Technische briefing over het mestbeleid

[0:00:00] Welkom bij de vaste Kamercommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

[0:00:05] En wij zijn hier vandaag bijeen voor een technische briefing over het mesbeleid.

[0:00:12] We hadden al een hoop technische briefings gehad.

[0:00:14] Een aantal van nu hebben we ook al vaker gezien hier.

[0:00:17] En vandaag over het mesbeleid.

[0:00:18] Heel fijn dat u wilde komen om weer het een en ander aan ons toe te lichten.

[0:00:22] Ik heb begrepen dat er een presentatie volgt van ongeveer 20 minuten.

[0:00:26] Wat ik wil voorstellen, is dat we u de gelegenheid geven om gewoon even die hele presentatie door te gaan en dat we dan naar de Kamerleden gaan.

[0:00:34] En dan denk ik, als we in dit gezelschap blijven, kunnen we volgens mij wel één-op-één vragen doen.

[0:00:39] Mocht er nou nog meer mensen komen, dan wordt dat wat ingewikkelder.

[0:00:44] En ik wil u zoals altijd aan twee dingen herinneren.

[0:00:46] Eén, hou uw vragen een beetje kort en bondig.

[0:00:49] Het is geen debat, dus u hoeft geen betogen te houden.

[0:00:51] We willen gewoon graag uw vraag horen.

[0:00:53] En het tweede is dat we hier natuurlijk bij een technische briefing zitten.

[0:00:56] Dat betekent dat de mensen aan deze kant van de tafel technische en feitelijke vragen beantwoorden en geen politieke.

[0:01:02] En daar ga ik u ook aan houden.

[0:01:05] Ja, dan gaan we gewoon aan deze kant beginnen, denk ik.

[0:01:09] Dank u wel.

[0:01:11] Ik mag even kort onze gezelschap aan u voorstellen en daarna zal ik het woord geven aan mevrouw Rommens om de presentatie te houden.

[0:01:19] Mevrouw Noordzij en mevrouw Stoelhorst zijn beide teamcoördinator bij het mestbeleid bij ons in het team mest.

[0:01:26] En mevrouw Rommens is het MT-lid mestbeleid.

[0:01:29] En ikzelf ben directeur van de directie plantaardige agroketens en voedselkwaliteit waar het mestbeleid onder valt.

[0:01:39] Dan mag ik beginnen met de inleiding.

[0:01:44] Graag neem ik jullie mee vandaag in de ontwikkelingen van het MES-beleid voor de komende periode.

[0:01:51] Morgen staat er ook op de agenda van uw Kamer een technische briefing over doelsturing.

[0:01:57] Zoals wij in het toestemmingsbriefje aan uw Kamer hebben laten weten, zal ik ook ingaan hier op doelsturing waterkwaliteit, omdat dat voornamelijk het mestbeleid raakt.

[0:02:12] Waar ga ik het over hebben?

[0:02:13] Dat zal ik even op hoofdlijnen doen, zodat u ook in de gelegenheid bent om vragen te stellen.

[0:02:21] Een paar noties zal ik doen over waterkwaliteit en de Europese kaders die daarvoor gelden.

[0:02:27] En dan ga ik in op de ontwikkelingen rondom een aantal onderwerpen zoals op deze sheet staan.

[0:02:36] Voor wat betreft het mesbeleid zijn er twee belangrijke Europese kaders waar we met het mesbeleid ook invulling aan geven.

[0:02:45] De Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water.

[0:02:48] Eind januari hebben we hier in de Kamer ook een technische briefing gegeven.

[0:02:54] Toen is ook op beide richtlijnen ingegaan, onder andere ook door onze collega van het ministerie van de INW.

[0:03:01] Belangrijk is de nitraatrichtlijn en die stelt tot doel dat het verminderen en voorkomen van de verontreiniging van het water door nitraten uit agrarische bronnen.

[0:03:13] En het doel is verdere verontreiniging van die aard te voorkomen.

[0:03:18] Dat ziet dan op twee zaken.

[0:03:21] Nitraatverontreiniging in het grondwater.

[0:03:24] Daar geldt een norm voor van 50 milligram per liter nitraat in het grondwater.

[0:03:30] En eutrofiering van het oppervlaktewater.

[0:03:34] Volgens mij heb ik dat vorige keer ook al verteld.

[0:03:36] Dat gaat om verrijking van het oppervlaktewater met nutriënten afkomstig uit de landbouw, stikstof en fosfor.

[0:03:44] Nou, we werken met het mestbeleid om invulling te geven aan de nitraatrichtlijn met actieprogramma's.

[0:03:55] Nou, die stellen we tenminste elk vier jaar op.

[0:03:58] Dat is ook een voorwaarde uit de nitraatrichtlijn.

[0:04:02] Als de maatregelen niet effectief zijn, dan kan ook eerder een actieprogramma worden bijgesteld.

[0:04:09] Dat actieprogramma bevat al maatregelen, zowel voor grondwater als voor oppervlaktewater.

[0:04:15] En een actieprogramma kan zien op het hele Nederlandse grondgebied of in gebieden die aangewezen zijn als kwetsbare zone.

[0:04:26] Tot op heden is in Nederland elk actieprogramma van toepassing geweest op het hele Nederlandse grondgebied.

[0:04:34] Naast de nitraatrichtlijn is er ook de kaderrichtlijn water.

[0:04:39] ook wel KW in afkochting.

[0:04:42] De primaire stelselverantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de minister van Infrastructuur en Water.

[0:04:49] En de KW heeft als doel het realiseren en behouden van schoon en gezond oppervlaktewater en grondwater voor duurzaam gebruik.

[0:04:59] De cadre Klein Water ziet op alle bronnen van watervergrondreiniging en op alle wateren die de lidstaat heeft aangewezen

[0:05:06] Het betekent alle bronnen, dus dat gaat breder dan alleen agrarische bronnen, dus ook huishoudens, rioolwaterzuivering, et cetera.

[0:05:16] De KRW kent eind 2027 een verplichting om te komen tot een ecologische, goede watersituatie.

[0:05:27] Vanaf 2027 wordt daarmee de ruimte kleiner om via uitzonderingen te verantwoorden dat normen

[0:05:34] niet gehaald zijn.

[0:05:38] In ons actieprogramma, zoals we dat nu hebben, werken we dus aan beide zaken, grondwater en oppervlakte, voor zover dat nutriënten afkomstig van de landbouw betreft.

[0:05:52] Dan een paar plaatjes.

[0:05:54] Eén plaatje over de grondwaterkwaliteit.

[0:05:57] In deze grafiek kunt u zien dat vanaf 1992 tot 2024 het beeld voor diverse grondsoorten in de lijnen is weergegeven.

[0:06:10] Het is wat klein, maar wellicht ook wel bekend.

[0:06:12] In 1992 gestart zag je dat er enorm veel verbetering is laten zien.

[0:06:21] Dat vlakt dan, dat stagneert dan vanaf latere jaren en zeker in de droge jaren, voorbij de jaren 2017, 2018 en 2020, zie je daarbij dat er nog weer een verhoging is.

[0:06:36] Daarna is er dan weer een verlaging en dat heeft te maken met wat meer natte jaren.

[0:06:44] Als we dan kijken naar even de cijfers van 2023,

[0:06:48] Toen was in de regio zand midden, werd de norm voor grondwater net niet gehaald.

[0:06:54] De regio zandzuid en lus, daar was het gebied boven de 50 milligram nitraat per liter in het grondwater.

[0:07:07] Dat is op gebiedsniveau.

[0:07:10] Overschijningen op bedrijfsniveau zien we eigenlijk door het hele land en ook in klei- en zandnoord.

[0:07:19] op bevlakte waterkwaliteit.

[0:07:21] Zoals ik net al zei, dan gaat het vooral om het vaststellen van eutrofiering.

[0:07:27] En dat wordt bepaald door stikstof en fosfor in combinatie met biologische factoren.

[0:07:33] Op dit kaartje kunt u zien dat de rode stippen, dat is eutroof, geel is potentieel eutroof, groen niet eutroof of zwart ook nog niet toetsbaar.

[0:07:46] Als we dat dan

[0:07:47] vertalen, dan zie je vooral fosfor in het westen van het land nog een probleem met die kent en stikstof verdeeld over heel Nederland.

[0:08:00] Ja, en als je dan kijkt naar de KW tussen evaluatie in 2024,

[0:08:08] Dan zag dat eruit dat 46% van de KW waterlichamen niet goed was voor fosfor, totaal.

[0:08:17] En 41% niet goed voor stikstof, totaal.

[0:08:21] En dat betrof dan niet alleen de agrarische bronnen, maar alle bronnen.

[0:08:27] Ga ik door naar het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn.

[0:08:32] Hierover hebben we eind januari ook een briefing aan u gegeven, dus ik denk voor een heel stuk bekend.

[0:08:40] Het achtste actieprogramma is in 2025 niet vastgesteld.

[0:08:46] Daar waren twee moties daarover ingediend, de motie Grimis en de motie Kostic, zoals bij u bekend.

[0:08:56] Inmiddels zijn we gestart met de voorbereidingen voor het opstellen van het Asdax-programma.

[0:09:03] Dat doen we samen met het ministerie van Infrastructuur en Water.

[0:09:09] En dat doen we langs de lijnen van de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water.

[0:09:15] En we doen dat met betrokkenheid van de regionale overheden, provincies en waterschappen,

[0:09:21] en we betrekken de sectorpartijen, maatschappelijke organisaties en de waterwinbedrijven.

[0:09:30] Dan ook u alle bekend, eind december is er een brief aan Nederland gestuurd vanuit de Europese Commissie, waarin is medegedeeld dat er geen verlenging komt van derogatie voor Nederland.

[0:09:47] Er zijn een aantal punten in de brief van de Europese Commissie die ik wil noemen.

[0:09:54] Van belang in de brief was dat er is gesteld dat de waterkwaliteit in Nederland

[0:09:58] is onvoldoende, er is verbetering nodig.

[0:10:02] Het achtste actieprogramma nitratenrichtlijn zal die verbetering moeten laten zien.

[0:10:11] Naast de waterkwaliteit zijn ook op bredere doelen nog onvoldoende maatregelen genomen in Nederland, neemt stikstof natuur.

[0:10:22] De mesplafonds worden niet gehaald en tot op heden heeft Nederland geen grondgebondenheid ingevoerd, zoals dat wel was opgenomen in het addendum bij het zevende actieprogramma.

[0:10:42] Met het niet vaststellen van het achtste actieprogramma is de vraag van welke regels blijven dan in 2026 gelden.

[0:10:54] Op 19 februari is daarover een Kamerbrief aan u gestuurd waarbij is aangegeven waar hebben we dan in 2026 qua regelgeving mee te maken.

[0:11:07] In 2026 gelden dan maatregelen die verplicht zijn vanuit het zevende actieprogramma, zoals die al in regelgeving zijn opgenomen.

[0:11:21] En dat zit voornamelijk op de bouwplanmaatregelen, zoals bijvoorbeeld een op vier rotatie met rustgewassen of de stimuleringsregeling van gewassen inzaaien voor 1 oktober.

[0:11:35] Daarnaast blijven de algemene voorwaarden uit de derogatiebeschikking dit jaar gelden.

[0:11:41] Dat ziet op de mestplafonds, zoals die in de wet zijn opgenomen.

[0:11:48] De aanwijzing van de nutriëntverontreinigde gebieden.

[0:11:51] Daar zal ik zo nog wat over zeggen.

[0:11:54] En waarin dan ook in die gebieden 20% gebruiksnormenkorting geldt.

[0:11:58] De buffers stroken, zoals die nu in de regelgeving staan.

[0:12:03] Variërend van een halve meter tot drie meter.

[0:12:06] En de versterkte handhavingstrategie wordt voortgezet.

[0:12:12] de NV-gebieden, ofwel nutriëntverontreinigde gebieden.

[0:12:16] Deze aanwijzing volgt uit de derogatiebeschikking 2022-2025.

[0:12:23] Die aanwijzing zag zowel op grondwater als op oppervlaktewater.

[0:12:28] In die aangewezen gebieden geldt dan 20% korting op stikstofgebruiksnormen, zoals ik net zei.

[0:12:35] En dat geldt dus ook in die gebieden die aangewezen zijn op basis van fosfor.

[0:12:41] Met het niet vaststellen van het achtste AP blijven deze NV-gebieden dit jaar gelden.

[0:12:48] Op dit moment, bij de voorbereidingen voor het achtste actieprogramma, zijn we in gesprek met waterschappen om te kijken hoe en op welke wijze opvolging kan worden gegeven aan de NV-gebieden in het kader van het achtste actieprogramma.

[0:13:06] Dan nog iets Europees.

[0:13:11] De Europese Commissie is in 2024 gestart met een proces tot evaluatie van de Nitraatrichtlijn.

[0:13:20] Hiervoor zijn publieke consultaties geweest, onderzoeken en consultaties bij de

[0:13:25] Lidstaten in de expertgroep.

[0:13:32] Er is nog geen eindrapportage gekomen van de Europese Commissie over de evaluatie.

[0:13:38] Die wordt verwacht voor de zomer.

[0:13:42] Het is ook nog niet zeker of die evaluatie gaat leiden tot een herziening van de niet-gaatrichtlijn.

[0:13:52] Bedrijfsgerichte doelsturing op waterkwaliteit.

[0:13:56] In 2025 is gestart met het uitwerken van een systeem voor bedrijfsgerichte doelsturing op grondwater.

[0:14:04] Dat is gedaan samen met de sectorpartijen.

[0:14:08] Op verzoek van de motie-Grinwis, die eind volgend jaar is ingediend, wordt momenteel verder gewerkt aan het vormgeven van dit systeem van bedrijfsgerichte doelsturing waterkwaliteit.

[0:14:21] In dat systeem krijgen agrariërs inzicht in de grondwaterkwaliteit onder hun percelen door het doen van metingen in de bodem.

[0:14:31] Dat gebeurt met N-mineraalmetingen.

[0:14:34] Dat is een indicator voor de uitspoeling van nitraat.

[0:14:38] Met dat inzicht kunnen agrariërs zelf sturen op de maatregelen die zij gaan nemen om de grondwaterkwaliteit onder hun percelen te verbeteren.

[0:14:49] Op dit moment, bij de voorbereidingen van het achtste actieprogramma, wordt gekeken op welke wijze doelsturing op waterkwaliteit vorm kan krijgen in een achtste actieprogramma.

[0:15:03] En daarbij wordt ook gekeken hoe dit systeem kan uitwerken voor oppervlaktewaterkwaliteit.

[0:15:10] Dat is ook een van de dingen die ook in voornoemde motie is gevraagd.

[0:15:16] Het meten onder een perceel is heel direct voor het grondwaterkwaliteit.

[0:15:24] Voor oppervlaktewaterkwaliteit is het iets indirecter, het zal bijdragen.

[0:15:28] Maar een sloot of een meer of iets verder weg, daar zijn meerdere factoren afhankelijk.

[0:15:34] Dus we zijn aan het kijken hoe doelsturing gebiedsgericht daar kan bijdragen.

[0:15:43] Dan was er ook een vraag van uw Kamer, wat zijn de ervaringen met MINAS, het mineralenaangiftesysteem?

[0:15:52] MINAS was een administratief systeem van mineralen in en output.

[0:15:57] We noemden het ook wel een stelsel van verliesnormen.

[0:16:03] Met MINAS was er geen stelsel van gebruiksnormen.

[0:16:08] We hadden toen geen gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat in de Nederlandse regelgeving.

[0:16:14] Het systeem van MINAS was van doelsturing en er zat wel een prikkel in om fosfaat en stikstofoverschotten op bedrijfsniveau te verlagen.

[0:16:22] Als je kijkt naar die grafiek over grondwaterkwaliteit, dan zag je dat daar ook best wel stappen zijn gezet in het eerste jaar.

[0:16:32] Het Europese Hof van Justitie oordeelde echter in 2006 dat MINAS niet voldoende was om te kunnen voldoen aan de verplichtingen uit de nitraatrichtlijn.

[0:16:44] En dat zag erop dat Nederland geen gebruiksnormen had, geen norm ook voor dierlijke mest zoals we nu hebben, de norm van 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest, die was er niet en dat was wel vereist.

[0:16:58] Het tweede belangrijke element, wat daarbij is gezegd, is dat... Minans had een systeem van afrekening aan de achterkant en een niet-raadrichtlijn.

[0:17:12] vraagt vooraf ook verontreiniging te voorkomen.

[0:17:16] Dus de Europese Hof heeft gezegd dat het niet voldoende is.

[0:17:19] Nederland moet een stelsel invoeren van gebruiksnormen.

[0:17:22] Daarnaast zijn er nog een aantal aanbevelingen gedaan en dat heeft geleid tot de huidige mestregelgeving met een stelsel van gebruiksnormen.

[0:17:33] Nou, dan is uw vraag van wat heeft u daarvan geleerd?

[0:17:41] Wij hebben daarvan geleerd dat alleen een administratief systeem van doelstoering op waterkwaliteit niet past binnen de kaders van de Nitraatrichtlijn, zo oordeelde het Europese Hof.

[0:17:51] Dus er zal altijd onder de huidige Nitraatrichtlijn een stelsel van gebruiksnormen nodig zijn.

[0:18:00] Op dit moment wordt gewerkt aan het systeem van doelsturing waterkwaliteit op basis van metingen.

[0:18:09] in de bonen, dus onder de percelen met die N-mineraalmeting.

[0:18:14] En daarmee kan directer een relatie worden gelegd tussen... nou ja, de maatregelen die je in agrarie neemt en wat er gebeurt in de bodem en de uitspoeling van nitraat.

[0:18:30] Daarmee is dat wel een iets anders systeem, zoals er nu wordt uitgewerkt dan destijds in Minas, wat administratief was.

[0:18:39] Naast de metingen wordt met de sector ook gekeken naar een systeem van in- en output op basis van stikstofbodem-overschot.

[0:18:48] Dus het doelsturingssysteem waterkwaliteit waaraan wordt gewerkt, heeft beide elementen, metingen en dat andere.

[0:19:02] Dan kom ik nog een paar woorden over de mesmarkt.

[0:19:06] Door het vervallen van de derogatie en de afgelopen jaren al de afbouw is de druk op de mesmarkt toegenomen.

[0:19:15] Afgelopen weken was mooi weer, nog steeds.

[0:19:19] Dat is behulpzaam geweest dat er veel dierlijke mest is uitgereden.

[0:19:25] Of tenminste agrarisch hebben dat kunnen doen.

[0:19:28] Verschillende factoren hebben invloed op de mestmarkt.

[0:19:32] De mestproductie, mestplaatsingsruimte, mestverwerking en export van mest.

[0:19:40] Er zijn een paar ontwikkelingen die ik even daar wil noemen.

[0:19:45] Qua mesplaatsingsruimte op belangrijke termijn is rignoir daarin perspectiefvol.

[0:19:55] Daar ga ik zo nog wat over zeggen.

[0:19:58] Verlaging van de mesproducties, daar zijn een paar ontwikkelingen die daar op lopen en dat is een vrijwillige beëindigingsregeling en die ligt echt pre-notificatie bij de Europese Commissie.

[0:20:10] En er is een extensiveringsregeling die ook ter notificatie bij de Europese Commissie ligt.

[0:20:19] Beiden zien op de factor mestproductie.

[0:20:23] Een ander element is de inzet op mestverwerking naar circulaire meststoffen en exportbevordering.

[0:20:37] Afgelopen jaar is de export van mest met 25 procent toegenomen ten opzichte van 2024.

[0:20:47] Oh ja, en misschien één ding nog.

[0:20:50] Wat we ook zien is afgelopen jaar dat de acceptatiegraad bij akkerbouw voor dierlijke mest hoog is.

[0:20:58] Hoger dan jaren daarvoor, dus er wordt zoveel mogelijk dierlijke mest als mogelijk binnen de akkerbouw ook toegepast.

[0:21:07] ook wel kunstmestvervangers.

[0:21:12] Meststoffen die worden geproduceerd door de bewerking van dierlijke mest, waarbij met name stikstof wordt herwonnen en omgezet in vormen van mineralen kunstmest, die kunnen zijn vervangen.

[0:21:26] De Europese Commissie heeft op twee maagden de Europese regelgeving daarvoor gepubliceerd en daarmee kan er 80 kilogram stikstof uit dierlijke mest bovenop de 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest worden geplaatst binnen de totale gebruiksnorm aan stikstof.

[0:21:53] En eigenlijk is dat een beetje vergelijkbaar met zoals de norm voor derogatie gold op gasland.

[0:22:00] 250 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare.

[0:22:05] Er zijn drie producten toegelaten voor INEUR.

[0:22:08] Dus ammoniumzout, mineralenconcentraat en struviet.

[0:22:14] Inmiddels is nationale regelgeving gemaakt zodat het Europese voorstel en die toelating ook in Nederland gaat gelden.

[0:22:21] Die regelgeving ligt nu ook ter notificatie bij de Europese Commissie.

[0:22:25] tot 18 mei en daarna volgt, nou dan moeten we kijken hoe zij daarop reageren en dan zal publicatie in Nederland volgen, waarna ook rignioproducten in Nederland kunnen worden geproduceerd en ook kunnen worden toegepast in de Nederlandse landbouw.

[0:22:45] Het is ook aan uw Kamer gemeld, er zijn een aantal bedrijven die afgelopen jaar een mineralenconcentraat hebben gemaakt, ook in het kader van de kunstmestvrije achterhoek.

[0:22:58] Deze bedrijven hebben gaandeweg dat deze regelgeving gaat komen, kunnen zij dat blijven doen, hoe zij dat ook afgelopen jaar delen.

[0:23:10] Afgelopen week is er ook veel aandacht voor mestverwerking en ook mestvergisting.

[0:23:17] Ik wil beide elementen even noemen.

[0:23:21] Mestverwerking is gericht op meerdere doelen en met name om het concentreren van meststoffen voor beter gebruik

[0:23:29] en transport en beter gebruik ziet dan ook op meer precisiebemesting in vergelijking tot dierlijke mest.

[0:23:40] Nou, dat kan zich zien op, zoals ik zei net, rignoormeststoffen, maar ook het korrelen is een vorm, wat veel gebeurt met met name pluimveemest en het composteren.

[0:23:55] Korrelen en composteren kan ook leiden tot, omdat daar een verhittingsstap in zit, een export waardig maken van meststof.

[0:24:04] Vanwege de verhitting worden pathogenen gedood.

[0:24:10] Dan biogas of elektriciteit uit mestvergisting of mestverwerking.

[0:24:19] Pluimveemest wordt ook veel verbrand voor de productie van elektriciteit.

[0:24:27] Mestvergisting en ook monomestvergisting van runnedrijfmest of varkensmest wordt gedaan voor de productie van biogas.

[0:24:37] Daarbij wordt organisch materiaal door bacteriën omgezet in methaan, waar vervolgens biogas uit kan ontstaan.

[0:24:46] Wat belangrijk is hierbij te beseffen, is dat het stikstof- en fosfaatgehalte van de dierlijke mest die daarin de vergifte gaat,

[0:24:53] dat dat niet wijzigt in de digestaat wat er uitkomt.

[0:24:56] Dus eigenlijk de nutriënten die erin gaan, die komen er godsomodo ook weer uit.

[0:25:01] Dus daarmee is vergisting aan zich niet een oplossing voor de mestmarktproblematiek.

[0:25:09] Wat wel bij vergisting is ontstaan, als je vergisting doet, dat dat methaanemissies reduceert.

[0:25:19] Vergisting in combinatie met een verwerkingsstap of een bewerkingsstap voor renewer, bijvoorbeeld met een stikstofstripper erbij, dan worden ook ammoniakemissies verminderd en het product wat dan ontstaat kan worden ingezet als een kunstmesvervanger en in de plaats van

[0:25:42] En in dat geval heeft het renieuwproduct wel invloed op de mestmarkt en kan bijdragen aan de verlaging van de druk op die mestmarkt.

[0:25:55] Dus vergistingen in combinatie met de verwerking,

[0:25:58] helpt bij aan de mesmarkt, alleen vergisting niet.

[0:26:04] Nou, we werken hier aan, ook om te kijken hoe we vergisting en ook mesverwerking in renieuwproducten kunnen stimuleren.

[0:26:15] Dan nog iets over de mestproductieplafonds en het afromen.

[0:26:20] Om de hoeveelheid mest in Nederland te maximeren, zijn mestproductieplafonds in de wet opgenomen.

[0:26:31] En die plafonds zijn uitgedrukt in kilogrammen fosfaat en stikstof.

[0:26:35] Ze zijn afkomstig ook uit de derogatiebeschikking in de afgelopen jaren en de laatste derogatiebeschikking had een nationaal mestproductieplafond in zich en dat is ingevoerd bij 1 januari 2025 in de wet.

[0:26:53] Dat is het nationale plafond.

[0:26:55] Vervolgens is er een verdeling gemaakt en zijn er drie sectorale mestproductieplafonds.

[0:27:01] Een voor melkvee, varkens en pluimvee.

[0:27:03] De hoogte van deze plafonds kunt u zien op de sheet.

[0:27:11] Het Centraal Bureau voor de Statistiek monitort nauwlettend de prognose en de verwachte mestproductie elk kwartaal.

[0:27:24] Elk kwartaal ontvangt uw Kamer daarover een brief, net zoals de Eerste Kamer, waarin de ontwikkelingen kunnen worden gevolgd.

[0:27:33] Eind vorig jaar is de afroming voor pluimvee en varkens op nul gezet.

[0:27:40] Voor melkvee geldt nog een afromingspercentage van 30%.

[0:27:46] ook moet doorklikken.

[0:27:52] In het coalitieakkoord is opgenomen dat verschillende afroemingspercentages na overleg met betrokken partijen weer worden vastgesteld op basis van wat uit de bredere opgave nodig is.

[0:28:07] Dit is de stand van zaken op dit moment.

[0:28:11] Nou, tenslotte wil ik nog wat zeggen over handhaving en een versterkte handhavingstrategie.

[0:28:16] Ik noemde dat altijd, ook al in het begin, dat is een onderdeel ook van de derogatiebeschikking.

[0:28:21] Nou, daar werken we onverkort aan verder.

[0:28:26] Dat gebeurt door de inzet van RVO, de Rijksdienst voor Ondernemend, Nederland en VWA.

[0:28:32] Er is ook een vorm van gebiedsgerichte handhaving en dat ziet op een aantal gebieden de Peel, Veluwe en Twente.

[0:28:41] En vanaf dit jaar ook een wat groter gebied rondom de Peel.

[0:28:48] De versterkte handhavingsstrategie is een risicogerichte aanpak van zowel administratieve en fysieke controles.

[0:28:59] En de handhavingscapaciteit wordt met name ingezet waar de risico's op niet-naleving het grootst zijn.

[0:29:07] Het is met de capaciteit niet mogelijk om bij elk perceel bij het uitrijden van mensen overal bij te staan.

[0:29:15] Vanwege de druk op de mesmarkt, neemt uw Kamer ook over geïnformeerd, is er een taskforce mesmarkt gestart.

[0:29:25] Dat is een samenwerking ook tussen RVO en NVWA.

[0:29:29] En dat ziet eigenlijk op het monitoren van waar blijft de mes?

[0:29:33] Dus wat gebeurt er?

[0:29:35] Waar zijn de mestransporten?

[0:29:37] Waar gaat het naartoe?

[0:29:39] Het doel daarvan is om het te monitoren en gericht snel bij signalen te kunnen acteren.

[0:29:49] Nou, ook dat wordt in 2026, in dit jaar, voortgezet.

[0:29:55] Nou, dank je wel.

[0:29:57] Dit was...

[0:29:57] Dank u wel.

[0:29:59] Heel fijn.

[0:30:00] Ik ga gelijk naar mijn linkerhand en dan begin ik met mevrouw Den Hollander.

[0:30:04] U kunt de vraag stellen en komt er gelijk een antwoord.

[0:30:07] En nogmaals, ik ga betogen rutsigloos afkappen.

[0:30:11] Mevrouw Den Hollander.

[0:30:12] Dan ga ik gelijk over tot de vraag, voorzitter.

[0:30:15] En mijn vraag is, wanneer denkt u dat wij het achtste actieprogramma in die traadrichtlijn tegemoet kunnen zien?

[0:30:23] Wat zijn dan de verschillen met de eerdere voorstellen?

[0:30:26] Dat hoeft niet heel fijnmazig, maar even heel grof.

[0:30:28] En wanneer kunnen we een actieprogramma verwachten wat ook echt gebiedsgericht werkt?

[0:30:33] Eén vraag met drie subjecten.

[0:30:35] Ja, ik zeg er wel heel eventjes bij, wat precies de verschillen zijn, vind ik een beetje op de grens van het politieke.

[0:30:40] Dus dat laat ik aan u, wat u daarmee gaat doen.

[0:30:43] Het minister heeft ook aangegeven, volgens mij de begrotingsbehandeling, dat de inzet erop gericht is om op 1 januari 27 een actieprogramma in te laten gaan.

[0:30:54] Er zijn een aantal stappen voor, waaronder ook consultatie van een concept en ook brieven aan de Kamer.

[0:31:01] Dus het eindpunt is inzet op ingaan op 1 januari 27.

[0:31:06] Ja, die tweede vraag die u stelde, is op dit moment nog niet te beantwoorden, want het opstellen is nog gaande.

[0:31:14] Nog even los van dat er ook nog politieke besluitvorming ook bij ons moet plaatsvinden, maar het is ook nog te vroeg om die vraag te beantwoorden.

[0:31:21] Dus eigenlijk ook de derde, over het gebiedsgericht of niet, in hoeverre dat erin zal zitten, als ik de vraag van mevrouw De Nolander goed begreep, ook daarvan,

[0:31:30] is het nog iets te vroeg om die vraag te stellen, wellicht.

[0:31:33] Maar als een achteractieprogramma ligt, kunnen we dat natuurlijk technisch komen toelichten.

[0:31:39] Uw voortvarendheid wordt gewaardeerd, mevrouw Den Hollander.

[0:31:42] Meneer Jansen.

[0:31:43] Ja, dank, voorzitter.

[0:31:44] En ook dank voor de presentatie.

[0:31:46] Mijn vraag is op de laatste sheet.

[0:31:48] De handtafelcapaciteit wordt met name ingesteld waar de risico's van niet-naleving het grootst zijn.

[0:31:53] Waarom niet waar het effect het grootst is?

[0:31:58] Ga je gang.

[0:32:01] Nou, waar de risico's het grootst zijn, als daar de handhaving is, dan is daar waarschijnlijk ook het effect het grootst.

[0:32:13] Nou, dat is lekker kort.

[0:32:15] Mag u nog even... Nou...

[0:32:16] Dat hoeft natuurlijk niet samen te gaan, vandaar ook mijn vraag.

[0:32:19] Het kan best wel zijn dat ergens het effect groter is, terwijl het risico op niet-naleving relatief klein is.

[0:32:25] Dat was eigenlijk de vraag die ik stelde, maar goed, ik snap de antwoord ook wel.

[0:32:30] Hoe bepaal je waar het risico het grootst is?

[0:32:38] Wordt ook de mestprijs gemonitord door het ministerie?

[0:32:43] Ik bedoel de afzetprijs voor mest.

[0:32:48] Eerst even ingaan op de eerste vraag van hoe bepaal je waar het risico het grootste is.

[0:32:55] Wat wij doen is dat we goed kijken naar welke bedrijven hebben de mogelijkheid om voldoende af te voeren.

[0:33:07] Zien we daar gekke dingen?

[0:33:09] We kijken naar signalen in het veld en we maken eigenlijk op basis van de gegevens die we gewoon binnenkrijgen bij RVO en NVWA wordt een inschatting gemaakt van waar potentieel het risico het grootst is en daar wordt ook het meest op ingezet.

[0:33:25] Daarnaast hebben we natuurlijk die gebiedsgerichte handhaving en dat zijn natuurlijk ook gewoon gebieden waarin eigenlijk al op basis van het areaal wat er is, de bedrijven die er zitten en de activiteiten is bepaald eigenlijk van nou dit zien wij wel als risicogebied.

[0:33:40] En in die risicogebieden is ook de handhaving echt wel versterkt en er wordt ook heel veel samengewerkt met waterschappen, met omgevingsdiensten, met gemeenten, provincie of in ieder geval de toezichthouders die daar werkzaam zijn om te kijken, om gezamenlijk daar ook die analyse te doen en ook in te grijpen.

[0:34:00] Dus dat even over het risicogerichte.

[0:34:02] Daarnaast vroeg u of inderdaad de prijzen gemonitord worden.

[0:34:08] In principe niet standaard door de overheid zelf.

[0:34:10] Wij verdiepen ons daar natuurlijk wel in.

[0:34:14] We hebben onlangs ook, of tenminste vorig jaar, een onderzoek gedaan naar de werking van de mestmarkt, waaronder ook de prijzen.

[0:34:22] Dus we monitoren het niet standaard, maar we houden het wel nauwlettend in de gaten.

[0:34:28] Dank u wel.

[0:34:29] Mevrouw Bromet.

[0:34:32] Ja, ik woon zelf in het buitengebied en ik zie daar dus ook van alles.

[0:34:37] En ik kan daar nooit van beoordelen of dat dan volgens de regels is, ja of nee.

[0:34:42] En ik zou wel echt iets meer willen weten over die handhavingstrategie, want ik zie ook, ik woon in een extensief veehouderijgebied, maar daar wordt varkensmest uitgereden vanuit Zuid-Nederland.

[0:34:54] En ja, ik wil graag geloven dat het allemaal volgens de regels gaat, maar ik heb er een slecht gevoel over.

[0:35:05] Het is natuurlijk een wat brede vraag.

[0:35:08] Hoe ziet de handhaving eruit?

[0:35:12] We hebben dus die taskforce, dat kunnen we qua proces schetsen.

[0:35:16] En of het precies gedaan wordt volgens de regels, in de gevallen die u noemt, dat is wat moeilijk te beoordelen zonder precies te weten.

[0:35:24] Er zijn bepaalde regels over op welk moment, hoeveel, et cetera.

[0:35:28] Je mag je wel of niet aan mest uitrijden en waar.

[0:35:31] En daar wordt dan door de toezichtshouders natuurlijk op toegezien.

[0:35:37] Misschien mevrouw.

[0:35:38] We hebben al sinds een aantal jaren ook een systeem van het volgen van alle mesttransporten.

[0:35:45] Dus dat is wel bekend onder het name Realtime Vervoersdocument Mest.

[0:35:51] Dus alle mesttransporten die weggaan, hebben een laadbericht en een losbericht.

[0:35:58] Dit geeft...

[0:35:59] Dat zijn echt... Nou, ik weet niet hoeveel transporten.

[0:36:03] Nou...

[0:36:03] Rond de miljoen.

[0:36:04] En al die data, die komen wel binnen inmiddels bij de NVWA.

[0:36:09] En dat geeft wel heel veel informatie.

[0:36:11] Waar zijn de stromen?

[0:36:13] Wat gebeurt er?

[0:36:14] En op basis van deze informatie is het ook wel mogelijk, meer dan jaren terug, om te zien wat gebeurt er en waar moet ook de handhaving zich op richten.

[0:36:25] Dus er is steeds meer informatie om dat goed te kunnen doen.

[0:36:31] Blijft natuurlijk het feit dat de handhaving niet overal kan zijn.

[0:36:36] Eén miljoen transporten volgen, precies wat er gebeurt, et cetera.

[0:36:40] Ja, dat is wel ingewikkeld.

[0:36:45] Ja, want er wordt ook heel praktisch rondgereden om te kijken of die zones gehandhaafd worden.

[0:36:51] Want dat kun je namelijk heel goed zien als je langs rijdt in hoeverre die zones van een halve meter tot drie meter gerespecteerd worden.

[0:37:05] Er wordt niet specifiek op rondgereden, want dan zou je vragen... nou, iemand gaat in een auto en die gaat de hele dag rondrijden... en misschien een toevalstreffer.

[0:37:17] Toezicht op de bufferstroken, want ik denk dat u daarop doelt...

[0:37:20] Gebeurt ook door de controles van de mestplaatsingsruimte vanuit de NVWA.

[0:37:25] Een bufferstrook mag niet bemest worden.

[0:37:29] Dus dat wordt afgetrokken van het areaal waarop een landbouwer gebruiksruimte krijgt.

[0:37:36] En daarnaast in het veld zijn er ook de waterschappen en andere die dingen kunnen zien, die wel vaker ook in het veld lopen en daar ook een melding van maken richting de NVWA.

[0:37:46] En dan kan de NVWA daar ook op acteren.

[0:37:52] Dank u wel, voorzitter.

[0:37:58] Even over die eutrofiering.

[0:38:02] Die wordt dan in Nederland vastgesteld als of stikstof of fosfor hoog is.

[0:38:08] Maar krijg je niet eutrofiering alleen als beide hoog zijn?

[0:38:13] En bij welke waarde van stikstof en fosfor ontstaat dan mogelijke eutrofiering?

[0:38:18] Is dat wetenschappelijk bepaald, is mijn vraag.

[0:38:32] U vraagt naar eutrofiering.

[0:38:34] Dat is een parameter die ziet op hoeveel algenplantjes in het water zitten.

[0:38:43] Dus of de biologische status van het water goed is.

[0:38:47] De status van stikstof en fosfor zijn ondersteunende parameters aan

[0:38:53] de biologische status, dus aan de eutrofiering.

[0:38:57] En in de systematiek, dus de systematiek vanuit de kaderrichtlijn water, is zodanig opgebouwd dat één van beide nutriënten, als die op een goed niveau zit in het water, dan is er sprake van, dan is het water goed.

[0:39:17] En dat heette het one in all in principe.

[0:39:21] Dus je kijkt dus naar meerdere dingen in het water.

[0:39:26] En de waarden, die worden vastgesteld door de waterschappen.

[0:39:30] Zij bepalen op basis van wat zij zien aan de ecologie, welke waarden hier nodig zijn voor stikstof en voor fosfor apart.

[0:39:44] Ja, kort.

[0:39:45] Mijn vraag was, dank voor het antwoord overigens, maar mijn vraag was, is dat dan wetenschappelijk onderbouwd?

[0:39:51] Of is dat niet wetenschappelijk onderbouwd?

[0:39:55] Dan gaat u in op de kennis van de mensen die dat doen.

[0:39:59] Dat zijn ecologen die bij waterschappen werken.

[0:40:02] En die baseren zich uiteraard op wetenschappelijke kennis.

[0:40:06] De kennis die zij daar hebben.

[0:40:08] Het is niet specifiek ons terrein en ook niet het terrein vanuit de Wageningen Instituut.

[0:40:14] Zij doen dat vanuit hun kennis.

[0:40:20] En misschien nog de kleine aanvulling, de kaderrichtlijn water.

[0:40:25] Beginsel is verantwoordelijkheid ook van onze collega's van het ministerie van INW.

[0:40:29] Dus volgens mij zijn we ook eerder weleens bij een briefing aangesloten.

[0:40:33] Maar daar hebben we nog mensen die er nog veel meer van afweten.

[0:40:36] Nog even ter aanvulling.

[0:40:37] Eén commissie-deur verder, mevrouw Van der Plas.

[0:40:41] Maar we moeten altijd even testen natuurlijk, of ze wel goed voorbereid zijn.

[0:40:45] Een kleine extra vraag van de heer Korver.

[0:40:47] One in, all in?

[0:40:48] Zei u dat nou echt?

[0:40:51] Dat zei ik, ja.

[0:40:53] Nou, wij zijn inderdaad niet de experts op de kaderrichtlijn water, maar de kaderrichtlijn water gaat over 80.000 stoffen.

[0:41:02] En dan wordt er gezegd, als er één niet goed is, dan is het one-out, all-out voor de KRW.

[0:41:07] Maar voor de biologie en de ecologie is het de ondersteunende parameters stikstof en fosfor.

[0:41:14] Het is een one-in, all-in systematiek.

[0:41:18] Ja, het is vrij vervangend.

[0:41:19] Het is complex hè?

[0:41:20] We hebben allemaal weer dingen bijgeleerd, kijk eens aan.

[0:41:23] Ik ga zelf ook nog heel even een vraag stellen, want u zei in de presentatie over de mestmarkt dat de acceptatie van de akkerbouw van dierlijke mest eigenlijk heel erg aan het toenemen is.

[0:41:35] Dat vond ik interessant en ik was eigenlijk benieuwd of u een soort indicatie hebt van de orde grote.

[0:41:41] En ja, waar dat nou vandaan komt, welke stimulansen daaronder zitten, ook omdat we natuurlijk wel weten dat inderdaad in akkerbouw natuurlijk kunstmest vaak wordt gebruikt vanwege de precisie daarvan, die je natuurlijk wellicht toch wat minder hebt.

[0:41:56] U vraagt welke indicatie dat heeft.

[0:42:03] We zien dat dat in 2024 en 2025 ongeveer 10% is, dat de acceptatiegraad hoger is geworden.

[0:42:15] We verwachten wel dat dat natuurlijk ook vooral veroorzaakt wordt door de prijzen die akkerbouwers gewoon ontvangen voor de dierlijke mest.

[0:42:28] En daardoor toch meer gaan kijken naar dierlijke mest.

[0:42:33] En natuurlijk, dierlijk mest is gewoon goed, ook voor de organische stof en tot zaken voor de bodem.

[0:42:41] En je ziet gewoon dat het wel een prikkel is om toch te gaan kijken, van binnen de gebruiksnormen natuurlijk die zij hebben, om dit in te kunnen zetten.

[0:42:51] En zou dat dan ook, zeg ik dan even in de vervolgvraag, als we dan van het hele Nederlandse naar het hele internationale gaan, als we dan nu zien dat de prijzen van kunstmest verder toenemen, dat dit ook een aantrekkende werking heeft voor de dierlijke mest?

[0:43:11] Nou ja, ik verwacht wel natuurlijk dat en een goede prijs natuurlijk voor de dierlijke mest die je gebruikt en natuurlijk hogere kosten voor de kunstmest dat dat natuurlijk wel bijdraagt aan de acceptatiegraad.

[0:43:22] Het is natuurlijk wel zo dat ze moeten natuurlijk wel blijven binnen de gebruiksnormen.

[0:43:29] Een dierlijke mest heeft natuurlijk een lagere werking, maar je rekent natuurlijk ook met een lagere werking sufficiënt.

[0:43:35] Dus ja, het is natuurlijk niet tot het oneindigen, maar ze zijn wel meer genegen om gewoon het in te zetten binnen de kaders die ze hemmen.

[0:43:46] Mooi, interessant.

[0:43:48] Ik ga gewoon...

[0:43:49] Volgens mij hebben we nog best tijd voor een rondje.

[0:43:51] Dus dan kijk ik naar mevrouw Den Hollander.

[0:43:54] Ja, ik heb een vraag over Renewar nog.

[0:43:56] Sinds 2 maart Europese regelgeving van kracht.

[0:43:58] Nu zijn we bezig om dat te implementeren in Nederland.

[0:44:00] Dus er komt nationale regelgeving bij.

[0:44:03] Waarom nemen we het niet één op één over en wat is dan de surplus die we nog voornemens zijn te doen daarop?

[0:44:09] Wat maken we daar nog anders aan?

[0:44:17] Het is geen surplus.

[0:44:20] Het Europese voorstel stelt voorwaarden en er wordt dan verwacht dat de lidstaat dat implementeert in het eigen land.

[0:44:32] Dus eigenlijk geven we invulling aan die voorwaarden die worden gesteld en die regels stellen we dan in Nederland vast.

[0:44:41] Ja?

[0:44:42] Maar zitten daar grote verschillen per lidstaat, zeg maar, tussen hoe die implementatie dan plaatsvindt?

[0:44:47] Want we zijn één Europa, waarom doen we dat niet gezamenlijk?

[0:44:53] Ja, daar zouden natuurlijk verschillen in kunnen zitten, want er is natuurlijk een richtlijn die aangepast is.

[0:45:00] En de richtlijn geeft ook aan dat je dat eigenlijk zelf natuurlijk moet implementeren in je eigen lidstaat.

[0:45:07] Dus daar kunnen verschillen in zitten.

[0:45:10] Wij hebben in Nederland wel overleg gehad, in ieder geval met België, hoe zij erover dachten.

[0:45:18] En wat voor ons vooral hele belangrijke afwegingen waren, waren dat we wel willen borgen dat het ook daadwerkelijk om renuur gaat.

[0:45:27] ingezet hebben op kwaliteitseisen om dat zo goed mogelijk te borgen.

[0:45:33] Om ook tegemoet te komen aan gewoon de wensen vanuit de Europese Commissie dat we wel een goede borgingssystematiek daarop hebben.

[0:45:42] Dus dat is eigenlijk het belangrijkste kader waarbinnen wij die regels gesteld hebben.

[0:45:48] Nou, en u vraagt ook, gaat het veel afwijken van wat andere lidstaten doen?

[0:45:54] Dat weten we nog niet.

[0:45:55] Ik denk, ik vermoed zomaar dat Nederland het eerste land is die die regelgeving nu genotificeerd is in Brussel.

[0:46:03] Omdat ook vanuit Nederland jarenlang is ingezet op de mogelijkheden van Rignor.

[0:46:09] Dus dat is het eerste.

[0:46:11] Het tweede is misschien ook wel voor Nederland aan de andere kant het gemakkelijkst om deze regelgeving te implementeren, omdat er een voorwaarde in staat dat de veestapel niet mag groeien bij de toepassing van Rignor.

[0:46:25] En wij daarvoor in Nederland al een stelsel hebben van mestproductieplafonds.

[0:46:33] Lea Jansen.

[0:46:33] Ja, dank u voor de rest.

[0:46:34] Wat ik vind is politiek, dus dat ga ik hier niet uit een

[0:46:38] Kijk eens aan.

[0:46:41] Zit rustig achteruit en luister naar de rest, zou ik zeggen.

[0:46:43] Meneer Korenvaart.

[0:46:44] Kwetsbare zones.

[0:46:46] Er zijn een aantal moties die oproepen om daar iets aan te doen.

[0:46:50] Wordt daar wat aan gedaan?

[0:46:52] Komen er meerdere zones?

[0:46:55] Dat is volgens mij ook zojuist in het debat met de minister aan de orde geweest.

[0:47:02] De kwetsbare zones, dan gaat het om waar een actieprogramma precies van toepassing is, of op het hele grondgebied of in de kwetsbare zones.

[0:47:09] Dat zijn de twee smaken die er zijn onder de niet-gaatrechtlijn.

[0:47:12] Nederland heeft vooralsnog altijd gekozen voor het hele grondgebied.

[0:47:17] Er is een onderzoek gedaan door CDM daarnaar en dat wordt meegenomen richting het achtste actieprogramma.

[0:47:23] U voelt hem al een beetje aankomen, maar dat laatste, hoe die wordt meegenomen, is natuurlijk ook wel eerst een politiek besluit, hoe je dat doet.

[0:47:33] We kunnen niet wachten.

[0:47:34] Mevrouw Bromet.

[0:47:36] Ja, ik had nog een vraag over deze slide over grondwaterkwaliteit, waarin je ziet dat het eigenlijk heel lang stil heeft gestaan, de daling van de nitraatuitspoeling.

[0:47:47] En dan zie je eigenlijk in het laatste jaar, 2023, dat die daalt.

[0:47:54] Hebben we ook gegevens over 2024 en 2025?

[0:47:58] Is die verder gedaald of is die daarna weer omhoog gegaan?

[0:48:01] 24 is ook gedaald.

[0:48:03] En 25 zijn de cijfers nog niet door het RIVM bekendgemaakt.

[0:48:12] Ja.

[0:48:12] En wat is de belangrijkste oorzaak van die daad?

[0:48:16] Natte jaren.

[0:48:17] Nattere jaren.

[0:48:18] Dus de invloed van het weer.

[0:48:21] Dus als er meer regen komt, dan kan het weer omhoog gaan.

[0:48:27] Als er droge jaren zijn, dan gaat het weer omhoog.

[0:48:29] Ja, want dat zag ik, zoals ik dat zei bij die grafiek, 2017, 2018, 2020 waren drogere jaren en dat zie je dan terug in de cijfers.

[0:48:38] Mevrouw Van der Plas.

[0:48:40] Nou, toevallig had ik ook een vraag over die sheet, want we zien dat de nitraatconcentratie behoorlijk is afgenomen sinds de jaren 90.

[0:48:50] 2018 tot en met 2020 kwam er weer een piek vanwege die droge jaren.

[0:48:56] Na 2020 is het weer gedaald vanwege dus inderdaad die natte jaren.

[0:49:01] En dan zien we ook dat bij zand, klei en veen zien we dus ook indiceert dat het echt wel fors soms onder de 50 milligram nitraat per liter is.

[0:49:14] Maar de derogatie is nu weg.

[0:49:17] Gebruik van kunstmes gaat toenemen.

[0:49:19] ook het omzetten van grasland in akkerbouw, aardappel- of maisvelden misschien.

[0:49:29] Maar met name het gebruik van kunstmes, waarvan bekend is dat hij een hogere uitspoeling nitraat heeft in het water dan dat dierlijke mest het heeft.

[0:49:38] Dus kunt u mij zeggen wat de verwachting is met het verlies van derogatie

[0:49:45] op het gebied van het weer toenemen van het nitraat, dankzij de gedwongen, je moet toch iets gebruiken op je land, de gedwongen kunstmest gebruiken.

[0:50:00] Het was bijna neutraal geformuleerd.

[0:50:04] Ik zie u worstelen.

[0:50:06] De voorwaarde in de derogatiebeschikking om 80% grasland te houden, die vervalt.

[0:50:14] Want dat was een voorwaarde in derogatiebeschikkingen aan ondernemers.

[0:50:21] En het is inderdaad bekend dat onder grasland de uitspoeling vaak beter, ja beter, het is net hoe je het ziet, maar dat de waterkwaliteit, moet ik dan zeggen, beter is en de uitspoeling minder dan onder bijvoorbeeld akkerbouwland.

[0:50:35] Ja, een feit.

[0:50:38] Over het tweede, die uitspoeling tussen kunst en dierlijke mest, zijn verschillende rapporten.

[0:50:44] We hebben laatst een breder onderzoek laten doen dat zegt dat de uitspoeling onder dierlijke mest niet per se slechter is dan onder kunstmest, maar het is wel net andersom.

[0:50:56] Dus dat is niet beter, maar ook niet slechter.

[0:51:00] Ja, en wat de vervolgen daarvan zullen zijn, dat kunnen we...

[0:51:04] Dat kunnen we nu nog niet precies inschatten, omdat het afhankelijk is welk gedrag ondernemers zullen gaan, wat ze zullen doen, waarvoor ze zullen kiezen.

[0:51:15] Dank u wel.

[0:51:17] Dan ga ik nog een poging wagen, want de sheets gingen razendsnel.

[0:51:21] Dus ik had bij sommige momenten dacht ik even, oeh, dit zit ik nog niet helemaal in.

[0:51:27] Bij de sheet die ging over MINAS, had u een prachtig verhaal over gebruiksnormen en het gebrek daaraan.

[0:51:33] En toen vertelde u ook het een en ander over doelsturing en in hoeverre doelsturing nou voldoet ook aan

[0:51:38] die eisen eigenlijk... Of hoe we bereiken dat doelsturing daaraan voldoet, is volgens mij de crux.

[0:51:45] Zou u dat nog een klein beetje willen toelichten?

[0:51:48] Want dat ging bij mij heel snel.

[0:51:50] Ik had gewoon heel veel te vertellen en ik mocht twintig minuten en het was al iets langer, dus mijn excuses daarvoor.

[0:52:01] Wat ik daarbij aangaf is dat MINAS, volgens de Europese Hof van Justitie, voldeed dat niet aan de nitraatrichtlijn omdat er een stelsel van gebruiksnormen verplicht is.

[0:52:13] Dat betekent bij doelsturing dat je naar een systeem kan gaan van bedrijfsgerichte doelsturing, maar dat er altijd binnen de huidige kaders van de nitraatrichtlijn een stelsel van gebruiksnormen zal moeten zijn.

[0:52:31] Nu zijn er veel meer regels in de mestregels.

[0:52:37] regelgeving dan alleen gebruiksnormen.

[0:52:40] Dus er zijn meer middelvoorschriften, zoals bouwplanmaatregelen et cetera, waarvan er natuurlijk wel gekeken kan worden, als je gaat werken met een systeem van doelsturing, kunnen dan eventuele middelvoorschriften in de toekomst vervangen worden of gaan vervallen.

[0:53:04] Daarbij heb ik aangegeven dat we werken aan een systeem dat zowel ziet op een meting onder een perceel, zodat er eigenlijk een uitkomst is van hoe staat het met de grondwaterkwaliteit onder het perceel, en daarnaast een administratief systeem van stikstofbonen

[0:53:24] overschot van input-output.

[0:53:26] Dat samen, daar kan een agrariër het inzicht geven om de juiste maatregelen te nemen.

[0:53:32] Als een dergelijke systeem goed zou gaan functioneren, zou het natuurlijk denkbaar zijn dat hij zelf de maatregelen treft, zoals het inzaaien van een vanggewas, dat soort zaken, waarbij je dan zou kunnen zeggen,

[0:53:47] gestaafd door metingen die laten zien dat het goed is, dat je dan sommige middelvoorschriften zou kunnen laten vervallen.

[0:53:57] Dit is niet gezegd dat dat zo gaat, maar dat is denkbaar.

[0:54:02] Maar we zijn dus aan het werk, samen met sectorpartijen, om te kijken hoe dit systeem vormgegeven kan worden.

[0:54:08] En dan is vervolgens de vraag hoe dat dan onderdeel kan zijn in een achtste actieprogramma.

[0:54:14] En dat vraagt een politieke weging.

[0:54:17] Nu snap ik het wel.

[0:54:18] Dank u wel.

[0:54:20] Even kijken.

[0:54:20] Wij leven inmiddels elf over zes.

[0:54:24] Dus ik ga nog heel even rondkijken of er nog één of twee vragen zijn.

[0:54:28] Ik zie een paar mensen.

[0:54:29] Een hele korte technische vraag.

[0:54:30] Kijk eens aan.

[0:54:31] Mevrouw de Hollander.

[0:54:32] Waarom is in het westen van het land vooral fosfor?

[0:54:41] Nu worden de hulplijnen ingeschakeld, denk ik.

[0:54:46] U ziet, soms zijn de korte technische vragen misschien wat moeilijks.

[0:54:49] Ik denk dat u ons hier even over vraagt als het gaat om de oorzaken, want dat zijn toch de instituten als RIVM bijvoorbeeld die daar wat meer zicht op hebben.

[0:55:00] precies de oorzaak is waarom dat in het westen, het kan iets met de grondzorg te maken, ik weet het niet.

[0:55:03] Dus dan gaan we een beetje ons gladijs bewegen.

[0:55:06] Ik heb de indruk dat wij binnenkort ook nog wel met het RIVM spreken over het een of ander.

[0:55:10] Dus dan kan mevrouw de Hollander het nog een keer proberen.

[0:55:13] Kijk eens aan.

[0:55:14] Heel goed.

[0:55:15] Mevrouw van der Plas.

[0:55:17] Ik heb een hele korte, simpele vraag en dat ging over het kaartje over het oppervlaktewater.

[0:55:21] Ik kon niet zo snel ontdekken uit welk jaar dat was.

[0:55:26] Dat gaat eigenlijk over dat fosfor en stikstof met al die groene en rode puntjes.

[0:55:34] Dan zijn we aan het einde gekomen van deze technische briefing.

[0:55:48] Ik wil u heel hartelijk bedanken dat u opnieuw wilde komen.

[0:55:52] We zijn er weer een stuk wijzer van geworden.

[0:55:55] Dan sluit ik deze vergadering.