geopolitieke risico... ...bij die betreffende toepassingen en afweging moeten meenemen.

[3:02:54] En waar deze risico's aanwezig zijn, wordt ook om een exitplan gevraagd.

[3:02:58] Dat naast een geplande migratie meer op de lange termijn... ...ook een plan voor een snelle exit, de korte termijn.

[3:03:04] Dat zou u een plan B kunnen noemen, moet worden opgenomen.

[3:03:08] Dan vroeg mevrouw Elboujani, heeft de staatssecretaris een integraal overzicht van waar onze meest kwetsbare afhankelijkheden zitten?

[3:03:16] En zonee, wanneer kan de Kamer dat overzicht verwachten?

[3:03:19] We zijn bezig om deze kwetsbare afhankelijkheden in kaart te brengen.

[3:03:25] De aanpak voor het in kaart brengen van die risicovolle strategische afhankelijkheden is ook vastgelegd in de Kamerbrief van 12 mei 2025.

[3:03:33] En in de NDS-versneller Inzicht in de kritieke IT-dienstverlening en de bouwstenen daarvan verkennen we daarom ook al heel expliciet de uniforme, methodiek en gemeenschappelijke taal om te definiëren wat die kritieke diensten dan zijn.

[3:03:46] En een minimale registratiestandaard voor wat overheidsorganisaties op verschillende lagen lokaal vastleggen over deze diensten in hun eigen systemen.

[3:03:56] Dan ook nog een vraag van D66.

[3:03:58] Hoe kijkt de staatssecretaris naar de lobby die de VS gaat starten tegen onze soevereiniteitsagenda en wat kan het kabinet daar nou tegen doen?

[3:04:06] De positie van de Verenigde Staten ten aanzien van de Europese digitale wet en regelgeving is mij bekend.

[3:04:12] Allereerst wil ik vooropstellen dat Nederland en de EU over hun eigen wet en regelgeving gaan.

[3:04:16] Dat aanpassing van regelgeving onder druk van derden niet mag gebeuren.

[3:04:20] Ik denk als we over soevereiniteit praten dat dat ontzettend belangrijk is.

[3:04:24] De VS is en blijft een van onze belangrijkste bondgenoten buiten de EU.

[3:04:27] Ons zelf losmaken van de VS is niet in ons belang.

[3:04:31] Wel heeft de VS aangegeven dat Europa voor haar veiligheid vaker op eigen benen moet staan en minder afhankelijk wordt.

[3:04:37] Dat is dan ook de inzet van dit kabinet en van de EU.

[3:04:40] De digitale soevereiniteitsagenda van dit kabinet past in dat kader.

[3:04:43] Het versterkt onze eigen digitale weerbaarheid, onder meer door het gericht afbouwen van risicovolle strategische afhankelijkheden,

[3:04:49] bijvoorbeeld op de cloud en om zelf te gaan investeren in Europese organisaties.

[3:04:55] Het is van belang dat we hierover in gesprek blijven met de Verenigde Staten en Amerikaanse techbedrijven.

[3:04:59] Ik zal inzetten op een spoedige kennis maken met de Amerikaanse ambassadeur om het wederzijds belang van deze agenda te benadrukken.

[3:05:05] Verder zal ik hierover in nauw contact blijven met mijn Europese counterparts.

[3:05:09] Eerste mogelijkheid waarschijnlijk tijdens de informele telecomraad op 23 en 24 maart aanstaande.

[3:05:15] Dan was er nog een vraag van mevrouw Beckerman naar aanleiding van de aanbesteding van de Belastingdienst.

[3:05:21] Moeten we stoppen met de aanbesteden aan Europese bedrijven?

[3:05:25] Ik denk dat ik dat net ook al zei.

[3:05:26] Daar zitten natuurlijk risico's in om dat in één keer, als het gaat om continuïteit en geopolitieke situatie, te doen.

[3:05:33] In het Europese verband wordt er nu gesproken over wat er mogelijk is rond het voorsorteren op Europese leveranciers.

[3:05:39] En daarbij zet het kabinet hiernaast in het Europese verband ook in voor het versterken van die cloudsoevereiniteit bij overheden.

[3:05:45] het beter kunnen sturen op strategische autonomie bij aanbestedingen en het bieden van meer mogelijkheden om risico's voor nationale veiligheid te beperken of uit te sluiten.

[3:05:54] Ik begreep dat er volgende week ook over deze specifieke casus een commissiedebat is waar mijn collega de staatssecretaris van Financiën ook heel expliciet op deze zaak in zal gaan.

[3:06:07] En dan kom ik aan het einde van dit blokje.

[3:06:13] En dan gaan we door met de volgende.

[3:06:17] Digitale economie.

[3:06:20] Mevrouw Swinkels, u gaf aan dat in eerdere stukken werd gesteld dat de AI-fabriek al in 2026 in gebruik zou nemen.

[3:06:27] U vroeg naar de stand van zaken wat dit betreft.

[3:06:31] De start van het AI-expertisecentrum is voorzien in de zomer van 2026.

[3:06:36] De AI-supercomputer naar verwachting eind 2027, begin 2028 gereed in gebruikname.

[3:06:42] De exacte tijdslijn van die realisatie van de supercomputer is onder andere afhankelijk van de aanbesteding door European High Performance Computing Joint Undertaking.

[3:06:52] En de potentiële gebruikers, waaronder start-ups, overheenonderzoekers, kunnen nu al rekentijd aanvragen op bestaande supercomputers in andere lidstaten van die Euro HPC Joint Undertaking.

[3:07:04] En ik zal de kamer...

[3:07:06] Het is een beetje het struikelen.

[3:07:09] Maar ik zal uw Kamer nadrukkelijk op de hoogte houden van de voortgang van de realisatie van de AI-fabriek.

[3:07:14] Kijk er ook naar uit.

[3:07:14] Het wordt een van mijn eerste werkbezoeken in het kader van dit staatssecretariat.

[3:07:20] Mevrouw Katman, u vroeg nog, hoe kijkt het kabinet naar de komst van de AI gigafabriek naar Nederland?

[3:07:28] Steunt het kabinet het plan en wat gaan ze doen om dit succesvol naar Nederland te halen?

[3:07:33] Ik steun het initiatief van de Europese AI gigafabrieken van harte.

[3:07:37] Het is ontzettend belangrijk voor het verstevigen van de Europese AI infrastructuur.

[3:07:41] Maar de meerwaarde van die AI gigafabriek hangt onder andere af van wat er op gebeurt en wie het gebruikt en welke ecosystemen daaraan verbonden zijn.

[3:07:48] Er zijn meerdere Nederlandse initiatiefnemers met plannen voor een AI gigafabriek in Nederland.

[3:07:52] Maar om Nederlandse voorstellen voor die gigafabriek kansrijk te laten meedingen in de Europese coal, is het noodzakelijk dat de Rijksoverheid zich al voor openstelling financieel committeert aan de afname van een substantiële hoeveelheid rekenkracht.

[3:08:05] En het kabinet heeft, dat geloof je zelf ook al aan, vooralsnog geen middelen op de Rijksbegroting gereserveerd voor dit initiatief.

[3:08:11] Mocht Nederland zich niet financieel kunnen committeren, dan blijven er mogelijkheden voor consortia om privaat AI-infrastructuur te realiseren buiten de kaders van deze Europese coal.

[3:08:21] Mevrouw Katteman vroeg ook nog wat de rol zou kunnen zijn van zo'n gigafabriek in de digitale infrastructuur van Nederland.

[3:08:26] In algemene zin spelen deze fabrieken natuurlijk een strategische rol in de digitale infrastructuur en economie.

[3:08:32] Het zou publiek-privaat de fysieke infrastructuur en rekenkracht

[3:08:36] in Europa bieden die nodig is voor het trainen en het draaien van geavanceerde AI-modellen en toepassingen.

[3:08:42] Dit stelt onderzoekers, bedrijven en overheden in staat om AI-modellen en toepassingen te ontwikkelen en te gebruiken op Europese infrastructuur.

[3:08:49] Tegelijkertijd hangt de precieve rol van zo'n fabriek in de digitale infrastructuur in Nederland af van onder andere wat er gebeurt, wie het gebruikt en welke systemen je daaraan hebt verbonden.

[3:09:00] D66, voorzitter, ik stel nog een vraag.

[3:09:03] Wat doet het kabinet nou concreet om hoogwaardige publieke datasets te ontsluiten voor Nederlandse AI-ontwikkelingen?

[3:09:09] Op het open data-platform data.overheid.nl publiceert de overheid deze open datasets en in 2025 is er nog een aantal high-value datasets aan toegevoegd, zoals basisregistraties, mobiliteit en economische data.

[3:09:25] Deze sets zijn ook machineleesbaar, belangrijk AVG-compliant en herbruikbaar voor AI-ontwikkelingen.

[3:09:31] En er zijn ook nog enkele publieke organisaties die aanvullende data ter beschikking hebben gesteld.

[3:09:38] Voorzitter, mevrouw Katman stelde nog een vraag hoe dit kabinet aankijkt naar de Omnibus Digitaal en de Omnibus AI-wetgeving, of wat een andere opvatting is die van een kabinet schoof.

[3:09:50] De opvatting van het kabinet over dit onderwerp verschilt niet noemenswaardig met het vorige kabinet.

[3:09:54] Ook voor dit kabinet is het verlagen van die regeldruk een belangrijke prioriteit.

[3:09:58] Daarbij blijft wel een belangrijk uitgangspunt voor de digitale omnibus dat er geen afbreuk mag worden gedaan aan de doelen van de wetgeving of aan de bescherming van grondrechten.

[3:10:07] en dat zal ook de inzet van dit kabinet blijven in de onderhandelingen.

[3:10:13] Dan gaan we er nog één krijgen om over te struikelen.

[3:10:16] Mevrouw Swinkels vroeg hoe de Smart Industries-schaalsprongagenda en de European Digital Innovation Hubs ter ondersteuning van het MKB in de digitalisering van de bedrijfsprocessen eruit ziet en wat er nou te verwachten is.

[3:10:30] Wij zijn voornemens om de Europese Digitale Innovatie Hubs te verlengen tot en met 2028, waarbij de focus ligt op de toepassing van kunstmatige intelligentie en cybersecurity binnen het MKB.

[3:10:41] Het kabinet trekt voor de periode tot en met 2028, samen met het EU en de provincies, hiervoor ongeveer 27 miljoen uit.

[3:10:49] Het kabinet zet ook in op Smart Industry Programma, en dat zet ze voor tot 2028, om de digitalisering van de Nederlandse maakindustrie verder te versnellen.

[3:10:58] De focus ligt op voorlichting aan ondernemers en het ontwerpen van nieuwe methodieken, bijvoorbeeld op het gebied van AI en opleidingen, die ook kunnen worden opgeschaald in dit programma.

[3:11:08] Hiervoor trekt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat bijna 1 miljoen uit voor het Smart Industries programma.

[3:11:14] Beide programma's dragen bij aan de ambities zoals we die hebben neergelegd in de strategie Digitale Economie.

[3:11:19] Dan de zeekabels.

[3:11:22] Voorzitter, mevrouw Katman die vroeg, gaat de staatssecretaris, gaan we geld vrijmaken op de volgende begroting voor digitale infrastructuur en de nieuwe zeekabels?

[3:11:31] En gaan we de publieke financieringsopties, die zijn uitgewerkt naar aanleiding van haar motie, ook verder uitwerken hiervoor?

[3:11:37] En voordat u dat beantwoord, ik ben daar heel benieuwd naar als voorzitter, gaan we naar mevrouw Swinkels, die heeft een vraag.

[3:11:44] Ja, klopt.

[3:11:45] Het gaat nog om die hubs, even kort samengevat, voor het MKB.

[3:11:49] Ik ben wel heel erg benieuwd.

[3:11:50] Ik probeer gewoon dat het in begrijpelijke taal is voor ondernemers.

[3:11:55] Wat kunnen ze nu verwachten?

[3:11:56] Kunnen ze een aanvraag doen?

[3:11:58] Kunnen ze veel voorlichting inderdaad verwachten?

[3:12:00] En hoe ziet dat er dan uit?

[3:12:03] Het mag ook ons toegestuurd worden per brief als het nu niet de gelegenheid ervoor is.

[3:12:07] Maar ik vind het heel erg belangrijk dat dit heel concreet wordt gemaakt en niet in abstracte termen of programma's blijft hangen.

[3:12:14] Voorzitter, ik snap de vraag van mevrouw Van Swinkels hier heel erg goed.

[3:12:18] Het reikt voor nu te ver om dit helemaal uit te leggen, maar we zullen uw Kamer daar zeker over informeren op korte termijn.

[3:12:25] En er is ook een vraag van de heer Van den Berg van JANI20.

[3:12:29] Ja, dank.

[3:12:29] Ik zou eigenlijk bijna willen voorstellen om eens een keer een soort van harmonie en al die strategieën te gaan creëren, want ik kan me voorstellen dat de staatssecretaris het over zich kwijtraakt.

[3:12:37] Ik in ieder geval wel.

[3:12:39] Maar wat eigenlijk mijn vraag is, dat gaat vooral over de AVG.

[3:12:43] Toen werd er even gesproken over de grondrechten.

[3:12:46] Ik weet dat in het omnibus pakket ook bijvoorbeeld een

[3:12:49] Voornemen is om bijvoorbeeld het melden van informatielekken, zoals bij Olido nu heeft plaatsgevonden, dat naar Europees toezicht te verplaatsen.

[3:12:58] Hoe staat dit kabinet daar nu in, zeker ook gezien het subsidiariteitsbeginsel?

[3:13:08] Zoals u ziet, voorzitter, ik word hier nog even ingefluisterd door mijn linkerzijde.

[3:13:14] Dan moet je hem nog wel een keer herhalen voor mij.

[3:13:18] Deze onderhandelingen lopen nu en onze inzet is om de nationale toezichthouder... Ja, om het nationale meldpunt en de structuur die we nu hebben, om die zoveel mogelijk overeind te houden en niet te dubleren met...

[3:13:31] om hier vast te houden aan onze eigen nationale toezichthouders en in ieder geval te zorgen dat er geen doublures op Europees niveau zullen ontstaan.

[3:13:43] Dan ga ik door met de zeekabels.

[3:13:47] Mevrouw Ruykowski stelde daar ook een vraag over.

[3:13:50] Deze nieuwe strategische zeekabelverbindingen zijn inderdaad hard nodig om onze koploperspositie te behouden.

[3:13:56] Dank ook voor de vragen.

[3:13:57] En daar zet ik mij ook samen met de Zeekabelcoalitie hard voor in.

[3:14:01] Sinds 2019 zijn er met private financiering diverse kortere kabels aangelegd naar het Verenigd Koninkrijk en Denemarken.

[3:14:08] En het blijkt de afgelopen jaren

[3:14:10] Echter ook dat de markt grote moeite heeft om een business case en financiering voor die nieuwe strategische zeekabels rond te krijgen.

[3:14:17] Een belangrijk project is dat IJUMA-kabel.

[3:14:21] Deze zal Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Denemarken met elkaar gaan verbinden.

[3:14:26] En ik zet ook in op een aansluiting op de artische route naar Azië.

[3:14:30] Met publieke financiering zouden inderdaad stappen gezet kunnen worden.

[3:14:34] De Europese Connecting Europe Facility is hiervoor in ieder geval zeer belangrijk.

[3:14:39] Voor dergelijke investeringen is nu op de begroting van de EZ echter geen budget gereserveerd en er is momenteel ook geen ruimte.

[3:14:46] Indien we als Nederland deze projecten willen gaan financieren, dan zullen we keuzes moeten maken of zullen andere beleidsdoelstellingen moeten worden bijgesteld of vervallen.

[3:14:52] En ook in het coalitieakkoord zijn geen specifieke middelen voor deze kabels gereserveerd.

[3:14:57] Investeringen in een digitale infrastructuur met een positieve business case zullen worden meegenomen in de besluitvorming rond de vorming van een investeringsinstelling.

[3:15:09] Mevrouw El Boudjani heeft een vraag.

[3:15:13] Dank u wel, voorzitter.

[3:15:14] Dan hoor ik de staatssecretaris in ieder geval niet zeggen dat er geen mogelijkheden zijn in de toekomst.

[3:15:19] Dus dat er vooral naar gekeken moet worden of het mogelijk is, wellicht in andere begrotingsperiodes.

[3:15:25] Klopt dat?

[3:15:27] Voorzitter, wij hebben ook wel veel verwachting nog in de markt hierin en de verdere uitwerking van de instrumenten zonder dat er nu financiële dekboeking is.

[3:15:36] Het is niet zinvol, maar het kan ook natuurlijk een wens van uw Kamer zijn om daar in de toekomst nog meer naar te kijken.

[3:15:45] Ja, dank voorzitter.

[3:15:45] En dat begrijp ik.

[3:15:46] Als deze staatssecretaris met bepaalde financiën en opdrachten op pad wordt gestuurd, dan is dat het hem ook.

[3:15:52] Dus boodschap is helder dat dat ook gewoon zo weer wordt teruggelegd.

[3:15:57] Dan ben ik wel nieuwsgierig.

[3:15:59] Wat zouden dan...

[3:16:02] Gaan wij binnenkort een belangrijke deadline missen als het gaat om... Kijk, goed dat we met het Vreemd Koninkrijk, Denemarken, et cetera, maar als je het meer over transatlantisch hebt,

[3:16:11] Zijn er dan deadlines zoals het gaat om aanbesteding of het doen van deals die op korte termijn verlopen, waar we nu niks mee kunnen omdat er dan dus geen geld voor zou zijn?

[3:16:19] Daar ben ik dan nieuwsgierig naar.

[3:16:20] Hebben we een half jaar?

[3:16:21] Hebben we twee jaar?

[3:16:22] Wat is een beetje de tijdlijn hier?

[3:16:24] De staatssecretaris.

[3:16:25] Voorzitter, mag ik hier in de tweede termijn even op terugkomen?

[3:16:27] Dan zetten we het even.

[3:16:28] Kijken we hier even goed voor u naar.

[3:16:31] En dan heeft de heer van den Berg van Jaar 1920 ook een vraag.

[3:16:34] Ja, voorzitter, dank.

[3:16:35] Ja, nu volg ik het even niet meer, want ik hoor de staatssecretaris enerzijds zeggen dat de markt onvoldoende beweegt.

[3:16:41] Maar wanneer wij dan vragen om toch dan publieke deelname toch te gaan doen, dan zegt hij van ja, ik heb ook nog wel heel veel verwachtingen van de markt.

[3:16:49] Dus die twee stroken volgens mij helemaal niet met elkaar.

[3:16:51] Hoe zit dat precies?

[3:16:53] Ik kom hier ook in tweede termijn nog even iets uitgebreider op terug, voorzitter.

[3:16:57] En dan heeft het lid Katma van GroenLinks Partij van de Arbeid nog een vraag.

[3:17:01] Kunt u, als u hierop terugkomt, in de tweede termijn ook meenemen dat de markt ons al een paar jaar lang op het hard druk dat er zeker een deadline is.

[3:17:09] Dat als we nu niks doen, publiek, dat dan eigenlijk over twee jaar honderd procent van de markt in handen is van grote techbedrijven.

[3:17:17] En we hebben het hier over kabels waar 99 procent van het hele internetverkeer over gaat.

[3:17:22] Alle woorden die gaan over digitale autonomie, die in het coalitieakkoord staan, die vallen of staan ook een beetje met deze zeekabels en dat eigenlijk dus een aangenomen motie die heel breed is ondersteund ligt, wat echt een oproep is aan de Tweede Kamer van fijn dat het nu gesteund wordt in de lobby, maar dat dus echt die stap van die publieke investering is gewoon noodzakelijk om iets los te trekken.

[3:17:50] Dit zullen we meenemen in onze antwoord in de tweede termijn.

[3:17:54] En dan hebben we, om nog heel even bij de zeekabels te blijven, het Caribisch deel van het Koninkrijk en de zeekabels.

[3:18:00] Meer dan 95 procent van de internationale dataverkeer loopt via onderzeese kabels.

[3:18:08] Regie op digitale vitale infrastructuur gaat verder dan alleen Nederland.

[3:18:11] Het gaat ook om het Caribisch deel van het Koninkrijk.

[3:18:13] We bevestigen natuurlijk dat die zeekabels cruciaal zijn voor het Caribisch deel van het Koninkrijk.

[3:18:21] Daarom heeft mijn ministerie vorig jaar onderzoek laten doen naar de zeekabelverbinding in het Caribisch gebied, met uw Kamer ook gedeeld.

[3:18:28] Een belangrijke stap wordt gezet met het verbinden van Bonaire met het Cilia-zeekabelproject.

[3:18:33] Deze is gepland om operationeel te worden in de loop van 2027.

[3:18:35] En op dit moment laat de Europese Commissie ook een haalbaarheidsstudie doen naar de soevereine digitale ontsluiting van het Caribisch gebied.

[3:18:43] En naar verwachting is eind dit jaar dat onderzoek ook gereed.

[3:18:47] Dit zien we ook als een belangrijke input voor het haalbaarheidsonderzoek dat ik zelf wil gaan uitvoeren na die transatlantische kabel

[3:18:54] tussen Europees en Caribisch Nederland, zoals gevraagd in de motie van mevrouw Katman.

[3:18:59] Maar met het aanleggen van die zeekabels aanzienlijke bedragen gemoeid is.

[3:19:02] Het vergt voor ons ook echt een zorgvuldig proces en goede keuze.

[3:19:05] We zullen hier, als het gaat om al die termijnen en welke beslissingen mogen genomen worden, in tweede termijn daar nog even op terugkomen.

[3:19:17] Dan gaan we verder met het vierde onderwerp, die digitale samenleving.

[3:19:24] En allereerst de ambities als het gaat om online kinderrechten.

[3:19:29] Voorzitter, mevrouw Kapman vroeg wat het kabinet gaat doen om kwetsbare groepen te ondersteunen.

[3:19:34] Mijn ambitie is dat die digitale diensten veiliger worden, zeker ook voor kwetsbare groepen.

[3:19:39] te zien dat die digitale diensten schadelijke elementen bevatten, met name ook voor deze groepen als het gaat bijvoorbeeld om content of de verleiding om veel te lang online te blijven.

[3:19:49] En ook zie ik dat als diensten veilig zijn ze heel veel meerwaarde kunnen hebben, bijvoorbeeld voor kinderen.

[3:19:54] Daarom ga ik in de komende tijd samen met andere departementen in het veld ook kijken hoe we die digitale wereld veiliger kunnen maken voor kwetsbare groepen en zeker als je gaat...

[3:20:03] voorkomen dat ze schadelijke content kunnen zien of door verslavende algoritmen daar veel te veel in mee worden getrokken.

[3:20:11] U stelde ook nog een vraag over het basispakket digitale veiligheid, of het kabinet erover mee wil denken hoe dat basispakket eruit kan zien en op welke manier dit ook gerealiseerd kan worden.

[3:20:21] Diverse marktpartijen bieden een veiligheidspakket aan en een deel van die genoemde producten wordt ook gratis aangeboden.

[3:20:28] Ik wil graag met de aanbieders van deze producten de inhoud en de toegankelijkheid van het aanbod bezien en ook kijken hoe dat eventueel verbeterd kan worden.

[3:20:36] Daarbij is het belangrijk dat een pakket blijft worden aangeboden.

[3:20:40] En we doen dit al.

[3:20:41] Bij MKB'ers wordt subsidie beschikbaar gesteld via de regeling Mijn Weerbare Zaak.

[3:20:45] Op de website van veiliginternet.nl en het Nationaal Cyber Security Centrum worden burgers en bedrijven geïnformeerd over basismaatregelen op het gebied van cyber die zij zelf kunnen treffen.

[3:20:56] En mijn collega van BZK financieert in dit kader bovendien de Nationale Cursus Digitale Weerbaarheid voor alle Nederlanders vanaf 12 jaar en ouder.

[3:21:04] En ook financieert BZK de cursus DigiSterker...

[3:21:08] Daar ben jij.

[3:21:09] ...voor de doelgroep senioren en specifiek ook bedoeld voor de bibliotheken.

[3:21:16] Mevrouw Swinkel stelde nog een vraag, voorzitter, over de concrete inzet voor de minimumleeftijd social media.

[3:21:23] Het kabinet onderzoekt op dit moment hoe een verbod op sociale media op Europees niveau kan worden bereikt.

[3:21:29] Wij willen dat graag Europees regelen.

[3:21:30] Het heeft ermee te maken dat je...

[3:21:32] met een aantal landen dat de kans om het omzeilen minder groot gaat worden, waar het ontzettend belangrijk voor ons bij het uitgangspunt blijft dat de gegevens van jongeren en kinderen daarin ook beschermd gaat worden als zij die leeftijd zouden moeten aantonen.

[3:21:46] En we verwachten dit voorjaar nog een rapport van de Universiteit van Amsterdam hierover.

[3:21:51] En het kabinet zal voor het zomerreces uw Kamer informeren over de uitkomsten van het onderzoek en ook hoe wij daar verder op zullen gaan acteren.

[3:22:00] Mevrouw Rijkowski heeft een vraag.

[3:22:03] Ja, dank voorzitter.

[3:22:04] En uiteraard zijn dit soort dingen altijd het slimste om Europese te regelen.

[3:22:09] Ik constateer ook wel dat de geopolitieke situatie er zodanig uitziet dat ik me afvraag wat voor een vuist Europa daadwerkelijk op dit gebied durft te maken richting de VS.

[3:22:19] En dat ik zie dat verschillende landen individueel daaromjaars maatregelen nemen.

[3:22:23] Dus dan bereik je misschien hetzelfde, maar via misschien een route die politiek wat handiger is.

[3:22:28] Dus zou u ook mee willen nemen in de brief naar de Kamer, dat als het Europees geen route lijkt te zijn om het hier te regelen, of u dan mogelijkheid ziet om met gelijkgestemde landen alsnog zoiets op poot te zetten?

[3:22:40] Ja, voorzitter, dat advies neem ik graag mee.

[3:22:45] Dan, voorzitter, sprak mevrouw Katman ook over betaalbaarheid van internet.

[3:22:51] Wat gaat het kabinet eraan doen om ervoor te zorgen dat er niemand wordt buitengesloten in de digitale wereld?

[3:22:55] Ik ben het helemaal met mevrouw Katman eens dat toegang tot internet een basisbehoefte is.

[3:23:00] Het kabinet ziet op dit moment evenwel geen aanleiding voor een landelijke aanpak of een generieke regeling van lagere sociale internet tarieven, omdat ook uit onderzoek is gebleken dat de Nederlandse internetprijzen niet hoog zijn in vergelijking met andere landen.

[3:23:14] Daarnaast gaat de autoriteit consument en markt strenger toezien op de informatieverplichting van telecomaanbieders richting consumenten.

[3:23:20] Dat geeft meer duidelijkheid over het aanbod dat beter bij hun persoonlijke omstandigheden moet passen.

[3:23:25] Voor kwetsbare huishoudens, waar bredere problematiek speelt, kan een lokale maatwerkaanpak helpen.

[3:23:31] Dat is bijvoorbeeld aan gemeenten.

[3:23:32] Rotterdam is daar een goed voorbeeld van.

[3:23:35] Denk dan aan huishoudens zonder geschikte apparatuur, met beperkte digitale vaardigheden en met hogere maandlasten dan nodig in relatie tot het daadwerkelijke internetgebruik.

[3:23:44] Mevrouw Swinkels en mevrouw Katman vroegen allebei wanneer we de digitale kijkwijzer officieel kunnen verwachten.

[3:23:51] Er zijn op dit moment verkennende gesprekken gevoerd met het NICAM en de ministeries van BZK, VWS en OCMW.

[3:23:58] Eind vorig jaar is besproken dat de uitvoering van de motie het beste past bij het mediabeleid voor OCMW en bij het jeugdbeleid voor VWS.

[3:24:04] De bestaande kijkwijzer wordt namelijk deels betaald door deze twee ministeries.

[3:24:09] Het ministerie van OCMW is in goed overleg met het NICAM over de plannen.

[3:24:12] Het ministerie van OCW zal de Kamer informeren als de gesprekken met het NICAM zijn afgerond.

[3:24:16] De verwachting is dat dat voor de zomer zal gebeuren.

[3:24:21] Dan vroeg mevrouw Swinkels nog naar de kinderrechten-impact-assessment.

[3:24:25] Wat wordt er gedaan met de uitkomsten van de kinderrechten-impact-assessment, zoals toegepast op Roblox en TikTok?

[3:24:31] Worden die uitkomsten meegenomen in de digitale kijkwijzer?

[3:24:34] Die gebruik ik onder andere voor de gesprekken met de platforms en voor bewustworden van ouders in de publiekscampagne Blijf in beeld.

[3:24:40] En eind vorig jaar is besproken dat de uitvoering van de motie over... Oh, dit heb ik net verteld, over de digitale kijkwijzer.

[3:24:45] En ik zal dan ook samen met mijn collega de staatssecretaris van OCNW kijken hoe en of het nuttig is om die uitkomsten van die kinderrechten-impact-assessments mee te nemen in die digitale kijkwijzer.

[3:24:59] De heer Seder, voorzitter, die sprak nog... Of die vroeg aan mij wanneer we van het kabinet wetsvoorstellen kunnen verwachten over leeftijdsverificatie.

[3:25:07] Ja, mevrouw Swiekels heeft nog een vraag.

[3:25:10] Ja, dank, voorzitter.

[3:25:11] Ja, één vraag daarover dan ten aanzien van het assessment.

[3:25:14] Ik was toch wel in de veronderstelling, nog in gesprek met het vorige kabinet, dat dat wel iets meer omvatte dan alleen input laten zijn voor een bewustwordingscampagne.

[3:25:24] En het tweede punt wat mevrouw Arendsen maakte.

[3:25:26] Dus ik ben toch wel heel erg benieuwd, heeft dat nou op zichzelf dan verder geen status om ook bijvoorbeeld wat meer te reguleren op het moment dat blijkt dat er gewoon echt een hele negatieve impact is?

[3:25:43] Voorzitter, mag ik hier in tweede termijn nog even iets uitgebreider op terugkomen?

[3:25:52] Dan de vraag van de heer Seder, voorzitter, over wanneer we van het kabinet wetsvoorstellen kunnen verwachten over leeftijdsverificatie.

[3:26:00] Mijn AMS-voorganger heeft op 19 februari 2025 de Kamer geïnformeerd over de moties Seder, Siks-Dijkstra en de technische briefing aangeboden.

[3:26:09] Het aanbod staat wat ons betreft nog steeds, want het is complexe materie.

[3:26:13] Want uw vraag was aan de ene kant gericht op leeftijdsverificatie bij sociale media en anderzijds ook gericht om kinderen te beschermen tegen bepaalde praktijken die bij wet verboden zijn.

[3:26:21] Belangrijk denk ik om nog om te zeggen dat ook het uitgangspunt van dit kabinet is alles wat offline verboden is zou dat online ook moeten zijn.

[3:26:29] En deze brief waar ik net over sprak, die had eigenlijk betrekking op het tweede element.

[3:26:33] Voor wat betreft het eerste, de leeftijdsgrens voor sociale media.

[3:26:36] Dit is echt het onderwerp waar we net ook over spraken.

[3:26:38] Daar ga ik mijn hart op maken.

[3:26:39] In eerste instantie op Europees niveau.

[3:26:41] En ik verwacht dan ook uw Kamer voor het zomerreces te kunnen informeren over de stand van zaken.

[3:26:48] De heer Seder heeft een vraag.

[3:26:49] Dank u wel.

[3:26:51] Ik ben bekend met de brief van uw voorganger.

[3:26:56] Kijk, de Kamer heeft denk ik één of twee keer bij motie gevraagd om nationale wetgeving voor te bereiden om de voorwaarden, om levensverificatie digitaal vast te leggen, om dat in de wet vast te leggen.

[3:27:10] De reden waarom is omdat bedrijven die dat nu doen, dat op een zeer ontslachtige manier doen, dat dat te omzeilen valt.

[3:27:16] Het zou ook niet het eerste land zijn.

[3:27:19] Frankrijk, Spanje, Engeland, er zijn nog meer landen, zijn er al mee bezig.

[3:27:25] En mijn concrete vraag was eigenlijk of het kabinet Jetten van plan is om, in tegenstelling tot het kabinet Schoof, eigenlijk die specifieke vragen om nationale wetgeving voor te bereiden, om dat door te pakken.

[3:27:38] Omdat daar gewoon een brede meerderheid in de Kamer voor was.

[3:27:40] Ik denk nog steeds.

[3:27:42] Omdat je daarmee

[3:27:44] het doel bereikt, want de staatssecretaris en ik delen, dat wat offline verboden is, ook digitaal feitelijk