Energieraad

[0:00:00] Groep Markeshouwer, de heer Van den Berg van JA21, mevrouw Van Oosterhout van GroenLinks PvdA en mevrouw Müller van de VVD en uiteraard de bewindspersoon, de minister en haar ondersteuning.

[0:00:11] Ik moet aan de commissie toestemming vragen of het lid Markeshouwer van de Groep Markeshouwer in deze commissie mag spreken.

[0:00:23] Ik zie je geknikken.

[0:00:26] En de spreektijd is vier minuten en graag geef ik de heer Markushouwer het woord.

[0:00:33] Heel veel dank voorzitter en ook aan de collega's.

[0:00:36] Dank voor de coulance dat ik vandaag hier mag spreken en goede dag aan de minister.

[0:00:41] Voorzitter, de wereld staat in brand en dat heeft direct effect op de portemonnee van de Nederlanders.

[0:00:47] De gasprijzen stijgen door het dak.

[0:00:49] binnen een week met 73 procent en wie weet waar deze ellende stopt.

[0:00:54] Hetzelfde geldt voor de brandstofprijzen, zowel diesel als benzine.

[0:00:58] Binnen enkele dagen is autorijden in Nederland onbetaalbaar geworden.

[0:01:02] Die volatiele prijzen verlammen onze economie en de afhankelijkheid van geopolitieke ontwikkelingen reduceert ons land tot een speelbal van machten

[0:01:13] ver buiten onze controle.

[0:01:15] En dat is voorzitter onacceptabel, want het is in ieder geval voor het gas totaal onnodig.

[0:01:21] Nederland beschikt namelijk zelf over een gigantische hoeveelheid aan gas.

[0:01:26] Een van de grootste gasvelden ter wereld.

[0:01:30] Gewoon hier om de hoek in de mooie provincie Groningen.

[0:01:34] En ja, die gaswinning heeft in het verleden geleid tot bevingen.

[0:01:38] En die bevingen hebben geleid tot materiële en emotionele schade.

[0:01:43] Maar die schade moeten we nu direct, ruimhartig en op onbureaucratische manier vergoeden.

[0:01:49] Geef de Groningers daar bovenop tien jaar lang gratis gras.

[0:01:54] hun luchthaven open en investeer in de uitbreiding ervan en begint direct met het bouwen van de Lelylijn.

[0:02:00] En tegelijkertijd moeten we weer gaan boren daar in Groningen.

[0:02:05] Drill, Stientje, drill, zeg ik tegen de minister.

[0:02:09] En doe dat voor Nederland.

[0:02:11] Stuur een briefje naar de Europese Energie Raad en zeg dat we ons gas alleen nog maar voor onszelf gaan gebruiken.

[0:02:20] Als de minister daar vandaag mee begint, dan kunnen

[0:02:23] alle Nederlanders de komende twintig jaar voor een lage prijs, want die prijs kunnen we gewoon vandaag vastzetten, gas gebruiken.

[0:02:31] Dan verarmt Nederland niet.

[0:02:33] Sterker nog, onze welvaart neemt toe.

[0:02:35] Bovendien is Nederland een verlos van de grillen van Poetin en de tirannie van bloeddorstige ayatollahs.

[0:02:40] Dat wat betreft het gas.

[0:02:42] Nu even over de brandstofprijzen.

[0:02:44] Dat is minder simpel, maar er is ook daarvoor een oplossing.

[0:02:47] Meer dan de helft van wat we bij de pomp betalen gaat via accijns en btw naar de staatskas.

[0:02:52] Als de brandstofprijzen stijgen, stijgen ook de inkomsten voor de staatskas.

[0:02:56] De minister moet nu de brandstofprijzen verlagen.

[0:03:01] Doe dat via een enorme reductie van de accijntsen, dan daalt de btw op brandstof automatisch mee.

[0:03:07] Mevrouw de minister, geef de Nederlanders alsjeblieft rust aan de pomp en daardoor rust in de portemonnee.

[0:03:14] Gun Nederland onafhankelijkheid in de energievoorziening.

[0:03:18] Ik hoor graag de reactie van de minister op deze twee belangrijke punten voor Nederland in haar termijn.

[0:03:24] Dank u wel.

[0:03:27] Dank u wel.

[0:03:28] Dan geef ik graag het woord aan de heer Van den Berg van JA21.

[0:03:38] Ja, voorzitter, dank.

[0:03:40] Ik zal gelijk met de deur in huis vallen.

[0:03:42] Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

[0:03:45] Het dichtmetselen van het Groninger Grasveld is een historische fout, voorzitter.

[0:03:49] En dat roepen wij al jaren en dat is deze week pijnlijk duidelijk geworden.

[0:03:53] Want waarom zou je de sleutel tot je eigen nationale noodreserve weggooien?

[0:03:57] Zo schreef de gasunie vorige week dat er geen problemen te verwachten waren met de vulgraat, zolang er maar geen gekke dingen gebeuren.

[0:04:04] In de straat van Hormus bijvoorbeeld.

[0:04:06] En voorzitter, dat is precies wat er is gebeurd.

[0:04:10] De gasprijs is uit de pan gerezen en Qatar is ondertussen zelfs helemaal gestopt met het produceren van LNG.

[0:04:16] En dat gaat over zo'n 20% van de wereldmarkt.

[0:04:19] Voorzitter, wanneer de pijplijn met Noorwegen wordt gesaboteerd of wanneer Trump denkt laten we iets minder gas met Nederland verhandelen, dan hebben wij een heel groot probleem.

[0:04:29] De gevolgen, voorzitter, zijn dan niet meer te overzien.

[0:04:33] En het is geen hypothetisch scenario.

[0:04:34] Het is al een keer gebeurd.

[0:04:36] Zie Nord Stream.

[0:04:37] Kortom, we zijn kwetsbaar, heel erg kwetsbaar.

[0:04:41] En daarom vinden wij, en dat roepen wij al jaren, het onbegrijpelijk om de putten in Groningen hermetisch af te sluiten.

[0:04:47] We roepen niet eens meer tot het opnieuw beginnen met de gaswinning, waar we trouwens ook voorstander voor zijn, maar we willen nu simpelweg voorkomen dat we zometeen echt in de kou komen te zitten.

[0:04:58] Het is in het landsbelang om het Groningenveld niet dicht te metselen.

[0:05:02] Zonder gas kunnen niet alleen bedrijven, maar ook huizen en ziekenhuizen zonder energie komen te zitten.

[0:05:07] We moeten ons eigen noodpakket bereikbaar houden en niet in een kluis stoppen waarvan we de sleutel weggooien.

[0:05:13] We hebben kortom een gasnoodknop nodig.

[0:05:16] En daarom ook de volgende vragen aan het kabinet.

[0:05:19] Op basis van welke strategische analyse is nu besloten dat Groningen onder welke omstandigheden dan ook nooit meer onderdeel hoeft te zijn van het energiebeleid, zelfs in het geval van een gewapend conflict?

[0:05:30] Dus even los van de argumenten die al bekend zijn over vertrouwen en emotionele schade, die overigens heel begrijpelijk zijn.

[0:05:37] inhoudelijk strategisch geladen argumenten.

[0:05:40] Waarom zou Groningen nooit meer nodig zijn?

[0:05:42] En hoe verhoudt die keuze zich tot de ambitie om afhankelijkheden af te bouwen?

[0:05:47] Kan het kabinet uitsluiten dat de Nederlandse inkoop van Russisch gas noodgedwongen verhoogd moet worden?

[0:05:53] En kan het kabinet 100% garanderen dat Nederland nooit, echt nooit, een tekort aan gas zal hebben?

[0:06:00] Welke situatie zich ook maar voordoet.

[0:06:02] En voorzitter, zojuist hebben we aangekondigd een initiatiefwet in voorbereiding te hebben over een gasnoodknop.

[0:06:08] En graag hoor ik ook een reactie van de minister op de aangekondigde hoofdlijnen.

[0:06:15] En ook naar de andere partijen hier, ik doe oprecht een handreiking.

[0:06:19] Denk mee en laten we samen kijken hoe we Nederland echt strategisch autonom houden.

[0:06:25] Ik kijk uit naar de samenwerking.

[0:06:27] Tot zover.

[0:06:32] Ja, dank u wel.

[0:06:33] Ik ben het helemaal eens met de spreker van JA21 dat we dus inderdaad in ieder geval dat gas niet dicht moeten doen.

[0:06:41] Maar kunnen we ook, vraag ik aan JA21, samen optrekken om te doen wat ik net zei in mijn bijdrage, om te gaan boren.

[0:06:49] We moeten dat gas nu gebruiken.

[0:06:51] Laten we die gasprijs dan ook

[0:06:53] fixeren zodat de Groningers en zodat alle Nederlanders twintig jaar lang voor een vaste lage prijs onafhankelijk van wie dan ook in hun eigen gas kunnen voorzien.

[0:07:08] Ja, voorzitter, ik begrijp het voorstel van de heer Markus Haurink, trouwens de meneer van den Berg, dat wij inderdaad Groningen moeten aanhouden, ook voor het opboren van gas, maar dat is nu niet het gesprek.

[0:07:19] Het voorstel wat ik nu doe, namens JA in 20, is dat wij in ieder geval nu voor pleiten dat de dichtmetselen van die putten,

[0:07:25] dat dat moet stoppen, want zelfs in zo'n noodsituatie zou je er niet bij komen.

[0:07:30] En zelfs in een heel ver toekomstig geval, wanneer we wellicht toch weer als parlement draagvlak hebben voor dat boren, dan zijn we al te laat.

[0:07:36] Binnen tien jaar zijn al die putten afgesloten.

[0:07:39] Dus kortom, laten we optrekken in het regelen van zo'n noodvoorziening.

[0:07:44] Ik hoop dat we hem nooit mogen gebruiken, maar als we daar niet direct mee beginnen, dan lopen we te lang veel te veel risico.

[0:07:50] Nee, daar vinden we elkaar sowieso, dus niet stoppen, niet dichtgooien die putten, maar denkt de heer Van den Berg van jaar 21, nou niet dat het nu ook tijd is, zeker gezien de geopolitieke situatie en de enorme stijging die we hebben gezien van de gasprijzen, dat we niet nu al gewoon moeten gaan boren.

[0:08:10] Wat houdt de heer Van den Berg tegen om nu te gaan boren?

[0:08:15] Nogmaals, ik wil het vandaag wel bij de initiatiefwet houden die ik nu heb gelanceerd.

[0:08:20] Zo'n debat kan altijd later plaatsvinden, maar mijn focus voor vandaag en de komende tijd is in ieder geval eerst die strategische reserve.

[0:08:26] We hebben ons spetsbaar gemaakt.

[0:08:27] We zien nu ons bevestigd door de situatie in Iran.

[0:08:30] Ik zei het zaterdag nog tegen mijn vrouw, dit is precies het punt wat ik heel erg lang maak en dat zien we nu uitkomen.

[0:08:35] maar dat Groningen veld openen, dat is denk ik iets voor, ik nodig u van harte uit om daar ook het gesprek over te beginnen, maar dat zou wel de zaak vertroebelen en ik wil duidelijk zijn naar de Groningers, dat is niet waar ik nu voor pleit.

[0:08:46] Ik pleit er nu voor dat wij alleen in een ernstig noodgeval, wanneer wij anders een situatie zouden hebben, dat zelfs een ziekenhuis zonder stroom komen te zitten, dat wij dan meer geen gas zouden hebben en dat wil ik realiseren.

[0:09:02] Goed, ik zie geen andere interrupties.

[0:09:03] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw van Oosterhout.

[0:09:06] Dank u wel, voorzitter.

[0:09:07] Het gaat hier vandaag over de Europese Energieraad en ik ben heel blij om hier te zitten met een minister die zelf ook veel Europese ervaring heeft en die Europa ook een warm hart toedraagt.

[0:09:16] Maar we kunnen net als gister niet om Iran heen.

[0:09:20] De situatie laat grote risico's voor onze energievoorziening zien en heeft grote gevolgen voor de prijzen.

[0:09:25] Het lijkt mij logisch dat de minister dit ook zal bespreken in Europees verband met haar collega's.

[0:09:29] Vandaar de volgende vragen.

[0:09:31] Wat is de minister aan het voorbereiden voor als de zwartste scenario's waarover we in de kranten lezen werkelijkheid worden?

[0:09:36] Hoe kijkt de minister naar de stijgende energieprijzen voor huishoudens en wat heeft de minister hierop al in voorbereiding?

[0:09:42] Is de minister bereid om te kijken naar het prijsplafond wat vele huishoudens van energiearmoede heeft gered om dit weer in voorbereiding te brengen?

[0:09:50] En wat gaat de minister nu doen voor mensen die een energiecontract moeten afsluiten?

[0:09:53] En gaat de minister nog eens kijken naar de verlenging van het energienoodfonds wat dit jaar afloopt?

[0:09:58] Het kan toch niet zo zijn dat juist nu de mensen die het meest nodig hebben geen bijdrage meer kunnen verwachten van de overheid?

[0:10:04] En wat is het plan van de minister om op Europees niveau in te brengen?

[0:10:06] Wat wordt er gedaan om de leveringszekerheid te garanderen?

[0:10:09] Is de minister bereid om net als in 2022 te kijken naar een overwindsbelasting voor olie- en gasbedrijven en de zogenaamde inframarginale heffing?

[0:10:16] En eerlijkheid gebied te zeggen, al deze maatregelen zijn pleisters voor een mogelijke wond.

[0:10:22] Wat we echt moeten doen is ons energiesysteem weerbaarder maken en dus versneld loskomen van het fossiele systeem.

[0:10:28] Experts zijn het eens.

[0:10:30] De enige structurele manier om Nederland en Europa te beschermen tegen dit soort prijsschokken is versnellen met duurzame energie.

[0:10:37] Onderzoek in opdracht van de NVDE laat zien dat energiekosten 80 procent minder stijgen bij een nieuwe energiecrisis als Nederland overschakelt op duurzame energie.

[0:10:45] En de afgelopen jaren heeft mijn fractie tal van voorstellen gedaan, ook toen de urgentie voor velen ontbrak.

[0:10:50] En nu de urgentie er weer is, hoop ik dat de minister opnieuw kan kijken naar versnelde uitvoering.

[0:10:54] Maak geld vrij voor een isolatieoffensief en warmtenetten.

[0:10:57] Er is niets voor gereserveerd in het coalitieakkoord.

[0:11:00] Is de minister hiertoe bereid?

[0:11:02] Pak door op energieefficiëntie.

[0:11:03] Er is nog veel winst te behalen en hier ligt ook een motie van mijn hand.

[0:11:06] Is de minister daartoe bereid?

[0:11:08] Maak vaart met wind op zee.

[0:11:10] De Kamer heeft deze week een motie van mij en collega's, Kloss en Jumelet, aangenomen voor een extra gigawatt dit jaar.

[0:11:15] Kan de minister vertellen hoe ze dit wil gaan uitvoeren?

[0:11:18] En ik denk dat ik al deze vragen mag samenvatten als, wat is het plan?

[0:11:22] Hoe ambitieuzer de verduurzaming, hoe kleiner de economische schok.

[0:11:26] Energieonafhankelijkheid is daarmee ook economische onafhankelijkheid.

[0:11:30] En het zou zonde zijn als we voor de tweede keer zo weinig leren van een gascrisis.

[0:11:34] Dan de Colombia-top.

[0:11:36] We weten dat olie en gas wereldwijd aan de basis liggen van machtsstrijd, conflicten en chantage.

[0:11:41] Hoe langer we vasthouden aan het fossiele systeem, hoe groter onze strategische afhankelijkheid.

[0:11:46] En daarom is het extra belangrijk dat we in april deze top met Colombia organiseren.

[0:11:50] Wat is de inzet van de minister voor deze top?

[0:11:52] Wat hoopt ze te bereiken en welke concrete plannen heeft ze?

[0:11:55] Welke rol kunnen Kamerleden ook spelen tijdens deze top?

[0:11:58] En als de Commissie zou besluiten Kamerleden naar Colombia te sturen, zal de minister deze leden dan meenemen in de officiële Nederlandse delegatie?

[0:12:05] En zal de minister de Colombia-top agenderen op de Energieraad en de Milieuraad?

[0:12:10] Om steun te vinden bij andere lidstaten voor de Nederlandse en de Europese inzet?

[0:12:14] Welke samenwerking en diplomatie loopt er al naar de commissie, andere lidstaten en andere landen om van de top een succes te maken?

[0:12:20] Europa is cruciaal voor het halen van de klimaatambitie.

[0:12:23] En de klimaatambitie is cruciaal voor Europa.

[0:12:26] Een weerbare en sterkere economie is alleen mogelijk als we zo snel als kan elektrificeren en de honderden miljarden die we elk jaar steken in de import van fossiel afbouwen.

[0:12:34] En daarom ook de volgende waarnemingen en vragen aan de minister.

[0:12:38] Het coalitieakkoord zet in op een ambitieus klimaatpakket voor Europa in 2040 en daar kunnen we elkaar zeker vinden.

[0:12:43] Maar doelen hebben maar beperkt zin als je niet alles op alles zet om ze te halen.

[0:12:47] En de Nederlandse rechter heeft in de Bonairezaak gezegd dat Nederland er eigenlijk nog een flinke schep bovenop moet doen.

[0:12:52] Het coalitieakkoord zegt, ja, lastig, die 2030-doelen.

[0:12:55] Maar wat we ook na deze week weer meemaken, ook de Europese doelen voor duurzame energie en energiebesparing waarschijnlijk niet gaan halen, moet ook voor deze minister een enorme doorn in het oog zijn.

[0:13:04] Dus ik hoor graag van de minister wat er plannen zijn om RED en IED toch te gaan halen.

[0:13:11] Ja, dank u wel.

[0:13:13] Dank u wel.

[0:13:14] Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Müller van de fractie van VVD.

[0:13:18] Dank u wel, voorzitter.

[0:13:19] Gisteren hebben we al kort stilgestaan tijdens het commissierabad Waterstof over de recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten en de gevolgen voor de Nederlandse energievoorziening.

[0:13:27] Door de oorlog is in slechts een paar dagen tijd de gasprijs enorm gestegen en ook de olieprijs stijgt.

[0:13:32] Het is onzeker hoe het conflict zich zal ontwikkelen, hoe lang het zal duren en ook welke gevolgen dit zal hebben voor Nederlandse huishoudens en bedrijven.

[0:13:38] Maar dat er zorgen zijn in Nederland over de impact hiervan, dat is natuurlijk heel erg begrijpelijk.

[0:13:43] Juist ook omdat de gasboraad op het moment historisch laag is.

[0:13:46] Het is voor de VVD dan ook helder dat het kabinet de situatie op de voet moet volgen en dat zij moet werken aan verschillende scenario's.

[0:13:54] En ik wil de minister aansporen om dat ook zoveel mogelijk in EU-verband te doen.

[0:13:58] We moeten voorkomen dat de prijzen op de wereldmarkt nog verder worden opgedreven door concurrentie van de EU-landen onderling.

[0:14:04] Het is daarom ook goed dat de Europese Commissie een Energy Taskforce heeft aangekondigd.

[0:14:08] Wat kunnen we daar op korte termijn van verwachten?

[0:14:11] Dan nu over op dat meer technische agenda van de Raad.

[0:14:15] Daar staat onder andere op...

[0:14:17] Een interruptie van de heer Markuszower.

[0:14:19] Ja, ik ben toch benieuwd hoe de VVD dat dan wil doen.

[0:14:22] Dus die reductie van de gasprijzen en de energieprijzen.

[0:14:25] Vroeger was de VVD de vroem vroem partij, dus de partij voor de autorijders.

[0:14:29] Maar met deze hoge energieprijzen, hoge benzineprijzen, hoge dieselprijzen wil niemand meer vroemen.

[0:14:35] Dus wat gaat de VVD doen?

[0:14:36] Ik heb net twee voorstellen gedaan.

[0:14:38] Wat we kunnen doen om die prijzen naar beneden te krijgen voor de benzine en de diesel.

[0:14:42] Kunnen we de accijns naar beneden doen, heb ik gezegd.

[0:14:44] En voor die gasprijzen kunnen we de minister vragen om te gaan boren.

[0:14:49] Dat Groningse gas, dat goud wat in onze eigen bodem ligt, kunnen we opbouwen.

[0:14:53] Wat vindt de VVD daarvan?

[0:14:54] Hoe zorgt de VVD weer dat ze de vroem vroem partij worden?

[0:14:58] Voor dat laatst kan ik heel duidelijk zijn.

[0:15:01] We hebben afspraken gemaakt met de Groningers en wat ons betreft staan die afspraken.

[0:15:06] En om nu al vooruit te lopen op welke maatregelen er verder getroffen moeten worden op de prijzen, dat vind ik nu nog te snel.

[0:15:12] Het conflict is pas een aantal dagen bezig.

[0:15:14] We weten niet hoelang het gaat duren.

[0:15:15] We weten niet hoe het zich gaat ontwikkelen.

[0:15:17] Maar de zorgen begrijpen wij heel goed en daarom sporen we het kabinet ook aan om te werken aan verschillende scenario's en daarbij na te denken wat voor mitigerende maatregelen zij kan nemen.

[0:15:25] Wat betreft dat gas, daar ben ik het even niet mee eens, maar dat parkeren we even.

[0:15:30] Maar die accijnsverlaging, het is gewoon oneerlijk.

[0:15:32] Ik begrijp wat mevrouw zegt, dat we nog niet weten hoe lang die oorlog gaat duren.

[0:15:40] Dat begrijp ik, maar die prijzen zijn wel gestegen.

[0:15:42] We weten dat de prijzen nu zijn gestegen en we weten dat mensen nu pijn hebben aan de pomp.

[0:15:46] Dat weten we.

[0:15:47] En we weten ook dat de minister van de VVD, Ilko Heine, al dat geld niet nodig heeft, want dat heeft hij niet begroot.

[0:15:54] Al het extra geld wat nu binnenkomt, via de accijns zijn verhoogd en de btw, is niet nodig, want die prijzen zijn gestegen en hij heeft op een lager niveau begroot.

[0:16:03] Dus de VVD kan toch zeggen tegen de eigen minister Heine en tegen de minister van Klimaat en Groene Groei, u heeft al dat extra geld niet nodig, doe die akseintje nou wat naar beneden.

[0:16:14] Dat kan morgen geregeld worden, dan hebben de mensen de komende maand tenminste wat rust in de portemonnee.

[0:16:21] Dat was volgens mij een verkiezingsslogan van de VVD.

[0:16:24] Mevrouw Muller.

[0:16:25] Kijk, ik begrijp de zorgen die bij mensen spelen en dat zij schrikken als ze aan de pomp staan.

[0:16:29] Maar om nu al vooruit te lopen op maatregelen die genomen moeten worden, dat ga ik nu nog niet doen.

[0:16:33] Ik vraag het kabinet nogmaals om die scenario's uit te werken en daar laat ik het bij.

[0:16:40] Nou, de allerlaatste dan.

[0:16:42] Hoe lang geeft u het kabinet voor die reactie?

[0:16:48] Mevrouw Muller.

[0:16:50] Nou, ik hoop dat zij...

[0:16:52] Nogmaals, ik heb geen glazen bol.

[0:16:54] Ik weet niet hoe het conflict zich verder gaat ontwikkelen, maar ik laat het even aan de minister om even te horen wat zij daar realistische termijnen voor vindt.

[0:17:06] Ik merk op dat de heer Markeshouwer nu vijf interrupties heeft gedaan, dus dat het wat mij betreft ook eerlijk is als iedereen vijf interrupties mag doen.

[0:17:13] En die ik overigens voor de rest niet wil uitlokken.

[0:17:17] Ik zou bijna willen zeggen, waarom heeft de heer Markuszower nou geen tien interrupties gedaan?

[0:17:21] Dat vind ik nou jammer.

[0:17:25] Vraag aan mevrouw Müller van de VVD.

[0:17:28] Hoe kijkt de VVD nu aan tegen strategische autonomie?

[0:17:32] Zeker in het licht van de oorlog in Iran.

[0:17:36] Mevrouw Müller.

[0:17:37] De strategische autonomie is voor ons ontzettend van belang.

[0:17:39] En ik begrijp ook dat u het voorstel doet.

[0:17:41] Dus het achterliggende doel van uw voorstel, het hebben van een noodvoorraad, dat steun ik enorm.

[0:17:47] Volgens mij is het kabinet ook bezig met dat te ontwikkelen.

[0:17:49] Volgens mij heeft minister Hermans in januari nog aangekondigd dat zij bezig is met een wetsvoorstel hierop.

[0:17:54] En er zijn verschillende manieren om zo'n noodvoorraad aan te leggen.

[0:17:58] We zien dat daar haast bij geboden is, dus ik vraag ook de minister wanneer kunnen wij daar een wetsvoorstel voor verwachten.

[0:18:05] Maar het achterliggende doel steun ik dus.

[0:18:09] Dat is alvast fijn.

[0:18:11] Ik ben ook bekend met dat voorstel en wat ik begrijp is dat die noodvoorziening maar zo maximaal zo'n anderhalve dag aan gas kan herbergen om onze economie draaiende te houden.

[0:18:21] Dus ik ben bang dat die voorziening nooit genoeg zal zijn om Nederland echt veilig en echt autonoom te houden.

[0:18:29] En ik hoorde u ook spreken over afspraak is afspraak naar de Groningers.

[0:18:33] Daar heb ik echt begrip voor dat daar gevoeligheid in zit.

[0:18:36] Maar ik zei net ook al even in mijn spreetekst, is er dan niet het credo van beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald?

[0:18:43] Ik ga u nu niet uitlokken tot zo'n uitspraak, maar zou het in ieder geval niet de mogelijkheid zijn om dat dus te laten sudderen in het parlement?

[0:18:51] Hoe kijkt u daarnaar?

[0:18:52] Mevrouw Müller.

[0:18:54] Nee, voor mij is heel helder dat de afspraak afspraak is, dus ik ga dat niet laten sudderen.

[0:18:58] En tegelijkertijd wil ik wel ook het kabinet vragen, is zo'n strategische noodvoorraad, ik weet niet of het echt voor anderhalve dag is, maar is dat inderdaad voldoende?

[0:19:07] Of moeten we kijken of die toch niet groter moet zijn?

[0:19:10] En er zijn natuurlijk ook andere manieren om je strategische autonomie te waarborgen.

[0:19:14] Dus je moet aan de ene kant zorgen dat we nog verder diversificeren.

[0:19:16] We moeten zorgen dat we verduurzamen, dat we onze eigen lokale productie in Nederland vergroten.

[0:19:20] Dat kan op andere plekken.

[0:19:22] Daar is het Groningerveld niet voor nodig.

[0:19:24] Dus ik vraag het kabinet om daaraan te werken.

[0:19:27] En nogmaals voor mij de afspraken met Groningers, die staan.

[0:19:33] De heer Van den Berg.

[0:19:34] Nou, in ieder geval fijn dat we daarmee over eens zijn, zeker ook over het vergroten van die winning op de kleinere velden in Nederland.

[0:19:41] Ik zou in ieder geval wel tegen de VVD willen zeggen, ook van laten we hier de komende tijd wel met elkaar naar kijken hoe we dit nou toch kunnen verbeteren, hoe we nou Nederland wel veilig kunnen houden.

[0:19:50] En natuurlijk rekening houden met alle risico's die er wellicht al zijn, maar dat wel boven water moet staan dat we eigenlijk geen oplossing mogen schuwen, omdat het heel belangrijk is dat onze energiezekerheid geborgen blijft.

[0:20:03] Ja, dat laatste, dat doel, dat deel ik helemaal.

[0:20:07] Want ook in heftige situaties, in een conflict situatie, moeten we ervoor zorgen dat onze ziekenhuizen verwarmd kunnen worden, dat huishoudens kunnen rekenen op verwarming in hun huis.

[0:20:16] Dus dat achterrichtende doel, dat deel ik.

[0:20:19] over op de wat meer technische agenda van de EU-raad.

[0:20:22] Want daar staat onder andere de EU Grids Package op en de VVD kijkt daar zeer positief naar voor de versnelling van de vergunningsverlening.

[0:20:30] Deze versnelling draagt bij aan het oplossen van netcongesti en het verstevigen van ons eigen energienetwerk.

[0:20:35] Voor de VVD is het versoepelen van deze regels over stikstofemissies voor elektriciteitsnet een cruciaal punt om doorbraken te realiseren.

[0:20:43] Het vorige kabinet heeft aangegeven te willen pleiten voor een bredere toepassing van deze bepaling voor alle hernieuwbare energieprojecten.

[0:20:50] En de minister refereerde daar gisteren in het debatpos mij ook al even naar.

[0:20:54] Is de minister bereid om die versproepeling te verbreden naar bijvoorbeeld ook de bouw van nieuwe kerncentrales?

[0:20:58] Want ook dat vraagt bij aan onze strategische autonomie.

[0:21:01] Daarnaast wil ik de minister vragen of zij mogelijkheden ziet om in het Grids Package een stimuleringsgader voor flexibiliteit op te nemen.

[0:21:08] Ook kijkt de VVD positief naar de maatregelen voor een rechtvaardige verdeling van de kosten van infrastructuurprojecten met grensoverschrijdende effecten.

[0:21:15] Nederland kan hier namelijk goed van profiteren.

[0:21:18] We zien echter ook dat Frankrijk en Zweden zich tegen deze maatregelen lijken te keren omdat een deel van de opbrengsten van de verkoop van elektriciteit aan het buitenland moet worden overgeheveld naar een bredere EU-pool.

[0:21:27] Wat zou dit voor Nederland in de toekomst kunnen betekenen gezien onze ambities voor bijvoorbeeld wind op zee of kernenergie?

[0:21:33] Vraag ik aan de minister.

[0:21:34] Toegang tot schone en betaalbare energie draagt volgens de VVD bij aan het concurrentievermogen en de toekomst van de Nederlandse industrie.

[0:21:40] Binnen het EU-actieplan voor betaalbare energie zitten volgens de VVD maatregelen om ervoor te zorgen dat we ons concurrentievermogen beschermen en de energierekening voor huishoudens betaalbaar houden.

[0:21:50] De minister heeft aangegeven geen voorstander te zijn van het aanpassen van het elektriciteitsmarktontwerp of prijsplafonds.

[0:21:57] Hoe ziet de minister het krachtveld in Europa op deze onderwerpen naar aanleiding van ook de recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten?

[0:22:03] In het actieplan zijn ook maatregelen opgenomen voor de korte termijn.

[0:22:06] Kunnen deze maatregelen bijdragen aan het opvangen van prijsstijgingen als gevolg van de gebeurtenissen in het Midden-Oosten van afgelopen week?

[0:22:12] Breder zien we dat deze plannen onderdeel zijn van de uitrol van het Clean Industrial Deal.

[0:22:16] Op welke termijn verwacht de minister dat andere maatregelen van deze deal worden besproken tijdens de Energieraad?

[0:22:21] Tot slot wil ik kort stilstaan bij de energiehulp aan Oekraïne en Moldavië.

[0:22:25] We moeten Oekraïne blijven steunen in haar strijd tegen de Russische invasie en we zijn ook blij dat het kabinet dit blijft doen, ook door middel van energiesteun.

[0:22:33] Hoe gaat de minister zich in Europees verband inzetten ook andere landen op te roepen om bij te blijven dragen aan energieleveringszekerheid aan Oekraïne?

[0:22:41] Ook als het gaat om Moldavië zien we dat energiesteun Europees strategisch belang dient.

[0:22:45] Op welke manier kan de Europese Unie verder steun verlenen aan Moldavië als het daar om gaat?

[0:22:50] En daarmee sluit ik graag af, voorzitter.

[0:22:52] En ik zie een interruptie van de heer Klos.

[0:22:55] Ik vroeg me af wat mij opviel in de positie van Nederland nu richting Brussel.

[0:23:00] Is dat een van de dingen die de Grids Package mogelijk maakt, of in ieder geval aanspoort aan landen om te doen, is dat als overheden niet snel genoeg op vergunningsaanvragen reageren, dat er bij stilte wordt aangenomen dat de vergunning wordt verleend.

[0:23:13] Dat is precies zo'n stok achter de deur, zodat overheden niet een vertragende factor worden in het van de grond krijgen van die belangrijke infrastructuurprojecten.

[0:23:21] Ik had graag gezien dat de Nederlandse regering daar positiever op zou reageren.

[0:23:26] Ik ben benieuwd hoe de VVD daarnaar kijkt.

[0:23:30] Ik kijk daar in eerste instantie positief naar en vraag dan ook aan de minister waarom het kabinets standpunt is dat dat niet zo is.

[0:23:41] Ik zie geen verdere interrupties, dus geef graag het woord aan de heer Jumilet van de CDA.

[0:23:46] Dank u wel, voorzitter.

[0:23:50] Even was er de gedachte van dit debat een schriftelijk overleg te maken, zeg ik u maar eerlijk.

[0:23:55] Dat was even de gedachte, maar gezien de situatie in het Midden-Oosten en de gevolgen voor de energie- en leveringszekerheid, toch goed om het hier met elkaar over een heel aantal onderwerpen te hebben.

[0:24:05] Aanleiding is ook in de brief, maar ook zeker in de annotatie, dat er een uitwisseling plaatsvindt, zo lezen we over de implementatie van het actieplan voor betaalbare energieprijzen.

[0:24:14] voortvoerend uit het Draghi-rapport over de Europese concurrentievermogen.

[0:24:17] En ja, laat ik zeggen, voorzitter, in september 2022, ik hou altijd een beetje van context, dat zult u zich kunnen voorstellen, heeft het CDA al gezegd, we willen eigenlijk een plan zien met scenario's voor de komende vijf jaar.

[0:24:31] Toen dacht ik wel even over vijfjarenplannen, maar goed, in ieder geval, mijn voorganger heeft dat er toen ingebracht, omdat we nog meerdere winters last konden krijgen van, zeg maar, tekort of misschien wat tekorten die er zouden komen.

[0:24:44] En die woorden zijn sindsdien alleen maar actueler geworden.

[0:24:46] Zeker met de situatie in het Midden-Oosten.

[0:24:48] Leverige zekerheid, betaalbare energie en strategische autonomie.

[0:24:51] Het is eerder gezegd regio niet van winter tot winter.

[0:24:55] De wereld om ons heen is blijvend veranderd.

[0:24:57] Energie is allang niet meer alleen een markt.

[0:24:59] Het is ook geopolitiek.

[0:25:00] Het is macht.

[0:25:01] En daarom moeten we verder vooruitkijken dan de korte termijn.

[0:25:04] Dat zou mijn opmerking vandaag zijn.

[0:25:06] Als we alleen reageren op wat nu gebeurt, lopen we steeds achter de feiten aan.

[0:25:10] Serieuze scenario's geven richting en voorkomen dat we elke winter, maar ook in elke crisis opnieuw in de stress schieten.

[0:25:17] Ik vraag de minister daarom hoe zij kijkt naar de bredere impact van de groeiende geopolitieke instabiliteit, niet alleen in het Midden-Oosten, maar gewoon wereldwijd en wat dat betekent voor leveringszekerheid en betaalbaarheid van energie en brandstoffen.

[0:25:30] In hoeverre zijn we voorbereid op worst case scenario's en zijn die scenario's volledig in kaart gebracht.

[0:25:35] Het vraagt de minister werk te maken van lange termijn scenario's wat ons betreft voor de komende jaren, vijf jaar misschien wel.

[0:25:42] Wat doen we als de gasmarkt krap blijft?

[0:25:44] Wat als internationale ketens langdurig verstoord raken?

[0:25:47] En wat betekent dat voor huishoudens, het MKB, onze industrie?

[0:25:51] En welke keuzes moeten we op korte en lange termijn maken, nationaal en Europees, om minder afhankelijk te worden?

[0:25:57] De concrete vraag uiteindelijk, wanneer kunnen we zo'n integraal meerjarig scenarioplan verwachten voor levering zekerheid en betaalbaarheid van energie?

[0:26:05] en strategische autonomie.

[0:26:07] Ik zie een interruptie van de heer Van den Berg.

[0:26:10] Ja, dank, voorzitter.

[0:26:11] Zoals u weet, het CDA, één jaar in twintig, die vinden gezinnen heel erg belangrijk.

[0:26:16] Hoe kunnen we nou juist voor die gezinnen en dus ook voor de ziekenhuizen verzorgen dat we die strategische autonomie ook krijgen, zeker op het gebied van energieleveringen?

[0:26:26] Want u zei net zelf al, het gaat niet alleen om nu, maar ook voor de risico's in de toekomst.

[0:26:29] Hoe dekken we die af?

[0:26:34] Voorzitter, een terechte vraag.

[0:26:37] Dank u wel daarvoor.

[0:26:38] We hebben zelf ook al eerder met elkaar, voordat de situatie in Midden-Oosten zich voordeed, gesproken over de vulgraad, als het gaat bijvoorbeeld om de gasvoorraad.

[0:26:50] We zien met elkaar dat we heel erg afhankelijk zijn.

[0:26:53] Dat hebben we ook al eerder in de debatten benoemd.

[0:26:56] Dus het nadenken ook over hoe die leveringszekerheid ook gestald wordt gegeven is goed.

[0:27:00] We zullen ook moeten kijken naar onze eigen productie in ons eigen land.

[0:27:07] Maar ik sluit ook aan bij wat mevrouw van Oosterhout net ook zei, we moeten met elkaar ook kijken naar die verduurzaming, want daar moeten we op investeren.

[0:27:15] Dus het is van het ene en het ander.

[0:27:17] We zullen niet alleen maar achteruit moeten kijken, maar ook vooruit moeten kijken.

[0:27:20] Ik denk dat dat ook nu vooral van groot belang is, juist om die levenszekerheid ook met elkaar goed voor elkaar te hebben.

[0:27:27] Voor nu en voor de langere termijn, wat ons betreft.

[0:27:34] Ja, voorzitter, als we nou eens inderdaad even vooruitkijken, zoals de heer Jumilet ook zegt, wat nou als we nu niet alleen problemen hebben met Qatar, maar dat nu ongeveer eens een keer de pijplijn naar Noorwegen niet meer werkt en de gasopslagen echt helemaal leeg raken?

[0:27:50] Wat gebeurt er dan met onze samenleving en dus in het bijzonder ook de ziekenhuizen en de gezinnen?

[0:27:57] Dat is ook de reden dat de CDAC's vraagt ook naar wat betekent dit nou als het gaat om een vul reserve op 10 procent.

[0:28:10] Want daar zitten we nu op.

[0:28:10] Gelukkig wordt het dan weer beter weer.

[0:28:12] Dan word je ook weer gered.

[0:28:14] Maar zo zou het niet moeten zijn van winter naar winter.

[0:28:16] Dan komt nog een keer ook de geopolitieke situatie voorbij.

[0:28:20] Dus ik denk dat het goed is om in scenario's te gaan denken van wat betekent het nou en hoe gaan we daar een antwoord op geven.

[0:28:27] Het zwartste scenario, het slechtste scenario is net ook al even genoemd.

[0:28:31] Hoe ziet dat er dan uit?

[0:28:32] Nou, dat moeten we ons voorstellen, maar tegelijkertijd moeten we de goede maatregelen opnemen.

[0:28:36] En ik denk dat dat vooral nu de vraag is die aan de orde is.

[0:28:38] Wij vragen er dus sinds 2022 al naar.

[0:28:42] En ik denk dat het goed is actueel nu te zeggen welke maatregelen gaan we nemen.

[0:28:46] Daar ben ik ook benieuwd naar als het gaat om de vraag naar de minister.

[0:28:49] Maar goed, we hebben met elkaar wel gezegd, we moeten kijken naar productie in eigen land, we moeten verduurzamen, we moeten ook investeren.

[0:28:56] Dat doet ook deze coalitie, bijvoorbeeld Wind op Zee.

[0:29:00] Dus we zullen met elkaar als voorbeeld, daar moeten we met elkaar echt stappen in zetten om die leveringszekerheid echt ook gestalte te geven wat ons betreft, voorzitter.

[0:29:11] Was u aan het einde gekomen van uw betoog?

[0:29:14] Nee, ik kwam niet zo lang.

[0:29:20] Nou, daar sla ik wat over.

[0:29:23] Nee, maar misschien ook wel even dan, want de heer Van den Berg vraagt echt ook heel concreet wat betekent het voor mensen en daar zijn wij ook van.

[0:29:30] En dat gaat het over de contracten voor huishoudens, voorzitter.

[0:29:34] De minister gisteren in debat over waterstof en groen gas had dat ook al even over de

[0:29:39] Contracten, de vaste contracten, dat mensen heel graag overstappen naar vaste contracten.

[0:29:43] In media lezen we dat energieleveranciers hun aanbod inmiddels aanpassen.

[0:29:48] Ik heb dat zelf ook even gekeken of dat bij mij het geval kon zijn.

[0:29:52] Vattenfall stopte tijdelijk met vaste contracten, lezen we.

[0:29:55] En biedt deze nu vooral aan bestaande klanten aan.

[0:29:58] Eneco biedt geen driejarige contracten meer aan.

[0:30:01] Ascent biedt nog vaste contracten aan, maar ze zeggen niet voor welke termijn dat dan is.

[0:30:06] En tegelijkertijd inderdaad willen veel mensen overstappen van variabel naar vast om hun maandlasten te stabiliseren.

[0:30:12] En dat veroorzaakt, dat is een conclusie die we met elkaar heel snel kunnen trekken, onrust en veel vragen.

[0:30:16] Mijn vragen zijn, welke contracten bieden energieleveranciers momenteel daadwerkelijk aan?

[0:30:21] Is daar ook zicht op, vast, variabel, een jaar, drie jaar?

[0:30:24] En geldt dat anders voor nieuwe versus bestaande klanten?

[0:30:28] En hoe transparant is daar eigenlijk ook

[0:30:30] over te communiceren?

[0:30:31] Hoe verhoudt dat zich ook als het gaat om de verplichtingen uit de energiewet?

[0:30:35] Mogen leveranciers besluiten onderwijl geen vaste contracten meer aan te bieden of bestaan er minimale eisen waaraan zij moeten voldoen en wordt hierop toegezien?

[0:30:44] Voorzitter, tot slot, is de minister er ook over in gesprek met leveranciers, juist gezien de geopolitieke situatie en de gevolgen voor betaalbaarheid en leveringszekerheid?

[0:30:53] Welke scenario's worden meegenomen en welke maatregelen liggen klaar als de situatie verslechtert?

[0:30:58] De noodfonds is net ook al even genoemd.

[0:31:00] Burgers en bedrijven hebben behoefte aan duidelijkheid en zekerheid, ook op dit punt.

[0:31:04] En ik hoop dat de minister die vandaag in ieder geval voor een deel kan geven.

[0:31:07] Dank u wel.

[0:31:09] Dank u wel.

[0:31:09] En dan geef ik graag tot slot het woord aan meneer Kloss.

[0:31:12] Dank voorzitter.

[0:31:14] Voorzitter, het is een nare déjà vu ervaring.

[0:31:17] De oorlog breekt uit en de gasprijzen stijgen direct.

[0:31:19] Na de aanval in Iran werd aardgas twee keer zo duur, de olieprijs steeg met 10 procent.

[0:31:24] En we moeten daar eerlijk over zijn, dat is nog lang niet het niveau van de Oekraïne-crisis, maar het vervolg is op zijn minst onzeker.

[0:31:31] Mensen maken zich daar grote zorgen over en D66 wil dat de minister zich nationaal voorbereidt op alle scenario's en in de energieraad met haar collega's direct aan het klaarleggen ook van Europese oplossingen daarvoor werkt.

[0:31:41] Voorzitter, wij zien nu al dat energieleveranciers, en dat zeg ik met mijn CDA-collega naast mij, hun contracten gaan aanpassen.

[0:31:49] De prijzen gaan omhoog, contracten worden duurder.

[0:31:52] Korter, moet ik zeggen.

[0:31:53] Mensen krijgen dus hogere kosten en minder zekerheid over hun energierekening.

[0:31:56] Daarom wil ik ook weten van de minister, hoe kijkt zij daarnaar en hoe voorkomt zij dat huishoudens opnieuw met hogere en onzekere energierekeningen worden geconfronteerd?

[0:32:04] De minister stelt in de geannoteerde agenda dat zij geen fan is van het instrument prijsplafond.

[0:32:10] Deze werden in de Oekraïne-crisis wel ingezet om de energierekening betaalbaar te houden.

[0:32:14] Dus ik wil de minister vragen hoe ze kijkt daarnaar op dit moment om dat toch te gebruiken in crisissituaties en welke andere alternatieve nationale maatregelen zij beschikbaar zou hebben om dan nu te overwegen.

[0:32:26] Voorzitter, bij echte schaarste bestaat het risico dat Europese lidstaten elkaar gaan overbieden op de wereldmarkt, waardoor prijzen verder oplopen.

[0:32:34] En daarom vraag ik de minister, voordat zij naar Brussel gaat, hoe zij dat risico beoordeelt en of zij bereid is zich ook in EU-verband in te zetten voor samenwerking en gezamenlijke besluitvorming, bijvoorbeeld rond LNG-stromen, gasopslag en vraagreductie.

[0:32:48] Voorzitter, de enige echte oplossing voor onze kwetsbare energiepositie is de energietransitie naar schoon en groen, van eigen bodem.

[0:32:56] De Europese Unie is daarbij voor Nederland cruciaal.

[0:32:58] Het ETS is het werkpaard van de verduurzaming en een Europees succesverhaal.

[0:33:03] Bedrijven rekenen erop dat wij koers houden daarmee.

[0:33:06] Zeker al die Nederlandse bedrijven die nu al investeren in de toekomst.

[0:33:09] Als we dat niet doen, dan straffen we juist hen.

[0:33:12] Tegelijkertijd zie je dus dat er landen zijn die dat willen afzwakken of helemaal stop willen zetten.

[0:33:17] Dus ik wil de minister ook vragen hoe zij de komende periode zich gaat inzetten om dat te voorkomen.

[0:33:21] Ik denk dat dat, nu zij naar Brussel gaat, ook een van de eerste relevante vragen is.

[0:33:25] Bovendien staat de effectiviteit van het ETS ook nu al onder druk.

[0:33:29] Het starterkapitaal van de marktstabiliteitsreserve dreigt na 2031 niet te worden geschrapt.

[0:33:35] Dat klinkt als een technisch verhaal, maar de gevolgen zijn groot.

[0:33:38] Hierdoor zou in theorie jaarlijks meer dan 600 megaton extra uitstoot in Europa mogelijk worden.

[0:33:42] Dat is ongeveer vier keer de jaarlijkse uitstoot van Nederland.

[0:33:45] Dus mijn vraag is daarover, hoe gaat het kabinet zich inzetten om dat te voorkomen?

[0:33:50] Dan tot slot, de European Grids Package.

[0:33:53] De minister bespreekt in de Energieraad dat pakket, waarmee de EU ons helpt met extra mogelijkheden om netcongestie op te lossen.

[0:34:00] En in december vroeg de Kamer het kabinet al te kijken naar hoe we dat zo snel mogelijk nu al ook in Nederland kunnen toepassen.

[0:34:05] En ik wil het kabinet vragen hoe ver het is met dat onderzoek en of het al...

[0:34:08] enkele van die suggesties aan het toepassen is terwijl we die beleidsdiscussie voeren.

[0:34:13] En de voorstellen bieden ook kansen om procedures voor andere duurzame energieprojecten te versnellen.

[0:34:17] Ik wil daarbij niet, zoals de VVD, vragen naar kerncentrales, maar wel te kijken hoe die versoepelingen breder kunnen gelden voor de duurzame energiesector.

[0:34:25] Dank, voorzitter.

[0:34:26] Ik zie uit naar de beantwoording.

[0:34:28] En ik zie de interruptie van mevrouw Van Oosterhout.

[0:34:32] Ja, ik heb een vraag over de European Grids Package, voorzitter.

[0:34:36] We moeten volop gaan investeren in dat Europese energienet.

[0:34:39] Dat maakt ons ook een stuk weerbaarder.

[0:34:41] En dat vraagt om een hele hoop investeringen.

[0:34:44] En in het MFK wil de commissie hier ook meer geld in instoppen.

[0:34:47] Ik ben benieuwd hoe de heer Kloss hiernaar kijkt en hoe dat grijmt met de geplande bezuinigingen.

[0:34:53] Ja, ik denk dat de modernisering van de begroting die de Commissie voorstelt, gaat inderdaad precies deze kant op.

[0:35:01] Vooral via het CEF-programma.

[0:35:03] Maar de investeringen in onze elektriciteitsnetwerken zijn gigantisch, die de Europese Commissie nu voorstelt.

[0:35:10] En ik juich dat toe, dat dat zo is.

[0:35:13] Ik zie ook een Nederlandse coalitie die inzet op een sterk MFK.

[0:35:17] En ik verwacht dat dat sterke MFK zich dus inzet op klimaatdigitalisering, op veiligheid en dat het ook voldoende is om te voldoen aan de vragen die Europeanen van de Europese Commissie en van Europa überhaupt hebben.

[0:35:28] Dus ik denk dat dat nog een ingewikkelde onderhandeling gaat worden in Brussel.

[0:35:34] Mevrouw van Oosterhout.

[0:35:35] Ja, iets anders waar we naar zouden kunnen kijken voor die bekostigingen... is ook internationale kostendeling.

[0:35:41] De commissie komt hier met wat aanbeveling... maar vinden dat nog wat slap, dat zou nog wat steviger mogen.

[0:35:45] Dus ik ben ook heel erg benieuwd hoe de heer Kloss hiernaar kijkt.

[0:35:49] De heer Kloss.

[0:35:51] Ja, volgens mij is dat logisch om internationale kosten te delen, ja.

[0:35:58] Ik zie geen verdere interrupties.

[0:36:00] Dan kijk ik heel even deze kant op... hoeveel tijd er nodig is ter voorbereiding van de beantwoording...

[0:36:08] Dan stel ik voor dat wij om 17.05 uur weer verder gaan met dit debat.

[1:05:21] Ik geef heel graag het woord aan de minister voor de beantwoording.

[1:05:34] Het is fijn als zij even aangeeft in welke blokken dat plaatsvindt.

[1:05:39] Zeker, voorzitter.

[1:05:40] Dank u wel.

[1:05:40] En fijn om hier weer met u als voorzitter in debat te kunnen gaan.

[1:05:45] Veel dank.

[1:05:46] Ik heb inderdaad een aantal... een korte inleiding en daarna heb ik drie blokjes.

[1:05:52] Het eerste blokje zal gaan over leveringszekerheid, betaalbaarheid.

[1:05:57] Daar hebben velen van u terecht vragen over gesteld.

[1:06:00] Het tweede gaat dan over de energieraad, alle onderwerpen die daar besproken worden.

[1:06:06] En dan zijn er ook nog een aantal vragen gesteld over de rest van de wereld, zou ik maar zeggen, de context.

[1:06:11] En dat is dan het derde blokje.

[1:06:13] En mocht ik een vraag gemist hebben, dan hoor ik het natuurlijk graag en komen we nog daar later op terug.

[1:06:18] Voorzitter.

[1:06:20] Ik wil beginnen met de huidige energiecrisis.

[1:06:23] Eigenlijk alle leden hebben daaraan gerefereerd.

[1:06:26] En ik waardeer het ook echt dat we de mogelijkheid hebben om dit met elkaar hier te wegen en te bespreken, ook al hebben we soms verschillende oplossingen of oplossingsrichtingen.

[1:06:37] Het is in ieder geval ook een manier om dat samen met elkaar te verkennen en te delen.

[1:06:42] En ik denk dat mensen het ook belangrijk vinden dat al die verschillende opties op tafel zijn geweest.

[1:06:46] en dat we daar in richting kiezen.

[1:06:49] Want ik denk dat, ondanks dat we met verschillende antwoorden komen, hoor ik bij alle Kamerleden als doel wel eigenlijk het ultiem doel hetzelfde.

[1:06:57] We willen zoveel mogelijk zekerheid, we willen zoveel mogelijk prijsstabiliteit, meer onafhankelijkheid en meer weerbaarheid.

[1:07:06] En dan zijn er nog heel veel keuzes in te maken, maar ik zie dit wel als een gedeelde opdracht van de Kamer.

[1:07:12] En dan eigenlijk een vraag, en ik kom zometeen nog wat meer op de details terug, die u ook, velen van u hebben gesteld, is laten we ons wel voorbereiden op verschillende scenario's.

[1:07:22] En dat is misschien niet ook alleen relevant, en de heer Humlet refereerde daar alleen al aan, in de situatie waarin we ons nu bevinden, maar als je de lange lijn bekijkt van hoe de wereld zich op dit moment aan het ontwikkelen is,

[1:07:34] dan is het belangrijk dat we inderdaad met verschillende scenario's werken, voorbereid zijn.

[1:07:41] Dus ook dat signaal heb ik heel goed gehoord.

[1:07:44] Ook van de vorige energiecrisis zijn natuurlijk lessen geleerd, zijn instrumenten ontwikkeld.

[1:07:51] Ik kom daar zo meteen nog op terug, maar in die zin denk ik een helder en gedeelde lijn vanuit de Kamer laten we ons goed voorbereiden.

[1:07:58] We hebben op hoog niveau dezelfde doelen en dan zal er nog steeds heel veel af te wegen zijn en de vinger aan de pols te houden zijn.

[1:08:07] Voorzitter, dan kom ik dus bij de eerste vragen, specifiek gerelateerd aan leveringszekerheid en betaalbaarheid.

[1:08:16] De heren Marcus Soor en Van den Bergh, die vragen eigenlijk, moet Nationaal Gas niet opnieuw op dit moment een optie zijn of moeten we Groningen openhouden?

[1:08:30] Over Groningen wil ik heel duidelijk zijn.

[1:08:35] We hebben na vele jaren van leed in Groningen, en ik was toen zelf energiewoordvoerder in de Kamer, dus ik ben daar ook veel geweest, een hele duidelijke belofte gedaan aan de Groningers.

[1:08:45] Dat hebben we ook niet zomaar gedaan.

[1:08:46] Er is een parlementaire enquête geweest.

[1:08:48] Er is een hele wetsbehandeling geweest.

[1:08:50] En 146 leden van de Kamer, met een klein knipoog naar dier Markuszower, zeg ik, daar was ook de PVV onderdeel van, de voorstemmers hebben gezegd, we moeten helder zijn naar de Groningers, we gaan het Groningerveld sluiten.

[1:09:06] En ik vind het voor de betrouwbaarheid van de overheidsbesluitvorming heel belangrijk dat we daaraan vasthouden.

[1:09:12] Leveringszekerheid is daarmee niet van tafel als issue.

[1:09:15] Daar zullen we met elkaar voor moeten zorgen.

[1:09:17] We zullen daarvoor moeten zorgen zonder het Groningerveld.

[1:09:20] En als kleine anekdote, ik was toen op bezoek op een gegeven moment in Groningen en er was een moeder daar die mij vertelde dat ze een kooi had gebouwd om het bed van haar kinderen, omdat zij s'nachts niet rustig sliep of niet zeker wist of er niet een baksteen zou loskomen uit het plafond.

[1:09:35] En dat is de situatie waarin mensen heel lang hebben gezeten.

[1:09:39] En laten we die onzekerheid voor die mensen niet opnieuw aanwakkeren.

[1:09:42] En daar hebben we nog steeds een hele grote opgave met elkaar te vervullen, want ook andere mensen in Nederland maken zich zorgen over hun energierekening, over de leveringszekerheid.

[1:09:51] Dus we hebben dat met elkaar op te lossen, maar het Groningerveld, daar moeten we helder in zijn.

[1:09:58] Ik zie eerst de heer Markuszower voor een interruptie.

[1:10:01] Ja, dank u wel voor het antwoord van de minister.

[1:10:04] En ik begrijp best dat er wordt gerefereerd aan wat die Kamer dan in het verleden heeft besloten.

[1:10:09] Dat was inderdaad in een tijd dat we dachten, nou ja, dat Groningse gras kan misschien inderdaad gesloten worden.

[1:10:16] Wat we niet wisten, is dat er daarna een staatssecretaris kan, die met grote betonbakken het helemaal plat ging, helemaal dicht ging zetten voor toekomstige generaties.

[1:10:25] We zitten nu in een heel andere situatie, in een situatie dat we als land afhankelijk zijn van geopolitieke ontwikkelingen die ver, ver buiten onze controle liggen en we kampen met

[1:10:39] Heel snel stijgen de prijzen.

[1:10:42] Kunnen we niet, vraag ik toch nog aan de minister, kunnen we niet, ondanks die gedane belofte, heel snel die Groningers maximaal compenseren, ook voor het emotionele leed, ook voor de emotionele pijn, maar natuurlijk ook voor de materiële schade.

[1:10:56] Kunnen we dat niet heel ruimhartig doen?

[1:10:57] En kunnen we dat niet als ze mallen gaan boren, zodat die gasprijzen voor 20 jaar lang

[1:11:04] twintig jaar lang niet alleen gegarandeerd zijn, vast zijn, maar dus ook dat de gasledering gegarandeerd is.

[1:11:10] Maar we kunnen als land, kunnen we hier aan ten onder gaan.

[1:11:13] Als de minister dat niet doet, wat ik zeg, kan onze economie zodanig beschadigd raken dat we daar ook helemaal niet zo makkelijk bovenop komen.

[1:11:21] Dit zijn dus bijzondere omstandigheden die stemgedrag van een paar jaar geleden van de Kamer moeten overtoepen.

[1:11:28] De minister.

[1:11:30] Voorzitter, een tweeledig antwoord daarop, maar het leidt allebei tot nee.

[1:11:36] Op het moment dat de Kamer sprak over het wetvoorstel, was dat ook vlak na de vorige energiecrisis, toen we in één keer van Russisch gas af moesten.

[1:11:47] Dus dat de geopolitiek aan het veranderen was, dat dat ingrijpende consequenties kon hebben,

[1:11:52] voor de Nederlandse bevolking ingrijpende consequenties kon hebben voor de betaalbaarheid, was ook toen bij de Kamer heel goed bekend.

[1:11:59] Ter vergelijking, de gasprijzen van toen lagen zo'n zes tot zeven keer hoger dan nu.

[1:12:05] En toch in die context heeft de Kamer gezegd, we sluiten het Groninger veld.

[1:12:09] En dan over de connectie die die Markuszower legt tussen de productie uit het Groninger veld en gegarandeerd lage gasprijzen voor twintig jaar.

[1:12:17] En daarbij is het van belang om ons te realiseren dat er

[1:12:22] sprake is van één geïntegreerde markt voor gas in de EU.

[1:12:26] Er is geen aparte Nederlandse markt en de markt heeft een omvang van enkele honderden miljarden kubieke meters.

[1:12:32] En ook heropening van de Groninger Veld brengt gewoon niet genoeg op om die prijs dan substantieel naar beneden te brengen.

[1:12:39] Dus we zouden dan aan de Groningers vragen

[1:12:45] om heel veel leed weer te accepteren voor een garantie die niet oplevert, wat de heer Markuszower hier zegt.

[1:12:51] Op allerlei manieren lijkt me dat een onverstandig idee en daarom is het kabinet hier in helderhebbend coalitieakkoord de belofte aan de Groningers onderstreept door te zeggen we gaan dat niet doen.

[1:13:03] Ja, ik begrijp het antwoord hoor en qua schismatiek heeft de minister helemaal gelijk.

[1:13:08] Daarom heb ik ook in mijn bijdrage gezegd, stuur een briefje naar die energieraad of hoe dat dan ook allemaal heet en zeg tegen die vrienden van de EU, sorry EU, wij koppelen ons gas af van die afspraken en wij willen ons gas voor ons.

[1:13:22] Nederlands gas voor de Nederlanders en dat is dan misschien tegen de afspraken, maar zoals de minister weet, afspraken kan je ook veranderen.

[1:13:30] Afspraken met de Groningers kunnen we veranderen en afspraken met de EU kunnen we veranderen.

[1:13:35] En als we dat doen, wat ik zeg, dan kunnen we wel degelijk die prijs voor de Nederlanders heel lang vastzetten en heel lang laag houden.

[1:13:46] Voorzitter, ik blijf bij mijn antwoord.

[1:13:49] Het is niet verstandig om dat te doen, maar het is vooral een betrouwbare overheid die je moet willen zijn, want de risico's die Nederlanders lopen als de overheid totaal niet meer betrouwbaar is, zelfs niet wanneer er zolang onzekerheid is geweest, er een parlementaire enquête is geweest en er vervolgens nog een wetsvoorstel is aangenomen.

[1:14:09] Voorzitter, dat leidt tot een heel helder standpunt van het kabinet dat we dit niet gaan doen.

[1:14:15] Een interruptie van de heer Van den Berg.

[1:14:18] Ik hoor de minister zeggen dat wij als overheid onbetrouwbaar zouden zijn omdat wij in het verleden met 146 zetels voor die wet hebben gestemd om Groningenveld te sluiten.

[1:14:28] Ik vind dat onjuist.

[1:14:29] Ik denk dat een politiek natuurlijk altijd het recht heeft om van beleid te veranderen.

[1:14:34] Zeker ook omdat we nu in een totaal andere geopolitieke situatie dan op dat moment die stemming was.

[1:14:39] We zitten nu met een afhankelijkheid van de Verenigde Staten, van Qatar, van Noorwegen.

[1:14:45] 80% zijn we afhankelijk van dat buitenland en daarom wil ik ook aan de minister vragen van als er nou nu nog iets gebeurt met de pijplijn naar Noorwegen, stel nou dat die ook wordt opgeblazen net zoals dat bij Noordstream is gebeurd.

[1:14:59] Kan de minister mij dan eens meenemen in het scenario wat er dan zou gebeuren met Nederland?

[1:15:05] De minister.

[1:15:06] Voorzitter, er is inderdaad een vraag gesteld over scenario's en we bereiden ons natuurlijk ook op alle scenario's voor.

[1:15:15] Ik denk dat het scenario wat de heer Van der Berg schetst eigenlijk een extra reden is waarom de oplossing van de heer Markuszower ook een risicovolle is.

[1:15:22] Want juist op een bredere Europese markt heb je ook als lidstaten onderling een samenwerking en kan er solidariteit zijn om daar te helpen waar het nodig is.

[1:15:32] Zo helpen wij nu ook Oekraïne en Moldavië.

[1:15:35] op het moment dat het daar moeilijk is.

[1:15:36] Dat geldt niet alleen voor gas, maar bijvoorbeeld ook voor elektriciteit.

[1:15:40] Dus, voorzitter, er zijn allerlei scenario's denkbaar waarin het nog veel moeilijker wordt dan het nu is.

[1:15:46] Daarom is het belangrijk dat we heel goed nadenken en ons voorbereiden op wat is het dat we zouden moeten doen als zoiets zich voordoet.

[1:15:54] 100 procent garanties zijn nooit in het leven te geven, ook hier niet.

[1:15:58] Maar het gaat erom dat we ons dan voorbereiden en dat we ook goed nadenken over wat zijn de risico's van bepaalde oplossingen.

[1:16:04] En in theorie heeft de heer Van den Berg natuurlijk gelijk.

[1:16:08] Een parlement kan altijd weer tot een andere conclusie komen.

[1:16:12] Deze coalitiepartijen bij het opstellen van het coalitieakkoord

[1:16:15] hebben gewogen en hebben gezegd wij willen niet onbetrouwbaar zijn naar de Groningers.

[1:16:20] Wij onderstrepen de afspraak die hier is gemaakt na de parlementaire enquête en we houden het Groningerveld gesloten.

[1:16:29] Nou, ik ben in ieder geval blij dat het in ieder geval wordt bevestigd dat we dan inderdaad niet onbetrouwbaar zijn als we dat beleid zouden wijzigen als parlement.

[1:16:35] Maar ik denk ook dat de minister wel de mist in gaat, omdat u tegelijkertijd ook zegt dat we een Europese markt hebben.

[1:16:42] U spreekt nu wel over solidariteit, maar het is een feit.

[1:16:45] Wanneer die pijplijn naar Noorwegen opgeblazen zou worden, dan heeft de hele Europese markt daar last van en hebben we te maken met tekorten door heel Europa.

[1:16:53] Dus er kan solidariteit nog zoveel waard zijn, maar op dat moment is er gewoon een fysiek tekort aan gasvols allemaal.

[1:17:00] Dus nogmaals, wat zou er dan in zo'n situatie gebeuren?

[1:17:05] Ik denk dat de heer Van den Berg inderdaad terecht schetst dat als er in één keer een disruptie plaatsvindt op die schaal, dat hebben we ook met de Russische situatie gezien, dat er dan in één keer een probleem is voor heel Europa.

[1:17:20] Ook in de context van de Russische situatie hebben we gezien dat er dan wordt nagedacht over hoe we dat kunnen aanpakken.

[1:17:26] Dat heeft dan forse consequenties voor een maatschappij.

[1:17:28] En ik denk dat dit ook alleen maar de richting onderschrijft die ook door een aantal van u is onderschreven, onder andere mevrouw Van Oosterhout, maar ook mevrouw Müller, de heer Jumelet en de heer Kloss, over het belang om ook op langere termijn te zorgen voor strategisch meer onafhankelijkheid en dat energie van eigen bodem.

[1:17:45] waar de beste garantie voor is.

[1:17:48] Daar werken we als kabinet hard aan.

[1:17:51] Ik loop iets vooruit op de antwoording.

[1:17:53] De vraag of we alles op alles zetten toch om die doelen te halen, het antwoord is ja.

[1:17:57] En dan zien we natuurlijk dat daar nog een hoop lastige kwesties in zijn door te hakken, maar alles op alles zetten, ja.

[1:18:04] Ook de discussie over kernenergie is onderdeel van die meer strategische autonomie.

[1:18:10] Op alle vlakken werkt het kabinet aan het versterken van die onafhankelijkheid in brede zin.

[1:18:16] En daar, voorzitter, dat is de beste garantie tegen

[1:18:20] dit soort geopolitieke situaties.

[1:18:22] En ik denk dat de geopolitieke context op dit moment ook alleen maar weer extra onderstreept hoe belangrijk het is dat we dat doen.

[1:18:29] Nogmaals, volgens mij is dat een gedeeld belang van de hele Kamer, als ik de Kamerleden zou hebben beluisterd in de eerste termijn.

[1:18:37] De heer Van den Berg.

[1:18:39] Dank u wel.

[1:18:40] U zult ons aan uw zijde vinden als het inderdaad gaat over kernenergie.

[1:18:43] Het gaat natuurlijk uiteindelijk ook in essentie om diversificatie, dat wij verschillende energiebronnen tot ons hebben.

[1:18:50] Maar het is voor nu wel een feit dat Nederland extreem afhankelijk is van gas.

[1:18:53] We hebben niet voor niets onze gasrotonde en dat maakt ons systeem natuurlijk ook gewoon heel kwetsbaar.

[1:18:59] En ik zou de minister toch om een reflectie willen vragen hoe dan ook het TNO zich nu bijvoorbeeld ook opstelt.

[1:19:05] Die heeft al vanaf het begin af aan gewaarschuwd.

[1:19:07] Sluit nou niet die putten af, want dat zou je in de toekomst wel eens heel duur kunnen komen te staan.

[1:19:12] Dus nogmaals, kan zij de minister refereren op dat advies van TNO om dit nou toch in het kader van zekerheid, in het kader van diversificatie toch aan te houden?

[1:19:23] De minister.

[1:19:25] Voorzitter, dan vind ik het toch ook wel even van belang om ook even goed te kijken waar we nu staan.

[1:19:32] Als we nu kijken, dan zien we dat er geen zorgen te zijn over tekorten, dat we de prijs wel zien oplopen, maar dat als we de prijs van dit voorjaar vergelijken met die prijs van vorig voorjaar, dat dat ongeveer op dezelfde hoogte ligt.

[1:19:46] En dat is hoger dan, zeg maar, de basisgasprijs, maar we zijn echt nog heel ver af van de prijzen waar we het in de vorige energiecrisis over hadden.

[1:19:54] Dus laten we ook niet paniek veroorzaken op het moment dat het beheersbaar is.

[1:20:00] En dan herhaal ik ook gewoon graag het belang van de mogelijkheid tot het afsluiten van vaste contracten.

[1:20:06] De heer Kloss refereerde daaraan, ik kom daar nog wat uitgebreider op terug.

[1:20:09] Waardoor mensen, waardoor huishoudens ook gewoon kunnen zien

[1:20:12] wat ze uitgeven aan hun energiecontracten en dat ook kunnen stabiliseren, zodat het voorspelbaar is en ze daar rekening mee kunnen houden.

[1:20:22] Daarnaast zijn er een aantal strategieën die we voor de middellange en de langere termijn moeten inzetten om ervoor te zorgen dat we ook op middellange en langere termijn die strategische autonomie, die zekerheid kunnen versterken.

[1:20:36] Ook daar gaan we mee aan de slag.

[1:20:37] U heeft gevraagd naar scenario's, daar kom ik zo ook nog even op terug.

[1:20:40] Maar er is nog één punt dat ik toch ook aan... En daarbij kan de input van TNO daarin meewegen, maar wij hebben onze weging gemaakt ten aanzien van het Groninger veld.

[1:20:53] Wat dan wel betekent, als je dat niet doet, moet je andere dingen meer doen.

[1:20:56] Dus het belang van die strategische autonomie die blijft, of die strategische autonomie die het verbeteren van onze strategische onafhankelijkheid blijft.

[1:21:05] Maar daarin heb ik ook van uw Kamer verschillende oplossingsrichtingen gehoord.

[1:21:09] Het gaat erom dat we met elkaar een verstandig, middellange en lange termijn pad daarvoor vormgeven.

[1:21:15] En dat zijn onder andere de gesprekken die we zullen hebben over het energieplan, waar we het gisteren over hadden.

[1:21:23] Daar spelen altijd zulke dingen mee.

[1:21:27] Meneer Van den Berg, dit is wel uw vierde interruptie, maar goed.

[1:21:31] Ik zou het toch graag willen doen, want ik begin mij nu wel ernstig zorgen te maken, voorzitter.

[1:21:38] Ik hoorde de minister spreken over de gasprijzen en ik ben het heel met de minister eens dat die erg hoog zijn en dat dat heel veel negatieve impact op onze maatschappij gaat hebben.

[1:21:47] Maar daar gaat het in de essentie hier niet om.

[1:21:49] Het gaat in de essentie erom dat wanneer er nu ook een probleem is in de gastoevoer vanuit de Verenigde Staten of vanuit Noorwegen, dan hebben wij geen mogelijkheden meer.

[1:22:00] En dat is precies het risico wat er voor onze maatschappij is.

[1:22:02] Dus kan de minister daar exact op ingaan?

[1:22:06] Wat er dan met die gezinnen, met die ziekenhuizen zou gebeuren?

[1:22:09] En bovendien is het, het systeem is al kwetsbaar omdat we vanaf 2031

[1:22:15] Er zijn waarschuwingen geweest vanuit Tennet dat onze elektriciteitscentrales de huidige last al niet meer aankunnen.

[1:22:20] Dus die autonomie, die zekerheid die er dan in de toekomst zou moeten komen volgens de minister, die wordt juist minder en minder en dat komt er ook nog eens een keer bij.

[1:22:30] Als we een toverstafje hadden om dingen heel snel te veranderen, dan zou dat fijn zijn.

[1:22:36] Dat hebben we natuurlijk niet.

[1:22:37] Dus we hebben ook een gegeven dat het een bestaande situatie is waarvan uit we moeten handelen.

[1:22:43] Maar om antwoord te geven op de wat meer specifiekere vragen.

[1:22:46] Er zijn natuurlijk de gasopslagen.

[1:22:49] Die gaan ook weer gevuld worden.

[1:22:51] Het kabinet heeft er zelfs voor gezorgd, naar aanleiding van de vorige energiecrisis, dat ook EBN een rol kan spelen in het vullen van die gasopslagen als de markt dat onvoldoende zou doen, omdat de prijsontwikkeling, bijvoorbeeld marktpartijen, dat risico vinden om dan tot die vulling over te gaan.

[1:23:07] Dat gaan we doen.

[1:23:08] Er wordt ook gewerkt aan een noodvoorraad.

[1:23:10] En vervolgens zijn er natuurlijk ook nog de beschermde gebruikers.

[1:23:14] Dus huishoudens, ziekenhuizen, dat zijn natuurlijk ook partijen die zo lang mogelijk die bescherming krijgen.

[1:23:21] Straks al 100% garanties zijn nergens te geven in het leven en hier ook niet.

[1:23:25] Maar laten we daar ook niet op vooruitlopen en op speculeren op dit moment.

[1:23:29] zien we een verhoogd prijsniveau.

[1:23:31] Dat is natuurlijk voor iedereen vervelend, want huishoudens willen graag terecht hun energierekening zo laag mogelijk houden.

[1:23:38] Die vaste contracten zijn daarvan belang.

[1:23:40] En verder werken we ook hard aan de uitbouw van energie van eigen bodem, zodat we minder en minder afhankelijk worden van energie uit het buitenland.

[1:23:50] Een interruptie van de heer Kloss.

[1:23:52] Ja, omdat de minister net aan de vulgraden refereerde.

[1:23:56] We hebben gezien bij het vorige kabinet, en daar hebben we toen in deze commissie ook best wel scherp debat over gewisseld, dat het vorige kabinet ervoor heeft gekozen om de eigen doelen voor het vullen van de gasopslagen, maar ook de Europese doelen, ternauwernood,

[1:24:08] te halen, de eigen doelen bij lange na niet.

[1:24:13] Kan de Kamer ervan uitgaan dat de minister ervoor gaat zorgen dat dat deze keer wel zo is en dat we ook niet het risico lopen van dat wij in Europa juist inderdaad onze bondgenoten er ook mee in gevaar brengen door dat zo laag te laten komen?

[1:24:27] Meneer Klos kan er zeker van op zijn dat we daar heel scherp op zullen zijn en alles op alles zullen zetten.

[1:24:33] Daarbij is het natuurlijk ook wel goed om dat uw Kamer zich realiseert dat als de markt het niet doet en wij als overheid doen het, dat er ook een kostenplaatje mee gemoeid is.

[1:24:44] En ik hoop ook op steun van de Kamer in die zin voor de uitgaven die we daar dan voor zullen moeten doen.

[1:24:51] Dus ja, we kijken trouwens ook, we beginnen nu met het noodvoorraad of strategische voorraad.

[1:24:57] van die 5 terawattuur, maar we kijken ook of een grotere noodvoorraad nodig is en we zullen daar de Kamer voor de zomer over informeren in het kader van het strategisch gasbeleid waar met de motie Greenwish omheen is gevraagd.

[1:25:12] En ook dan is die noodvoorraad niet het enige waarover we beschikking hebben

[1:25:16] Er is ook nog onze eigen productie en de diverse aanvoerroutes waarlangs het naar Nederland komt.

[1:25:22] Noorwegen is natuurlijk één route, maar ook het VK, België, Duitsland.

[1:25:28] Dus we hebben gelukkig meerdere routes ook waarlangs onze energievoorziening naar binnenkrijgen.

[1:25:36] De steun waar de minister om vraagt, die kan ze daar dan zeker bij krijgen, want die cyclus moeten we doorbreken.

[1:25:41] Maar dat is precies het risico waar we op hebben gewezen destijds, is dat als je het zo laag laat komen en er gebeurt dan iets in de wereld waardoor de prijzen enorm stijgen, is dat marktpartijen die opslagen niet gaan vullen en dat de overheid dat later tegen een veel hogere prijs moet doen.

[1:25:54] Dat was precies het risico.

[1:25:55] Dat risico zien we nu ook materialiseren.

[1:25:57] Dus u kunt rekenen op de steun van de Kamer.

[1:25:59] om die cyclus te doorbreken, juist zodat we in de toekomst niet die hogere uitgaven hebben.

[1:26:05] Maar u kunt ook rekenen op de steun van de Kamer om nu met een noodvaart te gaan werken aan de energietransitie, want dat is de enige echte oplossing waardoor we die cyclus maximaal doorbreken.

[1:26:15] Dan gaan we volop mee aan de slag, meneer Klos.

[1:26:20] Even kijken, dan de scenario's waarnaar is gevraagd.

[1:26:28] Daar op verzoek van de Kamer zijn in het verleden ook in de transitiestrategie bij het beëindigen van het prijsplafond.

[1:26:34] verschillende maatregelen onderzocht en beoordeeld.

[1:26:38] Daar is ook een breed scala aan maatregelen bekeken.

[1:26:41] Die analyses liggen er.

[1:26:44] En het nationaal crisisplan GAS is ook in 2022 aan de Kamer gestuurd, maar ik ben graag bereid om dat ook opnieuw aan de Kamer aan te bieden.

[1:26:53] zodat u er opnieuw kennis van kunt nemen en kunt beoordelen of het voldoet, ook in de context van de huidige situatie.

[1:27:02] We werken volop aan de energietransitie.

[1:27:05] Het Nationaal Programma Energiesysteem, waar we gisteren uitgebreid van gedachte over hebben gewisseld, daarin komt dat ook.

[1:27:12] In Europa hebben we de energiedoelen.

[1:27:14] waarvan de systematiek dit jaar herzien wordt, maar bijvoorbeeld ook het bridge package.

[1:27:18] Dus allemaal dat soort dingen helpen natuurlijk voor het creëren van langetermijnzekerheid.

[1:27:24] Even kijken, dan de vaste contracten.

[1:27:28] Belangrijk punt, wat door de heer Kloss, maar ook door de heer Jumelet is genoemd.

[1:27:32] Het is natuurlijk heel belangrijk dat consumenten ervoor kunnen kiezen om hun uitgaven vast te klikken, want die onvoorspelbaarheid is voor sommige mensen gewoon niet iets wat ze kunnen hebben in hun maandelijkse uitgaven.

[1:27:44] Andere mensen zeggen juist van, ik neem graag de optie om misschien goedkoper uit te zijn, maar dan neem je ook het risico om duurder uit te zijn.

[1:27:53] Dat moet iedereen in zijn persoonlijke situatie echt beoordelen wat het beste past.

[1:27:57] De energiewet die sinds 1 januari 2026 in werking is getreden, daarin is een verplichting opgenomen dat vergunninghoudend leveranciers altijd een modelcontract moeten aanbieden met vaste tarieven voor een bepaalde tijd.

[1:28:11] De ACM is de onafhankelijke toezichthouder die er ook voor zorgt dat dat gebeurt.

[1:28:15] Ik reken er dan ook op dat alle leveranciers uiterlijk op 1 april het modelcontract met vaste tarieven aanbieden.

[1:28:23] Naar aanleiding van de berichtgeving heb ik ook contact gehad met de ACM en die heeft aangegeven om met de leveranciers die op dit moment nog geen vast modelcontract aanbieden,

[1:28:34] in gesprek te gaan.

[1:28:35] Nu is de tijd tot 1 april niet meer zo lang, maar ze gaan toch, ik geloof begin volgende week, ook met deze partijen om tafel, want we willen...

[1:28:42] Er zijn natuurlijk verschillende partijen die het aanbieden, maar je wil gewoon zoveel mogelijk aanbod wat dat betreft.

[1:28:47] Dus daar gaat de ACM niets van voor.

[1:28:50] Kijk, het is daarin ook proactief en heeft proactief gezegd, we gaan met deze partijen in gesprek.

[1:28:57] Ik zie een interruptie van de heer Jumlid.

[1:29:00] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:29:04] Fijn om te horen dat er inderdaad al snel actie op is om de ACM daar het goede werk te laten doen, zal ik maar zeggen.

[1:29:11] Maar tegelijkertijd, als je gewoon even inlocht, dan zie je dat er een beperkt aantal contracten wordt aangeboden.

[1:29:18] Dus 1 april lijkt dichtbij, maar tegelijkertijd op dit moment voor mensen gewoon te ver weg.

[1:29:23] Dus ik kan me voorstellen dat de poging kan worden gedaan om toch nog iets sneller te zijn, want nu lopen de prijzen op.

[1:29:30] Je ziet gewoon per dag de prijzen van energie toenemen.

[1:29:33] Dat betekent voor mensen gewoon een paar honderd euro in het jaar even zeg maar extra lasten.

[1:29:40] Dus ik snap 1 april heel duidelijk, u zegt het ook, maar tegelijkertijd wellicht kunnen de aanbieders ook nog iets sneller worden aangesproken op dit punt, voorzitter.

[1:29:51] De minister.

[1:29:52] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:29:54] Deze reflectie had ik natuurlijk ook degelijk met de heer Jumelet.

[1:29:59] En daarom was ik ook heel blij om te horen dat de ACM, ik geloof al begin volgende week, met deze partij op tafel gaat om dat te doen.

[1:30:07] Dus zij nemen proactief hun verantwoordelijkheid op dit vlak.

[1:30:12] Ik was heel blij om dat te horen, want dat is van belang.

[1:30:15] En er zijn ook inderdaad wel verschillende contracten.

[1:30:18] De prijs is natuurlijk wel aan het oplopen.

[1:30:20] Overigens heeft het overgrote merendeel van de Nederlanders al een vast contract, dus die worden hier dan niet doorgeraakt.

[1:30:27] Maar het gaat erom dat de mensen die een flexibel contract hebben, die nu toch zeggen, ik zou wel graag willen overstappen, ook de mogelijkheid hebben.

[1:30:35] Dus daarom is het heel erg van belang dat de ACM snel met deze partijen spreekt om invulling te geven aan die wettelijke plicht die er ook is om dat aan te bieden.

[1:30:46] Ehm...

[1:30:58] En ik hoor nog net in die zin goed nieuws dat er sinds dinsdag ook weer veel meer vaste aanbiedingen zijn van energieleveranciers.

[1:31:08] Dat nog even als toelichting.

[1:31:11] Er was ook nog een vraag gesteld door de heer Klos en ook door mevrouw Van Oosterhout over het tijdelijk prijsplafon, om dat opnieuw op te tuigen.

[1:31:23] Daar is naar gekeken, maar ook hier moet ik zeggen, het korte antwoord is nee, maar ik zal u ook het uitgebreide antwoord geven.

[1:31:30] Want vanaf 2023 is meermaals onderzocht of het tijdelijke prijsplafon energie opgevolgd zou moeten worden door een structurele crisismaatregel, al dan niet slapend, die dan snel zou kunnen worden ingeroepen.

[1:31:41] Maar toch is er bewust niet voor gekozen.

[1:31:44] Het kent een hele lange voorbereidingstijd voor leveranciers.

[1:31:46] vergt instemming van de Europese Commissie vanwege het risico op staatsteun aan energiebedrijven en kan alleen voor een heel kalenderjaar worden ingezet en uitgevoerd.

[1:31:57] De situatie is nu echt anders dan in 2022, omdat er toen geen vaste contracten meer te krijgen waren.

[1:32:03] Daarom is die link met die vaste contracten en de veranderde situatie daar hier wel echt heel erg van belang om mee te wegen.

[1:32:08] Bovendien verstoort zo'n noodrem de markt en de concurrentie en dat kost ook heel erg veel geld, zonder dat je onderscheid kunt maken tussen wie heeft het nodig en wie heeft het niet nodig.

[1:32:20] Ik kan me nog herinneren, uit persoonlijke situatie, dat wij hem ook kregen.

[1:32:26] Toen ik dacht, voor mij is hij niet nodig.

[1:32:28] Ik zou graag willen dat we het geld gericht inzetten voor de mensen die het wel nodig hebben.

[1:32:32] En daar zijn dus andere maatregelen eigenlijk geschikter om ervoor te zorgen dat die mensen die gericht die ondersteuning nodig hebben in zo'n moeilijke situatie het ook kunnen krijgen en het sneller kunnen krijgen.

[1:32:44] Over zijn algemeenheid hebben hogere energieprijzen werken natuurlijk door in de hele economie.

[1:32:49] Zeker als het langdurige en forse verhogingen zijn zoals toen met de vorige energiecrisis waarbij we zagen dat de inflatie ook flink opliep.

[1:32:56] Dan gaat het natuurlijk over de koopkrachtbesluitvorming en daarvoor heeft het kabinet, want het kan natuurlijk op allerlei plekken dan naar voren komen, in augustus elke keer de weging van hoe staan de koopkrachtplaatjes ervoor en wat kan er gericht gedaan worden en is het nodig om die koopkracht van de specifieke groepen te ondersteunen.

[1:33:13] Maar dat is dan zelfs ook breder dan alleen mijn portefeuille en ligt dan in augustus voor voor het hele kabinet.

[1:33:20] Mochten de prijsteigeringen dus langer aanhouden en leiden tot flinke gevolgen voor de koopkracht, kunt u er zeker van zijn, dan wordt zoiets natuurlijk ook vanzelf een discussiepunt in de augustusbesluitvorming.

[1:33:34] Even kijken, het energiefonds.

[1:33:38] Dat is ook een ander instrument waar aan gedacht kan worden.

[1:33:44] Dat is ook een afspraak uit het coalitieakkoord en heeft de volle aandacht van de minister van SZW, zult u kunnen begrijpen, juist ook in deze context.

[1:33:53] En uw Kamer ontvangt eind deze maand al een brief over de voortgang daarvan, omdat ook daar hard aan wordt gewerkt.

[1:34:02] Dank u wel, voorzitter.

[1:34:11] Allereerst nog heel even over dat prijsplafond.

[1:34:12] Ik begrijp dat dat misschien als staatssteun kan worden gezien als we dat alleen als Nederland zouden doen, dus daarom was mijn oproep ook om dit in een Europees verband aan te kaarten.

[1:34:19] Dus ik vroeg me af hoe de minister daarnaar kijkt.

[1:34:22] Dat zou dan even korter de bocht één van de bezwaren wegnemen, maar een aantal andere van de structurele bezwaren natuurlijk niet, als de Europese Commissie het wel zou toestaan.

[1:34:35] Want als dat nog steeds betekent dat die maatregel een hele lange voorbereidingstijd heeft en eigenlijk relatief gezien heel erg duur is en het geld niet daar terecht komt bij de mensen die het echt nodig hebben,

[1:34:44] dan hebben we inmiddels ook door die combinatie van vaste contracten en ook het energiefonds andere maatregelen waar we een gerichter erop kunnen sturen, dat dit soort ondersteuning ook terechtkomt bij die mensen die het nodig hebben, naast een algemene betere werking eigenlijk van de markt, zodat je als huishouden ook de kans hebt om te zeggen, ik klik mijn kosten vast.

[1:35:05] Dus dat lijken me dan nog steeds doelmatiger maatregelen dan een algemeen prijsplafon.

[1:35:12] Maar ik zie dat mevrouw Van Oosterhout daar graag nog even terug wil komen.

[1:35:14] Mevrouw van Oosterhout.

[1:35:15] Ja, want het is inderdaad heel erg belangrijk dat het geld juist terecht komt bij de mensen die het het hardst nodig hebben.

[1:35:20] Dit is in essentie ook gewoon echt een herverdelingsvraagstuk.

[1:35:23] Er worden een aantal mensen veel harder doorgeraakt dan andere mensen.

[1:35:25] En het is ook goed om ons te realiseren dat een aantal partijen ook enorm profiteren van deze energiecrisis.

[1:35:30] En het is denk ik ook de rol van de minister om daar ook oog voor te hebben en om te kijken of dat niet wat eerlijker zou kunnen.

[1:35:36] Dus ik ben heel erg benieuwd hoe de minister daar tegenaan kijkt.

[1:35:40] Mevrouw Van Oosterhout en ik delen dat het geld daar terecht moet komen waar het hardst nodig is.

[1:35:45] Want sommige mensen zijn de energiekosten een veel groter gedeelte van het inkomen wat zij nog hebben te besteden dan bij andere mensen.

[1:35:53] Dus we moeten zorgen dat we heel gericht daar aandacht voor hebben.

[1:35:58] Hoe het geld wat daarmee gemoeid is in het bredere economische plaatje verdeeld wordt,

[1:36:03] Dat is ook een bredere discussie, dus daar ga ik nu niet op vooruitlopen.

[1:36:07] Dat is ook echt iets voor wat het kabinet in de breedte weegt in zowel de inkomensmaatregelen als ook hoe het geld dan weer wordt opgehaald voor die inkomensmaatregelen.

[1:36:15] Want ja, als overheid hebben we natuurlijk eigenlijk zelf geen geld.

[1:36:18] We hebben alleen het geld wat we ophalen bij burgers en bedrijven.

[1:36:21] En dat moet dan ook in die breedte worden gewogen.

[1:36:25] Het is natuurlijk wel een idee om daar vooral naar fossiele bedrijven te kijken die ook enorme winsten weer gaan maken als gevolg van de energiecrisis.

[1:36:33] Daar heb ik ook een vraag over gesteld, dus ik hoop dat de meneer straks in haar beantwoording daar nog verder op in zal gaan.

[1:36:47] Ik wil voorkomen dat ik zo meteen het hele antwoord ga herhalen wat ik net zei, met het oog op de tijd.

[1:36:53] In het nadenken over hoe geef je zo'n macro-economische verdeling van de lusten en de lasten van de kosten en de lasten en de inkomsten in de hele economie weer.

[1:37:03] Er zijn allerlei modellen denkbaar.

[1:37:07] Dit is iets wat in het verleden ook is langsgekomen.

[1:37:10] Ik snap dat bepaalde partijen daar een politieke voorkeur voor hebben.

[1:37:13] Het kabinet zal die wegen.

[1:37:16] Ik kan mevrouw Van Oosterhout niet garanderen dat we dan ook hierbij uit zullen komen dat dat dezelfde voorkeur heeft.

[1:37:22] Maar het gaat er in ieder geval om dat we goed zicht houden op welke mensen hebben het echt het hardste nodig en daarnaast verschillende politieke meningen over hoe je het beste kunt ophalen dat geld in de economie.

[1:37:36] Mevrouw van Oosterhout.

[1:37:38] Ja, bij de Oekraïne-crisis hadden we een overwinstenbelasting en een inframarginale heffing Europees en het zou de voorkeur zijn van mijn fractie om dat nu opnieuw voor te stellen.

[1:37:48] Dus ik vroeg me af of de minister dat zou kunnen meenemen in de voorbereiding van de maatregelen.

[1:37:52] De minister.

[1:37:54] Ik kon zo snel even het antwoord niet vinden, dus ik dacht even, heb ik deze wel?

[1:37:58] Maar inderdaad, het heet hier namelijk de inframarginale heffing.

[1:38:05] En het antwoord is dat we geen voorstander zijn om opnieuw in te grijpen met het invoeren van een inframarginale heffing.

[1:38:14] De prijsstijgingen zijn nu nog niet op dat niveau, maar het is ook

[1:38:18] een bijna onuitvoerbaar en heel complex instrument gebleken.

[1:38:22] Dit is ook gebleken uit de evaluatie die de Europese Commissie hierover heeft uitgevoerd.

[1:38:28] Maar zo'n dergelijke heffing die neerkomt op het afromen van winsten met terugwerkende kracht,

[1:38:34] is ook wel een hele zware ingreep die leidt tot veel onzekerheid bij marktpartijen en producenten, investeringsonzekerheid, en kan daarmee als zodanig nog weer extra risico's voor de leveringszekerheid op kunnen leveren.

[1:38:46] Dus dat is ook een reden waarom deze maatregel, de neveneffecten daarvan, zoveel groter zijn dan andere maatregelen die genomen kunnen worden om ervoor te zorgen dat het geld beschikbaar is om de meest kwetsbaren te ondersteunen.

[1:39:01] Ik zag een interruptie van de heer Van den Berge.

[1:39:05] Ja, klopt, voorzitter.

[1:39:06] Ik ben wel even aangeslagen op deze discussie, want als we even naar de gasprijzen kijken, die waren tot een week geleden zo'n 37 cent per kuub aardgas en die zijn nu zo gestegen naar zo'n 56 cent, kortom 20 cent erbij.

[1:39:20] Maar dat is, voorzitter, zonder belastingen.

[1:39:23] En ik denk dat de commissie hier ook wel weet dat Europa, of dat Nederland, de hoogste aardgasbelasting heeft van heel Europa.

[1:39:31] 80 cent per kuub aardgas is belasting.

[1:39:34] Dus kortom, die prijsstijging die is heel vervelend, maar waar de echte klapper in zit, dat is 80 cent aan belasting per kuub aardgas.

[1:39:43] Zitten daar niet mogelijkheden in om juist ook deze prijs te dempen en hebben we niet gewoon veel te hoge belastingen op aardgas?

[1:39:51] De minister.

[1:39:53] Dank u wel, voorzitter.

[1:39:54] Fijn dat de heer Van den Berg ook de prijsstijging as such nuanceert in de opbouw van de totale prijs die burgers en bedrijven betalen.

[1:40:05] Over de afweging of en hoe de belastingen worden opgehaald, gaat de staatssecretaris van Financiën.

[1:40:11] Dus eventuele vragen daarover en wensen zou ik dan toch helaas moeten verwijzen naar het debat hierover met de staatssecretaris van Financiën.

[1:40:22] Oh, de heer Kloss heeft ook een vraag.

[1:40:25] Ik heb nog een vraag aan de minister over de profiteurs van zo'n energiecrisis, want een collega van Oxide had het daar net over.

[1:40:33] En een van de grootste is natuurlijk Rusland op dit moment.

[1:40:36] Als de olieprijs met 10 dollar stijgt, dan neemt het de BBP van Rusland met ongeveer 1% toe.

[1:40:41] Dat is ongeveer de rule of thumb.

[1:40:43] Heeft het Nederlandse kabinet, al dan niet in Europees verband, ideeën over hoe we dat kunnen dempen en hoe we kunnen voorkomen dat die Russische war chest die juist nu wordt gevuld en dat de Russen degene zijn die profiteren van de acties van de Verenigde Staten en Israël en Iran?

[1:41:00] Als Europa geen gas en olie meer inkoopt in Rusland, is daarmee natuurlijk ook het instrument weg om daar iets aan te doen.

[1:41:07] Anders zou je zeggen, breng het naar beneden.

[1:41:10] Maar aangezien we dat besluit al eerder hebben genomen, is dat geen instrument.

[1:41:14] Ik denk dat in de breedte het flink inzetten op de energietransitie, niet alleen in Nederland, niet alleen in Europa, maar wereldwijd uiteindelijk het instrument is waarbij ook toch de geopolitieke

[1:41:28] de geo-energiepolitieke machtspositie van landen gaat veranderen.

[1:41:34] En daarom is de afbouw van fossiele brandstof en de afhankelijkheid van fossiele brandstof in de breedte, denk ik, belangrijk.

[1:41:42] Ik zie geen andere interrupties, dus de minister vervolgt haar betoog.

[1:41:47] Dank u wel, voorzitter.

[1:41:48] Ambitieuze klimaatdoelen sluit eigenlijk nauw aan op net het antwoord op de heer Klost.

[1:41:52] Zetten we alles op alles om het te halen?

[1:41:55] Kijken we ook naar energiebesparing, isolatie, offensief, warmtenetten?

[1:41:59] Ja, voorzitter, daar gaan we allemaal hard mee aan de slag.

[1:42:02] Nogmaals, dat betekent niet dat het allemaal zonder slag of stoot morgen uitgevoerd kan zijn, want er zitten best nog een hele aantal uitdagingen.

[1:42:09] Maar dit kabinet hecht eraan.

[1:42:10] We gaan daar echt hard mee aan de slag kijken wat er wel kan.

[1:42:13] Ik heb dat gister ook al gezegd.

[1:42:16] Dat waren de vragen over leveringszekerheid en betaalbaarheid.

[1:42:20] Voorzitter, dan kom ik bij het volgende blokje Energieraad.

[1:42:24] Mevrouw Müller.

[1:42:25] Ja, voordat we naar het volgende blokje overgaan.

[1:42:27] Ik hoorde u zeggen dat u voor de zomer met een besluit komt over de noodvoorraad en dat u daar ook naar gaat kijken of die misschien nog groter moet dan dat u nu voor oog is.

[1:42:34] Dat is heel erg fijn.

[1:42:36] U verwees ook naar het Nationaal Crisisplan.

[1:42:38] En als ik het goed heb gezien, is die in 14 maart 2022 opgesteld en met de Kamer gedeeld.

[1:42:43] Dit was nog voordat het Noordstream werd opgeblazen.

[1:42:47] We dachten nog dat de Oekraïne misschien kort zou duren.

[1:42:49] We hadden nog geen idee dat er in het Midden-Oosten zoiets zou plaatsvinden als nu.

[1:42:52] En het was ook nog toen we dachten dat het VS een hele betrouwbare partner zou zijn.

[1:42:56] Dus het voelt een klein beetje lang geleden, eerlijk gezegd.

[1:42:59] En ik zou willen vragen aan de minister, moet hij niet een update krijgen?

[1:43:05] Ik zeg graag toe dat we daar naar kijken of hij een update moet krijgen, want ik kan me die vraag van de Kamer goed voorstellen.

[1:43:12] Maar dan heeft u in ieder geval alvast wat er toen gestuurd is helder voor ogen.

[1:43:17] En ik zal kijken of er reden is om ergens iets te actualiseren.

[1:43:21] En we zullen even moeten nadenken op welke termijn zoiets naar de Kamer kan.

[1:43:25] Dus laten we daar niet een tekortetermijn voor nemen, want we moeten naar dit soort dingen zorgvuldig kijken.

[1:43:30] Maar gezien de geopolitieke veranderingen in de wereld lijkt het me logisch dat we

[1:43:35] ook kijken of er actualisaties nodig zijn.

[1:43:40] Dit wordt als toezegging genoteerd en de minister gaat nu door naar het volgende mapje.

[1:43:45] Dank u wel, voorzitter.

[1:43:47] Dus dat gaat over de energieraad, over alle gesprekken in Brussel.

[1:43:49] En in eerste instantie laat mij de Kamer danken voor ook de aandacht die er is voor alle Europese regelgeving.

[1:43:57] Want die is juist op dit terrein zo ongelooflijk belangrijk voor de energietransitie in Nederland, voor de mogelijkheden voor Nederlandse bedrijven.

[1:44:05] voor de mogelijkheden om kosten te verlagen voor onze huishoudens en bedrijven.

[1:44:11] En u kunt ervan verzekerd zijn dat ik actief, ook op de terreinen waarop u het misschien nog niet specifiek heeft gevraagd, op heel veel terreinen actief in gesprek ben met mijn collega's in andere landen, maar ook met de Europese Commissie, daar waar het nodig is om ervoor te zorgen dat we zoveel mogelijk vaart maken en zo constructief mogelijk aan de gang gaan met wat we vanuit Europa kunnen doen.

[1:44:34] Tijdens de energieraad wordt stilgestaan bij het hele actieplan betaalbare energieprijzen.

[1:44:39] Dat betekent ook dat maatregelen voor de korte termijn al tijdens deze energieraad aan bod kunnen komen.

[1:44:45] De verdere uitwerking van de Clean Industrial Deal wordt met name in de Raad voor Concurrentievermogen besproken.

[1:44:50] Maar ik werk hier dan ook heel nauw samen met mijn collega van Economische Zaken, die daar namens Nederland inderdaad deelneemt.

[1:44:58] Maar we stemmen dat uiteraard heel erg goed af.

[1:45:00] We zitten maar twee deuren bij elkaar vandaan.

[1:45:02] Dus gelukkig gaat dat ook in de praktijk makkelijk.

[1:45:06] De heer Kloss had de vraag over het GRITS-package, de vergunningen, de stikstofbepaling.

[1:45:12] Ook wij zijn positief over het GRITS-package en in het bijzonder de verduidelijkende regels over stikstofemissies voor elektriciteitsnetten.

[1:45:20] We verwachten ook dat dit zal leiden tot versnelling in de realisatie van bedoelde projecten, hard nodig natuurlijk.

[1:45:25] We zullen ons er ook voor inzetten om de bepaling breder van toepassing te laten zijn op alle hernieuwbare energieprojecten met bijbehorende energieinfrastructuur, conform het eerder genoemde non-paper van het kabinet.

[1:45:40] In vraag van mevrouw Muller, kan dit ook worden toegepast op kerncentrales?

[1:45:45] Kernenergie valt buiten de scope van het EU Grid Package.

[1:45:50] Dat bevat bepalingen voor de vergunningverlening van hernieuwbare energie en infra.

[1:45:55] En, zeg ik dan tegen mevrouw Müller, ook bijvoorbeeld, we zaten vanochtend nog in een overleg met de industrie over hoe kunnen we dingen lostrekken.

[1:46:04] Zij hebben ook voorbeelden van projecten die tot stikstofreductie leiden en tot CO2-reductie leiden, maar daar niet formeel onder vallen.

[1:46:13] Ik wil wel met de commissie het gesprek aan gaan om te zien, is dit een mooi voorbeeld van hoe we projecten die bijdragen aan de transities waar Europa zich zo hard achterzet, kunnen versnellen?

[1:46:23] Zou er ook iets mogelijk zijn?

[1:46:24] En daar zal ik ook kernenergie dan in meenemen, want ook dat is in Nederland onderdeel van de energietransitie.

[1:46:30] Dus formeel valt het buithuidig pakket uitgesloten, maar het gesprek aangaan, denk ik altijd maar, nee, heb je, wie weet, is er toch iets mogelijk.

[1:46:41] Ook in ieder geval voor de projecten bij de industrie, die ook zowel tot stikstof als tot CO2-reductie leiden.

[1:46:48] dan de positieve fictieve beschikking, de Lex silentio positivo.

[1:46:54] Volgens mij staat die zo in de richtlijn.

[1:46:57] Even kort door de bocht.

[1:46:58] Het assessment is dat het eerder een vertragend effect heeft dan een versnellend effect.

[1:47:05] Maar het lijkt me goed dat we de Kamer informeren over waarom wij tot die afweging zijn gekomen.

[1:47:09] Want het klinkt in eerste instantie namelijk gewoon heel aantrekkelijk, dat je denkt, als er geen gehoor is, kunnen we snel door.

[1:47:16] Maar als dat alleen maar tot heel veel bezwaarprocedures weer leidt, die dan weer langer duren, ja, dan duurt het waarschijnlijk langer.

[1:47:23] We zullen de Kamer daarover snel informeren hoe we tot deze afweging zijn gekomen.

[1:47:28] Dan een stimuleringskader voor flexibiliteit, vraag van mevrouw Muller.

[1:47:35] Er bestaat in het Europese elektriciteitsmarkt design een kader om flexibiliteit te stimuleren.

[1:47:43] Lidstaten worden dus verplicht om in kaart te brengen hoeveel extra flexibiliteit ze nodig hebben.

[1:47:48] En ook bevat het Grids Package verschillende maatregelen om die flexibiliteit te bevorderen.

[1:47:53] Aan de ene kant richtsnoeren en aanbevelingen, zodat we niet allemaal het wiel opnieuw uit hoeven te vinden.

[1:47:58] om flexibiliteit en slimmer gebruik van bestaande netten te bevorderen.

[1:48:02] Maar ook worden netbeheerders verplicht om in hun investeringsplannen rekening te houden met oplossingen waarvoor extra netbouwen niet nodig is, zoals batterijen en digitale oplossingen.

[1:48:14] En u weet dat netcongressie een belangrijke prioriteit is van het kabinet, de oplossing daarvan of het lostrekken ervan.

[1:48:20] En goed dat nu ook in die Europese regelgeving dit soort

[1:48:22] verplichtingen er zijn om ook breder te kijken dan alleen naar het net, maar ook naar niet-net oplossingen om dat los te trekken.

[1:48:30] Dan had mevrouw Müller ook nog een vraag over de rechtvaardige verdeling van de kosten van infrastructuurprojecten met grensoverschrijdende effecten.

[1:48:39] dat Frankrijk en Zweden zich hier geen voorstander van lijken te zijn.

[1:48:45] Het voorstel waar Frankrijk en Zweden zich tegen keren is een onderdeel van de mogelijke oplossingen, maar de onderhandelingen zijn natuurlijk nog in volle gang en ik zal me duidelijk uitspreken voor deze oplossingen en ook informeel waar het kan en natuurlijk met de collega's spreken om te kijken of er toch niet

[1:49:01] van oplossingen gevonden kunnen worden waardoor dit door kan gaan.

[1:49:08] Het krachtenveld in Europa over het aanpassen van elektriciteitsmarktontwerpen of prijsplafonds.

[1:49:14] Het krachtenveld is in beweging.

[1:49:16] Lidstaten komen natuurlijk vanuit verschillende hoeken.

[1:49:19] Het is wel duidelijk dat er weinig tot geen lidstaten echt voorstander zijn van zware ingrepen in het huidige ontwerp.

[1:49:26] Dat is goed nieuws, denk ik.

[1:49:28] De komende week richting de energieraad van 16 maart

[1:49:31] Het zal er ook meer duidelijkheid komen over de positionering van alle lidstaten.

[1:49:36] Maar we zetten ons dus volop in.

[1:49:38] In die context kom ik zometeen ook nog even terug op het ETS, in het blokje Europa in de wereld, zou ik maar zeggen.

[1:49:48] En daar kom ik dan nu bij aan, voorzitter, tenzij er nog vragen zijn over het vorige blokje.

[1:49:53] Ik zie twee interrupties.

[1:49:55] Mevrouw van Oosterhout.

[1:49:57] Ja, nog heel even over netcongesti.

[1:49:59] Om die energienetten te kunnen bekostigen... hebben we al eerder gesproken over amortisatie als een van de mogelijkheden.

[1:50:06] En ja, de vraag is natuurlijk of dit van Brussel mag.

[1:50:10] En ik volg me af of de minister in dat kader ook gesprekken heeft in Brussel hierover.

[1:50:17] Het lijkt mij een standaard onderdeel van...

[1:50:22] De wettelijke voornemens dat we ook checken of dingen kunnen binnen Europese regelgeving.

[1:50:27] Als mevrouw Van Oosterhout daar graag nog wat meer over wil weten, kan ik ook zorgen dat daar wat informatie over komt naar de Kamer.

[1:50:35] Die amortisatie is natuurlijk enorm van belang om ervoor te zorgen dat investeringen die eigenlijk op dit moment tot heel veel kosten zouden leiden, dat we die eigenlijk wat kunnen uitsmeren, omdat we daarmee ook inkomsten over de langere termijn

[1:50:47] mee kunnen nemen.

[1:50:48] En ik denk eigenlijk dat we ook eens moeten kijken, zijn er wellicht zelfs nog andere onderdelen van onze energietransitie waarin we de kosten op de korte termijn wat kunnen verlichten door ze iets meer te verbinden met een langere termijn waarvoor die investeringen ook bedoeld zijn.

[1:51:00] En daar zitten natuurlijk ook weer grenzen aan en ontwerpen vereisten van wat wel en niet mag.

[1:51:08] Maar laten we met elkaar gewoon creatief kijken naar wat kunnen we doen om die energietransitie zo snel en zo soepel mogelijk met eerlijke kostenverdelingen over de tijd ook vorm te geven.

[1:51:18] Ik vroeg me nog af, het zat een beetje op het snijvlak van betaalbaarheid en wat de minister nu in de energieraad gaat bespreken.

[1:51:28] Een van de risico's die we nu hebben in Europa is denk ik dat als alle landen tegelijkertijd de bergingen gaan vullen,

[1:51:35] dat dat heel duur gaat worden omdat ze het tegen elkaar op gaan bieden, zeker omdat we nu heel laag zitten en zeker in Nederland.

[1:51:41] Dat is iets waar wij als Nederland misschien ook gewoon een constructief voorstel voor kunnen doen in Brussel, om tegen onze collega's te zeggen, zullen we dan gezamenlijk dat gaan inkopen, zullen we dat gecoördineerd doen, zodat we zowel marktmacht hebben als die prijs dan zoveel mogelijk naar beneden drijven.

[1:51:53] Is dat iets waar de minister mee naar Brussel kan?

[1:51:57] Meneer Klos heeft gelijk dat die vraag was gesteld en nog niet was beantwoord.

[1:52:01] Dat was inderdaad een les van de vorige keer, dat dat niet goed werkte en het eigenlijk voor iedereen duurder maakte.

[1:52:06] Dus dat het belangrijk is om nu meer gezamenlijk op te treden als lidstaten.

[1:52:11] Absoluut iets wat ik mee kan nemen ook naar Brussel, maar volgens mij ook een les die in Brussel geleerd is van de vorige keer.

[1:52:17] Nog even voor de precisie van mevrouw Van Oosterhout.

[1:52:20] We hebben het dan over die intertemporele kostentoedeling.

[1:52:25] Ik zei net amortisatie, maar het is dus de intertemporele kostentoedeling.

[1:52:29] Dat is de formule waarvoor gekozen is en waar we het gisteren over hadden.

[1:52:34] Dan, voorzitter, de ETS, de hoeksteen van veel van ons beleid.

[1:52:40] Ik heb eerder vandaag een brief naar de Kamer gestuurd over de motie Busshof en van Oosterhout, die vraagt om het kabinet om zich in Europa uit te spreken tegen de afzwakking van het ETS.

[1:52:53] En die motie heb ik Oordeel Kamer gegeven, want ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat we inzetten op een sterk en stabiel ETS.

[1:53:00] Dat biedt investeringszekerheid, stimuleert bedrijven om investeringen te doen in schone productie op eigen bodem.

[1:53:07] En zo bieden we kansen aan het Nederlandse bedrijfsleven en zorgen voor kosteneffectieve CO2-reductie.

[1:53:13] En ik zeg de Kamer ook graag dat ik samen met mijn Spaanse collega optrek, ook met de non-paper, om ook duidelijk

[1:53:19] waarbij we ook natuurlijk nog andere landen hopelijk daaronder gaan staan, zodat we ook duidelijk richting de raad aangeven dat dit onze positie is en we ook anderen daarmee hopelijk kunnen overtuigen van het belang van dat stabiele en stevige ETS.

[1:53:34] Dat is ook gewoon heel erg belangrijk voor bedrijven die daar tot nu toe al sterk in geïnvesteerd hebben, die moeten we niet straffen.

[1:53:39] voor de investeringen die zij al hebben gedaan en de vlucht naar voren die zij nemen.

[1:53:44] Het is ook goed te zien dat deze bedrijven zich uitspreken.

[1:53:47] Zo heeft bijvoorbeeld Tata samen met Natuur en Milieu zich uitgesproken voor een sterk en stabiel ETS.

[1:53:53] Een combinatie die we niet elke week voorbij zien komen in één schrijven, maar hier zien we dat echt de geesten heel erg aligned zijn.

[1:54:01] Hetzelfde geldt voor CBAM, want natuurlijk moeten we ervoor zorgen dat als we

[1:54:04] deze verplichtingen opleggen aan ons bedrijfsleven, dat die dan niet weggeconcureerd worden door bedrijven uit landen waar dit soort verplichtingen niet gelden en dan is het...

[1:54:13] Het beschermen, dat verrekeningsmechanisme aan de grens, zal ik maar zeggen, van CBAM, heel erg belangrijk.

[1:54:19] We weten ook dat daar ook nog echt wel een discussie is.

[1:54:23] Kunnen we dat nog versterken?

[1:54:24] Kan dat nog beter werken?

[1:54:25] Terechte discussies.

[1:54:26] Maar afzwakken is in ieder geval geen goed idee.

[1:54:29] Dus daar zetten we ook op in.

[1:54:33] En tegelijkertijd nemen we de zorgen die andere bedrijven ook hebben echt serieus.

[1:54:38] Want het Europese concurrentievermogen moeten we zorgen dat we dat ondersteunen.

[1:54:44] Bijvoorbeeld via het Europese concurrentievermogenfonds.

[1:54:48] Het creëren van de juiste marktomstandigheden.

[1:54:50] De vraag creëren naast het aanbod creëren.

[1:54:52] Het hele concept van de lead markets.

[1:54:54] En ook productstandaarden en investeringszekerheid.

[1:54:57] Dus we zullen veel moeten doen om het beide mogelijk te maken.

[1:55:01] En die industriële concurrentiekracht versterken en die vergroening vormgeven.

[1:55:04] Maar uw Kamer zei het net ook, op de langere termijn is dat het enige pad voorwaard.

[1:55:09] En dat erkent ook de industrie.

[1:55:11] Ik hoorde het vanochtend nog toen ik met ze daarover sprak.

[1:55:14] Dus ja, we blijven ons uitspreken voor een zo sterk mogelijk ETS-vraag van de heer Klot.

[1:55:20] In juli verwachten we het commissievoorstel voor de periodieke herziening van de ETS-richtlijn.

[1:55:26] En dan zullen we dezelfde insteek hebben.

[1:55:29] Waar die combinatie van die twee dingen kan versterken, zijn we ervoor.

[1:55:33] We zijn tegen afzwakking.

[1:55:34] Ik zie dat de heer Kloss nog een vraag heeft.

[1:55:40] Dat is heel geruststellend en ook fijn dat Nederland daar optrekt samen met Spanje, want dat zijn volgens mij echt twee powerhouses wat dit betreft die die strijd kunnen gaan voeren.

[1:55:48] Aan de andere kant staan natuurlijk Polen en Italië van deze boxering, opleven en dood die heel belangrijk is voor onze industrie.

[1:55:55] Ik vraag me af, wat gebeurt er in het midden van dit gevecht?

[1:56:00] Kunt u nog iets meer zeggen over waar de andere landen staan?

[1:56:05] Welke overtuigingskracht u nog nodig heeft om de landen in het midden te overtuigen van de Nederland-Spaanse positie?

[1:56:11] Ik vraag de heer Kloss om via de voorzitter te spreken.

[1:56:14] Graag, voorzitter.

[1:56:16] Ik noem nu even Spanje, omdat die ook ere bij ere toekomt de trekker zijn van dit paper.

[1:56:25] We hebben niet alleen Nederland benaderd, maar ook nog echt een aantal andere landen die ook dat papermede zullen ondersteunen.

[1:56:31] Ik heb dat rijtje nu niet meteen paraat, maar er zijn ook een aantal andere landen die dat doen.

[1:56:36] Dus eventueel kan ik kijken of we in tweede termijn nog dat wat meer kunnen noemen.

[1:56:42] En er zijn natuurlijk heel veel gesprekken gaande, informeel, informeel, om met elkaar tot die positie te komen.

[1:56:48] We weten ook dat landen als Polen en Italië zorgen hebben.

[1:56:53] voor de stabiliteit.

[1:56:56] Het ook belangrijk is om te luisteren naar waar zitten die zorgen dan en hoe kunnen die zorgen op een andere manier tegemoet gekomen worden dan het verzwakken van die hoeksteen van dit beleid.

[1:57:06] Dus ook al heb je een tegenovergestelde positie, blijven luisteren naar wat de essentie is, kan ook helpen bij het verderbrengen en uiteindelijk met het versterken en steviger maken van het hele bouwwerk.

[1:57:19] Dus die opdracht hebben we ook.

[1:57:24] de minister vervolgt.

[1:57:25] Dank u wel, voorzitter.

[1:57:26] Dan heb ik nog vragen over Oekraïne, Moldavië en Colombia.

[1:57:31] Voorzitter, op 20 januari heeft Nederland extra energiesteun ter waarde van 23 miljoen euro bekendgemaakt, naar aanleiding van de oproep van de Europese Commissie voor het leveren van extra energiesteun voor urgente noden.

[1:57:44] Dank mevrouw Müller voor die vraag, want die noden zijn natuurlijk groot.

[1:57:50] Goed om dit nog even helder te maken.

[1:57:53] Nederland draagt in 2026 daarmee in totaal 133 miljoen euro bij aan die zo broodnodige energiesteun voor Oekraïne.

[1:58:02] En het kabinet zal ook in Europees verband het strategische belang blijven onderstrepen van die geleidelijke Europese toetreding en die noodzakelijke koppeling van energiemarkten, waardoor die kwetsbaarheid verminderd wordt.

[1:58:13] Juist door die koppeling aan zo'n Europese markt worden kwetsbaarheden minder.

[1:58:17] En ik zal hier ook bij de komende energieraad toe oproepen.

[1:58:21] Het kabinet zal diezelfde oproep ook tot steun aan Oekraïne ook doen in de bredere groep van de G7 en de Energy Coordination Group voor Oekraïne, zodat we ook daar zorgen dat we zoveel mogelijk de troepen gesloten houden en de koers helder.

[1:58:36] Ook op bilateraal niveau en middels coalities met andere lidstaten zullen we ons blijven inspannen om beide landen te helpen, ook bij de noodzakelijke hervormingen.

[1:58:44] die vervolgens weer nodig zijn om uiteindelijk tot die EU-toetreding te komen.

[1:58:48] Dus op verschillende vlakken wordt daar hard aan gewerkt.

[1:58:53] Dan de Colombia-top, vragen van mevrouw Van Oosterhout.

[1:58:57] Volgens mij heeft mevrouw Kreuger in andere hoedanigheid dan de voorzitter ook nog interesse geuit in deze top.

[1:59:05] Colombia heeft vorig jaar deze conferentie aangekondigd en tijdens de afgelopen COP aan Nederland gevraagd om co-organisator te zijn, waar mijn voorganger toen

[1:59:17] Ja op heeft gezegd en dat betekent dus ook samen de conferentie opzetten, organiseren en financieren.

[1:59:22] Er zijn bijna honderd landen uitgenodigd voor deze conferentie en die zijn geselecteerd op basis van de bereidheid om echt op constructieve manier te praten over die transitie.

[1:59:32] Want het is ook niet makkelijk.

[1:59:34] Dat geldt voor ons, dat geldt voor alle andere landen.

[1:59:36] die hiermee over willen meepraten.

[1:59:39] Maar er zijn natuurlijk al een aantal initiatieven geweest in het verleden.

[1:59:44] De Coalition on Fossil Fuel Incentives and Subsidies.

[1:59:47] Landen die lid zijn van de Beyond Oil and Gas Alliance.

[1:59:50] Landen die tijdens COP30 de door Colombia geïnitieerde BLM Declaration hebben gesteund.

[1:59:56] Er zijn landen die kijken naar een verdrag.

[1:59:58] Dus er zijn verschillende initiatieven en ik denk dat het heel belangrijk is dat we die bij elkaar brengen om de lessen ook te delen, de inzichten te delen.

[2:00:06] over hoe we die transitie van fossofuels naar hernieuwbaar kunnen vormgeven.

[2:00:12] En niemand heeft nog het perfecte antwoord, zal ik hem maar meteen bijzeggen, maar hoe gaan we van elkaar leren?

[2:00:18] Dus in de twee dagen, 28 en 29 april, gaan we met elkaar in gesprek over wat is er nodig om een sociaal en economisch verantwoorde manier te vinden voor die transitie.

[2:00:29] Want zilverbullets zijn er niet en het zal er ook in elk land anders uitzien, maar van elkaar leren is wel ongelooflijk belangrijk.

[2:00:35] Dus er zullen verschillende themassessies worden georganiseerd waarbij verschillende landen ook zo'n thema trekken om ervoor te zorgen dat we zoveel mogelijk leren van elkaar.

[2:00:44] En Nederland zal een sessie over het uitfaseren van fossiele subsidies leiden.

[2:00:49] We zijn nog volop bezig verder met de invulling van het programma.

[2:00:53] Die zal ik samen met Colombia verder vormgeven.

[2:00:56] Na afloop van de conferentie zullen we ook nadenken over wat is dan de structurele opvolging hiervan.

[2:01:03] Andere landen hebben zich al aangediend als

[2:01:05] Organisatoren van een volgende conferentie om het stokje aan over te nemen en de discussie weer verder te brengen.

[2:01:11] Zo gaat dat natuurlijk vaak in de klimaatonderhandelingen.

[2:01:17] Tuvalu heeft aangegeven om interesse te hebben om een tweede conferentie al te organiseren.

[2:01:22] We willen ook zorgen natuurlijk dat er een

[2:01:24] een goede samenhang is met het officiële kopproces en dat de uitkomsten ook daar geagendeerd of ingevoerd kunnen worden.

[2:01:35] Dus daar kijken we allemaal naar.

[2:01:37] Ten aanzien van de Kamerleden, er zijn geen officiële delegaties, zoals we kennen bij de Klimaattop.

[2:01:44] Het is een veel kleinere conferentie, maar op 26 april is er wel een mogelijkheid voor parlementariërs uit verschillende landen om met elkaar in gesprek te gaan over de transitie, wat mij ongelooflijk belangrijk lijkt.

[2:01:57] Want uiteindelijk, de echte machthebbers zitten aan uw kant van de Kamer, dus dat ook de Kamerleden met elkaar in gesprek gaan over wat leren we nou van de verschillende transities, kan enorm helpen, denk ik, ook in de gesprekken die vervolgens in de verschillende nationale parlementen

[2:02:12] plaatsvinden, dus u gaat over uw eigen agenda, maar ik zou het uiteraard van harte verwelkomen als ook het Nederlandse parlement daar aanwezig is.

[2:02:20] Zij, de Kamerleden, de parlementariërs kunnen dan ook enkele vertegenwoordigers aanwijzen die tijdens het ministeriële deel ook terugkoppelen over hun gesprekken, ervaringen en aanbevelingen, zodat we ook meteen proberen dat dan bij elkaar te brengen in het gesprek tussen de ministers.

[2:02:35] En tot slot zal ik uiteraard tijdens de amarge van de Energie- en Milieuraad aandacht vragen voor de conferentie en het belang van deelname van Europese landen daaraan, want we willen natuurlijk graag zo'n breed mogelijke groep zien.

[2:02:48] En uiteraard geldt dat ook voor commissaris Hoekstra.

[2:02:52] Dat, voorzitter, over de conferentie in Colombia.

[2:02:59] De landen die zich bij de Nederland en Spanje hebben aangesloten, of tenminste die Spanje heeft uitgenodigd om mee te tekenen, die hebben gezegd, wij nogmaals eren wie eren toekomt die dat doen.

[2:03:10] Dat zijn onder andere ook Denemarken, Zweden, Finland, Luxemburg.

[2:03:14] En gesprekken lopen nog met een aantal andere landen.

[2:03:16] Dus om aan te geven dat de coalitie al wat breder is.

[2:03:20] Voorzitter, ik hoop dat ik daarmee de vragen van de leden beantwoord heb.

[2:03:23] Ik zie nog interrupties.

[2:03:24] Van mevrouw van Oosterhout.

[2:03:26] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:03:28] Nou, de minister weet dat ik enorm voorstander ben van die Colombia-topic.

[2:03:30] Ik denk dat het heel belangrijk is dat we nu met een groep landen, coalition of the willing, gaan kijken hoe we fossiel kunnen uitfaceren.

[2:03:36] Maar wat ik nog wel mis, ook in de beantwoording van de minister, is wat nou onze inzet daar gaat zijn als Nederland.

[2:03:41] We hebben daar natuurlijk ook zelf iets over te zeggen.

[2:03:44] En we hebben zelf als Nederland daar ook een hele belangrijke rol in.

[2:03:46] We zien dat we tegelijkertijd in Nederland nog

[2:03:48] allerlei nieuwe gasvelden aanboren.

[2:03:50] We zien ook dat er nog nieuwe fossiele subsidies bijkomen.

[2:03:53] Dus ik zou graag van de minister nog meer duidelijkheid willen hebben over wat nou onze inzet gaat zijn.

[2:03:57] En als de minister dat niet vandaag in dit debat kan vertellen, zou ik het heel erg waarderen als daar nog een brief over zou kunnen komen.

[2:04:04] Want dat mis ik nog.

[2:04:06] De minister.

[2:04:07] Dank u wel, voorzitter.

[2:04:08] Kijk, dit zijn natuurlijk niet onderhandelingen.

[2:04:10] Deze conferentie is niet een onderhandeling zoals bij de klimaatop, waarbij er gestreefd wordt naar een gezamenlijke wettelijke tekst.

[2:04:18] Dus twee dingen zijn voor mij echt belangrijk.

[2:04:22] Daarom refereerde ik ook al even aan die verschillende organisaties die op dit terrein allemaal actief zijn.

[2:04:28] Want als we dat meer bij elkaar kunnen brengen, dan kunnen we het gezamenlijke geluid van de verschillende ideeën over de transitie weg van fossiele brandstoffen versterken.

[2:04:40] Dus het samenbrengen van het veld en daarmee het geluid van deze beweging versterken, is voor mij een belangrijke

[2:04:48] Het doel ook van deze conferentie en het vervolgen van dit gesprek daarover, dus ook dat Tuvalu zich heeft gemeld als opvolger voor Nederland en Colombia om dit te hosten en zij zullen ook weer een partner zoeken, zorgt er ook voor dat we dit gesprek gestructureerd met elkaar blijven voeren.

[2:05:05] Daarnaast is ook echt het leren van andere landen en andere landen laten leren van de gesprekken en de afwegingen die wij maken.

[2:05:11] een heel belangrijke voorwaarde.

[2:05:14] Een belangrijke uitkomst ook, want elk land is anders, maar dat het een lastige transitie is waarbij je de economie van vandaag met de economie van morgen wil verbinden, ook op een manier die sociaal draagbaar is.

[2:05:29] Als één industrie ergens verdwijnt, kun je zeggen, ja, er komen banen bij, maar als dat hele andere banen zijn of een hele andere plek in het land, dan kan dat toch ook heel veel onrust teweegbrengen en veel sociale consequenties hebben.

[2:05:41] Dus er zijn heel veel lessen met elkaar te leren.

[2:05:43] Dus dat is waarmee ik die conferentie inga.

[2:05:47] Nogmaals, het is dus niet een conferentie waarbij we met elkaar

[2:05:50] onderhandelen, waarbij een hele specifieke inzet wat dat betreft is gedefinieerd van tevoren.

[2:05:57] Natuurlijk kunnen we de Kamer nog wat meer informeren over de conferentie van Colombia, dus dat zullen we zeker graag doen.

[2:06:03] Maar dan heeft u dit alvast als op hoofdlijnen van mijn kant.

[2:06:09] De heer Klos.

[2:06:12] Dank voor de update over die belangrijke top inderdaad.

[2:06:15] Goed nieuws dat honderd landen zich daarbij aansluiten.

[2:06:18] Dan wordt die coalition of the willing, dat is dan meer dan de helft van het aantal lidstaten van de Verenigde Naties.

[2:06:23] Nog niet allemaal.

[2:06:24] Maar ik vraag me af, gewoon uit belangstelling, is er een enorme uptick in reserveringen voor plaatsen bij deze top geweest na het uitbreken van de

[2:06:32] van de nieuwe energiecrisis, of inwording zou ik moeten zeggen.

[2:06:37] Of is het aanleiding voor Nederland en Colombia om nog een extra brief te sturen naar lidstaten die daar eventueel geïnteresseerd in zijn, omdat we ons niet meer afhankelijk willen maken van fossiele brandstoffen.

[2:06:46] Ik moet zeggen dat ik niet op mijn telefoon de registraties bijhoud.

[2:06:51] Maar ik kan me voorstellen dat meer landen de afweging maken dat deze onzekerheid in de wereld het extra belangrijk maakt om ervoor te zorgen dat we op een gecontroleerde en zorgvuldige manier die transitie maken.

[2:07:05] Ongecontroleerde transitie betekent altijd veel meer kosten en moeilijkheden voor mensen dan een gecontroleerde manier.

[2:07:13] Dus ik kan me wel zomaar voorstellen dat het voor veel meer landen nog ook een vraagstuk is waar ze met extra nadruk naar kijken.

[2:07:20] En dat dat ook wellicht iets zal betekenen voor de aanwezigheid op de conferentie.

[2:07:24] Maar dat moeten we toch aan hen laten natuurlijk.

[2:07:28] Goed, daarmee komen we bij de tweede termijn van de Kamer.

[2:07:33] Ik kijk even naar de leden.

[2:07:34] Er is behoefte aan een tweede termijn, dus dan geef ik het eerste het woord aan de heer Van den Berg.

[2:07:39] Dank, voorzitter.

[2:07:40] Allereerst zou ik een twee minuten debat willen aanvragen.

[2:07:45] Dat gezegd, brengt mij toch nog wel even naar de moties die wij afgelopen dinsdag hebben ingediend en die ook zijn aangenomen.

[2:07:54] En ik vraag me af of de minister daarop kan referenteren hoe ze met die moties ook naar Europa zal gaan.

[2:08:00] Dus onder andere, even kijken, 36-800, het Romeinse 13, nummer 41.

[2:08:06] En die gaat eigenlijk erover dat er een alternatief moet komen voor die strikte vulplichtgraden die wij nu hebben afgesproken in Europa.

[2:08:13] En dat we daar ook naar moeten kijken hoe wij meer LNG-importcapaciteit kunnen realiseren.

[2:08:19] Maar ook hoe kussengasreserves daar een rol in kunnen spelen.

[2:08:23] En volgens mij emotie nummer 40.

[2:08:26] Ik zal het even opzoeken.

[2:08:28] 633 is dat trouwens, van dossier 29023.

[2:08:35] Die spreekt over dat de kosten van leveringszekerheidsmaatregelen die wij nemen, bijvoorbeeld dus het aanleggen van kustgasreserves, of natuurlijk in een geweldig scenario ons idee voor de strategische noodreserve in Groningen, dat wij die kosten ook kunnen uitsmeren over andere landen die daar profijt van zullen hebben, omdat de prijzen dan eenmaal gedemd worden.

[2:08:53] Dus kortom, hoe gaat de minister met die moties om?

[2:08:57] En kan zij ook een brief naar de Kamer sturen over de opvolging van die moties?

[2:09:05] Een eindje zijn gekomen in het debat.

[2:09:06] Ik moet zeggen, ik maak mij nog steeds ernstig zorgen over die kosten voor inwoners, maar vooral ook van hoe wij het licht in Nederland kunnen laten branden.

[2:09:16] Ik merk wel bij de minister dat er denk ik wel wordt beseft dat er ook zaken kunnen gebeuren, zoals de aanvoer van Noorwegen of de Verenigde Staten, dat dat wegvalt.

[2:09:26] Maar ik mis nog wel de urgentie bij de minister om dat ook echt te doorleven en daar ook maatregelen voor te nemen.

[2:09:32] die onze Nederlandse maatschappij veilig en weerbaar maken.

[2:09:35] Dus ik blijf daar aandacht voor vragen en voor nu laat ik het daar even bij.

[2:09:40] Dank u wel.

[2:09:42] Voor mijn fractie staat één ding voorop.

[2:09:47] Groningers gaan boven gas.

[2:09:49] De inwoners van Groningen dragen nog elke dag de desastreuze gevolgen van gaswinning.

[2:09:54] Schade aan hun huizen, onzekerheid over hun veiligheid en jarenlang gebrek aan erkenning.

[2:09:59] Dus nee, wij willen Groningen nooit opnieuw openen.

[2:10:03] Ja, 21 had het eerder in het debat over het idee om het even te laten sudderen, het idee van bol onder Groningen.

[2:10:09] Als er iets is wat we niet moeten doen, is de Groningers nog langer in onzekerheid laten zitten.

[2:10:14] Het SODM is duidelijk.

[2:10:15] Het kan niet veilig.

[2:10:17] En er is ook geen enkele commerciële partij die hier zijn vingers nog aan wil branden.

[2:10:21] Geld en levering zekerheid gingen in Groningen altijd boven mensen.

[2:10:24] En het is ongelofelijk dat er nu partijen zijn die dit opnieuw doen.

[2:10:28] Hoe langer we vasthouden aan olie en gas, hoe kwetsbaarder we zijn voor geopolitieke spanningen, chantage en prijsschokken.

[2:10:34] Sneller naar zon, wind en opslag is geen idealisme.

[2:10:37] Het is strategische autonomie.

[2:10:39] In de vorige gaskrisis heeft Europa 100 miljard bespaard met extra zon en wind en voor Nederland betekende dat een besparing van 60 euro voor een gemiddeld huishouden.

[2:10:47] Maar we hebben het niet doorgepakt en we liggen aan het LNG-infuus van Trump dat elke dag duurder wordt.

[2:10:52] Elke euro in de energietransitie vergroot onze strategische autonomie en daarom ben ik heel blij dat deze week mijn voorstel samen met collega's Kloss en Jumelet is aangenomen voor het versnellen van extra wind op zee voor één miljoen huishoudens.

[2:11:03] En ik hoop dat de minister hier vaart mee wil maken.

[2:11:05] We verbruiken nu al 25 procent minder gas dan vijf jaar geleden en dat succes kunnen we nu doorzetten.

[2:11:11] Kortom, duurzame energie van eigen bodem betekent minder geopolitiek risico, stabielere prijzen, betere gezondheid, leefbare planeet, sneller van fossiel af is de enige oplossing.

[2:11:21] Dank u wel.

[2:11:26] Ja voorzitter, ik weet even niet wat ik hoor, want ik denk nou ik heb net een aantal betogen gehouden hier en dan had ik het mooi gevonden als daar een interruptie op was gekomen, want dan hadden we hier het debat over kunnen voeren.

[2:11:37] Dat ten eerste, ja en heeft het tegelijkertijd over die prijszekerheid, over de chantage, over de afhankelijkheid van de Verenigde Staten.

[2:11:43] Dat zijn punten waar ik het heel erg mee eens ben.

[2:11:46] Dat is inderdaad risicovol voor ons.

[2:11:48] En daarom snap ik dus juist niet dat de GroenLinks Partij van de Arbeid niet ook gewoon voor dit soort maatregelen kan zijn, omdat dat diezelfde zorgen van mevrouw van Oosterhout ook kan wegnemen.

[2:11:59] En dan bovendien, dat wil ik toch even aangestift hebben, u zegt nou gelukkig zijn wij 25% minder gas gaan verbruiken sinds die energiecrisis en dat is een succes.

[2:12:08] Maar dat is eigenlijk een ontzettende fout in ons systeem geweest.

[2:12:13] We zijn minder aardgas gaan gebruiken omdat er bedrijven zijn weggegaan uit Europa of zijn gede-industrialiseerd.

[2:12:20] Dat is juist een enorme blunder die wij zijn begaan en dat draagt helemaal niet bij aan die energietransitie die mevrouw van Oosterhout ook zelf zo graag wil.

[2:12:30] Dus ik zou daar toch eens een reflectie op willen vragen.

[2:12:32] Waarom wordt die niet gewoon geïnterpreerd en waarom wilt u deze maatregelen nou niet ook gewoon meenemen voor uw eigen doelen?

[2:12:39] Mevrouw van Oosterhout.

[2:12:42] Volgens mij is het heel duidelijk dat deze gascrisis een prijskrisis is.

[2:12:46] En als er iets is wat ons beschermt tegen hogere prijzen, is juist nu investeren in duurzame energie.

[2:12:51] Ik heb ook heel duidelijk aangegeven in het debat dat duurzame energie ons beschermt tegen prijsschokken.

[2:12:55] Er zijn een hele hoop onderzoeken die dat laten zien.

[2:12:57] Dus het is nu heel erg belangrijk dat we daarop doorpakken.

[2:13:00] En ik interrupeer u hier bewust niet op, want ik vind het echt onverantwoord dat jaar 21 überhaupt dit plan lanceert.

[2:13:07] En ik ben heel blij om vandaag te zien dat er een hele hoop partijen zijn die daar aan mijn zijde staan.

[2:13:15] In principe was ik van plan in de tweede termijn slechts één interruptie toe te laten, maar goed, ik...

[2:13:19] De heer Van den Berg.

[2:13:21] Ja, dat had u mij niet gemeld, voorzitter.

[2:13:24] Had u dat maar gedaan.

[2:13:25] Ja, ik vind toch wel, voorzitter, u zegt, mevrouw Van Oosterhout, u zegt, ik interpeerde u daar niet op, maar ik denk juist dat we hier op de beste plek zitten om met elkaar het debat te voeren.

[2:13:36] Dus dat vind ik wel erg jammer om te constateren.

[2:13:38] We kunnen het met elkaar oneens zijn en dat mag ook in deze democratie, maar juist met elkaar,

[2:13:43] Het debat met elkaar aangaan, dat moet toch wel kunnen?

[2:13:46] En zeker ook omdat u een eigen bijdrage, ja, wel eigenlijk frontaan de aanval opent op ons en ons standpunt.

[2:13:52] Dus dit wil ik wel even aangestipt hebben.

[2:13:55] Het blijft wel, ik heb respect voor het standpunt van mevrouw Van Oosterhout, dat u denkt van nou, met zon en wind komen wij daar sneller.

[2:14:01] Dat mag u vinden.

[2:14:03] Maar ik vind wel dan dat u ook wel realistisch moet zijn dat dat niet gewoon vandaag op morgen

[2:14:07] is gerealiseerd.

[2:14:09] We blijven tot die tijd onze aardgas nodig hebben, juist ook om de instabiliteit van zon en wind te kunnen compenseren.

[2:14:15] Kortom, als u nou dat realisme ook gewoon toepast, dan denk ik dat u uw eigen doelen sneller zou kunnen behalen.

[2:14:21] En daar wil ik u toch voor uitnodigen.

[2:14:22] Of mevrouw van Oosterhout.

[2:14:25] Mevrouw van Oosterhout.

[2:14:26] Nou, als er iets is wat realistisch is, is dat deze crisis opnieuw laat zien dat we nog meer vaart moeten maken met die energietransitie en dat als we sneller hadden geïnvesteerd in wind en zon,

[2:14:35] we nu niet in deze situatie hadden gezeten.

[2:14:37] Dus ik wil de heer Van den Berg vooral uitnodigen om vaker aan mijn zijde te staan als het gaat om het versnellen van de energietransitie, want dat is de enige weg waardoor we echt weerbaar zijn, waardoor we loskomen van de chantage en waardoor we ook weerbaarder worden tegen deze prijsschokken.

[2:14:51] Het aanboren van Groningen gaat niets doen aan het verlagen van de prijs.

[2:14:54] Het aanboren in Friesland gaat niets doen aan de prijs.

[2:14:56] Wat het wel gaat doen, is het zorgt voor enorm veel onzekerheid voor mensen.

[2:15:00] Het zorgt voor enorme schade aan de natuur.

[2:15:02] Het zorgt voor enorme schade aan het klimaat.

[2:15:04] Dus ja, nogmaals, mijn oproep weg van fossiel is de enige manier om ons energiesysteem weerbaar te maken en ons ook te beschermen tegen de prijsschokken.

[2:15:14] Mevrouw Müller.

[2:15:16] Dank u wel, voorzitter.

[2:15:16] En ik dank ook de minister voor de beantwoording van onze vragen.

[2:15:20] Als ik haar goed beluister, dan neemt zij de Nederlandse belangen, die heeft ze scherp, en neemt ze straks mee naar Brussel.

[2:15:25] Dat is heel erg fijn.

[2:15:26] Van onder andere de grid package tot energiesteun voor Oekraïne en de inzet op de verdeling van kosten voor infrastructuurprojecten.

[2:15:32] Ik heb maar ook horen zeggen dat het kabinet inderdaad aan de slag is met de verschillende scenario's voor de actuele situatie over de gas- en olieprijzen.

[2:15:40] En dat ze daarin verschillende scenario's meeneemt en ook werkt aan verschillende, of denkt over verschillende maatregelen.

[2:15:44] En de heer Markuszower, die vroeg mij, op welke termijn verwacht u dat het kabinet daarmee komt?

[2:15:49] Pasen die terug naar het kabinet.

[2:15:51] En ik begrijp dat het conflict zich nog heel erg aan het ontwikkelen is en dat dat ook zorgvoldig moet gebeuren.

[2:15:58] Aan de andere kant, de zorgen bij burgers zijn natuurlijk ook logisch en begrijpelijk.

[2:16:03] Dus ik vraag het kabinet wel wanneer verwacht het kabinet de Kamer hierover te kunnen informeren.

[2:16:09] Het stelt mij ook gerust dat het kabinet voor de zomer met een besluit komt over de noodvoorraad.

[2:16:14] En ik ben ook blij met de toezegging dat u nog eens gaat kijken uit het Nationale Crisisplan.

[2:16:20] Dank u wel.

[2:16:21] De heer Jumlet.

[2:16:23] Voorzitter, ik sluit me aan bij collega Muller als het gaat om de scenario's en de vraag toch wel om daar ons op enig moment ook over te informeren.

[2:16:33] Ik begon ermee te zeggen dat in 2022 laat het, als jullie niet zo lang wachten, want het gaat niet alleen maar over de crisis die nu speelt, maar vooral ook over de transitie waarin we zitten en van winter naar winter heb ik gezegd.

[2:16:46] En dus is de vraag ook nog een keer gesteld.

[2:16:49] of de minister kan aangeven wanneer ze inderdaad met een scenarioplan kan komen, een meerjarige integraal, om te kijken wat staat ons te wachten, maar wat staat ons ook te doen, voorzitter.

[2:17:00] Nog één vraag die ik ook nog wil stellen.

[2:17:04] Groningen, het is inderdaad net al voorbijgekomen.

[2:17:07] Ik begrijp dat de minister van BZK

[2:17:10] Deze week in Groningen is geweest.

[2:17:13] Het is misschien ook goed om het standpunt van het kabinet nog eens een keer te delen met de Groningers, namelijk het juiste woord hier vanmiddag, maar ook dan duidelijk ook naar de mensen die het aangaat.

[2:17:23] Voorzitter, dank u wel.

[2:17:25] En tot slot van de zijde van de Kamer, de heer Klos.

[2:17:28] Dank, voorzitter.

[2:17:30] Het is inderdaad goed om te zien dat hier minister zit die dit heel ernstig neemt, die het heel serieus neemt, want de situatie waar we in zitten, dat leidt tot ernstige zorgen bij mensen.

[2:17:39] We zijn inderdaad niet zo ver als we in de Oekraïne-crisis waren qua prijsontwikkeling.

[2:17:42] Maar het is wel iets om heel erg serieus te nemen en op alle scenario's voorbereid te zijn.

[2:17:46] Ik zie dat het kabinet dat doet.

[2:17:48] En ik sluit me aan bij de vraag van de VVD op welke termijn we dat kunnen verwachten en ook of u dat met de Kamer kan delen wanneer dat nodig is.

[2:17:57] Ik wens u veel succes in Brussel.

[2:17:59] Ik wens de minister veel succes in Brussel.

[2:18:01] Nederland is weer terug in Europa als aanjager van oplossingen en van stevig klimaatbeleid.

[2:18:06] Op ETS is dat essentieel.

[2:18:08] En ik hoop dat de minister die lijn sterk kan vasthouden.

[2:18:12] En ik wil afsluiten met...

[2:18:14] Ik hoorde een collega zeggen drill, Stientje, drill, volgens mij.

[2:18:18] Maar ik zou willen zeggen shine, Stientje, shine.

[2:18:22] Want de oplossingen gaan niet over fossiel, ze gaan over de toekomst.

[2:18:25] Ze gaan over zonne-energie, ze gaan over windmolens en ook kernenergie.

[2:18:29] We hebben alle schone technieken nodig, maar de manier om af te komen van onze afhankelijkheden is om die energietransitie vlot te trekken.

[2:18:35] En ik wens de minister alle succes daarmee.

[2:18:40] De minister.

[2:18:42] Er wordt even een antwoord voorbereid op de vraag van de heer Van den Berg die over twee specifieke moties gaat.

[2:18:48] Dus het lijkt me goed dat ik heel even wacht tot ik dat antwoord heb.

[2:18:51] Dus als we misschien vijf minuutjes kunnen schorsen, hopelijk heb ik dat dan.

[2:18:55] Dan kan ik in één keer een goed antwoord geven.

[2:19:24] GELUID VAN TELEFOON.

[2:25:50] Hierbij open ik de vergadering voor de tweede termijn voor de minister.

[2:25:56] Dank u wel, voorzitter.

[2:25:57] Dank aan de leden voor hun inbreng in de tweede termijn, waarin velen van u ook nog weer onderstreept hebben eigenlijk waarmee ik begon.

[2:26:04] We hebben echt een gedeelde agenda daar waar het gaat om het versterken van onze onafhankelijkheid in onze energiezekerheid.

[2:26:15] En daar zijn allerlei middelen en oplossingen af te wegen, maar het is mooi om te zien dat we toch een grote mate ook tot een gedeelde koers kunnen komen.

[2:26:25] Nog een aantal vragen, heel concreet van de heer Van den Berge over de moties die zijn aangenomen, wat we daarmee gaan doen.

[2:26:33] Kort door de bocht zou ik kunnen zeggen ja, we gaan ermee aan de slag en ik zal u ook nog even iets meer in detail aangeven wat we daarmee gaan doen.

[2:26:40] Over de vulgraden, dat is een herzien onderdeel van de

[2:26:48] voor eind van dit voorjaar aangekondigde herziening van het EU-kader voor leveringszekerheid.

[2:26:55] In die context gaan we daarmee aan de gang.

[2:26:57] Meer LNG-import.

[2:27:00] Ja, de tweede helft van dit jaar komt de uitbreiding van de gates, dat is de LNG-terminal in Rotterdam, zoals u weet, online.

[2:27:07] En dat betekent een toename van de capaciteit van 1 naar 20 pcm per jaar.

[2:27:12] Dus dat is een forse vergroting van die mogelijkheid.

[2:27:17] Dan de kussengasreserve, dat wordt bekeken in het kader van strategisch gasbeleid.

[2:27:22] En zoals ik u gisteren heb gemeld, komen we nog voor de zomer met een brief over dat strategisch gasbeleid naar de Kamer.

[2:27:29] En dan het laatste, de kosten in rekening brengen bij andere landen.

[2:27:34] Dat wordt deel van de Nederlandse inzet bij de aangekondigde herziening van het EQU-kader.

[2:27:40] Hier moet ik wel een kleine verwachting in management doen, dat we wel al zien dat dat op dit moment nog moeilijk ligt en dat er nog weinig medestanders zijn.

[2:27:50] Maar ook dit zullen we uiteraard met zoveel mogelijk overtuigingskracht naar voren brengen, want het is voor Nederland een belangrijk punt.

[2:27:59] Dan was er ook nog mevrouw Van Oosterhout, die zei heel duidelijk

[2:28:05] Groningen open, nee.

[2:28:07] Meer energietransitie, ja.

[2:28:09] En daar wil ik m'n kortheidshalve maar bij aansluiten.

[2:28:13] Mevrouw Muller vroeg ook en samen met de heer Jumilet en ook de heer Klos vroeg eigenlijk naar termijnen.

[2:28:21] Op welke termijnen komt het kabinet met informatie?

[2:28:28] Misschien goed om te zeggen dat de minister van de EZK al na het weekend met een brief komt over de economische gevolgen, om maar te onderstrepen dat het kabinet zeker de urgentie van deze situatie heel serieus neemt.

[2:28:41] Dus zij komt met een brief.

[2:28:43] Ik zal, zoals aangekondigd en toegezegd, kijken of het crisisplan GAS nog up to date is.

[2:28:49] en indien nodig aanscherpingen daarvoor voorstellen.

[2:28:53] Ik wil dat snel doen en ik wil dat goed doen, dus ik wil uw Kamer voorstellen dat ik binnen een maand met een brief daarover kom, zodat we echt nog even goed kunnen kijken naar de huidige situatie en naar eventuele zaken.

[2:29:03] Er is veel, maar ik wil het ook nog actualiseren, zorgen dat we het echt toespitselen op de situatie, inclusief de geopolitieke situatie, waar veel van u aan gerefereerd hebben, dat we zorgen dat het in dat kader ook het juiste plan is.

[2:29:17] Dan is er nog...

[2:29:23] Dan is er nog een vraag van de heer Jumelet over de leveringszekerheid.

[2:29:32] Ook dit voorjaar komt er een nationale wet bestrijding energie leveringscrisis naar de Raad van State.

[2:29:38] Eind dit jaar of begin volgend jaar zouden we dat dan in de Tweede Kamer kunnen bespreken.

[2:29:42] Ik moet even één technische correctie doen.

[2:29:44] De LNG-import.

[2:29:45] Ik dacht zo, dat is wel een hele forse toename.

[2:29:47] Maar de capaciteit gaat van 16 naar 20 bcm.

[2:29:50] Als dingen handgeschreven zijn, is er altijd iets meer risico op het verkeerd doorgeven.

[2:29:55] Mijn excuses daarvoor.

[2:29:57] Ik zal het nu niet meer vergeten.

[2:30:00] Voorzitter.

[2:30:02] Dan nog over Groningen.

[2:30:03] Het verzoek om een luid en duidelijk signaal voor de Groningers.

[2:30:08] Ik kan mevrouw Van Oosterhout melden dat de staatssecretaris van plan is om nog deze maand naar Groningen te gaan, zodat hij ook persoonlijk namens het kabinet die boodschap luid en duidelijk daar kan afgeven.

[2:30:20] En daarmee, voorzitter, hoop ik dat ik de vragen van de Kamer in de tweede termijn kan beantwoorden.

[2:30:26] Ik zag dat de heer Van den Berg nog een vraag had

[2:30:31] Ja, klopt, uiteindelijk wordt het nog wel meer een opmerking, maar ik had hem al opgeschreven, zeg ik aan de minister, maar weten zelfs het blijkt van 12 naar 16 miljard kuur per jaar te gaan, dus dat is het werkelijke getal.

[2:30:43] En dat was ook precies de reden dat ik die motie heb ingediend, want het was natuurlijk wel de gedachte van, dit zit al letterlijk in de pijplijn.

[2:30:51] Dus dat we onderzoeken van, daarna zeg maar, is er dan nog meer ruimte voor importeren en heeft dat nog een functie voor ons systeem om het robuuster te maken.

[2:31:00] Dus dat wil ik nog wel even meegeven.

[2:31:02] Maar dank u wel.

[2:31:05] De minister.

[2:31:05] Dank aan de heer Van den Berge.

[2:31:06] Hij had me al gezegd, als ik iets voorleg, dan kloppen de cijfers en hij illustreert dat.

[2:31:10] En zo zorgen we ook met elkaar voor de juiste afwegingen.

[2:31:14] Dus ook veel dank daarvoor.

[2:31:16] En het is natuurlijk altijd goed om te kijken of er nog een logica is om via deze route

[2:31:23] nog tot verdere versterking te komen.

[2:31:25] Andere opties moeten we natuurlijk ook afwegen.

[2:31:27] Maar daarom zeg ik wel, volgens mij zijn we met deze Kamer gezamenlijk aan het kijken.

[2:31:31] Wat kunnen we allemaal doen?

[2:31:32] Wat zijn dan de realistische opties?

[2:31:34] En wat is dan ook de meest redundante en de meest kosteffectieve opties voor Nederland en voor de Nederlandse economie en het Nederlandse energiesysteem als geheel?

[2:31:43] Dus ik heb daarin een open blik.

[2:31:47] Goed, dan komen we hierbij bij het einde van dit debat.

[2:31:51] Maar ik ga eerst nog heel even de toezeggingen voorlezen en dat zijn er vier.

[2:31:56] En de eerste is de minister zal de Kamer informeren over de vraag of het nationaal crisisplan geactualiseerd moet worden.

[2:32:03] De vraag is eigenlijk wanneer dat komt.

[2:32:07] Niet zozeer de actualisatie als zodanig, maar überhaupt de check of het geactualiseerd moet worden.

[2:32:13] Zo heb ik de vraag van mevrouw Müller begrepen.

[2:32:16] Volgens mij lijkt het me dan goed om dat in één brief samen te vatten.

[2:32:18] Anders ga ik u nogmaals aankondigen dat die brief binnen een maand komt.

[2:32:23] Op deze termijn, ik zie mevrouw Müller klikken, lijkt me dat we dat kunnen combineren.

[2:32:27] Binnen een maand?

[2:32:32] Ja, de intentie was om dat binnen een maand te sturen, ja.

[2:32:36] De tweede toezegging is de minister zal de Kamer informeren over de afweging van het kabinet met betrekking tot de Lex Silencio Positivo.

[2:32:48] En wanneer worden we daarover geïnformeerd?

[2:32:51] Het lijkt me dat dat op vrij korte termijn moet kunnen, maar als zo snel mogelijk een toezegging is waar de Kamer mee kan leven, dan zorg ik ook dat ik mensen niet onnodig laat overwerken in het weekend, als het ook op een ander moment kan.

[2:33:04] Maar dat zou toch spoedig te leveren moeten zijn.

[2:33:08] Dan de minister zal de Kamer informeren over de verschillende scenario's en gevolgen van de huidige geopolitieke situatie.

[2:33:18] Volgens mij komt dat ook weer terug op de vraag van de Kamer of de maatregelen, de crisisplannen klaar liggen, of die nog up to date zijn.

[2:33:27] Dus valt onder diezelfde toezegging om binnen een maand met een brief te komen.

[2:33:32] En dan tot slot komt er een brief naar de Kamer voor de zomer over het strategisch gasbeleid.

[2:33:40] En mevrouw van Oosterhout.

[2:33:43] En de meneer had nog toegezegd volgens mij nog iets meer informatie te verstrekken aan de Kamer over Colombia.

[2:33:49] Ik kom graag nog met een brief over Colombia en ik hoor net dat misschien de Lexilensio het hele uitwerken daarvan ietsje langer duurt, maar ook daar, we komen zo spoedig mogelijk, maar enig flexibiliteit daarin zou gewaardeerd worden.

[2:34:04] En de brief over Colombia, op welke termijn krijgen we die?

[2:34:09] Laat me even met mijn collega's bekijken wat het meest logische moment is om u ook zoveel mogelijk te kunnen zeggen.

[2:34:15] Want als ik zeg over twee weken en het is net over een maand dat we een coherente programma hebben, dan...

[2:34:20] We zullen zorgen dat u hem op tijd heeft in de aanloop naar de conferentie.

[2:34:27] Dus er zal misschien een margin zitten van een paar weken.

[2:34:30] Nou, iets in die termijn.

[2:34:32] En de heer Van den Berg heeft nog een opmerking.

[2:34:34] Ja, ik snap even iets niet, want er werd gesproken over de toezegging aan de heer Kloss over volgens mij het bescherm- en herstelplan gas.

[2:34:44] Dat was aan mevrouw Müller.

[2:34:45] Müller, mijn excuus, voorzitter.

[2:34:47] Maar naar mijn weten worden die middelen toch opgenomen in de wet bestrijding energieleveringscrisis.

[2:34:54] Dat is volgens mij de kern van het plan geweest.

[2:34:56] Die wordt opgenomen in de wet en die is voorgelegd voor consultatie.

[2:35:00] En nu hoor ik de opmerking over dat er een nieuw plan komt of dat die geactualiseerd moet worden.

[2:35:05] Nee, heb ik het niet.

[2:35:06] De minister gaat het uitleggen.

[2:35:08] En dan moet meneer Van den Berge zijn microfoon aan.

[2:35:10] Mijn discussie.

[2:35:16] De minister mag het uitleggen.

[2:35:17] Sorry, dat het niet hetzelfde is.

[2:35:23] We gaan daarnaar kijken en we komen daar zo snel mogelijk op terug.

[2:35:28] En dan zie ik nog een opmerking van de heer Klos.

[2:35:31] Ik weet niet of ik dat als toezegging mag tellen, maar de suggestie die volgens mij de minister omarmde om nu in Brussel als agendapunt naar voren te brengen dat wij gezamenlijk willen gaan inkopen of in ieder geval coördineren van inkoop van gas, zodat we niet de prijzen opdrijven, telt dat als toezegging of is dat gewoon de minister neemt het mee en informeert ons daarna over of het gelukt is om dat punt te bergen te brengen?

[2:36:02] De minister mag dit ook zelf zeggen.

[2:36:05] Een toezegging is iets als dat echt een specifiek punt is waar een aparte Kamerbrief over komt.

[2:36:10] En dit is gewoon volgens mij inhoudelijk wat is meegegeven aan de minister voor de Energieraad.

[2:36:14] En zij heeft gezegd dat ze dat gaat doen.

[2:36:16] En dan gaan we in het verslag lezen of ze dat ook gedaan heeft.

[2:36:24] En er is een twee minuten debat aangevraagd door de heer Van den Berg en dat wordt snel ingepland.

[2:36:31] En dan wil ik graag alle aanwezigen bedanken en sluit ik hierbij de vergadering.