Terugdringen suïcide onder jongeren

[0:00:00] Ik heet u allemaal van harte welkom hier in de Tweede Kamer, in deze commissie, de Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bij het ronde tafelgesprek, het thema Terugdringen van Suïcide onder jongeren.

[0:00:19] Dat doen we in drie blokken.

[0:00:22] Voordat ik u introduceer, is het ook goed om even te weten welke fracties hier allemaal aanwezig zijn.

[0:00:28] Dat zijn mevrouw Seinhaven hier, ik begin hier, mevrouw Seinhaven D66, mevrouw Wendel VVD-fractie, mevrouw Westerveld GroenLinks Partij van de Arbeid, mevrouw Wiersma BBB-fractie, mevrouw Tijmstra CDA en mevrouw Van Metele PVV.

[0:00:45] En ik mag uw voorzitter zijn, komende, wat is het, we gaan ongeveer tot uiterlijk half zes zitten we met drie blokken.

[0:00:55] We beginnen met u, die al aangeschoven zijn voor het eerste blok.

[0:00:59] Dat zijn diverse, ik noem het maar even, ervaringsdeskundige nabestaanden naasten.

[0:01:06] Mevrouw Cindy van Hamond, als ik het goed zeg, als ik het goed uitspreek.

[0:01:10] Daan Moons.

[0:01:13] Manon van den Broek.

[0:01:15] en Isabelle Pitt.

[0:01:17] En we doen het als volgt.

[0:01:18] U heeft allemaal een inbreng, dus ik laat u uw inbreng doen in de volgorde van hoe u zit.

[0:01:26] En vervolgens krijgen de Kamerleden de gelegenheid om één vraag te stellen en dan doen we dan tot het einde is...

[0:01:32] Wat is het?

[0:01:33] We hebben ongeveer tot...

[0:01:34] We hebben een klein uurtje, ongeveer 55 minuten.

[0:01:38] Dus ik zou als eerst het woord willen geven aan Cindy van Hamel.

[0:01:43] Aan u het woord.

[0:01:46] Voorzitter, dank u wel dat ik hier vandaag mag spreken.

[0:01:50] Achter elke suïcide onder jongeren schuilt geen cijfer, maar een leven dat er niet meer is.

[0:01:57] En een toekomst die nooit meer kan bestaan.

[0:02:00] Mijn broertje Leroy overleed door zelfdoding.

[0:02:03] Zijn verlies is voor mij de reden dat ik me inzet voor meer bewustwording, betere preventie en snellere hulp voor jongeren met mentale problemen.

[0:02:12] Zijn verhaal staat niet op zichzelf.

[0:02:14] Iedere maand overlijdt gemiddeld een klas jongeren door suicide.

[0:02:19] Het is doodsoorzaak nummer 1 onder jongeren in Nederland.

[0:02:22] Achter deze cijfers schuilen gezinnen, vrienden die levenslang geraakt blijven en jonge levens die abrupt zijn gestopt met dromen en toekomsten die nooit meer werkelijkheid kunnen worden.

[0:02:36] Wat mij als nabestaande het allermeest raakt, is dat het zelden om één moment gaat.

[0:02:42] Het is vaak een optelsom van factoren.

[0:02:44] Jongeren die zich alleen voelen, signalen die niet worden herkend en hulp die te laat komt.

[0:02:51] Daarom wil ik u vijf dingen meegeven.

[0:02:53] Ten eerste, preventie begint in de leefwereld van jongeren.

[0:02:58] Niet alleen in de zorg, maar juist op school, bij sportclubs, in verenigingen en online.

[0:03:05] Investeer daar structureel in vroegtijdige signalering en het voeren van open gesprekken.

[0:03:11] 2.

[0:03:12] Maak mentale gezondheid een vanzelfsprekend onderdeel van onderwijs en jeugdbeleid.

[0:03:18] Leer jongeren en volwassenen om signalen te herkennen en het gesprek aan te gaan.

[0:03:24] Drie, zorg dat hulp beschikbaar is op het moment dat jongeren erom vragen.

[0:03:29] Want in een kwetsbare periode kan wachten het verschil betekenen tussen herstel of verlies.

[0:03:38] En vier, investeer in onderzoek naar preventie.

[0:03:44] Want dan kunnen we het voorkomen.

[0:03:45] Als we weten waar de rode draden zich bevinden, kunnen we erop inzoomen en kunnen we kijken hoe we die jongeren kunnen tegenhouden.

[0:03:54] En zorg voor bewustwordingscampagnes.

[0:03:57] Zorg dat praten over hoe je je voelt, wat je bezighoudt, dat dat heel normaal wordt.

[0:04:05] Preventie begint niet pas in beleid of in de spreekkamer.

[0:04:08] Het begint met aandacht, met het lef om te vragen hoe het echt met iemand gaat.

[0:04:13] Ook naar wat niet gezegd wordt.

[0:04:16] Daar de tijd voor nemen.

[0:04:18] Niet met je volgende activiteit of afspraak bezig zijn, maar oprecht luisteren naar de ander.

[0:04:24] Zolang we blijven onthouden dat het niet om cijfers gaat, maar om levens, kunnen we samenwerken aan een toekomst waarin minder jongeren verloren gaan.

[0:04:34] Mijn broertje kan ik niet meer helpen, maar zijn verhaal kan wel helpen voorkomen dat andere jongeren hetzelfde lot betreft.

[0:04:43] Dank u wel.

[0:04:48] Mooi.

[0:04:48] Heel veel dank.

[0:04:50] Dan gaan we naar de volgende spreker.

[0:04:52] Dat is de heer Moons.

[0:04:53] Aan u het woord.

[0:04:54] Dankjewel voorzitter, dankjewel iedereen die aanwezig is vandaag.

[0:04:58] Mijn naam is dus Daan en ondanks het onderwerp wil ik een beetje een positief verhaal vertellen over mijn ervaringen en de hulp die ik daarbij gehad heb vijf jaar geleden.

[0:05:08] Ik heb serieuze gedachten gehad in 2020 en 2021 door een samenloop van onstandigheden thuis, een niet goed gewerkt verlies van mijn oma en de impact die de coronacrisis op ons allemaal gehad heeft.

[0:05:19] Ik heb gelukkig nooit een poging gedaan, maar ik heb wel een behoorlijke tijd rondgelopen met de gedachte als ik morgen niet meer wakker word, dan heb ik daar vrede mee.

[0:05:26] Ik voelde mij last voor mezelf en mijn omgeving, wat ervoor zorgde dat ik op school eigenlijk helemaal stil viel qua progressie.

[0:05:32] Dit deed mij realiseren dat ik het toch niet zelf opgelost kreeg, ook niet nadat ik van alles geprobeerd heb.

[0:05:38] In mijn zoektocht naar hulp ben ik uiteindelijk uitgekomen bij mijn semestercoach op school.

[0:05:43] Ik was destijds student aan Fondus ICT in Eindhoven.

[0:05:46] En ik heb hem mijn verhaal verteld, een beetje uit wanhoop omdat ik niet zo goed wist waar ik terecht moest.

[0:05:53] Uit dat gesprek reageerde hij eigenlijk heel goed en hij is direct samen met een andere docent van mijn opleiding contact gaan zoeken met StudentPlus.

[0:06:03] StudentPlus binnen het fondus is een initiatief om studenten wat extra ondersteuning te geven tijdens hun studie die niet geboden kan worden door de normale semestercoaches of mentoren.

[0:06:16] Wat ik heel fijn heb ervaren in die tijd is dat er vanaf het eerste moment al, dus bij mijn semestercoach, al meteen geluisterd werd naar mij en er niet in paniek geschoten is.

[0:06:26] In de weken en maanden daarna, na het eerste gesprek, heb ik wekelijks met iemand van student plus gesproken en het waren altijd hele open gesprekken waar ruimte was om alles bespreekbaar te maken zonder dat daar schrikreacties uitkwamen of onbegrip.

[0:06:42] Vanuit mijn persoonlijk verhaal heb ik dan ook heel weinig verbeterpunten.

[0:06:45] Dat klinkt als een soort utopie, maar dat is het eigenlijk ook wel gewoon.

[0:06:48] Ik heb later deze vraag op school ook nog wel eens gesteld van, zouden jullie iets anders gedaan hebben een jaar geleden?

[0:06:54] En daar kreeg ik eigenlijk hetzelfde antwoord.

[0:06:56] Nee, niet echt.

[0:06:57] Volgens mij is alles wel gewoon goed gegaan destijds met jou.

[0:07:01] En voor mij is het dan ook een bevestiging.

[0:07:03] Als ik dan verhalen hoor van andere jongen om mij heen, dat maatwerk echt een oplossing is.

[0:07:12] Sorry, dat maatwerk echt key is om tot een oplossing te komen voor het hoge en nog steeds stijgende aantal suicides onder jongeren en jongvolwassenen.

[0:07:23] Met de laatste cijfers is het gemiddeld een klaslokaal per maand en als ik dat visualiseer naar mijn verschillende klasgenoten van vroeger uit dan word ik tegelijkertijd verdrietig maar ook heel boos dat het blijkbaar nog steeds zo'n groot probleem is.

[0:07:35] Wat ik mee wil geven aan iedereen is dat suicidale gedachtes en mentaal welzijn in zijn algemene besprekbaar iets moet worden in de gehele samenleving.

[0:07:43] En ik denk dat we daar op jonge leeftijd al mee moeten beginnen, want praten helpt echt.

[0:07:47] Dank jullie wel.

[0:07:52] Mooi.

[0:07:52] Heel veel dank.

[0:07:54] De volgende spreker is mevrouw Van den Broek.

[0:07:57] Aan u het woord.

[0:07:58] Dank, voorzitter.

[0:08:00] Ik ben Manon en ik spreek hier niet alleen namens mezelf, maar ook namens een hele grote groep jongeren in Nederland die dagelijks worstelt met suicidale gedachten.

[0:08:07] Ik kan hier vandaag mijn verhaal vertellen, maar ik herhaal hem nog maar een keer.

[0:08:11] Per maand verliezen we een schoolklas aan jongeren tot 30 jaar aan zelfdoding.

[0:08:16] Volgens de laatste bekende cijfers ontving ruim 60% van deze groep zorg vanuit de gespecialiseerde GGZ.

[0:08:23] Dat ik hier zit is tevens ook niet zo vanzelfsprekend, want verschillende periodes in mijn leven wilde ik niet meer door mijn autisme, PTSS en dystieme stoornis.

[0:08:32] Ik begreep de wereld niet en de wereld leek mij niet te begrijpen.

[0:08:36] De dagen zo donker en de nachten zo zwart dat ieder uur er één teveel leek.

[0:08:41] Hoe kan je leven met onrust in je hoofd en als alles pijn doet?

[0:08:44] Wanneer de wanhoop ieder sprankeltje moet laten verdwijnen.

[0:08:48] De eerste keer dat ik niet meer wilde, was ik slechts tien jaar oud.

[0:08:52] Ik wist helemaal niet wat de dood inhield.

[0:08:54] Laat staan wat suïcidaliteit was.

[0:08:56] Maar wat ik wel zeker wist, was dat ik het leven, hoe het op dat moment was, niet meer wilde.

[0:09:01] Doordat ik langdurig traumatische ervaringen had meegemaakt in de jaren daarvoor.

[0:09:05] Gelukkig liep ik destijds al in de GGZ en was er dus zorg voor mij beschikbaar.

[0:09:10] Enkele jaren later, toen ik vijftien was, kwamen de gedachten weer terug.

[0:09:15] Ook toen was de zorg daar.

[0:09:17] Maar perfect was het zeker niet.

[0:09:19] Want praten over suïcidale gedachten was als lopen op glad ijs.

[0:09:22] Het mocht eigenlijk geen gespreksonderwerp zijn.

[0:09:25] En als dat het wel was, dan was het hopen dat de situatie niet escaleerde of dat het juist in het doofpad werd gestopt.

[0:09:32] En beide situaties heb ik persoonlijk als bijzonder schadelijk ervaren.

[0:09:37] Het ging weer een periode goed met mij, maar toen ik 19 was, kwamen de gedachten weer terug.

[0:09:42] Ik heb dit keer te lang gewacht met hulp zoeken, want niemand zag hoe het echt met mij ging.

[0:09:47] Maar toen ik uiteindelijk wel hulp zocht, bleek het ineens een stuk lastiger te zijn geworden.

[0:09:52] Wachtlijsten.

[0:09:53] Contra-indicaties.

[0:09:55] Te complex.

[0:09:57] Na een crisisopname van 2,5 maand en 20 maandenwijze crisisdiensten hebben gelopen, waar we afwijzingen aan afwijzing ontvingen, kon ik prest terecht bij een team.

[0:10:06] Niet bij een team dat aan mijn zorgvraag kon voldoen, maar wel een team dat mij een kans wilde geven.

[0:10:12] Enorm dankbaar, maar zo tekenend en pijnlijk tegelijkertijd dat dit de realiteit is.

[0:10:19] Maatwerk, praktisch onmogelijk.

[0:10:21] En de toekomst, ontzettend onzeker.

[0:10:25] Ook in de jaren daarna bleef het rommelen en terugkerend was de zoektocht naar passende behandeling.

[0:10:30] De inzichtelijkheid in de zorg die beschikbaar is voor complexe casussen is beperkt.

[0:10:35] En wat helaas ook terugkerend was, waren de afwijzingen, contra-indicaties en wachtlijsten.

[0:10:42] Al met al gaat het globaal gezien een stuk beter met mij, maar ik ben nog dagelijks op zoek naar punten om het leven draagelijker te maken en de zorg helpt mij hier helaas weinig in.

[0:10:53] Daarnaast blijft de angst altijd bestaan dat het ieder moment weer slechter met mij kan gaan en dat ik opnieuw in een vergelijkbare zorgsituatie beland.

[0:11:02] Wat mijn verhaal duidelijk maakt is dat suicidaliteit geen op zichzelfstaand symptoom is, maar een signaal van pijn, wanhoop, overweldiging en een tekort aan passende ondersteuning.

[0:11:13] Daarom wil ik graag een aantal aanbevelingen doen die volgens mij cruciaal zijn om jongeren zoals ik niet alleen een leven te houden, maar een leefbaar leven te geven.

[0:11:23] Als eerste moeten passende zorg toegankelijker worden.

[0:11:26] Veel jongeren vallen tussen wal en schip omdat ze te complex zouden zijn.

[0:11:30] De zorg moet zich niet richten op eenvoud, maar zich richten op de realiteit.

[0:11:34] Mensen met complexe problemen hebben evenveel recht op zorg en moeten niet standaard geweigerd worden vanwege de contra-indicaties of aanlopen tegen de soms jarenlange wachtlijsten voor deze zorg.

[0:11:45] Daarnaast is het belangrijk dat er expertise is gebundeld worden en dat het inzichtelijk wordt waar een jongere terecht kan voor passende zorg.

[0:11:53] Ook moet maatwerk mogelijk worden voor jongeren die daadwerkelijk buiten alle lijnen van de reguliere zorg vallen, zodat ook deze groep passende zorg kan ontvangen.

[0:12:03] Buiten passende zorg hoort hier ook bij dat het toekomstbeeld voor jongeren stabieler moet worden als het gaat om wonen, financiën, sociale betrokkenheid en prestatiedruk in de breedste zin van het woord.

[0:12:15] Ook de vroegtijdige singulering en zichtbaarheid van de mentale gezondheid onder jongeren kan een grote rol spelen in de preventie van de zelfdoding onder jongeren.

[0:12:24] Tot slot is er behoefte aan een open, niet beoordelende gesprekscultuur binnen de GGZ.

[0:12:30] De professionals dienen getraind te zijn in het voeren van veilige, kalme en respectvolle gesprekken.

[0:12:37] Ook moet suïcidaliteit in de algemeenheid een gespreksonderwerp mogen zijn, ook buiten de GGZ.

[0:12:43] Want praten over suïcidaliteit redt levens, maar zwijgen maakt het gevaarlijk.

[0:12:48] Dank jullie wel.

[0:12:52] Veel dank.

[0:12:54] Dan komen we bij de volgende spreker, dat is mevrouw Pitt.

[0:12:57] Aan u het woord.

[0:13:00] Dank, voorzitter.

[0:13:01] Hallo allemaal.

[0:13:02] Mijn naam is Isabel Pitt.

[0:13:04] Ik ben 26 jaar oud en ik woon op dit moment in Amsterdam.

[0:13:08] Ik heb vijf jaar lang gewoond in Groningen waar ik heb gestudeerd en een hele leuke studententijd heb gehad.

[0:13:15] En aan het eind van die studententijd heb ik een bestuursjaar gedaan bij mijn studentenvereniging.

[0:13:22] En binnen dat bestuursjaar had ik in mijn portefeuille onder andere mentale gezondheid.

[0:13:27] Dit betekent dat ik op beleidsmatig gebied binnen de vereniging bezig ben geweest.

[0:13:31] Ik heb initiatieven en acties opgezet om de bewustwording te verhogen.

[0:13:37] Ook ben ik vertrouwenspersoon geweest.

[0:13:39] Dat betekent dat ik gedurende een jaar met heel veel studenten in gesprek ben geweest over hun mentale gezeldheid.

[0:13:47] En een van de dingen die ik daarbij heb gerealiseerd is hoe ontzettend groot en zorgwekkend dit probleem dan niet is.

[0:13:53] Aan het eind van het jaar ben ik zelf ook mijn eigen bestuursgenootje verloren door suicide.

[0:14:00] Dit heeft een gigantische impact gemaakt op iedereen om haar heen, ook op mezelf.

[0:14:10] Ik ben ontzettend getraumatiseerd en

[0:14:13] Ik heb heel veel last gehad van enorme mentale problemen daardoor ook.

[0:14:18] Ik heb hulp gezocht, hulp gevonden die passend was, therapie gevolgd en het kan nu ook wel zeggen dat het gelukkig een stuk beter met me gaat.

[0:14:29] En een van de dingen die ik heb geleerd de afgelopen jaren door bezig te zijn met dit onderwerp, hetzelfde ervaren hoe het is om iemand te verliezen, maar ook door heel veel in gesprek te zijn met studenten, is dat de aanleiding naar mentale problemen is nooit eigenlijk hetzelfde.

[0:14:45] Iedereen heeft zijn eigen verhaal.

[0:14:47] Maar er is wel een gemene deler en dat is praten.

[0:14:51] En om de functie van praten aan jullie iets duidelijker te maken, wil ik graag mijn metafoor voor het wolkje gebruiken.

[0:15:01] Ik wil graag geloven dat iedereen boven hun een bepaald wolkje heeft hangen en dat wolkje dat kan zich vullen met water en dat wolkje kan zich steeds verder vullen, zodanig ver vullen dat het wel

[0:15:13] vrij zwaar wordt op iemand schouders en zodanig zwaar wordt dat het leven niet altijd meer even draaglijk is.

[0:15:21] Op het moment dat iemand gaat praten gaat dat wolkje regenen en komt er heel veel water uit.

[0:15:28] Het zorgt ervoor dat het wolkje wat leger wordt en dat het druk die mensen op hun schouders voelen een stuk minder zwaar wordt ervaren en misschien zelfs aan het einde een klein zonnetje tevoorschijn komt.

[0:15:44] Ik denk dat er twee pijnpunten zitten in mijn ervaring rondom praten.

[0:15:49] Allereerst het taboe.

[0:15:52] Mensen zijn bang om te praten.

[0:15:54] Mensen schamen zich voor hun mentale gesteldheid en durven geen hulp te zoeken.

[0:15:58] Denken dat ze het allemaal alleen moeten doen.

[0:16:00] Aan de andere kant, op het moment dat ze hulp willen zoeken, durven te zoeken, weten ze niet waar ze dat moeten doen.

[0:16:08] Is de drempel te hoog?

[0:16:09] Wordt het te moeilijk gemaakt?

[0:16:11] Of de hulp die ze krijgen is niet passend.

[0:16:14] En naar mijn mening is dat de reden dat wij hier vandaag zijn.

[0:16:18] Enerzijds om de aandacht op dit onderwerp ontzettend veel meer te vergroten.

[0:16:23] Op het moment dat je hier publiekelijk aandacht aan besteedt wordt het genormaliseerd.

[0:16:27] Het zorgt ervoor dat mensen zich wat minder alleen voelen en hopelijk iets sneller durven te praten.

[0:16:33] Aan de andere kant is het nodig dat de zorg passender en beter wordt.

[0:16:38] Op dit moment zijn er in mijn beleefdheid veel instanties... die gelukkig ook al ontzettend goed bezig zijn met het tackeln van dit onderwerp.

[0:16:46] Maar ze zijn naar mijn mening wat te veel bezig op hun eigen eilandje... en kijken iets te veel binnen hun organisatie.

[0:16:54] Zelf ben ik ervan overtuigd dat samenwerking tussen instanties... voor veel meer verbetering kan zorgen dan het alleen doen.

[0:17:01] Dat is ook wat ik jullie vandaag zou willen meegeven.

[0:17:05] Vergroot de aandacht op dit onderwerp en kijk naar betere, passende zorg.

[0:17:11] Want ik kan je vertellen dat het verliezen van iemand die liever niet meer wil leven dan wel, omzettend zwaar is.

[0:17:19] Laat staan de hoeveelheid mensen die zelf kampen met mentale problemen en suicidale gedachten.

[0:17:26] Dus laten we onze schouders alsjeblieft samen onder dit probleem zetten en hopen op iets meer regenende wolkjes en hopelijk ook iets meer zonnestralen.

[0:17:37] Dank u wel.

[0:17:41] Dank u wel.

[0:17:42] Mooi, in ieder geval een heel persoonlijk verhaal en ook alle emoties mogen er ook zijn.

[0:17:47] Dit voel je daar volledig vrij in.

[0:17:50] Dat hoort ook in deze commissie en ik ga

[0:17:53] Als u het goed vindt, geef ik de Kamerleden gewoon allemaal de gelegenheid om één vraag te stellen.

[0:17:58] En dan kunt u uw vraag ook richten, wat mij betreft.

[0:18:01] U mag ze ook aan meerdere richten, maar dat is aan u zelf.

[0:18:04] En dan kunnen we zo proberen meerdere rondes te doen.

[0:18:07] Mevrouw Seynaert.

[0:18:10] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:18:11] En heel veel dank dat jullie hier zijn vandaag.

[0:18:15] En ik denk dat wij ons er allemaal van bewust zijn dat dat geen makkelijke setting is.

[0:18:19] Voor ons is dit vrij...

[0:18:21] Wij zijn hier wat meer aan gewend, maar jullie natuurlijk helemaal niet.

[0:18:24] En dan helemaal op een onderwerp dat zo persoonlijk jullie raakt.

[0:18:30] Dus heel veel dank en respect daarvoor.

[0:18:34] Ik heb een vraag en ik zou hem willen stellen aan mevrouw Van Hamond, als ik het goed uitspreek.

[0:18:42] Volgens mij zeggen velen van jullie of geven jullie aan van het is niet alleen een zorgvraagstuk, maar het is juist iets wat we als maatschappij veel meer moeten dragen.

[0:18:52] Zou je kunnen aangeven, wat heb je het meest gemist of wat heeft je broertje misschien het meest gemist?

[0:19:00] Wat hij het meest gemist heeft, ben ik van overtuigd, is daarin een stukje aandacht.

[0:19:09] Een stukje er echt zijn.

[0:19:12] Luisteren.

[0:19:14] Het moment dat iemand telkens aangeeft het gaat goed, het gaat goed.

[0:19:19] Ja, dat zou heel mooi zijn, maar we kunnen genoegen nemen met het eerste antwoord dat iemand geeft.

[0:19:25] We kunnen ook wat verder kijken en daarop doorvragen.

[0:19:30] En dat is zowel op school waar iemand natuurlijk de hele dag zo ongeveer zit, maar ook in de andere netwerken eromheen waar jongeren zijn.

[0:19:41] En ik merk dat, ik werk zelf ook op het NPO, dat veel collega's ook een soort niet weten hoe ze moeten handelen op het moment dat het lastig gaat met een jongere.

[0:19:56] Of dan liever het onderwerp uit de weg gaan en denken van, nou ja, dat zul je dan wellicht thuis wel bespreken.

[0:20:04] Omdat, en dan kom ik weer op de klok uit, ook de tijd dringt.

[0:20:09] We moeten weer naar de volgende afspraak, de volgende les.

[0:20:14] En dat is zonde, dat er zo'n gejaagdheid ook is.

[0:20:18] En dat dus het echte gesprek, het diepe gesprek, dat dat mist.

[0:20:23] Dus ik zou echt heel fijn vinden als mensen wat beter weten hoe ze kunnen handelen.

[0:20:28] Welke vragen ze wel kunnen stellen, welke niet.

[0:20:31] Wat daarin helpend is.

[0:20:33] Ja, dankjewel.

[0:20:35] Dank u wel.

[0:20:36] Mevrouw Wendel.

[0:20:39] Ja, voorzitter.

[0:20:39] Ook ik wil starten met het bedanken van de aanwezigen, want wat een dappere mensen.

[0:20:46] Dat wil ik echt gezegd hebben.

[0:20:47] Ik heb zoveel respect voor jullie überhaupt, maar dat jullie hier vandaag jullie verhaal doen, dat maakt impact op mij.

[0:20:55] Dat maakt impact op mijn collega's, denk ik.

[0:20:57] En ik denk echt op iedereen in het hele land.

[0:20:59] En ik denk dat dat van enorme waarde is.

[0:21:01] Dus dat wil ik echt gezegd hebben.

[0:21:05] Mijn vraag is aan mevrouw Pitt, als mede-Groninger, als ik dat zo even mag zeggen.

[0:21:15] Vindicat is volgens mij jouw studentenvereniging.

[0:21:20] Er staat volgens mij onbekend dat zij echt veel investeren in mentale gezondheid, in de verantwoordelijkheid die jullie met elkaar nemen.

[0:21:28] Sorry voorzitter voor mijn lange introductie.

[0:21:31] En volgens mij is dat heel waardevol, omdat juist een studentenvereniging dicht bij jongeren staat en daarin veel impact kan hebben.

[0:21:40] Mevrouw Pitt vertelde ook dat zij zelf vertrouwenspersoon was bij deze vereniging en veel gesprekken heeft gevoerd met vele jongeren die met mentale problemen kampen.

[0:21:50] Mijn vraag daarover is

[0:21:53] dat is supermoedig als jongeren op relatief jonge leeftijd om dat te doen.

[0:21:58] Dus mijn vraag is, wat is de ondersteuning die u daar ook in had en welke ondersteuning zouden wij wellicht kunnen bieden, juist aan bestuurders van studentenverenigingen, aan huisoudsten wellicht, om ervoor te zorgen dat we, nou ja, echt het als een olievlek kunnen uitwrijven, dus om steeds meer jongeren te helpen hierin.

[0:22:20] Ja, dank voor de vraag.

[0:22:23] Ik denk allereerst dat het belangrijk is om te benadrukken dat zorg of een luisterend oor dus in veel meer vormen komt dan men misschien in de eerste instantie wel niet denkt.

[0:22:35] Want ik heb dus ook voor een luisterend oor kunnen bieden aan de leden van mijn studentenvereniging en misschien daar wel personen mee kunnen helpen.

[0:22:47] Gaat u gewoon door.

[0:22:49] Dit is een bel van een andere zaal.

[0:22:54] Ik vind het fijn dat u ook het belang van studentenverenigingen daarin benadrukt.

[0:22:59] Want ik denk dat dat ook een vorm kan zijn voor het mentale gesteldheid voor jongeren toch wat meer op de kaart te brengen.

[0:23:08] Zelf moet ik eerlijk bekennen dat ik ook maar op mijn 22e een bestuursjaar ging doen en met de taak belast, wil ik niet per se zeggen, maar was om vertrouwenspersoon te zijn.

[0:23:22] Hierin had ik eigenlijk

[0:23:24] vrijwel geen idee wat ik ging doen.

[0:23:27] Dus ik heb mij van tevoren ook heel erg voorgenomen dat ik vooral ging inlezen over welke instanties er mogelijk waren waar ik mensen naar kon doorverwijzen, dat ik zelf geen expert was, dus dat ik ook niet de expert zou gaan uithangen en dat ik er vooral zou zijn om het luisterend oor te bieden.

[0:23:42] En ik heb gemerkt dat dat laatste iets was wat zo waardevol was en wat al voor zoveel, ja,

[0:23:51] problemen oplosten eigenlijk in die zin, dat vaak is het enige wat mensen eigenlijk willen is gehoord worden.

[0:23:59] Dat iemand even met je meedenkt, even iemand die aandacht aan je besteedt en je recht in de ogen kijkt.

[0:24:05] En ja, uw vraag daarin is wat is uw steun daarin geweest?

[0:24:10] vind ik moeilijk te beantwoorden.

[0:24:12] Ik heb niet, denk ik, heel veel steun gevoeld, behalve van mijn eigen omgeving en mijn vereniging, mijn voorgangers, die wisten welke schuitje ik terecht zou komen, maar niet van de overheid of instanties.

[0:24:28] Ik heb wel goed contact gehad met instanties die ook bezig zijn met dalenwelzijn onder jongeren op de kaart te brengen en daar heb ik ook veel samen mee gewerkt, maar echt steun, heel eerlijk gezegd, ja.

[0:24:40] denk het eigenlijk niet.

[0:24:42] Terwijl het was ook niet altijd makkelijk voor mij om al die verhalen aan te horen om even kwetsbaar op te stellen.

[0:24:53] Dank u wel.

[0:24:54] Mevrouw Westerveld.

[0:24:56] Ja, veel dank voor jullie persoonlijke en ingrijpende verhalen die ook laten zien wat de impact is van zelf zware gevoelens hebben of iemand je uit je omgeving kennen die uiteindelijk het leven niet meer aankon.

[0:25:07] Ik heb een vraag aan mevrouw van den Broek daarover, want u schetste eigenlijk ook de zoektocht naar goede hulp en de wachtlijsten in de GGZ, hoe je van het kastje naar de muur wordt gestuurd.

[0:25:19] En ik zou mevrouw van den Broek willen vragen om iets meer te vertellen over wat dat nou met mensen doet, want de wachtlijsten in de GGZ die stijgen.

[0:25:26] Ik denk dat ik dat de aanwezigen hier niet hoeven te vertellen, maar die stijgen enorm.

[0:25:30] We weten dat heel veel mensen die juist specialistische hulp nodig hebben, soms maanden op een wachtlijst staan, vaak worden afgewezen.

[0:25:37] Ik denk dat u nog veel beter dan ik weet wat dat doet met iemand, dus misschien kunt u daar iets meer over vertellen.

[0:25:44] Dank je wel.

[0:25:47] Ja, ik denk dat het probleem heel dubbel hierin is.

[0:25:53] Aan de ene kant heb je inderdaad het hele stuk wachtlijsten en daar gewoon heel lang op moeten wachten, maar ik denk dat het nog veel pijnlijker daarin is om keer op keer op keer te horen, we kunnen je niet helpen.

[0:26:09] Want het is al zo'n stap die je zelf moet zetten naar de zorg toe.

[0:26:13] Die stap die is al zo groot, want je hebt het zelf al lang en breed door dat het niet gaat.

[0:26:19] En zeker als je daar nog alleen in bent, dus als je omgeving het ook niet door hebt, je bent al zo'n grote last in je eentje aan het dragen en de dagen zijn zo...

[0:26:32] zwaar en wat ik ook zei in mijn verhaal, ieder uur leek er één teveel te zijn.

[0:26:39] Op het moment dat je dan eindelijk alle moed bij elkaar hebt geschraapt om wel die stap, nou ja, in 9 van de 10 keer zal het naar de huisarts zijn, gezet te hebben en je dan gewoon

[0:26:53] moet wachten, te horen krijgt, we kunnen je niet helpen, weer moet wachten, weer te horen krijgt dat je te complex bent, dan ga je ook zo ontzettend aan jezelf twijfelen en je krijgt een soort kettingreactie dat je alleen maar dieper nog zakt.

[0:27:14] En je gaat dan juist ook denken van joh, ben ik het wel waard of ben ik inderdaad te complex?

[0:27:20] Ben ik überhaupt wel te helpen?

[0:27:24] Dus ik denk dat dat echt een kettingreactie geeft en daarbij ook het stuk juist ook passende hulp, niet alle hulp is.

[0:27:38] Ja, dat klinkt misschien heel hard, maar niet alle hulp is wenselijk.

[0:27:43] Ja, dat weet ik vanuit mezelf ook.

[0:27:46] Ik loop al drie jaar bij een team dat niet passend voor mij is.

[0:27:51] Maar er is niks anders.

[0:27:53] En dat is een heel pijnlijk besef.

[0:28:00] Dank u wel, mevrouw Wiersma.

[0:28:04] Ja, dank voorzitter.

[0:28:05] En ja, ik wil ook beginnen met te zeggen dat ik het ook heel moedig vind dat jullie hier zo dit verhaal komen doen.

[0:28:12] Het is ook kwetsbaar.

[0:28:13] Het is een ingewikkeld onderwerp.

[0:28:15] En wat ik eigenlijk als gemene deler uit jullie verhalen hoor, is dat er gewoon onvoldoende over gesproken wordt.

[0:28:21] Eigenlijk dat er toch nog te veel verstopt zit.

[0:28:24] Al doen we alsof tegenwoordig geen taboes meer bestaan.

[0:28:27] En dat vind ik oprecht indrukwekkend.

[0:28:31] En ik heb wel een aantal vragen.

[0:28:32] Ik zou jullie allemaal wel vragen willen stellen, maar ik zal beginnen bij de heer Moons, die vertelde over zijn zoektocht ook naar hulp en de juiste instantie.

[0:28:44] En wat maakte nou dat uiteindelijk was het een semestercoach waar u terecht kon?

[0:28:52] En ik denk dat het al heel knap is dat je zelf op zoek gaat naar waar je dit verhaal kwijt kunt.

[0:28:57] Wat maakte het dat dat toegankelijk was en wat denk je dat er voor nodig is om ervoor te zorgen dat ook andere jongeren zo'n stap kunnen zetten of dat weten te vinden?

[0:29:11] Daar zou ik graag iets van horen.

[0:29:15] Ja, de reden dat ik voor mijn semestercoach uiteindelijk gekozen heb, heeft denk ik twee redenen.

[0:29:21] De ene kant was, ik ben natuurlijk heel veel op internet gaan zoeken in welke instanties zijn er, waar kun je bij terecht.

[0:29:27] En iedere keer als ik dan op de website van een bepaalde instantie was, dan was het idee van, maar bij mij is het zo erg niet, morgen dan fix ik het wel even.

[0:29:35] En dan kan ik verder en dan wenk ik er vanaf.

[0:29:36] Maar keer op keer lukte dat niet.

[0:29:38] Dus dat was de ene kant, dat ik gewoon niet zo goed wist

[0:29:41] waar ik terecht kom met mijn probleem.

[0:29:43] En de andere kant was dat mijn semestercoach, dat was een docent die ik op dat moment al zeker een jaar kende.

[0:29:52] En daar had ik een hele goede band mee en dat gaf mij vertrouwen om het bij hem neer te kunnen leggen.

[0:29:59] Dat vertrouwen er was en de drempel daardoor lager was om die stap te kunnen zetten.

[0:30:07] Ik denk dat het heel belangrijk is dat je laagdrempelig ergens terecht kan bij iemand waar je vertrouwen hebt om het neer te brengen.

[0:30:14] Het is best wel een heftig iets, zeker om de eerste keer te vertellen.

[0:30:20] Ja, dat, denk ik.

[0:30:24] Dank u wel.

[0:30:25] Mevrouw Tijmstra.

[0:30:26] Dank u wel, voorzitter.

[0:30:28] Ik wil jullie ontzettend bedanken om hier het persoonlijk verhaal te delen en ons ook te helpen om te kijken hoe we dit als samenleving beter kunnen doen.

[0:30:37] Praten helpt.

[0:30:38] Dat is voor mij ook de rode lijn die ik bij jullie allemaal terug hoor, maar ik hoor volgens mij ook in alle vierde verhalen een stukje van rol of een plek voor het onderwijs.

[0:30:47] En ik dacht misschien...

[0:30:49] Kunnen jullie daar kort op reageren?

[0:30:51] Hoe zien jullie die rol van het onderwijs?

[0:30:53] Is dat het moment?

[0:30:54] Of kan je als samenleving dat gesprek nog eerder openen misschien, of op een andere plek?

[0:30:59] Daar ben ik een beetje naar op zoek.

[0:31:06] Kun je net eerder voeren het gesprek.

[0:31:09] Ik denk ook dat het heel bepalend is.

[0:31:11] Waar kom je vandaan?

[0:31:13] Hoe is het binnen jouw gezin?

[0:31:14] Wordt daar inderdaad gesproken over hoe je je voelt?

[0:31:18] Wat je bezighoudt?

[0:31:19] Is dat daar normaal?

[0:31:20] En onderwijs, ja, ik werk er zelf in en wat ik net aangaf, ik zie dat heel veel collega's handelingsverlegen zijn.

[0:31:31] Wel willen, want ja, als ik voor mezelf spreek, ik werk in het onderwijs juist omdat ik de jongeren wil helpen.

[0:31:38] En dan zou ik het echt heel fijn vinden als er ook inderdaad gelegenheid is om af en toe wat dieper het gesprek te voeren.

[0:31:48] Nee, ik ben geen dokter of medisch specialist die daar verder iets mee kan, maar net als de rest van de sprekers ben ik ervan overtuigd dat als je praat dat je deelt en dan raak je een stukje kwijt.

[0:32:05] En ik heb ooit één keer op school de situatie gehad dat een dame met een blauw oog binnenkwam.

[0:32:12] Nou, dat is best dapper als jij naar school komt met een blauw oog, terwijl je aan de andere kant ook regelmatig verzuimt.

[0:32:19] Dat zegt toch iets over, ik voel me hier wel veilig, ik durf hier naartoe te komen.

[0:32:25] En de collega die op dat moment les aan haar gaf, wist niet zo goed wat hij ermee moest doen, want die zat met een volle klas en een student met een blauw oog.

[0:32:34] De student gaf de dag daarna aan, want er is toen melding gemaakt en toen is er een zorgcoördinator mee in gesprek gegaan.

[0:32:43] En zij gaf aan van, ik vond dat zo enorm rot, want ik kom naar school en ik had gehoopt dat iemand

[0:32:51] mij even apart zou nemen en het zou zien en iets met mij zou bespreken.

[0:32:57] En dat vind ik wel echt een voorbeeld.

[0:32:59] Dat doet zeer als een meisje dat hoort zeggen, die denkt van hier word ik wel gezien, gehoord, hier krijg ik wel de aandacht.

[0:33:08] En dat wordt dan genegeerd.

[0:33:10] En de collega kan er ook niks aan doen, want hij wist oprecht niet wat hij moest doen.

[0:33:15] Maar laten we dat met elkaar wel leren.

[0:33:18] Hoe doe je dat dan?

[0:33:21] Als je heel veel voorbeelden met elkaar deelt...

[0:33:24] en het daarover hebt, veel bewustwordingscampagnes, maar ook thuis en om je heen.

[0:33:30] Als wij met z'n allen die hier zitten al het voorbeeld geven, dan kunnen we al hopelijk als een olievlek dat verspreiden en het normaal maken.

[0:33:40] Ja, dank je wel.

[0:33:42] Ja, duidelijk.

[0:33:45] Mevrouw... Ja, u... Isabel... Sorry, mevrouw Pitt wil nog aanvullen.

[0:33:51] Om hier inderdaad op aan te vullen.

[0:33:53] Ik denk dat het onderwijs zeker een plek kan zijn die dit onderwerp toch wel kan aanvullen of verbeteren.

[0:34:04] inderdaad op een moment dat je bewustwording vergroot en het onderwerp uit het taboe haalt ook binnen het onderwijs en bij wijze van spreken vanuit de overheid ook meer begeleiding gaat bieden binnen overheidsinstellingen hoe zij mentale welzijn en praten en hulp bieden op de kaart kunnen brengen dat je heel veel kan

[0:34:27] veranderen, ook omdat ik denk dat de toegang naar hulp is iets heel ingewikkelds.

[0:34:32] Hele lange wachtrijen en nou, we hebben het eigenlijk allemaal gehoord.

[0:34:36] En dat laagdrempelige gesprek, wat vaak wel heel erg gewenst is, maar wat dus niet kan of wat mensen niet lukt om dat te krijgen, kan binnen het onderwijs natuurlijk relatief makkelijk worden verzorgd.

[0:34:49] Dus ik denk dat daar zeker heel veel mogelijkheden zitten.

[0:34:55] Dank u wel.

[0:34:57] Vanaf een meter.

[0:34:59] Dank u wel.

[0:35:00] Allereerst in navolging natuurlijk van al mijn collega's, hartstikke bedankt voor jullie moedige verhaal.

[0:35:09] Ik ga eerlijk zijn, emotioneerde mij ook een beetje.

[0:35:13] Isabel hoor ik net, mooie naam.

[0:35:17] Ik heb een iets andere vraag, want inderdaad het is gewoon nog een taboe.

[0:35:23] Niet alleen op school, het is overal nog een taboe en ook vaak in huizen.

[0:35:27] Ik hoor wel van studentenverenigingen, scholen, maar hoe zit het ook met de families, met de ouders?

[0:35:35] En hoe is dat gegaan?

[0:35:36] Kunnen die ook nog ergens terecht?

[0:35:39] Heb je daar het gesprek eerst mee gehad, geprobeerd?

[0:35:44] Of hebben die voor je misschien geprobeerd, zeg maar, het gesprek aan te gaan, ook op een school?

[0:35:50] Want dat vraag ik me eigenlijk ook af.

[0:35:52] Want ik weet wel, ik heb een kennis van dichtbij.

[0:35:55] En die hoorde pas heel laat dat zijn dochter, dus dat ze problematiek had, omdat dat dus op school in de vertrouwde omgeving werd besproken.

[0:36:07] Want het was middelbaar school en dan is het de vertrouwensconnectie.

[0:36:11] Terwijl die vader, die werd daar helemaal buiten gehouden.

[0:36:14] En daarna zei hij natuurlijk, had ik het maar geweten, dan had ik misschien al heel veel meer dingen kunnen doen.

[0:36:19] Dus ik vraag me een beetje af in de ervaring van jullie, hoe je dat ziet en wat daar misschien verbeterd in kan worden.

[0:36:30] Het maakt niet uit wie z'n groep bevoelt, hoor ik.

[0:36:34] Neem ons.

[0:36:36] Families zijn eigenlijk ook heel belangrijk, maar dat kan ook weer tegenovergesteld werken.

[0:36:43] Want soms zijn families ook juist het probleem van de mentale problemen van een jongere.

[0:36:50] En anders is het juist geen goed idee om

[0:36:53] Ouders daarbij te betrekken.

[0:36:55] Nou is het voor mij, ik vond het heel lastig om daar thuis over te praten, omdat mam destijds, die was ziek, die had kanker en die had in dat opzicht al genoeg aan haar hoofd en ik wilde hen daar ook niet nog mee lastigvallen.

[0:37:06] Achteraf gezien had ik dat gewoon moeten doen en er was daar echt wel de ruimte voor geweest.

[0:37:10] Op dat moment voelde ik me zo'n last dat ik dat niet durfde, dus dat maakt het ook extra lastig.

[0:37:18] Maar ik denk dat dat per geval verschilt had of het wel of niet een passende iets is, of het wel of niet werkt.

[0:37:33] Wil iemand nog?

[0:37:33] Ja, Trapit.

[0:37:37] Ik denk dus dat daarom verscheidenheid aan aanbod van hulp nogmaals dus zo belangrijk is.

[0:37:44] Want zoals ik ook al eerder zei,

[0:37:47] Het persoonlijk verhaal is anders en elke aanleiding tot mentale problemen is anders.

[0:37:50] Dus de focus moet zeker niet op één bepaalde vorm van hulp worden gelegd.

[0:38:01] Dan gaan we naar een volgende ronde.

[0:38:04] Ik begin gewoon weer hier.

[0:38:05] Mevrouw Sijnhaven.

[0:38:07] Dank u wel, voorzitter.

[0:38:09] Ik heb een vraag aan mevrouw Van den Broek.

[0:38:12] Want het raakte me toen je net zei van keer op keer horen, we kunnen je niet helpen, is misschien nog pijnlijker dan de wachtlijst zelf, want je gaat ook aan jezelf twijfelen.

[0:38:19] Ben ik te complex?

[0:38:21] Ben ik überhaupt te helpen?

[0:38:22] En je eindigde met, en dat gaf je ook al in je inbring aan, van nu zit ik eigenlijk al een aantal jaar op een plek die niet de passende hulp biedt.

[0:38:30] Kan je ons even meenemen naar wat dat met je doet?

[0:38:33] Dat lijkt me ook heel ingewikkeld.

[0:38:37] Ik zal een poging doen.

[0:38:43] Lastig.

[0:38:47] Ik denk dat het heel erg fijn is dat je gehoord wordt, laat ik dat vooropstellen.

[0:38:54] Ik weet dat ik bevoorrecht ben, dat ik wel in ieder geval ergens hulp krijg en tegelijkertijd

[0:39:05] loop ik binnen dit team ook keer op keer tegen de muur aan.

[0:39:09] Keer op keer loop ik tegen de grenzen van het kunnen van het team aan.

[0:39:16] Ze gebruiken niet letterlijk de woorden dat ik te complex ben richting mij, maar alles spreekt dat dat wel zo is.

[0:39:26] En keer op keer komt het gespreksonderwerp, we moeten op zoek naar iets anders, maar er is dus eigenlijk niks, weer terug.

[0:39:35] En ik merk aan mezelf heel erg dat er daardoor ook bijna geen ruimte is voor...

[0:39:45] wel wat er speelt en wat er is op dit moment.

[0:39:50] Omdat ik zelf ook heel voorzichtig word met wat ik deel en wat ik niet deel.

[0:39:56] Omdat ik juist ook weer bang ben om te horen dat ik te complex ben.

[0:40:03] Dus ik denk dat je daarin eigenlijk dezelfde kettingreactie krijgt.

[0:40:09] Ja, ik heb hulp.

[0:40:10] Ja, ik heb een plek waar ik in theorie mijn verhaal kwijt zou kunnen.

[0:40:14] Maar uiteindelijk is dat niet het resultaat wat ik nu heb.

[0:40:18] Want ik word juist steeds meer in mezelf gekeerd.

[0:40:25] Dus misschien... Ja, heel hard om te zeggen, maar misschien is het dus zelfs wel tegenovergestelde van wat eigenlijk de bedoeling is van het geheel.

[0:40:41] Vraag en lood.

[0:40:44] Meerdere sprekers hadden het er volgens mij over, maar in ieder geval mevrouw van den Broek sprak vrij uitgebreid over vroegtijdige signalering en het belang daarvan, eigenlijk steeds.

[0:40:57] Dus ik ben benieuwd naar mevrouw van den Broek, maar misschien dat andere sprekers er ook iets over kunnen zeggen.

[0:41:02] Wat zouden jullie hopen dat wij morgen doen, of in ieder geval waar we morgen mee starten, om ervoor te zorgen dat we vroeg signalering verbeteren?

[0:41:10] Wat is daar wat jullie betreft voor nodig?

[0:41:20] Ik denk dat de algemene zichtbaarheid hierin een hele grote rol kan spelen.

[0:41:32] Ja, het klinkt zo cliché, maar laat het een onderwerp zijn, standaard in curricula op scholen.

[0:41:39] Begin daar vroeg mee.

[0:41:40] Zeg niet, oh, dat doen we een keer als mensen zestien zijn.

[0:41:43] Nee, ik was tien.

[0:41:46] Ik was een kind en toch was dit wat er gebeurde.

[0:41:50] En tuurlijk moet je dan niet bij een groep zeven of zo gaan zitten van, hé, dit is suicidaliteit.

[0:41:56] Maar ik denk wel, als je ermee opgevoedt,

[0:41:59] wordt, als je het dan niet vanuit huis meekrijgt, krijg je het dan in ieder geval op een andere manier mee.

[0:42:07] Dat het er mag zijn, dat mentale gezondheid er mag zijn, dat het een gespreksonderwerp mag zijn.

[0:42:15] En ik denk dat je dan dus niet zozeer de externe gatekeeper-situatie krijgt, maar als het in de algemeenheid een gespreksonderwerp mag zijn, is het natuurlijk ook veel makkelijker om eerder daar een gesprek met bijvoorbeeld naasten, in de breedste zin van het woord, over aan te gaan.

[0:42:36] En ik denk dat je dan hetzelfde bereikt.

[0:42:42] Mevrouw Westerveld.

[0:42:45] Zeker, u mag aanvullen, absoluut.

[0:42:47] Daar wil ik graag nog aan toevoegen dat het ook heel belangrijk is dat docenten, maar ook trainers op sportclubs of andere jeugdverenigingen weten waar ze terecht kunnen als ze signaleren dat een jongere of misschien zelfs een kind nog niet goed in zijn vel zit.

[0:43:06] Goede aanvulling, ja.

[0:43:09] Mevrouw Westveld.

[0:43:12] Ja, om verschillende redenen die jullie ook noemen, heeft ook de Tweede Kamer afgelopen jaar zelf het initiatief genomen om een wet te schrijven waar een heel aantal van deze partijen ook onder staat.

[0:43:22] In die wet vragen we eigenlijk ook aan de gemeente om meer te doen aan het preventiebeleid.

[0:43:27] Jullie noemden allemaal ook de rol van de scholen.

[0:43:30] Daarover heb ik een vraag aan mevrouw Van Hamond, die werkt zelf in het onderwijs.

[0:43:33] Hartstikke mooi om te horen waar die draai vandaan komt.

[0:43:37] Nou is het natuurlijk wel zo en ik ben ook lang onderwijswoordvoerder geweest, maar heb ook daarvoor zelf bij de onderwijsvakbond gewerkt.

[0:43:46] Nou weten we natuurlijk ook wel dat niet iedere docent of iedereen die op school werkt dat kan.

[0:43:51] Dat mensen soms ook het onderwijs echt ingaan om de passie voor hun vak over te brengen.

[0:43:57] En denken nou ik ben gewoon niet geschikt om moeilijke gesprekken met leerlingen aan te gaan.

[0:44:00] Dus mijn vraag zou dan zijn,

[0:44:01] Hoe zorgen we er dan voor dat op scholen en andere onderwijsinstellingen dit echt op de juiste manier gebeurt?

[0:44:10] Dat begint bij vragen ook aan de docenten zelf, hoe ze daarnaar kijken en of ze een dergelijke rol, dat klinkt een beetje gek, of ze dat prettig vinden.

[0:44:23] En ik denk ook wat meneer Moons zegt, je merkt echt wel of je een bepaalde band met een student krijgt.

[0:44:33] En dat zie ik bij al mijn collega's wel gebeuren, dat er toch een bepaalde vertrouwensrelatie ontstaat.

[0:44:40] En vanuit daar kun je natuurlijk wel als de student iets vertelt, de jongere iets vertelt, kun je voor kiezen tot waar ga je en tot waar niet.

[0:44:54] Maar wel op zo'n manier dat de student zich wel gehoord voelt en ook weet van, nou er is iemand voor mij en ook de docent weet waar ik nu terecht kan en die gaat zijn best voor mij doen.

[0:45:05] Dus ik wil zeggen, als je het zelf niet wil of niet kan, dan is het wel belangrijk dat je weet wie wel en waar wel.

[0:45:15] Want iemand zet niet zomaar die stap.

[0:45:18] Dus laten we vooral ervoor zorgen dat dat ook dan heel duidelijk wordt bij iedereen.

[0:45:26] Ja, wat ik toch ook wel zou willen zeggen, en als ik het zelf zou mogen specificeren op universiteiten, is denk ik het contact tussen docenten en leerlingen niet per se heel intensief.

[0:45:41] En wat ik wel zelf persoonlijk heb ervaren, is dat die studenten vaak wel veel

[0:45:50] connectie zoeken bij medestudenten waardoor ze zich dus aansluiten bij een vereniging.

[0:45:55] Er zijn ontzettend veel studentenverenigingen en studieverenigingen binnen zo'n universiteit die denk ik ook heel erg kunnen bijdragen aan de mentale gezeldheid van studenten en ook om terug te komen op de ondersteuning die

[0:46:11] verenigingen eigenlijk krijgen, is op dit moment denk ik nog te weinig.

[0:46:16] Maar dat is ook iets wat vanuit het onderwijs natuurlijk ook zou kunnen worden gestimuleerd, dat er vanuit de universiteiten toch meer aandacht wordt besteed aan het belang van verenigingen en in mate dat zij kunnen bijdragen aan dit probleem.

[0:46:38] Ja, ik denk dat eigenlijk de laatste opmerking van mevrouw Pitt de vraag beantwoord die ik haar had willen stellen, want ik wil eigenlijk nog beginnen met dat ik uit haar verhaal, die best wel indrukwekkend is,

[0:46:53] het beeld krijgt dat zij met een enorme verantwoordelijkheid eigenlijk belast werd en dat eigenlijk de ondersteuning daarachter dat dat ontbrak, waaronder ook een klankboord voor als je al die verhalen van je medestudenten hoort.

[0:47:13] Mijn vraag aan haar was wat heb je nodig van de universiteit

[0:47:20] om niet alleen dingen te kunnen signaleren, want dat is iets wat je doet met je medestudenten, maar uiteindelijk dat er ook daarna gehandeld wordt.

[0:47:28] Maar volgens mij, in de beantwoording van de vraag van zojuist, is dat min of meer naar buiten gekomen.

[0:47:33] Maar misschien zou mevrouw Pitt dat nog iets helderder, of ja, uitgebreider uiteen kunnen zetten.

[0:47:43] Als ik kijk naar mijn eigen situatie, een beetje ironisch misschien, maar een luisterend oor.

[0:47:50] Op het moment dat er vanuit de universiteit iemand is die aan het begin van mijn jaar naar mij toe was gekomen en had gezegd...

[0:47:58] Ik begrijp de rol die je gaat vervullen en ik ben er altijd als je je ei kwijt wil.

[0:48:03] Je hebt nog steeds een soort beroepsgeheim, maar toch kan je praten over wat het met je doet.

[0:48:10] We hebben dan wel trainingen vanuit de universiteit, maar die werden ook niet met zodanig veel aandacht.

[0:48:18] passie gegeven dat we daar echt daadwerkelijk baat bij hadden.

[0:48:22] En dat was ook wel breder dan mentaal welzijn of vertrouwenspersoon zijn trouwens.

[0:48:27] Dus ik denk dat er op het moment dat je toch een soort van mentor toegewezen krijgt die er ook langer zit.

[0:48:33] Dus ik denk ook iemand, want een bestuur van een vereniging verwisselt toch elk jaar.

[0:48:37] Iemand die er langer zit, dus goed begrijpt in wat voor positie die persoon zit.

[0:48:42] En die puur en alleen een luisterend oor biedt.

[0:48:44] Ik denk dat je zelf niet heel erg te wachten op iemand die de vinger joch gaat wijzen of jou gaat vertellen hoe je het moet doen.

[0:48:49] Want je moet denk ik je eigen idee daarvan krijgen, van je eigen aanpak.

[0:48:53] Maar ja, toch iemand die wat volwassener is dan ik me op dat moment toen voelde, was geen overbodige luxe geweest, denk ik.

[0:49:08] Ja, mooi.

[0:49:12] Mevrouw Tijmstra.

[0:49:13] Dank u wel.

[0:49:14] Jullie gaven ook aan dat het heel belangrijk is om het taboe te doorbreken, om te praten over mentale gezondheid in de hele samenleving.

[0:49:22] En ik vroeg me af, er zijn natuurlijk een aantal publiekscampagnes van 113 in ieder geval, hoe kijken jullie naar dat soort middelen?

[0:49:32] Liggen daar nog kansen om dingen anders te doen of beter te doen?

[0:49:39] Als je naar de campagne van 113 kijkt, die gaat op dit moment over een klas aan zelfdodingen per maand.

[0:49:50] Ik zou het heel mooi vinden als er ook campagnes komen waarin een bepaald

[0:49:57] voorbeeld wordt gegeven.

[0:49:59] Dat mensen bij wijze van, als we het over doelgroep jongeren hebben, in hele korte video's gewoon zelf iets uitspreken.

[0:50:09] Van ik heb dit en dit zo en zo aangepakt.

[0:50:12] Ik voelde me toen echt in de bewoording van de jeugd.

[0:50:16] Aansluiten op je doelgroep, in de taal van de doelgroep.

[0:50:19] snelheid daarin, want dat vinden ze over het algemeen heel erg prettig.

[0:50:26] En dan campagnes.

[0:50:27] Ja, tv kan.

[0:50:29] Die van mij kijken nauwelijks tv, maar op de socials, de TikToks.

[0:50:35] Laat andere jongeren ook gewoon het praten over hoe je je voelt en alles heel normaal maken.

[0:50:43] Geef de voorbeelden daarin.

[0:50:46] En dan denk ik dat het net als de invloed die social media ook kan hebben, van we moeten allemaal slank zijn en dit en dat voldoen, dan hoop ik eigenlijk dat het voorbeeld van we kunnen gewoon van alles praten, dat dat ook op die manier overgenomen wordt.

[0:51:06] Ja.

[0:51:09] Mevrouw Vermetelen.

[0:51:13] Ja, dank u voorzitter.

[0:51:14] Eigenlijk had ik een beetje een soortgelijke vraag als mevrouw Tijmstra.

[0:51:18] Maar de vraag was eigenlijk een beetje welke verandering in houding of in taal of in benadering van volwassenen zou zeg maar die jongeren meer helpen om wel te praten.

[0:51:31] En misschien dat een van de jongeren die dit heeft meegemaakt.

[0:51:35] Is er een concreet moment bijvoorbeeld geweest dat je met iemand in gesprek was maar dat je dacht nee nou haak ik af.

[0:51:41] En als het zo is, of misschien heb je maar met één iemand gesproken en die heeft je goed geholpen, maar misschien ook wel met iemand het geprobeerd en dat je dan toch terug trok, dat je dacht, nou stop ik met het gesprek en dat je dan eigenlijk ermee blijft lopen.

[0:51:54] Dus wat kan daar nog misschien in veranderd worden?

[0:52:04] U mag elkaar ook aanvullen.

[0:52:08] Wat ik ook al in mijn eigen verhaal deels heb laten terugkomen natuurlijk, is dat ik heel erg heb ervaren dat er of paniek ontstaat, of dat het in het doof wordt wat gestopt.

[0:52:24] En beide opties zijn niet best.

[0:52:29] Ik begrijp de paniek, want ik denk dat ik dat persoonlijk zelf nog zou hebben als iemand met zo'n verhaal naar mij toe komt.

[0:52:37] Maar ik denk juist dat dan de rust bewaren en toch dat open gesprek gaan voeren.

[0:52:46] heel belangrijk is.

[0:52:48] En dat heb je de andere kant op natuurlijk ook.

[0:52:51] Want als iemand zo'n boodschap bij je neerlegt en je er dan voor kiest om het of op dat moment te negeren of er bijvoorbeeld ook later niet meer op terug te komen, je kan er ook prima op terugkomen later.

[0:53:07] Als dat niet het moment is of het op dat moment met jezelf bijvoorbeeld even niet lukt,

[0:53:16] Maar kom er dan op terug en laat het niet als een soort los eindje bestaan.

[0:53:32] Oké.

[0:53:32] Zijn er nog echt vragen die nog... En anders kijk ik ook naar onze gasten.

[0:53:39] Ik sluit me aan bij alle woorden die gaat om respect dat u hier aanwezig bent, dat u dit verhaal deelt.

[0:53:45] ook iets wat heel persoonlijk is met ons deelt en de Kamerleden gelegenheid geeft om daarop door te vragen.

[0:53:52] Zijn er nog dingen waarvan u zegt, hé, dat heb ik eigenlijk gemist, dat wil ik nog meegeven aan de Kamer, of punten die niet aan de orde zijn geweest, dan is die ruimte er nu wellicht.

[0:54:01] Is er nog een ander punt waarvan u zegt, hé, dat geef ik graag mee en anders wil ik dit blok

[0:54:09] Ja?

[0:54:10] Nee, graag.

[0:54:11] Gaat uw gang.

[0:54:14] Nou ja, ik weet vanuit 113 dat die op dit moment middelen verzamelen om grootschalig onderzoek te doen bij nabestaanden over wat ging er vooraf aan de suïcide.

[0:54:29] Ze willen daar zoveel mogelijk data op halen en ook kijken naar wat zijn patronen en risicofactoren waar we iets

[0:54:39] waar we invloed op hebben, zodat we die laatste stap voorkomen.

[0:54:45] En ik weet niet hoe dat allemaal werkt met de potjes en dergelijke.

[0:54:50] Ik weet dat ze er nu geld voor ophalen, voor dat onderzoek.

[0:54:54] En ik zou zeggen gezien de ernst van de situatie en ook het aantal zelfdodingen onder jongeren, laten we met z'n allen ervoor zorgen dat dat onderzoek mogelijk wordt en dat we daar...

[0:55:08] impact opmaken.

[0:55:10] Dus die wilde ik nog meegeven.

[0:55:14] Ja, mevrouw Pitt nog, zeker.

[0:55:17] Ja, ik zou jullie ook graag willen bedanken.

[0:55:19] Ik denk dat het voor ons ook heel waardevol is... dat jullie voor ons zitten en ook naar ons verhaal luisteren.

[0:55:26] Dus dat is naar mijn mening ook al een stap in de goede richting.

[0:55:31] En ik denk dat luisteren hier heel goed is... maar ik zou toch ook heel graag een op-op willen doen om te doen.

[0:55:39] Want ik denk dat jullie echt het verschil kunnen maken... en dat verschil is echt wel heel hard nodig.

[0:55:46] Dus dank.

[0:55:46] Mooi en ook mooie laatste woorden, daar kan ik niks op aanvullen, behalve u nogmaals bedanken en dan gaan wij straks naar het volgende blok, dat is het blok wetenschap.

[0:55:55] Ik schors vijf minuten om die wissel mogelijk te maken.

[0:55:59] Nogmaals dank en tot zo.

[0:56:00] Vijf minuten schorsing.

[1:01:54] Is het weer akkoord?

[1:02:20] Oké, check.

[1:02:21] Dank.

[1:02:23] Ook weer dank voor de onmisbare ondersteuning.

[1:02:25] De technische hiccup is verholpen.

[1:02:31] Maar dat heeft geen invloed gehad op de vorige ronde.

[1:02:33] Dat is allemaal uitgezonden, zeg ik even.

[1:02:35] Gewoon tegen iedereen die het nog wil terugkijken wellicht.

[1:02:40] Dank.

[1:02:40] We zijn aangekomen bij het volgende blok.

[1:02:43] Onder de noemer wetenschap.

[1:02:45] Daarvoor hebben wij drie gasten.

[1:02:48] Dat zijn... Even kijken of ik het op een goede volgorde heb.

[1:02:51] Renske Gillissen.

[1:02:53] Als ik het niet goed uitspreek moet ik het gewoon zeggen.

[1:02:56] Daarna komt Loes Keijsers en Daan Kremers.

[1:03:01] En in de volgorde geef ik u zo het woord.

[1:03:05] Ik heb net al in de eerste ronde aangegeven welke Kamerleden hier aanwezig zijn.

[1:03:10] We doen eigenlijk gewoon dezelfde volgorde hanteren.

[1:03:13] Dus ik begin met mevrouw Gillissen.

[1:03:15] Aan u het woord.

[1:03:18] Dank u wel.

[1:03:20] Geachte commissieleden, als hoogleraar suicidepreventie en afdelingshoofd onderzoek bij 1 in 3 deel ik graag mijn advies, opgesteld samen met 1 in 3.

[1:03:31] Over een onderwerp dat ons allen raakt, de toenemende suicidecijfers onder jongeren.

[1:03:36] De cijfers zijn alarmerend.

[1:03:39] De commissie actuele Nederlandse suicideregistratie signaleert een toename van zelfdodingen onder jongeren van 22% in de afgelopen 10 jaar.

[1:03:48] De stijgende aantallen suïcide pogingen zijn nog meer alarmerend.

[1:03:53] Veiligheid NL constateert een toename in 10 jaar tijd onder jonge vrouwen van 73 procent.

[1:04:01] De vraag waar Nederland voor staat is dus A hoe dit komt en B hoe zorgen we dat we gaan doen wat werkt.

[1:04:11] Om het aantal zelfdodingen en pogingen onder jongeren te verminderen, is er veel nodig.

[1:04:15] En dan onderschrijf ik de position papers en ook de indrukwekkende verhalen van zojuist.

[1:04:22] Suicidepreventie is een gedeelde verantwoordelijkheid die aandacht vereist in alle beleidsdomeinen.

[1:04:28] En daar hebben we vele actoren bij nodig en daarmee ook alle ministeries.

[1:04:34] Voor de korte termijn, want ik kan kiezen uit wel twintig dingen die we zouden moeten doen, maar voor de korte termijn adviseer ik om de volgende drie concrete acties met voorrang op te laten pakken.

[1:04:45] Ten eerste versterk aanpakken in het onderwijs.

[1:04:50] Onderwijsaanstellingen zijn cruciale plaatsen voor preventie.

[1:04:53] Vooral omdat dit de plekken zijn waar we alle jongeren kunnen bereiken.

[1:04:57] Het landelijk opschalen van schoolprogramma's die de weerbaarheid, mentale en sociale gezondheid van alle leerlingen vergroten en de drempel om hulp te zoeken verlagen, zoals STORM, is essentieel.

[1:05:10] Mentale gezondheidsbevordering is suicidepreventie voor de toekomst.

[1:05:16] Gecombineerd met getrainde schoolpsychologen, mentoren en andere vertrouwenspersonen die weten hoe het gesprek te voeren met een leerling of student, maak je het ook suicidepreventie van vandaag.

[1:05:27] Jongeren die we bovenal goed in het vizier moeten houden zijn studenten die veelvuldig absent zijn en dreigen uit te vallen.

[1:05:35] Of jongeren die minder goed de aansluiting vinden met leeftijdsgenoten.

[1:05:38] Dit zijn hoge risicogroepen.

[1:05:41] Onderzoek van 1 in 3 onder nabestaanden, de psychosociale autopsie, toont bovendien aan dat meisjes wel communiceren met elkaar, maar elkaar ook verder de put in kunnen praten.

[1:05:53] Dit co-rumineren, wat zowel op sociale media als in en buiten de klas plaatsvindt, verdient speciale aandacht hoe we dit kunnen doorbreken.

[1:06:03] Als tweede roep ik u graag op om de toegang tot laagdrempelige zorg te verbeteren.

[1:06:10] Jongeren met suïcidale gedachten geven zelf aan, zoals ook zojuist, dat ze vooral serieus genomen wilden worden.

[1:06:17] Ze willen gehoord worden en hebben grote behoefte aan verbinding en laagdrempelige manieren om over mentale problemen en suïcidaliteit te kunnen praten.

[1:06:25] Jongeren kunnen uiteraard bij 1 in 3 terecht, maar er is meer nodig.

[1:06:29] Op elke school, studie of werkplek zou er dan ook een contactpersoon moeten zijn die voor jongeren vertrouwd en veilig voelt, waar ze zonder wachtlijst of officieel intakegesprek gewoon binnen kunnen lopen om op een informele manier te praten over hoe het gaat.

[1:06:46] Wat ik helemaal niet uit te leggen vind is dat suizaliteit vaak een exclusiekriterium voor zorg blijkt.

[1:06:53] Een jongere die aan een huisarts vertelt suïcidale gedachtes te hebben en wordt doorverwezen, wordt vaak na weken, al dan niet maanden, op een wachtlijst alsnog afgewezen en zo van het kastje naar de muur gestuurd.

[1:07:07] Besluitvorming hierover verschilt per professional.

[1:07:12] Deze praktijkvariatie tussen instellingen en professionals moeten we uiteraard minimaliseren.

[1:07:18] Professionals in de eerste lijn moeten getraind worden, moeten handelings...

[1:07:23] omvat te krijgen hoe ze hiermee om kunnen gaan.

[1:07:27] Dit is essentieel voor het vergroten van de handelingszekerheid en het vertrouwen om gesprekken over suïcidaliteit aan te gaan.

[1:07:34] Gecombineerd met bijvoorbeeld 24-7 consultatiemogelijkheden bij psychiatrie, ook voor zelfstandigen, kunnen we laagdrempelig de inclusie van jongeren met suïcidaliteit bevorderen, wat tegelijkertijd ook de druk op de specialistische gegenzet zal doen verminderen.

[1:07:49] Dus het is wat mij betreft een win-win.

[1:07:54] Als derde en mijn laatste punt, ik wil graag natuurlijk ook als wetenschapper de inzicht in de problematiek vergroten.

[1:08:02] En ik zie een grote kans door onderzoek te doen op de SEH.

[1:08:05] Wij doen reeds onderzoek onder nabestaanden, heel belangrijk werk.

[1:08:08] We hebben ook onderzoek gedaan onder jongeren met suïcidale gedachten zelf.

[1:08:13] Maar we weten nu nog onvoldoende eigenlijk op de problematiek van de jongeren die een suïcide poging hebben gedaan.

[1:08:21] En dat is een hele belangrijke, omdat we nog onvoldoende weten eigenlijk waarom de stijgingen zich specifiek voordoen onder jongeren, maar niet onder andere leeftijdsgroepen.

[1:08:32] Onder andere leeftijdsgroepen zien we juist eigenlijk een voorzichtige daling.

[1:08:36] Dus wat is er nou precies aan de hand?

[1:08:39] Om meer inzicht te krijgen in die problematiek is dus onderzoek op de spoedhuis en hulp echt een kans, denk ik.

[1:08:44] Zo'n 1300 jonge mannen en 45 jonge vrouwen komen per jaar op de eerste hulp in Nederland na een suïcidepoging.

[1:08:52] Als je het uitbreidt met zelf toegebracht letsel heb je het over nog veel grotere aantallen die op de eerste hulp komen.

[1:08:58] Kans is dat deze aantallen ook nog eens toenemen en in 2025 nog hoger liggen.

[1:09:03] Dit is zorgwekkend omdat dit een belangrijk indicator is voor toekomstige pogingen, maar ook fatale suïcidepogingen.

[1:09:10] Dus systematisch onderzoek naar wat er voorafgaand aan deze pogingen speelde, is de sleutel tot inzicht om volgende te voorkomen.

[1:09:18] Tot slot, ik denk dat we het eens zijn dat jongeren met suïcidaliteit recht hebben op een tijdig en sluitend vangnet.

[1:09:24] Laten we samen werken om de mentale en sociale gezondheid van onze jongeren te verbeteren en suïcidaliteit terug te dringen.

[1:09:31] Dank u wel.

[1:09:34] Dank u wel.

[1:09:35] We komen bij de volgende spreker en dat is mevrouw Keizers.

[1:09:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:09:42] Geachte commissieleden, de jeugd heeft de toekomst en hun mentale gezondheid is daarmee geen individueel vraagstuk, maar een kernvoorwaarde voor een weerbare samenleving.

[1:09:52] We zouden kunnen zeggen dat wij alle hier aanwezig volwassenen of minder volwassen en wat jonger allemaal afhankelijk zijn van de weerbaarheid en veerkracht van jonge generaties.

[1:10:03] En al jaren laat de cijfer zien dat het niet goed gaat met de mentale gezondheid van jongeren en jongvolwassenen.

[1:10:08] En in een samenleving waar mentale gezondheid van jongeren afneemt, neemt ook suïcide toe.

[1:10:15] Als ook leraar pedagogiek aan Erasmus Universiteit doe ik onderzoek naar veerkracht van jongeren, wat hun stress bestendig maakt in deze hypernerveuze samenleving.

[1:10:23] Maar ik kijk ook naar de oorzaken van mentale problemen en de toename erin, waaronder de rol van ouders, sociale media,

[1:10:30] en ook hoe bijvoorbeeld de trusted others, volwassenen bij wie je terecht kan, een oplossing kunnen zijn omdat praten helpt.

[1:10:40] Samen met maatschappelijke partners kijk ik ook naar grootschalige nationale oplossingen die kunnen worden ingezet preventief om mentale gezondheidsproblemen tegen te gaan.

[1:10:50] Naar mijn idee begint effectieve preventie van mentale gezondheidsproblemen en daarbij horende suicidepreventie niet bij crisisinterventie,

[1:10:58] waarbij ik veel respect uitspreek voor het goede werk van 1 in 3, maar ik denk dat we ook aan de voorkant meer moeten investeren, zodat we dat kunnen voorkomen dat het plaatsvindt.

[1:11:10] Ik denk ook niet dat we nieuwe parallelle structuren of werkelijkheden moeten oprichten, maar dat we de veerkracht van de samenleving als geheel moeten versterken, en voor jongeren in het bijzonder.

[1:11:21] Veerkracht ontstaat in je eigen omgeving, met de mensen met wie je je omringt.

[1:11:26] Jongeren geven in grootschalig onderzoek aan van young experts en minders dat ze vooral behoefte hebben aan steun van betrokken volwassenen.

[1:11:34] Familieleden, sportcoaches, we hebben ook gehoord docenten op het onderwijs.

[1:11:39] Mensen die zij vertrouwen, die luisteren zonder oordeel of een direct advies.

[1:11:45] Die steunfiguren vind je dus overal, thuis, in de wijk, op het onderwijs, online, op de sportclub.

[1:11:52] Maar ons onderzoek laat zien dat jongeren grote drempels ervaren om het gesprek aan te gaan.

[1:11:58] We zien dat bijna alle jongeren deze mensen hebben en kennen, maar het gesprek aangaan is een grote barrière.

[1:12:03] Maar we zien ook dat die barrières worden gevoeld vanuit volwassenen om dit gesprek aan te gaan.

[1:12:08] En we hebben al eerder gehoord dat ze soms handelingsverlegen zijn, dat het moeilijk is of dat ze direct doorverwijzen.

[1:12:15] Bovendien geven jongeren aan dat niet elk gesprek een fijn gesprek is of een helpend gesprek en dat ze soms negatieve reacties krijgen.

[1:12:22] En er is ook onderzoek dat aantoont dat er gesprekken zijn die schadelijk kunnen zijn, omdat mensen samen, zoals dat heet, gaan co-rumineren en elkaar, even eenvoudig gezegd, de put in praten en houden.

[1:12:35] Er zijn bestaande trainingen die zijn ontwikkeld die online kunnen worden gedaan, zoals de checkerstraining van Mindus.

[1:12:42] Maar dit moet structureel beschikbaar worden en ondersteund worden, zodat op nationaal niveau elke volwassene die een jongere wil helpen met een goed en helpend gesprek toegang heeft tot een eerste training.

[1:12:57] Ik roep u dus op om bij nieuw beleid vooral te investeren in de sociale omgeving van jongeren.

[1:13:03] Er is niks mis met onze kinderen.

[1:13:07] Er is iets aan de hand met de omgeving waarin ze opgroeien.

[1:13:10] En wij als volwassenen moeten niet de oplossing alleen leggen bij het repareren van het kind, maar bij het versterken van de draagkracht en veerkracht die zij hebben.

[1:13:20] En daarvoor moeten we ook structureel investeren in wetenschappelijk onderzoek naar de oorzaken van mentale problemen en hoe we veerkracht van jongeren kunnen versterken.

[1:13:30] Er zijn ook al veel interventies.

[1:13:33] Maar niet alle interventies die worden ontwikkeld met goede intenties hebben goede effecten.

[1:13:37] Sommige zijn schadelijk.

[1:13:40] Ik zou dan ook willen oproepen om structureel onderzoek te doen naar het risico dat interventies ineffectief of zelfschadelijk kunnen zijn.

[1:13:48] En vooral te investeren in behandelingen en programma's en interventies waarvan we al enige indicatie hebben dat ze goed zijn ontwikkeld, samen met jongeren zijn ontwikkeld, met een wetenschappelijke basis of met wetenschappelijk bewijs van effectiviteit.

[1:14:03] Tot slot...

[1:14:05] is het kantrijk om op nationaal niveau te investeren in preventie.

[1:14:09] En dan noem ik veelbelovende initiatieven zoals In Je Bol, een preventieplatform waarbij jongeren psycho-educatie krijgen over mentale gezondheid, waarbij ze kunnen praten met elkaar, waarbij vrijwilligers van de kindertelefoon en van In Je Bol aanwezig zijn, een luisterend oor bieden en goed getraind zijn om een gesprek te voeren.

[1:14:29] maar ook bijvoorbeeld e-held-initiatieven.

[1:14:32] Er zijn er ongelooflijk veel in de App Store, maar er zijn er maar heel weinig die een wetenschappelijke basis hebben.

[1:14:39] En juist die initiatieven die wel wetenschappelijk zijn onderbouwd, die springen van subsidie naar subsidie en worden vaak niet effectief geïmplementeerd op lange termijn.

[1:14:48] Dus ik hoop van harte dat we de stem van jongeren en hun eigen verhalen kunnen verbinden met solide wetenschappelijke kennis, zodat beleid niet alleen goed bedoeld, maar ook aantoonbaar effectief is.

[1:14:59] Dank u wel.

[1:15:04] Dank u wel.

[1:15:05] De heer Kremers, aan u het woord.

[1:15:08] Dank u wel, geachte commissieleden.

[1:15:13] Ik werk als klinisch psycholoog en bijzonder hoogleraar, verbonden aan de Radboud Universiteit.

[1:15:17] Mijn klinische werkzaamheden doe ik bij een depressie-expertisecentrum, waar wij ernstig depressieve en suicidale jongeren

[1:15:24] met behandelen.

[1:15:26] En toen ik net mijn pitch wat aan het voorbereiden was, toen schreef ik op dat ik tien jaar geleden begonnen was met mijn werk, maar ik kwam er dus net achter dat het alweer 2026 is en dat het zelfs al bijna 20 jaar is.

[1:15:39] Dus de tijd vliegt wat dat betreft.

[1:15:41] En ik kan me nog goed herinneren dat ik zo'n twintig jaar geleden begon op die afdeling

[1:15:47] die nu echt totaal anders is qua ernst en problematiek van wat we zien ten opzichte van die periode.

[1:15:53] En dat ik jongeren binnenkreeg met ernstige klachten en wat je vaak zag was dat de jongeren vertelden hoelang ze eigenlijk al liepen met die problematiek.

[1:16:05] En dat dat leven op het moment dat ze pas tegenover jou zitten op een specialistische afdeling eigenlijk al helemaal stil is komen te vallen.

[1:16:12] En het gevoel wat ons bekroop destijds en mij vooral als behandelaar was van jeetje, wij kunnen nu best wel veel voor doen voor deze jongeren, alleen wat zouden wij veel meer kunnen doen voor een grote groep jongeren als we er eerder bij zouden zijn?

[1:16:27] Dat heeft ertoe geleid dat we uitgebreid zijn gaan investeren in het doen van onderzoek op scholen om te kijken wat zou nou de meest effectieve aanpak zijn om deze kinderen eerder te signaleren en beter te helpen?

[1:16:39] En wat het ingewikkelde is met mentale gezondheid, is dat het niet zoals bij sommige vraagstukken rondom somatiek, zoals je kan niet eenmalig een vaccinatie doen en dan denken en nu zijn we voorlopig klaar.

[1:16:51] Het is veel complexer dan dat.

[1:16:54] Dus het vraagt een gelaagde, hele duurzame aanpak die uiteindelijk ook in het samenspel van een aantal factoren effectief kan zijn.

[1:17:04] Nou, wat blijkte?

[1:17:06] Goede preventie bestaat in principe uit vier componenten.

[1:17:08] En het mooie was, want het verhaal van de jongeren die ik net terug heb gehoord, hoor je daar in principe ook terug.

[1:17:14] De eerste gaat over educatie over mentale gezondheid, kennisvergoten bij de jongeren zelf, vaardigheden vergoten bij de jongeren zelf over mentale gezondheid an sich.

[1:17:25] Dat kan klassikaal, dat kan normaliserend zijn.

[1:17:28] En het is belangrijk de manier waarop je dat doet,

[1:17:30] Op het moment dat je dat niet op de goede manier doet, zijn er jongeren die er zelfs somberder van worden.

[1:17:36] Het tweede stuk is, en dat voorbeeld hoorde ik ook van een van de sprekers zojuist, er ligt echt een kans om relaties die er zijn tussen jonge mensen en docenten te versilveren in de vorm van

[1:17:48] gatekeepers.

[1:17:49] Op het moment dat we docenten, conciërges, zorgcoördinatoren trainen op welke wijze je het goede gesprek voert met jonge mensen over mentale gezondheid en dat je ook weet wat moet ik nu wel en wat moet ik nu niet doen, een ongelooflijk belangrijk vangnet is in de context van het onderwijs om daar de zorg te verstevigen.

[1:18:09] Het derde component is dat we weten van preventie dat vooral geïndiceerde preventie effectief is.

[1:18:16] En dan gaat het erover dat je jongeren die kwetsbaar zijn om problematiek te ontwikkelen, die daar al onderweg zijn, dat je die weet te signaleren via bijvoorbeeld een GGD-screening, zoals we dat zijn gaan doen, en de groep die daaruit komt, dat je die een preventief programma op school aanbiedt waarin je vooral kennis en vaardigheden vergroot voor die specifieke doelgroep.

[1:18:38] Zo'n aanpak is er en dat is ook effectief gebleken.

[1:18:43] Wat ik vooral zou wensen, is dat we dat opschalen de komende jaren.

[1:18:48] Als ik nou terugkijk naar de afgelopen jaren, wat we hebben gezien bij het doen van al dat onderzoek in die praktijk op de scholen, is dat er, wat mijn collega Keizers net ook al aangaf, er is ontzettend veel aanbod en we moeten ons ook bewust zijn dat niet alles wat goed voelt, ook daadwerkelijk goed is, ook voor de jongeren zelf.

[1:19:09] Dus an sich alleen maar de boodschap erover praten,

[1:19:13] Het is ongelooflijk belangrijk dat erover praat, maar met de juiste persoon in de juiste context.

[1:19:18] En dat maakt uit.

[1:19:19] Want de afgelopen jaren heb ik ook meerdere studies, zowel nationaal als internationaal gepubliceerd gezien, waarin de docenten of de professionals zeiden, dit werkt, dit willen we blijven doen.

[1:19:30] En de data liet juist zien dat de kinderen depressiever werden van het aanbod dat we deden.

[1:19:37] Dus het professionaliseren van preventie is daarin dus cruciaal.

[1:19:42] Het tweede stuk is dat wat je ziet is dat er geen centrale sturing is op de doorontwikkeling van preventief beleid.

[1:19:51] In het recente rapport rondom GGZ uit balans, dat IBO rapport, werd ook wel geschreven,

[1:19:56] een advies.

[1:19:58] Kom met een integrale aanpak rondom mentale gezondheid op scholen.

[1:20:01] De wijze waarop je dat doet en wat je gaat doen is cruciaal of je daarin daadwerkelijk ook effectief gaat zijn.

[1:20:09] En waar we in de zorg aan de ene kant

[1:20:12] soms wel ten onder gaan aan de hoeveelheid richtlijnen en kwaliteitskaders, is preventie wat dat betreft een veel te vrije sector waar we veel te weinig kritisch kijken naar welk effect heeft nou welke aanbod.

[1:20:25] Dit is wat ik graag wilde vertellen over de preventieve kant.

[1:20:29] Dan wil ik nog wat zeggen over de andere kant van het continuum als het gaat over complexiteit.

[1:20:34] Ik vond het betoog van mevrouw van den Broeken zojuist daarin, dat was wat dat betreft uit mijn hart gegrepen.

[1:20:43] Zij zei op een gegeven moment, en ik heb het even opgeschreven, dat de ervaring die zij heeft met behandelaren, dat zij dan voelt van wat er dan gebeurd is, dat er paniek ontstaat of het in de doofpot gestopt wordt.

[1:20:56] Het wordt weggemaakt.

[1:20:59] En ik denk dat dat ook klopt.

[1:21:01] Volgens mij moeten we als GGZ ook zo eerlijk zijn.

[1:21:03] Er is namelijk...

[1:21:05] Ik heb mijn eigen afdeling de afgelopen twintig jaar echt enorm zien veranderen.

[1:21:09] Er is veel meer suicidaliteit en er is een hele kleine groep met superernstige, chronische, recidiverende suicidaliteit waar wij op dit moment in alle eerlijkheid het antwoord ook niet hebben.

[1:21:22] En dat is een groep van jonge mensen met autisme, eetstoornissen, depressie, angstproblematiek, persoonlijkheid, PTSS.

[1:21:32] En je ziet dat ze dan van de ene superspecialistenafdeling naar de andere in dat ene vakje van de problematiek doorverwezen worden.

[1:21:39] En het klopt, in het merendeel van de gevallen ook afgewezen worden.

[1:21:44] En elke GGZ-afdeling heeft wel een groepje jongeren van twee, drie, vier, die de hele afdeling bij naam kent en ze met z'n allen niet goed weten wat kunnen we daar nou precies wel voor doen.

[1:22:00] En juist de afdelingen die deze groep jongeren behandelen, die zijn ongelooflijk onder druk komen te staan de afgelopen jaren vanwege het feit dat deze plekken

[1:22:09] veel meer moeite hebben om continuïteit van personeel en specialisme te waarborgen, terwijl deze afdelingen zouden juist specialist moeten zijn in het blijven organiseren van verbondenheid met deze jongeren en de continuïteit van zorg waarborgen.

[1:22:25] Dus ik zou ook wel willen oproepen dat we in Nederland kijken, wat zou nou behandelbeleid zijn voor deze groep vanuit een integraal perspectief, hoe we hier een antwoord op gaan geven, omdat ik wel denk dat we hier

[1:22:38] op dit moment enorm tekort schieten bij een kleine groep jongeren, ondanks alle goede wil van de wereld van de professionals op de afdelingen zelf.

[1:22:52] Dank u wel.

[1:22:54] Dan geef ik de leden de mogelijkheid om vragen te stellen.

[1:22:59] Ik begin bij mevrouw Seinhaven.

[1:23:02] Ja, dank u wel, voorzitter, en ook weeromdank voor jullie bijdrage.

[1:23:06] Zij zijn niet alleen nu in dit overleg, maar ook de position papers die jullie hebben aangeleverd.

[1:23:12] Heel fijn, dank u wel.

[1:23:13] Ik heb eigenlijk twee vragen die in elkaars verlengde liggen.

[1:23:17] En ik kijk even naar mevrouw Keizers of de heer Kremers, want jullie hebben dit allebei aangeraakt.

[1:23:22] voor het beantwoorden van deze vraag, want jullie gaven aan niet alle interventies die worden ontwikkeld met goede intenties, ze zijn ook goed, sterker zelfs, ze zijn soms echt schadelijk.

[1:23:32] Kunnen jullie ons iets meenemen in de schade die dit oplevert?

[1:23:37] Dat is de eerste vraag en dan in het verlengde daarvan.

[1:23:40] Jullie doen allebei de oproep om die bewezen effectieve interventies op te schalen en vragen daarin ook om meer centrale sturing.

[1:23:48] Kunnen jullie daarop reflecteren?

[1:23:50] Wat is dan nodig?

[1:23:51] Hoe zien jullie dat voor je?

[1:23:57] Dank u wel voor de vraag.

[1:23:59] Ik denk dat wat ik in algemene zin heel interessant vind aan veel onderzoek naar interventies is dat we vaak meten wat we willen meten, bijvoorbeeld of de problemen afnemen, de symptomen van depressie verbeteren.

[1:24:11] Maar dat we heel vaak, als het gaat over psychologische interventies, nog niet echt structureel meten wat zijn de bijwerkingen.

[1:24:18] Waar we dat wel doen in onderzoek naar bijvoorbeeld medicijnen, dan kijken we ook naar bijwerkingen op lange termijn of op andere orgaansystemen.

[1:24:26] Is dat nog niet de standaard gebruik bij interventies met een psychologische basis?

[1:24:32] Er is wel recent één special issue verschenen in een academische tijdschrift, wat laat zien dat soms is een bijwerking dat het niet goed werkt en dat iemand verslechtert tijdens een behandeling.

[1:24:46] En ja, dat kan natuurlijk altijd gebeuren, dat niet iedereen van elke...

[1:24:51] We kunnen goede interventies aanbieden, maar niet iedereen profiteert van dezelfde behandeling.

[1:24:56] Maar ik denk wel dat het heel essentieel is dat we dat veel breder gaan onderzoeken voor wie welke interventie nou het meest geschikt is.

[1:25:05] En waar ik zei dat niet altijd praten helpt, daar zien we in onderzoek dat er eigenlijk een onderscheid is tussen wat een fijn gesprek is en wat een helpend gesprek is.

[1:25:15] Een fijn gesprek is als je echt gezien en gehoord wordt en dat iemand gewoon naar je luistert.

[1:25:20] Terwijl een effectiever gesprek, wat je echt op lange termijn ook

[1:25:24] aanzet tot meer grip op je eigen leven, is ook een gesprek waar iemand je soms wat eerlijk eigen inzicht geeft.

[1:25:31] Of wat feedback die je misschien niet wilde horen, maar die je eigenlijk wel nodig had.

[1:25:37] En daar zie je dus dat het heel belangrijk is dat we de perspectieven van jongeren, van wat is een goed gesprek en wanneer blijf je in gesprek en wat is fijn, combineren met data van wat is het korte termijneffect versus het lange termijneffect.

[1:25:49] En daar zijn nu ook wel de eerste wetenschappelijke studies

[1:25:52] nagedaan, die suggereren eigenlijk dat het beide ingrediënten nodig heeft.

[1:25:59] En als ik mag aanvullen over die vraag rondom centrale sturingen, je vroeg, reflecteerde hij ze op.

[1:26:07] Die vier componenten, zoals ik net schetste, die zitten in een programma wat we de stormaanpak noemen.

[1:26:13] Dat staat ook in mijn position paper.

[1:26:14] Dat hebben we de afgelopen jaren ontwikkeld en daar trekken we nu met één in drie de afgelopen jaren intensief samen op om met de hulp van de landelijke agenda dat op te schalen.

[1:26:25] En dat is gelukt om dat nu in negen regio's neer te zetten.

[1:26:30] Wat we allemaal willen, ook in de hervormingsagenda jeugd, of het de ISA of de ASWA is,

[1:26:35] is dat we willen dat we integrale samenwerken over dit domein heen en dat we daarbinnen eerder effectief beleid neerzetten.

[1:26:45] De realiteit is alleen dat we dat op superveel plekken inderdaad uitspreken dat we dat zouden moeten doen, alleen het daadwerkelijk gaan doen.

[1:26:54] lukt ons ook maar niet in het systeem waarin we nu zitten.

[1:26:57] Als we kijken naar die stormaanpakken, dan gaan we op het tweede jaar en in het vierde jaar doen we die vier componenten van alle middelbare scholen.

[1:27:07] Je hebt daar dus A, onderwijs nodig, de gemeente, de GGZ en de GGD.

[1:27:12] Dat zijn de vier partijen die dat mogelijk moeten maken.

[1:27:15] Om daadwerkelijk duurzame financiering dan op een meer bovenregionaal perspectief te krijgen, heb je zoveel afhankelijkheden in besluitvorming van prioritering van middelen, dat je dat bijna niet draaiende houdt.

[1:27:29] En dan klopt het helemaal wat net gezegd.

[1:27:31] Je gaat van subsidie naar subsidie.

[1:27:33] En daar gaat wat dat betreft heel veel in efficiëntie in zitten.

[1:27:38] omdat dat zo in contrast staat met hoeveelheid er gesproken wordt over hoe we het zouden moeten doen.

[1:27:44] Terwijl ik denk, ja, als we meer regie centraal zouden pakken over kwalitatief goede uitvoering en de financiële middelen koppelen aan duurzame implementatie, volgens mij maak je dan een enorme sprong vooruit.

[1:27:58] En ik denk dat het kan en het kost 22 miljoen.

[1:28:01] Nou ja, het is veel gelder, maar jullie gaan over het algemeen over begrotingen

[1:28:05] die vele malen hoger zijn dan die 22 miljoen.

[1:28:11] Goeie aanvulling.

[1:28:15] Ja, voorzitter, zowel mevrouw Keijsers als mevrouw Gillissen spraken over co-remuneren.

[1:28:22] Daar gaat mijn vraag ook over, en specifiek aan mevrouw Gillissen.

[1:28:27] Een aantal weken geleden was ik bij jullie op werkbezoek ook, bij 113.

[1:28:31] Zeer indrukwekkend trouwens, een aanrader voor iedereen.

[1:28:34] Als je ziet wat daar gebeurt, ik was zwaar onder indruk.

[1:28:38] Maar daar lieten jullie mij ook...

[1:28:42] Schokten jullie mij, als ik dat zo mag zeggen, met wat er op onze social media rondgaat?

[1:28:48] Want ik wist dat er een hoop troep op onze social media rondgaat, maar hier schrok ik echt van.

[1:28:54] En wat mijn specifieke vraag is, is wat zouden jullie de Kamer adviseren om te doen tegen dat corrumineren op sociale media?

[1:29:07] Dankjewel voor je vraag en ook dankjewel voor de complimenten van wat een en drie allemaal doet.

[1:29:13] Corromineren gebeurt inderdaad op social media, ook buiten de klas.

[1:29:18] Het gebeurt ook echt onder vriendinnen, of juist in de klas eigenlijk, in de pauzes, dus buiten social media.

[1:29:26] We horen dat veelvuldig terug, juist onder jonge meiden, dat die vriendinnen groepen echt op een verkeerde manier met elkaar praten.

[1:29:32] Dus het gaat inderdaad

[1:29:35] Aansluit ook bij een voorgespreker van het gaat niet alleen om praten erover, maar ook hoe praten we erover en met wie praat je erover.

[1:29:47] Wat ik zou aanraden is in ieder geval dat als er socialiteit wordt gesignaleerd bij iemand, dus als je het al bij één

[1:29:55] een leerling uit de klas bijvoorbeeld, of bij je eigen kind.

[1:30:02] Bespreek het dan niet alleen met de persoon zelf, maar bespreek het dan ook met de vrienden en de vriendinnengroep eromheen.

[1:30:09] Betrek ze er allemaal bij om het gesprek in ieder geval aan te gaan.

[1:30:13] Ook om die negatieve dynamiek die er misschien is, om dat in kaart te brengen en om dat te kunnen doorbreken.

[1:30:21] Dat zou mijn advies zijn.

[1:30:25] Als we het dan hebben over co-rumineren, dat komt vaak voor bij leeftijdsgenoten en daarom denk ik ook dat het heel belangrijk is dat volwassenen toch met hun eigen levenservaring en draagkracht en veerkracht juist dat vangnet en luisterende oor zijn.

[1:30:40] Als je zelf nog jong bent, kan je dingen nog niet altijd in het perspectief plaatsen dat je kan als je twintig jaar ouder bent en het wat vaker hebt meegemaakt.

[1:30:49] Dus ik denk dat het ook heel belangrijk is dat juist de volwassenen in deze maatschappij die met jongeren omgaan allemaal een medeverantwoordelijkheid voelen om dat luisterende oor te zijn, om niet in paniek te raken als iemand iets vertelt, maar om de rust te bewaren zodat ook die stress die misschien kan ontstaan door co-rumineren, onderleeftijdsgenoten, even in perspectief kan worden geplaatst door iemand die op een andere manier naar dat probleem laat kijken.

[1:31:16] Ik zou echt van harte hopen dat we niet denken dat jongeren moeten helpen, maar dat we ook echt als alle volwassenen er zijn voor toekomstige generaties.

[1:31:29] Ja, heel goed.

[1:31:31] Dank.

[1:31:32] Sowieso heel waardevol deze.

[1:31:34] Mijn vervolgvraag zit hem echt op de sociale media specifiek.

[1:31:37] Hebben jullie tips om dat coronameneren, hele akelige tips die we voorbij zien komen op sociale media, om dat tegen te gaan?

[1:31:46] Het onderzoek in sociale media, wat ik samen doe met de Universiteit van Amsterdam en met de Partij Valkenburg, laat eigenlijk zien dat sociale media steeds krachtiger worden.

[1:31:56] En zeker sociale media waar sterke algoritmes in zitten, die kunnen jongeren in een rabbit hole trekken van negatieve filmpjes over, anorexia bijvoorbeeld, of corruminatie.

[1:32:07] Dus er zitten zeer sterke algoritmes in.

[1:32:09] En dan zien wij daarnaast ook nog, we hebben honderden jongeren honderd dagen op rij elke dag een dagboekje laten invullen.

[1:32:15] Wij zien dat 60% van de jongeren op dagen dat ze meer op TikTok zitten, zich slechter voelen, minder verbonden, minder zelfvertrouwen hebben.

[1:32:25] En dat is dus eigenlijk de meerderheid die aangeeft op dagen dat ik meer op dit soort krachtige sociale media zit, voel ik mij slechter.

[1:32:32] En daar zien we bovendien dat jongeren die klinisch niveau van depressieve klachten hebben,

[1:32:37] dat die ongeveer dubbel zo vaak zich afgewezen voelen op sociale media en negatieve ervaring hebben.

[1:32:43] Dus het is niet alleen dat de meerderheid wordt geraakt, het is ook nog dat de meest kwetsbare groep dubbel zo hard lijkt te worden geraakt met negatieve ervaringen.

[1:32:52] En dat betekent dus dat de invloed van sociale media op dit moment, en dat is dan een mening gebaseerd op deze data, toch echt uit de hand is gelopen.

[1:33:02] En ook wat regulering vraagt om onze kinderen te beschermen.

[1:33:07] Dank u wel.

[1:33:08] Mevrouw Westerveld.

[1:33:12] Ja, mooie oproep.

[1:33:13] Volgens mij ook keihard nodig.

[1:33:17] Ik heb een vraag die hier eigenlijk bij aansluit, namelijk wie is aan zet?

[1:33:21] Omdat we horen jullie allemaal zeggen dat we steeds beter weten wat werkt wel en wat werkt niet.

[1:33:27] Ik denk ook iedereen die hier of aan deze kant zit of aan die kant.

[1:33:31] Iedereen is voor suicidepreventie.

[1:33:33] Iedereen is voor een goede aanpak.

[1:33:35] En toch merk je in de praktijk.

[1:33:37] Meneer Kremers schetst dan met welke partijen je allemaal rekening moet houden dat het allemaal weer barstig is.

[1:33:42] Dus mijn vraag is ook aan meneer Kremers.

[1:33:45] En wat zou hij ook willen dat wij de komende tijd eens gaan doen?

[1:33:48] Om te zorgen dat echt die aanpak die ook werkt, waarvan jullie met elkaar aangeven, dat zou je overal willen zien in de praktijk, dat zou door het hele land uitgehold moeten worden.

[1:33:58] Wat zouden wij nou moeten doen om ervoor te zorgen dat dit ook wordt uitgehold in het hele land?

[1:34:05] Ja, ik geloof toch wel heel erg in, door de middelen centraal te organiseren, dat je dan decentraal implementatie mogelijk maakt.

[1:34:17] Dus ik denk dat de wet die is aangenomen, waar u net ook wel aan refereerde, echt wel ook iets belangrijks aan heeft gezet, ook bij gemeenten.

[1:34:26] Hier hebben we nu wat te doen, hier ligt ook een specifieke verantwoordelijkheid bij ons.

[1:34:30] De volgende vraag is, en hoe gaan we dat dan precies doen en wat hebben we daarvoor nodig?

[1:34:34] En ik denk dat door dus ook structureel middelen vrij te maken en die ook centraal te oormerken om die implementatie decentraal mogelijk te maken, dat dat echt een cruciale stap is.

[1:34:47] Op het moment dat je zou aangeven, nou, we maken er wat extra budget voor vrij voor integrale programma's in het onderwijs, zonder dat je dat specifiek koppelt aan en wat gaan we dan precies doen,

[1:34:58] ...gebeurt eigenlijk weer opnieuw wat we in 2015 ook wel vreesden.

[1:35:03] Er gaan weer jeugdprofessionals en middelen in het onderwijs geplaatst worden... ...maar op het moment dat je niet heel specifiek bent... ...en wat gaan ze doen, met welk beoogd effect... ...creëer je waarschijnlijk alleen nog maar meer hulpvragen... ...in plaats van dat je minder zorg organiseert.

[1:35:18] Dus het gaat voor mij echt over het professionaliseren van preventie daarin.

[1:35:22] En dat gaat toch via geld.

[1:35:25] De ervaring die wij in de GGZ hebben is, ik weet niet of jullie vakteams kennen, dat zijn de intensief outreachende teams die echt opgekomen zijn nadat er in de GGZ en ook in de jeugd GGZ ongelooflijk afgebouwd is in bedden.

[1:35:39] Wat de zorgverzekeraars destijds deden was dat zij kwaliteitscriteria bij de zorginkoop rondom die vakteams in hun contractering hadden zitten.

[1:35:50] Dus je moest als vakteam geaudit worden door een onafhankelijke partij om de kwaliteit van het aanbod te waarborgen.

[1:35:56] En juist dat heeft er echt toe geleid dat die vakteams professioneel zijn neergezet.

[1:36:01] Op het moment dat je dat niet had gedaan,

[1:36:03] ...was er een wereldgroei aan intensieve ambulante producten ontstaan... ...waar je ook de grip niet op had.

[1:36:08] Dus ik geloof wel in die combinatie van uitvoering en financiering.

[1:36:13] En daar zouden jullie een rol in kunnen spelen, denk ik.

[1:36:21] Ja, mevrouw Wiersma.

[1:36:23] Ja, dank.

[1:36:24] Een heel belangrijk en intrigerend onderwerp ook.

[1:36:28] Ik had eigenlijk een vraag aan mevrouw Keizers, want...

[1:36:33] Zij geeft aan dat de rol van de ouders, maar ook de sociale media, daar is juist ook al het een en ander over gezegd.

[1:36:41] Waar zit volgens haar de grootste zorg?

[1:36:45] Want ze sprak ook over het weerbaarde maken van de jongeren tegen alle invloeden op sociale media en tegelijkertijd kennen we allemaal die algoritmes die ook een effect hebben.

[1:36:56] Waar ziet zij daar in het zwaartepunt wat belangrijk is en ziet ze ook concrete maatregelen die we zouden kunnen nemen om juist ook in die online wereld bescherming in te bouwen?

[1:37:08] Wat zouden we daaraan moeten en kunnen doen?

[1:37:13] Dank u wel voor uw vraag.

[1:37:19] In algemene zin denk ik dat we niet als maatschappij moeten denken, misschien heb ik het al gezegd, dat er iets mis is met onze jongeren.

[1:37:27] Onze jongeren zijn fantastisch en dat zij in deze hyper nerveuze samenleving waar we sociale media op hen loslaten, dat ongeveer een werkweek naast hun

[1:37:36] schoolcarrière vraagt dat de meeste jongeren zo veerkrachtig zijn en zo sterk en zoveel zelfvertrouwen ontwikkelen.

[1:37:44] Ik denk dat elk kind van nature een basis van veerkracht heeft en dat die heel erg wordt aangesproken.

[1:37:50] En dat het ook aan volwassenen is om jongeren bij te staan, zodat zij alle ruimte krijgen om ontwikkeling te pakken, zodat zij vrije tijd krijgen om uit te rusten en dat ze niet onder te veel druk staan.

[1:38:05] Want een beetje stress is nodig om te ontwikkelen.

[1:38:08] Je ontwikkelt niet als elk pad voor jou wordt gladgestreken.

[1:38:12] Een uitdaging heb je nodig om te groeien.

[1:38:14] Maar teveel stress kan leiden tot mentale problemen.

[1:38:18] Maar waar zit dan het haakje?

[1:38:19] Kijk, een van de...

[1:38:21] Wat ik een mooi initiatief vind... Influencers hebben een enorm grote invloed op het leven van jongeren.

[1:38:27] In positieve en negatieve zin.

[1:38:29] En Mindtus traint bijvoorbeeld influencers om beter met jongeren dat gesprek aan te gaan.

[1:38:35] Want er zijn ook veel jongeren die bij influencers vragen stellen over mentale gezondheid.

[1:38:39] Dat vind ik nu een initiatief waarvan ik denk, dan is technologie niet eventueel een bedreiging voor de sociale, voor de mentale gezondheid van jongeren, maar daar zit ook een kans.

[1:38:50] Dus met technologie kunnen we ook grootschalige oplossingen aanbieden, goede psycho-educatie aanbieden, influencers trainen.

[1:39:01] Technologie is niet alleen een negatieve invloed.

[1:39:03] Het maakt ook preventie op grootschalig mogelijk en bereikbaar voor iedereen.

[1:39:09] Of je nu in een klein dorp woont of midden in de stad.

[1:39:13] Of je nu een bepaalde influencer volgt of niet.

[1:39:19] Het is ook emanciperend in die zin.

[1:39:22] Dus ik zou ook vooral kijken naar wat je kan doen om technologie en sociale media in te zetten, juist voor grootschalige preventie.

[1:39:29] En dan vind ik zo'n influencer training echt een mooi voorbeeld.

[1:39:34] Dank u wel.

[1:39:36] Mevrouw Tijmenstra.

[1:39:38] Dank u wel.

[1:39:39] De heer Kremers zei, hij zit twintig jaar in het vak.

[1:39:43] Social media hebben we al langs horen komen, daar had ik veel vragen over, maar die zijn allemaal al beantwoord.

[1:39:48] Maar ik vroeg me wel af, zijn er dan in die twintig jaar misschien andere omgevingsfactoren waarvan je zegt, daar is de samenleving echt dermate in veranderd, dat de mentale gezondheid bij jongeren meer onder druk is komen te staan?

[1:40:02] We hebben de afgelopen jaren ook wel meer studies voorbij zien komen die ik zelf ontzettend mooi vind, maar ook meer aan de jongeren zelf gevraagd wordt op welke wijze ze zelf kijken naar de verantwoordelijkheid die ze zelf dragen als het gaat over mentale gezondheid en welke factoren daar invloed op hebben.

[1:40:17] En dan zie je wel dat jongeren zelf best wel schuldinducerend kijken naar hun mentale gezondheid, dus dat zij dat zien als iets van hun eigen verantwoordelijkheid.

[1:40:25] En het moment dat ze steeds meer mentaal onwelbevinden hebben, dat dat ook iets is waar ze zelf schuld aan zijn.

[1:40:31] Dus er zit... En wat drijft dan ook de toename van klachten onder jongeren?

[1:40:37] Wat ze zelf aangeven, is de... Mevrouw Keizers noemde net alweer een paar keer de term hypernerveuse samenleving.

[1:40:45] De ervaren prestatiedruk.

[1:40:47] Ik denk de continue sociale en ook wel wat we in de psychologie die opwaartse vergelijking noemen.

[1:40:54] Kijken, wie heeft het meer, wie heeft het beter?

[1:40:56] Die combinatie met social media, dat zijn denk ik wel factoren die daadwerkelijk echt anders zijn dan 20 jaar geleden.

[1:41:06] En net werd ook wel even de vraag gesteld van ja, dat social media zit nu eenmaal in die levens van die jonge mensen, daar hebben we ook wel wat mee te doen.

[1:41:14] Er werd net ook in het blokje hiervoor ook aan het einde wel een oproep gedaan rondom dat onderzoek, dat psychosociale autopsie onderzoek van 1 in 3, onder leiding van Saskia Morelle zien.

[1:41:25] Wat ze daar heel mooi in kaart hebben gebracht, ook wel van een groep jonge mensen die overleden was, hoe zag dat social media er nou precies uit?

[1:41:33] En dan zie je dat dat eigenlijk een soort tweedeling in zich heeft.

[1:41:36] Aan de ene kant was er een groep die daar steun uit haalde.

[1:41:40] en ook gezonde relaties onderhield via dat social media, maar inderdaad ook die groep die in die algoritmes terechtkwam en ook toch wel schaduwaccounts had, waar niemand wat van wist, waar wel heel veel ging over somberheid, suicidaliteit en dat soort dingen.

[1:41:56] En dat vraagt dus ook wat van ons in de zorg om ons veel bewuster te zijn

[1:42:01] van hoe dat leven van de jongere mensen eruit ziet online.

[1:42:05] En dat moet dus eigenlijk ook wel verdisconteerd worden in richtlijnen, in intakeprocessen.

[1:42:12] Ja, ik maakte net even de grap dat ik al twintig jaar in het vak zit en zo oud ben ik zelf nog niet eens.

[1:42:16] Maar als ik met een veertienjarige zit, dan voel ik me in één keer wel echt super oud.

[1:42:21] En dat is dan wel lastig.

[1:42:22] Ja, hoe kom je dan in dat stukje van de levens van de jonge mensen ook in de context van je behandelkamer?

[1:42:29] En ik denk dat we daar

[1:42:30] ook nog veel te leren hebben van de jonge mensen zelf hoe we dat moeten doen.

[1:42:40] Dank u voorzitter en dank aan de sprekers.

[1:42:43] Als laatste op een rijtje, dan heb je wel uit de pech.

[1:42:46] Je kan goed luisteren, maar tegelijkertijd zijn alle vragen eigenlijk ook al voor je voeten weggemaakt.

[1:42:53] Maar ik ga toch nog, heel veel dingen heb ik al gehoord en sommige antwoorden misschien ook wel al een beetje indirect gekregen ofzo, maar voor ANA 1.1.13 dan.

[1:43:05] Welke interventies hebben

[1:43:07] Uw inzicht op dit moment gewoon nog de beste resultaten leveren die op of ervaring zeg maar bij jongeren.

[1:43:15] Maar waar zit daarna bijvoorbeeld het grootste opschalingsknelpunt als je verder wilt gaan?

[1:43:21] Dus dat wil ik eigenlijk nog aan u vragen.

[1:43:24] Dank voor uw vraag.

[1:43:26] Suicidaliteit is complex en dat is echt zo.

[1:43:29] Dat is ook wat we terug horen van de nabestaanden van het onderzoek.

[1:43:34] Bijna iedereen heeft zijn eigen verhaal gehad.

[1:43:37] Wat de aanleiding of achtergrond is geweest.

[1:43:39] Waarom degene geen ander uitweg meer zag dan het doen van de poging of de fatale poging.

[1:43:47] Dat maakt ook dat we dus niet één ding moeten doen.

[1:43:50] Eén interventie gaat ons niet helpen.

[1:43:53] Dus ook het verbieden van sociale media alleen helpt misschien een beetje, maar het gaat niet alles oplossen.

[1:44:01] Er is helaas niet één knop die we in kunnen drukken en dan is alles opgelost.

[1:44:07] Wat er nodig is, is dus een combinatie van meerdere interventies tegelijkertijd.

[1:44:12] Nou, dat is ook inderdaad waar 1 in 3 zich op inzet en ook de landelijke agenda.

[1:44:17] Wij gaan nu verder ook met het effectieve lifespan model.

[1:44:21] Dat is een model uit Australië die zich eigenlijk richt op negen dingen.

[1:44:28] A, natuurlijk de zorg.

[1:44:29] Dus de zorg moet zo goed mogelijk zijn.

[1:44:31] Het toegang tot zorg ook.

[1:44:33] Maar vergeet ook niet, en dat is nu nog helemaal niet aan bod gekomen, maar bijvoorbeeld mensen na een suïcidepoging op de eerste hulp.

[1:44:39] Ik weet dat straks collega David Baden daar wel over gaat vertellen.

[1:44:44] Daar goede bejegening, goede nazorg na het bieden van een poging, superbelangrijk om een volgende poging te voorkomen.

[1:44:51] Publiekscampagne is inderdaad om een taboe te doorbreken, is superbelangrijk.

[1:44:55] Want onderwijs is natuurlijk superbelangrijk, maar ook huisarts hebben ontzettend belangrijke gatekeepersfuncties om iemand te signaleren.

[1:45:02] en de eerste gesprekken te kunnen voeren en door te verwijzen.

[1:45:07] Dus het grootste punt is, we moeten meerdere dingen tegelijkertijd doen.

[1:45:12] Niet één interventie gaat iedereen helpen.

[1:45:15] En het meest belangrijke is misschien nog wel dat we het moeten doen in een samenhangend netwerk.

[1:45:20] Dus we moeten echt een vangnet bieden en dat hoorde ik.

[1:45:22] Net eigenlijk ook terug van die eerste gesprekken, ze hebben het over beter praten, beter signaleren, betere zorg, maar overal hoor ik terug van, maar er ontbreken de handvatten.

[1:45:34] Niemand weet precies hoe.

[1:45:35] Dus ik denk dat dat een belangrijke boodschap is, ook voor jullie, van creëer nou de handvatten, zodat mensen wel weten wat ze kunnen doen.

[1:45:42] Zowel in de zorg, maar ook eigenlijk in het brede publiek, want heel veel mensen komen helemaal niet in zorg.

[1:45:51] Dan zijn we ook gekomen, een beetje aan het einde van dit vlog.

[1:45:55] Ik kijk altijd even naar de gasten of er nog dingen zijn gezegd.

[1:45:59] Ja, dat is nog wel iets wat ik nog op het hart wil drukken van de Kamerleden.

[1:46:03] Iets wat nog niet is genoemd, een dementie of een punt.

[1:46:07] Nee, de Kamerleden nog.

[1:46:09] Extreme nabranders.

[1:46:11] Ik zie mevrouw Wendel.

[1:46:13] Ja, een extreme nabrander vond ik wel heftig, maar misschien een hele korte...

[1:46:19] Ik zag namelijk dat mevrouw Keijsers ook actief bezig is met het zoeken naar technologische oplossingen voor mentale gezondheid en suicidepreventie.

[1:46:27] Dus ik wilde eigenlijk vragen of ze misschien kort al een tipje van de sluier kan oplichten.

[1:46:33] Zeker.

[1:46:34] We brengen in recent werk wat ik ook in mijn position paper heb aangehaald, we hebben in kaart gebracht hoeveel eigenlijk e-health-interventies er bijvoorbeeld al zijn.

[1:46:43] En tot onze grote schrik zijn er echt tientallen duizenden in de appstore en waar een handjevol

[1:46:48] met enige wetenschappelijke bewijs.

[1:46:50] Er zijn in Nederland een stuk of vier e-health-interventies die echt wetenschappelijk zijn onderzocht, waaronder de GrowIt-app, die ik samen met Manon Hillegers heb ontwikkeld.

[1:47:01] Daar is bewijs voor.

[1:47:02] En dit soort programma's, of dat nu gaat over de goede programma's die op universiteiten worden ontwikkeld of voor algemene

[1:47:09] populaties.

[1:47:11] De trieste werkelijkheid is dat wij van subsidie naar subsidie springen en wat nodig is, is ook ondersteuning om dit duurzaam te implementeren en beschikbaar te maken, zodat wij als wetenschappers de kwaliteit kunnen borgen en maatschappelijke partners de impact kunnen maken hiermee.

[1:47:27] Dus ja, op nationaal niveau geloof ik dus dat we de maatschappij ook echt menselijker kunnen maken door technologie.

[1:47:35] Door alle volwassenen, in mijn droom, ik ben een optimist, alle volwassenen in Nederland te trainen met een checkerstoel zodat we allemaal dat gesprek aandurven te gaan en niet handelingsverlegen.

[1:47:44] een kind doorverwijzen omdat we het een beetje spannend vinden, doordat we in je bol hebben met psycho-educatie voor alle jongeren, zodat we niet elke gemeente dat zelf laten ontwikkelen, maar dat we één betrouwbaar platform hebben met goede informatie die door wetenschappers is gecheckt, die door jongeren mede is vormgegeven, want dat wil ik vanuit mijn expertise ook zeggen, wij wetenschappers kunnen data implementeren, wij kunnen interviews doen en we kunnen focusgroepen doen en wij kunnen duiden.

[1:48:10] Maar jongeren weten wat het is om jong te zijn.

[1:48:12] En praktijkpartners weten hoe je het moet implementeren.

[1:48:15] Dus geen enkele oplossing is succesvol als die drie stemmen niet met elkaar verenigen en elkaar vinden.

[1:48:22] Dus daar zou ook mijn oproep op gericht zijn om dat altijd te verbinden.

[1:48:30] Dank u wel.

[1:48:31] Dan zijn we echt aan het einde gekomen van dit blok.

[1:48:33] Straks begin ik trouwens bij mevrouw Van Metelen, dan gaan we de andere kant op.

[1:48:36] Het is wel zo ver natuurlijk, hè?

[1:48:38] Nee, hoeft dat niet.

[1:48:42] Alles kan in deze commissie.

[1:48:43] Nee, ik dank alle sprekers.

[1:48:47] De heer Kremers, mevrouw Giddelsen, mevrouw Keizers, dank.

[1:48:51] En dan gaan we straks naar het volgende blok.

[1:48:53] Over enkele minuten dan vraag ik diversen om aan te sluiten onder het blok professionals en veldorganisaties.

[1:49:00] Die zal ik straks aan u voorstellen.

[1:49:02] Ik schors de vergadering heel kort, zodat we kunnen wisselen.

[1:52:28] We gaan weer beginnen.

[1:52:30] Ik verzoek de leden plaats te nemen.

[1:52:37] En de overige gasten die nog niet zijn aangeschoven.

[1:52:41] Ik zie de heer Laskar.

[1:53:12] Ik heropen dit een ondertafelgesprek.

[1:53:17] Aangeschoven zijn...

[1:53:19] Ik kijk even wat de goede volgorde is.

[1:53:21] Maaike Derksen, directeur GGD Zaanstreek, Waterland.

[1:53:28] David N. Baden, SEH-arts.

[1:53:32] Tess Franken, directeur bestuurder Door het Geluid.

[1:53:36] Jamal, ik weet niet of het Lashkar of... Ja, ik zag het goed.

[1:53:40] Oprichter Life After School.

[1:53:43] En ik heet u van harte welkom.

[1:53:46] Ik geef u gelijk het woord.

[1:53:48] Mevrouw Derksen.

[1:53:52] Dank u wel voor de uitnodiging.

[1:53:55] Daar ga ik natuurlijk graag op in.

[1:53:57] Ik heb een position paper ingeleverd, die ga ik hier niet herhalen, maar ik wil graag wel een paar dingen zeggen.

[1:54:03] Dus ik ben niet alleen de directeur van de GGD Zaandzijk Waardland, maar ik ben ook namens GGD Goor Nederland, onze koppelorganisatie, landelijk ambassadeur.

[1:54:14] En dat op het gebied van suicidepreventie.

[1:54:17] En allereerst ben ik ontzettend blij dat vanaf begin dit jaar de wet op de suicidepreventie van kracht is.

[1:54:24] Want dat geeft natuurlijk alle gemeenten verantwoordelijkheid om hierop te acteren.

[1:54:28] En de GGD'en voeren uit namens de gemeenten.

[1:54:31] Dus dat geeft ons ook een belangrijke rol daarin.

[1:54:33] Voor onze regio en ook voor de regio IJsseland is het eigenlijk heel mooi geregeld omdat bij ons civische dipreventie en ook in IJsseland in de gemeenschappelijke regeling zit.

[1:54:46] Wat betekent dat we ook structurele financiering hiervoor hebben.

[1:54:52] Dus dat is iets wat natuurlijk fijn zou zijn als meerdere GGD'en dat krijgen.

[1:54:56] Dat betekent trouwens niet dat GGD'en, andere GGD'en op dit vlak geen rol spelen.

[1:55:01] Maar soms is het ook anders georganiseerd, doen gemeenten dat zelf.

[1:55:05] En bijvoorbeeld in Arnhem heb je dat en je hebt in Noord-Midden Limburg heb je weer een ander gremium wat daar actief mee bezig is.

[1:55:16] Ik hoorde al in de vorige rondes kwamen diverse thema's aan de orde waarvan ik denk van nou daar wil ik toch wel wat over zeggen.

[1:55:25] Dus dat is zowel het normaliseren van het spreken over zelfdoding, de rol van het onderwijs daarin.

[1:55:35] Het vroegtijdig signaleren, preventie, dat is een primaire taak van iedere GGD.

[1:55:41] En gewoon simpel praten en luisteren.

[1:55:48] Wij hebben zelf geen belang als GGD.

[1:55:51] Ons belang is alleen dat wij een wettelijke taak hebben die te maken heeft met preventie.

[1:55:56] Wat we zien is dat we vanaf 0 tot 100, maar in ieder geval 0 tot 18, hebben wij kinderen en jongeren in beeld.

[1:56:04] En kunnen daar ook eerder signaleren, vroegtijdig signaleren, kunnen we dus heel goed doen.

[1:56:12] En waar we ons in ieder geval in onze GGD mee bezighouden, is het creëren van bewustwording.

[1:56:18] en het verbindend netwerken en als we het hebben over onderwijs en over het hele sociale domein en zorg samen dan is dat natuurlijk heel mooi om dat op die manier samen te kunnen doen vanuit een belangeloze rol.

[1:56:34] Belangen zijn echt alleen te zorgen dat suïcide minder voorkomt.

[1:56:39] We bieden ook zorg, bijvoorbeeld PSH.

[1:56:43] Als er suicidepogingen zijn geweest die op de SRH komen, dan kunnen wij daar ook helpen, zowel bij het personeel of bij de familie.

[1:56:53] En iets anders, dat werd ook al genoemd in de ronde hiervoor, het screenen.

[1:56:58] Dus we doen elke jaar, of elke twee jaar, doen we een screening onder scholieren van de 1e en 2e klas middelbare school.

[1:57:08] En ik heb dus even gekeken naar de data over het schooljaar 2024-2025 in voorbereiding hiervoor.

[1:57:16] En als je dan ziet dat binnen onze regio, onder 19 scholen, dat is uitgevraagd.

[1:57:22] Daar hebben ruim 5300 kinderen op gereageerd.

[1:57:27] Het is een niet-anonieme vragenlijst.

[1:57:30] En van dat aantal hebben er 76 geantwoord op de vraag, heb je de laatste twaalf maanden wel eens gedacht aan zelfdoding?

[1:57:39] Dan zijn er 76 die antwoorden daar vaak of heel vaak op.

[1:57:43] Daar schrok ik enorm van, want het is niet de anonieme vragenlijst.

[1:57:48] Dus kun je nagaan, het zal meer zijn.

[1:57:50] En het is ook alleen in de eerste en in de derde klas.

[1:57:53] Dus dat geeft echt zo aan dat het zo belangrijk is dat we hier allemaal onze aandacht aan geven.

[1:58:01] En wat wij vervolgens doen, die leerlingen worden dan met spoed opgeroepen.

[1:58:08] En ik sprak laatst een van onze jeugdartsen, die zelfs tijdens zijn spreekhuur, hij komt op middelbare scholen, die tijdens één spreekhuur drie kinderen achter elkaar had die hier aan dachten.

[1:58:19] Dus het is zo goed dat we het hier met elkaar over hebben, dat we kijken wat we hier aan kunnen doen.

[1:58:24] Maar goed, dat hoef ik natuurlijk niet uit te leggen, want dit is georganiseerd daarvoor.

[1:58:29] U vraagt ook wat ik denk wat nodig is om suicides onder jongeren te verminderen.

[1:58:36] Die punten heb ik al hier aangegeven.

[1:58:39] Die staan in mijn position paper.

[1:58:41] Die hebben de andere trouwens ook aangegeven.

[1:58:43] En de wet helpt hierbij.

[1:58:44] En ik denk zelf wel dat het een gemiste kans is om hiervoor niet de GGD'en een belangrijke rol te geven.

[1:58:50] Daar gaan jullie niet zozeer over.

[1:58:52] Daar gaan natuurlijk de gemeente over.

[1:58:54] Maar het kan nooit kwaad dat jullie dat ook weten.

[1:58:58] De GGD'en, de 25, die vertegenwoordigen alle regio's in het land.

[1:59:05] Dus alle gemeenten, daar werkt de GGD voor.

[1:59:09] En het mooie daarvan is dat we daardoor ook geen postcodediscriminatie voeren.

[1:59:14] Want een ander voorbeeld, wat ik zou willen noemen, we hebben toevallig één jongere die uit een ander postcodegebied komt, wat buiten onze regio zit, maar toch

[1:59:25] omdat hij lachdrempelig zijn bij ons terechtkwam en die hebben wij nu in zorg.

[1:59:30] Dus je wil gewoon dat er geen drempels ontstaan.

[1:59:35] Nou, dat was eigenlijk wat ik wilde toelichten.

[1:59:37] Ik wil nog één opmerking maken.

[1:59:39] Wij hebben binnen Saansik-Waadland hebben een bestuurlijk overleg zorg en veiligheid en mij is gevraagd jullie daarvoor uit te nodigen om eens langs te komen om te kijken wat wij daarvoor binnen onze regio doen.

[1:59:50] Als het zo is, dan hoor ik dat graag.

[1:59:52] Dank voor de tijd.

[1:59:55] Zeker, en nu dank voor uw inbreng.

[1:59:57] We komen bij de volgende spreker, de heer Bade.

[2:00:00] Aan u het woord.

[2:00:02] Dank u, meneer voorzitter.

[2:00:04] Beste leden van de vaste Kamercommissie van VWS, dank voor de uitnodiging.

[2:00:08] Als SCH zie ik bijna elke dienst jongeren na een zelfmoordpoging en wil ik benadrukken dat we voor suicidepreventie van acute zorg naar maatschappelijke verantwoordelijkheid moeten gaan.

[2:00:18] Twee weken geleden kwam een jonge man van in de twintig op de SCH thuis mijn dienst.

[2:00:22] Hij had een overdosis voedingssupplementen genomen.

[2:00:24] Maar toen hij bijwekkingen kreeg, belde hij de huisartsenpost op, omdat hij niet ellendig wilde sterven.

[2:00:29] Lichamelijk was er weinig zorg nodig, maar mentaal was zijn nood groot.

[2:00:33] Hij wilde nog steeds dood.

[2:00:35] Zijn beschermende factoren waren beperkt.

[2:00:37] Hij had geen huis en woonde tijdelijk bij het leger Les Hels.

[2:00:40] Hij werkte bij een distributiecentrum zonder vast contract.

[2:00:43] Hij had maar beperkt contact met zijn familie en over zijn vrienden wilde hij niet praten.

[2:00:49] Hij bleek ook meer dan 10 jaar geleden in zijn jeugd in de GGZ behandeld te zijn, maar toen hij 8de in werd was die zorg weggevallen en nu was hij voor hem niet meer bereikbaar.

[2:00:57] Hij is maar één van de 16.000 mensen die jaarlijks naar een poging op de SCA komen.

[2:01:02] Er zijn natuurlijk al veel belangrijke punten genoemd, maar ik wil er toch nog drie toevoegen.

[2:01:05] Als eerste geef jongeren bestaanszekerheid, huisvesting, toegang tot onderwijs en een veilige sociale leefomgeving.

[2:01:12] Juist deze factoren zijn zo belangrijk.

[2:01:14] Niet pas als iemand 18 is, maar juist al in zijn vroege jeugd.

[2:01:17] Dit geeft de kans op waardigheid, om veiligheid te voeden en perspectief te hebben voor de toekomst.

[2:01:23] Hierdoor kan mentaal trauma worden voorkomen, zodat later hulp misschien ook minder vaak nodig is.

[2:01:28] Ten tweede, de organisatie van mentale gezondheidszorg mag niet verschillen van lichamelijke zorg.

[2:01:33] Het is onacceptabel dat kwetsbare mensen in de GGZ tussen instellingen worden doorgeschoven.

[2:01:38] De huisarts verantwoordelijk wordt gemaakt voor de patiënten met de meest ernstige problemen en mensen op lange wachtlijsten komen te staan.

[2:01:44] Dit is echt totaal tegenovergesteld van lichamelijke gezondheidszorg.

[2:01:48] Nog meer omdat het eigenlijk hier gaat om veelvoorkomende aandoeningen, niet om uitzonderlijke psychische ziekte beelden.

[2:01:54] Vervang het woord psychisch problemen met een hartprobleem.

[2:01:58] Dan hebben we het ineens niet meer over wachtlijsten.

[2:02:00] Word je prima doorverwezen en hoeft een huisarts nooit een verwijzing te regelen.

[2:02:04] Als laatste wil ik het hebben over mijn eigen domein, de acute zorg.

[2:02:07] En dan zou ik het kunnen hebben over de enorme kloof die er nog steeds is tussen lichamelijk en geestelijk gezondheidszorg.

[2:02:12] Het feit dat we in andere gebouwen werken, een andere bekostiging hebben of een andere taal spreken.

[2:02:17] Maar dat is te makkelijk.

[2:02:18] Ik wil het hebben over het stigma wat heerst rondom mensen met mentale problemen in de acute zorg.

[2:02:24] Mensen die na een zelfhandpoging in acute zorg komen, worden regelmatig niet warm ontvangen.

[2:02:28] Er zijn rollende ogen bij telefonische overdacht.

[2:02:30] Er wordt op hart op uitgesproken of iemand niet gewoon dood moet laten gaan.

[2:02:34] Er zijn verzuchtingen bij de patiënt of iemand die het een keer goed kan doen.

[2:02:37] En het hechten van zelf aangebrechte snijwonden wordt soms onverdoofd gedaan, zodat ervan geleerd wordt.

[2:02:44] Dit komt niet door vervelende of ongestukte hulpverleners.

[2:02:47] Ik zie deze collega's namelijk zeer empathisch reageren bij een patiënt met een longaanval.

[2:02:51] Ik zie ze een extra dekentje halen bij iemand die het koud heeft en een stoel pakken om naast iemand te gaan zitten die bang is voor lichamelijke pijn.

[2:02:58] Echter in acute zorg en eigenlijk in de gehele lichamelijke gezondheidszorg is te lang gevonden dat patiënten met mentale problemen er niet thuis horen.

[2:03:06] We moeten daarom trainen, scholen, handvaten bieden, kennis delen en ervaringsdeskundigen hun verhaal laten stellen.

[2:03:11] We moeten bewustwording creëren dat ondanks het diepe put van de mentale ziekte veel mensen daarna weer een waardevol leven kunnen opbouwen.

[2:03:19] Dat we in acute zorg kunnen helpen met het voorkomen van het extra trauma en het zetten van die eerste stap richting herstel.

[2:03:25] Normen voor het trainen daarvan zijn echt hard nodig en die worden nog steeds tegengehouden.

[2:03:30] Door te investeren in brede gezondheid en daarmee voorkomen van mentaal trauma en stress, door verantwoordelijkheid te nemen in de GGZ voor het borgen van toegankelijkheid van zorg en het verbeteren van kennis en samenwerking in acute keten, kunnen we van acute zorg naar een maatschappelijke verantwoordelijkheid gaan bij het voorkomen van suicide zonder jongeren.

[2:03:53] Dank u wel.

[2:03:53] Dan geef ik het woord aan mevrouw Franke.

[2:03:56] Dank je wel, voorzitter, geachte commissie.

[2:03:59] Allereerst wil ik zeggen dat ik heel blij ben met de organisatie van dit rondetafelgesprek, omdat ik echt denk dat het belangrijk is dat we het over dit thema gaan hebben.

[2:04:06] Mijn naam is Tess Franke.

[2:04:08] Ik ben 24 jaar student Bestuurskunde en daarnaast directeur-bestuurder bij Stichting Door het Geluid.

[2:04:14] En bij Stichting Door het Geluid zetten we ons in voor de mentale gezondheid van studenten.

[2:04:18] En dat is hard nodig.

[2:04:20] Ongeveer de helft van de Nederlanders tussen de 16 en 25 jaar vindt de eigen mentale gezondheid niet goed.

[2:04:26] En 75 procent van de mentale klachten ontstaat voor het 25ste levensjaar.

[2:04:31] Helaas is suicide ook altijd nog steeds doodzaak nummer één onder jongvolwassenen.

[2:04:37] Zoals ik net al vertelde, zetten we ons in voor het verbeteren van de mentale gezondheid van studenten.

[2:04:41] Dat doen we door middel van workshops, campagnes en beleidsadviezen.

[2:04:45] Ieder jaar trainen we honderd studentambassadeurs, verdeeld over acht studentensteden, om peer-to-peer workshops te geven op studiestudenten, sportverenigingen en onderwijsinstellingen.

[2:04:56] We leren studenten risico-signalen bij zichzelf herkennen en erkennen.

[2:05:01] We bieden handelingsperspectief en we maken ze bekend met het juiste hulpaanbod.

[2:05:07] Sinds januari 2025 zet onze stichting zich samen met 1 in 3 zelfmoordpreventie ook in voor suicidepreventie.

[2:05:14] Dit hebben we gedaan door het ontwikkelen van een gezamenlijke workshop over het thema suicidepreventie, waarin we eigenlijk de studenten opleiden tot een gatekeeper.

[2:05:23] Elk half jaar worden er acht studenten opgeleid om deze workshops te geven.

[2:05:27] Daarnaast organiseerden we afgelopen oktober een suicidepreventiecongres voor 400 bestuurders, vertrouwenspersonen en leden van welzijnscommissies van studentenverenigingen voor preventie en postventie.

[2:05:40] We bestaan pas 2,5 jaar, maar ik ben me kapotgeschrokken van het aantal jongeren wat rondloopt met suicidale gedachten.

[2:05:48] De afgelopen tijd lijkt het eigenlijk in iedere workshop wel even terug te komen.

[2:05:53] En daar moeten we echt iets aan doen.

[2:05:58] En wat dat is, daarbij denk ik aan drie dingen.

[2:06:00] Allereerst moeten we meer inzetten op kennis en kunde bij de doelgroep zelf.

[2:06:04] Op plekken waar jongeren al komen.

[2:06:06] Signalen van suïcidaliteit zijn echt lastig te herkennen.

[2:06:10] Ik sprak een hoogleraar en hij vertelde mij...

[2:06:14] Ik heb 600 studenten in mijn klas.

[2:06:17] Hoe moet ik suïcidaliteit herkennen?

[2:06:19] En dat is ook echt heel erg lastig op een universiteit.

[2:06:23] Huisgenoten, studenten die samenwonen, zien elkaar iedere dag.

[2:06:27] Het is ook een kans als we in dit soort gemeenschappen gaan trainen om ook die suïcidaliteit vroeg te signaleren en nog op tijd het gesprek te voeren en door te verwijzen.

[2:06:37] Ik denk daarbij aan trainingen in sociale infrastructuur die al bestaat.

[2:06:41] Studie-studenten, sportverenigingen, onderwijsinstellingen, kerkgemeenschappen.

[2:06:46] Zoek dit op bij de plekken waar jongeren al zijn.

[2:06:49] We geven daar immers ook EHBO-trainingen.

[2:06:52] Dus waarom geen trainingen over suicidepreventie?

[2:06:56] Daarnaast moeten we echt structureel investeren in een meerjarig programma om de mentale gezondheid van jongeren te versterken.

[2:07:02] Om het aantal suicides duurzaam terug te dringen moeten we de mentale gezondheid ook aandacht geven.

[2:07:07] We bepleiten hiervoor een meerjarig en gecoördineerd programma mentale gezondheid van jongeren aan aanvoering door een onafhankelijke organisatie.

[2:07:15] Denk daarbij bijvoorbeeld aan Stichting Mindtus.

[2:07:18] De afgelopen jaren zijn waardevolle initiatieven ontstaan, maar het ontbrak aan een meerjarige middelen en behoging waardoor kennis en netwerken versnipperd raakten.

[2:07:26] Binnen een dergelijk programma is het namelijk noodzakelijk, zoals eerder gezegd, om kansrijke interventies op te schalen en te verduurzamen.

[2:07:33] Denk dan ook aan keykits, join us in your bowl, life after school, maar ook aan door het geluid.

[2:07:39] We zijn de afgelopen tijd meer bezig geweest met het vinden en zoeken van subsidie dan dat we bezig zijn geweest met het helpen van jongeren.

[2:07:47] Het is echt heel lastig, de potjes zijn beperkt.

[2:07:49] Maar tegelijkertijd zien we ook dat veel initiatieven met die wellicht schadelijke interventies hebben ook voor onze jongeren wel veel financiering krijgen.

[2:08:00] En ik ben me ook wel echt geschrokken van de verhalen die ik af en toe hoor van interventies die gedaan worden bij jongeren waar zij zelf nog ongelukkiger van worden.

[2:08:08] Tegelijkertijd denk ik ook dat we meer moeten doen met onderwijsinstellingen, gemeenten en andere organisaties die met jongeren in aanraking komen.

[2:08:15] Denk ook wat breder.

[2:08:16] Kijk bijvoorbeeld naar de KNVB, waar superveel jongeren voetballen.

[2:08:20] Of naar de studentenhuisvesters bij DUO.

[2:08:23] Dan mijn laatste punt.

[2:08:24] Zet in op suicidepreventie in alle beleidsdomeinen met speciale aandacht voor kwetsbare jongeren.

[2:08:29] Suicidaliteit staat niet los van maatschappelijke omstandigheden.

[2:08:33] Denk bijvoorbeeld aan jongeren die geraakt zijn door de toeslagenaffaire, vroegtijdige schoolverlaterers en jongeren uit de LGBTQIA plus community.

[2:08:41] Zij hebben een verhoogd risico en daarom moet suicidepreventie in alle beleidsdomeinen worden meegenomen.

[2:08:48] Tot slot merken we dus elke dag hoe zwaar het kan zijn voor jongeren die worstelen met suicidale gedachtes.

[2:08:54] Maar we zien ook echt dat er iets kan veranderen voor hen en dat er kansen liggen.

[2:08:58] Overheid, onderwijsinstellingen, gemeenten, maatschappelijke organisaties, zorginstellingen en jongeren zelf hebben elkaar daarin nodig.

[2:09:05] Niemand kan dit alleen.

[2:09:06] Als we dit beter en centraler organiseren, kunnen we het aantal suicides onder jongeren echt terugdringen.

[2:09:12] Want als we deze stap vooruit zetten, kunnen we echt levens redden.

[2:09:15] En daar zijn we absoluut klaar voor.

[2:09:18] Dank jullie wel.

[2:09:25] Dank u.

[2:09:26] Ook iedereen bedankt, ook voor de uitnodigingen.

[2:09:29] En ik wil even het bijzondere zeggen, nu ik hier toch de kans wil krijgen, dat ik super trots op u ben, Tess, hoe je dat hebt gedaan.

[2:09:34] En ook dank eigenlijk voor dat jij ons, en daar praat ik ook gelijk over, Live After School, onze organisatie, bewust hebt gemaakt van dat dit zo leeft.

[2:09:44] En tot een jaar geleden,

[2:09:49] Ik ga misschien even gelijk op de inhoud.

[2:09:51] Mijn naam is Jan Malachka trouwens.

[2:09:53] Ik ben 33 en ik ben een trotse founder van Life After School.

[2:09:56] En met Life After School begeleiden wij heel veel jongeren en voornamelijk NBO en VO jongeren in het land.

[2:10:02] met een team van ongeveer 50 mensen en proberen we elke dag te inspireren, te motiveren, te begeleiden en ervoor te zorgen dat ook die jongeren allemaal toekomstperspectief zien.

[2:10:13] En NBO is toch vaak het vergeten kindje, nog steeds, maar we zijn wel met z'n allen hard voor aan het zorgen dat dit allemaal beter wordt.

[2:10:21] De vorige keer zat ik hier ook eerder bij de rondetafel, want toen ging het over de kwaliteit van het mbo en toen voelde ik me wel expert.

[2:10:28] En toen ik deze uitnodiging kreeg, toen dacht ik eigenlijk ja, kan hier niet beter iemand anders zitten.

[2:10:34] Ik zit hier dan ook niet als expert of als wetenschapper of als naast of nabestaand of iemand die dit zelf heeft meegemaakt.

[2:10:40] Maar ik zit hier wel als iemand die heel veel jongeren ziet.

[2:10:44] En met onze organisatie bereiken we zoveel duizenden jongeren.

[2:10:49] En wat ik net zei, een jaar geleden toen zei ik tegen mezelf dit is niet voor ons.

[2:10:57] Dit is voor specialisten.

[2:10:58] Dit moeten wij niet doen.

[2:11:00] Hier moeten wij ver van weg blijven omdat wij hier gewoon niet de kennis over hebben.

[2:11:05] Tot het moment dat Tess eigenlijk bij mij kwam met het van... Hey, Jamal, waarom doen jullie hier niet iets mee?

[2:11:11] Toen zei ik, ja, maar daar zijn toch heel veel andere partijen voor?

[2:11:13] Ja, maar niet de partijen die deze doelgroep bereiken.

[2:11:16] En ik ben ooit begonnen met Life After School, omdat ik mezelf na mijn studies op het mbo en het hbo pas in het werkveld erachter kwam wat ik allemaal had gemist op school.

[2:11:28] En dat is dit ook.

[2:11:33] En als ik dan kijk naar de hoeveelheid en het grote aantal jongeren die we bereiken, waarvan we weten dat we niet alleen het gesprek kunnen voeren, maar ook daadwerkelijk de taal spreken, voel ik me ontzettend verantwoordelijk voor deze groep om in ieder geval hier aan tafel te zitten vandaag, maar ook het gesprek aan te gaan, maar nog meer dat wij straks de tools krijgen, de kennis krijgen, de vaardigheden krijgen en de handvatten om al deze jongeren wel te kunnen helpen.

[2:12:02] Want tot een jaar geleden wist ik niet dat het doodsoorzaak nummer één was onder jongeren.

[2:12:10] En hoe kan je er dan van wegblijven als de cijfers zo duidelijk zijn?

[2:12:18] Wat wij doen is, onze aanpak is gericht op drie pijlers.

[2:12:22] Wij geven workshops, onder andere over mentale gezondheid, over weerbaarheid, over omgaan met prestatiedruk, over financiële bewustwording en toekomstperspectief.

[2:12:31] Daarnaast heb ik door het land

[2:12:33] De beste, de beste jongerenwerkers die elke dag op scholen actief zijn, die in de aula zijn, die op de schoolpleinen zijn, die bij de bushalte staan met jongeren.

[2:12:43] We hebben geen ruimte nodig.

[2:12:44] We zijn daar waar jongeren zijn en waar ze over het algemeen zichzelf vaak zijn.

[2:12:49] En we hebben nazorg.

[2:12:51] En met onze nazorgcoaches begeleiden we jongeren die uitgevallen zijn of die een diploma hebben behaald en die dan na de zomervakantie denken van, oh ja, oké, en wat nu?

[2:13:02] Ik heb het al vaker gehoord vandaag.

[2:13:05] Ik denk dat school de plek is waar we dit veel actiever moeten laten plaatsvinden.

[2:13:10] En dat komt, we weten wel live af de school, maar het is eigenlijk vooral tijdens school zodat je er niet pas na school achterkomt.

[2:13:18] Maar ooit zei iemand tegen mij, ja, maar dat leer je toch gewoon thuis.

[2:13:23] En daar was ik toen destijds zo van geschrokken, omdat ik dit zelf in mijn eigen...

[2:13:28] Ik ben opgegroeid in twee verschillende culturen, de Marokkaanse en de Surinaamse cultuur.

[2:13:32] Ik ben moslim en ik...

[2:13:36] Dit gesprek kwam bij ons niet aan de orde tijdens het...

[2:13:39] Als we aan het eten waren samen.

[2:13:41] Nog suiciden, maar dan heb ik het ook over gewoon mentale gezondheid, over vertellen hoe je je echt voelt.

[2:13:48] En ook voor die doelgroep, de niet-westerse jongeren en vooral het mbo, maar ook gewoon...

[2:13:53] Iedereen, is het ook belangrijk dat we taboes gaan doorbreken en dat we ook gaan kijken niet alleen naar hoe we erover kunnen praten, maar ook wat daarin de juiste taal is.

[2:14:04] Wij geven workshops, een van onze workshops heet bijvoorbeeld Money Takkies, en takkies is straks al voor praten.

[2:14:10] En die is altijd gelijk volgeboekt, terwijl als we bijvoorbeeld financiële geletterdheid hadden genoemd in het NWO, dan was er waarschijnlijk niemand komen opdagen.

[2:14:20] Ik wil jullie heel erg bedanken voor in ieder geval de uitnodiging.

[2:14:26] En ik hoop dat ik in ieder geval heel veel van jullie kan leren.

[2:14:29] Zodat wij dit weer aan onze eigen jongeren kunnen meegeven.

[2:14:33] Dat was het beste.

[2:14:35] Dankjewel.

[2:14:37] Mooi, goed gedaan.

[2:14:39] Dan gaan we naar de Kamerleden.

[2:14:41] En ik had net gezegd, ik wil ook aan de andere kant beginnen.

[2:14:43] Mevrouw Vermeterschudde, nee.

[2:14:44] Dus we gaan gewoon weer... Mevrouw Seinhaven.

[2:14:49] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:14:51] En dank voor jullie inbreng, dank voor jullie positionpapers, maar bovenal heel veel dank voor het ontzettend belangrijke werk wat jullie elke dag doen.

[2:14:59] Ik heb allerlei vragen, maar we doen één vraag per keer.

[2:15:02] Even kijken aan mevrouw Franken.

[2:15:05] Wij hebben vaak het beeld van als het niet bewezen effectief is, dan kan het ook niet echt kwaad.

[2:15:10] En volgens mij leren we steeds meer dat het ook echt schadelijk kan zijn.

[2:15:14] Kan je ons een beetje meenemen in wat jij ziet uit al die gesprekken die jullie voeren van hoe het ook schadelijk kan zijn?

[2:15:23] Ja, denk, een mooi voorbeeld wat ik daarbij heb is, ik sprak laatst een student en die student was...

[2:15:32] Ergens met zijn of haar problemen had zij aangeklopt bij een counselor.

[2:15:37] En een counselor is natuurlijk geen psycholoog.

[2:15:41] En zij had best wel heftige problematiek, ook suïcidaliteit.

[2:15:47] En zo'n counselor zou op zo'n moment, net zoals een huisarts, goed moeten weten dat hij of zij moet doorverwijzen.

[2:15:54] Ook al is er in België, ik denk dat dat een andere discussie is.

[2:15:58] Maar zij was door de counselor behandeld.

[2:16:03] En zij heeft daardoor, ook omdat er tegen haar is verteld dat ze misschien niet zo moest zeiken, en dat ze allerlei trucjes en methodes aangeleerd kreeg waarvan ik echt dacht, nou ik weet niet waar de counselor dit had geleerd, is zij zich zoveel slechter gaan voelen en zei ze,

[2:16:26] Je kunt mij niet meer helpen.

[2:16:29] Dat was het beeld dat we op zo'n moment hadden afgegeven.

[2:16:32] En daar moeten we wel echt iets mee doen.

[2:16:36] Ik denk tegelijkertijd, we moeten wetenschappelijk effectieve interventies hebben, maar ze moeten ook practice-based goed werken.

[2:16:44] En we moeten al die interventies die dus goed zijn en waarvan we ook van jongeren horen dat ze hun verder helpen, die moeten we opschalen en verduurzamen zodat het een goede plek krijgt op verschillende plekken in de samenleving.

[2:16:59] Mevrouw Wendel.

[2:17:02] Ja, voorzitter, ik zei net in de allereerste ronde bij de ervaringsdeskundige al wat een dappere mensen hier zitten hier in de zaal en wat een respect heb ik voor deze mensen.

[2:17:12] En ik betrap mezelf erop ongeveer twee uur later dat ik hier eigenlijk met een brede glimlach in deze zaal zit en dat ondanks dit heftige, zware

[2:17:22] onderwerpen bij de cijfers natuurlijk absoluut niet vragen om een brede glimlach.

[2:17:27] Maar ik wil het toch benoemen, want die brede glimlach komt door al die mensen die hier vandaag zijn met wat voor een passie voor dit onderwerp.

[2:17:35] Het geldt uiteraard voor de ervaringsdeskundigen in ronde 1, die zich hier keihard voor inzetten.

[2:17:40] Het geldt voor de wetenschappers uit ronde 2 en ook voor deze mensen hier.

[2:17:45] Dat vind ik echt heel bijzonder om te zien.

[2:17:50] Dan mijn vraag, die is voor mevrouw Franke.

[2:17:52] Zij vertelde al over haar initiatief die vrij snel, denk ik, al groter is geworden en ook door jullie samenwerking met 113 ook echt goed professioneel is, of mede door die samenwerking, moet ik zeggen.

[2:18:08] Kan mevrouw Frank iets zeggen over de schaalbaarheid van dit initiatief?

[2:18:11] Wat heeft zij nodig met haar organisatie om dit verder op te schalen?

[2:18:14] En dan bedoel ik van de overheid, maar ook van de samenleving en de verenigingen.

[2:18:20] Als ik dan specifiek praat over door het geluid, hebben wij de financiën nodig.

[2:18:25] Wij zitten nu in acht studentensteden, maar de financiën om dit in ieder geval in alle studentensteden, waar wij dus actief willen zijn, op te schalen, dus dat hebben we echt nodig.

[2:18:36] Zodat we overal actief kunnen zijn, ook een stukje kunnen doorontwikkelen.

[2:18:40] We zien, er komen telkens nieuwe onderzoeken, dus we weten ook steeds beter wat we moeten doen, zodat de dingen werken.

[2:18:46] En ik denk dat we ook die financieren, dat we ook vooral, en ik denk dat dat nu ook wel steeds een trend is die we steeds maar zien, dat we ook echt de samenwerking nodig hebben.

[2:18:56] Dus heel lokaal, ik geloof echt in een lokale aanpak, maar dat we daarin ook echt de samenwerking moeten opzoeken met de plekken waar jongeren al komen, met het onderwijs, met die gemeentes.

[2:19:05] Een mooi voorbeeld daarvan is, we hebben afgelopen

[2:19:09] Zomer de Veerkrachtcoalities gelanceerd van Stichting Mindus en de Veerkrachtcoalities die hebben eigenlijk een soort, ja, hoe kan ik dat zeggen, standaard model voor een goede samenwerking.

[2:19:22] Dus om dat ook verder te brengen, dat is heel belangrijk.

[2:19:25] En als ik wat breder kijk, dus naar ook zo'n structureel meerjarig programma, dan gaat dat ongeveer waar we dus aan de ene kant dus mentale gezondheid meer in de samenleving brengen en aan de andere kant zorgen dat we ook die kansrijke interventies kunnen opstralen, gaat het om een bedrag van 5 miljoen per jaar.

[2:19:47] Mevrouw Westveld.

[2:19:50] Ja, echt een geweldige, mooie initiatief en mooi om dat zo te horen.

[2:19:55] Tegelijkertijd zijn de problemen natuurlijk een heel stuk groter en ik heb een vraag aan meneer Baden.

[2:20:00] U heeft het in uw positionpaper heel duidelijk over health and all policies en daarmee begint u met bestaanszekerheid, toegang tot onderwijs, goede huisvesting.

[2:20:08] We weten dat het aantal dakloze mensen oploopt.

[2:20:11] We weten dat het aantal kinderen dat niet naar school gaat of geen onderwijs krijgt, dat dat stijgt.

[2:20:16] We weten ook dat de bestaanszekerheid van heel veel mensen onder druk staat, dat er ook een aantal plannen in het coalitieakkoord zijn gepresenteerd die niet de bestaanszekerheid van grote groepen mensen ten goede komen.

[2:20:26] Ik zou u willen vragen om daarop te reflecteren.

[2:20:29] Ik zeg nergens dat beleid meteen dat oorzaak heeft dat er meer mensen suiciden plegen, maar het kan wel veel doen voor de mentale gezondheid van groepen mensen.

[2:20:38] denk ik, maar misschien dat u daar is op kan reflecteren.

[2:20:44] Ja, ik ga niet op het huidige kabinet, want ik denk dat het eigenlijk alle afgelopen kabinetten van de afgelopen jaren in de spiegel mogen gaan kijken en misschien ook wij als maatschappij, want als je kijkt dat we van de gezondheid van de Nederlander steeds slechter wordt.

[2:21:01] De levensverwachting van de armste mensen in Nederland is van 17 jaar korter naar 25 jaar korter.

[2:21:05] Mensen die in armoede leven gaan negen jaar eerder dood.

[2:21:09] Dat was zeven jaar, tien jaar geleden.

[2:21:12] Dus we worden steeds ongezonder en dat heeft natuurlijk enorme invloed op lichamelijke gezondheid.

[2:21:16] Dat zie ik in mijn werk, maar ook mentale gezondheid.

[2:21:20] Ik denk dat Tim Sjongers het heel mooi in zijn boek heeft beschreven.

[2:21:22] 40% van de mensen in Nederland leeft in bestaansonzekerheid.

[2:21:26] Dat vind ik een ongelofelijk getal.

[2:21:28] En ik zie dat eigenlijk elke dag.

[2:21:30] En we hebben het nu vooral ook over studenten, zeg maar.

[2:21:35] En ik denk dat we het ook...

[2:21:37] De mensen die ik zie op Spoeduizende Hulp zijn vaak mensen die die kans niet hebben gehad.

[2:21:41] Die komen ineens niet meer daar.

[2:21:43] En die zitten gewoon heel erg in een put.

[2:21:45] En die blijven terugkomen in een cirkel.

[2:21:47] En dat hebben ze al vanaf hun jeugd gehad.

[2:21:49] En ja, wij zeggen ook wat heeft die mensen met 10-0 achter begonnen.

[2:21:53] En helaas maken we daar 15-0 van.

[2:21:55] En dat doet ook de acute zorg en lichamelijke zorg zeker dingen aan.

[2:21:58] En de GGZ mag ook in de spiegel kijken, maar ik denk dat we beginnen wat mij betreft met health and all policies.

[2:22:04] echt het veranderen van hoe wij kijken naar bestaanszekerheid.

[2:22:07] En ik denk dat we daar zoveel stappen mee zetten en zoveel toekomst geven.

[2:22:13] Als jij nu 17 bent en je hebt gewoon geen enkele kans op een bestaan eigenlijk, omdat je al zo veel achterstaat, dan zou ik ook depressief worden.

[2:22:21] En alleen al dat voorkomen, denk dat het zoveel kansen geeft op gewoon ook de druk op de zorg te verminderen.

[2:22:27] Want we kunnen niet iedereen zorg bieden.

[2:22:29] Dat is gewoon onmogelijk.

[2:22:30] Dus laten we vooral een maatschappij creëren waarin dat misschien minder nodig is.

[2:22:37] Ja, dat is eigenlijk wel een mooie opmaat, een bruggetje naar de vraag die ik zou willen stellen, want ik heb ook voor de heer Baden een vraag, omdat eigenlijk uit zijn verhaal en ook uit het position paper die erbij zat wel blijkt dat het echt om

[2:22:54] een systeemoorzaak gaat, zeg maar.

[2:22:58] En als we nu kijken dat preventie, we zijn hier het laatste blokje aangekomen, met ervaringstestkundige wetenschap, richt zich heel erg op de jongeren, terwijl uit het verhaal van de heer Wabadi juist blijkt dat er een heel fundamenteel

[2:23:12] iets eigenlijk aan ten grondslag ligt, de toegang van jongeren tot al die voorzieningen.

[2:23:17] Maar dat brengt mij eigenlijk ook op iets specifieks en dat is de ouders en het systeem thuis waar die jongeren uitkomen.

[2:23:24] Is preventie, zou dat wat de heer Baren betreft, ziet hij daar ook mogelijkheden in om juist in dat thuissysteem om daar interventies in te doen, wat gericht is op de ouders, omdat als we het nu hebben over preventie, we met name het over de jongeren

[2:23:41] hebben en ik zou graag zijn reflectie daarop willen.

[2:23:47] Je hebt het voor mij duizend dagen programma natuurlijk om eigenlijk lichaamgezondheid te stimuleren vanaf dat je nul bent en ik denk dat we eigenlijk dat op mentale gezondheid ook nodig hebben.

[2:23:57] En als je ouders in armoede leven of continu stress hebben, en ik denk dat misschien armoede te klein is, bestaansonzekerheid hebben, dat doet natuurlijk iets met je als kind.

[2:24:06] En ik hoorde ook al verhalen van ervaringsdeskundigen die zeggen, ik mag er niet zijn.

[2:24:10] Ja, als je er niet mag zijn, omdat je dus die druk voelt, dan gaat dat natuurlijk ook enorm werken op psychische gezondheid.

[2:24:16] En inderdaad, we daar te weinig oog voor hebben, ik ook zelf.

[2:24:20] Dus ik ga meteen bij mezelf kijken.

[2:24:22] Ik heb er zelf ook altijd gedacht, ja, maar je moet het zelf vervechten, dan komt het wel goed.

[2:24:26] Ik denk dat dat heel vaak niet zo is.

[2:24:29] Er is ook wel interessant onderzoek gedaan naar psychologische basisbehoeften.

[2:24:32] We hebben lichamelijke basisbehoeften, dus warmte, eten hebben en zuurstof.

[2:24:37] Je hebt ook psychologisch basisbehoefte, dat je autonomie hebt, dat je waardigheid voelt.

[2:24:42] En het is heel interessant dat als ouders dat niet hebben, het kind ook geen minder psychologisch basisbehoefte heeft.

[2:24:48] En daar is een indirecte correlatie met kans op suicide en mentale gezondheid.

[2:24:52] En ik denk dat dat zulke belangrijke aangrijpingspunten zijn, juist om te voorkomen

[2:24:57] dat we iets medicaliseren wat we misschien maatschappelijk kunnen oplossen.

[2:25:01] En in mijn ogen is dat beter, want ik werk graag, maar ik los graag dingen niet op, zeg maar.

[2:25:08] Ik behandel liever beenbreuken dan mensen die zichzelf snijden eigenlijk.

[2:25:12] En beenbreuken gaan we nooit voorkomen, dus ik heb genoeg werk.

[2:25:15] Maar met mentale gezondheid kunnen we echt een mooie stap inzetten.

[2:25:21] Daar zou ik ook graag één ding op aanvullen.

[2:25:23] Wij horen ook veel jongeren die met suïcidaliteit naar de huisarts gaan.

[2:25:29] En waar de eerste vervolgvraag is, hoe kijk je aan tegen antidepressiva?

[2:25:35] En de jongeren gaan helemaal uit contact, weten eigenlijk niet wat je daarop moet antwoorden.

[2:25:42] Omdat zij dus eigenlijk wat ik vaker terug kan vragen om een luisterend oor en niet per se dat we elk probleem gaan medicaliseren.

[2:25:49] Dus ik denk dat dat ook nog wel echt iets is waar we hard aan moeten werken.

[2:25:56] Mooi dat je dat zegt, Tess.

[2:26:00] Wat heel erg kan helpen, en dat probeert GGD te doen, 1 in 3 is ook een groot voorstander van, dat zijn de gatekeepers trainingen, die zijn al eerder genoemd.

[2:26:10] Het leren, ja, hoe reageer je als hulpverlener of als docent, als het gaat over een leerling of een kind, het kan ook een oudere zijn, het heeft over zelfdoding.

[2:26:25] En dan hoef je eigenlijk alleen maar te zeggen van, goh, wat zul jij het zwaar hebben.

[2:26:31] En dan op het moment dat je bijvoorbeeld zo'n zin zegt, dat helpt al een beetje om het wat te normaliseren, om het gesprek te kunnen voeren.

[2:26:41] Komt niet laat om daar even iets over te zeggen.

[2:26:44] Dankuwel.

[2:26:45] Dan komen we bij mevrouw Dijmstra.

[2:26:47] Dank u wel, voorzitter.

[2:26:48] Ik wil de eerste opmerking maken naar de heer Lachkar, als ik het goed uitspreek.

[2:26:53] Ik vond het heel mooi hoe je afsloot met de naam van de training die jullie geven aan jongeren.

[2:26:57] Ik kan het niet eens herhalen, maar toen dacht ik wel, oh, dit is zo'n bevestiging dat je inderdaad de taal van de jongeren moet spreken.

[2:27:05] En ik constateer al dat ik daar zeker niet meer onder val als ik dit zou horen.

[2:27:10] Dus dat wilde ik toch graag noemen.

[2:27:13] Het verhaal van de heer Baren, dat er 16.000 mensen op de CEH komen als ik het goed herhaal.

[2:27:23] Hoe dat nu gaat, dat greep me best wel aan.

[2:27:27] En ik dacht eigenlijk, wat doen we nu?

[2:27:30] Op het moment dat iemand...

[2:27:32] bij het ziekenhuis binnenkomt.

[2:27:34] Natuurlijk worden wonden verzorgd vanuit de medische kant, maar wat doen we nu?

[2:27:41] Wordt er op dat moment ook al goed doorverwezen of misschien kunt u gewoon vanuit de praktijk nog wat meer daarover zeggen en ook wellicht een richting geven met wat er nodig is?

[2:27:54] Het hangt er heel erg vanaf waar je terechtkomt.

[2:27:58] Toen ik begon in mijn ziekenhuis, 18 jaar geleden, kwam ik uit een...

[2:28:01] Ik ben in een ander ziekenhuis opgeleid dan waar ik nu werk.

[2:28:04] Dat is ook goed even te vertellen.

[2:28:05] En ik kwam van een ziekenhuis waar je eigenlijk, op het moment dat je zei dat je verwart was, depressief was of jezelf iets had aangedaan, dan was ongeveer bij de ingang al de opmerkingen, bellen, de crisisdienst.

[2:28:17] Daar begon het zeg maar mee en daar werden mensen ook vastgebonden op een bed bijvoorbeeld, als je heel erg verwart bent en eigenlijk heel bang.

[2:28:25] En ik kwam in een ziekenhuis waar ineens dat niet, er was geen fixatie materialen en er was ineens, moesten we aardig doen, dat soort een beetje.

[2:28:33] Zo werd het een beetje verteld en ik zat een beetje zo, dat kost me ook nog extra tijd en je moet vooral heel snel die patiënten wegwerken.

[2:28:40] En ik heb geluk gehad, de collega's had, die mij lieten inzien dat juist empathie heel veel tijd kost.

[2:28:46] Dat gewoon connectie maken een hele normale manier van behandelen is.

[2:28:49] En dat het juist mijn verantwoordelijkheid is.

[2:28:50] Dus ik ben nu, ja, daarom zit ik hier.

[2:28:52] Ik geef cursussen daarin.

[2:28:54] En ik denk dat dat heel hard nodig is.

[2:28:56] Maar er zijn echt ziekenhuizen waar je je wond wordt geplakt.

[2:29:01] Ik hoop dat je op een taxi wordt gezet, maar vaker nog wordt gezet, je kan zelf wel de taxi naar huis betalen.

[2:29:05] Je hebt ook jezelf aangedaan.

[2:29:08] En nogmaals, we praten niet zo over iemand die blijft roken en een longaanval heeft.

[2:29:12] Dan is er enorm veel aandacht en liefde.

[2:29:14] Ik vind dat een hele rare contrast, want dat doe je ook jezelf aan.

[2:29:18] Niet dat ik dat vind, maar dat is als je zo gaat denken wel.

[2:29:21] Dus ik denk dat er echt enorme stappen daarin te maken hebben.

[2:29:25] En dat zit, wat mij betreft, eigenlijk de oplossing, we hebben dit ook al aangedragen met 113, tenminste ik heb het als toen ik voorzitter was van de Nederlandse Vereniging van Spoedthuis- en Hulpartsen, ingebracht bij de landelijke spoedzorgtafel, dat er een norm komt dat iedereen gewoon geschold wordt in heel iets bazaals, namelijk mentale gezondheid en suicidepreventie.

[2:29:42] Niet heel moeilijk, één keer per vier jaar doe je een dagje.

[2:29:45] Dus gewoon ook iedereen in traumazorg, dat zijn veel minder, dat zijn maar vijfduizend patiënten per jaar.

[2:29:50] En dat vinden we heel belangrijk.

[2:29:51] En die norm is niet aangenomen.

[2:29:54] Daar is van is gezegd door een aantal partijen die ook de landelijke suicideagenda onderschrijven.

[2:30:00] Ja, dat kost tijd, dat kost moeite.

[2:30:02] Dat klopt.

[2:30:03] Heel veel dingen kosten tijd en moeite, maar dit is zo essentieel.

[2:30:06] En wat mij betreft is het ook een olieflek.

[2:30:09] Niet alleen een olieflek richting suicidepreventie, maar ook naar mentale gezondheid.

[2:30:13] Het normaliseren daarvan.

[2:30:14] Dat we gewoon daarover praten.

[2:30:16] Het is wat mij betreft allemaal niet heel erg ingewikkeld.

[2:30:19] Het begint gewoon bij hele bazale dingen.

[2:30:22] En het trainen van ziekenhuispatiënten hoort er absoluut bij.

[2:30:27] Er is mij gevraagd om even het voorzitterschap over te nemen, dus dat doe ik bij deze.

[2:30:31] En vanuit hierop geef ik graag het woord aan mevrouw Van Meertelen.

[2:30:36] Dank u, voorzitter.

[2:30:39] Ik had eerst ook nog een vraag aan de heer Baren, maar die is me eigenlijk al een beetje wel beantwoord nou zojuist, want ik had eigenlijk de vraag van wat is de grootste mismatch eigenlijk tussen die medische acute opvang en die vervolgzorg, maar dat heb ik al een beetje gehoord.

[2:30:52] En dan denk ik dat ik een vraag heb voor mevrouw Derksen.

[2:30:56] Want kunt u nou bijvoorbeeld vanuit de GGZ als crisisdienst, misschien ook wel een vraag aan de heer Baren, maar goed, dan leg ik hem even neer.

[2:31:05] stap voor stap beschrijven wat er gebeurt met een jongere met acute surgicaliteit die zich meldt en welke overdragsmomenten, waar gaat het dan mis?

[2:31:15] Of niet mis, wat is het kwetsbaarst?

[2:31:18] Wat zijn de stappen en hoe gaat het dan verder?

[2:31:22] Want dat is me eigenlijk gewoon helemaal niet duidelijk, want ik hoor van u nou als ik iemand hier op de SCH dan misschien zelfs wel heb je geld voor de taxi, nou dat vind ik echt

[2:31:32] bijna niet uit te leggen, maar het gebeurt en ik weet dat.

[2:31:37] Maar als het nou echt op dat moment zover is, dan kan ik me voorstellen dat de crisisdienst gebeld gaat worden, want dat hoorde ik ook zojuist.

[2:31:45] Maar wat zijn nou precies de stappen en waar is dat het meest kwetsbaarst in de vervolg daarvan?

[2:31:55] GGD is niet de GGZ, maar dat neemt niet weg dat de GGD waar ik voor werk wel een crisisdienst heeft als het gaat over personen met onbegrepen gedrag.

[2:32:12] En daarbij hebben wij ook suicide preventie.

[2:32:16] Dus ik kan niet zeggen over wat er precies in de GGZ gebeurt, want daar werk ik niet.

[2:32:22] Binnen de GGD is het wel zo dat als iemand zich bij ons belt, dan gaan we vooral praten en luisteren.

[2:32:29] En wij bieden zelf niet de zorg, wij leiden toe naar zorg.

[2:32:34] Dus de volgende stap die wij zetten is van kijken hoe wij, ja, degene die belt of die bij ons terechtkomt, hoe wij die verder kunnen helpen de zorg in.

[2:32:48] En soms is dat ook niet nodig.

[2:32:49] En er zijn ook wel mensen waarbij we zelf in gesprek blijven.

[2:32:54] Daar doe ik dan als directeur

[2:32:56] Ik zeg wel, doe dat niet te veel, want we hebben zo ontzettend veel cliënten en wij glijden in principe door, maar we willen gewoon die mensen helpen.

[2:33:04] Dus dat is wat ik erover kan zeggen.

[2:33:10] De kloof zit, zoals ik net ook al zei, tussen lichamelijk en geestgezondheidszorg.

[2:33:15] De crisisdienst bij ons zit 300 meter verderop.

[2:33:19] Maar dat zijn twee verschillende werelden en je moet heel veel met elkaar overleggen als, zeg maar, aandachtsgevelders, maar dat is niet genoeg, want ook de mensen op de werkvloer kijken moeilijk naar elkaar.

[2:33:31] Het gaat over de crisisdienst komt bij ons en er wordt geen kop koffie aangeboden.

[2:33:35] Klinkt heel raar, maar je voelt je totaal niet welkom als collega.

[2:33:38] Andersom, als wij de crisisdienst bellen, heb je soms het gevoel dat je een soort derde graas verhoor krijgt over of iemand wel mag komen, zeg maar, of ze wel beoordeeld kunnen worden.

[2:33:48] We klagen heel graag bij elkaar over wachttijden, dus dat iemand een uur moet wachten, want ja, och, wat vreselijk dat iemand een uur lang op de SCH ligt.

[2:33:57] Maar grappig genoeg, als die persoon een klacht aan zijn hart zou hebben, dan wachten we drie, vier uur, doen we allemaal helemaal niet moeilijk over, want dan begrijpen we dat die andere ook druk is.

[2:34:04] En dat begrip, dat kan je eigenlijk alleen creëren door met elkaar te trainen, door met elkaar te praten, en door te accepteren dat je op elkaars domein werkt.

[2:34:16] Dus dat is 25% van de mensen die op een spoedeisende hulp komen, hebben psychiatrische klachten gehad of hebben ze.

[2:34:22] En andersom 25% van de mensen in de psychiatrie hebben op dit moment lichamelijke klachten.

[2:34:27] Dus het is helemaal niet twee schalen in de wereld.

[2:34:28] Het is extreem overlappend.

[2:34:31] Ja, ik denk dat dat echt heel belangrijk is,

[2:34:33] Het liefst zou ik zeggen, maak er één grote gezellige medische familie van, maar het gaat wel over elkaar trainen, bij elkaar komen.

[2:34:42] Dat is wel toch politieke afdwingbaar, zeg maar.

[2:34:46] Ik snap, geld en zo, dat is altijd ingewikkeld.

[2:34:48] Maar we kunnen ook soms gewoon zeggen, praat met elkaar.

[2:34:55] Ja.

[2:34:58] Mevrouw Vermeter is geweest, dan zijn we weer bij mevrouw Sijnaven.

[2:35:00] Ja.

[2:35:01] Dank u wel voorzitter.

[2:35:03] Ik heb een vraag aan de heer Lachker.

[2:35:07] Kijk, ik werd getriggerd toen ik in jullie position paper en ook nu in het gesprek toen het ging over nazorg op het moment dat jongeren uitvallen op school.

[2:35:16] Want ik denk dat in de basis we daar veel te weinig aandacht voor hebben dat op het moment dat jongeren niet meer naar school gaan, we weten dat het dan vaak heel snel achteruitgaat.

[2:35:25] Dus kan je iets vertellen over hoe dat eruitziet bij jullie en eventueel ook van wat de lessen zijn die jullie daaruit gehaald hebben?

[2:35:34] Ja zeker, dank voor de vraag.

[2:35:37] Gelukkig is er nu een wet van school naar duurzaam werk, dus het wordt ook voor scholen verplicht om daar veel meer naar te kijken.

[2:35:44] Wat wij gewoon heel veel zien is dat jongeren uitvallen omdat ze diplomeren en dan alsnog in hun eigen wereld uitvallen omdat ze dan niet weten wat ze moeten doen.

[2:35:52] Hoe wij dit organiseren binnen scholen is dat wij actief zijn met jongere werkers en daarnaast dus een nazorgprogramma hebben.

[2:35:59] De studenten kunnen zelf kiezen wat voor aanbod ze kiezen en dat kan zijn een next coach en de next coach die gaat eigenlijk een jaar lang en die loopt een jaar lang met je mee dus in de volgende stap.

[2:36:11] En dat kan zijn op het moment dat je bent uitgevallen, van oké, ik moet nu huisvesting regelen.

[2:36:16] Ik heb nu een maatje nodig.

[2:36:18] Ik zit eigenlijk alleen maar thuis.

[2:36:20] Met wie moet ik het gesprek aan?

[2:36:21] Ik heb geen familie of geen vrienden.

[2:36:24] Maar het kan ook zijn dat het jongeren zijn die van bijvoorbeeld een niveau 2 naar een niveau 4 doorstromen.

[2:36:29] Waarbij het niveauverschil tussen daarna groot is dat ze vaak op niveau 4 uitvallen.

[2:36:33] En dat we dan eigenlijk een soort van grote broer, grote zus, maar wel in de vorm van een professional daaraan koppelen.

[2:36:40] maar jongeren hebben dus zelf de keuze om daar uit te kiezen en het feit dat ze ons al kennen dus vanuit dat laagdrempelige en de verbinding maakt dat we zoveel jongeren kunnen begeleiden in de nazorg en je ziet ook dat wij

[2:36:57] bijvoorbeeld heel goed samenwerken met de gemeente Rotterdam, waar ze eigenlijk helemaal niet terechtkwam tussen de gemeente Rotterdam die heeft gezegd van oké wij hebben ook programma's en we hebben ook interventies en we hebben ook begeleiding alleen ze komen gewoon niet aan en dan zeg ik ook tegen die partijen en tegen die gemeentes

[2:37:16] Zorg ervoor dat je voor de balie werkt en niet achter de balie, want dan word je eigenlijk een route in plaats van een relatie.

[2:37:22] En omdat wij zo zichtbaar zijn op de vloer, kunnen wij ook echt daadwerkelijk iets betekenen in die nazorgprogramma's.

[2:37:31] Mevrouw Wendel.

[2:37:33] Ik heb geen vragen meer, voorzitter.

[2:37:35] Dat kan.

[2:37:36] Mevrouw Westerveld.

[2:37:39] Ja, ik heb hierop nog een vervolgvraag aan meneer Lachkar en of mevrouw Franken, want jullie bereiken groepen die niet automatisch bij andere mensen in beeld zijn.

[2:37:50] Specifiek ook mbo hoorde ik voortgezet onderwijs zijn natuurlijk ook voor jongeren die niet naar school gaan of die zijn uitgevallen uit het onderwijs.

[2:37:57] Dus mijn vraag is wat zouden jullie of anderen nou weer nog en nog?

[2:38:01] Ja, wat zouden jullie nodig hebben om

[2:38:03] nog meer van deze groepen juist te bereiken.

[2:38:06] En dan heb ik het echt specifiek nog over, fantastisch dat je jongeren op scholen ontvangt en ziet, maar juist ook die jongeren die niet ergens in beeld zijn.

[2:38:17] Mag ik des?

[2:38:19] Ja, hoe we dat nog meer kunnen doen is nog meer

[2:38:25] nog meer outreachend werken, nog meer de straat op, nog meer de pleintjes op, nog meer expertise inzetten op voetbalpleintjes, in de kleedkamers, daar waar jongeren echt zijn, daar waar jongeren met vrienden vaak zijn, daar waar ze vaak zichzelf zijn, door daar veel meer op in te zetten.

[2:38:42] Ik bedoel, jongeren werken al heel lang, heel onderschat werk, maar daar op die plekken zijn, en ik denk ook,

[2:38:53] dat we met z'n allen meer op die plekken mogen zijn af en toe.

[2:38:58] Want vaak gaat het wel over deze jongeren, maar zien we ze zelf niet.

[2:39:02] Dus om het dan misschien even af te sluiten, mochten er mensen zijn die een keer willen meelopen met echt hoe dat soort gesprekken eruit zien of hoe het echt in zo'n klaslokaal of in de gangen of in de aula eruit ziet op zo'n mbo of waar jongeren uitvallen, dan zijn jullie altijd van harte welkom om dat een keer te mogen ervaren.

[2:39:23] Ik denk dat ik namens de commissie spreek om u te bedanken voor die uitnodiging.

[2:39:26] We gaan er goed naar kijken.

[2:39:30] U heeft geantwoord.

[2:39:31] Mevrouw, wilt u daar nog op aanvullen?

[2:39:34] Ik zou absoluut een keer langsgaan, dat heb ik ook gedaan.

[2:39:36] Dat is echt heel indrukwekkend.

[2:39:39] Aanvullen.

[2:39:40] En ik denk ook, geef ons de ruimte om dat ook te doen.

[2:39:46] We zien heel veel interventies.

[2:39:49] Ik sprak laatst een interventie die best wel wat financiering krijgt.

[2:39:53] Waar één jongere in de hele maand is geweest.

[2:39:58] En er wordt echt...

[2:40:00] met geld gesmeten af en toe naar interventies, maar één jongere per maand bereiken is dan misschien iets te weinig.

[2:40:06] En ik denk ook juist, zet daarom ook in op initiatieven van jongeren zelf, want die bereiken echt ook die jongeren die mevrouw Westerveld noemt, die misschien niet altijd in beeld zijn.

[2:40:17] En ik denk wat Jamal ook noemt, ook naar de pleintjes, ook naar de plekken waar misschien niet altijd iets georganiseerd is, maar juist ook die informele structuren geven ons ook de ruimte om daar naartoe te gaan.

[2:40:28] Want wij worden af en toe ook beperkt in ons werk om dat te doen en dat is heel lastig.

[2:40:36] Mevrouw Wiesma.

[2:40:38] Ja, dank.

[2:40:39] En ook dank voor de uitnodiging.

[2:40:40] Ik zou bij deze willen zeggen, ik zou er van harte gebruik van willen maken, want ik vind dit een enorm belangrijk onderwerp.

[2:40:48] En ook dank voor de inbreng daarop aan alle sprekers overigens.

[2:40:52] Maar ik had nog een concrete vraag aan mevrouw Derksen, want

[2:40:55] Volgens mij, als ik me goed herinner, dan had zij uitgesproken dat ze de gemiste kans vindt dat de GGD niet een formele rol heeft in het wetsvoorstel wat nu via de gemeentes van kracht geworden is.

[2:41:10] Had ik dat goed gehoord?

[2:41:12] De helft, ongeveer.

[2:41:14] Dan heb ik daar een vervolgvraag op, want wat we hier dus ook uit en eigenlijk ook de vorige blokjes merken is dat juist laagdrempelige toegang tot, dat dat eigenlijk een van de cruciale succesfactoren is in onder andere preventie.

[2:41:30] Ik ben wel benieuwd naar welke rol zij daarin dan voor de GGD voor zich ziet om er uiteindelijk voor te zorgen dat dit wetsvoorstel niet een papieren tijger wordt, maar daar juist op aansluit. Dus daar ben ik dan wel benieuwd naar.

[2:41:45] Ja, dan wil ik daar eigenlijk twee dingen over zeggen.

[2:41:47] Het eerste is wat ik bedoelde met dat het een gemiste kans is, is dat slechts twee GGD'en van de 25 structureel hier financiering voor krijgen omdat zij subjectieve preventie in hun gemeenschappelijke regeling met de gemeente hebben afgesproken.

[2:42:04] En wat ik ook gezegd heb, dat die andere 23 GGD'en, het niet zo is dat zij daar niets aan doen.

[2:42:12] Sommigen hebben het via contractdaken geregeld, maar je zou het structureel willen.

[2:42:18] Dus dat is het ene wat je wilt.

[2:42:19] Het andere wat u aangeeft, gaat over die laagdrempeligheid.

[2:42:24] En daarvan denk ik juist, als we het over jongeren hebben, ik heb het dus niet over de categorie waar jullie beiden het over hadden, maar tot 18 jaar,

[2:42:34] hebben wij laagdrempelig vierde scholen contacten met de jongeren omdat onze jeugdarts en jeugdverpleegkundig op alle scholen komen.

[2:42:45] En vanuit die gedachten komen wij daar ook.

[2:42:50] Ik vind het echt heel mooi.

[2:42:51] Ik kom trouwens ook heel graag eens langs.

[2:42:55] Dus ik wil weten of jullie in het Zaandzee-Waterland misschien iets kunnen doen, als jullie dat dan niet doen.

[2:43:00] Maar dat is even terzijde.

[2:43:03] Ik denk dat dat super van belang is om gewoon te zoeken waar de kinderen zijn.

[2:43:09] En dat zijn wij als GGD.

[2:43:18] Ja, en ik denk even, volg daarop, en de vraag is hier ook vaker gesteld, ook ten aanzien van de wet, waar zijn de jongeren zelf aan tafel?

[2:43:26] Waarom is dat niet opgenomen?

[2:43:28] We hebben net heel veel ervaringstestkundigen gesproken die een heel helder verhaal hebben hoe mooi en waardevol zou het zijn als ook zij aan tafel zitten bij de implementatie en uitvoering van de wet, dat dat iets is.

[2:43:40] En ik wilde ook nog even zeggen, we hebben het veel gehad over onderwijs en ik denk dat onderwijs een hele belangrijke rol heeft.

[2:43:45] Tegelijkertijd is iets wat wij toch ook veel terug horen, dat jongeren zeggen, ik wil niet in het onderwijs praten over mijn mentale gezondheid, want ik word afgerekend op cijfers en prestaties daar.

[2:43:56] En op het moment dat ik mij kwetsbaar opstel, is dat iets wat ik niet wil, want ik ben bang dat ik daarop afgerekend word.

[2:44:04] Voor andere jongeren kan het natuurlijk wel echt zijn dat het onderwijs de plek is, maar ik wil toch wel even schuil krijgen dat er ook heel veel jongeren zijn die echt aangeven dat zelf niet een fijne plek te vinden.

[2:44:12] En ik weet ook niet of we hen daartoe moeten dwingen.

[2:44:17] Dank u wel.

[2:44:18] Een belangrijke opmerking, denk ik.

[2:44:21] Mevrouw Tijmstra, nog?

[2:44:23] Mevrouw Van Metelen, tot slot.

[2:44:26] Nou, tot slot.

[2:44:27] Volgens mij wordt het een groepsuitje, want ik wil eigenlijk ook wel ingaan op die uitnodiging.

[2:44:33] Maar volgens mij hadden we ook een uitnodiging van mevrouw Derksen.

[2:44:36] En daar wil ik ook graag een vruik van maken, dus bij deze.

[2:44:39] En bedankt voor alle input.

[2:44:42] U weet elkaar vast te vinden, ook na dit rondetafelgesprek.

[2:44:47] Ik dank alle Kamerleden voor hun vragen.

[2:44:51] We zijn gekomen aan het einde van dit rondetafelgesprek.

[2:44:54] Maar nog belangrijker wil ik alle aanwezige gasten bedanken, nog vele die nog hier aanwezig zijn.

[2:45:00] In de eerdere blokken en ook in het laatste blok dank ik alle vier de sprekers.

[2:45:07] Nogmaals dank ook voor iedereen die het persoonlijke met ons heeft gedeeld vandaag.

[2:45:12] belangrijk thema.

[2:45:13] Ik wil nog even wijzen op het feit dat 26 maart is het commissiedebat GGZ en suïcidepreventie.

[2:45:20] Daar zullen ook ongetwijfeld, in ieder geval zal dit onderwerp daar weer uitvoerig aan de orde komen.

[2:45:27] Dat is dus over twee weken donderdag uit mijn hoofd.

[2:45:32] Nogmaals dank en ik sluit de vergadering.

[2:45:36] Dank u wel.