Klimaatakkoord gebouwde omgeving

[0:00:02] Goedemorgen.

[0:00:04] Dames en heren, welkom bij de vergadering van de vaste commissie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Oordening.

[0:00:12] Wij gaan in debat en daarvoor heet ik allereerst de commissieleden welkom.

[0:00:16] Ik heet de minister welkom bij onze publieke tribune en mensen die vanuit thuis of werk meekijken.

[0:00:23] We hebben vandaag spreektijden van vier minuten per fractie en ik zou willen voorstellen dat wij vier interrupties op elkaar en daarna vier interrupties op de minister zouden afspreken.

[0:00:32] Idealiter bestaan die interrupties ook niet een tijd langer dan 30 seconden.

[0:00:39] Zullen wij er enigszins op toezien.

[0:00:41] Dan houden we een beetje de vaart in het debat.

[0:00:44] Ik zou dan ook gelijk willen beginnen met dit debat over het klimaatbeleid, gebouwde omgeving.

[0:00:48] Ik wil daarvoor de heer Mooyman het woord geven.

[0:00:52] Dank u wel, voorzitter.

[0:00:53] Vandaag spreken we over de verduurzaming van de gebouwde omgeving.

[0:00:58] Het is ook goed dat we daar nu over spreken, zeker gelet op de voornemens van het nieuwe kabinet.

[0:01:03] Voorzitter, allereerst.

[0:01:05] Waar het gaat om verduurzaming zijn voor de PVV een drietal zaken leidend.

[0:01:10] Daadwerkelijke verbetering van het wooncomfort, een lagere energierekening en vrijwilligheid.

[0:01:16] Voor ons staat voorop dat maatregelen om te verduurzamen efficiënt en betaalbaar zijn en gedragen moeten worden.

[0:01:23] In een tijd waar de woonlasten voor veel mensen al hoog zijn en de gemiddelde huizenprijs inmiddels de grens van een half miljoen euro is gepasseerd.

[0:01:30] is er wat ons betreft geen ruimte om vanuit ideologische overtuigingen steeds nieuwe eisen op te leggen en mensen verder op kosten te jagen.

[0:01:38] En toch lezen we in de stand van zaken energieprestatie gebouwen dat het kabinet het noodzakelijk acht om aanvullende beleidsmaatregelen te treffen om klimaatdoelen te halen.

[0:01:49] Terwijl in het coalitieakkoord juist staat dat wordt ingezet op het standardiseren van duurzaamheidsnormen

[0:01:54] en ook wordt doorgegaan met de inzet tegen prijsopdrijvende regels.

[0:01:58] En de vraag aan de minister is dan ook aan wat voor beleidsmaatregelen zij denkt en hoe deze in relatie staan tot het coalitieakkoord.

[0:02:06] En is de minister het met ons eens dat nieuwe duurzaamheidseisen op zichzelf onverstandig zijn en dat we ons dus niet blind moeten staren op klimaatdoelen alleen, maar ook oog moeten houden voor betaalbaarheid en voor de uitvoerbaarheid?

[0:02:19] We staan immers voor een enorme woningbouwopgave.

[0:02:22] Het woningtekort is opgelopen in meer dan 410.000 woningen en we halen de doelen van 100.000 woningen per jaar helaas nog steeds bij lang en na niet.

[0:02:31] En extra eisen gaan dat simpelweg niet makkelijker maken.

[0:02:34] Wat ons betreft zou het dan ook verstandig zijn om in te zetten op vertrouwde methodes zoals het verder isoleren van woningen.

[0:02:40] Isolatie kan zowel het wooncomfort verbeteren als de energierekening verminderen.

[0:02:45] Maar toch ligt juist hier een groot probleem.

[0:02:47] We zien dat de isolatiebranche al langere tijd in zwaar weer verkeert.

[0:02:51] Vooral de spouwmuurisolatie in particuliere woningen is de laatste jaren hard achteruit gegaan.

[0:02:56] In 2024 zag deze sector

[0:02:59] een terugloop van ongeveer 70% in de opdrachten.

[0:03:03] En volgens de branche zelf komt dit onder meer door versnipperd beleid bijvoorbeeld rondom natuurbescherming.

[0:03:08] En brancheorganisaties roepen dan ook op tot meer eenduidigheid in beleid.

[0:03:12] Zij stellen dat er snel duidelijkheid moet komen over hoe woningen vergunningsvrij geïsoleerd kunnen worden

[0:03:17] en hoe er met de vleermuisproblematiek wordt omgegaan.

[0:03:21] Daar hebben we natuurlijk in de Kamer ook meermaals over gesproken en we vragen de minister hoe zij naar deze oproep kijkt en wat de stand van zaken daarom trend inmiddels is.

[0:03:32] Voorzitter, daarnaast vinden wij dat verduurzaming vrijwillig tot stand moet komen.

[0:03:37] En als iets goed werkt, ontstaat er vanzelfvraag naar.

[0:03:41] We willen mensen niet opzadelen met extra kosten voor experimentele technologieën en wat ons betreft kan er dus ook nooit dwang of drang plaatsvinden.

[0:03:49] In dat kader is onze fractie geen voorstander van het normeren van hybride verwarmtepompen vanaf 2029.

[0:03:55] De PVV heeft er eerder juist voor gezorgd dat een verplichting van tafel ging, maar het nieuwe kabinet lijkt die verplichting alsnog terug te brengen.

[0:04:03] dat er wel veel mensen simpelweg niet het geld hebben om een warmtepomp aan te schaffen en de effecten ervan bovendien per woning sterk kunnen verschillen.

[0:04:11] Ook woningcorporatie Koepel Edes heeft aangegeven dat de warmtepompnormering nu geen goed plan is.

[0:04:16] Volgens hem betekent normering dat corporaties gedwongen worden om te investeren op het moment dat de kosten het hoog zijn, terwijl zij daar de financiële ruimte niet voor hebben en ook al kampen met aanzienlijke tekorten.

[0:04:28] Recent kwam ook de Woonbond met een brandbrief over het draagvlak

[0:04:32] onder huurders voor de energietransitie.

[0:04:35] Volgens de Woonbond staat het draagvlak ernstig onder druk, een signaal dat wij erkennen.

[0:04:39] En is de minister het met ons eens dat er dus geen dwang of drang mag plaatsvinden en dat de normering die in het coalitieakkoord is opgenomen geen verplichting mag worden?

[0:04:48] Voorzitter, dan tot slot nog een punt over de circulariteit.

[0:04:52] De PVV maakt zich zorgen dat de huidige ambities op dit terrein ten koste kunnen gaan van de betaalbaarheid, maar ook de realisatiekracht van nieuwe woningen.

[0:05:01] Een circulaire bouwsector waarin de uitstroom van materialen volledig voorziet in de behoefte aan nieuwe materialen is wat ons betreft niet realistisch.

[0:05:10] En is de minister het met de PVV eens dat toestellingen om trendcirculariteit de woningbouw niet in de weg mogen zetten?

[0:05:17] Tot zover, voorzitter.

[0:05:19] Nou, voor uw bijdrage, ik heb een interruptie van de heer Nobel.

[0:05:22] Voorzitter, dank.

[0:05:23] Ik dacht, ik wacht even tot collega Mooyman zijn bijdrage heeft afgerond.

[0:05:27] En voor een heel groot deel snap ik best wel de zorgen die de PVV uit over

[0:05:31] Duurzaamheidseisen dat dat kan leiden tot een stijging van de bouwkosten, maar tegelijkertijd op het moment dat duurzaamheidseisen juist gestandardiseerd zijn, dat geven bouwers zelf aan en geeft de markt zelf aan, dan zou het van ons eigenlijk nog wel wat verder mogen gaan, zolang er maar niet allerlei

[0:05:47] gemeentelijke of regionale eisen bovenop komen want dat zorgt ervoor dat we met allerlei verschillende eisen te maken hebben en dan gaat het wel in de papieren lopen en dan kan het niet uit.

[0:05:57] Hoe kijkt de PVV aan tegen de oproep eigenlijk vanuit de markt zelf van het zou best wel op een hoger niveau kunnen en daarmee dus ook lagere kosten voor de bewoners als er maar niet allerlei regionale duurzaamheids eisen opkomen?

[0:06:10] Dank u wel voorzitter.

[0:06:11] Goede vraag.

[0:06:12] Ik denk ten eerste waar het gaat om standardisatie dat dat een goede zaak is.

[0:06:16] Het versnippende beleid waar we nu mee te maken hebben dat leidt in veel gevallen ook tot hogere kosten.

[0:06:21] en zorgt ervoor dat er per gemeente uiteindelijk toch een andere aanpak moet komen wat gewoon problematisch is en kostenverhogend werkt.

[0:06:31] Ik denk als we kijken naar de eisen zelf en of daaraan een hogere norm voldaan moet worden dan zijn we het juist eens met de koers van het vorige kabinet en de vorige minister

[0:06:42] Die ook heeft gezegd, die aanscherping van de MPG, die gaat van tafel en daar zijn wij ook voorstander van.

[0:06:49] We zien dat daar verschil van inzicht in is tussen marktpartijen, maar het lijkt ons in essentie belangrijk om ervoor te zorgen dat de maatregelen die we nemen, dat die niet kostenverhogend werken, maar natuurlijk maatregelen waar bijvoorbeeld isolatie mee gestimuleerd kan worden en op een betere manier kan worden vormgegeven, daar zijn we wel voorstander van.

[0:07:12] Dank voor uw bijdrage.

[0:07:13] Ik wil nog een vervolg introduceren.

[0:07:16] De heer Van der Leijen.

[0:07:18] Dank je wel, voorzitter.

[0:07:19] Volgens mij een goed betoog van de heer Moormann over betaalbaarheid, vooropstellen bij duurzaamheid, dat kan ik heel goed begrijpen.

[0:07:26] Maar juist vanuit die gedachte, als je het dan over normstelling hebt, dat kan daar natuurlijk enorm bij helpen.

[0:07:31] Dat hoor je de markt ook zeggen.

[0:07:32] Als we een duidelijke norm hebben waarnaar we toe kunnen werken, dan hebben we investeringszekerheid, dan krijgen we schaal, dan kunnen we de productiekosten omlaag brengen.

[0:07:40] tegelijkertijd de andere kant het hebben van een norm, hybride warmtepomp, dan weer intrekken, dan weer wel, dan weer niet.

[0:07:46] Die wiebeligheid die helpt dan juist niet.

[0:07:48] Dus juist met het oog op die betaalbaarheid is zo'n norm dan nou niet juist een hele goede stap.

[0:07:53] Heel mooi man.

[0:07:54] Ik denk dat een norm of een verplichting geen goede stap is voor de betaalbaarheid, zeker niet voor de normale Nederlander, voor de particulieren die uiteindelijk zo'n warmtepomp moeten bekostigen.

[0:08:08] Heel veel mensen hebben daar het geld niet voor en in heel veel gevallen zal het ook niet leiden tot een lagere energierekening of een verbetering van het wooncomfort.

[0:08:17] En we zien juist ook dat investeerders, maar dus ook woningbouwcorporaties zeggen

[0:08:21] Doe dit vooral even niet en laat onszelf de keuzes maken die wij willen maken.

[0:08:26] En dat lijkt me ook de manier waarop we dat moeten doen.

[0:08:31] Een vervolg, de heer Van Leijen.

[0:08:32] Ja, voorzitter, dan toch nog een vervolgvraag.

[0:08:34] Want volgens mij kunnen we elkaar vinden in het feit dat dat enorm zou helpen als die kosten van die warmtepompen omlaag zouden gaan.

[0:08:39] Dat is volgens mij ook iets waar de sector gezamenlijk met, inderdaad ook met Edens mee bezig is om die kosten te halveren, geloof ik.

[0:08:46] Maar dan helpt het toch juist als je een duidelijke stip op de horizon hebt, als je massa kan gaan maken, als je schaal kan gaan maken, als je voorspelbaarheid hebt als investeerder.

[0:08:53] Zo breng je die kosten omlaag.

[0:08:56] Heel mooi man.

[0:08:57] Dank u wel, voorzitter.

[0:08:58] En toch constateer ik dat er in heel veel gevallen wordt ingezet op experimentele toepassingen.

[0:09:04] Bijvoorbeeld als ik kijk naar warmtenetten, maar ook toch de warmtepomp en de hybride warmtepomp zoals deze nu is.

[0:09:11] Dat de kosten daarvan ontzettend hoog liggen en niet opwegen tegen de baten die er vanuit zouden komen.

[0:09:17] Ik denk dat het verstandig is dat dat soort technologieën eerst nog verder ontwikkeld zouden worden.

[0:09:20] En nogmaals, uiteindelijk vind ik het ook een vrije keus aan mensen zelf wat zij wel en niet willen met hun woning.

[0:09:26] En een omering of een verplichting heeft wat ons betreft daar geen plaats in.

[0:09:32] Dank.

[0:09:32] Voordat ik mevrouw Beckerman het woord geeft, wil ik de commissie nog twee mededelingen doen.

[0:09:37] Allereerst graag de toestemming dat wij vandaag mevrouw Van Oosterhout in ons midden hebben.

[0:09:43] Welkom zou ik willen zeggen.

[0:09:44] U bent officieel geen lid van de commissie.

[0:09:47] U valt in.

[0:09:48] Dan moeten we even toestemming vragen aan de rest van de commissie.

[0:09:51] of ze daar instemmen.

[0:09:52] Ik zie daar Giknik, dus welkom.

[0:09:54] Tweede mededeling gaat mij zelf aan.

[0:09:57] Ik ben invalvoorzitter op het laatste moment.

[0:09:59] Ik kan helaas maar tot 12 uur, dus daarna zal een van u het moeten overnemen.

[0:10:03] Dus dat, ook voor de mensen thuis, dat zal dadelijk de voorzitterswissel worden.

[0:10:07] Na deze dienstmededelingen dan geef ik graag het woord aan mevrouw Beckerman.

[0:10:14] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:10:15] Ze zeggen, niets is zeker behalve de dood en belastingen.

[0:10:19] Maar we kunnen daar een aantal zekerheden aan toevoegen.

[0:10:22] Eén, we komen keer op keer in een energiecrisis terecht.

[0:10:26] Twee, het zijn steeds dezelfde huishoudens die in goede en in slechte tijden betalen en dezelfde shells en co die ervan profiteren.

[0:10:35] Drie, op eenvolgende kabinetten zijn chronisch onbetrouwbaar gebleken en vier, elke crisis opnieuw

[0:10:41] wordt er naar het Groningenveld gekeken door enkele rechtse partijen, terwijl dat alleen maar meer ellende oplevert.

[0:10:48] En deze weken houden miljoenen Nederlanders hun adem in voor wat de geopolitieke crisis brengt.

[0:10:55] Het is huilen bij de pomp.

[0:10:56] Het is voor velen onbetaalbaar om te stoken.

[0:10:59] Er zijn miljarden verspild aan klimaatbeleid waarvan de rijken hebben geprofiteerd en huurders en lagere inkomens betalen.

[0:11:08] Het draagvlak voor veel klimaatmaatregelen is daarmee verspild.

[0:11:12] En daar zitten we weer.

[0:11:14] Nog steeds afhankelijk.

[0:11:16] Nog steeds zit het kabinet op haar handen.

[0:11:18] Vijf dingen die we vandaag moeten doen.

[0:11:20] Eén, ik begin met zonnepanelen.

[0:11:22] Huurders en mensen met lage inkomens werd verteld, neem zonnepanelen.

[0:11:26] Je gaat ervan profiteren.

[0:11:28] En de hogere inkomens die als eerste konden investeren, hebben kunnen profiteren.

[0:11:32] Goed.

[0:11:33] En nu anderen aan de beurt zijn, stopt ineens de salderingsregeling.

[0:11:37] Huurders met zonnepanelen betalen na 2027 vaak meer

[0:11:42] dan huurders zonder zonnepanelen.

[0:11:44] En als je als overheid belooft dat iets geld gaat opleveren en je stuurt daarna alsnog de rekening, ben je onbetrouwbaar.

[0:11:52] En dit is funest voor het vertrouwen.

[0:11:54] Als u nog iets van draagvlak wilt herwinnen, moet er nu compensatie komen voor huurders en mensen die niet jarenlang hebben kunnen profiteren van het salderen.

[0:12:04] Vraag, gaat u de aangenomen SP-motie alsnog uitvoeren en daarna een plan voor meer zon op dak en collectieve opslag maken?

[0:12:12] Twee, warmtenetten.

[0:12:13] Elke energiecrisis opnieuw blijkt hoe afhankelijk we zijn van gas.

[0:12:17] Warmtenetten kunnen een oplossing zijn, maar niet zoals het nu gaat.

[0:12:21] Huurders op een warmtenet betalen gemiddeld 370 euro extra per jaar.

[0:12:26] Ook dat is funest voor het draagvlak.

[0:12:29] U zegt in het coalitieakkoord dat u wilt inzetten op warmtenetten.

[0:12:33] Maar waar is het benodigde geld dat hiervoor nodig is, vraag ik de minister.

[0:12:37] Hoe gaat u zorgen dat er een echte woonlastengarantie komt?

[0:12:41] Drie, zeggenschap.

[0:12:43] En als je dan als overheid, noemde net twee voorbeelden, zo onbetrouwbaar bent en mensen keer op keer belooft dat ze profiteren om ze achteraf de rekening te sturen, dan is het niet de oplossing om hen dan maar zeggenschap af te nemen.

[0:12:56] Want dat is wat er nu wel te vaak gebeurt.

[0:12:59] Corporaties die de 70% instemming bij renovatie proberen te omzeilen, de grote projecten aan te merken als groot onderhoud of de aanleg van de warmtenet als dringende werkzaamheden.

[0:13:09] Vragen aan de minister, hoe gaat ze garanderen dat huurders hun rechten behouden?

[0:13:12] Of beter nog, hoe wil ze die rechten versterken?

[0:13:15] Vier, isoleer.

[0:13:17] Vorgangers sprakken ook al over.

[0:13:18] Hoe minder we hoeven te verbruiken, hoe beter.

[0:13:21] Goed dat het kabinet zegt dat ze met een isolatieoffensief komen.

[0:13:24] Maar dat is niets waard als je daarvoor onvoldoende geld vrijmaakt.

[0:13:28] Hoe zorgt u dat er voldoende geld is voor de isolatie van corporatiewoningen?

[0:13:33] Gaat u het geld uit het Social Climate Fund inzetten voor energiebesparende maatregelen voor mensen met de laagste inkomens?

[0:13:43] 5.

[0:13:43] Verlaag de energierekening nu.

[0:13:45] Nederland heeft de hoogste gasbelasting.

[0:13:48] Terwijl huishoudens de rekening niet kunnen betalen, verdient het kabinet op de gestegen gasprijzen en blijft het tot het najaar, zoals we nu horen, op haar handen zitten.

[0:13:56] Dat is ongekend.

[0:13:58] Wat gaat de minister nu doen om de energierekening voor huishoudens te verlagen?

[0:14:02] Tot slot, voorzitter, het kan wel.

[0:14:05] Spanje doet het.

[0:14:06] Vijf miljard steun aan haar inwoners, een lagere energierekening, gerichte steun voor lagere inkomens en een huurbevriezing.

[0:14:12] Allemaal voorstellen die wij hier zouden kunnen overnemen.

[0:14:15] Bovendien, de energierekening in Spanje was al lager dan het Europees gemiddeld doordat ze hebben geïnvesteerd in groene, duurzame energie.

[0:14:23] Het kan wel.

[0:14:24] Nu u weer, minister, als je het maar wil.

[0:14:27] Dank u wel.

[0:14:29] Dank voor uw bedoelg.

[0:14:30] Dan ga ik naar mevrouw Van Oosterhout.

[0:14:32] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:14:33] En ik val dus eenmalig in voor mijn collega Suzanne Kreuger, die verhinderd is.

[0:14:37] Voorzitter, voor de tweede keer in enkele jaren laten we ons overvallen door gebeurtenissen elders op de wereld die de energiemarkt zwaar verstoren.

[0:14:44] Om precies te zijn, de fossiele energiemarkt.

[0:14:47] Want laten we wel wezen, de energiecrisis die op ons afkomt, is in de eerste plaats een fossiele crisis.

[0:14:51] En de enige manier om onszelf structureel weerbaarder te maken tegen een steeds instabilere wereld, is door onze fossiele afhankelijkheid af te bouwen.

[0:14:59] Dat betekent efficiënter omgaan met energie en overstappen op hernieuwbare energie.

[0:15:04] En net als bij de Oekraïne-crisis dreigen de hoge prijzen op de energiemarkt op het bordje te belanden bij huishoudens en dat is wederom slecht nieuws.

[0:15:11] Volgens de laatste cijfers hebben nu al ruim een half miljoen huishoudens te kampen met energiearmoede.

[0:15:16] Een op de twaalf kinderen groeit erin op.

[0:15:19] En als we niks doen, wordt die energiearmoede alleen nog maar groter door de oorlog in Iran.

[0:15:23] En op korte termijn betekent het dat we huishoudens gericht moeten helpen als zij hun energierekening niet kunnen betalen.

[0:15:29] Vandaar onze recente voorstellen om bijvoorbeeld het energienoodfonds te heropenen.

[0:15:33] Maar de structurele oplossing is om mensen te helpen hun huis te verduurzamen.

[0:15:37] Het coalitieakkoord geeft gemikte signalen af over wat de coalitie wil.

[0:15:41] Of precies, er is nogal een verschil tussen de tekst en de budgettaire bijlagen.

[0:15:45] Het coalitieakkoord schrijft bijvoorbeeld over een isolatieoffensief, maar daarvoor is geen geld gereserveerd.

[0:15:50] Hoe ziet zo'n isolatieoffensief zonder enige middelen eruit?

[0:15:53] Wat zijn de plannen van deze minister?

[0:15:55] En gelukkig zien we dat er in veel gemeenten al wel stappen zijn gezet sinds de Oekraïne-crisis, maar helaas zien we ook dat de verschillen tussen gemeenten steeds groter worden.

[0:16:02] zowel in aanpak als in effectiviteit.

[0:16:05] Het regionaal energieloket heeft deze verschillen in beeld gebracht en concludeert dat gemeenten die effectief drempels verlagen veel meer vaart maken in hun isolatieaanpak.

[0:16:14] En ook de SER kwam vandaag met een rapport dat stelt ontzorg mensen in een mensgerichte aanpak.

[0:16:20] Bijvoorbeeld, vereenvoudig de subsidies voor verduurzaming, zodat het van tevoren glashelder is voor bewoners welk bedrag ze aan subsidie kunnen ontvangen.

[0:16:28] Financier vooraf in plaats van achteraf en bied mensen aan de subsidieaanvraag uit handen te nemen.

[0:16:35] Zorg voor deur-voor-deur activatie en advisering om mensen te informeren en te enthousiasmeren.

[0:16:41] En werk met vooraf geselecteerde uitvoerders waarvan mensen zeker weten dat ze kwaliteit leveren.

[0:16:47] De vorige minister benadrukt dus steeds zich niet met gemeentelijke uitvoering te willen bemoeien.

[0:16:52] Kijkt deze minister daar net zo tegen aan?

[0:16:54] En zo niet, hoe gaat zij ervoor zorgen dat best practices common practices worden?

[0:16:58] En welke van de lessen van het regionaal energieloket wil ze een gemeente precies laten overnemen?

[0:17:04] Dank.

[0:17:04] Ik heb een interruptie voor u van de heer Nobel.

[0:17:07] Ja, voorzitter.

[0:17:08] Het gebeurt denk ik niet vaak, maar ik ben het denk ik volledig eens met GroenLinks-PvdA.

[0:17:13] Ik vind ook dat de minister zich steviger tegen gemeenten aan zou moeten bemoeien, met name gemeenten die allerlei duurzaamheidsambities stellen die bovenop het landelijk beleid liggen.

[0:17:22] En hoe kijkt de PvdA-GroenLinks-fractie daartegen aan?

[0:17:25] Want hierdoor worden heel veel woningen niet gebouwd, doordat allerlei gemeenten hun eigen duurzaamheidsambities opleggen.

[0:17:32] Mevrouw van Oosterhout.

[0:17:33] Ik denk dat we het gemeente vrij moeten laten om extra stappen te kunnen zetten waar dat kan.

[0:17:38] Verduurzaming van woningen biedt niet alleen extra wooncomfort, zorgt er ook voor dat de energierekening structureel omlaag gaat.

[0:17:43] Dus het lijkt me heel goed als we gemeente daarin vrijheid geven.

[0:17:47] De heer Nobel.

[0:17:48] Ik was al bang voor dit antwoord en het blijkt maar weer dat GroenLinks BVDA liever voor vogelhuisjes kiest dan het bouwen van echte woningen en dat stelt de VVD enorm teleur.

[0:17:58] Mevrouw van Oosterhout.

[0:17:59] Ik zou er heel graag op willen reageren dat het heel belangrijk is dat we ook vooral langetermijn kijken en dat die twee dingen gelukkig heel goed hand in hand gaan.

[0:18:06] En dat je ook ziet dat wij in gemeenten waar GroenLinks PvdA de grootste is, wethouders levert, dat er ook structureel meer wordt gebouwd dan in andere gemeenten.

[0:18:15] Dus dat is denk ik ook wel belangrijk om hier even te benoemen.

[0:18:18] De heer Nobel met zijn vierde en tevens laatste interruptie.

[0:18:21] Ja, voorzitter, die gebruik ik graag, want als ik kijk in de buurgemeenten waar ik toevallig zelf woon in Amsterdam, daar waren de bouwambities torenhoog.

[0:18:30] En daar heb ik vooral in verkiezingstijd de wethouder van GroenLinks, PvdA, iedereen zo'n beetje de maatschappij neemt.

[0:18:36] Maar de bouwambities blijven daar toch enorm achter.

[0:18:38] Dat kunt u toch niet ontkennen, dat bijvoorbeeld in de hoofdstad waar het meest gebouwd zou moeten worden, dat het daar totaal niet van de grond komt door linksbeleid.

[0:18:46] Mevrouw van Oosterhout.

[0:18:47] Maar helaas hebben we ook te maken met een rechtskabinet die daar de afgelopen periode een flinke stokje...

[0:18:53] Nee, een rechtskabinet op nationaal beleid die daar ook flink voor problemen heeft gezorgd.

[0:18:57] Dus we kunnen dat niet allemaal op de rekening van de wethouder daar schuiven.

[0:19:01] En ik heb er alle vertrouwen in dat we de komende periode veel meer betaalbare woningen in Amsterdam zullen gaan zien.

[0:19:07] U vervolgt uw betoog na dit interruptiedebat waarin het zo mooi begon dat u het met elkaar eens leek te zijn.

[0:19:14] Ja, want ik ben ook heel erg benieuwd of de minister kan ingaan op de adviezen van de SER die vandaag naar buiten zijn gebracht.

[0:19:22] En is deze minister bereid om als eerste minister echt werk te gaan maken van waterzijdig inregelen, ook wel de vergeten groente onder de verduurzamingsmaatregelen genoemd?

[0:19:31] Voor warmte geldt hetzelfde als voor het isolatieoffensief.

[0:19:34] Het coalitieakkoord wil vol inzetten op warmte en bestaande private partijen opkopen, maar ook hier staat geen geld tegenover.

[0:19:41] Voor de stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen is dit jaar precies nul euro beschikbaar.

[0:19:46] Het gevolg is dat allerlei projecten stil dreigen te vallen en duizenden gezinnen moeten wachten op verduurzaming.

[0:19:52] Voor de begroting dienden wij daarom een amendement in om alsnog dit jaar 77 miljoen euro te regelen, maar die werd ondanks dat zowel deze minister als de minister van KGG de noodzake ervan onderschreven, weggestemd.

[0:20:04] Wat zijn de mooie woorden in het coalitieakkoord dan waard?

[0:20:07] Vooralsnog helemaal niks.

[0:20:09] Deze coalitie laat huurders met een hoge rekening in de kou zitten.

[0:20:12] Juist nu de energieprijzen door het dak gaan, is dat ronduit schandalig.

[0:20:16] En ook voor de komende jaren ontbreekt elke financiële zekerheid.

[0:20:19] Wat zijn de prognoses van de minister?

[0:20:21] Voor welke middelen nodig zijn de komende jaren voor de opkoop en uitrol van warmtenetten?

[0:20:25] En hoe verklaart zij de discrepantie tussen de tekst in het coalitieakkoord en de budgettaire bijlagen?

[0:20:29] En tussen de mooie woorden en het stemgedrag van deze coalitie?

[0:20:33] Dank u wel.

[0:20:34] Dank voor uw bijdrage.

[0:20:36] Dan ga ik door naar de heer Nobel.

[0:20:38] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:20:39] Voorzitter, je eigen huis, dat moet niet een plek zijn die je portemonnee opslokt.

[0:20:43] En met de stijgende energieprijzen en de wispeltuurigheid in de wereld wordt het steeds duidelijker dat we minder afhankelijk moeten worden van onvrije landen.

[0:20:52] Verduurzaming van gebouwen biedt daarbij een goede kans en het vermindert de afhankelijkheid, draagt bij aan de betaalbaarheid van de kosten voor bewoners en ook voor het behalen van de klimaatdoelen.

[0:21:01] In mijn bijdrage zal ik stilstaan bij drie oplossingen.

[0:21:04] Het terugdringen van administratieve lasten, het stimuleren van standardisering en het verzimpelen van natuurvergunningen en energielabels.

[0:21:11] Allereerst de administratieve lasten.

[0:21:13] Wat de VVD betreft stapelen we stenen en geen papier.

[0:21:17] Verduurzaming kan en moet ook snel en efficiënt verlopen, bijvoorbeeld door vereenvoudiging van vergunningen en het invoeren van duidelijke processen voor VVA's en projectontwikkelaars.

[0:21:26] Hoe is de minister van plan voorspelbaar woningbeleid te voeren en op welke manier is zij van plan om de administratieve lasten concreet te verminderen, zodat woningbouw en renovaties niet langer worden vertraagd door complexe regels?

[0:21:38] Hoeveel regels wil deze minister gaan schrappen?

[0:21:41] En hoe is zij van plan dit te behalen?

[0:21:43] En wat als die doelen niet worden behaald?

[0:21:46] Hoe gaat die minister ervoor zorgen dat langlopende vergunningsprocessen worden doorbroken?

[0:21:51] En kan zij aangeven hoe ze aankijkt tegen het stimuleren van standaardisering?

[0:21:55] Want voor de bouwsector, voorzitter, is verduurzaming helemaal geen vies woord.

[0:21:59] Sterker nog, volgens de bouwers kunnen de duurzaamheidsambities omhoog als alle bovenwettelijke eisen, opgelegd door lokale overheden, maar worden geschrapt.

[0:22:08] Bouwers hebben aangegeven dat zij nu in fabrieken veel sneller gestandardiseerde onderdelen van woningen kunnen bouwen.

[0:22:15] Maar dit is alleen effectief als niet elke gemeente eigen wensen en aanvullende eisen heeft.

[0:22:20] Als de ene gemeente wel een vogelhuisje wil en de andere gemeente niet, of als de ene gemeente een vogelhuisje wil voor de specht en de andere voor een zwaluw, dan schiet het natuurlijk niet op.

[0:22:30] En wat de VVD betreft moeten we vertraging voorkomen, juist door hoge ambities, maar wel met het oog op standardisering.

[0:22:36] Voorspelbaarheid is daarbij de belangrijkste factor.

[0:22:39] Hoe kijkt de minister hiernaar?

[0:22:42] Ik heb een interruptie voor u van de heer Ginwis.

[0:22:45] Voorzitter, daar ben ik helemaal met collega Nobel eens.

[0:22:48] ChristenUnie is ook een grote fan van die gestandardiseerde bouw in fabrieken, fabrieksmatige bouw, industriële bouw.

[0:22:57] Daar zitten zoveel kansen die we nu missen.

[0:22:59] Soms kan het dan ook nodig zijn om landelijk dan ook de regel te uniformeren.

[0:23:04] Sommige regels hebben we gewoon nog niet gesteld.

[0:23:06] Als iedere drinkwaterbedrijf een andere eistelt voor de aansluiting met de drinkwaterinstallatie, dan hebben we ook een probleem.

[0:23:14] Is de heer Nobel dan ook vice versa dan bereid soms landelijk regels te stellen, ook al is dat formeel een regel erbij, om juist de industriële bouw te bevorderen in Nederland en de snelheid van de woningbouw te verhogen?

[0:23:28] Kijk voorzitter, in principe denk ik dat we de afgelopen periode zoveel hebben gereguleerd dat we echt moeten oppassen met nog meer regels toevoegen.

[0:23:37] Tegelijkertijd, als een regel ervoor zorgt dat de bouw versnelt, dan wil ik er altijd serieus naar kijken.

[0:23:43] Maar vanuit de VVD zeg ik wel, we hebben juist zoveel regels gestapeld de afgelopen periode, dat ik liever wil kijken welke regels kunnen we wegnemen om de bouw te bevorderen dan dat ik daar nog weer extra regels aan toe ga voegen.

[0:23:53] Maar ik ga niet dogmatisch zijn dat als iets ertoe kan leiden dat de bouw wordt versneld, dat we daar dan niet welwillend naar kijken.

[0:24:00] Misschien, voorzitter, als ik mijn betogen mag vervolgen, want ik denk dat dat erop aansluit.

[0:24:06] Ik wilde aan de minister namelijk vragen of ze ook kan reflecteren op het eventueel herzien van het BBL en daar meer te standardiseren.

[0:24:13] Dan, voorzitter, de energielabels.

[0:24:15] De VVD ziet dat de regels rond energielabels onduidelijk en bureaucratisch zijn en met problemen in bewijsvoering, foutieve labels en ook nog eens hoge administratieve lasten.

[0:24:24] Soms vallen energielabels lager uit dan de werkelijke prestaties, wat leidt tot onnodige kosten en ook onzekerheid.

[0:24:30] De VVD zou graag willen dat er duidelijke richtlijnen zijn, betere digitale systemen en transparante informatie over toekomstige eisen.

[0:24:39] Hoe gaat de minister deze onduidelijkheden structureel oplossen?

[0:24:42] de lasten verminderen en de invoering van nieuwe Europese eisen zonder extra vertraging begeleiden.

[0:24:48] En tot slot, voorzitter.

[0:24:50] De VVD erkent het belang van natuurbescherming, maar in de praktijk zie ik onduidelijkheid en oplopende kosten voor vergunningstrajecten.

[0:24:57] Hoe wil de minister deze procedures efficiënter maken, doorlooptijden verkorten en waarborgen dat kosten en eisen proportioneel blijven, met name voor middelgrote en kleine bouwprojecten?

[0:25:08] Welke stappen neemt de minister om onduidelijkheden in de toepassing van bijvoorbeeld natuurvergunningen weg te nemen, zodat bouwers niet in langdurige procedures terechtkomen?

[0:25:18] Hoe kijkt de minister bijvoorbeeld aan tegen een algemene natuurvergunning in plaats van allemaal losse natuurvergunningen?

[0:25:24] Dank u wel, voorzitter.

[0:25:25] Dank voor uw bijdrage.

[0:25:26] Dan ga ik naar de heer Ruscher.

[0:25:28] Oh, excuse.

[0:25:30] Had ik niet gezien.

[0:25:31] Is toch een beetje de blinde hoek daar.

[0:25:32] Excuus.

[0:25:33] Een interruptie voor u van mevrouw Beckerman.

[0:25:36] Ja, voorzitter, ik begreep dat een kwart van de huishoudens zich nu alweer zorgen maakt over de energierekening, minder verbruikt en ik hoor een VVD die hier zit te praten over vogeltjes, voorzitter.

[0:25:46] De partij die de verkiezingen in gang met rust in je portemonnee en ik wil de heer Nobel alsnog de kans geven om te reageren op hoe hij en de VVD gaan zorgen voor rust in je portemonnee, direct een lage energierekening en wat ze gaan doen op de langere termijn.

[0:26:01] Volgens mij start ik mijn betoog met het gegeven dat we in een hele onrustige wereld leven op dit moment en dat we zien dat de energieprijzen enorm toenemen, ook omdat we zelf heel afhankelijk zijn van onvrije landen.

[0:26:18] En ik begon met aan te geven dat we daar zo snel mogelijk van af moeten.

[0:26:22] En de VVD heeft ook in andere commissies bijvoorbeeld bepleit dat we snel moeten kijken naar onze eigen energiehuishoudingen.

[0:26:28] Dat we bijvoorbeeld door kernenergie minder afhankelijk worden van andere landen.

[0:26:33] Dus als de SP zich daarbij aansluit dat we minder lang afhankelijk blijven van andere landen, dan zijn ze van harte welkom om samen met de VVD daar in op te trekken.

[0:26:47] Mevrouw Beckerman.

[0:26:48] Voorzitter, ik ga het toch nog één keer proberen voor direct.

[0:26:53] Voorzitter, bij de vorige energiecrisis in 2021 waren de gasprijzen hoger dan nu en toch betalen huishoudens nu meer.

[0:27:02] Dat komt omdat het kabinet, waar de VVD deel aan uitmaakte, de gasbelasting is nu 30 cent per kuub hoger dan in de vorige energiecrisis.

[0:27:15] De reden daarvoor was dat zij de ja dan geven huishoudens een prikkel om te verduurzamen en heel veel mensen kunnen niet verduurzamen.

[0:27:21] Zitten in een huurhuis, kunnen niet zelf die maatregelen nemen.

[0:27:26] Heel concreet voorstel is de VVD bereid om daar direct iets aan te doen zodat mensen daadwerkelijk gewoon in een warm huis kunnen zitten.

[0:27:39] Sorry, ik dacht dat er nog iets achteraan kwam, voorzitter.

[0:27:42] Kijk, alles valt of staat gewoon met de afhankelijkheid die Nederland heeft bij landen die voor onze gasvoorraad, maar ook de olie afhankelijk zijn.

[0:27:54] En zolang we daar zelf onvoldoende in staat zijn om die energierekening omlaag te brengen, dat is het belangrijkste gegeven, denk ik.

[0:28:02] Daarnaast zijn we ook bezig met bijvoorbeeld een isolatieoffensief.

[0:28:05] Dus er gaan al heel veel middelen

[0:28:07] ook naar mensen toe die in een huurwoning zitten.

[0:28:11] En de SP vergeet voor het gemak maar even dat er ook heel veel mensen zijn, dat zei ik zelf ook al, die een koopwoning hebben.

[0:28:17] En daarvan gaf ik namens de VVD ook al aan, het moet niet zo zijn dat die koopwoning ervoor zorgt dat je hele portemonnee wordt opgeslokt.

[0:28:22] Dus de VVD richt zich niet alleen op de Nederlanders die in een sociale huurwoning zitten.

[0:28:27] Ik weet dat de SP alleen daar de focus op heeft.

[0:28:31] Dat is voor de VVD niet aan de orde.

[0:28:32] Morgen, of volgens mij zelfs nog vandaag, is er bijvoorbeeld ook een debat over de prijs aan de pomp.

[0:28:38] Al die mensen die in de file staan en ook nog eens elke dag geconfronteerd worden met die hoge energieprijzen aan de pomp.

[0:28:47] Wat dat betreft is er veel meer aan de hand dan alleen de isolatie van woningen.

[0:28:50] En dat is ook wat ik bedoelde aan het begin van mijn betoog.

[0:28:53] We zullen als Nederland echt moeten nadenken over onze eigen positie in een wereld die heel erg onvrij en wisselcultuurig is op dit moment.

[0:29:02] Ik krijg een iets beknopter antwoord qua tijd.

[0:29:05] Mevrouw Beckerman.

[0:29:06] Ja, voorzitter, maar soms heb je heel veel woorden nodig als je eigenlijk niet durft te zeggen nee, we gaan er niks aan doen.

[0:29:13] We doen er niks aan.

[0:29:15] Voorzitter, en mijn derde vraag is dan voor de heer Nobel.

[0:29:19] Als hij zegt we zijn zo afhankelijk van die onvrije landen, ja voorzitter tot uw dienst.

[0:29:24] Daarom hebben heel veel partijen hier, zeker ter linkerzijde in de Kamer, afgelopen jaren voorstel op voorstel op voorstel zijn er gisteren nog meerdere weggestemd om te zorgen dat er wel geld is voor isolatie van woningen, juist ook inderdaad koopwoningen.

[0:29:40] Want ook daar zie je dat mensen met lagere inkomens gewoon helemaal knel zitten door opeenvolgende VVD kabinetten.

[0:29:47] Heel concreet dan,

[0:29:49] De heer Nobel zegt, u kan met de isolatieoffensief.

[0:29:52] Oké, prima.

[0:29:53] Hoeveel geld wilt u daarvoor beschikbaar stellen?

[0:29:55] Want dat is op dit moment karig.

[0:30:00] Ja, voorzitter, volgens mij begint het met iets heel anders.

[0:30:03] Het begint met veiligheid en zelf in staat zijn als Nederland om minder afhankelijk te worden.

[0:30:08] En daar vindt de VVD, de partij aan de linkerzijde, heel vaak niet.

[0:30:11] Als het gaat om miljarden investeringen op het gebied van defensie bijvoorbeeld.

[0:30:15] Als het gaat om de miljarden die de VVD graag beschikbaar zou willen stellen voor kernenergie.

[0:30:20] En dan uiteindelijk gaat het inderdaad om woningen.

[0:30:23] Maar u bent bezig met alleen de isolatie van woningen.

[0:30:27] Terwijl het grote probleem

[0:30:29] waar ik het over heb, de onveiligheid en de mate waarin Nederland zelf in staat is om minder afhankelijk te zijn, dat zullen we echt met elkaar aan moeten pakken, want anders dan kun je inderdaad een isolatieoffensief starten en dat is denk ik heel erg goed dat dat er is, maar daarmee gaan we het niet redden.

[0:30:45] Ik heb een interruptie voor u van de heer Mooyman.

[0:30:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:30:51] Ik heb een vraag aan de heer Nobel ten aanzien van de warmtepompen.

[0:30:56] In het vorige kabinet hebben we natuurlijk samen ook met de VVD afgesproken om de verplichting tot een warmtepomp in 2029 om die te schrappen.

[0:31:05] Dat was ook een goede inzet wat ons betreft.

[0:31:10] Tegelijkertijd zien we dat het nieuwe kabinet een nieuwe coalitie is afgesproken om dat toch te gaan normeren.

[0:31:18] En een vraag aan de VVD is of dat in ieder geval normeren nooit mag leiden tot verplichten en of de VVD dus die normeren, dat normeren ook niet ziet als een verplichting.

[0:31:34] Voorzitter, ik denk dat zeker met het advies vanochtend van de SER wel duidelijk wordt dat uiteindelijk de Nederlander helemaal gek wordt van wel niet, wel niet.

[0:31:43] Dus het feit dat dit kabinet zegt we moeten die warmtepomp doen, komt in die zin tegemoet denk ik aan het advies.

[0:31:51] Tegelijkertijd denk ik dat vooral voorspelbaarheid, en dat gaf ik eerder ook al aan bij de standardisering voor bouwers, dat geldt natuurlijk ook voor heel veel Nederlanders,

[0:31:57] Mensen willen weten, wat gebeurt er op het moment dat ik mijn woning ga verduurzamen?

[0:32:02] Wat gebeurt er op het moment dat ik panelen aanschaf of een warmtepomp?

[0:32:05] Dus ik denk dat het belangrijk is dat de overheid vooral voorspelbaar is.

[0:32:09] En ik ga er vanuit dat de minister, maar daar kan de minister zelf denk ik ook op reflecteren, niemand een warmtepomp door de strot gaat duwen.

[0:32:17] Een vervolginterruptie van de heer Moylan.

[0:32:18] Nou, voorzitter, ja, toch nog als vervolg.

[0:32:22] Kijk, er zijn natuurlijk een hele hoop huishoudens die zo'n warmtepomp niet kunnen betalen.

[0:32:27] Zeker in het betoog van de heer Nobel hoor ik ook terug de gedeelde wens dat woningen die gebouwd worden, dat uiteindelijk wel betaalbaar blijven.

[0:32:34] Of dat inderdaad nou een sociale uurwoning of een koopwoning of een middenuurwoning is, dat maakt dan even niet uit.

[0:32:39] Maar allerlei extra eisen zullen daar natuurlijk wel wat mee gaan doen.

[0:32:43] Uit het laatste antwoord van de heer Nobel haal ik dus dat de VVD ook vindt dat een warmtepomp niet verplicht moet worden.

[0:32:56] Gewoon even om het concreet te maken.

[0:32:59] Ja, voorzitter, de VVD zal zich gewoon houden aan de afspraak in het coalitieakkoord, laat ik dat voorop stellen, maar ik ga er vanuit en ik denk dat de minister dat straks gewoon gaat bevestigen, dat op het moment dat huishoudens in de knel komen, zeker financieel, omdat ze niet mee kunnen komen in de energietransitie,

[0:33:16] dat zij daar heel zorgvuldig mee omgaat.

[0:33:19] We hebben ook niet met elkaar afgesproken dat we van vandaag op morgen dit moeten realiseren.

[0:33:23] En daar waar het om nieuwbouw te werken gaat, is die warmtepomp eigenlijk standaard.

[0:33:29] Dus daar maak ik me al niet zo heel veel zorgen om.

[0:33:32] Het gaat met name om bestaande bouw.

[0:33:35] Dank.

[0:33:36] Dan ben ik nu bij de wijdrage van de heer Ruscher.

[0:33:40] Dank, voorzitter.

[0:33:42] Klimaatbeleid in de gebouwde omgeving.

[0:33:44] Dit commissiedebat laat eigenlijk al zien wat er misgaat.

[0:33:48] Want de vorige kabinetten en dit kabinet maken samen met Brussel... wonen steeds duurder door hun obsessie met de klimaatideologie.

[0:33:57] Terwijl er al een woningtekort is van meer dan 400.000 woningen... worden hardwerkende Nederlanders op kosten gejaagd.

[0:34:04] Met Brusselse klimaatdictaten, verplichte warmtepompen... en peperdure duurzaamheidseisen.

[0:34:10] Neem de EPB4, een EU-richtlijn die uiterlijk in 2050 moet zorgen voor een volledig emissievrije gebouwde omgeving.

[0:34:19] En de ZEB-normen, die eisen dat nieuwe gebouwen vanaf 2030 geen CO2 meer uitstoten tijdens de gebruiksfase.

[0:34:28] Per 2029 wordt ingezet op normering van hybride warmtepompen.

[0:34:33] Dus mensen moeten als zij hun cv-ketel vervangen overgaan op een hybride warmtepomp.

[0:34:38] In de praktijk betekent dit dus dat voor de meeste huishoudens er geen keuze over blijft.

[0:34:44] Een verkapte verplichting dus.

[0:34:46] En dat voor peperdure systemen die in slecht geïsoleerde woningen bij wat lagere temperaturen niet functioneren.

[0:34:53] En als je het een beetje goed wil laten werken, tot wel 20.000 euro aan extra kosten met zich mee kunnen brengen voor isolatie.

[0:35:00] Het gevolg voor deze verplichting is nu dan ook al duidelijk.

[0:35:03] Hogere kosten, meer onzekerheid en meer druk op huishoudens die het nu al moeilijk hebben.

[0:35:09] Bovendien hebben ze een terugverdientijd van tot wel tien jaar.

[0:35:14] Deze groene gekte zie je bijvoorbeeld ook terug bij de VVE-versnellingsagenda, want besluitvorming binnen VVEs gaat naar 51 procent meerderheid voor verduurzaming, in plaats van de twee derde meerderheid nu.

[0:35:26] In de praktijk betekent dat dat een klein deel, 51 procent dus, van de bewoners de rest kan dwingen tot forse duurzaamheidsinvesteringen waar ze niet op zitten te wachten.

[0:35:37] Op dit punt heb ik een interruptie van de heer Van Leijen.

[0:35:40] Ja dank voorzitter, dat was op een eerder punt.

[0:35:46] erop gekauwd.

[0:35:49] Klimaatgekte, hoorde ik.

[0:35:51] Ik noem dat vaak juist goed klimaatbeleid.

[0:35:53] Stevige woorden van de heer Ruscher.

[0:35:56] Mijn vraag aan u is, zou u daar gewoon mee willen stoppen?

[0:35:59] De heer Ruscher?

[0:36:01] Nee, want Forum voor Democratie is tegen het klimaatbeleid.

[0:36:04] Het heeft geen enkele zin om onze hele economie en welvaart op te offeren voor mogelijk 0,0000036 graden minder opwarming in 2050.

[0:36:14] Dat is een helde antwoord.

[0:36:15] Stoppen dus.

[0:36:17] Dan ga ik dat toch even doorvragen.

[0:36:18] Want als ik kijk naar het National Isolation Programma, zijn er de afgelopen jaren daar ongeveer een half miljoen woningen mee geïsoleerd.

[0:36:24] Er wonen ongeveer twee mensen in een woning.

[0:36:26] Dan heb je één miljoen Nederlanders die een lagere energierekening hebben gekregen en nu minder vatbaar zijn voor de onrust in de wereld door dat klimaatbeleid.

[0:36:34] Wilt u daar dan ook mee stoppen?

[0:36:38] Nee, want Forum voor Democratie is niet tegen het isoleren van woningen.

[0:36:41] Ik denk dat dat iets heel goeds is.

[0:36:42] Alleen we zijn tegen het afbouwen van onze hele gasinfrastructuur.

[0:36:46] De hele Groningse gasveld wordt nu volgestort met baton.

[0:36:49] De apparatuur eromheen wordt weggegeven aan Oekraïne.

[0:36:52] Dat is iets wat Forum voor Democratie niet wil.

[0:36:54] We willen doorgaan met de gaswinning, zodat Nederlanders gewoon hun huis kunnen verwarmen met gas.

[0:37:01] U zet uw betoog voort.

[0:37:09] Als u uw microfoon nog even aanzet dan.

[0:37:11] Ik pak hem even op bij de 51% meerderheid die dus nu nodig is bij de voortduurzaamheidsinvesteringen, waardoor kosten voor huishoudens op kunnen lopen tot tienduizenden euro's voor iets waar zij niet op zitten te wachten.

[0:37:24] En ik ben benieuwd hoe de minister hiernaar kijkt, want is zij het met Forum voor Democratie eens dat er voor verduurzaming, net als bij andere grote renovaties of ingrepen, gewoon minimaal twee derde meerderheid nodig dient te zijn?

[0:37:37] En in de brief van de regering van 17 maart 2026 wordt bovendien aangegeven dat het klimaatdoel voor 2030 met het huidige beleid niet binnen bereik ligt en dat er nog een onderzoek loopt naar welke maatregelen nog meer nodig zijn.

[0:37:50] Dus met andere woorden, straks worden we opgezadeld met nog meer klimaatbeleid.

[0:37:56] Mijn vraag aan de minister is, wat kosten al deze huidige klimaatmaatregelen en de duurzaamheidseisen nu per woning?

[0:38:02] Wat is de totale rekening tot 2050 en wat leveren al deze eisen überhaupt op voor de mondiale temperatuur?

[0:38:09] En ziet zij in dat dit enkel resulteert in hogere kosten voor Nederlanders?

[0:38:15] Forum voor Democratie roept de regering op om tijdens deze woningcrisis gewoon te bouwen wat nodig is, zonder onzinnig klimaatbeleid en zonder zich iets aan te trekken van de Brusselse bemoeienis.

[0:38:26] Dank u wel.

[0:38:28] Dank voor uw bijdrage.

[0:38:29] Dan ga ik nu door naar de bijdrage van de heer Van Leyen.

[0:38:32] Dank voorzitter.

[0:38:34] Voorzitter, de komende jaren liggen er enorme kansen om de woningbouw te versnellen.

[0:38:39] Zo helpen we al die mensen die nu willen starten aan een nieuwe woning en een nieuw hoofdstuk kunnen leven, maar ook nu eindeloos moeten wachten.

[0:38:46] Tegelijkertijd maken we Nederland onafhankelijk van buitenlandse energie, zodat we de energierekening van Nederlanders kunnen verlagen.

[0:38:52] Wat D66 betreft doen we daarvoor drie dingen.

[0:38:55] We zetten vol in op warmtenetten en scheppen als Rijk

[0:38:59] Duidelijkheid voor bestaande en nieuwe woningen of ze op die netten kunnen worden aangesloten.

[0:39:04] Twee, we gaan netbewust bouwen om te zorgen dat we niet worden afgeremd in onze ambities door netcongrestie.

[0:39:10] Drie, we maken duidelijke keuzes over wat we landelijk willen doen en maken einde aan versnipperd klimaatbeleid.

[0:39:16] Voorzitter, allereerst de warmtenetten.

[0:39:19] De ambitie in het coalitieakkoord is helder.

[0:39:21] We blijven vol inzetten op warmtenetten.

[0:39:23] Netbeheerders, gemeentes, woningcorporaties, bouwers zijn allemaal net zo ambitieus.

[0:39:28] En dat is ook hard nodig, al was het maar om netcongressie tegen te gaan.

[0:39:32] Zij vragen terecht dat de politiek extra stappen zet.

[0:39:35] Daarom de volgende vragen aan de minister.

[0:39:37] Hoe kan het Rijk, gemeentes, provincies en bewoners helpen met het bieden van duidelijkheid?

[0:39:42] Krijgen ze een warmtenet of krijgen ze een andere duurzaamheidsoptie?

[0:39:47] Hoe zorgen we ervoor dat gemeentes warmtenetten als goede optie zien voor hun energietransitie, gezien het feit dat ze vaak de goedkoopste optie zijn en een bredere uitrol van warmtenetten leidt tot een daling van de kosten?

[0:40:01] Op dit punt een interruptie van de heer Geelwis.

[0:40:04] Ja, een terecht punt.

[0:40:07] Maar als dat zo'n pleidooi is van de D60-vaccine, had ik toch wel verwacht dat daar de nodige over gestond in de budgetaire bijlaag bij het coalitieakkoord.

[0:40:15] Maar hoe ik ook zocht, warmtenet stond er niet in, terwijl eigenlijk al levensgroot gewoon een enorme

[0:40:21] verkostigings- en financieringsvraagstuk op tafel ligt?

[0:40:23] Of zijn de middelen voor de lokale overheden, voor de decentrale overheden helemaal daarvoor bestemd?

[0:40:28] Hoe zit dat precies?

[0:40:28] En wat is de inzet van de D66-fractie in deze?

[0:40:33] De inzet van de D66-fractie is gisteren denk ik duidelijk geworden.

[0:40:37] We hebben twee uur gestemd, dus het was wel een lange stemming.

[0:40:40] Maar het amendement wat eerder werd aangehaald om meer middelen beschikbaar te maken voor de SHA heeft de D66-fractie gewoon voorgestemd.

[0:40:49] Nu zet u betoog voort.

[0:40:51] De heer Ginwis heeft nog een vervolginterruptie.

[0:40:54] Voorzitter, dat was slechts een eenmalig amendement.

[0:40:58] En dat was een, hoe zou ik het zeggen, een hele waardevolle poging van GroenLinks BNvdA, die wij ook van harte gesteund hebben.

[0:41:06] Maar dat was niet voldoende.

[0:41:07] De vraagstukken rond de financiering en de bekostiging van warmtenetten voor de komende jaren zijn immens.

[0:41:14] We hebben de wetten nu aangenomen.

[0:41:16] Stap 2 was de financiering regelen.

[0:41:18] Er staat niks in het coalitieakkoord en in ieder geval niks in de budgetaire bijlagen.

[0:41:22] Hoe moet het nu verder?

[0:41:24] Heer Van Leijen.

[0:41:27] Volgens mij zijn er in totaal nog 30 duurzaamheidsregelingen die openstaan tot 2030.

[0:41:34] Ik zie wel de zorg dat het na

[0:41:36] 2030 heeft wel de neiging om altijd te gaan hoesten, niet zoals ik aan het woord ben.

[0:41:40] Daar moeten we aan werken.

[0:41:42] Ik herhaal.

[0:41:43] Ja, ik heb wel de zorg dat die transitie na 2030 stilvalt.

[0:41:48] Dus daar wil ik graag ook over in gesprek met iedereen die denkt van God, daar moeten we wat mee doen.

[0:41:54] De regering is natuurlijk alle gezondheid toe.

[0:41:58] Mevrouw van Oosterhout met een interruptie.

[0:42:01] En uiteraard wers ik de heer Ginwis allereerst alle gezondheid.

[0:42:05] Ik had nog wat vragen.

[0:42:06] Meneer Van Ley, ik heb een interruptie voor u van mevrouw Van Oosterhout.

[0:42:10] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:42:11] Want het ging net even over het SHH-amendement, wat mijn fractie heeft voorgesteld.

[0:42:16] En we zijn natuurlijk blij dat D66 wel heeft voorgestemd, maar u zit ook in een coalitie en het is u niet gelukt om de coalitiepartijen mee te krijgen.

[0:42:24] Dus hoe reflecteert u daarop?

[0:42:26] En anderzijds is het niet ook iets wat eigenlijk al geregeld had moeten worden bij de onderhandelingen?

[0:42:30] Heeft u zitten slapen bij de onderhandelingen?

[0:42:33] We hebben inderdaad niet zitten slapen bij de onderhandelingen.

[0:42:38] Hoe de coalitiepartijen erop reflecteren, ze zitten hier.

[0:42:41] Dus ik zal vooral zeggen, vraag het ze zelf.

[0:42:45] Ik denk dat tijdens de coalitieonderhandelingen dat er in ieder geval tot 2030 een goed pakket is neergelegd.

[0:42:50] Dat we met elkaar gezamen kunnen kijken waar dingen kunnen verbeteren door zo'n amendement.

[0:42:54] Dat is volgens mij ook het mooie aan deze minderheidscoalitie.

[0:42:58] Een vervolginterruptie, mevrouw van Oosterhout.

[0:43:00] Het mooie aan deze minderheidscoalitie is dat ik dan ook wel zou verwachten dat u

[0:43:03] zich iets meer zou inspannen om ook een meerderheid voor elkaar te krijgen, maar in bredere zin, u zegt er ligt een mooi akkoord, maar denkt u dat het allemaal gratis is?

[0:43:12] Waar is het geld voor een isolatieofficief?

[0:43:13] Waar is het geld voor de warmtenetten?

[0:43:16] Hoe moet ik dat voor me zien?

[0:43:17] Dat is een vraag die ik ook aan de minister heb gesteld, maar ik ben toch wel heel erg benieuwd hoe D66 daarnaar kijkt.

[0:43:22] De heer Van Leijen.

[0:43:23] Voorzitter, zoals ik eerder aangaf, er staan nog 30 regelingen open, dus er is geld tot 2030.

[0:43:27] Dat we met elkaar moeten kijken wat we daarna gaan doen, dat ben ik zeker met u eens.

[0:43:31] Dat is een belangrijke vraag.

[0:43:34] Mevrouw van Oosterhout.

[0:43:35] Ik denk dat we moeten concluderen dat mensen die een woning willen verduurzamen en een lagere energierekening willen, niks hebben aan D66.

[0:43:41] De partij vindt het of niet belangrijk of kan de eigen coalitiepartijen niet aan.

[0:43:45] Vind ik heel spijtig om te zien.

[0:43:47] En in beide gevallen betekent het wel dat mensen thuis te pineut zijn.

[0:43:49] Dus ik zou D66 toch willen vragen om hier goed over na te denken in het vervolg.

[0:43:54] Juffrouw Heijer.

[0:43:55] Ja, voorzitter, wij denken altijd overigens goed over na.

[0:43:58] En ik deel de conclusie ook volledig niet.

[0:44:01] Heb ik een interruptie van mevrouw Beckerman?

[0:44:03] Voorzitter, het is niet de conclusie die je wel of niet kan delen.

[0:44:07] Het zijn harde feiten.

[0:44:08] Huurders op een warmtenet betalen 370 euro meer dan huurders die niet op een warmtenet zitten.

[0:44:17] Mensen die nu zonnepanelen hebben met de belofte het wordt goedkoper, zijn straks duurder uit dan als ze in sommige gevallen geen zonnepanelen hadden.

[0:44:27] We kunnen wel zeggen er zijn allerlei regelingen voor, maar we zien nul euro extra in dat coalitieakkoord en nu al mensen die dus de rekening betalen.

[0:44:37] Dan is toch de vraag, als u zo enthousiast bent hierover, maar u ziet dat de draagvlak weg is, waarom zou je als huurder

[0:44:45] een warmtenet willen worden aangesloten als dat jou alleen maar geld kost.

[0:44:49] Wat gaat D66 dan daaraan doen?

[0:44:51] Lier van Leijen.

[0:44:54] Ja, voorzitter, dat heb ik volgens mij al een paar keer aangegeven.

[0:44:57] Er liggen nog bestaande regeningen tot 2030.

[0:45:00] Na 2030 moeten we volgens mij goed kijken wat we gaan doen om te zorgen dat die transitie niet stilvalt.

[0:45:06] Tegelijkertijd hebben we gisteren voor die SAH-amendement gestemd, voor dat SAH-amendement gestemd, wat volgens mij heel erg had geholpen.

[0:45:15] U vervolgt uw betoog.

[0:45:19] Ik vervolg mijn betoog.

[0:45:20] Ik was bij mijn derde vraag aan de minister.

[0:45:23] Ik had het al een paar keer over dat er heel veel verschillende soorten subsidies en regelingen zijn.

[0:45:27] Mijn vraag is, kunnen we de verschillende subsidies en regelingen niet beter op elkaar afstemmen, zodat de aanleg van warmtenetten versnelt?

[0:45:33] En mijn laatste vraag over het blokje warmtenetten is, kan de minister reflecteren op de kostenstructuur bij warmtenetten?

[0:45:39] Bij uitbreiding aan het energienet zien we eigenlijk dat elke Nederlander mee betaalt, ook de Nederlanders die geen gebruik maken van elektriciteitsinfrastructuur omdat ze op een warmtenet zitten.

[0:45:50] Is het niet logischer om dezelfde methode toe te passen bij warmtenetten?

[0:45:56] Hoor ik een interruptie?

[0:45:57] U gaat door met uw betoog.

[0:46:00] Voorzitter, dan het netbewust bouwen.

[0:46:03] Op de aangekondigde aansluitstop in Flevoland, Gelderland en Utrecht moeten we kosten wat kosten voorkomen.

[0:46:08] Door netbewust te bouwen kunnen we nieuwe woningen blijven aansluiten op een vol energienet, omdat de woning slim omgaat met de beschikbare capaciteit.

[0:46:16] Zo houden we tempo in de nieuwbouw en krijgen we meer mensen kans op een huis.

[0:46:20] Daarom hoor ik graag van de minister, hoe kunnen wij netbewuste nieuwbouw stimuleren?

[0:46:25] Welke afweging maakt zij als het gaat om de kosten van netbewuste nieuwbouw en de kosten van het stilvallen van de bouw als we dat niet doen?

[0:46:33] Ik heb hierop een interruptie van de heer Gemwis.

[0:46:36] Voorzitter, daar is een motie over aangenomen.

[0:46:38] Die moet nog uitgevoerd worden en de keuze die gemaakt zou kunnen worden is gewoon om voor heel Nederland dezelfde regels te stellen in zaken netbewuste nieuwbouw.

[0:46:46] Want ja, nu wentelen we het af op die gebieden waar ze dan duurder moeten bouwen.

[0:46:51] Dat betekent dus dat er risico's bestaan dat bouw in andere regio's vooral gaat plaatsvinden.

[0:46:57] denkt mijn collega van D60 dezelfde kant op, want dat is het hele probleem wat we net ook aan de orde stelden in de interruptie naar de VVD.

[0:47:05] We kunnen wel focussen op minder regels of het allemaal decentraal organiseren, maar dan krijg je gewoon concurrentie binnen ons eigen land en dat willen we niet.

[0:47:12] We willen vooral heel snel heel veel woningen bouwen die inderdaad zo min mogelijk een aanslag op het net verrichten.

[0:47:18] De heer Van der Heijen.

[0:47:19] Ja, voorzitter, dank.

[0:47:20] Dat ben ik met de heer Gimmes eens, dat we inderdaad gewoon zo snel mogelijk meer woningen willen realiseren.

[0:47:24] Volgens mij zijn we dat allemaal met elkaar eens.

[0:47:27] En daar ging ook net mijn vraag over, die laatste vraag.

[0:47:29] Wat zijn de kosten van net bewuste nieuwbouw ten opzichte van de kosten als bouw niet doorgaat?

[0:47:34] Dus daar zou ik graag meer inzicht op willen krijgen en dan kan ik die vraag ook beter beantwoorden.

[0:47:39] Een interruptie van de heer Ruscher.

[0:47:42] Dank voorzitter.

[0:47:43] Ik ben benieuwd hoe D66 kijkt naar de situatie die we nu hebben.

[0:47:47] Als ik kijk naar de netcongestie, waardoor honderdduizenden woningen niet kunnen worden aangesloten op het stroomnet.

[0:47:52] Dat komt natuurlijk ook omdat we een gasverbod hebben ingesteld voor nieuwbouwwoningen.

[0:47:57] En ik wilde graag even een reflecterende opmerking van D66, of het niet verstandig is om dat verbod los te laten, zodat mensen in ieder geval gewoon hun huis kunnen verwarmen.

[0:48:07] De heer Van Leijen.

[0:48:08] Nee, voorzitter, dank.

[0:48:09] Dat zie ik anders.

[0:48:10] Ja, kijk, we hebben een belofte gedaan aan de Groningers.

[0:48:13] En daar moeten we ons volgens mij gewoon aan houden.

[0:48:15] We zijn een fatsoenlijke overheid, dus dat moeten we dan ook gewoon doen.

[0:48:18] We hebben jaren het economisch belang voor laten gaan op het belang van de Groningers.

[0:48:22] Daar zou ik van af willen stappen.

[0:48:23] En als het gaat om wat verstandiger is, dan hadden we waarschijnlijk tien jaar eerder moeten investeren in de elektriciteitsinfrastructuur.

[0:48:32] Is D66 het diep met mij eens dat het ook in het belang van de Groningers kan zijn om door te gaan met de gaswinningen?

[0:48:38] Het kost ongeveer 10 miljard om daar aardbevingsbestendig te bouwen.

[0:48:42] Maar uiteindelijk komt het ook ten goede van de Groningers.

[0:48:44] Zij kunnen ook een lagere energierekening hebben.

[0:48:47] En als je kijkt naar sommige onderzoeken in Groningen, zien Groningers dat ook in.

[0:48:51] Ik ben gewoon benieuwd hoe D66 hier naar kijkt.

[0:48:54] De heer Van Weijen.

[0:48:55] Ja, voorzitter.

[0:48:55] Ik geef natuurlijk de Groningers als allereerst een lagere energierekening.

[0:48:58] Maar daar zit dan denk ik ook net het punt.

[0:49:00] Op het moment dat je al gaat boren in Groningen.

[0:49:03] Allereerst de NAM zegt mij niet bellen.

[0:49:05] Ik heb daar geen zin in.

[0:49:06] Maar stel we gaan dat doen.

[0:49:07] Dan breng je de gas die je daar uit de grond trekt op een Europese markt.

[0:49:11] wat vervolgens heel weinig met de prijsstelling doet.

[0:49:13] Dus je helpt Groningers helemaal niet aan lager gas door dat te doen.

[0:49:18] Daar komt geen vervolginterruptie uit voort.

[0:49:21] Ik meen dat u klaar was met uw betoog.

[0:49:24] Bijna, voorzitter.

[0:49:25] Bijna.

[0:49:25] Dan vervolgt u uw betoog.

[0:49:27] En dan mijn laatste punt, voorzitter.

[0:49:28] Een duidelijke landelijke lijn.

[0:49:30] We kunnen efficiënter bouwen en resultaat boeken voor het klimaat als we een duidelijke landelijke lijn trekken.

[0:49:35] Allemaal verschillende organisaties, gemeenten en provincies delen hetzelfde doel.

[0:49:39] Sneller verduurzamen.

[0:49:41] Maar dit leidt in de praktijk toch tot een lappendeken van regels.

[0:49:44] Daarom de vraag welke stappen kan de minister de komende tijd zetten om duurzaamheidsregels door heel Nederland gelijk te trekken zodat we sneller kunnen bouwen.

[0:49:53] Voorzitter, ik rond af.

[0:49:54] We zijn het aan al die mensen wiens leven nu op pauze staat verplicht om elke kans aan te grijpen.

[0:49:59] Zo geef hen de kans om te starten aan een nieuw hoofdstuk, een nieuwe studie, een nieuwe baan, een gezin in een mooie en goed geïsoleerde woning.

[0:50:05] Dank voorzitter.

[0:50:07] Dank voor uw betoog.

[0:50:07] Dan ga ik nu door naar het betoog van de heer Ginlis.

[0:50:10] Voorzitter, dank u wel.

[0:50:11] Toen ik in 2021 als Kamerlid mocht starten, heb ik me als eerste gestort op het onderwerp isolatie van huizen, iets waar toen veel te weinig aandacht voor was en voor bewoners van slecht geïsoleerde huizen met een klein of heel gewone portemonnee zo ongelooflijk belangrijk.

[0:50:24] Bovendien, als je isolatie goed uitvoert, woon je ook nog eens comfortabeler.

[0:50:28] Samen met collega's Bromet en Bontebal, wie kent ze niet, kwam ik met een manifest nationaal isolatieprogramma dat vervolgens inclusief 4 miljard euro

[0:50:36] tot en met 20, 30 landen in het coalitieakkoord later dat jaar.

[0:50:40] Vervolgens kwam de energieprijzencrisis rond de inval van Rusland in Oekraïne.

[0:50:44] En nu zitten we waarschijnlijk aan het begin van een nieuwe energieprijzencrisis.

[0:50:47] En dat roept de vraag op, moet er niet een tandje bij bij het nationaal isolatieprogramma?

[0:50:53] Oké, het individuele spoor via de ISDE loopt goed, maar het collectieve spoor, dat had heel veel voeten in de aarde voor dat gemeenten dat werkend hadden.

[0:51:01] Nog steeds is de

[0:51:02] de VVE-aanpak, de Vereniging van Eigenarenaanpak, een uitdaging.

[0:51:05] Hoe wil de minister de collectieve aanpak, de collectieve lijn, in het Nationaal Isolatieprogramma verder versterken?

[0:51:12] Is het bijvoorbeeld niet nodig de SPUC-lij, de SPUC Lokale Aanpak Isolatie, aan te passen, zodat deze beter past bij de VVE-structuur?

[0:51:22] Voorzitter, de urgentie is met de aanval op 28 februari jongstleden op Iran alleen maar groter geworden.

[0:51:28] In de gebouwde omgeving zag je dan ook gelijk een reactie.

[0:51:31] Vanaf maandag, 2 maart, dus gelijk na die inval, stond de telefoon bij het Nationaal Warmtefonds roodgloeiend.

[0:51:39] Het aantal aanvragen van rentevrije leningen, de 0%-regeling voor gezinnen met een laag- en middeninkomen, die steeg gelijk met 40%.

[0:51:49] En de verwachting bij het Warmtefonds is dat dat hogere niveau van aanvragen aanhoudt.

[0:51:56] Dat zal betekenen dat het warmtefonds vroeger of later, in ieder geval in 27 en in 28, in de knel komt.

[0:52:01] Garandeert de minister dat het warmtefonds ja kan blijven verkopen en geen nee hoeft te verkopen, de deuren niet hoeft te sluiten in 27?

[0:52:11] Komt er zo nodig een extra storting in 27 en 28?

[0:52:15] Als dit niveau van 40 procent hogere aanvragen zich doorzet, dan is de inschatting dat er 100 miljoen per jaar bij moet in 27 en 28 graag reactie.

[0:52:26] Met betrekking tot het Warmtefonds en VVEs nog een paar vragen.

[0:52:30] Kan de minister een helder en stabiel financieringspakket voor VVEs ontwikkelen?

[0:52:34] En ook juridisch.

[0:52:35] Dat geeft de VVEs langjarige zekerheid, zodat zij erop kunnen vertrouwen dat spelregels niet wijzigen tijdens hun meerjarige traject.

[0:52:43] Ik weet dat er diverse trajecten lopen bij het ministerie van Vro.

[0:52:47] Hoe staat het daarmee?

[0:52:48] Wanneer krijgen wij uitkomsten daarvan naar de Kamer?

[0:52:51] Kan de minister garanderen dat er ook voldoende geld beschikbaar blijft in het Warmtefonds om de VVE-ledenlening te kunnen blijven strekken?

[0:52:58] Ik begreep dat dat nu goed loopt.

[0:53:00] Blijft dat zo?

[0:53:01] En daarnaast zijn er bij VVE's nog ontzettend veel zorgen over de gasketelwet.

[0:53:05] Ik heb daar schriftelijke vragen over gesteld in 24.

[0:53:06] Wil de minister bij het toevoegen van geld voor het onderhoud aan het Nationaal Warmtefonds hier expliciet het onderhoud van gasketels en die afvoeren in meenemen?

[0:53:17] die rookgas afvoeren, bijvoorbeeld door het maken van een apart fonds waar VVE's uit kunnen putten.

[0:53:22] Graag reactie.

[0:53:23] Voorzitter, warmtenetten zijn cruciaal, juist om onze afhankelijkheid van fossiele energie te verminderen, maar de aanleg van warmtenetten stokt.

[0:53:32] Om energiearmoede te voorkomen en corporatiewoningen te verduurzamen, is structurele subsidiering van het vastrecht nodig.

[0:53:37] Dat kan door de SHA, de stimuleringsregeling voor aardigstvrije huurwoningen, te continueren.

[0:53:44] Kan de minister aangeven welke mogelijkheden zij ziet om die regelingen op korte termijn weer open te stellen?

[0:53:50] En deze vraag klemt des te meer nu gisteren een amendement geen meerderheid heeft gekregen.

[0:53:55] Hoe wil de minister woningbouwcorporatie en VVS helpen om een aansluiting op een warmtenet te realiseren?

[0:54:00] Hoe werkt de minister aan lange termijn zekerheid om hiermee aan de slag te gaan?

[0:54:03] En hoe hakt ze de financieringsknoop door nu het coalitieakkoord haar geen budget meegeeft?

[0:54:09] Voorzitter, ons bereikt ook een zorg over de verduurzaming van oudere woningen op NSW.

[0:54:13] landgoederen, dus Natuurschoonwet landgoederen.

[0:54:16] Door regels die zijn opgesteld voor deze landgoederen is verduurzaming lastig, maar wel vereist volgens de BBL.

[0:54:22] Is de minister bereid om deze zeer specifieke categorie huurwoningen dezelfde behandeling te geven als erkende monumenten en op te nemen op de lijst met uitzonderingen waarop deze energieprestatie eisen niet van toepassing zijn?

[0:54:33] De minister heeft eerder toegezegd dat ze met een brief komt over de investeringscapaciteit van woningcorporaties, onder andere in relatie tot de NPA, de Nationale Prestatieafspraken 2025-2035,

[0:54:43] Wil de minister hier ook concreet ingaan op het aspect verduurzaming?

[0:54:48] Want dat mag niet het kind van de rekening worden als we alle focus zetten op de bouw en ondertussen bewoners met een slecht geïsoleerde woning achter zouden blijven.

[0:54:56] Dat waren mijn vragen in eerste termijn, voorzitter.

[0:54:58] En tot zover.

[0:54:59] Ik wou bijna vragen af te ronden, aangezien u net wat over de vier minuten heen zat.

[0:55:03] Maar u deed dat zelf al.

[0:55:03] Dank u voor uw betoog.

[0:55:05] Dan ga ik door naar mevrouw Steen.

[0:55:07] Voorzitter, dank u wel.

[0:55:09] En ik zit hier vandaag namens het CDA met een duidelijk inzet, want we willen natuurlijk dat onze huizen, scholen en bedrijfspanden energiezuiniger worden en dat dat werkt voor mensen en voor ondernemers.

[0:55:20] En de actualiteit maakt dat die inzet alleen maar urgenter is, want de kans dat die rekening omhoog gaat is heel groot.

[0:55:26] De hoge olie- en gasprijzen door de oorlog in Iran laten zien hoe kwetsbaar we zijn.

[0:55:31] Dat merken we aan de benzinepomp en straks ook aan onze energierekening.

[0:55:35] Juist daarom moeten we werk maken van de weerbaarheid van ons energiesysteem.

[0:55:40] Dat moeten we doen in het groot als Nederland en Europa.

[0:55:43] Daar gaat het vanmiddag ook over, maar ook heel dichtbij, te beginnen in onze woningen hier.

[0:55:48] Goed isoleren vraagt om heldere richtlijnen.

[0:55:51] De vorige minister heeft een aantal aanscherpingen van de milieuprestatie-eis niet door willen voeren vanwege het programma Stoer, waarin ze regels wilde schrappen.

[0:56:00] En het CDA vindt regels schrappen ook heel stoer.

[0:56:03] Maar we vinden ook dat we vooral heel slim moeten kijken naar de regelgeving.

[0:56:08] Er moet een goede balans zijn, zodat eisen op het gebied van duurzaamheid en circulariteit wel zorgen voor een stimulans, maar dat de bouw en betaalbaarheid van woningen niet in de weg komt te staan.

[0:56:18] Hoe kijkt de minister daartegen aan en in hoeverre is een aanscherping alsnog mogelijk en wenselijk?

[0:56:24] Want, voorzitter, isoleren helpt huishoudens om hun energierekening omlaag te kunnen brengen, verhoogt het wooncomfort en voorkomt dat mensen in de knel komen.

[0:56:32] En juist daarom is het zorgelijk dat, terwijl er ruim 1,6 miljard beschikbaar is gesteld aan gemeenten, de uitvoering nog maar beperkt op gang is gekomen.

[0:56:41] Tot nu toe is slechts een klein deel van de woningen geïsoleerd, 2,5 procent van het doel.

[0:56:45] Collega Jumelet heeft hier schriftelijke vragen over gesteld eerder en ik maak graag van de gelegenheid gebruik om een aantal vervolgvragen te stellen.

[0:56:52] Want wat gaat de minister concreet doen om ervoor te zorgen dat gemeenten het geld dat er al ligt ook echt sneller gaan inzetten voor isolatie?

[0:56:58] En hoe wordt daarbij meer gestuurd op resultaat tussen het daadwerkelijk aantal geïsoleerde woningen in plaats van alleen op proces en praktische ondersteuning?

[0:57:07] De minister gaf in haar antwoord op de schriftelijke vragen aan dat er nieuwe cijfers worden verwacht en dat de verwachting is dat deze flink hoger zullen liggen.

[0:57:14] Mijn vraag is, zijn die cijfers er inmiddels al en is het aantal geïsoleerde woningen nu inderdaad veel hoger?

[0:57:20] En hoe verhouden die nieuwe cijfers zich tot het doel van de 750.000 geïsoleerde woningen in 2030?

[0:57:28] Ligt dat doel binnen bereik als het tempo blijft zoals het nu gaat?

[0:57:31] Of is er meer inzet op de uitvoering nodig?

[0:57:34] Helpt het enorme gedifferentieerde aanbod aan financieringsmogelijkheden huishoudens nou echt om energiebesparende maatregelen te nemen?

[0:57:42] Of maakt het keuzes juist ingewikkeld en verwarrend?

[0:57:45] De minister schrijft dat er één loket komt, het energiehuis, en dat huishoudens moeten helpen met duidelijke en betrouwbare informatie over energie en wonen.

[0:57:54] Wat gaan huishoudens hier straks concreet van merken?

[0:57:58] Wordt de informatie actief naar hen toegebracht of moeten ze het zelf opkomen halen?

[0:58:02] En wat gaat de minister nog meer doen om ervoor te zorgen dat juist huishoudens die het nodig hebben goed worden geholpen en ontzorgd van advies tot aanvraag en uitvoering?

[0:58:11] Ten slotte, voorzitter.

[0:58:13] We moeten slim omgaan met de ruimte die we hebben, ook om genoeg duurzame energie op te wekken.

[0:58:18] En met name bij utiliteitsdaken is nog veel winst te behalen voor het plaatsen van zonnepanelen.

[0:58:23] Holland Solar wijst erop dat de brede uitzonderingsgronden uit het Europese EPBD

[0:58:28] ervoor kunnen zorgen dat dit potentieel lang niet volledig wordt benut.

[0:58:32] Heeft de minister deze oproep gezien en kan zij erop reageren?

[0:58:35] Hoe gaat zij ervoor zorgen dat het negatieve effect van deze uitzonderingen wordt beperkt door ze gericht en zorgvuldig vorm te geven, zodat meer daken daadwerkelijk worden gebruikt voor zonne-energie?

[0:58:46] Voorzitter, dank u wel.

[0:58:48] Dank voor uw bijdrage, dames en heren.

[0:58:50] Oh, we hebben een interruptie.

[0:58:52] Mevrouw van Oosterhout.

[0:58:53] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:58:54] Ik denk dat de CDA deze al wel ziet aankomen, maar in het CDA-verkiezingsprogramma stond collectief verwarmd.

[0:58:59] Dat zagen we ook terug in het coalitieakkoord.

[0:59:02] En toch zagen we in de budgettaire bijlagen dat er geen geld voor was vrijgemaakt.

[0:59:05] Dat hebben wij geprobeerd recht te zetten met een amendement.

[0:59:08] En daar heeft het CDA gisteren tegen gestemd.

[0:59:11] Dus ik vroeg me af waarom het CDA huurders zo in de kou laat zitten.

[0:59:14] Mevrouw Steen.

[0:59:15] Ja, voorzitter, dan verwijs ik ook even naar het antwoord van mijn collega van D66, want we hebben natuurlijk een prachtig pakket te liggen en nog een goed pakket te liggen tot 2030 om de eerste stappen om die collectieve warmte te realiseren ook vorm te geven en bovendien staat er nog veel meer in de weg om ook die warmtenetten aan te leggen.

[0:59:37] Dus ik denk dat de vragen die zijn gesteld aan de minister, hoe gaat u er nou voor zorgen,

[0:59:40] Naast geld dat er ook uitvoeringskracht en regelgeving aangepast wordt, zodat we die met al die verschillende maatregelen, die collectieve warmte kunnen realiseren, dat we het daadwerkelijk gaan doen, voorzitter.

[0:59:52] Dank.

[0:59:54] De heer Grinwis heeft ook vier interrupties gehad.

[0:59:58] Dus daarmee concluderen we nu wel de eerste termijn van de commissie.

[1:00:05] Dan kijk ik even naar de minister.

[1:00:07] Hoeveel tijd zij nodig acht voor de beantwoording?

[1:00:09] 25 minuten.

[1:00:12] Dat is wel heel lang, mogen we daar nog iets van afhalen?

[1:00:17] Twintig minuten zou dat...

[1:00:20] Ik ga mijn best doen.

[1:00:22] Dan zien we elkaar om tien voor half twaalf in deze zaal terug.

[1:21:16] We hervatten de vergadering over klimaatbeleid, gebouwde omgeving.

[1:21:20] Ik wil graag de minister het woord geven.

[1:21:23] Dank u wel, voorzitter.

[1:21:26] Goed om vandaag met u te spreken over de energietransitie in onze woningen en gebouwen.

[1:21:31] Want net als bij de woningbouwopgave, waar we twee weken geleden over hadden, draait het hier om mensen, niet om abstracte doelstellingen of technieken.

[1:21:42] Om ouders die zich zorgen maken over de energierekening.

[1:21:45] Om kinderen die in een gezond huis moeten kunnen opgroeien, zonder tocht die onder de deur doorkruipt.

[1:21:51] Ook hier geldt, een huis moet een thuis zijn.

[1:21:55] Deze transitie is ook niet alleen nodig voor ons klimaat, ze is ook nodig voor onze strategische autonomie.

[1:22:02] De oorlogen en spanningen in de wereld laten zien hoe kwetsbaar we zijn als we afhankelijk blijven van gas en olie van buiten Europa.

[1:22:10] De recente situatie in het Midden-Oosten en de stijging van de gasprijs maakt opnieuw duidelijk waarom we moeten verduurzamen.

[1:22:17] En het gaat om meer dan alleen energie.

[1:22:20] Het gaat ook om comfort, om gezondheid, rust en stabiliteit.

[1:22:26] Deze transitie lukt alleen als we hem samen maken.

[1:22:29] Samen met uw Kamer, met de mede-overheden,

[1:22:32] Met de corporaties, met de energie- en netbedrijven, met de bouwers en de installateurs, met de banken, de verzekeraars, de energieadviseurs, buurtinitiatieven en talloze vrijwilligers.

[1:22:44] En niet alleen voor de koplopers.

[1:22:46] De mensen, de instellingen en de bedrijven die al weten hoe ze hun huis kunnen isoleren of een warmtepomp kunnen aanschaffen.

[1:22:53] Maar vooral voor de mensen die het nu nog moeilijk hebben.

[1:22:56] Voor het gezin dat de thermostaat lager zet, of zelfs uit, om de rekening te kunnen betalen.

[1:23:01] voor de huurder die in een koude, vochtige woning woont en zich afvraagt wie hen kan helpen.

[1:23:08] Voor hen moet deze transitie werken.

[1:23:11] Dat betekent dat we ervoor moeten zorgen dat iedereen mee kan doen, of je nu een huis bezit of huurt, of je nu veel of weinig te besteden hebt.

[1:23:19] We weten wat er nodig is, we hebben de kennis, we hebben middelen en we hebben noodzaak om te handelen.

[1:23:25] Nu moeten we ervoor zorgen dat de energietransitie niet iets is wat mensen overkomt,

[1:23:30] maar iets is wat voor mensen werkt.

[1:23:33] De verduurzaming van onze woningen en gebouwen is in volle gang en dat zien we terug in onze cijfers.

[1:23:39] In ruim 10 jaar tijd is de CO2-uitstoot bijna gehalveerd.

[1:23:43] Maar we weten, dit tempo is niet genoeg.

[1:23:46] Om het doel van 13,2 megatonnen in 2030 te halen, moeten we versnellen.

[1:23:52] En dan nog wordt het halen van dat doel in 2030 lastig.

[1:23:56] Gelukkig zien we dat steeds meer mensen stappen zetten.

[1:23:58] Ze letten meer op hun energieverbruik, ze isoleren en ze kiezen voor een walremtepomp.

[1:24:04] Woningcorporaties verduurzamen, zoals afgesproken in de nationale prestatieafspraken, jaarlijks 150.000 huurwoningen.

[1:24:12] Niet alleen voor een beter energielepel, maar ook voor meer comfort en lagere kosten voor de huurders.

[1:24:19] Tegelijkertijd is de opgave voor veel mensen niet eenvoudig.

[1:24:23] Dat is mij ook gebleken bij een werkbezoek bij een vereniging van eigenaren in Zoetermeer.

[1:24:28] Het is daar gelukt een groot flatgebouw met 249 appartementen te verduurzamen, maar dat vergt een lange adem.

[1:24:36] De aanloop heeft zes jaar gekost.

[1:24:38] Het succes is bovendien mede te danken aan de tomeloze inzet van een actief bestuur van deze VVE.

[1:24:46] Sommige bewoners weten simpelweg niet waar ze moeten beginnen.

[1:24:50] Anderen zien op tegen de romslomp van offerten, subsidies en installateurs.

[1:24:55] En er zijn ook huishoudens die het financieel gewoon niet kunnen dragen.

[1:24:58] Juist voor hen moet de overheid er zijn.

[1:25:01] Niet alleen met subsidies, maar ook met ontzorging en begeleiding.

[1:25:05] En daarom zetten we in op lokale energiehuizen waar bewoners terecht kunnen met hun vragen, wijkgerichte aanpakken via de gemeente, laagdrempelige ondersteuning via de energiecoaches en de buurtinitiatieven.

[1:25:18] En we willen hiervoor extra aandacht gaan besteden in de NPLV-gebieden.

[1:25:22] De komende maanden werk ik deze plannen verder uit.

[1:25:25] Een interdepartementaal beleidsonderzoek brengt rond de zomer in kaart hoe we de woningvoorraad fossiel, vrij, betaalbaar en haalbaar kunnen maken voor elke woning in elke wijk.

[1:25:37] De komende maand nemen we ook concrete financiële beslissingen.

[1:25:40] Er zijn middelen om de transitie te versnellen.

[1:25:43] Het Klimaatfonds loopt tot 2030, hoewel we op onderdelen eerder tegen de grens dreigen aan te lopen, zoals bij het ondersteunen van de VVE's en het Nationaal Warmtefonds.

[1:25:53] Maar geld alleen is niet genoeg.

[1:25:55] Het gaat bij de energietransitie in onze woningen en gebouwen altijd om mensen.

[1:26:00] Hoe wij kunnen wonen, werken en leven.

[1:26:03] Om hun thuis.

[1:26:04] Ik wil u vragen aan de hand van de volgende blokken beantwoorden.

[1:26:08] Mijn blokken zijn energiebesparing, netcongesti, bouwregelgeving, standardisatie en overig.

[1:26:15] Kunt u dat wellicht nog iets rustiger zeggen voor alle meeschrijvers?

[1:26:19] Ja, mijn excuses.

[1:26:21] Isolatie en energiebesparing, netcongesti, bouwregelgeving en standardisatie en overig.

[1:26:35] Begin ik met isolatie en energiebesparing, voorzitter.

[1:26:39] Het is met de huidige prijsstijging van energie van enorm belang dat we snel doorgaan met het isoleren van huizen en gebouwen.

[1:26:47] De afgelopen jaren zijn al veel huizen aangepakt, onder andere met kleine maatregelen.

[1:26:52] Via de aanpak energiearmoede hebben energiecoaches en fixers veel huishoudens energiebesparende maatregelen aangebracht bij ongeveer 300.000 woningen.

[1:27:02] De gemeentelijke aanpak van het nationaal isolatieprogramma begon in 2025 echt op stoom te komen.

[1:27:08] De voorlopige cijfers laten zien dat tot nu toe bijna 80.000 woningen zijn geïsoleerd.

[1:27:14] Dat is een ver viervoudiging ten opzichte van het jaar hiervoor.

[1:27:18] Deze versnelling hopen we voor te zetten.

[1:27:21] Corporaties hebben afgelopen jaren 130.000 woningen verduurzaamd, van de totaal 250.000 EFG-woningen.

[1:27:30] Vooral het individuele spoor loopt goed.

[1:27:34] Al een paar jaar zijn er veel ISDE-aanvragen,

[1:27:38] Meer dan 200.000 per jaar.

[1:27:40] Bij de SVVE werd in 2025 36 miljoen aangevraagd, terwijl dit een aantal jaren terug nog 2,4 miljoen was.

[1:27:48] Het Nationaal Warmtefonds leende 500 miljoen euro uit in 2025 aan ruim 31.000 huishoudens.

[1:27:55] Een verdubbeling ten opzichte van 2023.

[1:27:58] Maar we zijn er nog niet.

[1:28:00] Er is met name in bepaalde wijken en bij bepaalde doelgroepen zoals de VVJs meer nodig.

[1:28:05] Onder andere via een nationaal isolatieoffensief,

[1:28:08] het helpen van de wijken met de grootste energiearmoede via het nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid en ondersteuning via lokale energiehuizen, energiecoaches en buurtinitiatieven en wijkgerichte aanpakken en gemeenten.

[1:28:22] De vraag van de heer Mooyman en mevrouw Beckerman over de beleidsmaatregelen in relatie tot het coalitieakkoord en de energierekening te verlagen.

[1:28:32] De prioriteiten op dit dossier gaan zowel over energie besparen als duurzame warmte.

[1:28:37] Voor een lagere energierekening, voor minder afhankelijkheid van andere landen en om de klimaatverandering tegen te gaan.

[1:28:45] Daarbij vind ik het belangrijk dat we vooral ook mensen ondersteunen die dat het hardste nodig hebben.

[1:28:50] Denk hierbij aan het Nationaal Isolatie Offensief en de afspraken met de corporatiesector om huurwoningen met lage energielabels aan te pakken.

[1:28:59] Ik ga normering uitwerken voor slim aan stuurbare hybride warmtepompen.

[1:29:04] Mijn ambitie is dat het afscheid van de huidige cv-ketel straks de normaalste zaak van de wereld is.

[1:29:09] Uiteraard daar waar dat technisch kan.

[1:29:12] Wel blijven we inzet op warmtenetten in die wijken waar dat de beste oplossing is.

[1:29:17] Samen met de minister van KGG ben ik bezig de kosten naar beneden te brengen en de besluitvorming hierover te verbeteren.

[1:29:33] De vraag van de heer Grinwis, tandje bij isolatieprogramma's.

[1:29:39] Ik zie het gemeentelijke spoor van het NIP nu echt op gang komen.

[1:29:43] In de cijfers van deze maand een verviervoudiging van het aantal geïsoleerde woningen.

[1:29:48] We zitten nu op ongeveer 80.000.

[1:29:50] Deze versnelling moeten we vasthouden om het doel van 750.000 te realiseren.

[1:29:56] Het gemeentelijke spoor is belangrijk, juist om aan die mensen die dat nodig hebben, extra ondersteuning te kunnen bieden.

[1:30:02] Er ligt inmiddels 1,6 miljard euro bij de gemeenten om hier uitvoering aan te geven.

[1:30:07] Met een isolatieoffensief wil ik kijken hoe het isolatietempo verder kan worden versneld in wijken waar de prioriteit het hoogste is.

[1:30:15] Dus ik zal de nieuwe colleges van BMW oproepen hier prioriteit aan te geven.

[1:30:20] En ook gaan we kijken welke belemmeringen we moeten wegnemen voor meer tempo, zoals de vleermuizen.

[1:30:27] Vraag van de heer Grinwis over niet een tandje bijmoed.

[1:30:30] Ik zie het gemeentelijke spoor nu echt op gang komen, zoals ik u zojuist aangaf.

[1:30:36] En ook hiervoor geldt dat ik de colleges van BNW zal oproepen prioriteit te geven aan deze versnelling en dat we mee zullen kijken of er belemmeringen zijn die wij kunnen wegnemen.

[1:30:46] De vraag van mevrouw van Oosterhout.

[1:30:51] Over isolatie.

[1:30:52] Energiearmoede wordt alleen maar groter.

[1:30:54] Voor het energienoodfonds wordt een aanvraag gedaan in het Social Climate Fund.

[1:30:59] Met een isolatieoffensief wil ik de huidige isolatieaanpakken versnellen in wijken waar dat de hoogste prioriteit heeft.

[1:31:06] Hoe het isolatieoffensief er precies uit gaat zien, moet ik naderen uitwerken met de minister van KGG.

[1:31:12] Ik ga met de gemeente in gesprek hoe we deze versnelling kunnen realiseren die nodig is.

[1:31:16] Gemeenten kunnen ondertussen door met hun isolatieprogramma's voor de bewoners, zodat zij zo snel mogelijk geholpen zijn aan een lagere energierekening.

[1:31:26] Ik vraag van GroenLinks BVNA over de aanbeveling van de REL en de SER.

[1:31:30] Ik heb de voorstellen uit de sector en van de SER ontvangen.

[1:31:33] Het is zeker zo dat er een mensgerichte aanpak nodig is, juist voor de mensen waar de problematiek het grootste is.

[1:31:38] Ik ga graag aan de slag met ideeën die gemeenten helpen sneller te isoleren.

[1:31:43] En met de verschillende partijen ben ik al in overleg om tot standardisatie van de aanpak te komen.

[1:31:48] Dit neem ik mee in de uitwerking van het isolatieoffensief.

[1:31:52] Vooraf financieren van subsidies kan al in de lokale isolatie aanpakken.

[1:31:57] Gemeenten kunnen dus subsidies namens de bewoners aanvragen om de bewoner te ontzorgen en wordt subsidieaanvragen voor hen ook makkelijker.

[1:32:06] De vraag van de BVV over de vleermuizen.

[1:32:09] Ik deel de mening van de heer Mooyman dat eenduidig beleid echt nodig is voor versnelling, isoleren van spouwmuren.

[1:32:16] Daarom werk ik momenteel samen met de minister van LVVN, soortenorganisaties, provincies, de VNG en de isolatiebranche aan een landelijke gedragscode.

[1:32:25] Dit spraken we vorig jaar bestuurlijk af.

[1:32:27] Deze gedragscode biedt vrijstelling van de vergunningplicht voor flora- en faunaactiviteiten.

[1:32:33] Ik zet me maximaal in om deze gedragscode zo spoedig mogelijk af te ronden en ik streef naar de consultatie in Q2.

[1:32:40] In de tweede helft van het jaar zou de gedragscode dan in werking moeten kunnen treden.

[1:32:47] Vraag van mevrouw Beckerman over de isoleerde woningcorporaties.

[1:32:52] Corporaties zijn hard op weg

[1:32:53] de doelen te behalen en zullen dat de komende jaren blijven doen.

[1:32:57] Het aantal woningen met een slecht energielabel is sinds 2022 gehalveerd.

[1:33:02] Woningcorporaties zijn ook voller bezig met de volgende stappen na EFG.

[1:33:07] In de praktijk worden huurwoningen vaak al richting energielabel B verduurzaamd.

[1:33:12] Tegelijkertijd weten we dat de nationale prestatieafspraken de sector tot 2034 een tekort kent van ongeveer 19 miljard.

[1:33:20] Met het structureel verlagen van de vennootschapbelasting met 325 miljoen per jaar wordt het in theorie mogelijk het financiële tekort van de sector op te lossen.

[1:33:29] Ik hou hierbij een slag om de arm.

[1:33:32] Ik zal uw Kamer op een later moment informeren over de invulling van de maatregelen in het coalitieakkoord en de gevolgen voor de financiële haalbaarheid van de nationale prestatieafspraken.

[1:33:43] De vraag van de heer Grinwis over de NPA verduurzaming.

[1:33:50] Hij is er niet meer.

[1:33:51] Gaat de minister in haar brief over de investeringscapaciteit van de woningcorporatie in relatie tot de NPA ook in op de verduurzaamingsopgave?

[1:33:58] Ja.

[1:34:02] Precies een tijd.

[1:34:03] Voorzitter, hij hoorde vast de ja.

[1:34:08] Maar op welke vraag was dat dan?

[1:34:10] Maar goed, dat mag de heer Grimwis terugkijken.

[1:34:12] U gaat door met de beantwoording.

[1:34:13] Ja, heel goed.

[1:34:14] Dan ga ik door met de heer Grimwis, de vraag over de uitzonderingen op de EFG-normering.

[1:34:18] De internetconsultatie van de ontwerpregeling om EFG uit te faseren is in december afgerond.

[1:34:24] Met het uitwerken van het definitieve besluit worden de nodige uitzonderingen tegen het licht gehouden.

[1:34:29] Ik wil in elk geval zoveel mogelijk aansluiten bij de Europese richtlijnen, maar met reële eisen.

[1:34:34] Het moet haalbaar zijn en bijdragen aan de CO2-reductie.

[1:34:39] Ik denk aan monumenten, sloopwoningen, kleine vrijstaande woningen, kleiner dan 50 vierkante meter, en woningen die maar een paar maanden per jaar gebruikt worden.

[1:34:47] Ik kom hier voor de zomer bij uw Kamer op terug.

[1:34:51] Vraag van de SP over het afschaffen salderingsregeling zonnepanelen.

[1:34:55] Ik snap dat zonnepaneelbezitters hiervan schrikken en dat het lijkt dat zonnepanelen niet meer zullen lonen.

[1:35:02] Tegelijkertijd blijven zonnepanelen ook vanaf 2027 zorgen voor een aanzienlijke besparing op de energierekening.

[1:35:09] Zonnepanelen blijven zich over het algemene ruim binnen de technische levensduur terugverdienen.

[1:35:14] De motie Beckerman verzocht om een voorstel hoe huurders

[1:35:17] zijn te compenseren.

[1:35:19] In de brief van 9 januari 26 is daarop ingegaan en aangegeven is dat daar geen financiële dekking voor is.

[1:35:26] Wel onderzoek ik met de huursector hoe specifiek huurders beter geïnformeerd kunnen worden over het eigen gebruik.

[1:35:32] Iedere zelf opgewekte kilowattuur die een huishouden verbruikt hoeft een huishouden niet in te kopen bij zijn energieleverancier.

[1:35:42] Door het eigen gebruik te verhogen

[1:35:44] Door slimme inzet van elektrische apparaten, zoals de wasmachine, kunnen nadelige gevolgen worden beperkt.

[1:35:51] ChristenUnie de vraag over de isolaties van de VVE.

[1:35:54] VVE's kunnen met de spuklokale aanpakisolatie worden geholpen.

[1:35:59] De spuk is hier dus al op ingericht.

[1:36:01] Alle woningen in een VVE kunnen worden geïsoleerd met de middelen.

[1:36:04] Het is wel zo dat gemeenten soms meer geld willen kunnen geven aan bepaalde eigenaren in een VVE, omdat die het geld meer nodig hebben.

[1:36:12] Het Instituut voor Publieke Waarde kijkt naar de mogelijkheden om gerichte extra ondersteuning te bieden, bovenop de landelijke subsidies in die VVS.

[1:36:23] Een aanvullende vraag van de ChristenUnie over de financiering van de VVS.

[1:36:27] Het is inderdaad belangrijk dat de VVS kunnen rekenen op vaste financieringsmogelijkheden.

[1:36:32] En die zijn er ook.

[1:36:34] Voorlopig zijn het Warmtefonds en de SVVE-subsidie en de aanpak van gemeenten beschikbaar.

[1:36:39] Ik zet mij ervoor in om voldoende budget voor de VVE's beschikbaar te houden binnen de financiële kaders.

[1:36:48] Vraag van Forum voor de VVE-besluitvorming.

[1:36:52] Zorgvuldige besluitvorming blijft noodzakelijk waarin individuele belangen van appartementseigenaren worden meegenomen.

[1:36:59] Ik zie dat VVE's achterlopen op onderhoud en verduurzaming en dat versnelling voor deze doelgroep hoog nodig is.

[1:37:05] Zo zag ik vorige week tijdens mijn werkbezoek bij een VVE in Zoetermeer

[1:37:09] dat dit veel jaren vergt om te komen tot onderhoud en verduurzamingsmaatregelen aan het gebouw.

[1:37:14] Het besluitvormingsvoorstel ziet erop toe dat voor onderhoud, verduurzaming en financiering makkelijker besloten kan worden met 50% plus 1 van de stemmen.

[1:37:24] We behouden het korem dat als waarborg dient voor te snelle besluitvorming.

[1:37:29] Het wetsvoorstel zal voor de zomer in consultatie worden gebracht.

[1:37:34] Vraag van de ChristenUnie over extra geld in het Warmtefonds.

[1:37:37] Het Nationaal Warmtefonds

[1:37:38] is succesvol.

[1:37:39] Ze bereiken de doelgroep die voorheen niet bezig was met energiebesparende maatregelen.

[1:37:44] De renteloze leningen voor woningeigenaren met lage inkomen zijn populair en het aantal verenigingen van eigenaren dat leent bij nationaal warmtefonds groeit.

[1:37:54] Twee jaar geleden nog met 66 miljoen euro en vorig jaar met 232 miljoen euro.

[1:38:00] Sinds de oorlog in het Midden-Oosten stijgt het aantal aanvragen inderdaad met 30 tot 40 procent.

[1:38:06] Het Warmtefonds heeft aantrekkelijke en verantwoorde leningen dankzij de bijdragen van de Rijksoverheid.

[1:38:11] Dus nu Warmtefonds zo hard groeit, is inderdaad een extra bijdrage nodig.

[1:38:15] Dit moeten we uiteraard beschouwen binnen de bredere financiële puzzel, waar ik nog niet op vooruit kan lopen.

[1:38:21] De heer Grimwis vroeg naar de ledenlening voor appartementseigenaren met een lage inkomen.

[1:38:26] Hiervoor zijn de komende jaren voldoende middelen beschikbaar.

[1:38:31] Op dit punt heb ik een interruptie van de heer Grimwis voor u.

[1:38:34] Voorzitter, dank.

[1:38:35] En ik ben blij met het antwoord van de minister dat zij bereid is om het warmtefonds in staat te blijven stellen om jaar te blijven verkopen, want zo interpreteer ik eigenlijk haar antwoord, dat ze niet nee hoeft te verkopen, ook als het aantal vragen de komende tijd hoger blijft.

[1:38:52] En de dreiging is niet voor 26, maar dat in 27 bij het huidige niveau

[1:38:57] er gewoon te weinig geld is om die rentevrije leningen te kunnen blijven verstrekken.

[1:39:02] Zonder dat de minister nu precies toezegt, nou ja, ik stort zoveel bij in 2027, wil ze hier inderdaad de Kamer geruststellen dat het Warmtefonds inderdaad, als het aan haar ligt, gewoon open blijft, niet alleen in 26, maar ook in 27 en 28, en haar zegenrijke werk kan blijven doen.

[1:39:18] En twee, is ze bereid, als ze wel helderheid heeft over de financiële kaders en hoe die puzzel wordt gelegd, daar een brief over te schrijven aan de Kamer.

[1:39:26] De minister.

[1:39:28] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:39:32] Zoals ik in mijn antwoord aangaf, ik ben voor dit fonds.

[1:39:36] Ik vind het ook een goed fonds.

[1:39:37] Ik zie ook dat er veel gebruik van gemaakt wordt en het lijkt ook te leiden tot daadwerkelijke uitkomsten.

[1:39:42] Dat is altijd plezierig als je ergens geld aan uitgeeft.

[1:39:45] Tegelijkertijd ben ik op dit moment gebonden aan de financiële kaders die ik heb.

[1:39:49] Zoals ik in het antwoord zei, ik zit hier met ik denk dezelfde insteken als u.

[1:39:54] Maar tot op heden ben ik gebonden aan de financiële kaders die ik heb.

[1:39:58] En op het moment dat we zien dat er maatregelen...

[1:40:01] We gaan natuurlijk niet op een blinde muur afrijden.

[1:40:03] Dus als we zien dat er meer nodig is, dan zullen we dat op moeten brengen en breder moeten beschouwen binnen het kabinet.

[1:40:09] En daar zal ik me voor inzetten.

[1:40:11] En op uw vraag of ik daar een brief over kan schrijven als we daar met elkaar uit zijn, uiteraard.

[1:40:17] We hebben de vraag wanneer u dan die brief kunt sturen.

[1:40:21] Heeft u enig idee?

[1:40:23] Ja, dat is na de augustusbesluitvorming.

[1:40:27] Voor de kerst noemen we dat.

[1:40:32] Na de augustusbesluitvorming.

[1:40:34] Ik zou voor dat de minister even dit blokje afmaakt en dat we dan kijken welke vragen daar nog op zijn.

[1:40:41] Even kijken.

[1:40:43] De heer Grinwis over gas in het Nationale Warmtefonds.

[1:40:47] Of had ik die net...

[1:40:50] Deze heb ik net gedaan.

[1:40:52] Deze heb ik nog niet gedaan.

[1:40:53] De heer Gremmis.

[1:40:55] Voor... Even kijken, hoor.

[1:40:56] Het Warmtefonds...

[1:40:59] Excuus.

[1:41:00] Voor de VVE's die onvoldoende geld gereserveerd hebben voor de renovatie of vervanging van de collectieve rookgasafvoer, geldt dat in veel gevallen hiervoor via hun gemeente een lening kunnen afsluiten bij de SVN.

[1:41:14] Ook kunnen zij rechtstreeks terecht bij toekomstig bestendig onderhoudsfonds VVE's

[1:41:19] en het Nationaal Warmtefonds.

[1:41:20] Voorwaarde hierbij is dat ook verduurzamingsmaatregelen worden uitgevoerd.

[1:41:25] Dan kan het.

[1:41:28] Dan de vraag van mevrouw Steen, CDA, over het energiehuis.

[1:41:33] Het energiehuis is bedoeld om bewoners duidelijk te ondersteunen in het gehele proces van verduurzaming.

[1:41:38] Waar binnen gemeenten vaak veel verschillende initiatieven naast elkaar bestaan, moet dat meer als één duidelijk geheel naar buiten treden.

[1:41:46] Het energiehuis wordt niet alleen een plek waar bewoners zelf informatie en advies kunnen halen, maar het energiehuis zal ook proactief naar bewoners toegaan, zeker bij kwetsbare huishoudens.

[1:41:57] Voor de zomer stuur ik u een brief met verdere uitwerking van hoe het energiehuis eruit gaat zien.

[1:42:09] Vraag van mevrouw Oosterhout, GroenLinks Partij van de Arbeid, over het CER-advies.

[1:42:14] Het is een belangrijk advies en ik dank ook de CER daarvoor.

[1:42:17] Ik ben blij dat CER duidelijk steun uitspreekt voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving en ze geven goede adviezen mee hoe dat goed handen en voeten kan krijgen.

[1:42:26] Voor de energietransitie is het cruciaal dat iedereen mee kan doen.

[1:42:30] De heer Kim Putters wijst op de zorgtaak voor kwetsbare huishoudens en zo zie ik dat ook.

[1:42:36] Ik herken sterk de noodzaak om verduurzaming beter aan te laten sluiten bij de leefwereld van bewoners en ondernemers.

[1:42:47] Forum over het IBO-onderzoek.

[1:42:48] We willen in 2050 geen CO2-uitstoot meer hebben.

[1:42:52] Het IBO-onderzoek is juist bedoeld om te onderzoeken welke stappen we moeten zetten om deze lange termijn doelen te behalen.

[1:42:58] Het IBO-onderzoek kijkt langs welke weg we dat kunnen bereiken en hoe we de lasten verdelen.

[1:43:03] Belangrijk punt daarbij hoe we kwetsbare huishoudens meenemen.

[1:43:07] De reactie op het IBO volgt na de zomer.

[1:43:15] Vraag van GroenLinks Partij van de Arbeid, middelen voor duurzaming en warmtenetten.

[1:43:20] Tot 2030 zijn middelen beschikbaar om die ambities in te vullen.

[1:43:23] Middelen voor ondersteuning en subsidies van huishoudens, verhuurders, gemeenten, maatschappelijke instellingen en bedrijven, ook voor warmtenetten.

[1:43:30] Het kabinet heeft in het coalitieakkoord bovendien 800 miljoen per jaar gereserveerd voor gemeenten, zodat zij ook na 2030 door kunnen gaan.

[1:43:39] Tegelijk is duidelijk dat de warmtetransitie een opgave is van een lange adem en dat het belangrijk is om de blik op het einddoel van 2050 te houden, een klimaatneutraal Nederland.

[1:43:49] Ik begrijp de zorgen over morgen, maar vandaag moeten we ook gewoon aan de slag.

[1:43:53] Stilstaan gaat ons daarbij niet helpen.

[1:43:55] Elke stap in de transitie brengt ons vooruit.

[1:44:02] Dat is dit mappje.

[1:44:03] Af en toe kreeg u nog wat extra tekst toegedingd van de vele vragen, maar u was daarmee klaar.

[1:44:08] Dan ga ik kijken naar de commissieleden.

[1:44:10] De heer Mooyman en dan mevrouw Beckerman volgt.

[1:44:13] Eerst de heer Mooyman.

[1:44:15] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:44:16] En ik wil het inderdaad graag hebben over de hybride warmtepompen en de nomeringen daartoe, waar we ook een vraag over hebben gesteld en waar de minister zojuist op is ingegaan.

[1:44:27] Er zijn natuurlijk ontzettend veel huiseigenaren, maar ook huurders die zich zorgen maken over die normering en vooral bij huiseigenaren de kosten die dat direct voor hen kan gaan betekenen.

[1:44:40] En we willen de minister toch vragen hoe zij die normering nou echt ziet en of die normering gaat leiden tot een verplichting of een verplichting is of dat zij in ieder geval toe kan zeggen dat dat absoluut niet het geval zal zijn.

[1:44:55] De minister.

[1:44:57] Voorzitter, antwoord op deze vraag zit in het volgende mapje.

[1:45:01] Dus als u het goed vindt, kom ik daar dan op terug.

[1:45:06] De heer Moorman.

[1:45:07] Dank u wel, voorzitter.

[1:45:08] Ik vind het wel een beetje lastig debatteren op deze manier, omdat we natuurlijk in de beantwoording ook de hybride warmtepomp en de vraag daartoe is aangehaald.

[1:45:19] Dus wellicht zou de minister de hybride warmtepomp en de vraag daarover erbij kunnen pakken.

[1:45:27] Dus ik kijk even de minister aan of dat mogelijk is.

[1:45:31] De minister.

[1:45:32] Dat kan.

[1:45:36] Voorzitter, om een aanvullend antwoord te geven op de vraag van de heer Mooyman.

[1:45:42] Zoals we nu ook weer zien, is het belangrijk dat we als maatschappij snel minder afhankelijk willen worden van fossiele brandstoffen.

[1:45:48] Daarmee dragen we bij aan de klimaatdoelen en worden we minder afhankelijk van geopolitieke spanningen en wisselende gasprijzen.

[1:45:55] Een hybride warmtepomp levert in vrijwel alle situaties een lagere energierekening bij gelijkblijvend comfort.

[1:46:01] Het is dus logisch dat op plekken waar geen warmtenet komt de warmtepomp op termijn de norm wordt.

[1:46:07] Daarom hebben we het in het coalitieakkoord afgesproken dat we warmtepompen normeren en stimuleren.

[1:46:13] Over de nadere uitwerking van die norm zal ik u in het najaar informeren.

[1:46:17] En uiteraard nemen we daarbij mee of de norm voor huishoudens haalbaar is.

[1:46:24] Dank.

[1:46:24] Interruptie van de heer Moorman.

[1:46:25] Dank u wel, voorzitter.

[1:46:29] Ik wil de minister toch vragen... Kijk, in het coalitieakkoord staat, denk ik, heel bewust het woord normeren, terwijl het natuurlijk voorheen een verplichting was.

[1:46:40] Ik hecht er toch zeer aan.

[1:46:41] Ik denk dat er heel veel mensen zijn, bijvoorbeeld als je in een slecht geïsoleerde woning woont, waarvan er nog heel veel zijn, dat een warmtepomp geen bijdrage levert aan het verlaag van de energierekening of het wooncomfort.

[1:46:54] maar ook voor heel veel huiseigenaren.

[1:46:56] Ja, de forse investering die toch op je afkomt waarvoor je vaak een lening aan moet gaan of zelfs verdere verduurzamingsmaatregelen moet nemen.

[1:47:04] Ik ben er toch bang voor dat dit eventueel gaat leiden tot een verplichting.

[1:47:08] Het lijkt me zeer onverstandig.

[1:47:10] Ik zou de minister willen vragen om daar toch nog op te reflecteren.

[1:47:13] Ik kan me voorstellen dat het kabinet tot nu al weet.

[1:47:15] Gaat die normering nou leiden tot een verplichting?

[1:47:18] Ja of nee?

[1:47:19] De minister.

[1:47:21] Dank u wel, voorzitter.

[1:47:23] En ik begrijp de wensomduidelijkheid.

[1:47:27] We hebben afgesproken in het coalitieakkoord dat we warmtepompen normeren en stimuleren.

[1:47:32] Maar ik wil de tijd nemen in de uitwerking om te kijken dat we dit niet op een dusdanige manier doen, waardoor we mensen in de knoei laten draaien.

[1:47:42] Dus vandaar dat ik zei we nemen de norm mee en we kijken of het haalbaar is.

[1:47:49] Een vervolginterruptie van de heer Moorland.

[1:47:51] Dank u wel, voorzitter.

[1:47:52] Ja, dat gaat over een ander onderwerp waar de minister in haar beantwoording in het eerste blokje ook op toch is gekomen.

[1:48:01] Dat is de isolatieproblematiek.

[1:48:05] Zij gaf aan dat daar gewerkt wordt aan een voorstel dat Q2 onze kant op komt.

[1:48:12] En daarbij wil ik de minister graag vragen of zij toe kan zeggen dat ook wordt meegenomen

[1:48:18] hoe de isolatiebranche, die ook via cement natuurlijk heeft meegemaakt vanwege de problemen, de orders zijn 70% teruggevallen alleen al in 2024, hoe de minister ervoor kan zorgen dat die isolatiebranche ook daadwerkelijk de capaciteit heeft om straks aan de slag te gaan.

[1:48:39] We zijn in gesprek met deze branche, dus we zullen heel nadrukkelijk luisteren naar hun

[1:48:46] naar hun zorgen en naar waar de kansen liggen om dit met elkaar voor elkaar te krijgen.

[1:48:53] Dank, dan ga ik naar mevrouw Beckerman.

[1:48:54] Voorzitter, ik word een beetje onrustig en dat komt omdat je ziet dat een kwart van de huishoudens in Nederland al zegt we verbruiken minder.

[1:49:02] Mensen zijn in paniek over de hoge prijzen.

[1:49:07] maakt zich enorme zorgen.

[1:49:09] En we weten dat andere landen wel ingrijpen.

[1:49:12] Spanje heeft meteen een maatregelenpakket.

[1:49:15] Energierekening is daar direct omlaag gegaan.

[1:49:19] Ze hebben ook voor gezorgd in de tussenliggende jaren dat de energierekening door het investeren in duurzame energie al blijvend lager is.

[1:49:26] En ik hoor de minister

[1:49:27] eigenlijk nog niks zeggen voor de korte termijn.

[1:49:30] En voor de lange termijn hoor ik dingen als, nou ja, na de augustusbesluitvorming helaas geen dekking voor, in theorie misschien wel mogelijk om te compenseren.

[1:49:41] Wie moet die rekening betalen, vraag ik aan de minister.

[1:49:45] De minister.

[1:49:46] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:49:48] Zoals ik in mijn beantwoording aangaf, er ligt 1,6 miljard bij de gemeentes om iets te doen met het vraagstuk waar we nu

[1:49:54] voor bij elkaar zitten en wat ook mijn portefeuille is, en dat gaat over de woningen en de isolatie, omdat dat kan bijdragen aan minder afhankelijkheid van.

[1:50:04] Vanmiddag is er een debat waar dit bredere vraagstuk voor ligt, dus daar zou ik graag naar willen verwijzen, voorzitter.

[1:50:12] Ja, voorzitter, dat is lekker makkelijk.

[1:50:14] Voorzitter, deze minister gaat bijvoorbeeld ook over die warmtenetten.

[1:50:18] En wat je nu ziet is dat huurders die op een warmtenet zitten gemiddeld 370 euro meer betalen.

[1:50:26] Dus ze betalen hoe dan ook.

[1:50:28] Of ze nou wel op het warmtenet zitten, dan betalen ze meer vanwege die hoge kosten die nog steeds gekoppeld zijn aan die gasprijzen die stijgen.

[1:50:36] En als ze niet op het warmtenet zitten, betalen ze ook.

[1:50:39] Daar gaat deze minister over.

[1:50:40] Dus ik vraag aan deze minister een antwoord.

[1:50:42] Wat gaat zij hier aan doen?

[1:50:44] Want daar kunnen we direct op ingrijpen.

[1:50:48] De minister.

[1:50:49] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:50:51] Er zijn op dit moment voldoende middelen voor de gebouwde omgeving.

[1:50:55] En in de voorjaarsbesluitvorming wegen we integraal de verschillende financiële claims die hierover gaan.

[1:51:00] De warmtenetten staan daarbij op het netvlies.

[1:51:03] Daar kan ik gewoon nu nog niet op vooruitlopen.

[1:51:05] Ondertussen werken we aan de transitiepaden richting 40 en 50, mede met de input van de uitkomsten van het interdepartementale beleidsonderzoek.

[1:51:15] En bij voorjaar 27 kijken we met het kabinet verder vooruit hoe we invulling geven aan die doelen.

[1:51:21] Voorzitter.

[1:51:22] Mevrouw Dekker.

[1:51:23] Voorzitter, sorry, maar een beetje zonde om die interrupties te verspillen.

[1:51:26] Mijn vraag is niet of er voldoende geld is, want dat zegt de minister bij de overheden.

[1:51:31] Mijn vraag is of er genoeg geld is bij de huishoudens.

[1:51:34] Want het zijn de huishoudens die in de knel komen door de gestegen energierekening.

[1:51:38] Het zijn huishoudens die, of ze nou wel of niet op een warmtenet zitten, betalen.

[1:51:42] Elke keer weer.

[1:51:43] Elke keer komen we weer in een energiecrisis terecht.

[1:51:46] We kunnen dat voorkomen.

[1:51:47] Dat is de afgelopen jaren onvoldoende gebeurd.

[1:51:49] Maar we kunnen ook nu ingrijpen.

[1:51:52] Dus mijn vraag is niet, en ik hoop toch dat de minister daar antwoord op geeft, of er geld is bij de overheid.

[1:51:56] De vraag is of er geld is bij de huishoudens.

[1:51:58] Wat gaan we doen om te zorgen dat mensen hun energierekening kunnen betalen?

[1:52:03] De minister.

[1:52:04] Ja, voorzitter, ik vrees dat ik met hetzelfde antwoord ga komen, dat daar vanmiddag een debat over is waar dit nadrukkelijk op de agenda staat en dat dit debat en mijn portefeuille gaat over de isolatie van woningen op dit onderwerp.

[1:52:18] Een orde?

[1:52:19] Nou, voorzitter, ik wil daar toch een punt van orde over maken.

[1:52:23] We kunnen verwijten naar allerlei debatten, maar deze minister gaat bijvoorbeeld over de warmtenet, heeft ze net ook antwoord opgegeven.

[1:52:28] Daar ligt een probleem, namelijk dat mensen meer betalen als ze op het warmtenet zitten.

[1:52:35] Huurders bijvoorbeeld betalen gemiddeld 370 euro meer.

[1:52:38] Dat is een probleem voor huishoudens.

[1:52:42] Dat is het ordepunt, voorzitter.

[1:52:43] Als de minister niet kan antwoorden op zaken waar ze over gaat in haar portefeuille, ja, dat lijkt me heel erg onwenselijk.

[1:52:49] Dus ik vraag ook als punt van orde aan u als voorzitter om daar de minister het vraagje wel op te antwoorden en niet naar vanmiddag te wijzen.

[1:52:57] Dit is één voorbeeld, maar het gaat over meer.

[1:52:59] Want bij een warmtenet zou het ook fijn zijn als woningen verduurzaamd worden.

[1:53:02] Bijvoorbeeld, corporaties schrijven voor dit debat een brief.

[1:53:05] We hebben daar tekorten, hoe gaan we het oplossen?

[1:53:07] Krijgen we nog geen antwoord op.

[1:53:09] Zou u de minister willen aansporen om wel antwoord te geven en niet naar het debat van vanmiddag?

[1:53:13] Want al mijn vragen hebben betrekking gehad op het debat van vandaag.

[1:53:18] Er zit natuurlijk wel een fine line in tussen wat vanmiddag wordt besproken, namelijk over de acute situatie die mensen nu meemaken thuis aan de pomp of waar dan ook.

[1:53:27] En het programma van de gebouwde omgeving en de verduurzaming daarvan op de lange termijn.

[1:53:32] Dus daar zit overlap in, ook beperkt.

[1:53:35] Dus ik snap de minister ook op het moment dat zij referte maakt aan het debat van vanmiddag.

[1:53:40] Ik wou nu wel de minister één keer vragen om te kijken of daar wellicht toch nog iets van kleuring meer aan kan worden gegeven, maar met deze kanttekening.

[1:53:49] Zeker, voorzitter.

[1:53:51] En als de vragen gaan over warmtenetten en over isolatie en de lange termijnplanning, dan kan ik die vragen ook gewoon beantwoorden.

[1:53:59] Dus ik wil best vooruitlopen op het mapje wat nog komt overig waar warmtenetten in zitten en die vraag beantwoorden als dat als dat daarbij helpt.

[1:54:10] Dus het aantrekkelijker maken van warmtenetten.

[1:54:14] Warmtenetten zijn in veel stedelijke wijken de oplossing met de laagste nationale kosten.

[1:54:18] En in deze wijken is een meer collectieve aanpak van ook ongewenst, ook gewenst voor de bewoners met het oog op andere maatschappelijke opgaven.

[1:54:26] Het kabinet zet subsidies zoals de warmtenette investeringssubsidie 1,4 miljard tot 2030 in om te zorgen dat het ook een oplossing wordt die aantrekkelijk is voor de bewoner.

[1:54:36] Bij zoveel mogelijk duidelijkheid over de kosten en tarieven hoort daar natuurlijk gewoon voor de bewoners ook bij.

[1:54:42] Voorzitter.

[1:54:44] Dank.

[1:54:44] Dan ga ik naar de heer Ruscher.

[1:54:48] Dank, voorzitter.

[1:54:48] Ik wil even terugkomen op mijn vraag die ik in mijn bijdrage stelde over de 50 plus 1 besluitvorming in plaats van twee derde meerderheid voor het doorvoeren van verduurzaming.

[1:54:59] En de minister gaf aan dat het quorum gewoon in stand blijft, dat begrijp ik.

[1:55:03] En ik begrijp ook dat voor bestaande VVE's, dus voor het wijzigen van de splitsingsakte, dus dat daarvoor unaniem besloten moet worden dat die gewijzigd wordt.

[1:55:13] Ik maak me een beetje zorgen om nog niet bestaande VVEs.

[1:55:17] Die gaan ontstaan voor wat kleinschalige appartementencomplexen, bijvoorbeeld met twaalf woningen, waar het ook kan voorvallen dat bijvoorbeeld zeven woningen in het bezit zijn van één eigenaar die daar verhuurt.

[1:55:30] Ik ben benieuwd wat dat mogelijk met de financiële positie kan doen van de huiseigenaren, dus die overige woningen, en hoe de minister deze wil waarborgen.

[1:55:39] De minister.

[1:55:48] Ja, voorzitter.

[1:55:51] Ook hiervoor geldt dat het besluitvormingsvoorstel toeziet op de 50% plus 1 van de stemmen.

[1:55:58] Dus dat geldt ook zo bij een andere verdeling van eigenaren.

[1:56:06] De heer Ruscher.

[1:56:07] Dus dat zou dus in de praktijk kunnen betekenen dat iemand met zeventiende

[1:56:12] 16e appartementsrecht, die daar zijn woningen verhuurt, dus die anderen op kan zadelen met tienduizenden euro's aan verduurzamingsmaatregelen waar zij niet op zitten te wachten.

[1:56:23] De minister.

[1:56:36] Voorzitter, er zijn twee verschillende soorten bouw.

[1:56:39] Er is nieuwbouw en er is bestaandebouw.

[1:56:41] Bij nieuwbouw geldt dit niet, want dan is dit al meegenomen in het kader van nieuwbouw.

[1:56:46] En in bestaande bouw, en als dat is waar de heer Ruscher naar verwijst, dan klopt het dat het dan gaat over de 50% plus 1 van de stemmen.

[1:56:59] De heer Ruscher.

[1:57:00] Dus dan begrijp ik het goed dat er geen enkele waarborg zal zijn om de financiële positie van die 40% of 49% te waarborgen.

[1:57:09] Want het kan toch niet zo zijn dat één iemand die een meerderheid van de woningen verhuurt, mensen die daar co-woningen hebben gekocht, massaal op de kosten gaat jagen voor verduurzaming waar ze niet op zitten te wachten.

[1:57:21] De minister.

[1:57:29] Ja, het voorstel dat er ligt, dat ziet hier inderdaad op deze manier op toe.

[1:57:37] Voorzitter.

[1:57:40] Dan ga ik naar mevrouw Steen.

[1:57:44] Dank u wel.

[1:57:45] Ja, ik... Laat ik zeggen, ik hoorde de minister antwoord geven op een vraag van de heer Grinwis over dat geldt voor gemeenten.

[1:57:53] Ik interpreteer dat maar ook maar even dat het antwoord op mijn vraag was, maar ik heb wel even iets meer vragen gesteld.

[1:57:59] Wat mijn vraag was, gaat de minister straks ook sturen op het resultaat, dus meer verduurzamende woningen in plaats van alleen maar die praktische ondersteuning in dat gemeentelijke programma, om die 1,6 miljard uit te geven?

[1:58:14] Ze zei ook ja we hebben nu 80.000 woningen geïsoleerd en mijn vraag was eigenlijk zijn we daarmee nou op weg naar het doel van 750.000 woningen of moet er nog meer gebeuren om het doel te halen en is het tempo hoog genoeg of hebben we meer inzet op uitvoering nodig of denkt de minister van nou dat dat komt wel goed?

[1:58:34] De minister.

[1:58:38] Ja, voorzitter.

[1:58:40] Mevrouw Steen maakt terecht de opmerking dat het antwoord van de heer Grimis ook voor haar vraag gold.

[1:58:48] Aanvullend op haar vraag, is het tempo goed genoeg?

[1:58:51] Het is vier keer vervoudigd.

[1:58:52] Dat is nog niet genoeg, dus er zal nog meer moeten gebeuren.

[1:58:56] En als het gaat over de gelden die bij de gemeentes liggen om hierop in te zetten, zij moeten daarop leveren.

[1:59:04] Als zij daar niet op leveren, dan moet dat geld ook gewoon terug naar de staatskas komen, zodat dat kan herverdeeld worden over de plekken waar dat dan wel gebeurt.

[1:59:13] Dus dat is de stimulans om te komen tot de realisatie.

[1:59:17] Ik wil helemaal niet dat het geld teruggaat naar de staatskas.

[1:59:21] Ik wil dat het geld gestoken wordt in het verduurzamen van die woningen.

[1:59:26] Dus ik denk dat het met name zaak is om ervoor te zorgen dat die gemeenten op een goede manier aan de slag gaan met het inzetten van het geld en wat is daar dan voor nodig en is er iets wat wij hier in de Kamer kunnen doen om dat verder te helpen.

[1:59:42] En mijn tweede vraag is, we zien dat de minister best doet om huishoudens te bereiken, ook met dat energiehuis.

[1:59:51] Maar we weten natuurlijk ook, kijk, er is een groep inwoners die het moeilijk hebben, die kwetsbaar zijn, die bij gemeenten bekend zijn.

[1:59:57] Dat zijn vaak inwoners die een uitkering krijgen en die staan ergens op een lijst.

[2:00:02] Maar juist als het gaat over verduurzaming en energie is er een hele grote groep mensen die misschien niet een uitkering heeft, maar het wel moeilijk heeft, dan hebben we het toch ook wel over de middeninkomens.

[2:00:12] die straks een stap moeten zetten in het isoleren van hun huis, maar het geld daarin vastzit, die we veel minder makkelijk kunnen bereiken door een gemeentelijke katerbak open te trekken.

[2:00:22] Dus wat kunnen we nou doen om ervoor te zorgen dat ook zij bereikt worden en met al die middelen die er zijn?

[2:00:27] De minister.

[2:00:30] Dank u wel, voorzitter.

[2:00:34] Een van uw vragen gaat over wat kunnen we doen, want we willen het geld helemaal niet terug.

[2:00:38] Nou, daar hebben we overeenstemming over.

[2:00:41] Wij willen het ook niet terug.

[2:00:42] We willen dat ze het uitgeven op de goede plek met maximaal rendement.

[2:00:48] Dus wat ik in ieder geval zal doen, is ik zal een brief naar de college sturen om hier echt nog nadrukkelijk meer aandacht voor te vragen.

[2:00:55] Dan uw vraag over het energiehuis.

[2:00:59] Die gaat proactief naar de bewoners toe.

[2:01:01] Beginnend bij de meest kwetsbaren, en u heeft gelijk dat dat bij de middeninkomens ook zo is, dus dat daar die outreach ook naar moet zijn.

[2:01:10] Ik ben van de week in Heerlen geweest, daar zijn ze bezig met die isolatie.

[2:01:14] Daar hebben ze een voorbeeldhuis gemaakt in de wijk waar iedereen in en uit mag lopen om te kijken hoe je huis er dan uit gaat zien als dat is verduurzaamd.

[2:01:23] Dat is heel laagdrempelig, daar kan iedereen naar binnen.

[2:01:26] De mensen op straat praten er ook over en dat leidt er echt toe in die wijk waar ik was, dus ik zal dat niet extrapoleren naar heel Nederland, maar waar ik was met die mensen, die zeiden, doordat we het zelf kunnen zien, ze kunnen daar naar binnen lopen met al hun vragen en dat is onafhankelijk van het inkomen wat ze hebben of ze antwoorden krijgen.

[2:01:45] Dit zijn volgens mij de voorbeelden die gemeentes ook met elkaar moeten delen om te laten zien hoe dit een positieve uitwerking heeft op de bereidheid van mensen

[2:01:54] om zich in ieder geval te oriënteren op wat zou er wel of wat zou er niet kunnen.

[2:01:58] Voorzitter.

[2:02:00] Dank.

[2:02:00] Dan ga ik nu voor een ogenblik de vergadering schorsen vanwege de aangekondigde voorzitterswissel.

[2:02:06] Ik had graag het blokje nog even afgemaakt met interrupties van mevrouw Van Oosterhout en de heer Nobel, maar dat zal even onder een ander voorzitterschap moeten gebeuren.

[2:02:14] De vergadering is even geschorst.

[2:02:53] Nou, improviseren kunnen we leren, zeg maar maar.

[2:02:59] Kijk ik eventjes naar... Nou, mevrouw van Oosterhout, volgens mij had u een interruptie.

[2:03:07] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:03:08] Want ik mis toch eigenlijk wel het gevoel van urgentie bij deze minister.

[2:03:11] We hebben het over augustus, we hebben het over voor de kerst.

[2:03:16] Maar is deze fossiele crisis niet een reden voor de minister om toch een schep erbovenop te doen?

[2:03:20] Dan heb ik het met name bijvoorbeeld over het isolatieoffensief.

[2:03:24] Minister.

[2:03:28] Voorzitter, het isolatieoffensief is hartstikke belangrijk.

[2:03:32] Dat heeft ook de urgentie.

[2:03:34] Daar hebben we ook afspraken over gemaakt de komende dagen om daar met elkaar over te spreken hoe we daar invulling aan kunnen geven en hoe we ervoor kunnen zorgen dat we ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen voordat de winter weer intreedt van dit jaar gebruik hebben kunnen maken van allerlei isolatie maatregelen om ervoor te zorgen dat als doorzet wat

[2:03:54] wat zich nu afspeelt, dat de mensen daarin kosten kunnen reduceren door te isoleren.

[2:04:02] Dus het heeft onze volle aandacht.

[2:04:03] We zijn er interdepartementaal over in gesprek.

[2:04:06] Samen met de minister van KGG moet ik hier naar kijken en zijn we aan het kijken hoe we dit zo snel mogelijk met elkaar vorm kunnen geven.

[2:04:14] Mevrouw van Oosterhout.

[2:04:16] Voorzitter, dan zal het toch ook echt wel heel erg belangrijk zijn dat er extra middelen voor worden vrijgemaakt.

[2:04:19] Dus ik ben heel benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt.

[2:04:23] Voorzitter, zoals ik zojuist ook tegen de heer Grimwis heb gezegd, is dat ik het met u eens ben dat daar ook middelen voor beschikbaar moeten zijn.

[2:04:30] Op dit moment ben ik gebonden aan de financiële kaders waarbinnen ik zit en op basis daarvan en de processen zoals we die nou eenmaal met elkaar hebben ingeregeld, zijn dat de momenten waarop ik dat kenbaar kan maken.

[2:04:45] Ik kijk naar de heer Nobel voor zijn interruptie.

[2:04:48] Dank u wel, voorzitter.

[2:04:49] Ik zou het debat graag iets verbreden.

[2:04:51] Ik ben blij ook dat de minister zelf ook aangeeft van ik moet me ook binnen de financiële kaders tot de ambities verhouden.

[2:04:59] Dat lijkt me ook heel gezond.

[2:05:02] Het is zo dat we ook vaak zien dat bedrijven en kantoren terreinen op dit moment vaak niet aan de energie eisen voldoen.

[2:05:11] en dat veel ontwikkelaars denken, nou ik ga dat pand ook maar niet transformeren, want de overdrachtsbelasting is bijvoorbeeld heel erg hoog.

[2:05:19] Bent u ook bereid om te kijken of verduurzaamingsmaatregelen bijvoorbeeld in de fiscaliteit getroffen kunnen worden om andere gebouwde omgeving te betrekken bij de woningbouwopgave?

[2:05:31] Ja, de minister.

[2:05:33] Voorzitter, dank u wel.

[2:05:35] Ik ben altijd bereid naar goede suggesties te kijken, dus ik zal deze meenemen als een goede suggestie waar ik naar ga kijken.

[2:05:46] En volgens mij hebben we daarmee het eerste blokje afgerond.

[2:05:48] Gaan we naar het blokje netcongesti.

[2:05:55] Het woord is aan de minister.

[2:05:56] Dank u wel, voorzitter.

[2:05:59] De vraag van

[2:06:03] D66 over de norm van netbewust nieuwbouw.

[2:06:07] Op de woontop van 2024 zijn afspraken gemaakt om netbewust bouwen te stimuleren.

[2:06:12] Vanuit de FGU-crisisaanpak wordt de mogelijkheid voor normering van netbewuste nieuwbouw verder uitgewerkt.

[2:06:18] Maar met alleen netbewuste nieuwbouw redden we het niet.

[2:06:21] Het versnellen van netuitbreidingen en slimmer elektriciteitsgebruik in bestaande gebouwen blijft nodig.

[2:06:27] Het probleem van netcongestie is niet op korte termijn opgelost.

[2:06:30] We zullen ons erop moeten aanpassen dat elektriciteit niet onbeperkt voor iedereen beschikbaar is.

[2:06:36] En omdat de ruimte op het net in de FGU zo schaars is, wordt ook gewerkt aan manieren om woningbouw te kunnen blijven aansluiten op locaties waar de ruimte op het net minimaal is, bijvoorbeeld door de inzet van accu's of generatoren.

[2:06:51] Een aanvullende vraag over de kosten van netbewustbouwen van D66.

[2:06:56] In algemene zin zet dit kabinet erop in om kostenverhogende regels te voorkomen.

[2:07:01] Maar gezien de schaarste op het elektriciteitsnet kijk ik naar alle mogelijkheden waarmee de woningbouw wel kan doorgaan.

[2:07:07] Samen met de sector werk ik aan beter zicht op de kosten en opbrengsten van netbewuste nieuwbouw.

[2:07:12] Op basis daarvan kan er een afweging gemaakt worden tussen de kosten en de baten.

[2:07:18] Voorzitter.

[2:07:21] Ik kijk naar de heer Nobel voor een interruptie.

[2:07:23] Ja, voorzitter, dank.

[2:07:25] We hadden laatst een ronde tafelgesprek en daarin kwam naar voren dat het aansluiten van woningen die net bewust zijn dat dat tot wel 10.000 euro in de prijs kan schelen.

[2:07:38] En toen werd ook aangegeven dat het heel vaak niet mogelijk is om die woningen op het net aan te sluiten.

[2:07:41] En dan denk ik ja, dan zijn we wel verkeerd met elkaar bezig.

[2:07:44] Zou de minister daar op kunnen reflecteren?

[2:07:52] De minister.

[2:07:53] Ja, dank u wel.

[2:07:55] Terechte vraag van de heer Nobel.

[2:08:01] Als de keuze is niet aansluiten of net bewust aansluiten, dan is dat het uiteindelijke vraagstuk wat voor ligt waar een antwoord op moet komen.

[2:08:11] En ik denk dat bij die keuzes over niet aangesloten kunnen worden of op de wachtlijst om veel later aangesloten te worden,

[2:08:19] Als het gaat over de woningbouwopgave waar we met z'n allen naar kijken, dan denk ik dat het in sommige gevallen een consequentie gaat zijn van netbewust bouwen.

[2:08:31] Ik zie een knikje bij de heer Nobel, niet helemaal tevreden, maar hij gaat geen interruptie hier uitspenderen.

[2:08:36] Volgens mij kan ik dan concluderen dat u door kan naar het derde blokje, regelgeving.

[2:08:47] Dank u wel, voorzitter.

[2:08:51] Het besluit Bouwwerken Leefomgeving zorgt ervoor dat we in Nederland veilige, gezonde, bruikbare en duurzame gebouwen bouwen.

[2:08:58] De regels van het BBL gelden voor alle gebouwen in heel Nederland, waarmee een eenduidige en gelijkspeelveld voor de bouw creëren.

[2:09:05] Mijn voorganger heeft dit samen met alle partners op de woontop nogmaals bevestigd.

[2:09:10] De wet biedt geen ruimte voor extra of hogere eisen via lokale regels, vergunningen of privaatrechtelijke overeenkomsten.

[2:09:17] Het is vooral ook voor de industriële bouw van belang dat we dit gelijke speelveld bewaken.

[2:09:23] Bouwers moeten ervan uit kunnen gaan dat ze hun woningen overal in Nederland kunnen plaatsen vanuit hetzelfde technische kader.

[2:09:29] Ik hoor dat gemeenten sturen op bovenwettelijke kwaliteitsniveaus in de nieuwbouw, omdat ze van mening zijn dat het Rijk de verduurzaming van nieuwe gebouwen onvoldoende snel doorzet.

[2:09:39] De afspraak is echter dat we de duurzaamheidsregel de komende jaren volgens de lijn van de EPBB D4 stap voor stap landelijk aanscherpen.

[2:09:47] Inmiddels is de woontopafspraak om inzichtelijk te maken wat de handelingsruimte van gemeenten is, afgerond.

[2:09:53] Deze bespreek ik binnenkort met alle woontoppartners.

[2:09:57] Vraag van mevrouw Steen over milieuprestatie, nieuwbouw, scherpere eisen voor woningen.

[2:10:02] Ik geef er de voorkeur aan om voorrang te geven aan de invoering van de zogeheten WLC-GWP, volgend uit de Europese rechtlijn energieprestatie gebouwen, boven nu een heroverweging van een scherpere milieuprestatie eis voor woningen.

[2:10:16] Ik voer namelijk op dit moment een evaluatie uit van het instrument van de milieuprestatie.

[2:10:21] Bij deze evaluatie zal ook de vraag aan de orde komen of en hoe de NPG als ijs samen kan gaan met de WLC-GWP vanaf 2030, zonder dat dit leidt tot extra administratieve lasten.

[2:10:37] U heeft een interruptie van de heer Grinders hierover.

[2:10:41] Voorzitter, wat betekent dat dan precies?

[2:10:43] Want in het verleden is hier al veel over gesproken.

[2:10:47] De ambtsvoorganger van deze minister, De Jonge, heeft een besluit hiervoor gehangen.

[2:10:53] Dat is niet doorgegaan omdat minister Keizer het weer hernam.

[2:10:57] Ondertussen het hele idee was om bijvoorbeeld biobase bouwen meer kans te geven in de vernieuwde NPG.

[2:11:06] Ziet het antwoord van de minister er inderdaad op toe dat bijvoorbeeld innovatieve CO2-arme manieren van bouwen inderdaad aantrekkelijk worden, zoals biobase bouwen?

[2:11:16] Want daar wil ik wel graag helderheid over.

[2:11:18] En wanneer komt die helderheid dan voor de markt?

[2:11:22] Woordjes aan de minister.

[2:11:23] Dank u wel, voorzitter.

[2:11:24] Antwoord op de vraag van de heer Grimwis is ja, dat zit in de WLC.

[2:11:28] Op uw vraag wanneer dat op de markt komt.

[2:11:33] In 2027.

[2:11:37] Voorzitter.

[2:11:40] Ja, vervolgt u een beantwoording.

[2:11:42] Ja, vraag van de VVD en D66 over herzien van de regels en het standaardiseren van de bouw heeft inderdaad behoefte aan eenduidige en duidelijke regels voor de technische eisen hebben we landelijk het besluit bouwwerken leefomgeving het bbl.

[2:11:58] Zoals al toegelicht in mijn inleiding gelden overal in Nederland dezelfde regels voor gebouwen.

[2:12:02] Extra eisen door gemeenten zijn zowel via vergunningen als via private contracten niet toegestaan.

[2:12:08] We stellen regels als dat nodig is vanuit veiligheid, gezondheid, bruikbaarheid of duurzaamheid.

[2:12:14] Mocht er reden zijn de regels aan te passen, dan zal dat in samenspraak met uw Kamer doen.

[2:12:19] Daarbij is het voor mij van belang dat de regels niet nodeloos duur en beperkend zijn.

[2:12:24] Bij aanpassing van de regels zal dat dan ook mijn toetssteen zijn.

[2:12:27] In het verlengde van de kabinetsreactie op de adviescommissie's toer zal ik de grondslagen en uitgangspunten van het BBL nog eens opnieuw onder de aandacht brengen, aangezien deze in veel gevallen niet door iedereen eenduidig wordt uitgelegd.

[2:12:41] U heeft een interruptie van de heer Nobel.

[2:12:44] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:12:45] Ik ben in die zin blij met het antwoord van de minister, dat zij de zorgen die ik heb geuit en ook mijn collega van D66, dat ze die wel omarmt, dat ze ook ziet dat die lokale eisen ervoor zorgen dat er minder wordt gebouwd.

[2:12:57] Tegelijkertijd, die minister geeft aan, ja, dat mag eigenlijk niet.

[2:13:02] Maar erkent die minister dat het op dit moment toch nog gebeurt?

[2:13:04] En wat is haar voornemens om hier dan ook direct aan te gaan doen, nagezien het niet mag?

[2:13:09] De minister.

[2:13:11] Ja, voorzitter.

[2:13:12] Ik hoor diezelfde geluiden ook, dat het gebeurt terwijl we met elkaar daar afspraken over hebben gemaakt.

[2:13:18] Ik ben van het uitgangspunt afspraken zijn afspraken totdat je nieuwe afspraken hebt gemaakt.

[2:13:22] Dus ik zal in gesprek gaan met degene met wie we deze afspraken hebben.

[2:13:28] Voorzitter, ik hoop wel op een iets steviger reactie dan alleen een gesprek.

[2:13:34] Want op het moment dat de minister weet welke gemeenten zich hier niet aan houden, dan moet het niet mijn gesprek blijven, wat mij betreft.

[2:13:41] Want we hebben gewoon met elkaar inderdaad afspraken gemaakt.

[2:13:43] En wat de VVD betreft is dan ook afspraak is afspraak.

[2:13:46] We moeten er gewoon echt voor zorgen dat die woningbeontwikkeling van de grond komt.

[2:13:48] En daar helpen dit soort bovenregionale eisen niet bij.

[2:13:51] Dus ik hoop dat de minister kan toezeggen dat ze meer gaat doen dan alleen in gesprek, maar dat ze dan ook echt gaat ingrijpen bij die overheden die dit doen.

[2:14:01] Voorzitter, dank u wel.

[2:14:03] Het begint altijd met een gesprek, zeker als je ze nog nooit hebt gesproken, maar als uit dat gesprek blijft dat er dingen plaatsvinden waar we andere afspraken over hebben gemaakt, dan zullen we het instrumentarium wat daarvoor is inzetten.

[2:14:19] Vervolgt uw betoog?

[2:14:21] Ja, vraag van de heer Mooyman over de doelstellingen circulariteit in relatie tot woningbouw.

[2:14:26] Ik ben het met u eens dat de woningbouwopgave de allerhoogste prioriteit heeft.

[2:14:30] Ook als het gaat om circulariteitsdoelstellingen waar het kabinet aan wil werken.

[2:14:35] Zie het coalitieakkoord en het Nationaal Programma Circulaire Economie.

[2:14:39] Lopend beleid zoals industrieel bouwen biedt niet alleen kansen om sneller en betaalbaarder te bouwen, maar ook om schoner te bouwen met minder milieuimpact.

[2:14:47] Tevens zorgt het voor meer grondstoffen beschikbaarheid.

[2:14:53] U heeft nog een interruptie van de heer Mooyman voordat u verder gaat.

[2:14:56] Dank u wel voorzitter en ook dank voor het antwoord aan de minister.

[2:15:01] Ik denk inderdaad dat de doelstellingen die omtrent circulair bouwen bestaan.

[2:15:08] Er kunnen toe kunnen leiden dat uiteindelijk de slagkracht en de woningbouwambities die we met elkaar hebben, dat die mogelijkerwijs in het geding kunnen komen.

[2:15:17] En ik wil de minister in ieder geval vragen of de minister het met ons eens is dat die doelstellingen om trendcirculariteit er nooit toe mogen leiden dat we dus minder woningen gaan bouwen.

[2:15:32] De minister.

[2:15:33] Voorzitter, dank u wel.

[2:15:36] De woningopgave heeft de hoogste prioriteit, dus we moeten ervoor zorgen dat de afspraken die we daarover hebben gemaakt, dat we daar alles aan doen om die te realiseren op basis van verstandig omgaan met de regelgeving.

[2:15:53] Gaat u door met uw betaling?

[2:15:54] Ja, ik heb een vraag van de VVD over de energielabels.

[2:15:57] Het energielabel wordt steeds belangrijker in het economisch verkeer.

[2:16:00] Door alleen in te zetten op kostenverlaging kunnen we niet zorgen voor een hoogwaardig energielabel.

[2:16:05] Met de wijzigingen die vanaf mei dit jaar van kracht worden, heb ik maatregelen genomen om foutieve labels verder te beperken.

[2:16:11] Bovendien ben ik bezig om publiek toezicht toe te voegen aan dit stelsel.

[2:16:16] Daarnaast ben ik bezig met de gemoderniseerde bepalingsmethode die vanaf 2030 van kracht wordt.

[2:16:21] Daarbij is een belangrijke randvoorwaarde dat de opname van de energieprestatie niet meer tijd gaat kosten.

[2:16:29] Vraag van de VVD over de administratieve lasten van de VVE's.

[2:16:33] We werken aan een wetsvoorstel voor vereenvoudiging van de besluitvorming voor verduurzaming en onderhoud en financiering.

[2:16:39] Dat komt in het burgerlijk wetboek.

[2:16:41] Ik verwacht dat het voorstel voor de zomer in consultatie kan gaan.

[2:16:47] Vraag van GroenLinks Partij van de Arbeid over waterzijdig inregelen.

[2:16:52] Inderdaad kan met waterzijdig inregelen een stap gemaakt worden naar een lagere energierekening.

[2:16:57] Het besluit Bouwwerken Leefomgeving kent ook de eis dat installaties goed moeten worden ingeregeld bij ketelvervanging.

[2:17:03] De besparing is echter niet direct tastbaar, dus heken veel mensen toch op tegen de kosten, tussen de 500 en de 750 euro.

[2:17:11] Bij de invoering van EPD4-regels ga ik het betere inregelen van installaties opnieuw onder de aandacht brengen.

[2:17:18] En er valt nog veel te winnen in de bekendheid en de uitvoering van deze maatregelen.

[2:17:22] Ik ga met de techniekbranche in gesprek hoe zij de regels hier beter kunnen naleven en de voordelen voor de consument beter inzichtelijk kunnen maken.

[2:17:33] En dan was dat het blokje regelgeving.

[2:17:35] Ik kijk voor de zekerheid nog even rond.

[2:17:37] Nee, volgens mij kunt u dan vervolgen met het laatste blokje overig.

[2:17:44] Dank u wel, voorzitter.

[2:17:46] En ondanks dat het blokje overig heet, zit warmte daar ook in.

[2:17:50] Dat ligt primair bij de minister van KGG, maar ik heb wel een aantal antwoorden daarop.

[2:17:57] Warmtenetten.

[2:17:59] Vanuit de SP, warmtenetten is in veel stedelijke wijken de oplossing met de laagste nationale kosten.

[2:18:06] In deze wijken is een meer collectieve aanpak vaak ook gewenst voor de bewoners met oog op andere maatschappelijke opgaven.

[2:18:12] Het kabinet zet subsidies zoals de warmtenetteninvesteringssubsidie 1,4 miljard tot 2030 in om te zorgen dat het ook de oplossing wordt die aantrekkelijker is voor de bewoner.

[2:18:22] Zoveel mogelijk duidelijkheid over de kosten en tarieven hoort daar uiteraard bij.

[2:18:27] Vraag van GroenLinks Partij van de Arbeid over de SAH-subsidie.

[2:18:32] Ik onderschrijf het belang van de stimuleringsregeling aardgasvrije huurwoningen voor de realisatie van warmtenetten in wijken met veel corporatiebezit.

[2:18:41] De SAH is onderdeel van de besluitvorming over de inzet van het Klimaatfonds dit jaar.

[2:18:46] De minister van KGG en ik zullen hier dus snel helderheid over geven.

[2:18:52] Ten aanzien van uw vraag naar opkopen van warmtenetten,

[2:18:55] In overleg met de minister van KGG kijk ik hoe we de realisatie van warmtenetten kunnen versnellen.

[2:19:00] Daarvoor kijken we ook naar de opkoop van warmtenetten zoals in het regeerakkoord is benoemd.

[2:19:05] Meer specifieke vragen moet u bij de minister van KGG zijn.

[2:19:12] Antwoord op de vraag van D66 over de duidelijkheid van de verduurzamingsopties.

[2:19:16] De warmtetransitie vraagt om duidelijke keuzes op lokaal niveau.

[2:19:19] Gemeenten moeten daarom uiterlijk eind 2027 een warmteprogramma vaststellen

[2:19:24] waarin zij voor de komende tien jaar per wijk, buurt of dorpskern aangeven of en hoe overgestapt wordt naar duurzame warmte.

[2:19:32] Dat geeft de bewoners ook duidelijkheid.

[2:19:35] Als Rijk helpen we door te zorgen dat de randvoorwaarden op orde zijn en gemeenten die regierol ook kunnen invullen.

[2:19:43] De vraag van GroenLinks Partij van de Arbeid over de prognoses op koopwarmtebedrijven.

[2:19:47] Dit valt onder verantwoordelijkheid van de minister van KGG.

[2:19:51] Zij is momenteel in gesprek met de private warmtebedrijven.

[2:19:54] en voor een nadere stand van zaken verwijs ik naar haar.

[2:19:58] En tot slot de vraag van de SP over het omzeilen van de rechten van de huurders.

[2:20:03] Verduurzaming is van belang voor de huurder, niet alleen voor de huidige, maar ook voor de toekomstige huurder.

[2:20:09] Daarbij is draagvlak belangrijk en zijn er verschillende waarborgen voor huurders.

[2:20:13] Ik herken dan ook niet dat er wetgeving- en beleidsvoorstellen zijn die dat draagvlak moet willen omzeilen.

[2:20:20] Ik begrijp dat ik nog twee vragen,

[2:20:22] Sorry, voorzitter, maar ik was nog niet helemaal klaar.

[2:20:25] Een vraag van D66 over de warmtenettenkostenstructuur.

[2:20:29] Het socialiseren van de kosten van het aanleggen van warmtenetten is een interessant idee.

[2:20:34] De effecten, budgettaire doelmatigheid, wordt onderzocht in het IBO Verduurzaming Gebouwde Omgeving.

[2:20:40] Het IBO wordt rond de zomer naar de Kamer gestuurd, gevolgd door een kabinetsreactie.

[2:20:44] En dan tot slot nog een vraag van D66 over de warmtenetten.

[2:20:49] Er zijn voorbeelden waarbij de aanleg van een warmtenet wel gebruik wordt gemaakt van zeven verschillende subsidies, nationaal en lokaal.

[2:20:56] Dat geeft veel gedoe en onzekerheid en maakt het aanleggen van warmtenetten niet makkelijk.

[2:21:01] Mijn collega van KGG is bezig met het uitwerken van een clusteraanpak om de aanleg van collectieve warmte te versnellen op de plekken waar collectieve warmtenetten een robuuste keuze zijn.

[2:21:11] Daarbij ga ik in gesprek met mijn collega, de minister van KGG, om te kijken

[2:21:15] waar we de subsidielandschap voor collectieve warmte verder kunnen verbeteren.

[2:21:20] Voorzitter.

[2:21:22] En dan heeft u een interruptie van mevrouw van Oosterhout.

[2:21:26] Ja, voorzitter, toch nog even over die SAH, want ik hoor veel woorden over ja, we gaan er naar kijken, we zijn in gesprek, maar voor dit jaar is er nul euro beschikbaar.

[2:21:34] Dus wat gaat de minister eventueel samen met de minister van KGG dit jaar nog doen om ervoor te zorgen dat al die projecten niet stilvallen?

[2:21:42] Minister.

[2:21:44] Voorzitter, dank u wel.

[2:21:46] Dit nemen we mee in de voorjaarsbesluitvorming.

[2:21:53] Ja, toch, ik kijk even, maar mevrouw van Oosterhout gaat de laatste interruptie plegen.

[2:21:59] Ja, voorzitter, ik wil nogmaals benadrukken dat het dan wel echt te laat komt en ik mis eigenlijk in de hele beantwoording van deze minister compleet de urgentie van al deze maatregelen waar we het vandaag over hebben.

[2:22:10] Dus ik zou de minister toch wel willen vragen om daar ook op kortere termijn duidelijkheid over te geven, want dit laat toch wel duizenden mensen in de kou zitten.

[2:22:19] Voorzitter, dank u wel.

[2:22:20] De voorjaarsbesluitvorming is volgende week.

[2:22:23] Dus sneller dan dat gaat mij niet lukken.

[2:22:28] De heer Ginwis.

[2:22:29] Ja, voorzitter.

[2:22:30] Volgens mij kom ik op de voorjaarsnota aanstaande vrijdag al naar de Kamer, wat ik begreep.

[2:22:35] Maar kan de minister niet een tipje van de slaaier oplichten?

[2:22:40] Wordt die regeling weer opengezet?

[2:22:43] Of blijft het bij dit procedurele antwoord?

[2:22:45] Ik weet niet of ik nog een interruptie heb, dan doe ik deze er gelijk achteraan.

[2:22:48] Heb ik er nog één?

[2:22:50] Nee, dan maak ik mijn vragen af, dan maak ik mijn vragen af, voorzitter.

[2:22:53] En dat is over die warmtennetten.

[2:22:56] Vorig jaar hebben wij, na veel vijfen en zessen, na jaren werken, eindelijk die nieuwe warmtenwet aangenomen.

[2:23:04] En dat was allemaal onder het beslag van, dit kan echt pas gaan werken, nu we het juridisch raamwerk klaar hebben staan, als er voldoende geld komt.

[2:23:12] En als er ook duidelijkheid komt voor de grote bedrijven die nu de warmtennetten hebben,

[2:23:17] hoe het verder gaat met hun warmtenetten.

[2:23:19] En nu verwijst de minister naar een e-ball, wat betekent dus dat we straks weer een jaar verder zijn, zonder helderheid, zonder dat er iets gebeurt, want sinds 23 ligt eigenlijk alles stil.

[2:23:31] Wanneer kunnen we nou precies wat verwachten?

[2:23:33] En staat er in de voorjaarsnota dan ook duidelijk, wordt er ook duidelijkheid gegeven

[2:23:37] hoe het dan verder moet met die financieringsgenoop rondom de warmtenet.

[2:23:41] Of wordt het inderdaad allemaal naar achteren, naar achter de e-bouw verschoven?

[2:23:45] En dan concludeer ik dat het gewoon heel veel uitstel van executie is.

[2:23:49] Nou minister, hebben we een spoiler alert?

[2:23:54] Dank u wel, voorzitter.

[2:23:56] Ja, ik ben gebonden aan de financiële kaders.

[2:23:59] Ja, vrijdag ligt het in de ministerraad en dus ja, volgende week hebben we daar meer duidelijkheid over.

[2:24:06] wat de inzet is in ieder geval.

[2:24:09] Als het gaat over uw tweede vraag, die neem ik even mee naar de tweede termijn.

[2:24:16] Oké, we kijken naar mevrouw Beckerman.

[2:24:18] Ja, voorzitter, maar ik had een vraag op dat punt, want ik heb daar ook veel vragen over gesteld, dus die laat ik dan maar even staan voor de tweede termijn, maar dan wil ik nog even, ik weet niet of u een veeg rondje doet met niet beantwoorde vragen.

[2:24:31] Nou, dat kunnen we dan straks doen in de tweede termijn.

[2:24:34] Nee, want die zijn allemaal in de eerste termijn gesteld en dat is zonde.

[2:24:37] Nou, dat doet u maar dan.

[2:24:38] Want ik had de vraag gesteld, gaat u het geld uit het Social Climate Fund inzetten voor energiebesparende maatregelen voor mensen met de laagste inkomens?

[2:24:46] En ik had die... Nou, laten we die even...

[2:24:53] Houden we hem daarbij.

[2:24:56] De minister.

[2:24:57] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:24:59] Ja, is het antwoord op die vraag voor het Warmtefonds en het Energiehuis?

[2:25:08] Goed, dat betekent dat dit ook uw laatste blokje was.

[2:25:13] Dan gaan we over naar de tweede termijn van de Kamer.

[2:25:17] Meneer Moorman, u bent door uw interrupties heen, maar u kunt verder gaan met uw tweede termijn.

[2:25:21] Dank u wel, voorzitter.

[2:25:22] Gelukkig.

[2:25:24] Voorzitter, allereerst natuurlijk dank aan de minister voor de antwoorden.

[2:25:28] Op een aantal punten helaas geeft de minister aan dat nu toch geen antwoord te kunnen geven.

[2:25:38] Voor ons wel belangrijk om die antwoorden te krijgen.

[2:25:40] Dus we zouden sowieso een twee minuten debat aan willen vragen.

[2:25:44] om ervoor te zorgen dat we als Kamer ook uitspraken kunnen doen om beleid bij te sturen en zaken voor kaart te krijgen.

[2:25:54] Zeker waar het gaat om die hybride warmtepomp en de normering daarvan zijn we echt van mening dat dat absoluut niet moet leiden tot een verplichting omdat dat uiteindelijk mensen op enorme kosten kan gaan jagen.

[2:26:09] Voorzitter en daar laat ik het bij.

[2:26:13] Mevrouw Beckerman.

[2:26:16] Dank u wel, voorzitter.

[2:26:17] Ik ben een beetje teleurgesteld in hoeveel antwoorden de minister überhaupt kon geven.

[2:26:22] Het is ook weinig concreet.

[2:26:26] Kijk, andere landen kunnen het wel.

[2:26:29] Ik noemde al het voorbeeld van Spanje.

[2:26:31] Die hadden een paar jaar geleden nog, betaalden Spanjaarden gemiddeld 15% meer aan elektriciteit en gas dan het Europees gemiddelde.

[2:26:40] En vorig jaar was dat al 30% minder.

[2:26:43] En dat komt omdat ze in al die jaren gewoon heel veel ingezet hebben op windenergie.

[2:26:49] En direct nu die energiecrisis begint, zegt Spanje heel duidelijk nee tegen de illegale oorlog van Trump en verlaagt ze de energierekening verder.

[2:26:59] En dat is het soort daadkracht wat we ook van deze minister verwachten.

[2:27:03] Daar graag een reactie op.

[2:27:04] En ik wil nog even door op die warmtenetten.

[2:27:07] De heer Grimmits en ik hebben daar vrij uitvoerig aandacht voor gevraagd.

[2:27:11] Dit is een gigantisch probleem, want een minister die blijft maar schermen met ja, dat zijn gemiddeld de laagste maatschappelijke kosten.

[2:27:18] Ja, voorzitter, maar de huishoudens thuis betalen wel de prijs en daardoor ligt het stil.

[2:27:24] We komen niet verder.

[2:27:26] huurders 370 euro meer betalen als ze op een warmtenet zitten dan als ze niet op een warmtenet zitten en we kunnen dat antwoord op die vraag niet langer doorschuiven want dat doen we al jarenlang en daarmee komt het gewoon niet van de grond en gaan we elke energiecrisis opnieuw zien dat we nog steeds afhankelijk zijn van al die onvrije landen waar we niet afhankelijk van willen zijn.

[2:27:47] Als we willen dat dit werkt, moeten we zorgen dat huishoudens betaalbare energie hebben.

[2:27:53] En dat kan, andere landen doen dat ook.

[2:27:56] En de vraag is alleen, is de politieke wil er?

[2:27:59] Mevrouw van Oosterhout.

[2:28:01] Ja, dank u wel.

[2:28:02] Ik zei eerder in mijn bijdrage al dat het coalitieakkoord gemixte signalen geeft over wat het wil.

[2:28:07] Er is een verschil tussen de tekst en de budgettaire bijlagen en ik kan vaststellen dat deze verwarring na dit debat alleen nog maar groter is geworden.

[2:28:14] Enerzijds zegt de minister een paar keer dat er voldoende geld is, maar anderzijds zegt de minister dat er meer geld nodig is, maar dat zij gebonden is aan financiële kaders.

[2:28:21] Welke van de twee is het?

[2:28:23] En als we nu echt deze fossiele crisis het hoofd willen bieden, is het cruciaal dat we er nu een schep bovenop doen en echt op hele korte termijn stappen gaan zetten.

[2:28:31] En mijn fractie verwacht dan ook een spoedplan van deze minister op korte termijn.

[2:28:34] Daarnaast onderschrijft de minister de adviezen van de SER, maar horen we tegelijkertijd niets over wat dit gaat betekenen.

[2:28:39] En ik zou graag de minister willen vragen om vandaag of in een brief nader te reageren op de adviezen van de SER.

[2:28:44] En tot slot is het enorm belangrijk dat er toch ook voor dit jaar nog geld vrij wordt gemaakt voor de SH, zodat de warmtenetten niet stilvallen en wij kijken dan met veel belangstelling uit naar de besluitvorming in de voorjaarsnoten waar de minister het net over had.

[2:28:55] Dank u wel.

[2:28:58] Ik wil de minister bedanken voor de beantwoording van de vragen die ik namens de VVD heb gesteld.

[2:29:05] Ik ben blij ook dat uw minister aangeeft dat ze wil kijken wat er fiscaal bijvoorbeeld nog mogelijk is bij de transformatie van kantoren.

[2:29:14] Ik zou de minister wel willen aansporen om bij het eerste kopje koffie, wat zij ook met lokale overheden doet, ook meteen gewoon stevig en duidelijk te zijn

[2:29:20] en grijp die regie, want we moeten echt ervoor zorgen dat die woningbouwontwikkeling van de grond komt en alle bovenwettelijke eisen en alle regulering die er bovenop komt gaat daar niet aan bijdragen.

[2:29:30] Dus namens het VVD, ik roep u op, wees ook gewoon stevig in die gesprekken.

[2:29:36] Ik wil nogmaals even aankaarten dat het voor volgende democratie in ieder geval onacceptabel is dat 49% straks de rekening gaat betalen voor iets waar zij waarschijnlijk totaal niet op zitten te wachten door die

[2:29:49] besluitvormingsregeling die naar 51% gaat en daar zal ik dan bij twee minuten debat ook concrete voorstellen voor indienen om die tegen te houden.

[2:29:57] Daar wilde ik het bij laten.

[2:30:00] De heer Van Leijen.

[2:30:01] Voorzitter, dank en ook dank aan de minister voor de beantwoording van de vragen.

[2:30:06] Ja, er ligt een enorme woningbouwopgave en tegelijkertijd moeten we echt ervoor zorgen dat de energierekening omlaag gaat en dat we minder overhankelijk worden van buitenlandse energie.

[2:30:14] Ik blijf nadrukken dat er drie dingen belangrijk zijn.

[2:30:17] Inzetten op warmtenetten, netbewust bouwen en duidelijke keuzes en eenduidige regels.

[2:30:22] En ook ik kijk uit naar de besluitvorming over de voorjaarsbesluitvorming, die inderdaad al overmorgen is, zo snel kan het gaan.

[2:30:29] Daar laat ik het bij.

[2:30:31] U heeft nog een interruptie van mevrouw Beckerman.

[2:30:35] Goed verhaal hoor, van D66 inzet op warmtenetten en zorgen dat de energierekening omlaag gaat, super.

[2:30:41] Dat is alleen nu niet zo.

[2:30:42] Ik noemde het heel concreet, 370 euro gemiddeld betalen huurders op een warmtenet meer dan als ze niet op een warmtenet zouden zitten.

[2:30:52] We kunnen afwachten, maar u kunt ook als Kamerlid zelf zeggen dit is wat ik eraan zou willen doen.

[2:30:58] Wat zou D66 hieraan willen doen?

[2:31:01] De heer Van Leijen.

[2:31:02] Voorzitter, volgens mij gaan we nou een beetje een debat herhalen wat we al in de eerste termijn hebben gevoerd.

[2:31:06] We hebben gisteren voor een amendement gestemd.

[2:31:09] Er komt besluitvorming aan over de voorjaarsbesluitvorming.

[2:31:12] Ja, daar gaan we zien wat daarin staat en daar gaan we het op beoordelen.

[2:31:17] Ja, mevrouw Beckerman.

[2:31:18] Voorzitter, ja mooi dat u voor dat amendement heeft gestemd.

[2:31:20] Dat was ook niet mijn vraag.

[2:31:22] Mijn vraag is de mensen die bijvoorbeeld nu op een warmtenet zitten.

[2:31:26] De huurders betalen 370 euro meer gemiddeld dan huishoudens die dat niet zitten.

[2:31:30] Dat slaat het draagvlak weg.

[2:31:33] Want ze horen mensen zoals u zeggen, hey, verduurzaming, dat gaat je geld opleveren, zegt het net ook weer, is niet waar.

[2:31:41] Hoe gaan we dat gat vullen?

[2:31:42] Heeft dat amendement niks mee te maken?

[2:31:43] Hoe zou u dat gat willen vullen?

[2:31:45] Want dat kan wel.

[2:31:47] Het is alleen de vraag of er politieke wil er is.

[2:31:49] Waar ligt uw politieke wil hierop?

[2:31:52] Ja, voorzitter.

[2:31:53] Daar ligt mijn politieke wil zeker.

[2:31:55] Ik denk dat warmtenetten op termijn echt nog steeds toch het koopste optie is voor de meeste mensen.

[2:31:59] Vooral gestapelde bouwen.

[2:32:01] Dus volgens mij moeten we echt stappen zetten om daar naartoe te bewegen.

[2:32:04] Ik heb bewust ook vragen gesteld van, goh, zou het helpen als je anders omgaat met die kostenstructuur?

[2:32:10] Daar ben ik erg benieuwd wat er in de IBO over terugkomt.

[2:32:15] Sorry, ik zat nog in mijn beantwoording, geloof ik.

[2:32:19] En laten we daar verder naar kijken welke stappen we daar kunnen zetten, want we moeten daar wel echt stappen zetten, dat ben ik wel met u eens.

[2:32:30] Dan kijk ik naar de heer Grinwis voor zijn tweede termijn.

[2:32:35] Voorzitter, dank u wel.

[2:32:36] Dank aan de minister voor de beantwoording.

[2:32:40] Ja, even op het laatste aansluiten van die warmtenetten.

[2:32:42] We kunnen wel zeggen dat we ze willen, maar daarmee zijn ze er nog niet.

[2:32:47] En het ligt al jaren stil en het zit hem nu, de crux is uitvoeringskracht en de financiering en de bekostiging.

[2:32:54] En waar leggen we de rekening neer?

[2:32:55] En ik wil de minister vragen, want de voorjaarsnota zal voor de korte termijn dan iets duidelijkheid bieden over regeling voor aardgasvrije woningen, huurwoningen.

[2:33:04] Vol verwachting klopt ons hard.

[2:33:06] Prima.

[2:33:07] Maar voor de langere termijn

[2:33:09] Ja, kan de minister misschien samen met haar collega Van Veldhoven van KGG, want die is primair verantwoordelijk natuurlijk voor de warmtewet, alleen de warmtenetten, ja, daar raken de beide verantwoordelijkheden elkaar heel erg.

[2:33:21] Kan er misschien nog als follow-up, nu de WCW is aangenomen, de wet collectieve warmte, een brief worden geschreven aan de Kamer en aan beide commissies van KGG en FRO, hoe wij de investeringen in warmtenetten weer van de wal krijgen.

[2:33:38] en daarbij ook de zorg adresseren van dat het inderdaad voor de gebruiker dan daarmee niet duurder wordt.

[2:33:45] En daar zijn eerder allerlei afspraken over gemaakt, emoties ook over aangenomen, ook wanneer wordt overgegaan naar een volgende fase van bekostiging.

[2:33:52] Het zou heel fijn zijn als daar helderheid over komt.

[2:33:55] Misschien kan daar voor de zomer of rond de zomer of kort na de IBO een brief over komen.

[2:34:01] Daar komt natuurlijk een kabinetsreactie op.

[2:34:02] Maar graag helderheid over deze punten, want hier maken wij ons echt wel zorgen over.

[2:34:06] En niet alleen mijn fractie, maar ik denk behoorlijk deel van de Kamer.

[2:34:10] Dat was denk ik mijn tweede termijn qua tijd.

[2:34:13] Dank u wel, meneer Grimwis.

[2:34:14] Mag ik ook even aan u vragen om heel even kort het voorzitterschap van mij over te nemen?

[2:34:17] Zeker, mevrouw Steen.

[2:34:19] Dan geef ik u hierbij het woord namens de CDA-fractie.

[2:34:23] Voorzitter, dank u wel.

[2:34:25] Heel kort, dank aan de minister voor de beantwoording.

[2:34:28] Wat ik nog graag zou willen doen is haar op het hart drukken, echt met die gemeente misschien toch misschien iets meer regie te houden.

[2:34:34] Ik hoor veel zachte maatregelen op het uitgeven van het geld te gaan.

[2:34:38] We gaan ze op aandringen.

[2:34:40] We gaan zorgen dat ze met elkaar in contact komen.

[2:34:42] Ik vraag me echt af of dat voldoende is.

[2:34:45] Houdt u vooral in de gaten en dat is mijn vraag aan u.

[2:34:48] Houdt u alsjeblieft in de gaten dat het snel genoeg gaat en grijp ook in, neem regie.

[2:34:52] Dat is ook uw rol op het moment dat u ziet dat dat geld te langzaam uitgegeven wordt door die gemeenten om die woningisolatie te bereiken.

[2:35:03] Dank u wel, voorzitter.

[2:35:13] Dan... Sorry, mevrouw Steen.

[2:35:16] Ik werd in één keer alweer een spoedbriefje gegrept.

[2:35:18] Hierbij geef ik het voorzitterschap graag weer terug, alvorens we doorgaan naar de tweede termijn van de minister.

[2:35:24] Dank u wel, voorzitter.

[2:35:25] Ik kijk naar de minister of u nog tijd nodig heeft of dat u in één keer door kunt.

[2:35:29] Mag ik twee minuten?

[2:35:30] Nou, twee minuten moet lukken.

[2:37:04] Goed, we gaan door met de tweede termijn van de minister.

[2:37:09] Uit uw gang.

[2:37:10] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:37:13] De vraag van de heer Grinwis namens, denk ik, meer dan alleen hemzelf.

[2:37:21] Wij zien dat op het gebied van de warmtenetten staan de ontwikkelingen niet stil.

[2:37:24] Veel gemeenten zijn bezig.

[2:37:26] Er zijn diverse middelen beschikbaar.

[2:37:29] Daar hebben we het over gehad.

[2:37:30] De voorjaarsnota binnen mijn financiële mandaat.

[2:37:34] U stelt mij uiteindelijk het verzoeken of ik een brief wil schrijven voor de zomer, hoe we hier dan daadwerkelijk op gaan bewegen, aangezien het al zo lang stil ligt.

[2:37:44] Dat kan ik toezeggen en ik zal samen met mijn collega van KGG kijken hoe we hier een brief over opstellen die antwoorden geeft op niet alleen uw vraag, maar daar ook de bredere vragen die hierover zijn gesteld.

[2:37:58] Dan in reactie, voorzitter, op de vraag van de SP.

[2:38:02] over de bredere inkomensondersteuning, daar gaat het vanmiddag over, dus over de toeslagen, de verlaging van belastingen, et cetera.

[2:38:09] En voor isolatie en die grote urgentie daarop, bent u bij mij inderdaad aan het juiste adres.

[2:38:15] En hoe activeren we de gemeentes waar 1,6 miljard ligt?

[2:38:19] Ik ga in ieder geval een brief sturen aan de nieuwe colleges waarin ik de urgentie nogmaals onder de aandacht zal brengen.

[2:38:26] We moeten de kwestie met de vleermuizen gaan oplossen, want dat is een

[2:38:30] een hinderende factor in het komen tot de isolatie van de huizen.

[2:38:34] Op energiearmoede, daar moet een inzet op worden gezet.

[2:38:37] Wij zien isolatie als de beste verzekering van de huizen en van de mensen om om te kunnen gaan met die wisselingen die er op deze markt nu zijn, gezien wat er geopolitiek allemaal gebeurt.

[2:38:50] Dan de vraag van Forum.

[2:38:54] Op dit moment is het inderdaad zo dat het nog de meerderheid is.

[2:38:57] Wij gaan dat nog nader uitwerken.

[2:38:59] Voor de zomer gaat het nog in consultatie, dus daar kan nog bezwaar tegen worden ingediend uiteraard.

[2:39:06] En dan de oproep van CDA en de VVD om regie te grijpen.

[2:39:11] Dat zal ik zeker doen nadat ik het gesprek heb gevoerd, want volgens mij begint het altijd met een gesprek voordat je ingrijpt en dat gesprek dat heeft nog niet plaatsgevonden.

[2:39:19] En ik zal een brief sturen aan het college waarin ik hier alvast de opmaat toe zal maken.

[2:39:26] Voorzitter.

[2:39:27] U heeft nog een interruptie van mevrouw Beckerman.

[2:39:30] Ja, voorzitter.

[2:39:31] Nog één keertje over warmte net, blokverwarming.

[2:39:33] Daar ga ik gewoon hele concreet vragen.

[2:39:35] Kijk, de minister gaat een brief sturen naar de colleges, maar ja, die vorige colleges hebben ons ook allerlei brieven gestuurd van ja, dit komt gewoon niet van de grond, want we kunnen onze bewoners onvoldoende garanderen dat ze erop vooruit gaan.

[2:39:47] Ja, dan kunnen we een hele correspondentie onderling, maar dat is gewoon een probleem.

[2:39:51] Dat moet opgelost worden.

[2:39:52] Ik geloof dat ik daar vandaag geen antwoord op krijg.

[2:39:54] Ga ik een hele concreet vraag stellen aan de minister.

[2:39:56] De vorige ronde energie noodfonds heeft heel lang geduurd voordat mensen op blokverwarming iets kregen.

[2:40:03] veel te ingewikkelde regeling waardoor dat ook niet werkte, gaat de minister dan deze ronde die nu is aangekondigd daar ook voor zorgen.

[2:40:11] Want anders, en dan kom ik, dat is echt haar beleidstrein, slaat ze nog meer draagvlak onder de energietransitie weg.

[2:40:17] En dat is al een drama met die hoge kosten die het mensen oplevert.

[2:40:24] De minister.

[2:40:26] Dank u wel, voorzitter.

[2:40:28] Ik onderken het probleem.

[2:40:29] Ik onderschrijf ook het probleem.

[2:40:30] Het energienoodfonds ligt bij sociale zaken.

[2:40:36] Dat moet echt daar geadresseerd worden.

[2:40:39] Daar kan ik geen uitspraken over doen, voorzitter.

[2:40:43] Nog even mevrouw Beckerman.

[2:40:44] Ja, voorzitter.

[2:40:45] De Kamerleden die dat rondje hebben meegemaakt in 21, 22, later nog 24, 25, herkennen dat.

[2:40:51] Heen en weer geslingerd worden.

[2:40:53] Deze minister is verantwoordelijk voor klimaatbeleid, gebouw en omgeving.

[2:40:57] Deze minister zegt ik wil die warmte netten.

[2:40:59] Ik wil dat ze populair blijven.

[2:41:00] Ik wil dat mensen daar blij zijn als ze daar opkomen.

[2:41:04] Dat is nu niet zo in heel veel gevallen, omdat die rekening te hoog is.

[2:41:08] Dat probleem met het noodfonds was de vorige keer echt groot en heeft dat draagvlak niet geholpen.

[2:41:14] Zou deze minister dit alsjeblieft ook willen voelen als haar probleem, omdat zij uiteindelijk verantwoordelijk is, ook al ligt het bij een andere minister.

[2:41:24] Dit beleid, u gaat geen warmtennetten verder uitrollen als dit niet wordt opgelost.

[2:41:29] En daarmee zou ik toch nog één keer de minister op het hart willen drukken.

[2:41:33] Los dit op, die veel te hoge rekening nu en die conversatie.

[2:41:37] Helder, de minister.

[2:41:38] Dank u wel, voorzitter.

[2:41:41] Ik onderken het probleem.

[2:41:42] Ik probeer alleen wel zuiver te blijven dat ik geen uitspraken doe die in een andere portefeuille horen.

[2:41:49] Maar dat wil niet zeggen dat ik niet wat ik hier heb gehoord en de zorgen die hier ter tafel zijn gebracht, dat ik die niet meeneem naar mijn collega bewindspersonen om hierover te praten.

[2:42:01] Dus ik heb u gehoord, ik neem het mee en ik laat ook de verantwoordelijkheid liggen waar die hoort, voorzitter.

[2:42:08] Dan heeft u nog een interruptie van mevrouw van Oosterhout.

[2:42:11] Ja, misschien heb ik het gemist, maar ik heb nog geen antwoord gehad op mijn vraag, volgens mij, voorzitter.

[2:42:18] Dus ik vroeg me af of dat nog zou komen.

[2:42:29] Dat klopt, voorzitter, dat is slordig.

[2:42:32] Mijn excuus is daarvoor.

[2:42:34] Voor de isolatie is voorlopig voldoende geld aanwezig.

[2:42:40] Voor de warmtenetten is meer geld nodig.

[2:42:42] Daar hebben we, denk ik, vandaag uitvoerig bij stilgestaan en heb ik aangegeven hoe ik daarin sta.

[2:42:48] Voorzitter.

[2:42:52] Het kan zijn dat de minister denkt dat er genoeg middelen beschikbaar zijn voor dat isolatieoffensief, maar zeker niet als er een schep bovenop moet.

[2:43:00] En dat heb ik de minister ook een paar keer horen zeggen.

[2:43:02] Dus ik zou de minister toch ook op het hart willen drukken om daar goed naar te kijken bij dat plan wat er dus nog komt.

[2:43:07] En voor de rest had ik ook nog een vraag gesteld over de CER.

[2:43:11] De minister.

[2:43:20] Eerst kom ik terug op uw vraag waarin u zegt dat u me vraagt mij... Nou ja, u drukt mij op het hart me hier hard voor te maken en het mee te nemen.

[2:43:30] Dat doe ik zeker.

[2:43:33] En dat doe ik op de momenten die ik daarvoor heb om ook de meeste impact te kunnen maken.

[2:43:38] Als het gaat over dessert moet iemand sneller schrijven dan dat hij kan.

[2:43:50] Goed, laat ik daarover zeggen.

[2:43:51] Het CER-rapport heb ik gezien.

[2:43:56] Ik heb daarin eigenlijk niks gezien waarvan ik dacht dat is raar of dat komt helemaal niet overeen met de zorgen die we zelf ook hebben.

[2:44:04] Het is een ondersteunend verhaal voor wat we willen doen.

[2:44:07] En het enige wat ik dan nu nog kan doen is toezeggen dat ik u een brief stuur met wat wij hiervan vinden.

[2:44:15] Dat heeft ook een tijdlijn.

[2:44:16] Wanneer kunnen we dat?

[2:44:20] Die kunnen we voor de zomer, kan ik dat toezeggen.

[2:44:22] Die staat genoteerd.

[2:44:24] Ja, en mevrouw van Oosterhout voor nu tevreden.

[2:44:27] En u was klaar met de beantwoording in tweede termijn.

[2:44:30] Doe ik nog een rondje en volgens mij kunnen we dan afsluiten, maar niet voordat ik met u de toezeggingen heb gedeeld.

[2:44:40] Want na de zomer ontvangt de Kamer het IBO energie transitie van de woningvoorraad richting 2025 met aandacht voor de mplv gebieden.

[2:44:49] De Kamer ontvangt een brief van de ministers van VRO en LVVN over de landelijke gedragscodes voor soortenbescherming bij woningen.

[2:44:56] De vraag is nog wel even wanneer we die kunnen krijgen.

[2:44:59] We kijken even naar de minister.

[2:45:03] Derde kwartaal, hoor ik hier.

[2:45:06] Voor de zomer informeert de minister de Kamer over hoe zij zal omgaan met de energieprestatie-eisen voor bijzondere panden zoals landgoederen.

[2:45:15] De minister zal na de augustusbesluitvorming de Kamer informeren over de financiële positie van het Nationaal Warmtefonds, zodat zij bij aanvragen de toekomst geen nee hoeft te verkopen.

[2:45:26] Voor de zomer ontvangt de Kamer de uitwerking van het energiehuis, de uitgebreide variant van een energieloket.

[2:45:33] Dit najaar ontvangt de Kamer een brief over hoe zij uitvoering gaat geven aan de normering van hybride warmtepompen per 2029.

[2:45:41] Voor de zomer zal de minister een wetsvoorstel in consultatie brengen met betrekking tot het besluitvormingsmodel in VVS bij verduurzaming.

[2:45:49] Voor de zomer zal de minister van VRO samen met de minister van KGG de Kamer informeren over hoe het kabinet na de inwerking voortreding van de wet collectieve warmte de investeringen in warmtenetten weer van wal krijgen zonder kostverhoging voor de gebruiker.

[2:46:03] En de minister komt voor de zomer met een brief over het advies van de SER over obstakels bij het verduurzamen van huizen of bedrijfspannen.

[2:46:10] En de heer Moorman heeft een twee minuten debat aangevraagd en zal daarbij dus het eerste spreken zijn.

[2:46:15] De heer Genwis.

[2:46:16] Je hebt goed geluisterd, maar misschien toch niet goed genoeg.

[2:46:19] Ik miste volgens mij de toezegging over dat er na de augustusbesluitvorming, dus rond of na Prinsjesdag, er duidelijkheid komt over

[2:46:29] Het warmtefonds dat die kunnen blijven functioneren.

[2:46:32] Stond hij er wel in?

[2:46:33] Dan heb ik hem gemist.

[2:46:35] En over de landgoederen.

[2:46:37] Het gaat echt over de verhuurde huizen op de landgoederen.

[2:46:41] Dat even als specificatie.

[2:46:43] Goeie aanvulling.

[2:46:45] Die staat genoteerd.

[2:46:46] En ik zie knikken aan de rechterkant.

[2:46:49] Dan rest mij niks anders dan u te bedanken voor het goede debat en een vraag aan de minister te bedanken voor de aanwezigheid en ook de antwoorden.

[2:46:57] En dan wens ik u verder een goede dag.