Vereenvoudigingspakket voedsel- en diervoederveiligheid

[0:00:00] Goedemiddag beste mensen, we gaan beginnen.

[0:00:05] Welkom bij het rondetafelgesprek van de Commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur over het vereenvoudigingspakket Voedsel en Diervoederveiligheid.

[0:00:14] Dit gesprek zal tot half zes duren.

[0:00:17] Ik heet graag welkom voor dit gesprek de Kamerleden, het publiek op de tribune en het publiek dat het gesprek via livestream volgt.

[0:00:27] And I would also like to welcome Mr. Klaus Berend of the European Commission, who will also take part in the discussion of today.

[0:00:36] Het programma van vandaag bestaat uit drie rondes.

[0:00:40] Het eerste blok is regelgeving.

[0:00:41] Het tweede blok is voedselzekerheid en economische effecten in de praktijk.

[0:00:46] En het derde blok is gezondheids- en milieueffecten.

[0:00:49] Voor elk blok hebben we genodigden die aan het begin van elk blok zich zullen voorstellen en hun position paper zullen toelichten.

[0:00:56] En elk blok zal ongeveer een uur duren.

[0:00:59] Vervolgens kunnen de Kamerleden vragen stellen en in gesprek gaan met de genodigden.

[0:01:03] We beginnen zo dadelijk met het eerste blok en dat gaat over regelgeving.

[0:01:07] En ik wil de leden er graag op wijzen dat de heer Berend zijn introductie in het Engels zal doen.

[0:01:13] En ik zal u ook willen vragen om ook uw vragen in het Engels naar de heer Berend te richten.

[0:01:19] Als u een vraag wil stellen, geeft u dat dan alsjeblieft aan.

[0:01:22] En ook aan wie u die vraag heeft, zodat ik hem goed kan richten.

[0:01:26] Mijn voorstel is dat we vraag-antwoord doen.

[0:01:28] Dus ieder lid mag een vraag stellen waarop de genodigde direct antwoord zal geven.

[0:01:33] En u krijgt van mij daarvoor straks het woord.

[0:01:37] We beginnen nu met de eerste ronde en ik wil beginnen met Mr. Berend van de Europese Commissie, die zichzelf zal introduceren en zijn opzichten over de discussies zal uitleggen.

[0:01:47] Na de introducties van onze gasten kunnen de members vragen stellen die naar u worden gestuurd.

[0:01:54] Welkom.

[0:01:54] Hartelijke dank, mevrouw voorzitter.

[0:01:59] Ik spreek wel een beetje Nederlands, maar ik vrees dat het niet genoeg is om alles in Nederlands te doen.

[0:02:05] Dus ik zal nu naar Engels overschakelen.

[0:02:07] Maar de vragen, denk ik, kan ik wel begrijpen, ook in Nederlands.

[0:02:12] Heel erg bedankt voor de invloed op de rondtafel van vandaag.

[0:02:20] Ik ben Klaus Behrendt, directeur van Voedselveiligheid, Verzorging en Innovatie in de Commissie voor Gezondheids- en Voedselveiligheid.

[0:02:31] En onder mijn verantwoordelijkheid is de legislatie over plantenverzorgingsproducten en biocidale producten.

[0:02:37] De simplificatie-pakket, het onderwerp van de discussie van vandaag, toont op een aantal legislaties, zoals u kunt zien uit het positiepapier dat we hebben gegeven, maar ik begrijp dat de discussie van vandaag is geconcentreerd op plantbeveiligingsproducten en daarom zal ik mijn comments beperken op die bepaalde aspecten van de simplificatie-pakket.

[0:03:03] Het primaire doel van de Commissie is de acceleratie van de marktbeveiliging voor biocontrolele actieve onderdelen en producten.

[0:03:14] Ik denk dat jullie allemaal weten dat we onder de actieve onderdelen en plantbeveiligingsproducten chemicaliën, synthetische chemicaliën, maar ook al vandaag hebben we

[0:03:22] active substances that qualify as biological, such as microorganisms, viruses, bacteria, fungi, and extracts from plants or pheromones.

[0:03:36] However, there is no real definition of what biocontrol is in the legislation, and we see also a lot of innovation in this area.

[0:03:44] Bijvoorbeeld actieve onderdelen die op basis van RNA of peptiden zijn, dus op basis van dezelfde constructieve elementen als proteïnen.

[0:03:59] We stelden een definitie voor biocontroleerde actieve onderdelen die in de toekomst georiënteerd is en innovatie in dit gebied kan veranderen.

[0:04:11] We stelden dan voor dat applicaties voor hun toekomst voorzien moeten worden in de member-staten.

[0:04:19] Want vandaag, wat we van veel bedrijven in dit gebied horen, in bepaalde kleine en medium-grootte bedrijven, vinden ze geen member-staten die de capaciteit hebben om hun dossiers te accepteren.

[0:04:32] En soms moeten ze twee of drie jaar wachten voordat hun dossiers worden accepteerd.

[0:04:36] En wanneer ze worden accepteerd, zijn ze een deel van een grote queue van andere werk, en dan progresseren ze niet.

[0:04:42] Dus we stelden voor dat ze prioriteit moeten krijgen.

[0:04:46] We stelden ook voor dat de member-staten al provisionele autorisaties kunnen geven voor producten die zo'n nieuwe onderdelen bevatten, zelfs als de proces voor de toegang niet volledig is volledig volledig volledig is volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig

[0:05:05] van nationale verantwoordelijkheden voor zulke producten, in het bijzonder met een taciete toepassing van een verantwoordelijkheid als de 120-daagse deadline in de besluitvorming niet wordt verantwoordigd.

[0:05:17] En voor jullie, in het geval dat jullie niet bewust zijn, dat deadline is praktisch nog nooit toegekomen vandaag.

[0:05:24] En in het algemeen zijn de deadlines in de legislatie nog nooit toegekomen.

[0:05:28] En dan als een verdere proposal om de capaciteit van het systeem te vergroten om te accepteren en te handelen met nieuwe applicaties voor nieuwe biocontrolele onderdelen.

[0:05:38] We proposeren dat de Europese Voedselbeveiliging kan nemen de rol van de rapporteur-membersstaat voor de eerste en initiale risicoassessie in plaats van een membersstaat.

[0:05:50] En daarvoor hebben we ook geproposteerd dat EFSA een

[0:05:54] vijftien full-time equivalent resources, want anders kunnen ze hun werk ook niet doen.

[0:06:02] En dan laatst, om de aantrekkelijkheid van zulke producten voor boeren te vergroten, hebben we geproposteerd dat de oplossingen voor boeren met producten die alleen biocontroleerde actieve onderdelen bevatten zouden worden afgesloten.

[0:06:16] Om dit mogelijk te maken, zodat de member-staten kunnen handelen met wat we verwachten, een belangrijke hoeveelheid nieuwe applicaties voor biocontrolele actieve onderdelen, hebben we gekeken hoe het systeem vandaag werkt.

[0:06:31] En wat we zien is dat we een systeem hebben dat op papier ziet als

[0:06:38] Elke tien jaar of elke vijftien jaar re-assesseren we de toepassingen van elke actieve boodschap, maar de realiteit is dat dit systeem langzaam bijna stopt, omdat de member-staten niet kunnen doen al het werk dat ze moeten doen.

[0:06:55] En ze zijn afgesloten, en ze zijn er enorm afgesloten.

[0:06:57] Om je een idee te geven, we hebben vandaag 420 actieve onderdelen toegepast in de Europese Unie.

[0:07:04] En voor 200 van deze, dus bijna de helft, hebben we onderwege hervormingsprocedures.

[0:07:10] En van deze 200, bijna 100 zijn afgesloten door meer dan 5 jaar, en 7 zijn afgesloten door meer dan 10 jaar.

[0:07:18] En door dit systeem te voortbrengen stelen we alleen afstand op afstand op afstand en tegelijkertijd is er geen capaciteit om met de toepassing van nieuwe actieve onderdelen te handelen.

[0:07:28] En daarom hebben we geproposteerd, en dit is het punt dat, zoals ik kon zien van de positiepapieren van andere sprekers vandaag, dat is de ene die de grootste aandacht heeft.

[0:07:39] in de publieke debate.

[0:07:42] Natuurlijk zijn we bewust van het feit dat niet alle actieve onderdelen van zo'n mogelijkheid voor onbeperkte toepassingen kunnen bereiken.

[0:07:50] En we hebben specifiek geproposteerd dat dit niet mogelijk zal zijn voor onderdelen met meer gevaarlijke eigenschappen, dus onderdelen die zogenaamd kandidaten zijn voor vervanging.

[0:08:01] of onder de derogatie mogelijkheden in artikel 4.7 van de regulatie, wanneer ze noodzakelijk zijn om een plant te beoordelen.

[0:08:14] Er zijn nog meer veiligheiden in de proposal.

[0:08:18] De eerste is dat deze 200 opnieuwingsprocedures, die nog steeds voortgaan, niet worden afgesloten.

[0:08:24] Dus ze zullen doorgaan.

[0:08:25] En alleen aan het einde zal de beslissing worden neergelegd over of de toepassing onbeperkt kan worden of niet.

[0:08:32] We hebben ook geproposteerd dat de productauthorisaties in de member-staten in tijd beperkt blijven tot een maximum van 15 jaar, zodat de member-staten de kans hebben om de veiligheid van de producten te controleren.

[0:08:47] En in dat geval zullen ze ook naar de actieve substantie kijken,

[0:08:49] En als ze een behoefte zien, dat er een update nodig is voor de veiligheidsbescherming voor de actieve boodschap, dan worden ze verantwoordelijk om dat aan de Commissie te vlaggen, zodat we dan samen met de member-staten beslissen voor een mogelijke volledige test van de toepassing.

[0:09:06] We hebben ook geproposteerd dat de Commissie verantwoordelijk is om periodeel actieve onderdelen met onbeperkte toepassingen voor een volledige opnieuwprocedure te selecteren of werkprogramma's te creëren voor meer getargeteerde testen.

[0:09:21] En dit is het nieuwe artikel 18a dat ik hier echt wil uitleggen.

[0:09:27] Het zal ons toegeven met de member-staten en EFSA... om substanties te selecteren waarin er indicaties zijn dat er een probleem kan zijn... en dan op een zeer getargeteerde manier kijken naar bepaalde aspecten van het hele proces... in plaats van de volledige procedure te verwijderen voor hen.

[0:09:44] We geloven dat dit systeem meer agile en reactief zal laten zijn...

[0:09:50] Want vandaag, met al deze afstanden die we hebben, hebben we veel onderdelen waarop we moeten uitbreiden tot de volledige procedure is volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig volledig

[0:10:12] Ik wil ook uitleggen dat we niet hebben geproposteerd om elke van de toepassingscriteria te veranderen.

[0:10:18] Dus het niveau van bescherming voor de gezondheid en de omgeving blijft exact hetzelfde als vandaag.

[0:10:25] Het is dus helemaal geen onregelmatiging in de zin van het verminderen van het niveau van bescherming.

[0:10:31] En op de hoogte van al deze beschermingen die ik al vertelde, zullen we de toekomstige artikel 21 beheersen, die al toepassingscriteria toepassen.

[0:10:40] En ook artikel 69, dat ons toelaat om noodzakelijke beperkingen te nemen in het geval van een serieuze en onmiddellijke beperking aan de gezondheid of de omgeving.

[0:10:53] Misschien een paar andere punten die ook in de positiepapieren worden opgelegd.

[0:10:55] We hebben inderdaad geproposteerd dat de scope van artikel 4.7 voor een mogelijke derogatie, wanneer niet alle toepassingscriteria worden toegepast, een beetje vergroten wordt, zodat er meer mogelijkheden zijn om het te gebruiken, maar nogmaals niet voor onderdelen met in bepaalde gevaarlijke problemen en ook alleen

[0:11:16] als er geen onmiddellijke beperkingen zijn voor de gezondheid of de omgeving.

[0:11:21] We hebben ook geproposteerd dat waar de toepassing van een actief onderwerp niet kan worden vernieuwd, de member-staatsen een mogelijkheid hebben om langere uitdagingstijden te bieden voor het gebruiken van voedsel van producten die het onderwerp bevatten.

[0:11:35] Nogmaals, vanuit de perspectief dat er in sommige gevallen geen alternatieven beschikbaar zijn omdat er geen andere producten zijn

[0:11:43] of andere middelen werken niet.

[0:11:46] En wat de member-staten vandaag in zo'n situatie doen, is dat ze emergencie-autorisaties onder artikel 53 bieden, een praktijk die voor veel mensen en ook voor de Commissie is geconcerneerd.

[0:11:58] Dus we geloven dat als we een langere tijdsperiode hebben, er tijd zal zijn voor de autoriteiten om alternatieve producten te autoriseren, zodat ze niet nodig hebben om naar emergencie-autorisaties te gaan in zo'n situatie.

[0:12:13] Mevrouw de heer, als u me toelaat, zag ik in een van de positiepapieren van de Grote Vrouwenhuis kritiek over de voorzieningen die we maakten in relatie tot het maximale risico-niveau.

[0:12:30] de MRLs, in het bijzonder de propositie om de mogelijkheid te creëren dat we de toleransen voor de meest gevaarlijke onderdelen die in de EU worden beband.

[0:12:44] En hier wil ik uitleggen dat dit een antwoord is op vragen van veel member-staten,

[0:12:50] niet de Nederlanders, maar veel andere member-staten, en ook de politieke groepen in het Europese Parlement, die het onacceptabel vinden dat we zo'n zeer gevaarlijke onderdelen hier in de EU banen.

[0:13:01] En dan laten we importeren van fruit, groenten of andere producten met daarvan afval.

[0:13:09] De debate is erg beoordeeld op dit punt, maar als we naar de echte feiten kijken,

[0:13:15] De meeste van deze MRL's zijn in ieder geval verlaagd naar de technische nul, omdat EFSA vindt dat de residuen een risico zetten voor de gezondheid van de mens.

[0:13:26] En alleen voor een erg kleine minoritie van zulke onderdelen heeft EFSA geconfirmeerd dat het maximale niveau van residuen op hogere niveaus dan nul veilig zou zijn.

[0:13:35] Dus het is echt een erg kleine groep onderdelen die bezorgd is in dit gebied, en niet veel.

[0:13:41] En we hebben niet geproposteerd om dit principe te toepassen

[0:13:44] Dan kijk ik naar u, meneer Van Raaij van het CTGB.

[0:14:06] U heeft twee minuten, maar dat gaat u vast lukken.

[0:14:11] Dank u wel.

[0:14:13] Marcel Verheij, directeur van het college voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden, CTGB.

[0:14:19] Een paar weken geleden hebben we voor de meeste van u ook al een technische briefing mogen geven, dus daar hebben we een deel van dit verhaal ook al behandeld.

[0:14:27] Heel kort onze reactie op het voorstel.

[0:14:31] Goed om even te benadrukken.

[0:14:32] Wij kijken naar het voorstel vanuit onze positie, vanuit ons mandaat.

[0:14:36] Wij toetsen dus stoffen en middelen op de veiligheid voor mens, dier en milieu.

[0:14:40] En we kijken natuurlijk ook met een oog naar de uitvoerbaarheid van de voorstellen, want dat is hoe wij daarnaar kijken.

[0:14:49] Eens met mijn buurman dat het huidige systeem ook niet oplevert wat het... Dus die delays, die herkennen wij.

[0:14:57] En het gebrek aan capaciteit in Europa herkennen wij ook.

[0:15:01] Dus dat we daar iets aan zouden moeten doen, daar hebben we in het verleden ook met de Europese Commissie al wat vaker over gesproken, dus die analyse delen wij.

[0:15:12] De filosofie van het voorstel om meer risicogericht en programmatisch te werk te gaan, die delen wij ook, omdat je daarmee inderdaad kunt benadrukken dat nieuwe inzichten zo snel mogelijk in een bepaald programma meegenomen gaan worden.

[0:15:31] Wat we wel belangrijk vinden is dat we daar, en dat zit in ons advies, dat we daar nog wat extra waarborgen op zetten, dat zo'n programma ook echt periodiek moet worden gedaan.

[0:15:43] Niet alleen vanwege de inhoudelijke redenen waar we het net over hadden, maar ook vanwege de voorspelbaarheid en de uitvoerbaarheid van zo'n hele aanpak.

[0:15:51] Dat je ook goed weet waar je op moet anticiperen in de komende jaren, et cetera, et cetera.

[0:15:56] Dat is één element.

[0:15:58] En de andere element, wat wij belangrijk vinden, samen met een aantal andere lidstaten, kan ik ook wel melden, is dat we eigenlijk naartoe zouden moeten om te bepalen of zo'n stof in een programma komt.

[0:16:10] Dat is een verplichting van de commissie, om te bepalen of zo'n stof in een programma komt.

[0:16:14] dat je daar eigenlijk een soort stofvigilance-systeem voor zou moeten hebben, een monitoringsysteem, dat je kijkt welke nieuwe literatuur, welke nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn er, welke monitoringsdata hebben we ook uit reality, zou ik maar zeggen, die ons voeden, niet alleen de commissie, maar ook ons als lidstaten, om zo'n beslissing over programma's te maken.

[0:16:37] De groene kant van de biocontrolkant, daar hebben wij de afgelopen jaren veel voorstellen voor gedaan, ook in Europa.

[0:16:44] Dus we zijn eigenlijk heel blij met alle voorstellen die daar op dat gebied worden gedaan.

[0:16:49] Die vinden wij ook herkenbaar.

[0:16:51] Op één punt na, en die hebben we ook eerder met u gedeeld, ook stoffen van natuurlijke oorsprong kunnen heel toxisch zijn.

[0:16:59] En daarvan hebben we gezegd, die zouden we niet dezelfde voordelen moeten krijgen als al die andere biocontrollaagrisicoproducten

[0:17:06] die dat wel verdienen.

[0:17:07] Dus daar zijn we wat kritischer op het voorstel van de commissie.

[0:17:15] Ik laat het daar even bij.

[0:17:16] Ja.

[0:17:17] Dank u wel, meneer Van Raaj.

[0:17:19] Dan kijk ik naar de leden van de commissie.

[0:17:22] Ik begin bij mevrouw Pot.

[0:17:23] We gaan het raadje af zometeen, dus we doen vraag-antwoord en we kijken hoever we komen binnen nu en vijfenhalf uur.

[0:17:33] Dank u wel, voorzitter.

[0:17:35] Mijn vraag gaat naar meneer Behrendt.

[0:17:38] Heel erg bedankt voor uw uitleg.

[0:17:39] Heel erg bedankt dat u vandaag hier bent.

[0:17:43] Ik wil beginnen met een vraag over de proposal van de Europese Commissie.

[0:17:51] Zoals ik zie, zijn er veel geconcerneerde steden in Nederland.

[0:17:56] Voornamelijk over pesticides in de bredere zin van de woorden, maar ook specifiek over deze proposal.

[0:18:03] Ik vroeg me af of u ons iets kon vertellen, misschien een beetje over de laatste opmerking van uw buurman over de definitie van biocontrole.

[0:18:13] U vertelde dat dat gedaan werd om innovatie te beperken, terwijl tegelijkertijd

[0:18:20] Het geconcerne is ook dat veel gevaarlijke onderdelen daar ook een deel van kunnen zijn.

[0:18:26] En ik denk specifiek ook, kun je commenteren op het feit dat geen impactassessie werd gedaan, wat in mijn opvalling behoorlijk betreft dat dit zo'n brede proposal is met zo'n grote effecten op de omgeving, op de gezondheid, op de natuur, op alles anders.

[0:18:46] Ja, bedankt voor de vraag.

[0:18:47] Inderdaad, we weten dat er ook biocontrolele onderdelen zijn die gevaarlijke eigenschappen hebben.

[0:18:58] Dat is vandaag het geval.

[0:18:59] Ik bedoel, sommige van de planten extracts die ik eerder noemde,

[0:19:03] zijn gevaarlijk of ook producten die worden gegenereerd door micro-organismen zoals spinosad bijvoorbeeld.

[0:19:13] We weten dat ze gevaarlijk zijn, maar we hebben niet geproposteerd om een risicoassessie te doen.

[0:19:17] Ze zullen allemaal onder een risicoassessie zijn.

[0:19:20] De grote voordeel is de tijdlijn, zodat deze producten sneller worden afgesloten.

[0:19:27] Vanaf onze perspectief moet de definitie een onderdeel niet uitwisselen... ...omdat we de eigenschappen alleen weten aan het einde van het proces.

[0:19:37] Het is moeilijk om al een uitwisseling in de definitie te bouwen... ...die je alleen weet na het eerste risicoassessie of het gevaarlijk is of niet.

[0:19:45] Maar we hadden het doel dat ze sneller zouden worden behandeld, maar dat ze natuurlijk nog steeds een risicoassessie hebben.

[0:19:55] En als ze gevonden worden om gevaarlijk te zijn, dan moeten de noodzakelijke oplossingen worden genomen.

[0:19:58] Er kan ook een situatie zijn...

[0:20:00] biocontroleerde actieve boodschappen zouden uiteindelijk niet worden toegepast omdat het te gevaarlijk is.

[0:20:07] Dat weten we volledig.

[0:20:08] De reden waarom we geen impactassessie hebben gedaan, is dat de proposal ondersteund is door een werkzaamhoudingsdocument dat de impacten die we verwachten in termen van reductie van administratieve druk, calculeert voor bedrijven en autoriteiten.

[0:20:24] En dat is voor alle omnibussen die de Commissie heeft geproposteerd,

[0:20:29] Ik ga naar mevrouw Den Hollander.

[0:20:57] Dank u voorzitter.

[0:20:59] Ik heb ook een vraag voor meneer Berend.

[0:21:02] We herkennen ook de hoeveelheid vragen over deze nieuwe omnibus voor voedsel en voedsel in Nederland.

[0:21:10] En ik vraag me af of andere member-staten hetzelfde soort reacties hebben, of is Nederland een uitzondering daarvan?

[0:21:20] Bedankt voor de vraag.

[0:21:21] Het is op dit moment moeilijk te beantwoorden, omdat de discussies in het Koninkrijk aanwezig zijn.

[0:21:31] De Cypriot-presidentie organiseert vrij vaak ontmoetingen.

[0:21:37] Wat we tot nu toe zien, is dat de grootste deel van de member-staten, of lijkt te ondersteunen aan onze proposals,

[0:21:47] over de verandering in het toepassingssysteem.

[0:21:52] Sommigen zeggen ook dat we moeten kijken naar de veiligheidsmaatschappijen, net zoals wat Marcel zei, de periodiciteit, die we deliberatief niet hebben bepaald, omdat we denken dat er situaties kunnen zijn waar we zo'n werkprogramma hebben na drie jaar, en misschien nog een na vijf jaar, dus we hebben geen bepaalde tijdlijn bepaald.

[0:22:15] Maar dat wordt inderdaad opgebracht in de discussies over of we zo'n timeline moeten introduceren.

[0:22:20] En, nogmaals, Marcel zei een systeem van monitoring of vigilance.

[0:22:27] We hebben dat niet in de proposal geschreven, maar het was vanaf het begin onze intensie dat we een mandaat geven aan de Europese Voedselbeveiliging om een permanente horizonscreening van wetenschappelijke literatuur te doen.

[0:22:39] We hebben dit ook in andere gebieden gedaan, zoals in nieuwe genomische technieken, zonder dat het in de wet is geschreven.

[0:22:46] Dus we zouden zo'n mandaat geven aan EFSA om regelmatige alerten te krijgen van hen.

[0:22:49] Hier zijn teken dat een substantie X, Y of Z problematisch kan zijn.

[0:22:54] Als de member-staten in het Koninkrijk of het parlement nu beslissen dat dit expliciet in de wet moet worden geschreven, dan zou dat voor ons niet problematisch zijn, want we wilden dat toch doen.

[0:23:07] Dank u wel.

[0:23:08] Ik ga naar de heer Janssen.

[0:23:11] Dank aan de heer Van Raaij en herstiegend dank, her Berend.

[0:23:32] We weten helemaal niet of er een nationale preferentiebehandeling zou zijn tussen member-staten wanneer ze applicaties krijgen.

[0:23:42] In feite, met deze proposal, hebben de meesten ons in het Koninkrijk verteld dat, volgens hun administratieve wet, ze wat moeilijkheden hebben met deze priorisatie-proposal, omdat ze verantwoordelijk zijn om elke applicatie zo snel mogelijk te behandelen.

[0:23:59] Geen priorisatie, geen voorkeur voor de ene over de andere.

[0:24:04] Met onze proposal willen we hen de basis geven om dat te doen.

[0:24:08] Marcel zei juist dat Nederland ons heeft geïnspireerd voor dit, omdat CTGB al een specifieke applicatie, route, kanaal of team heeft geïnstalleerd, of hoe je het wil noemen, voor biocontrole, om te proberen om met hen sneller te handelen.

[0:24:27] En toen werden ze, en misschien kun je dat verzekeren, een dier van hun succes, omdat zoveel toepassers naar Nederland kwamen, dat ze uiteindelijk niet konden leveren in de aangelegde tijdlijnen.

[0:24:42] En dit gaf ons de idee om deze proposal te maken, dat voor de biocontrole, die we allemaal denken, tenminste in de Commissie en in veel member-staten, dat ze overal meer duurzame zijn,

[0:24:55] Dat klopt, hè?

[0:25:14] Dank u wel, voorzitter.

[0:25:17] Nogmaals, een vraag aan u, meneer Behrendt.

[0:25:21] U bent een drukker man vanmiddag.

[0:25:24] U praat over artikel 18a en ik heb een paar vragen over dat.

[0:25:29] Dus over artikel 18a, u praat over beoordeeld onderzoek, dus dat is nog steeds mogelijk.

[0:25:36] Maar mijn vraag is meer of minder wie bepaalt wanneer artikel 18a

[0:25:43] Ik weet niet of ik het juist zeg, maar wat verandert een onderzoek?

[0:25:47] Misschien is dat een betere vraag.

[0:25:49] En wat is een beoordeeld onderzoek?

[0:25:52] Wie bepaalt wat een beoordeeld onderzoek is?

[0:25:55] En hoe kan je garanteren dat het ook systematisch beschermend is?

[0:26:01] Niet dat het een meer politieke bescherming is.

[0:26:07] Ja, dit is inderdaad een erg goede vraag.

[0:26:13] Ja, ik wist dat ik bezig zou zijn, daarom ben ik hier.

[0:26:17] Ik had een evenement over het simplificatiepakket gisteravond en veel eerder.

[0:26:23] We willen de reden achter onze proposal uitleggen.

[0:26:26] Voor deze vraag in particulier, is het beste om met een voorbeeld te werken.

[0:26:31] Op dit moment hebben we een situatie waarin...

[0:26:34] De chemische onderdelen die similair zijn en van een bepaalde familie belangen, worden op verschillende punten in de tijd onderzocht.

[0:26:44] De oorspronkelijke toekomst was op een verschillende punt in de tijd en de onderzoek is ook op een verschillende punt.

[0:26:49] De triazolen zijn een goed voorbeeld.

[0:26:51] Dat is ook een onderwerp hier in Nederland vanwege de potentiële

[0:26:53] voor het creëren van cross-resistance met medicinale producten.

[0:26:58] Deze artikel 18a is bedoeld om zo'n situatie te beoordelen waarin we zien van de data die hier in Nederland of in de openbare literatuur worden gegeven

[0:27:10] ...dat er voor veel van deze triazolen dit probleem van cross-resistance met medicijnele producten kan zijn... ...en dat we daarom ze allebei op hetzelfde moment selecteren... ...en zo'n werkprogramma creëren dat alleen kijkt naar dit bepaalde aspect.

[0:27:25] Het zal niet kijken naar het hele pakket van de menselijke gezondheid of het hele pakket van de omgeving, want dit is het ene element dat duidelijk bekeken is.

[0:27:36] En als dan de uitkomst is dat ze niet toegestaan zijn, dat ze allemaal niet toegestaan zijn, dan zou dat een zeer duidelijk uitkomst zijn.

[0:27:43] Nu bannen we misschien één, en de gebruikers veranderen naar een ander, en dan hebben we hetzelfde probleem.

[0:27:49] Niets is gesloopt, want ze zijn vergelijkbaar in hun gedrag.

[0:27:52] Hetzelfde kan worden gezegd voor bepaalde insecten die problematisch zijn voor pollinatoren.

[0:27:59] We kunnen dus een werkprogramma creëren voor zo'n onderdelen die zich alleen beperken aan de impacten op bieren en andere pollinatoren.

[0:28:07] en niet de rest van het enorme pakket dat moet worden geëvalueerd door de member-staten.

[0:28:15] Dat is wat ik bedoelde toen ik zei dat met zo'n systeem kunnen we reactiever en agiler zijn en ons focussen op aspecten die van belang zijn, in plaats van de administraties te beperken met het evalueren van veel dingen die misschien niet van belang zijn.

[0:28:35] In het artikel hebben we inderdaad de Commissie geschreven in consultatie met de member-staten.

[0:28:45] Dus we zouden met een proposal komen en we zouden natuurlijk ook luisteren naar proposals, zowel van de CTGB als van andere autoriteiten in de member-staten, en dan met een proposal gaan naar het Standing Committee, waar we regelmatig met alle member-staten ontmoeten.

[0:28:59] en in het einde een legaal actie voorbereiden, een regulatie die de onderdelen zal identificeren, die zal identificeren welke aspecten moeten worden bekeken en waarvoor de industrie dan het data moet genereren.

[0:29:12] En ik wil dat ook echt duidelijk zijn.

[0:29:14] De industrie wordt verantwoord om dossiers op te sturen die deze bepaalde punten beantwoorden.

[0:29:20] En dan wordt er een stel in het stuurtakkoord gevoed, zoals we het vandaag hebben.

[0:29:23] We hebben een kwalifieerde majoriteit.

[0:29:25] Ik ga naar het lid Costech.

[0:29:39] Bedankt, mevrouw voorzitter, en bedankt voor de gasten die hier zijn gekomen.

[0:29:44] Het lijkt me dat als we kijken naar de discussie in de samenleving, die vraagt om betere bescherming van gezondheid en omgeving, en waarin we zien dat het systeem van testen

[0:29:58] We hebben het gezien met de neonics, die eerder oké waren en nu moeten we besluiten dat ze niet oké zijn voor de omgeving.

[0:30:08] Dus de samenleving zegt dat ze een stap voorwaarts moeten nemen.

[0:30:12] Maar met dit omnibus lijkt het erop dat we een stap terug nemen.

[0:30:16] En dan zegt meneer Behrendsen, dit is mijn vraag aan hem, dat dit geen stap terug is voor de bescherming.

[0:30:23] Dan zie ik twee dingen gebeuren.

[0:30:26] Het lijkt erop dat alleen de industrie en de commissie zeggen dat dit niet goed is, maar ook de laboratoriums, de experts op de omgeving en de gezondheid zeggen dat dit niet goed is.

[0:30:37] En het tweede wat we zien gebeuren, is dat er een onbekendheid is van de afbeeldingen,

[0:30:48] er is geen overzicht op dit objectief.

[0:30:53] Dus hoe kan mevrouw Berend zeggen dat dit geen stap terug is?

[0:31:01] Hoe kun je ons objectief overtuigen wanneer er geen impactassessie is, er zijn geen experts die je theorie versterken?

[0:31:11] Ik weet niet of er geen experts zijn die deze theorie kunnen versterken, maar ik denk dat deze comments, die zeggen dat dit een enorme stap terug is, misschien gebaseerd zijn op de aansluiting dat het huidige systeem zou werken zoals het zou moeten.

[0:31:27] Zoals Marcel al zei, maar dat is niet het geval.

[0:31:29] We hebben vandaag heel lange uitdagingen die ons beperken om de toekomstige toepassing uit te brengen.

[0:31:38] Dus wat 10 jaar moest zijn, wordt 15 jaar, 17 jaar, soms zelfs meer.

[0:31:43] en we krijgen niet de risico-assessie van de member-staat en dan hebben we geen basis om actie te nemen.

[0:31:50] Dus dat betekent dat vandaag de onderdelen in gebruik blijven, hoewel er waarschijnlijk redenen zijn dat ze dat niet moeten.

[0:31:58] Maar we kunnen dat niet zeggen, omdat we de uitkoming van de risico-assessie niet krijgen.

[0:32:04] Dus het huidige systeem biedt niet zoals verwacht en zoals het zou moeten.

[0:32:08] En de reden is de beperkte resourcen in de member-staten.

[0:32:12] En zoals het in ons gevoel heel onwaarschijnlijk is dat de member-staten al op een gegeven moment de resourcen massief verhogen, moeten we op het systeem werken om het efficiënter te maken en om het beter te leveren.

[0:32:28] En we denken dat met deze getargeteerde onderzoeken op basis van weten dat er een reden is om dit te doen, dat we daar zijn.

[0:32:36] Het Engels zegt duidelijk dat de proef van de pudding in het eten zal zijn.

[0:32:43] Misschien in een paar jaar, zal ik hopelijk hebben laten zien dat we klaar waren.

[0:32:50] En dat het eigenlijk beter werkt.

[0:32:52] Maar u zegt natuurlijk dat ik daar niet in geloof.

[0:32:57] Dat is natuurlijk uw prioriteit.

[0:32:59] En de leden beperken zich toch één tot één vraag per keer.

[0:33:27] En ik ga naar de heer Goudswaard.

[0:33:31] Ja, dank u voorzitter.

[0:33:32] Een vraag naar meneer Beirndt.

[0:33:35] Hoe zorgt de Europese Commissie ervoor dat deze planten eigenlijk nieuwe resourcen meer snel beschikbaar maken voor boerers en grootschappers?

[0:33:51] Ja, we hebben op dit moment, en het komt altijd terug naar dit, we hebben op dit moment applicaties voor 75 nieuwe actieve onderdelen, tegelijkertijd, met de member-staatsen, en ze bewegen zich niet voorwaarts, omdat iedereen overladen is en hun risico-assessies niet volledig voorkomt.

[0:34:10] Meer dan de helft, waarschijnlijk twee-derde van deze, is eigenlijk wat zou vallen onder onze voorstelde definitie van biocontrole.

[0:34:17] Door de member-staten een prioriteit te geven en hun werk sneller te doen, verwachten we zeker dat ze sneller worden toegepast.

[0:34:26] En met de provisionele autorisatie, die de member-staten al kunnen geven, terwijl de toegangsprocedure nog steeds doorgaat, komen ze zeker sneller naar de boeren dan vandaag.

[0:34:38] Want vandaag, zolang ze niet worden toegepast,

[0:34:39] Als de leden zich kunnen beperken tot een korte vraag en de gasten zich kunnen beperken tot een compact antwoord, dan kunnen we nog een tweede ronde doen.

[0:35:04] Zullen we dat doen?

[0:35:05] Dan ga ik naar mevrouw Pot.

[0:35:07] Dank u wel.

[0:35:08] Mijn vraag is nu gericht aan het CTGB.

[0:35:12] Ik snap het dilemma ten aanzien van het steeds beoordelen.

[0:35:17] Ik snap ook dat het CTGB zegt, op papier vinden we dit een goed idee, zolang dat maar hand in hand gaat met een werkprogramma.

[0:35:24] Tegelijkertijd kijk ik ook naar de andere position papers en zie ik dat er dan bijvoorbeeld gezegd wordt, nou, dan zou het bijvoorbeeld kunnen dat glifosaat voor onbepaalde tijd wordt toegelaten, na alle ophef die daar eerder al over is geweest.

[0:35:41] Het zou ook kunnen dat, nou, we hebben de afgelopen tijd gezien dat er 162 stoffen zijn verboden nadat uit een herbeoordeling bleek dat ze niet zo veilig waren als bij toelating gedacht.

[0:35:51] Voorkomt een werkprogramma, waar het CTGB voor pleit, dit soort dingen?

[0:36:00] Voorkomen voortschrijdend inzicht en nieuwe inzichten vanuit wetenschap, die zullen er altijd blijven, in welk systeem we dat ook doen.

[0:36:07] Dus dat voorkomt dit systeem niet.

[0:36:11] Wat in de kern wel kan, als je periodiek zo'n systeem updatet, van nu hebben we deze inzichten, we hebben deze nieuwe guidance op dit onderwerp, dat zijn allemaal voorbeelden die aanleiding kunnen geven tot om een stof in zo'n programma te plaatsen.

[0:36:28] Dan kun je inderdaad wel eerder een herbeoordeling of een targeted reassessment op een specifiek onderdeel, dat is nieuw in het voorstel, dat kennen we nu niet in het huidige systeem,

[0:36:39] Kun je dat wel eerder inzetten, zodat je eerder tot dit soort inzichten en besluitvorming komt?

[0:36:46] Maar wij vinden wel...

[0:36:47] Dat moet wel zodanig geborgd zijn dat we dat op een transparante manier kunnen doen, en dat zit ook in onze voorstellen, dat er zo'n monitoringsysteem aan de grondslag moet liggen, dat er een transparante en periodieke discussie over moet zijn, zodat we dat in Europa ook met elkaar gewoon kunnen vaststellen.

[0:37:05] En zoals de heer Berend al uitlegde, dat gaat dan via het Standing Committee, wordt dat periodiek daar vastgesteld.

[0:37:13] Daar kijken alle lidstaten op mee.

[0:37:15] Dus in die zin voorkom je het nou technisch gezien niet.

[0:37:20] Kun je in principe, dat zullen we in de praktijk natuurlijk ook moeten zien, er zit ook best nog wel wat haken en hogen aan de uitvoerbaarheid, zeg ik u ook even eerlijk.

[0:37:31] Zou dat wel moeten leiden tot eerdere inzichten en eerdere besluitvorming?

[0:37:36] Dank u wel.

[0:37:38] Glyfosaat is niet anders dan welke andere stof dan ook.

[0:37:44] Als daar inzichten voor zijn die ertoe zouden leiden dat je dat moet herbeoordelen, welk inzicht dan ook, dan zou dat in zo'n programma terecht moeten komen en dan zouden we daar opnieuw naar moeten kunnen kijken.

[0:37:57] Zeker.

[0:38:03] Ik heb ook een vraag aan de heer Van Raaij.

[0:38:06] Het gaat over de herbeoordeling.

[0:38:09] Op dit moment is die herbeoordeling gewoon iets wat periodiek gebeurt en wat door de fabrikanten wordt betaald.

[0:38:14] Dan heb ik begrepen dat bij het nieuwe systeem de Nederlandse staat of het lidstaat wat die herbeoordeling wil dat zou moeten betalen omdat het risico gestuurd is.

[0:38:22] Is dat zo?

[0:38:24] Ik zie al iemand neeschudden, dus dan ga ik heel gauw een andere vraag stellen.

[0:38:28] Ik heb ook nog een vraag.

[0:38:30] U heeft best een aantal kritische opmerkingen richting het huidige voorstel.

[0:38:34] Op welke manier brengt u die opmerkingen onder de aandacht?

[0:38:37] Doet u dat direct bij de Europese Commissie of gaat dat via ons kabinet en vindt u daar ook goed gehoor voor?

[0:38:43] Dan zal ik de eerste vraag overslaan, dat begrijp ik.

[0:38:47] Nee, eigenlijk op allebei de manieren.

[0:38:49] Ik ben heel tevreden met het advies wat wij hebben gegeven aan de departementen, wat u ook heeft gekregen, dat daar ruim gehoor aan is gegeven door de departementen en dat ziet u dan ook terug in het kabinetstandpunt.

[0:39:05] Maar goed, ik zit hier voor ons eigen advies, om het even helder te maken.

[0:39:10] Dus via het kabinetstandpunt, de Nederlandse positie in Brussel,

[0:39:13] ziet u veel van onze elementen ook terug.

[0:39:18] Maar ook in ons eigen netwerk van collega-autoriteiten in Europa, waar we ook regelmatig mee spreken, delen we dit soort inzichten ook met elkaar.

[0:39:28] En we hebben ook rechtstreekse contacten met de commissie of met EFSA om onze inzichten te delen.

[0:39:34] Dus op alle mogelijke manieren.

[0:39:37] De heer Jansen.

[0:39:38] Dank voorzitter.

[0:39:39] Mijn vraag is ook voor de heer Van Raaij.

[0:39:42] Kunt u nog eens twee of drie voorbeelden noemen van zaken die u ook graag geregeld zou willen zien dat het kabinet die mee zou moeten nemen om het voor u als CTGB makkelijker en hanteerwaarder te maken?

[0:40:02] Nou, ik denk in essentie

[0:40:06] waar we nu naar kijken.

[0:40:07] We kijken eigenlijk naar twee elementen van het huidige systeem.

[0:40:11] Enerzijds, hoe gaan we versnellen die biocontrolkant?

[0:40:15] Want daar is gewoon behoefte aan.

[0:40:17] We werken naar een landbouwsysteem met minder chemie en meer groene middelen, om het even op het Nederlands te zeggen.

[0:40:23] Dus die versnelling...

[0:40:25] Maar goed, als ik het nog even zo mag zeggen, daar zijn we als Nederland eigenlijk voorop aan het lopen.

[0:40:30] En wat we echt nodig hebben, is om...

[0:40:34] in Europa daar ook meer versnelling in aan te brengen.

[0:40:36] Want het is niet zo dat wij als CTGB dan hier het enige verschil kunnen maken.

[0:40:43] Dus daar mogelijkheden voor hebben om daar Europees eigenlijk verder aan te trekken.

[0:40:47] En dan is het niet alleen maar een kwestie van voldoende poppetjes.

[0:40:52] Maar het is ook een kwestie van mindset.

[0:40:55] Dus dit soort producten moeten op een andere manier bekeken worden dan een chemisch product.

[0:41:00] En dat zit niet in een kabinetselement, dat zit in de expertcommunity, dat zit in de guidelines, dat zit in de training van mensen, dat zit... Nou, al dat soort dingen.

[0:41:10] Ook dat soort dingen zijn belangrijk om uiteindelijk voortgang te maken.

[0:41:15] En het andere deel, dat gaat dan over het chemische deel en waar we het net al over hadden.

[0:41:22] Ik denk dat het heel erg helpt als je inderdaad veel meer targeted gaat kijken en dus niet altijd alles hoeft te doen, want dat kost gewoon enorm veel tijd.

[0:41:34] Heel erg dank.

[0:41:34] Ik ga naar de heer Korovaar.

[0:41:37] Again a question to Mr. Behrendt.

[0:41:40] You talked about the 15 FTE.

[0:41:43] Dat werd toegevoegd aan de EFSA.

[0:41:46] Als je kijkt naar de biocontrole van plantbeveiliging, dan wordt de modus operandi en de test van modus operandi een meer complexe aansluiting.

[0:41:56] Is dat het geval?

[0:41:58] Want de franchises zijn verschillend, dus de modus operandi zijn verschillend in vergelijking met synthetische

[0:42:05] plantbeveiligingsproducten.

[0:42:09] Nogmaals, assumptie.

[0:42:11] Je hebt het over de 15 FTE gesproken.

[0:42:12] Is dat nodig vanwege het legislatieve proces of is dat vanwege het kennis dat je nodig hebt om die producten ook te hebben toegevoegd of die actieve ingrediënten?

[0:42:28] Het is zowel.

[0:42:32] Om een risicoassessie te doen wanneer een applicatiedossier wordt gestuurd, heb je resourcen nodig.

[0:42:40] Je hebt man- en vrouwenkracht nodig, zoals Marcel ook al vertelde.

[0:42:43] En inderdaad, voor de biocontrole heb je bepaalde kennis nodig, die bewust is van verschillen in mode van actie, en dat ze niet 100% efficiënt kunnen zijn, omdat het een biologisch proces is dat op speel is als een mode van actie.

[0:43:00] Dus je hebt bepaalde expertise nodig.

[0:43:03] Daarom hebben we een proposal gemaakt voor de 15 nieuwe posities, zodat EFSA mensen met de juiste kennis kan ontvangen.

[0:43:09] ...die dan ook de applicaties kunnen handelen.

[0:43:13] Om terug te komen naar de vorige vraag... ...hebben we geen volledige impact-assessie gedaan... ...maar we maakten bewaarschuwingen over de hoeveelheden dossiers... ...die naar EFSA zouden komen... ...en hoeveel FTE's je nodig hebt om één van deze dossiers te processen... ...om naar de overige figure te komen.

[0:43:30] Dus we maakten een impact-assessie voor dit specifieke aspect.

[0:43:36] Net kost iets.

[0:43:37] Ja, bedankt.

[0:43:38] We hebben net aangekondigd dat er geen bewijs is dat de omnibus de bescherming niet vermindert, maar meneer Bieren noemde eerder dat de risico-assessie voor biocontrolele producten op hetzelfde niveau blijft, maar alleen de tijdlijst wordt verspreid.

[0:43:53] Hoe is dit vergelijkbaar met de voorstellingen over harmonisatie van toepassing na 120 dagen?

[0:43:59] CTGB zegt dat ze geen goede kwaliteitsbesmetting kunnen garanteren voor onderdelen die specifieke gevaarden voor Nederlandse watersysteemen voorstellen, bijvoorbeeld.

[0:44:11] Laat me weer terugkomen.

[0:44:14] Het bewijs dat je zoekt is de toepassingscriteria.

[0:44:17] Dus de striktheid van de toepassingscriteria over wanneer een onderdelen kan worden toepassend blijft precies hetzelfde als vandaag.

[0:44:24] Niets is verminderd of verkeerd in dat geval.

[0:44:27] De 120-daagse deadline die u nu vraagt over is in het specifieke context van de mutuele herkenning van een autorisatie die al wordt toegevoegd door een andere member-staat, of in de zonale autorisatie, wanneer de member-staatsen in dezelfde zon moeten werken samen.

[0:44:43] Dus het initiële proces van het toewijzen van de authorisatie duurt veel langer.

[0:44:48] Dat is één jaar voor de referentie-Member-Staten om de afspraak te maken, of voor de Member-Staten die de eerste autorisatie gaf.

[0:44:54] Het gaat alleen om de mutuele herkenning die in 120 dagen moet worden gedaan.

[0:44:59] En hier hebben we het probleem dat de Member-Staten, hoewel ze samen moeten werken en dezelfde rekening en afspraak toepassen,

[0:45:09] Veel mensen toevoegen extra dingen bovenop wat de anderen hebben gedaan, vragen voor meer data, vragen voor meer informatie, en dat verlaat dan deze procedure en niemand respecteert de afstand vandaag.

[0:45:22] Dank u.

[0:45:25] Ik ga naar de heer Goudswaarts.

[0:45:45] Dank u voorzitter.

[0:45:46] Nog één vraag aan de heer Berend.

[0:45:48] Can you give a short summary on how these proposals help to further make the crop protection in agriculture more sustainable?

[0:46:04] Omdat de voorkeur en de prioriteit die wordt gegeven aan de biocontroleerde actieve onderdelen, dat we verwachten, en ik denk dat het niet verantwoordelijk is, een beter profiel hebben, een meer duurzame profiel, dan synthetische chemische onderdelen.

[0:46:23] Op dit moment zitten ze vast in een systeem dat niet voorkomt.

[0:46:28] Ze komen niet naar de markt.

[0:46:30] De boeren krijgen geen toegang en gebruiken synthetische chemici in plaats.

[0:46:36] Door de marktaansluiting van de nieuwe, betere, duurzame biocontrole producten... kunnen ze niet meer gebruiken van de chemicaliën.

[0:46:45] En de chemicaliën zullen over tijd...

[0:46:47] waarschijnlijk zal de aantal chemieken die beschikbaar zijn verlaagd, zoals het al in de laatste jaren is.

[0:46:53] We stoppen niet de aanwezige hervormingsprocedures, zoals ik al zei.

[0:47:00] En om op Glyphosate te blijven, hebben we EFSA en ECHA gevraagd om een nieuw onderzoek te bekijken dat beschikbaar is voor Glyphosate van het Ramazzini-instituut.

[0:47:08] We hebben onderwijs verschillende juridische gevallen van omgeving NGO's tegen onze beslissing om het te vernieuwen.

[0:47:14] En de bedrijven zullen in een paar jaar meer informatie moeten leveren, waardoor het nog een keer is om Glyphosat te testen.

[0:47:25] Ik kijk even naar de leden van deze commissie of er nog een dringende vraag is.

[0:47:31] We hebben nog vijf minuten, dus we kunnen geen hele ronde meer doen.

[0:47:34] Maar ik kan me voorstellen dat als er nog een dringende vraag is, dan is dit uw moment.

[0:47:39] En zo niets, dan concludeer ik hem af.

[0:47:44] Dat geldt voor u beiden, dus dank en nog een hele fijne middag.

[0:47:58] Dan hebben wij hier tijd voor een challengement en dan gaan wij verder om half.

[0:57:06] Goed, we gaan beginnen met het tweede blok van dit ronde tafelgesprek.

[0:57:12] Wij gaan het hebben over voedselzekerheid en de economische effecten in de praktijk.

[0:57:17] En heel hartelijk welkom aan ons gasten van vanmiddag.

[0:57:21] De heer Schevel van Glastaanbouw Nederland.

[0:57:23] De heer Kiers van CropLifeNL.

[0:57:25] De heer Schouten van Groentefruithuis.

[0:57:28] En de heer Hogedijk van het BO Akkerbouw, ik ga u zometeen allen twee minuten de tijd geven om ons even mee te nemen in uw position paper of wat u ons heeft toegestuurd.

[0:57:41] Waarna de leden van de commissie die hier aan mijn linkerkant zitten uw vragen kunnen stellen.

[0:57:47] Dat is mevrouw Pot van D66, mevrouw De Noorlander.

[0:57:49] van de VVD, de heer Janssen van de PVV, de heer Korevaar van het CDA, de heer Kostic van de Partij voor de Dieren, de heer Goudswaard van de JA21 en mevrouw Van der Plas van de BBB.

[0:58:00] We gaan straks, net als we net hebben gedaan, een rondje maken, vraag-antwoord, met het verzoek aan de leden van de commissie om even te vertellen aan wie u vragen heeft, zodat onze gasten zich daar weer op kunnen voorbereiden.

[0:58:16] Het woord is aan de heer Schevel.

[0:58:19] Dank voorzitter en mag ik beginnen u te feliciteren met uw benoeming tot voorzitter van deze prachtige commissie en ook de heer Goudswaard als vicevoorzitter, als jonge boeren blijft dit toch de mooiste commissie die er is.

[0:58:31] Dank ook voorzitter voor de uitnodiging om als Glastonbury Nederland te mogen bijdragen aan dit ronde tafelgesprek over dit belangrijke EU-vereenvoudigingspakket.

[0:58:40] Want in onze ambitie om in 2030 groente, fruit, bloem en plant 100% groen te telen, vormen biologisch en laag risicomiddelen, of biocontrol zoals het mooi in het Engels heet, het fundament.

[0:58:52] En dit pakket, dit wetsvoorstel legt eindelijk dat fundament.

[0:58:56] En het is best een technisch dossier, maar thuis vergelijk ik het met het voorstel met het WK voetbal.

[0:59:02] Want iedere dag spelen onze telers tegen ziekten en plagen.

[0:59:05] En we doen dat op wereldniveau.

[0:59:07] Het is eigenlijk een soort WK in onze kassen.

[0:59:10] En de selectie, de middelen waarover onze telers beschikken, wordt ieder jaar kleiner.

[0:59:14] En in sommige telen is het al bijna niet meer mogelijk om een elftal te maken.

[0:59:19] Daarbovenop wil je als bondscoach, als tailor... het liefst met een zo groen en gezond mogelijk elftal spelen.

[0:59:25] Dat is de basis van je team.

[0:59:27] Dat is ook wat Van Gaal deed in 2014 in Rio en we hebben gezien hoe dat liep.

[0:59:32] Maar de selectie van deze groene spelers verloopt nu veel te stroperig... waardoor je als tailor, als bondscoach... veel langer met je bestaande middelen, met je bestaande spelers moet doorspelen.

[0:59:44] Met dit wetsvoorstel kunnen veelbelovende groene spelers sneller worden getest en dus worden ingezet in het veld.

[0:59:50] Daarmee worden deze groene middelen je basisopstelling en kun je meer bestaande chemische spelers naar de reservebank sturen.

[0:59:58] Cruciaal voor een duurzame spel.

[1:00:00] Het is wel belangrijk dat die reservebank blijft.

[1:00:04] Want we weten allemaal dat nieuwe groene spelers niet altijd zo effectief zijn als bestaande chemische spelers.

[1:00:09] Dus bij nood, en ook echt alleen bij nood, wil je deze gedegen spelers van de reservebank kunnen halen, zoals ook Van Marwijk Stekelenburg inzet in 2010 in Zuid-Afrika.

[1:00:19] Maar je wil wel dat die inzet verantwoord is.

[1:00:24] Nu checken we, en dat is uitgebreid ook gezegd... eens in de 5, 10 of 15 jaar periodiek de gezondheid van onze spelers.

[1:00:31] Liever wil je dit risicogebaseerd doen... zodat je spelers direct kunt onderzoeken bij zorgen... en anderen waar geen risico in zicht is... kunt blijven opnemen in je voorselectie.

[1:00:41] Dit doe je uiteraard alleen bij spelers...

[1:00:44] die niet al op de nominatie staan om te worden vervangen en ook ton je niet aan de beoordelingscriteria zoals de heer Berend net ook schetste.

[1:00:51] Dat is effectief, goed voor de gezondheid en zorgt ervoor dat je als teler een brede selectie tot je beschikking hebt voor een effectief potje voetbal.

[1:00:59] Voorzitter, ik besluit, de Glastonbury ziet daarom het vereenvoudigingspakket als noodzakelijke basis voor onze ambitie om in 2030 100% groen te telen, maar ook voor het confinant gewasbescherming dat de nieuwe coalitie wenst te sluiten.

[1:01:12] Ik dank u en beantwoord graag verdere vragen, ook buiten het voetbal om.

[1:01:17] Hartstikke mooi, dank aan de heer Schevel.

[1:01:19] Ik ga naar de heer Kiers.

[1:01:21] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:01:22] Een prachtig verhaal over voetbal.

[1:01:24] Ik ga ook een beetje historisch, maar ik ga het niet over voetbal hebben, want voedselzekerheid lijkt vandaag de dag heel erg vanzelfsprekend, maar historisch gezien is het dat absoluut niet.

[1:01:34] Sinds de mensen gewassen zijn gaan verbouwen, en dat doen we al meer dan 10.000 jaar, bepalen ziekten en plagen heel erg de opbrengst van die gewassen.

[1:01:42] En door de eeuwen heen hebben wij ook uitbraken ervan geleid tot voedseltekorten, tot honger,

[1:01:46] en tot grote maatschappelijke ontwrichting.

[1:01:49] Dat maakt duidelijk hoe belangrijk het is om ziekten en plagen in de landbouw te kunnen beheersen.

[1:01:53] Niet alleen voor de boeren en tuinders, maar ook voor de hele maatschappij.

[1:01:58] En met de opkomst van de chemische gewasbeschermingsmiddelen, zo'n 80 jaar geleden, is ook de wetgeving ontstaan.

[1:02:03] Eerst nationaal en daarna internationaal.

[1:02:07] En de Europese harmonisatie was een belangrijke en logische stap om mens, dier en milieu beter te beschermen en om de voorspelbaarheid in het systeem te brengen.

[1:02:16] Vandaag de dag zien we echter dat op één stapeling van die regels, en er werd in het eerste blok ook al naar gerefereerd, het systeem helemaal vastgelopen is.

[1:02:24] Innovaties, waaronder die biologische gewasbeschermingsmiddelen, bereiken de markt niet, terwijl de druk, en dat zei Jesse net ook al, terwijl de druk juist gaat toenemen van ziekte en plagen, mede door de klimaatverandering, en de gereedschapskist alleen maar leger wordt.

[1:02:38] Dat raakt uiteindelijk de beschikbaarheid en de betaalbaarheid van ons voedsel.

[1:02:42] Zeker in de huidige geopolitieke omstandigheden is het essentieel dat Europa zelf grip houdt op zijn voedsel.

[1:02:50] We verwelkomen daarom het initiatief van de Europese Commissie om kritisch te kijken naar het toelatingssysteem en daar waar het efficiënter kan, efficiënter op te pakken.

[1:02:59] Om dubbel werk te voorkomen en om juist heel risicogericht stoffen te herbeoordelen.

[1:03:05] Hierdoor komt de capaciteit vrij.

[1:03:07] Om die innovaties, waarvan net ook al gezegd werd, er zitten meer dan 70 stoffen in uw afwachting van een toelating, om die dus op de markt te brengen, zodat de telers een volle gereedschapskist blijven houden.

[1:03:20] Het uitgangspunt is daarbij uiteraard wel om het hoge beschermingsniveau te handhaven en te behouden.

[1:03:26] Ik nodig u uit om ons te bevragen op waar je ook komt zien in onze position paper, centraal staat, dat is het versnellen van die innovatie en de risicogerichte beoordeling.

[1:03:37] En voorzitter, ik wil besluiten, want uiteindelijk is de vraag of we in Europa grip kunnen houden op onze ziekten en plagen en daarmee ons voedsel betaalbaar en beschikbaar houden.

[1:03:46] Dank u wel.

[1:03:47] Heel veel dank.

[1:03:48] Dan ga ik naar de heer Schouten.

[1:03:51] Dank u wel, voorzitter, voor de uitnodiging.

[1:03:54] Ik ben werkzaam bij Groentefruithuis.

[1:03:56] Wij zijn een brancheorganisatie met 270 leden die maar liefst een derde van alle groente- en fruitconsumptie in Europa levert.

[1:04:05] Nederland is dus een belangrijk land.

[1:04:07] dus een onmisbare bijdrage aan het plantaarddieet en ja, rond gezonde voeding.

[1:04:11] En dat pakket komt uit Nederland, groenten en fruit, maar ook uit importplanden, vooral tropisch fruit.

[1:04:17] Wij onderschrijven het doel van de Omnibuspakket om EU-regels te moderniseren, het middelpakket te vergroenen en administratieve lasten te verminderen.

[1:04:25] Tegelijkertijd heeft het verzwaren van de eisen aan gebruik of zelfs het verbieden van niet in Europa toegelaten middelen op importproducten verstrekkende gevolgen.

[1:04:34] Dit raakt teelten en telers van plantaardige producten in derde landen.

[1:04:38] Bovendien gaat het om brede groep producten, niet alleen groenten en fruit, maar ook om bijvoorbeeld plantaardige olieën, kakao, rijst, soja en graan.

[1:04:48] Het omneuerspakket zet de voedselvoorziening Europa aan de druk.

[1:04:50] Wij consumeren in de EU namelijk meer dan we zelf kunnen produceren.

[1:04:54] En als we kijken naar de toenemende weersextremen die er op dit moment zijn, zeker de laatste maanden in Zuid-Europa, kunnen we zien dat dat een bedreiging is.

[1:05:03] Een weetje, 7 van de 10 fruitsoorten die op dit moment afkomstig zijn, die gegeten worden Nederlandse afkomstig uit buitenland.

[1:05:10] Niet uit Europa, maar buiten Europa.

[1:05:13] Voedselveiligheid staat voorop.

[1:05:15] Het huidige systeem van controles op veiligheid van importproducten is gebaseerd op de laatste wetenschappelijke inzichten en goede agrarische praktijk en moet niet gedreven zijn vanuit protectionisme.

[1:05:27] Middelen die niet zijn toegelaten vanwege aantoonbare gezondheidsrisico's mogen wat ons betreft Europa niet in.

[1:05:34] Het voorstel stelt dat milieunormen voor de productie in derde landen gelijk moeten zijn aan die van de EU.

[1:05:40] Productieomstandigheden in derde landen zijn anders, zoals klimatologische verschillen, zoals tropische of droge omstandigheden.

[1:05:49] Buiten de EU worden andere producten geteeld met andere ziekten en plagen en waar je andere gewasverschermingsmiddelen nodig hebt dan die in Europa toegelaten zijn.

[1:05:58] Wij hebben geen grote teelt van bananen, bijvoorbeeld.

[1:06:01] Een ongewenst bijkomend effect is dat er een mogelijk insleep van ziekte en plagen gaat komen als je in derde landen geen goede bestrijding van ongediert hebt.

[1:06:10] Wij vragen u als leden van de vaste Kamercommissie een passende inzet op het beleid zodat de producenten ook buiten de EU gewasgensmiddelen kunnen blijven gebruiken die in de EU om andere redenen dan gezondheidsrisico's niet zijn toegelaten.

[1:06:24] Wij vragen u om aan te dringen bij de Europese Commissie om bij de besluitvorming over het omnibusvoorstel niet vooruit te lopen

[1:06:30] op de resultaten van haar eigen impactanalyse en voorkomt prijsstijgingen en lege winkelschappen.

[1:06:37] Dank u wel, voorzitter.

[1:06:39] Heel veel dank aan de heer Schouten.

[1:06:41] Geef ik het woord aan de heer Hoogendijk.

[1:06:44] Goedemiddag en dank voor de uitnodiging om hier te mogen komen spreken.

[1:06:48] Als akkerbouwsector getelen we jaarlijks op zo'n 500.000 hectare voedsel voor ons eigen land en voor onze buurlanden en verder in de wereld.

[1:06:56] We hebben in 2018 met elkaar afgesproken in de sector dat we gaan werken aan de meest duurzame tiltmethode in 2030.

[1:07:04] Daar zijn we nu bijna tien jaar mee onderweg.

[1:07:07] Een van de dingen die wij willen is, en dat klinkt misschien een beetje gek gezien het voorgaande, dat we juist als sector, maar ook als maatschappij de focus wat afbrengen van gewasbeschermingsmiddelen.

[1:07:18] We zien namelijk, als we duurzamer willen telen in Nederland, dan heeft dat niet alleen te maken met het middelenpakket, dan heeft dat, als je aan de akkerbouw denkt, heel veel te maken met hoe ga je om met de bodem.

[1:07:29] Welke rassen gebruik je in je tilten vanuit de veredeling?

[1:07:32] Hoe ga je om met bijvoorbeeld waarschuwingssystemen, monitoring, mechanische methoden, robots.

[1:07:41] Maar ook gesprekken in de keten.

[1:07:42] Wat accepteer je wel, wat accepteer je niet als klant.

[1:07:45] En kun je daarmee de boer mogelijk maken om veel duurzamer te gaan telen.

[1:07:49] We zien dat we daar dus een hele waaier aan mogelijkheden nodig hebben voor boeren om te verduurzamen.

[1:07:55] Waaronder, en dat is dan een van de aspecten, de verduurzaming van het middelenpakket.

[1:08:00] Daarin zien wij heel graag een verschuiving van het huidige chemisch synthetische pakket naar veel meer groene middelen, of zoals het in de verordening heet, de biocontrol.

[1:08:10] En daar zien wij al een jaar of tien dat het stokt.

[1:08:13] De heer Schevel maakte een analogie met de WK voetbal.

[1:08:17] Ik heb soms het idee alsof die groene middelen door de straat van Hormuz heen moeten, want je denkt dat ze er zitten, maar het is heel duur en schiet niet op.

[1:08:27] En daar zien wij als wij het hele pakket lezen, het gaat over voedsel en voederveiligheid, maar een heel groot deel van dat pakket gaat over wat zijn nou eigenlijk die biocontrolmiddelen en hoe maken we die op een veilige manier sneller beschikbaar voor telers.

[1:08:42] En we zien in Nederland ook dat onze telers, maar ook ketenpartijen heel graag die omslag willen maken.

[1:08:47] Waarbij wij nogmaals als sector ook zeggen het gaat niet alleen maar om groene middelen.

[1:08:52] Het gaat ook om die bodem en de duurzame rasten en allerlei andere dingen die we als sector moeten doen.

[1:08:57] Maar als het om die middelen gaat willen wij als sector heel graag die omslag maken.

[1:09:01] Wij lopen daarin in Nederland denk ik als sector voorop ook in Europa.

[1:09:06] Maar we willen als Europa eigenlijk ook de volgende stap maken en wij denken dat dit hele pakket daarvoor een enorme ondersteuning gaat geven.

[1:09:15] We zien het pakket dan ook als een belangrijke baalsteen voor de convenanten over gewasbescherming die de nieuwe coalitie ook wil gaan afsluiten met sectoren.

[1:09:24] We hebben als akkerbouwsector ook gezegd wij gaan graag aan de slag met zo'n convenant.

[1:09:28] Wij willen graag een forse reductie van het gebruik en de impact van gewasbeschermingsmiddelen in Nederland.

[1:09:34] Dat zit in een heleboel aspecten, maar één van de belangrijke bouwsteen is de omslag en bredere toepasbaarheid van groene middelen.

[1:09:42] En daarom zijn we positief over het omnibuspakket.

[1:09:45] Dank u wel.

[1:09:47] Heel veel dank.

[1:09:48] Ga ik naar de leden van de commissie.

[1:09:49] En dan begin ik weer bij mevrouw Pot van D66.

[1:09:52] Ja, dank voorzitter.

[1:09:55] Dank allemaal dat u hier wilde zijn, dat u wat tijd voor ons uittrekt.

[1:09:58] Daar worden we altijd veel wijzer van.

[1:10:01] Het zal u niet verbazen, ik ben kritisch op veel aspecten van het voorstel van de commissie.

[1:10:08] En er zijn een hoop dingen waarvan ik ook denk...

[1:10:10] Daar begrijp ik ook de dilemma's wel.

[1:10:12] En ik begrijp ook met welke dilemma's u hier zit.

[1:10:15] Dat gezegd hebbende is er één stuk waar ik echt heel veel moeite heb om dat te begrijpen.

[1:10:19] En dat gaat over de respijtperiode.

[1:10:21] En dan kijk ik heel specifiek naar Glastuinbouw Nederland, want jullie hebben ook meegewerkt aan een position paper, waarin dat ongeveer... waarin daar ook een stukje staat.

[1:10:29] En dat gaat over... de termijn uitvazingen van de middelen moet aansluiten bij de beschikbaarheid van alternatieven.

[1:10:37] Vanuit uw positie snap ik dat ergens nog wel.

[1:10:40] Tegelijkertijd heb ik er ook heel veel moeite voor mee, omdat dit natuurlijk wel gaat onmiddelen, die niet voor niets natuurlijk, waarvan is gezegd, die gaan we niet meer toelaten.

[1:10:51] En eigenlijk zegt u nu, ja, ik wil toch de mogelijkheid hebben om daar nog drie jaar langer mee te werken.

[1:10:58] En ik hoop dat u mij op de een of andere manier kunt uitleggen waarom dat een goed idee zou zijn.

[1:11:07] Dank, voorzitter, en dank ook voor deze vraag.

[1:11:12] Heel eerlijk, die respijttermijnen zijn voor ons geen halszaak.

[1:11:16] En dat is ook zeker iets waar wij niet om direct in Brussel hebben gevraagd.

[1:11:20] Voor ons ligt de focus veel meer op het biocontrol, juist omdat we naar die geïntegreerde gewasbescherming willen.

[1:11:25] Wat de heer Hogendijk net ook zei, en de reden waarom we dat zo hebben opgenoemd, we zien, zoals ik het net ook noemde, sommige tenten is bijna geen elftal meer te maken.

[1:11:34] Zit je te krap.

[1:11:36] En daar wil je...

[1:11:37] kijken of eigenlijk de lidstaten de kans geven om eventueel als er een te weinig middelen pakket is als er echt geen alternatieven zijn om bij nood en wat mij betreft gaan we ook kijken of we een soort naar een dierenarts systeem gaan dat er alleen bij nood iets mag worden ingezet om te voorkomen dat bijvoorbeeld de tomatenteelt of een andere teelt in de problemen raakt.

[1:12:00] Maar dat moeten we heel gericht doen en wij zijn dus ook zeker geen voorstander van dat die respijttermijn gewoon naar 36 maanden gaat voor alle middelen.

[1:12:07] Maar wel om een lidstaat Nederland om de NVVA de mogelijkheid te geven om dat heel gericht precies bij nood in te zetten om oogstverlies te voorkomen.

[1:12:17] Heel veel dank.

[1:12:18] Mevrouw den Hollander.

[1:12:20] Dank, voorzitter.

[1:12:22] Ik begrijp van alle vier jullie inzet heel goed.

[1:12:25] Dat jullie zeggen, ja, we hebben gewoon iets nodig om ons werk te kunnen doen als teler.

[1:12:29] Ik zou wel adviseren om misschien coach van een voetbalteam te worden.

[1:12:33] Dan heeft u maar zes spelers nodig in plaats van elf.

[1:12:35] Dat scheelt misschien een beetje.

[1:12:37] Maar ik heb in eerste instantie een vraag aan meneer Kies van Kroplij.

[1:12:42] U heeft in uw verhaal iets over die gerichte herbeoordeling voor die risicogestuurde herbeoordeling.

[1:12:49] Daar maakt u ook onderscheid tussen de beoordeling van middelen en van stoffen.

[1:12:52] Kunt u daar nog iets meer over toelichten?

[1:12:55] Dank u wel voor de vraag.

[1:12:58] Ja, daar worstelen we wel een beetje mee, want het systeem nu, zoals het nu de omnibus is voorgesteld, worden die toelatingen voor een langere periode afgegeven voor de stoffen en niet voor de middelen.

[1:13:09] En ik denk dat Marcel van Rijden net ook naarverwezen, of in ieder geval in de position paper van het CDGB staat er ook wat over,

[1:13:15] Want dat betekent als je een heel gerichte toelating of heel gericht gaat herbeoordelen daar waar die stoffen betreft, dus dat je daar een toelating hebt voor altijd en dan heel gericht als er iets is, dus een wetenschappelijke oorzaak of iets uit de monitoring blijkt, hier moeten we heel gericht op gaan beoordelen, dan kan dat.

[1:13:35] Maar als je dus daarnaast de producten nog wel om dit vijftien jaar gaat verlengen, gaat dat scheeflopen met elkaar.

[1:13:42] Dus dan ga je aan de ene kant heel veel capaciteit vrij spelen door heel gericht te kijken daar alleen wat nodig is, waar je capaciteit vrij speelt om die stoffen, die biologische middelen onder andere, dus snel op de markt te kunnen krijgen of versneld, doordat de capaciteit verschuift.

[1:13:55] Blijf je daarnaast met een systeem zitten wat om de 15 jaar dus wel die producten blijft herbeoordelen.

[1:14:01] Dus eigenlijk zou ons voorstel zijn, dat moet je ook om elkaar aanschuiven.

[1:14:04] En ik denk dat het ook in de position paper van het CTGB staat, dat je voor die producten ook moet gaan kijken dat je dat risico gericht gaat doen.

[1:14:11] Dus als je bij de werkzame stoffende risico's zit, dat je dat dan meelaat lopen bij de producten.

[1:14:16] Anders ga je alsnog vastlopen.

[1:14:20] Veel dank.

[1:14:21] De heer Jansen.

[1:14:22] Dank u wel, voorzitter.

[1:14:23] Ik kijk altijd naar het resultaat.

[1:14:25] In 2010 zijn we tweede geworden met een teentje verschil en in 2014 derde.

[1:14:30] Dus ik hoor twee keer geen goud, maar goed.

[1:14:32] Mijn vraag is voor de heer Schouten, voorzitter.

[1:14:35] Kunt u mij eens twee voorbeelden noemen waar het in het verleden is misgegaan met producten van buiten de EU met verstrekkende gevolgen voor de gevolgste gezondheid?

[1:14:44] Hadden we dat dan kunnen voorkomen door bijvoorbeeld bepaalde beschermingsmiddelen ook buiten de EU te stimuleren dan wel te verplichten?

[1:14:52] Ik kan geen voorbeelden noemen waar het echt mis is gegaan, want volgens mij is daar een systeem wat op dit moment daar op let al, om ervoor te zorgen dat die producten niet binnenkomen.

[1:15:00] Wij beschikken zelf als Groente-Fruithuis over een stichting, Food Compass, die neemt monsters van alle producten ongevraagd in de keten en houdt ook bij wat er voor problemen zijn.

[1:15:10] En als er een overschrijding is, wat overigens ook bij een Europees product kan gebeuren, dan wordt dat product uit de markt genomen.

[1:15:20] Dank u wel, de heer Korevaar.

[1:15:22] Ja, ik heb heel veel vragen, maar ik begin met de eerste maar.

[1:15:29] Ik hoorde heer Hoogendijk zeggen dat de coalitie of het kabinet wenst een nationaal bindend confinant af te sluiten.

[1:15:39] Wenst BO Akkerbouw dat ook?

[1:15:44] En waarom?

[1:15:46] Ja, dank voor de vraag.

[1:15:48] Ja, dat wensen wij ook.

[1:15:50] En dat is juist op dit thema dat wij zien dat het middelenpakket krimpt sowieso al door allerlei redenen.

[1:15:56] En er is grote maatschappelijke vraag en wens en van goh, jongens, kan het niet wat beter?

[1:16:02] Kan het niet groener?

[1:16:02] En we merken ook in de sector bij telers dat men zegt ik zou graag nog een stap maken in die verduurzame.

[1:16:08] Dat vinden wij fijn als telers.

[1:16:10] De markt vraagt er ook om.

[1:16:11] De maatschappij vraagt erom.

[1:16:13] Dus we willen vooruit.

[1:16:14] En dat doen we zelf als sector al een jaar of tien met onze actieplan Plant Gezondheid, maar we merken op een aantal punten dat het ontzettend zou helpen als de overheid zou helpen en steunen om telers die stap te kunnen laten maken.

[1:16:27] En dus onze gedachte aan een bindend convenant is dat we aan de ene kant inderdaad afspraken maken over hoeveel minder in welk jaar, dus aan die kant bindend.

[1:16:36] Maar ook bindend naar de overheid toe van laten we dan die telers ook gaan ondersteunen om die stappen daadwerkelijk te maken.

[1:16:43] Om bijvoorbeeld goede landelijke waarschuwingssystemen op te zetten.

[1:16:47] Om telers te kunnen laten investeren in mechanische onkruidbestrijding of robots.

[1:16:54] Dus om met elkaar te zorgen dat die vergroening mogelijk wordt.

[1:16:56] Dat zit deels in groene middelen, maar dus ook in een aantal andere zaken.

[1:16:59] Dus die wederkerigheid die zit voor ons in het confinant.

[1:17:05] Dit kost iets.

[1:17:08] Ja, dank u wel en dank ook voor het komen hier naar de Tweede Kamer.

[1:17:13] Ik heb de position papers gelezen en ik mis eigenlijk één ding, namelijk het feit dat we horen vanuit maatschappelijke organisaties, burgers, ook gezondheids- en milieuexperts die zich ontzettend zorgen maken dat dit een achteruitgaatzaal zou zijn voor de bescherming van gezondheid en milieu.

[1:17:30] En we horen net ook van de Europese Commissie dat ze geen toets daarop gaan doen.

[1:17:35] Dus kunt u zich voorstellen dat die zorgen leven?

[1:17:42] Dat is eigenlijk vooral mijn vraag, omdat ik dat niet terugzag in de position paper.

[1:17:46] En wie stelt u die vraag?

[1:17:57] Meneer Hoogendijk.

[1:18:00] Kijk, daar hoopte ik al op.

[1:18:02] Ik weet dat ik een begripvolle uitstraling heb.

[1:18:10] Ik vind eigenlijk die zorg heel logisch en ik zal u eerlijk vertellen, ik kijk even niet naar links en toen ik het voorstel voor het eerst zag dacht ik nou dat zal de industrie niet zo leuk vinden want nu als je het middel op de markt krijgt dan weet je zeker dat het tien jaar en waarschijnlijk langer blijft en nu wordt dat eigenlijk

[1:18:31] Misschien wel veel erg ingekort, nu is dat veel meer afhankelijk van hoe het wordt ingeschat.

[1:18:35] Dus ik las het voorstel anders, maar ik begrijp ook heel goed en de zorgen die er zijn dat je afvraagt, ja gaat zo'n heel pakket wel tot oplossingen leiden?

[1:18:43] En ik zag ook, want we hebben het voorstel gezien van de commissie, we hebben ook al gezien hoe de Nederlandse kabinetten op reageren in het BNC fichier.

[1:18:52] en daar zie ik dat die zorgen erg zijn meegenomen in de kabinets reactie en ook de amendementen of de moties die zijn ingediend.

[1:18:59] Ze lachten wel naar het adviesje zoals het voorstel nu ligt van het kabinet vinden wij een hele zinnvolle reactie op het voorstel van de commissie.

[1:19:06] Zelf als sector

[1:19:08] zien wij dat we afgelopen ongeveer tien jaar de milieubelasting gehalveerd hebben volgens de zogenaamde HRI-index en dan we denken ja we willen die trend voortzetten dus we moeten die die verduurzaming zijn we goed op weg maar willen we sneller doorzetten en uiteindelijk moeten we dat ook beter laten zien daarom zijn we onder andere ook voor de benchmarking om dingen transparant te maken want ik vind ook

[1:19:30] Je hebt die vier knappe mannen zitten, die kunnen wel vertellen dat we het goed doen en dat we het beter willen doen, maar uiteindelijk moeten we het ook kunnen laten zien aan de buren, aan de omgeving, kunnen meten en veel meer ook aan buiten gewoon kunnen aantonen dat we het beter doen.

[1:19:44] En we denken dat dat ook gaat helpen met alle afspraken en de versnelling in dit pakket van de Omnibus en de afspraken die we willen maken in het konferent.

[1:19:59] Dank u voorzitter.

[1:20:00] Een vraag aan het fruithuis.

[1:20:09] Ik las ook in een van de papers terug...

[1:20:12] dat het omnibusvoorstel nodig is omdat er steeds minder middelen worden toegelaten, mogen worden toegepast.

[1:20:21] En dat kan, en dat zie je wel vaker ook in bijvoorbeeld beleidsvoorstellen als het gaat over circulaire economie, dat we zijn afgestapt van kleine verpakkingen, maar dat het toch heel erg veel verspilling oplevert en daardoor heel veel extra CO2-uitstoot genereert.

[1:20:37] Stel, mocht het omnibuspakket worden aangepakt, op wat voor manier dan ook, is er een bepaald onderdeel, als het gaat over voedselverspilling, wat een enorm risico loopt, wat ik of wij misschien dan niet direct zien, maar waarop u ons kan attenderen?

[1:21:00] U noemt ook verpakkingen, dat is niet Omnibus volgens mij, dat is Omnibus 4 ofzo, want er zijn heel veel Omnibus voorstellen.

[1:21:07] Maar in ieder geval, kijk als je, wat wij zien als je geen gewasscherm toepast, dan zal je zien dat er meer uitval is van product.

[1:21:14] Wij zijn grote voorstander als Groentefruithuis, we doen ook groeten, u zei al geen fruitlager, wij zijn als Groentefruit heel grote voorstander van het hebben van zo min mogelijk gewasscherm, zo min mogelijk veilig product.

[1:21:24] En we zien dat de impact, de footprint van groenten en fruit heel goed is ten opzichte van andere producten.

[1:21:31] Op je bord 10% meer groenten en fruit en je footprint gaat met heel veel procent omlaag.

[1:21:37] Dus wij denken dat als je geen goed gewasgenspakket hebt, dat je dan ook meer uitval zal hebben.

[1:21:42] En wij pleiten het liefst voor groene middelen.

[1:21:45] Misschien wel een goede opmerking dat bijvoorbeeld in de Green Deal stond, we gaan naar 50 procent minder middelen.

[1:21:50] Dat is met groene middelen niet te doen, want je gaat juist meer kilo's gebruiken.

[1:21:54] Want je moet misschien wel vijf producten hebben of zes in plaats van één.

[1:21:59] Dus dan kom je toch nog op dat voetbalteam of misschien wel een dubbel voetbalteam, wat niet de wens is.

[1:22:05] Nou, wat betreft verpakkingen overigens, verpakkingen hebben een rol ook.

[1:22:10] Het is een beetje buiten het kader, voorzitter, maar verpakkingen hebben ook een rol om inderdaad voedselverspilling te verkopen, maar ook voedselveiligheid.

[1:22:16] In de coronaperiode hebben we gezien dat alle mensen geen producten wilden mee te pakken en met plastic handschoentjes waren.

[1:22:22] Dus ja, dat heeft ook een bepaalde rol.

[1:22:24] En je moet dat afwegen van elkaar.

[1:22:26] Dus wij pleiten in ieder geval voor plastic wat recyclbaar is.

[1:22:33] Oh, mevrouw van de plas.

[1:22:37] Dank u wel en dank ook voor de inbrengen die u zojuist heeft gedaan in heldere taal.

[1:22:45] Ik heb een vraag voor de heer Schouten van Groente-Fruithuis en dat gaat over de maximale residuelimiet.

[1:22:53] Zoals ik het heb begrepen, maar misschien kunt u mij corrigeren als ik dat verkeerd heb begrepen, zegt u eigenlijk dat de maximale residuelimieten, de MRL's,

[1:23:06] van middelen die wij niet mogen gebruiken, maar die in andere landen buiten Europa wel mogen worden gebruikt, dat u daar eigenlijk wel voor bent.

[1:23:23] Ik zeg het gewoon even plat.

[1:23:25] Maar u krijgt zometeen de gelijkheid om te antwoorden.

[1:23:28] Als dat het geval is, want we hebben nu al binnen Europa een ongelijkspeelverhaal,

[1:23:32] Als dat het geval is, krijgen we ook nog buiten Europa een ongelijks speelveld.

[1:23:37] En wij zeggen hier altijd, wij moeten niet gaan importeren wat wij niet mogen produceren.

[1:23:44] Want dat doen we nu wel, wij consumeren wat we niet mogen produceren.

[1:23:49] Kan de heer Schouten daar iets duidelijker over zijn?

[1:23:53] Want die middelen, bijvoorbeeld bananen of andere soorten fruit die wij hier niet kunnen telen, die schillen komen dan vervolgens ook weer gewoon in onze compost terecht of in onze GFT-afval en die komen gewoon in ons milieu ook terecht.

[1:24:07] Maar misschien heb ik dat helemaal verkeerd begrepen, maar daarom vraag ik of de heer Schouten dat even kan uitleggen.

[1:24:12] Ik hoor wel vier, vijf vragen.

[1:24:15] Ik probeer het kort te houden, voorzitter.

[1:24:18] Wij pleiten gewoon voor een MRL voor alle producten.

[1:24:21] Dat moet ook zo zijn.

[1:24:22] Maar die moet wel wetenschappelijk benaderd zijn en niet vanuit emotie.

[1:24:25] En niet van, we doen maar voor importproducten nog een schepje erbovenop.

[1:24:29] Dat vinden wij onterecht.

[1:24:30] Je moet ook kijken naar producten die gebruikt zijn in een tropisch land.

[1:24:33] Dat is anders dan in Nederland.

[1:24:35] Wij zijn een waterland, dat heb ik wel eens begrepen.

[1:24:37] en andere klimaatomstandigheden dan in een tropisch land.

[1:24:41] Dus wij pleiten ervoor dat je gewoon voedselveilig op een wetenschappelijke manier benadert.

[1:24:45] Volgens mij staat ook van de Europese Commissie de benadering.

[1:24:50] Moet ik nog meer vertellen?

[1:24:51] Ik had een hoop vragen.

[1:24:53] Ja, u gaat over het antwoord, meneer Schouten.

[1:24:56] Heel veel producten kunnen wij gewoon niet produceren in Europa, ook niet in Zuid-Europa.

[1:25:00] Dus ja, als je die producten wel wil eten en je zegt, ik wil jaar rond groenten en fruit eten,

[1:25:05] Overigens, bij groente komt het grootste deel gewoon uit Europa.

[1:25:09] Helemaal niet uit andere landen.

[1:25:10] Maar fruit komt wel uit andere landen.

[1:25:12] Ja, dan zou je ook daar naar moeten kijken.

[1:25:13] Maar wel met veiligheidsmaatregelen.

[1:25:15] En nogmaals, ik benadruk, dat heb ik al verteld, middelen die echt schadelijk zijn, vinden we ook dat je die niet moet hebben.

[1:25:21] Dus geen discussie.

[1:25:22] Veel dank.

[1:25:23] We gaan doen één vraag per ronde.

[1:25:29] Ja, dat kunt u dan zo doen.

[1:25:30] Als iedereen zometeen nog een compacte vraag stelt... Ja, u had ook een compacte vraag kunnen stellen, mevrouw Van der Plas.

[1:25:38] Dat wil ik juist duiden.

[1:25:38] Ik had maar één vraag.

[1:25:41] En mijn vraag was, heb ik dat goed begrepen?

[1:25:44] En zo niet, kan de heer Schouten dat uitleggen.

[1:25:46] Dus ik heb geen vijf vragen gesteld.

[1:25:47] En het was ook geen kritiek, overigens.

[1:25:49] Ik wilde het gewoon even scherp hebben voor mezelf.

[1:25:52] Wat er precies mee bedoeld werd.

[1:25:53] Akkoord.

[1:25:54] Dan gaan we nu door naar de tweede ronde.

[1:25:57] En dan doen we net als daarnet, compacte vraag met compact antwoord.

[1:26:01] Dan kan iedereen nog een keer aan de beurt komen.

[1:26:02] Yes, mevrouw Pots.

[1:26:04] Richting de heer Hogedijk.

[1:26:06] Ik was even benieuwd.

[1:26:08] Het ging eerder al heel even over de definitie van biocontrol.

[1:26:13] U had een heel pleidooi voor de bodem.

[1:26:15] En ik kan me zo voorstellen dat op het moment dat je natuurlijk de... Ja, de commissie gaf natuurlijk net aan.

[1:26:22] We vinden het belangrijk om ruimte te bieden voor innovatie.

[1:26:24] Dat klinkt natuurlijk allemaal hartstikke leuk.

[1:26:26] Maar het betekent natuurlijk ook dat je daar misschien middelen ondervestigt die daar misschien niet onder thuis horen of die alsnog natuurlijk allerlei risico's opleveren voor de bodem of voor de mens of voor andere onderdelen van de natuur.

[1:26:41] Ik ben benieuwd hoe u daarnaar kijkt.

[1:26:45] Ja, dank voor uw vraag.

[1:26:46] Nee, dat klopt.

[1:26:46] Dus bij elk middel is natuurlijk de vraag, wat is het risico daarvoor?

[1:26:51] Ik leg altijd maar uit, ja, of je nou een chemisch middel hebt of een groen middel, als er bijvoorbeeld insecten dood of het onkruid dood, ja, dan kan dat nog steeds een vervelend effect hebben, want ja, zeker nog, dat is waarom die teler dat natuurlijk wil toepassen.

[1:27:03] Dus dan wil je ook altijd dat er goed gekeken wordt door, in dit geval door FSA en daarna door het CTGB, van is dat middel veilig?

[1:27:10] We zien wel een verschil dat bij een, wat wij dan hier noemen een chemisch middel, is er vaak één actieve stof en die doet dan iets en daar kijk je naar.

[1:27:19] En we zien dat met name bij de biocontrolmiddelen, dat die door hoe ze in elkaar zitten ook gewoon anders werken, dat daar misschien wel tientallen stoffen of stofjes in zitten.

[1:27:27] en dat als je die net zo beoordeelt als nu een chemische stof ze veel ingewikkelder zijn om te beoordelen terwijl je soms ook in de praktijk al ziet en door de testen dat ze wel degelijk veilig zijn.

[1:27:39] Dus we zeggen er moet een goede toets zitten en ons idee zit hier ook in het voorstel zoals dat nu

[1:27:43] bedoeld is om te testen dat die middelen veilig zijn en dat je dat ook goed monitort zodat je weet wat je aan het gebruiken bent.

[1:27:51] Maar als je aan alle kanten zeg maar groen licht hebt dat het veilig is dat je die dan ook mag gaan toepassen en dat die definitie zoals die erin staat dat die gaat helpen om die middelen die dan veilig zijn volgens de beoordeling ook door EFSA dat we die sneller op de markt krijgen en sneller kunnen toepassen als sector.

[1:28:08] Want inderdaad, het gaat ook om het risico voor de bodem, maar het gaat natuurlijk ook om water, lucht en andere emissieroutes waar we vooral niet willen dat middelen in terechtkomen of schade kunnen aanrichten.

[1:28:20] Dus wij hebben het beeld dat die precieze definitie gaat helpen om de juiste middelen met ook een juiste vorm van beoordeling op de markt te krijgen.

[1:28:34] Mijn vraag was eigenlijk, bent u het dan eens met het CTGB of bent u het dan eens met de Europese Commissie qua de definitie van biocontrol?

[1:28:41] Oh ja, wij sluiten ons aan bij hoe het CTGB daar ook op reageert.

[1:28:45] Mevrouw de Hollander.

[1:28:48] Ik heb een vraag aan meneer Schevel.

[1:28:51] U heeft een position paper samen met LTO en KVB en NFO ingeleverd.

[1:28:57] Dat is een heel herkenbaar verhaal, waarin u duidelijk aangeeft, nou we maken ons zorgen over het verdwijnen van producten.

[1:29:03] Wat ik daar soms in mis is een beetje de balans, want er zijn best wel veel zorgen in Nederland natuurlijk over middelen.

[1:29:09] En wat zou u kunnen doen als partijen die eigenlijk alleen de voordelen van de food and feed benoemen om toch ook wat meer die verbinding te maken met de samenleving?

[1:29:21] Ja, dank voorzitter voor de vraag en laat ik dan even beginnen bij de glastenbouw is dat wij die zorgen heel goed begrijpen en we zien dat ook en vandaar dat onze telers zelf hebben besloten dat ze in 2030 100% groen willen telen.

[1:29:37] Dat is best een forse ambitie.

[1:29:39] Ze zijn ook al een heel eind op weg en dat doen ze omdat ze

[1:29:45] een stukje marketing, goed product, maar juist ook om hun impact op gezondheid, milieu, omgeving en dergelijke te verlagen.

[1:29:52] Dus op die manier willen ze echt die stap zetten.

[1:29:55] Het eerste jaar hebben we daar de eerste proef in gedaan in allerlei gewassen.

[1:29:59] Al onze telers kijken daar ook in mee.

[1:30:01] Dus ja, er doen misschien maar zeven bedrijven mee, maar iedereen kijkt mee over het schouder van waarom lukt het bij jou als komkommer telen wel en bij mij in de komkommers niet.

[1:30:09] Dus we zien daar echt goede resultaten.

[1:30:11] Maar waar we wel tegen aanlopen, is dat we die groene middelen niet hebben.

[1:30:16] Dus dat is voor ons echt belangrijk, om juist dat doel te kunnen halen.

[1:30:19] We zetten forse stappen, maar om echt dat doel te halen, heb je die groene middelen nodig.

[1:30:25] En daarnaast waren wij juist heel erg blij met dat risicogebaseerde systeem wat de commissie voorstelt.

[1:30:33] Omdat nu moet je jaren wachten voordat je die nieuwe inzichten kunt gebruiken in...

[1:30:39] in het herbeoordelen van chemische middelen of voor biocontrol.

[1:30:43] Straks kun je dat veel sneller doen.

[1:30:45] Dus dan weet je zeker dat je als teler ook goede, gezonde, risicovrije middelen ter beschikking hebt.

[1:30:53] Dus in die zin waren onze telers ook juist heel blij met dat stuk, omdat je dan ook

[1:30:58] Wij zijn ook mensen, we werken in die kast, we hebben mensen in onze kasten lopen, we hebben een omgeving waar we mee te maken hebben.

[1:31:04] Dus voor hen was dat een extra garantie, want ik werk met veilige goede producten.

[1:31:08] Ik deel wel ook de mening van de heer Hogedijk dat, sorry meneer Kiers, maar dat er misschien ook wel een risico inderdaad aan zit voor de chemische industrie.

[1:31:19] Normaal investeer je op 10, 15 jaar en nu kan het wel zijn dat na drie jaar een bewijslast komt en dat het dan van tafel gaat.

[1:31:26] Dus het geeft voor onze...

[1:31:28] Ik noem het...

[1:31:29] Het zoet is het buitencontrole, maar dit is ook een stukje onzekerheid, een stukje bitter, omdat we niet weten hoelang we die middelen ter beschikking kunnen hebben.

[1:31:36] Maar juist door die wetenschap daarna te prevaleren in het nieuwe systeem willen wij die brug slaan.

[1:31:43] Dank u wel.

[1:31:44] Leer Jansen.

[1:31:46] Ja, voorzitter.

[1:31:46] Mijn vraag is voor de heer Hoogendijk.

[1:31:48] U zei net op een interruptie

[1:31:50] dat u de reactie van het kabinet uit de zinvol front op de omnibus, dat zullen een aantal collega's die het kabinet een warm hart toedragen ongetwijfeld graag horen.

[1:31:59] Mijn vraag is, is het nou iets waar u, als u wat meer invloed daarop had kunnen hebben, een tandje bij had willen schakelen of juist een stapje minder had willen doen?

[1:32:11] Ja, wat ik inderdaad, ik vind dat een aantal dingen goed zijn meegenomen door het kabinet.

[1:32:15] Met name ook, wij hechten als sector heel veel waarde aan hoe het CTGB naar dingen aankijkt.

[1:32:22] We vinden het van belang, maar goed, u heeft hier ook langs gehad, dat daar goed wordt meegenomen hoe het CTGB naar dingen kijkt.

[1:32:28] We hebben denk ik een hele goede autoriteit, die ook heel goed staat aangeschreven.

[1:32:31] Nou, die heeft echt wel een aantal punten genoemd waarvan wij denken, nou dat zijn hele goede punten, neem je alsjeblieft mee in het voorstel.

[1:32:37] Ik denk dat voor ons dat het gaat om het voorstand, maar daarna ook om de uitvoering daarvan.

[1:32:44] Dus het gaat ook om de vraag, is er capaciteit in Brussel, maar hebben we ook de capaciteit in Nederland om het daarna snel verder te brengen?

[1:32:51] Ik denk waar ik nog een schepje bij zou willen, flankerend, is de vraag, gaan we dat dan ook uitvoeren?

[1:32:57] Hoe gaan we zorgen dat we aan de ene kant de groene middelen zo snel mogelijk in de handen van telers krijgen?

[1:33:03] Maar ook de zorgpunten die er zijn.

[1:33:05] Dus de vraag is natuurlijk, hoe gaan we dan om met de zorgen van burgers die er zijn, maar ook de zorgen over de chemische middelen waar mensen zich afgaan.

[1:33:11] Gaat dat wel goed?

[1:33:12] Hoe gaan we dat nou ook transparant doen?

[1:33:14] Ik denk waar we in onze sector met dit thema heel goed in zijn, is in technische oplossingen.

[1:33:21] En waar we heel slecht in zijn, is om het op een begrijpelijke wijze transparant te maken, zodat andere mensen het ook begrijpen.

[1:33:26] Dus daar zou ik wel zeggen, daar kunnen we echt met elkaar nog wel een stapje bovenop doen.

[1:33:31] Bedankt voor uw vraag.

[1:33:31] Dat was ik vergeten aan het begin.

[1:33:33] Kijk, heel mooi.

[1:33:35] Meneer Korenvaay, heeft u nog een vraag?

[1:33:37] Ja, een vraag aan de heer Schouten van het Grungten Fruithuis.

[1:33:41] Ik merk dat in uw position paper u met name spreekt over het toegankelijk houden van de internationale handel.

[1:33:50] En uit werkbezoeken die ik zelf ook aan de sector heb

[1:33:54] afgelegd, merk ik dat er bij telers vaak wel ook behoefte is om weerbare rassen te telen, maar dat de afzet zo lastig is.

[1:34:05] Het rasblos in appels, 30 tot 50 tot 70 procent reductie wordt er dan genoemd in gewasbeschermingsmiddelen.

[1:34:14] We hebben ANVB officieten gehad, een dame die ook zei

[1:34:19] die daar actief was binnen de Raad van Toezicht, van 16 naar 4 bespuitingen.

[1:34:24] Maar er moet wel die markt een beetje meewerken, anders dan hebben we zometeen fantastische rassen, maar geen afzet.

[1:34:29] Ziet u voor zichzelf ook een rol daarin?

[1:34:32] En zo ja, welke?

[1:34:33] En dan ook, u pleit voor toegang ook tot internationale markten.

[1:34:38] Dwingt u dat ook af van die bananenproducent?

[1:34:43] Ja, wij hebben heel veel leden en dat zijn bijvoorbeeld de telersverenigingen, dus alle telers, dat heette vroeger Veilingen, die heette tegenwoordig telersverenigingen, die zijn allemaal lid bij ons en die streven echt naar duurzaamheid.

[1:34:56] Een heel moeilijk systeem.

[1:34:57] PFCR, dat is een Europees systeem om duurzaamheid te meten.

[1:34:59] Hortifoodprint, wel eens genoemd, ook in Nederland.

[1:35:02] Zien we op dit moment dat met name de glas tuinbouw voor 90% al registreert op 16 items wat duurzaamheid is.

[1:35:08] En dus streven naar nieuwe rassen.

[1:35:11] Introductie.

[1:35:12] En in het afzet zitten die telsprekingen heel dicht bij de supermarkten.

[1:35:17] Uiteraard moet er wel een

[1:35:18] een ruimte voor zijn in het schap, dus ook de supermarkten hebben daar een belangrijke rol bij, die kunnen niet alles verkopen, maar in ieder geval de inzet is om meer duurzaam producten te verkopen en ook het verhaal te vertellen, dat er ook een voetpunt is.

[1:35:29] Wat betreft importproducten, wij zijn onder andere aangesloten en ook onze leden en ook supermarkten bij SIFAF, Sustainable Initiative Fruits & Vegetables, dat is van IDA, een Nederlandse initiatief, maar ook met andere landen, waar niet alleen gekeken wordt naar sociale duurzaamheid, maar ook naar andere duurzaamheid, dus om ook daar zo de productie te verduurzamen.

[1:35:48] En ook aandacht voor de mensen daar, dus niet alleen product.

[1:35:54] Dank.

[1:35:58] Ja, dank u wel.

[1:35:59] Ik vind het wel opvallend dat er wordt gezegd dat de producenten van bestrijdingsmiddelen hier ook misschien juist mee in de problemen komen, terwijl die juist het meest blij zijn met dit omnibusvoorstel en dan overduidelijk ervoor hebben gelobbyd.

[1:36:10] Maar dat maakt niet uit.

[1:36:11] Mijn vraag is, kijk, ik begrijp dat de zorgen zitten of het enthousiasme zit hem vooral dat die versnelling van toelating van groene middelen hiermee wordt geregeld.

[1:36:21] Maar ziet u ook

[1:36:25] Ook voldoende kansen, omdat juist regelen via Green Lanes en meer capaciteit voor EFSA, ziet u daar ook kans in.

[1:36:35] En aan wie stelt u die vraag?

[1:36:37] Ja, wie zich daartoe het meest geschikt vindt.

[1:36:44] Sorry, Erik.

[1:36:48] Sorry, voorzitter.

[1:36:49] Dank, lid Kostiets, voor de vraag.

[1:36:51] Nee, en dat is ook waar de heer Beeren het net naar verwees.

[1:36:55] Dat is ook eigenlijk het idee, want het CTGB heeft dat al, zo'n prachtige green lane, om dat juist op die manier te versnellen.

[1:37:02] En dat willen we ook met dit wetsvoorstel.

[1:37:04] Dat was onze insteek altijd geweest om dat te doen.

[1:37:07] En wat je nu nog ziet, is dat het...

[1:37:10] biocontrolmiddelen via een chemisch cyclusje moeten.

[1:37:14] Dat past niet bij biocontrol, want het is geen chemie.

[1:37:17] Dus ook daar vinden we dat je een nieuw systeem moet opbouwen dat je ervoor zorgt dat die middelen goed naar hun karakteristieken worden getest.

[1:37:26] Dus ja, juist die green lane om te versnellen, want nu hebben we bij het CTGB een prachtige green lane, maar we zien dat dat niet optimaal gebruikt wordt, omdat voor die stoffen die green lane er nog niet is.

[1:37:37] Dus opstoffen, zodat we hem ook op middelen

[1:37:39] idealiter kunnen gebruiken.

[1:37:42] En daarnaast waren er ook een aantal vragen over de zorgen en ik denk dat daar het CTGB ook terecht een aantal punten noemt, een aantal criteria om die herbeoordeling te triggeren.

[1:37:57] Ik denk dat we daar heel duidelijk en dat die ook best

[1:38:00] Hoog klinkt misschien niet goed, maar best duidelijk mogen zijn zodra er ook maar zorgen zijn dat we die herbeoordeling kunnen triggeren en dat we daar ook duidelijkheid over hebben.

[1:38:11] Dus daar staan we ook juist heel erg aan de zijkant van het CTGB, omdat we willen zorgen dat we veilige middelen tot onze beschikking hebben.

[1:38:18] Dank u wel.

[1:38:20] Er is geen vraag meer.

[1:38:22] Mevrouw van der Plas.

[1:38:29] Een vraag, ja, misschien ook wel aan alle vier, want hoe schat u in dat de Biocontrol gaat helpen in de hoeveelheden gebruik van andere middelen terug te delen?

[1:38:46] Dus ik denk dat deze vraag eigenlijk voor alle vier wel geldt.

[1:38:49] Dus het is een korte vraag, dus kort antwoord kan ook.

[1:38:52] Korte vraag, kort antwoord en dan gaan we het rijtje af en dan begin ik bij de heer Schevel.

[1:38:56] Dank voorzitter.

[1:38:58] Zoals de heer Schouten al zei, in kilogrammen zullen we waarschijnlijk omhoog gaan omdat de middelen minder effectief zijn.

[1:39:10] Ik denk dat daar ook nog een systeemverandering voor nodig is richting geïntegreerde gewasbescherming.

[1:39:16] Want je wil juist heel precies die plant kunnen aanpakken en niet zoals de huidige EU-wetgeving eigenlijk verplicht dat je de hele kast pakt.

[1:39:24] Wat je wel gaat zien is dat het aantal chemische middelen naar beneden gaat in kilogrammen.

[1:39:29] Maar als je totale volume pakt, minder.

[1:39:33] Ik kan er eigenlijk alleen maar op aanvullen.

[1:39:35] Dank u wel voor de vraag.

[1:39:36] Dank u wel, voorzitter.

[1:39:37] Omdat zelfs als je kijkt naar...

[1:39:39] De heer Berend zei dat ook.

[1:39:40] Als je kijkt naar de nieuwe generatie biologische middelen, zijn dat eiwitten, zijn het peptiden, is dat RNA.

[1:39:45] En dat is heel fijn, want die zijn heel specifiek.

[1:39:47] Dus die pakken één schimmel aan of één insect.

[1:39:50] Maar als teler heb je vaak te maken met meer schimmels of met meer insecten.

[1:39:53] Dat betekent dat je meer biologische middelen ook moet gaan inzetten.

[1:39:57] Dus de kilogrammen gaan toenemen over het algemeen.

[1:40:01] De duurzaamheid gaat dan mogelijk toenemen omdat je druk

[1:40:03] op de omgeving afneemt en chemische middelen blijven daar een rol bij zitten.

[1:40:08] Ik heb net van mijn buurman gehoord die trainer is van een voetbalelftal.

[1:40:12] Hij laat zijn beste spelers op de bank zitten en dan als het nodig is haalt hij ze erbij en dat zal zo blijven.

[1:40:16] Dus op het moment dat je met je biologische middelen tekort schiet, dan kun je dus altijd nog een synthetisch middel toepassen.

[1:40:24] Dus die zullen er zeker ook blijven.

[1:40:26] Maar het totaal gaat omhoog.

[1:40:29] Ik sluit me aan.

[1:40:30] Ik ben groot voorstander van nieuwe middelen.

[1:40:32] mevrouw van der Plas.

[1:40:34] Ik denk wel dat het goed is om aan te geven dat wij als klonte fruithuis voedselveiligheid voorop stellen.

[1:40:39] Dus dat betekent ook dat alle middelen die op een plant gebruikt worden, moeten ook getest worden.

[1:40:43] En niet denken dat middelen uit de natuur, dat is allemaal veilig.

[1:40:46] Als je gestoken wordt door een hornaar dan voel je dat echt wel.

[1:40:49] Dus ik zou zeggen ook kijken naar goede voedselveiligheid voor alle producten.

[1:40:56] Als aanvulling zou ik ook willen zeggen laten we kijken of we in plaats van kilo's kunnen omschakelen naar milieubelasting van de middelen.

[1:41:05] Zo staat het ook in het coalitieakkoord.

[1:41:06] Maar als sector zijn we ook al een tijdje bezig met het maken van een instrument noemen we de milieu indicator gewasbescherming.

[1:41:14] Op dit moment werken we met milieubelastingspunten van CLM.

[1:41:19] Zodat je weet, dit is wat ik gebruik en zo scoort dat in aantal punten.

[1:41:23] Dat willen we eigenlijk in een digitaal systeem gaan doen.

[1:41:26] Ook transparant, ook voor alles wat in de Europese Unie wordt gebruikt.

[1:41:30] Zodat we duidelijk kunnen laten zien, ook transparant naar de omgeving toe, hoe scoort de sector daarop.

[1:41:35] Dat is ook waar we afspraken over willen maken met de overheid om daar een forse reductie in te kunnen laten zien.

[1:41:41] En dan heb je het over flinke percentages en daar spelen die groene middelen dan een grote rol in.

[1:41:48] Fijn zo, dank u wel.

[1:41:50] Welkom aan de heer Lohman die net binnenkomt.

[1:41:53] Wij hebben in principe één woordvoerder per fractie, dus dat betekent dat de heer Korenvader een neus waar heeft genomen voor de CDA-fractie.

[1:42:03] En ik even ga kijken, we hebben nog tien minuten.

[1:42:07] We moeten kijken of er nog brandende vragen zijn voor een van deze vier heren aan mijn rechterkant.

[1:42:12] Dan kunnen we die nog even stellen en zo niet dan sluiten we af.

[1:42:16] Maar ik zie het bij de heer Korenvaar, bij mevrouw Pot en bij mevrouw Van der Plas.

[1:42:20] Dan begin ik bij mevrouw Pot.

[1:42:22] Ja, ik was nog even benieuwd.

[1:42:23] Het is een beetje een niche in deze discussie, denk ik.

[1:42:28] Die gaat over spuitdrones.

[1:42:31] Ook daar komt wat meer ruimte voor.

[1:42:34] En nou is het natuurlijk, of natuurlijk, maar drones zijn natuurlijk heel innovatief.

[1:42:40] En ik weet dat Coplife, die heeft ook in zijn position paper natuurlijk een

[1:42:45] landsgebroken voor de innovatie hierop, op zich allemaal heel erg legitiem, maar de vraag is natuurlijk wel een beetje waar het gaat om drift, waar het gaat om dosering, of we nou de goede dingen doen daarmee.

[1:42:58] En nou is er op dit moment eigenlijk nog niet een soort, ja weet je wel, veilig gebruik kunnen we nog niet wetenschappelijk aantonen, dus hoe moeten we hier, en dan stel ik hem inderdaad maar even aan CropLife, hoe moeten we hier nou op een goede manier mee omgaan?

[1:43:11] Ja, dankjewel voor de vraag.

[1:43:12] En we zien de innovatie inderdaad heel snel gebeuren, ook als we buiten Europa kijken.

[1:43:16] Dan zien we daar al veel drones vliegen zelfs.

[1:43:19] En ik ben onder de indruk hoe dat gaat.

[1:43:21] Maar terecht de vraag en de zorg over drift.

[1:43:25] Want ik heb eerst de proeven gezien, ook in Nederland met drones, om te kijken hoeveel drift er is.

[1:43:29] En die drift is nog veel te groot.

[1:43:31] Dus ik zou er inderdaad voorzichtig mee zijn.

[1:43:33] Ik denk dat we het niet kunnen tegenhouden.

[1:43:35] Ik denk ook dat het iets is wat gewoon bij de innovaties hoort.

[1:43:38] Pleksgewij spuiten.

[1:43:41] En als je dus veilig kunt aantonen, bijvoorbeeld als je midden op het veld een ziekte of plaag hebt en daar is niks aan de hand qua drift, zou je dat kunnen doen.

[1:43:48] Maar we moeten daar heel voorzichtig mee omgaan en goed kijken hoe je dat gaat ontwikkelen.

[1:43:52] Maar die drift is een zorg en een aandachtspunt, vooral omdat we zoveel oppervlaktewater hebben in Nederland.

[1:43:57] Dus wij zijn nieuwsgierig, maar wel voorzichtig.

[1:44:07] Er werd al even gesproken over integrated crop management.

[1:44:11] Dat is een soort van beslisboom of dat je eerst werkt aan weerbaarheid voordat je ook...

[1:44:17] In hoeverre is dat nou geïmplementeerd in de praktijk?

[1:44:20] Of liggen daar nog veel kansen?

[1:44:22] Er wordt ook al gesproken over het feit dat dat vrij duur is.

[1:44:25] Uit proeven bleek dat vorig jaar volgens mij ook.

[1:44:29] Gaan we die route ook nog op of wat is de potentie daarvan?

[1:44:34] Ik zoek ook een beetje naar van waar zit überhaupt de behoefte aan gewasbeschermingsmiddelen en kun je dat ook niet op alternatieve manieren ook invullen.

[1:44:41] En aan wie stelt u die vraag?

[1:44:42] Ik denk aan de heer Hoogendijk.

[1:44:45] Dat voelden wij hier ook aankomen.

[1:44:46] Dank u wel, meneer Conrovaire.

[1:44:49] Dit is sinds een jaar of vier kadres gemaakt door de WUR.

[1:44:52] Dat heet dan Integrated Crop Management.

[1:44:55] Als ik in gewone zaaltjes ben, dan noemen we het geïntegreerde tilt.

[1:45:01] Dat is sinds een jaar of vier een theoretisch kader eigenlijk van de WUR wat we als sector gebruiken om te kijken hoe kun je verduurzamen en ik weet ook de partijen in tiltadvies die gebruiken dat eigenlijk als raamwerk.

[1:45:12] De kunst is, daar had ik in een keer mijn eerste bijdrage ook, we hebben als sector heel vaak over gewasbeschermingsmiddelen en die focus moet daar echt af.

[1:45:21] Dus we moeten het echt gaan hebben over hoe gaan we beter om met de bodem, hoe gaan we hygiëne maatregelen nemen.

[1:45:27] De vraag bijvoorbeeld ook aan mijn buurman over het rassenpakket en hoe zorg je ervoor dat duurzame rassen worden toegepast.

[1:45:33] Nou het voorbeeld wat u ook gaf van AVB is zo'n voorbeeld.

[1:45:36] Dat is waar je de energie op wilt zetten.

[1:45:39] In de praktijk zien we dat het nog heel vaak gaat over het middelenpakket, dus wij zijn er als sector ook voor om die omslag te maken.

[1:45:46] Dat vraagt echt iets van die hele keden, vraagt iets van telers, maar dat vraagt ook iets van de adviseurs, de toeleveranciers en de afnemers.

[1:45:54] En wij hopen ook met de componenten dat we die omslag echt ook samen kunnen inzetten, ook samen met de overheid.

[1:46:01] Maar er is nog best wel een lange weg te gaan om juist ook veel breder te gaan kijken naar hoe we gewassen op een gezonde manier kunnen telen in Nederland.

[1:46:09] Dank u wel.

[1:46:12] En de laatste vraag in dit blokje is voor mevrouw Van Plas.

[1:46:16] Dank u wel.

[1:46:17] Ik had nog een vraag aan de heer Schevel, want de metafoor van de reservespelers of de reservebank is een hele mooie metafoor voor iedereen ook goed te begrijpen.

[1:46:30] Maar dan gaat het hier nu om middelen eigenlijk, die je eigenlijk pas wilt inzetten als het echt nodig is bij nood.

[1:46:38] Maar hoe groot is de kans dat fabrikanten die middelen nog gaan maken als er straks geen vraagbaar is?

[1:46:46] Als die op een reservebank worden gezet, dan de metafoor even terug naar de sterspeler.

[1:46:52] Hoe hard gaat iemand nog werken om sterspeler te worden als die op de reservebank komt te zitten?

[1:47:00] Ja.

[1:47:00] Meneer Schiphol.

[1:47:01] Dank, voorzitter.

[1:47:02] En een terechte vraag van mevrouw van der Plas.

[1:47:05] En dat zit eigenlijk ook in het verhaal van dat risicogebaseerde systeem wat je gaat krijgen.

[1:47:12] Ik kan me voorstellen dat je als fabrikant minder geneigd bent om dat middel opnieuw door zo'n herbeoordeling te stoppen, want je weet gewoon niet hoelang het toegelaten is.

[1:47:22] Dus ja, dat is ook wel een risico waar wij...

[1:47:26] mee te maken hebben als telus en waar we ook mee spelen van hoe kun je ervoor zorgen en ik denk dat daar ook dat convenant kans voor biedt om daar dwars door de hele keten heen in die integrated crop management ook daar naar te kijken hoe kunnen we ervoor zorgen dat dat soort reserve middelen op een bepaalde manier wel beschikbaar blijven als het nodig is.

[1:47:45] Maar dat zal wel een ingewikkelde discussie worden in alle eerlijkheid.

[1:47:50] Ja goed, heel hartelijk dank.

[1:47:52] Ik zag dat u dit kost iets de wildcard wilde hebben.

[1:47:58] Klopt dat nog?

[1:48:03] Wees zuinig op de wildcard.

[1:48:07] Ik ben blij dat die zorgen die in de maatschappij leven en de experts ook hier voor enige maat ook worden meegenomen, in ieder geval in de gedachtgang.

[1:48:18] Maar we weten ook dat de huidige toelatingsprocedures en de toetsingen de cocktail-effecten van al die stoffen onvoldoende tot niet meenemen.

[1:48:26] Dus ik was benieuwd, hoe neemt u dat dan...

[1:48:30] in het gebruik ook van die stoffen en in de toekomst van het gebruik van die stoffen, omdat we weten, ook rechters daar steeds meer naar kijken.

[1:48:38] En ik neem aan dat de sector ook niet straks down the lane daarmee verder in problemen wil komen.

[1:48:43] Dus hoe kunt u dat ondervangen, ook met het nieuwe omnibusvoorstel?

[1:48:47] En dan stel ik die vraag aan bijvoorbeeld de heer Hoogendijk toch maar weer.

[1:48:53] Toch trots dat ik de wildcard zou krijgen overgepaasd.

[1:48:58] Dat vind ik een hele goeie vraag, dank daarvoor.

[1:49:02] Ik kom wel terug op het punt dat we als sector soms vaak te technisch zijn.

[1:49:05] Dus als we dit in de sector aankaarten, zeggen we... dan moeten we zorgen dat we minder afhankelijk worden van middelen... moeten minder gaan gebruiken, moeten zorgen dat de emissie minder wordt... en we moeten werken aan integrated crop management.

[1:49:17] Ik denk dat dat een heel goed inhoudelijk antwoord is.

[1:49:20] Ik denk ook dat we daar die zorg niet mee wegnemen.

[1:49:22] Een van de dingen die we als sector willen doen, en dat vinden we als sector spannend, maar ik leg hem maar op tafel.

[1:49:29] Het is toch wel het kwart tijd.

[1:49:32] Ik vind dat we veel transparanter kunnen zijn in wat we ook doen.

[1:49:35] Er is nu vaak veel discussie in het land van wat gebruikt een tailor dan?

[1:49:39] En als je staat te kijken en je ziet een spuit en je denkt, ja, wat zou daar gebeuren?

[1:49:44] Die tailor vindt dat een spannende vraag.

[1:49:46] Die is ook bang misschien voor discussie of kritiek.

[1:49:48] Maar ik denk dat we echt als sector een stap verder kunnen en laten zien wat we doen.

[1:49:54] Wij weten dat er in de sector volgens richtlijnen gewerkt wordt, dat er mensen zijn opgeleid, dat mensen zich als het goed is aan de regels houden.

[1:50:00] Als dat zo is kun je ook meer vertellen wat je doet.

[1:50:04] Dus laat als sector zien wat je doet.

[1:50:06] Wij denken dat het bijvoorbeeld helpt om met zo'n instrument als de Milieuindicator Gewasbescherming, met de ongelukkige afkorting MIG,

[1:50:15] Ja helaas, in ieder geval dat we die kunnen laten zien van laat nou zien wat je doet, geef openheid over wat je doet, ga ook met elkaar het gesprek aan en zorg dat je die verbinding houdt want met alleen een technisch antwoord gaan we het als sector niet redden en voor het maatschappelijke antwoord hebben we ook de hulp nodig van u hier in de kamer en van de partijen die straks naar ons komen spreken want we zullen het echt samen moeten doen.

[1:50:40] Dank voor deze mooie concluderende oproep aan ons allen en dank ook voor uw inbreng en alle antwoorden op de vraag die de commissie voor je had vandaag.

[1:50:52] En ik wens u wel thuis en blijft u gerust nog even zitten luisteren als u dat graag wilt.

[1:50:58] Veel dank.

[1:50:58] Ik schors voor een paar minuten, vijf minuten voor het challengement.

[2:01:57] Goed, beste mensen, wij gaan zo beginnen.

[2:02:00] We gaan nu beginnen.

[2:02:05] Aan het derde blokje, dus als u alle wil gaan zitten en ook op de publieke tribune.

[2:02:17] Als ook op de publieke tribune u wilt gaan zitten.

[2:02:28] Heel fijn.

[2:02:29] Als iedereen wil gaan zitten.

[2:02:34] Dan start ik alvast blok drie van dit rondetafelgesprek, namelijk over de gezondheids- en milieueffecten.

[2:02:42] Wij hebben tot half zes.

[2:02:43] Wij hebben op dit moment nog drie gasten rechts van ons zitten.

[2:02:47] We wachten nog even op de heer Bloem van de Radboud Universiteit.

[2:02:53] Maar wij gaan alvast beginnen, zodat wij ook op tijd kunnen eindigen.

[2:02:59] Van harte welkom.

[2:03:02] Aan mijn rechterkant zitten de heer Rooijs van meet en is weten.

[2:03:05] U heeft de position paper van meet en is weten vanochtend ontvangen.

[2:03:11] Mevrouw Peltjes van de Drenthe Lely, mevrouw Brouwer van Natuur en Milieu en de heer Bloem.

[2:03:17] Komt net binnen.

[2:03:18] Van harte welkom.

[2:03:19] Fijn dat u er bent.

[2:03:21] De leden van de commissie voor u aan de linkerkant.

[2:03:24] Mevrouw Pots van D66, mevrouw Den Hollander van de VVD, de heer Jansen van de PVV, de heer Korevaar van het CDA, het lid Kosti van de Partij voor de Dieren, mevrouw Van der Plas van de BBB en heer Lohman van het CDA.

[2:03:38] U heeft al twee minuten om uw position paper of uw inbreng in te leiden.

[2:03:44] Dat doen we achter elkaar en daarna gaan de leden van de commissie u een voor een vragen stellen en dan gaan we net zo lang door totdat het de tijd is of de leden geen vragen meer hebben.

[2:03:56] Dus we gaan niet langer uitstellen.

[2:03:58] Meneer Royers, het woord is aan u.

[2:04:01] Dank u wel mevrouw voorzitter en dank u wel voor de uitnodiging.

[2:04:05] Sorry dat ik wat laat was met de precision paper en bedankt nog aan Griffie dat het is zo rondgestuurd.

[2:04:11] Het punt dat ik wil maken gaat met name over het tweede deel.

[2:04:18] Het voorstel twee delen de biologische middelen stimuleren, prima.

[2:04:24] Maar het kind met badwater weggooien, tweede deel, daar hebben wij heel veel problemen mee.

[2:04:31] En wat ik bespeur, en dat begon al bij de heer Berends van de EU, maar ook bij de SECOR-vertegenwoordigers net, dat ze heel positief zijn en heel optimistisch.

[2:04:41] Wij in de praktijk merken iets anders.

[2:04:45] Wij hebben te maken met het feit dat er weinig sprake is van transparantie bij de telers.

[2:04:52] Wij doen diverse onderzoeken waarin we middelen hebben gevonden die niet op de plekken moeten komen zoals midden in de natuur.

[2:05:00] En met die kennis wordt onvoldoende gedaan.

[2:05:04] Dus in het voorstel wordt ook gezegd van de wetenschappelijke kennis die wordt op de voet gevolgd en wordt toegepast.

[2:05:11] Dat is niet wat wij ervaren.

[2:05:14] Er is al vrij lang bekend dat er cocktail-effecten zijn.

[2:05:18] We kennen allemaal de discussie over glyfosaat.

[2:05:22] Er wordt net gesproken over het drift beperkende middelen, maar drift is niet de belangrijkste reden van het feit dat er heel veel pesticiden midden in de natuur gevonden worden.

[2:05:32] Er is dus veel optimisme bij de commissie en ook bij de sector en ook in het voorstellen van de, of in de appreciatie van het kabinet zien wij een aantal goede punten, maar ook dat er wel wordt gesproken over moet aandacht zijn voor de kaderrichtlijn water, voor de habitatrichtlijn.

[2:05:53] In de praktijk merken wij er niks van en zien wij dus nu al

[2:05:56] dat er stoffen gevonden worden die daar niet thuishoren en dat, en dat is een grote zorg van ons, er ook niet handhavend wordt opgetreden.

[2:06:09] Niet door de provincies en ook het Rijk is wel in overleg, maar wij merken niet dat de uitspraak van de Raad van State van vorig jaar

[2:06:17] waarin gewasbeschermingsmiddelen niet toegepast mogen worden als ze in de natuur terechtkomen, dat die niet wordt nageleefd.

[2:06:25] En dus het optimisme wat er is, is niet de praktijk die wij ervaren.

[2:06:33] Ga ik naar mevrouw Peiltjes.

[2:06:36] Allereerst dank voor de uitnodiging en dat ik hier mag komen spreken.

[2:06:41] Ik spreek hier namens de Drentse Lely en vanuit HLB die dit programma uitvoert in samenwerking met de telers en onderzoekers en provincie Drenthe.

[2:06:52] De kern van onze boodschap is eigenlijk heel eenvoudig.

[2:06:54] De praktijk laat zien dat verduurzaming mogelijk is, maar alleen wanneer innovatie sneller gaat dan verdwijnen vermiddelen.

[2:07:01] Onze position paper is ook redelijk technisch ingestoken.

[2:07:05] Als ik de discussie van de tweede ronde beluister, dan is dat eigenlijk een herhaling voor zitten.

[2:07:09] Dus ik wilde eigenlijk ook vooral nog stilstaan bij het feit dat ook sociale innovatie nodig is.

[2:07:15] En ik wil dan toch even refereren aan het programma wat wij vijf, nee, zes jaar geleden zijn opgestart.

[2:07:21] Dat is Duurzaam en Bolleteel Drenthe.

[2:07:23] Dat is eigenlijk de voorloper geweest van Drentse Lely, waarin we volgens beter voorkomen dan genezen.

[2:07:34] ...het programma hebben ingestoken, namelijk dat je gaat werken vanuit een geïntegreerde aanpak... ...en hij is vanmiddag ook al langsgekomen, ICM, maar dan de voorlopen daarvan... ...om te kijken van hoe kun je met een ander tiltsysteem en een ander concept... ...komen tot een sterk verminderde milieubelasting, of eigenlijk een milieuwinst.

[2:07:56] Dat hebben we ook aangetoond in ruurzaam en bolletiel rente.

[2:07:59] En dat is in een lelieteelt, zeg maar, tot bijna 90% aangetoond.

[2:08:05] Dat hebben ze vervolg gekregen, een Drentse lelie.

[2:08:06] Maar wat nog veel belangrijker is, is ook dat de omgeving... Landbouw staat niet op zich.

[2:08:12] Landbouw vindt plaats op het platteland.

[2:08:15] En de plattelandstructuur is ontzettend belangrijk.

[2:08:17] Dat betekent dat de mensen die daar wonen, boeren en niet-boeren, zich daar veilig moeten voelen.

[2:08:24] Dus we hebben daar heel veel inzet gepleegd in het...

[2:08:29] In het overbrengen van kennis, maar ook in het sprekgaan met de mensen in de omgeving.

[2:08:36] Wat betekent nu gewasbescherming?

[2:08:39] Wat is het verschil tussen groene middelen, biocontrol en synthetische chemische middelen?

[2:08:44] Hoe wordt er gewerkt in het programma aan vermindering van de milieubelasting?

[2:08:50] Wat zijn milieubelastingspunten die net ook al langs gekomen zijn?

[2:08:53] Omdat het eigenlijk een beter systeem is waaraan je middelen kunt toetsen.

[2:08:57] dan alleen met de hoeveelheid kilogrammen, die uiteindelijk ook in de toekomst niet zo heel veel zeggen.

[2:09:03] En dat betekent dat we in het programma ontzettend veel mensen hebben bereikt en ook gesproken op dit thema.

[2:09:10] En dan zie je weer dat het ontzettend belangrijk is dat de veiligheid en het welzijn van de mensen ook afhangt aan de mate waarin ze geïnformeerd zijn en of ze begrijpen wat er eigenlijk gebeurt, plus de transparantie van de sector op zichzelf.

[2:09:25] En ik zou ook inderdaad willen pleiten, ik bedoel gewasbescherming is een technisch onderwerp, maar ik zou ook daar vooral aandacht aan besteden van hoe kunnen we dat verbeteren, want het neemt ook voor een deel de zorg weg.

[2:09:37] En daar waar de zorg is, komt er in ieder geval meer helderheid en duidelijkheid.

[2:09:42] Heel veel dank.

[2:09:43] Mevrouw Brouwer.

[2:09:45] Dank u wel.

[2:09:51] Goedemiddag.

[2:09:54] Dank u wel dat ik hier mag spreken.

[2:09:56] Wij zijn, net als veel anderen die hier hebben gesproken, hard bezig en wij pleiten voor een snelle verduurzaming van de akker- en de tuinbouw met zo weinig mogelijk chemie.

[2:10:06] En versnelling van biologische middelen en biocontrol, dat helpt daarbij, dat is waar.

[2:10:11] Maar makkelijker marktoegang van chemische middelen maakt die beweging ook weer moeilijker.

[2:10:17] Dus dan die biologische middelen, die kunnen ook, en de verduurzaming kan ook geen ster spelen worden als ze de hele tijd worden getackled door die anderen.

[2:10:26] En in de chemie, wat we hebben gezien, is... je kunt niet zonder periodieke herbeoordeling.

[2:10:31] En dat weten we al decennia.

[2:10:34] De risico's zijn vooraf simpelweg niet te voorspellen.

[2:10:38] Denk aan DDT, denk aan de PFAS-middelen van vandaag de dag.

[2:10:42] En denk ook aan nieuwe, complexe stoffen die weer op de markt komen, zoals de nanopesticiden.

[2:10:47] En dat zal ook weer heel lastig zijn om van tevoren dat in te schatten, dus dat zal vast weer tegenvallen.

[2:10:53] Sinds 2011 zijn 162 stoffen verboden in de herbeoordeling.

[2:11:00] En dat zijn er veel en dat is eigenlijk precies waarom dat veiligheidsnet van die periodieke herbeoordeling nodig is.

[2:11:08] Ik denk dat vertrouwen dat het commissievoorstel minder regeldruk op zal leveren en versnelling oplevert met behoud van bescherming naïef is, want we hebben helemaal geen waarborging.

[2:11:23] Die risicogestuurde herbeoordeling steunt op een heel vaag programma waarin politieke keuzes belangrijk zijn

[2:11:30] En er is onduidelijkheid over het mandaat van de lidstaten, wie er herbeoordeling mag aanvragen.

[2:11:37] En dat vergroot bovendien de bureaucratie op deze manier.

[2:11:41] Het CTGB en LVVN zijn hier ook heel kritisch over.

[2:11:45] Ondertussen zijn die criteria voor de onbeperkte toelating onduidelijk.

[2:11:49] Glyfosaat lijkt hiervoor in aanmerking te komen, als we het goed begrijpen.

[2:11:53] Terwijl, daar weet Bas alles van, er een nieuwe methode wordt ontwikkeld op dit moment om te kijken of het wel goed is beoordeeld op de effecten op de hersenen.

[2:12:04] Een langere spijtperiode van bewezen schadelijke middelen die verboden moeten worden van drie jaar, dat is heel erg lang.

[2:12:13] En dan kun je natuurlijk nog zo lang praten met iedereen in het veld, maar als jij denkt dat daar misschien wel verboden middelen worden gebruikt en je krijgt er geen helderheid over, dan is dat heel bedreigend.

[2:12:23] Ik denk ook dat dat dus slecht is voor de mensen die daar met z'n allen moeten wonen op het platteland.

[2:12:31] Of willen wonen, dat is natuurlijk heel leuk.

[2:12:33] Sorry.

[2:12:36] Ja, ik denk dat dit de belangrijke dingen zijn die ik wou zeggen.

[2:12:41] Komt u tot een afronding?

[2:12:42] Ja, want ik wou nog ook aangeven wat er wel kan.

[2:12:46] Ik denk dat een hele goede green lane voor biologische middelen en stoffen met meer kennis, deskundigheid en capaciteit bij de EFSA en in alle lidstaten, dat dat kan helpen voor die biologische middelen, want dat moet wel gezamenlijk.

[2:13:02] En ik denk ook dat de vertraging van de herbeoordeling oplosbaar is.

[2:13:07] De industrie is nu verplicht om meteen complete dossiers aan te leveren.

[2:13:11] Dat gaat een slok op een borrel schelen.

[2:13:13] EFSA geeft zelf aan dat met 15 miljoen extra per jaar en 50 experts dat ze ook heel veel achterstand weg kunnen werken.

[2:13:23] En bovendien, laatste zin, hoorde ik vanochtend ook van de EFSA zelf.

[2:13:27] Ze moeten nog heel veel doen in digitalisering en stroomlijnen van de data.

[2:13:33] Dus daar gaat ook nog heel veel opgelost kunnen worden.

[2:13:36] Ik denk dat daar ook een deel van de oplossing zit.

[2:13:39] Dank u wel.

[2:13:41] Ik ga naar de heer Bloem.

[2:13:42] Welkom.

[2:13:43] Dank u wel.

[2:13:44] Dank voor de uitnodiging om te mogen spreken.

[2:13:46] Ik wil graag ook iets zeggen over het voorgenomen besluit vanuit de Europese Commissie om de toelating van bestrijdingsmiddelen te versoepelen.

[2:13:54] Toen ik hoorde dat er een aanpassing in aantocht was, dacht ik, goh, eindelijk is dit de verscherping waar we al jaren over pleiten en tot mijn verbazing bleken te gaan om een versoepeling.

[2:14:03] Het huidige toelatingsbeleid klopt niet, geeft geen goed inzicht in het risico op hersenziekten zoals Parkinson.

[2:14:09] Dat is niet de privé-mening van mijzelf.

[2:14:12] Dat wordt gedeeld door het RIVM, door het CTGB, door de Europese Voedsel- en Warenautoriteit, door wetenschappers internationaal.

[2:14:18] En tot mijn verbazing wordt juist het toelatingsbeleid versoepeld.

[2:14:21] En dat wordt gedaan vanwege deregulering.

[2:14:24] Daar kan niemand op tegen zijn.

[2:14:26] Ik denk, minder regels is altijd goed.

[2:14:28] Deregulering moet niet leiden tot een verzwakking van de eisen en tot gevaren voor de volksgezondheid.

[2:14:33] Concreet is mijn zorg dat voortschrijdend inzicht vanuit de wetenschap niet op Europees niveau wordt meegenomen in de toetsing van de risico's van bestrijdingsmiddelen.

[2:14:42] We weten van geneesmiddelen dat geneesmiddelen die adequaat zijn getoetst in trials later in de dagelijkse praktijk toch wel degelijk giftig kunnen zijn als het toegepast wordt bij grote populaties in interactie met andere stoffen in een echte omgeving.

[2:14:57] En als wij het normaal vinden dat we geneesmiddelen continu blijven toetsen in de dagelijkse praktijk, waarom doen we dat dan niet voor stoffen die bedoeld zijn om bijvoorbeeld onkruid, gist of schimmels te doden?

[2:15:07] Dat vind ik heel gek.

[2:15:08] Vioxx is een voorbeeld van een geneesmiddel wat veilig leek en wat in de dagelijkse praktijk giftig was en wat weer is teruggetrokken.

[2:15:15] Het eerder genoemde voorbeeld dat aangetoond giftige middelen

[2:15:18] In plaats van 18 maanden nu 36 maanden gebruikt mogen worden, vind ik onmogelijk om uit te leggen vanuit het belang van de volksgezondheid.

[2:15:27] Als ik op een landweggetje 200 kilometer per uur rijd en wordt aangehouden door een politieagent, zegt die ook niet tegen mij, rijd u nog maar eens rustig een paar kilometer door en gaat u dan afremmen.

[2:15:37] Dan moet je meteen lik op stuk afremmen en schuld bekennen.

[2:15:43] Ja, deregulering is welkom als het gaat om het faciliteren van het toelaten van bijvoorbeeld niet-chemische alternatieven, zodat boeren en tuinders kunnen gaan werken met producten die aangetoond veilig zijn.

[2:15:53] Dat gun ik boeren en tuinders oprecht, dat ze op een veilige manier kunnen werken.

[2:15:57] Maar ik denk dat de voorgestelde maatregelen niet uit te leggen zijn veruit het belang van de volksgezondheid.

[2:16:05] Veel dank voor uw inbreng.

[2:16:07] Ik ga naar de leden van de commissie en ik start bij mevrouw Pot van D66.

[2:16:14] Ja, Intsad, ik begin even bij de heer Bloem, het laatste stukje.

[2:16:19] En dat komt eigenlijk ook een beetje omdat hij het had over het voortschrijdend inzicht wordt niet meer meegenomen.

[2:16:26] Nou was u net nog niet toen het CTGB hier zat en die gaven dat eigenlijk ook natuurlijk aan dat je dat... En zij zeiden eigenlijk dat, en dan hoop ik dat ik het goed quote, maar dat kun je eigenlijk niet echt voorkomen.

[2:16:38] Nou hoor ik u zeggen, ja, maar bij geneesmiddelen

[2:16:42] hebben we eigenlijk een soort continue loop.

[2:16:46] Dus hoe moet ik dat nou duiden met dit voorbeeld?

[2:16:50] Nou, heel concreet.

[2:16:51] Als een bepaald middel getoetst wordt, dan mag je aanverwachten dat dat adequaat gebeurt en dat gebeurt nu niet.

[2:16:56] Maar stel nou dat dat adequaat is getoetst.

[2:16:59] De realiteit is dat Nederlandse burgers, boerentuinders, hun buren, maar bij allemaal, worden blootgesteld aan tientallen, honderden chemicaliën.

[2:17:05] En het blijkt dat in een echte omgeving die combinatie van chemicaliën vele malen giftiger is, ook als een losmiddel op zichzelf als veilig is bevonden.

[2:17:15] En dat betekent dat continue toetsing in de dagelijkse praktijk, met alle uitdagingen van dien, heel relevant blijft om met voortschijnend inzicht een middel alsnog terug te trekken.

[2:17:25] Chlorpirifos is een voorbeeld van een bestrijdingsmiddel.

[2:17:28] wat eerst aanvankelijk als veilig werd beoordeeld en wat uiteindelijk op basis van risico's op hersenschade alsnog is teruggetrokken, omdat het in de praktijk toxisch bleek te zijn.

[2:17:38] Epidemiologisch is dat best een uitdaging, want er worden aan heel veel stoffen blootgesteld.

[2:17:43] Er zijn beschermende stoffen, genetische risicofactoren.

[2:17:46] Dus het is methodologisch uitdagend, maar toch denk ik dat inzichten uit de dagelijkse praktijk, waarin die chemicaliën, die cocktails worden meegenomen,

[2:17:56] absoluut moeten worden meegenomen op periodiek niveau, op Europees niveau.

[2:18:00] Klopt dat lidstaten dat ook kunnen doen, maar dan krijg je eigenlijk iets raars dat er debatten komen tussen lidstaten en dat moet je helemaal niet willen.

[2:18:07] Je moet dat centraal op Europees niveau regelen om die debatten voor te zijn en de volksgezondheid voorop te stellen.

[2:18:14] Dank u wel, mevrouw Den Hollander.

[2:18:17] Ik begin ook met een vraag aan de heer Bloem.

[2:18:20] U trekt een parallel tussen medicijnen en medicijnen zijn eigenlijk uiteindelijk ook allemaal giftig, want die doden ook schimmels, bacteriën, gisten, verzint allemaal maar.

[2:18:31] Waarom, wat ik oprecht niet begrijp, is bij een periodieke herbeoordeling eens in de vijftien jaar, blijft het middel vijftien jaar op de markt, dan gaan we daarna nog eens kijken of het nog steeds veilig is.

[2:18:40] Het risico gestuurd herbeoordelen geeft toch ook juist kansen om veel eerder op het moment dat er signalen zijn dat iets niet zou kunnen in te grijpen.

[2:18:48] Wat is dan het verschil tussen die medicijnen die ook in de praktijk blijken andere effecten te hebben?

[2:18:54] Zoals het nu voorligt worden bepaalde middelen

[2:18:57] periodiek getoetst en andere middelen worden daarvan vrijgesteld.

[2:19:00] Een voorbeeld zou kunnen zijn glyfosaat.

[2:19:02] Of glyfosaat een oorzaak is van Parkinson, dat weet ik helemaal niet.

[2:19:05] Ik denk wel dat het een middel is waarvan het belangrijk is dat het in combinatie met blootstelling aan andere stoffen periodiek getoetst zou moeten worden.

[2:19:12] En daarbij moet je de stand van de wetenschap continu meenemen.

[2:19:15] En ik ben volstrekt met u eens dat een periodieke toetsing om de 10 of 15 jaar is mij niet frequent genoeg.

[2:19:21] Als een jaar na de toelating van een bepaald middel er een wetenschappelijke publicatie in een gezaggevend tijdschrift uitkomt dat zorgen opweekt, dan moet dat meteen leiden tot het heroverwegen van een bepaald middel.

[2:19:33] En dat moet dus op continue dynamische basis plaatsvinden, maar niet afhankelijk zijn van lidstaten.

[2:19:38] Dat moet op centraal Europees niveau gebeuren.

[2:19:44] Maar dan biedt die Food and Feed omnibus toch ook juist een kans, omdat het wordt ingevoerd als manier... Die risicogestuurde herbeoordeling biedt toch juist een kans om het te verbeteren?

[2:19:53] Het gebeurt niet meer op centraal niveau, het gebeurt op lidstaatniveau.

[2:19:56] En bepaalde middelen worden daarna drukkelijk van vrijgepleit.

[2:19:58] Het gaat alleen om middelen die op voorhand worden getoetst als risicovol.

[2:20:02] En het vervelend is dat je van tevoren niet kunt zeggen wanneer een bepaald middel risicovol is of niet.

[2:20:07] Ik vind dat ieder middel door die hoepel gehaald moet worden.

[2:20:14] Dank.

[2:20:15] De heer Jansen.

[2:20:16] Dank u wel.

[2:20:17] Mijn vraag is voor mevrouw Peltjes van de Drentse Lely.

[2:20:21] Op grond van de ervaringen die u de afgelopen jaren hebt opgedaan in Drenthe met uw mensen, kunt u zeggen wat we nou per se wel of pers niet zouden moeten doen om niet een fout te maken die in het verleden misschien wel is opgedroken, naar aanleiding van de ervaringen in Drenthe?

[2:20:39] Heeft u een momentje?

[2:20:43] Er zijn een aantal dingen, we hebben een aantal sporen gehad in duurzaam en volatiel Drenthe, waaronder één zeg maar kennisontwikkeling en kennisverspreiding.

[2:20:51] in de sector zelf om te komen tot verduurzaming.

[2:20:55] Het tweede spoor was communicatie met de omgeving en zorgen dat er een dialoog ontstaat.

[2:21:05] En het derde spoor was het versnelt toelaten van middelen die al toegelaten zijn in de voedingssector, die een lage milieubelasting kennen en die in de

[2:21:17] bloembollensector, met name lelies, toegelaten zouden kunnen worden.

[2:21:23] Dat laatste spoor is niet gelukt vanwege de regelgeving en toch de complexiteit blijkbaar op dat moment om zeg maar daar een soort van versoepeling in te krijgen, terwijl natuurlijk onbestaanbaar is dat middelen die in een voedingstilt toegelaten zijn, waarom zou dat niet in een bloembollenteelt kunnen?

[2:21:44] Als we kijken naar de spoor 2, de communicatie met de dialoog met de omgeving, hebben wij gemerkt dat er ontzettend veel behoefte is vanuit de omgeving om in gesprek te gaan met telers, met de praktijk zoals dat toegepast wordt.

[2:22:06] Want er bestaat toch een soort van beeld dat alles wat in een spuit zit,

[2:22:12] dat het giftig is.

[2:22:13] En dat, zeg maar, chemische stoffen, chemische gewas, synthetische chemische gewasbescherming, gif is.

[2:22:20] Terwijl, ja, eigenlijk is alles chemie.

[2:22:23] Dat weten we allemaal.

[2:22:24] En het is pas giftig op het moment dat het toxisch is.

[2:22:28] En dat heeft te maken met de dosering.

[2:22:30] En zeg maar, het uitleggen aan

[2:22:35] omgeving van wat speelt er nu echt en wat gebeurt er nu echt dat geeft heel veel helderheid en tuurlijk is het dan niet zo dat zorgen volledig verdwijnen er zijn nog altijd mensen zeg maar die zorgen hebben maar dan zijn ze wel zeg maar

[2:22:55] gealloceerd en dan heb je het erover met elkaar en dat dat schept op zich al vertrouwen en ik hoorde net André Hogedijk ook aangeven het zou goed zijn als de sector zelf ook transparanter wordt daar ben ik namelijk ook groot voorstander van want ik denk alleen maar door samen te werken en het feit dat we hier ook met elkaar zitten

[2:23:14] ...is denk ik veel belangrijker dan elkaar tegenwerken in allerlei juridische procedures.

[2:23:20] En dat hebben we dus wel gemerkt, dat naarmate de juridische procedures toenemen... ...neemt het vertrouwen weer af, zeg maar, aan de ene kant.

[2:23:29] En speelt echt dat ook, terwijl de veiligheid aan de omgevingskant niet toeneemt.

[2:23:38] En in dat dilemma, en dat zou ik wel willen hier adresseren, denk ik dat het ontzettend moeilijk is om tot een soort gemeene, algemeen strategie te kunnen komen.

[2:23:54] Dank u wel.

[2:23:55] Ik sla de heer Korevaar even over.

[2:23:57] Zijn vraag gaat naar de heer Lohman, dus ik kijk naar het lid Kostic.

[2:24:04] Natuur en Milieu zegt dat het werkprogramma voor risicogestuurde herbeoordeling eigenlijk vaag is.

[2:24:14] Kunt u dat wat meer toelichten en ook meer toelichten wat nou precies het probleem is met de herbeoordeling zoals de Europese Commissie dat nu in het omnibus wil neerleggen?

[2:24:26] Wilt u dat even hier in het microfoon?

[2:24:29] Er zijn geen criteria voor welke stof herbeoordeeld zou moeten worden en waarom.

[2:24:37] Het is niet duidelijk wie het nou precies kan doen.

[2:24:40] Het is niet duidelijk welke rol de wetenschappelijke kennis heeft om te bepalen of een stof in het herbeoordelingsprogramma moet komen.

[2:24:50] Dus ja, het is niet duidelijk.

[2:24:53] Het worden politieke keuzes, dus het is niet meer dat alle stoffen herbeoordeeld moeten worden, maar het is een politieke keuze en dan heb je natuurlijk ook heel veel lobby van alle kanten.

[2:25:02] Dus ja, in die zin denk ik dat die hoepel waar Bas het over had, dat dat heel belangrijk is en ook heel belangrijk is gebleken de afgelopen vijftien jaar.

[2:25:11] en al veel langer overigens, maar dat waren die 162.

[2:25:15] Dus die hoepel, die wordt gebroken, zeg maar, en daardoor is het, ja, denk ik dat je met die risico-gestuurde aanpak heel veel stoffen kunt gaan missen die wel gevaarlijk zijn.

[2:25:27] En ja, dat is dus daarom een vaag programma, niet geborgd dat de veiligheid voor mens en milieu op orde blijft.

[2:25:36] Dat is gewoon niet geborgd.

[2:25:39] Dank u wel.

[2:25:39] Ik kijk naar mevrouw Van der Plas.

[2:25:45] Ja.

[2:25:45] Zou u even uw microfoon willen uitdoen?

[2:25:46] Pardon?

[2:25:47] Ja, nee, geen punt.

[2:25:50] Ja, voorzitter.

[2:25:50] Er wordt heel veel, ook angstporno noem ik het maar eventjes, verspreid.

[2:25:58] Het is een groot Nederlands woord hoor, porno.

[2:26:00] verspreid over de relatie van bestrijdingsmiddelen met boeren.

[2:26:09] Nu zien we in het position paper van de Drentse Lely, zien we eigenlijk bijvoorbeeld cijfers over de kilogram werkzaamheidsstof per hectare.

[2:26:21] wat op ongeveer 18 kilo ligt, dat is echt heel laag.

[2:26:25] Meer goede innovaties, waar ze allemaal mee bezig zijn.

[2:26:30] En ik zou graag een reflectie willen hebben van de andere drie sprekers, behalve mevrouw Peltjes, want die heeft een

[2:26:36] goed position paper al geschreven en dat kan iedereen lezen, is gewoon openbaar.

[2:26:40] Maar ik zou eigenlijk een reflectie willen hebben, van de andere drie sprekers kort, op alles wat de Drentse lelie doet en wat daarin genoemd wordt en of we dat ook niet breder moeten verspreiden met z'n allen, want anders

[2:26:54] Blijft het een soort van, ja, dat is wij van wc-eente Drenthe-Lely, maar het zou juist in de ontwikkeling van duurzame teelten goed zijn als iedereen daar ook gewoon goed naar kijkt en daarin samen kan optrekken, eventueel.

[2:27:09] Ja, en dan kijk ik ook even naar onze gasten in hoeverre zij daar nu op dit moment ook op kunnen reflecteren.

[2:27:15] Dus dan kijk ik even naar de heer Royers.

[2:27:18] Ja, dank u wel voor de vraag.

[2:27:20] Wij beleven de Drentse Lely en het voorlopende programma toch iets anders.

[2:27:26] Ik kom zelf ook uit Drenthe, gebied waar heel veel Lely's worden geteeld.

[2:27:31] Het gaat niet om een angstporno, laat het even duidelijk zijn.

[2:27:34] Het gaat om echte zorgen van een heel boel mensen.

[2:27:38] En het gaat ook aan de andere kant om aantasting van de natuur en Natura 2000, waar ook wettelijke uitspraken zijn waar

[2:27:48] de Drentse lelie zich ook aan moet gaan houden.

[2:27:52] Daar hebben wij nog geen antwoord op gehad hoe de Drentse lelie aan die eisen gaat voldoen.

[2:27:57] Dat de Drentse lelietelers proberen om minder bestrijdingsmiddelen te gaan gebruiken, dat

[2:28:04] waarderen we en daar hebben we een jaar lang voor gepleit.

[2:28:08] De transparantie echter die ontbreekt volledig.

[2:28:11] Het rapport wat gemaakt is over de vorige project is onvoldoende transparant van wat precies de effecten zijn en ook de spuitgegevens voor het komende project en van het afgelopen jaar die zijn niet beschikbaar voor de bewoners van de provincie Drenthe die ook meebetalen aan dat project.

[2:28:34] Dus het verhaal van mevrouw Peltjens kan ik niet helemaal plaatsen met de praktijk.

[2:28:41] We vinden het goed dat de telers hier aan werken en dat geldt ook voor het vorige blok.

[2:28:49] ook buiten de leliteelt gewerkt wordt aan minder gebruik van pesticiden, van chemische bestrijdingsmiddelen, maar de transparantie die is echt nog ver te zoeken en wij hebben ook juridische procedures gestart en de minister van LVVN die heeft gewoon gezegd ik ga die gegevens helemaal niet geven.

[2:29:08] Dus

[2:29:08] Op die manier krijgen we geen openheid en wij zijn vrij transparant.

[2:29:13] Wij willen helemaal geen juridische procedures voeren.

[2:29:16] Wij willen gezamenlijk praten over hoe gaan we nou werkelijk de gewasbeschermingsmiddelen realiseren.

[2:29:22] En dat is heel moeilijk om dat in de praktijk te doen.

[2:29:25] Voorzitter, ik wil even een punt van orde maken.

[2:29:29] Want dit was niet mijn bedoeling.

[2:29:30] Want wat je nu krijgt is...

[2:29:32] Dat is niet de bedoeling van mijn vraag namelijk.

[2:29:35] Want dan krijgt...

[2:29:36] Nee, ik vind het wel een belangrijk punt van orde.

[2:29:39] Omdat mevrouw...

[2:29:40] Ik vroeg een reflectie op de position paper.

[2:29:44] Wat er nu ontstaat, en daar ben ik mee de debat aan, is dat mensen dingen over mevrouw Peltje een transparantie gaan zeggen.

[2:29:52] Nee, maar ik vind het wel belangrijk voor mevrouw Peltjes, dus ik wil mijn vraag eigenlijk gewoon even anders stellen.

[2:29:57] Want ik wil mevrouw Peltjes niet in die positie...

[2:29:58] Nee, dat gaan we niet doen.

[2:29:59] Mevrouw Van der Plas, u heeft uw vraag gesteld.

[2:30:00] U weet ook welke vraag u stelt.

[2:30:03] Dit is heel raar.

[2:30:04] Sorry.

[2:30:05] Ja, sorry.

[2:30:06] Ik ben even aan het woord.

[2:30:07] Nee, u bent niet aan het woord, mevrouw Van der Plas.

[2:30:09] U heeft een vraag gesteld en de heer Rooyers die geeft antwoord op de vraag om te reflecteren op een position paper.

[2:30:15] Dus ja, dan stellen we die vraag en dat heeft de heer Rooijs volgens mij ook op uw vraag gedaan.

[2:30:24] Nee, maar u begrijpt mij niet, voorzitter.

[2:30:26] Nee, maar u begrijpt mij niet, want het gaat mij niet om dat ik het niet wil dat de heer Rooijs dit zegt.

[2:30:33] Ik zeg, door mijn vraag eigenlijk ontstaat er dan een situatie dat iedereen iets over mevrouw Peltjes gaat zeggen.

[2:30:38] terwijl mevrouw Peiltjes dan niet de gelegenheid heeft om te antwoorden.

[2:30:42] En dan komen we in een soort debat terecht en dat is niet de bedoeling van een ronde tafelgesprek.

[2:30:47] Dus dan trek ik mijn vraag gewoon terug, want ik wil mevrouw Peiltjes niet in die positie brengen.

[2:30:53] Dat is mijn punt.

[2:30:54] Dan gaan we dat, dan zullen we dat doen te zijn, maar ik ga wel even aan de rechterkant even kijken of er behoefte is om te reageren.

[2:31:00] Laat ik proberen een constructieve bijdrage te geven.

[2:31:05] Meneer Bloem, ik wil heel even bij u checken en ook even bij uw buurvrouw even checken of het goed is om even te...

[2:31:11] Kortom, reef ik het goed om daar even kort een antwoord op te geven.

[2:31:16] Niet om in een debat te...

[2:31:18] Alleen als u zich daar comfortabel bij voelt.

[2:31:20] Want u gaat uiteindelijk over het antwoord.

[2:31:23] Mevrouw Van der Plas gaat over het vraag en u gaat over uw eigen antwoord.

[2:31:28] Dus...

[2:31:31] Ik denk dat...

[2:31:31] De vraag is gesteld.

[2:31:34] Ik denk dat verduurzaming heel goed is en het is goed dat ze daaraan werken, maar ik heb niet heel veel toe te voegen op wat Frans heeft aangegeven.

[2:31:41] Dus ja.

[2:31:42] Veel dank.

[2:31:43] Ja, dezelfde vraag.

[2:31:47] samenwerking en een constructieve dialoog.

[2:31:50] Ik heb heel veel waardering en respect voor wat de sector zelf doet om het gebruik terug te dringen.

[2:31:54] Ik zeg heel vaak ik ben een neuroloog en ik heb verstand van hersenziekte.

[2:31:57] Ik heb helemaal geen verstand van land en tuinbouw.

[2:32:00] Ik heb een af een overleg met de sector nu afgesproken dat ik op bezoek ga bij tuiners om beter te begrijpen wat hun bezighoudt en wat ze allemaal mooie dingen doen om het gebruik terug te dringen.

[2:32:10] Ik ben niet op een missie tegen land en tuinbouw.

[2:32:13] Ik ben op een missie tegen Parkinson.

[2:32:16] Dat wil ik echt heel graag hier ook zelf duidelijk gemaakt.

[2:32:18] Daarin wil ik graag samen met u, met de politiek en met de sector samenwerken, want we hebben één belang en dat is volksgezondheid en dat de mensen waar u voor staat, waar we allemaal, dat die veilig op een goede manier kunnen werken.

[2:32:30] En ik kan u hier zeggen dat ik die handschoen op wil pakken om de dialoog aan te gaan en beter te begrijpen wat mensen in de sector zelf bezighoudt en de stappen die ze zetten.

[2:32:39] Ik heb daar waardering voor.

[2:32:40] Ik probeer geen angst te zaaien.

[2:32:42] Ik leg wel mijn vinger op de zere plek als het gaat om onzekerheid.

[2:32:45] En die onzekerheid is uiteindelijk primair akelig voor de mensen waar u voor staat.

[2:32:49] Want die boer of die tuinder gaat op pad met een product waarvan je nu niet met droge ogen kunt zeggen dat het veilig is.

[2:32:55] En wat de Europese Commissie nu zegt is we gaan die onzekerheid groter maken.

[2:32:59] De common enemy is niet Bas Bloem die een vervelende boodschap verkondigt.

[2:33:03] Dat zijn die industriëlen.

[2:33:05] Daar moeten we samen wat aan doen.

[2:33:06] En dat zou ik graag samen met u willen doen.

[2:33:09] Fijn, dank u.

[2:33:11] Dank u wel.

[2:33:12] Ik kijk even naar de heer Lohman voor uw vraag, als u die heeft.

[2:33:20] Ik wilde eigenlijk ook aan alle spijkers toch een vraag stellen.

[2:33:27] Ik vind het dossier gewasbescherming en volkszondheid een heel groot dilemma.

[2:33:32] Sinds ik

[2:33:34] vier weken geleden namens het CDA notabene gewasbescherming ben gaan doen, krijg ik van allerlei mensen allerlei filmpjes toegestuurd over op kinderfruit zit het, op aardbeien zijn residuen, dus er is vind ik wel terecht een bepaalde

[2:33:51] angst onder mensen die heel graag willen weten waar ben ik nou aan toe als het gaat over mijn eigen gezondheid.

[2:33:57] En een narratief wat je heel vaak hoort is ja we willen toch gewoon geen gif op ons eten.

[2:34:02] Dat is het narratief wat ook via media natuurlijk het makkelijkst pakt.

[2:34:06] En dat klinkt ook heel logisch.

[2:34:08] Aan de andere kant hebben we gezien dat om de teelt in de benen te houden, dat middelen chemisch en biologisch nodig zijn.

[2:34:16] En in het voorgaande gesprek hoorden we ook dat de andere kant van dat narratief, als de ene kant is we willen gewoon geen gif, de andere kant is ja we moeten naar integrated

[2:34:26] Crop management, nou ja, daar ben ik mijn vrienden al kwijt.

[2:34:31] Dus ik wilde eigenlijk kort, voorzitter, even op zoek naar wat is dan het narratief als het gaat over veiligheid.

[2:34:40] Wat moet een gewone consument nou vinden van de staat van er zit gif op mijn eten, help, wat moet ik daarmee?

[2:34:48] Dan ga ik het rijtje af en dan begin ik maar even bij de heer Bloem.

[2:34:52] Ik heb meerdere keren in de media, en ik wil dat gezegd en dat wil ik graag ook hier herhalen, dat de voordelen van groente en fruit ruimschoots opwegen tegen theoretische zorgen over residuen die daarop zitten.

[2:35:04] Nederlanders moeten vooral groente en fruit blijven eten.

[2:35:07] Volgende week kom ik met een nieuw bericht uit dat groente en fruit beschermt tegen het krijgen van het risico op Parkinson.

[2:35:14] Dus theoretische risico's, die zijn er.

[2:35:16] Maar het voordeel weegt ruim schoots op.

[2:35:19] Dat heb ik op de tv gezegd, op de radio gezegd, zeg ik hier opnieuw.

[2:35:23] Geen angst.

[2:35:24] Wel zeggen er is onzekerheid en ik denk dat Nederland een beter land wordt als we uiteindelijk die chemicaliën kunnen terugdringen.

[2:35:31] Geldt niet alleen om Parkinson, geldt om kanker bij kinderen, geldt om heel veel andere gezondheidsrisico's.

[2:35:35] Geen angst, wel samenwerken om onzekerheid terug te dringen.

[2:35:39] Dat zou mijn boodschap zijn.

[2:35:40] En tot die tijd vooral groenten en fruit eten.

[2:35:43] En als ik erbij mag zeggen van Nederlandse bodem, want ik vind het een gospe dat het uit het buitenland wordt ingevlogen.

[2:35:49] Mevrouw Brouwer.

[2:35:54] Nou ja, volgens mij, ik ben het eens met Bas Bloem.

[2:35:58] Tegelijkertijd, de onzekerheid die is er.

[2:36:01] En het is soms wel eens veel meer dan dat je had gedacht dat erop zou zitten.

[2:36:05] En dat vind ik toch ook wel verontrustend.

[2:36:09] En het zijn stoffen die dan op een gegeven moment weer verboden worden.

[2:36:14] En ik geloof er niet in, maar ja, het is...

[2:36:18] lastig om aan te tonen.

[2:36:21] Het zal niet meteen effecten hebben, maar het feit dat het erop zit, is toch niet prettig.

[2:36:26] En ik denk dat het daarom, en vooral omdat het allemaal doet in de omgeving, dat het toch het beste is om naar verduurzaming van de akker en tuinbouw toe te gaan.

[2:36:37] En daar wordt ook hard aan gewerkt en daar dragen wij ook graag aan bij.

[2:36:41] Dus voor gezondheid van de consument, die het ook op allerlei andere manieren nog binnenkrijgt en via de huid en kinderen.

[2:36:50] Er zijn allerlei zaken.

[2:36:52] Uiteindelijk is het beter als het veel minder wordt, zo weinig mogelijk.

[2:36:55] Ik denk dat dat mijn antwoord is.

[2:37:00] Mevrouw Peltjes.

[2:37:05] Vroeger op school heb ik het exacte vakkenpakket gehaald.

[2:37:09] Natuurkunde, scheikunde, biologie.

[2:37:14] En dan leer je dat alles in de natuur chemie is.

[2:37:18] En dat alle stoffen, we worden hier ook omringd door allerlei stoffen.

[2:37:22] Dus waar ik persoonlijk wat moeite mee heb, is het woord gif.

[2:37:28] Ik heb een poosje geleden ook voor provincie Drenthe gesproken en daar heb ik het ook even uitgelegd.

[2:37:34] Gif geeft een emotionele lading aan iets

[2:37:38] waarmee je mensen ook belastigt.

[2:37:44] Dat betekent dat je anders moet omgaan met je woordkeus.

[2:37:50] We worden omringd door chemische stoffen.

[2:38:02] Nou, dan wou ik nog een punt maken, maar dan ben ik hem helemaal kwijt.

[2:38:10] Ik ben mensen tegengekomen in de afgelopen zes jaar, die huilend tegenover me zaten.

[2:38:16] Of stonden.

[2:38:17] En die zeiden van, ik durf mijn huis bijna niet uit.

[2:38:19] Zodra ik een spuit zie rijden, dan word ik al compleet angstig.

[2:38:23] Want ik weet niet wat erin zit.

[2:38:25] Ik durf niks meer en ik denk zelf dat we daarmee persoonlijk over een grens gaan qua communicatie.

[2:38:34] Het feit dat dit soort mensen met zoveel angstgevoelens thuis zitten, niet meer in huis thuis durven gaan, heeft ook te maken met gezondheidsaspecten, heeft te maken met de hele plattelandscultuur, heeft te maken met de hele sociale plattelands...

[2:38:47] structuur waar landbouw zeg maar onderdeel van is, waarmee samenleven ook ontwricht worden, gewoon dorpsgemeenschappen die gewoon uit elkaar gerukt worden.

[2:38:57] En daar vind ik persoonlijk als plattelandsbewoner ook iets van.

[2:39:00] En dat heeft ook te maken met gezondheid.

[2:39:02] Dus ik vind dat we hier qua communicatie en qua duurzaamheidsstaal echt iets te leren hebben met elkaar.

[2:39:09] En dat helpt niet als het zeg maar ergens gevoed wordt door emotionele uitladingen zoals schif.

[2:39:15] En dat wil ik erover kwijt.

[2:39:16] Dat is mijn persoonlijke mening.

[2:39:19] Dank u wel.

[2:39:19] Dat is fijn en daarom zit u hier.

[2:39:21] Ja, sorry.

[2:39:21] Nee, dat is helemaal goed.

[2:39:25] Dank u wel.

[2:39:27] Ik ben het in grote lijnen met mevrouw Peltjes eens.

[2:39:31] Ik ben ook bewoner van het platteland en het is echter alleen niet zo dat het gaat om de residuur die op de grond en fruit zit.

[2:39:43] Er zijn natuurlijk verschillende aspecten van de spuiten van de middelen waar je als plattelandsbewoner en wij allemaal, dat hebben we onderzocht, mee te maken hebben.

[2:39:54] De residu is één punt en daar wordt vrij goed op gecontroleerd.

[2:39:59] Dus ik denk eigenlijk dat dat het minste probleem is.

[2:40:02] Een ander punt is dat in de toetsing onvoldoende rekening wordt gehouden met de verspreiding van de middelen nadat die gespoten zijn.

[2:40:11] Er is heel veel aandacht voor drift, dat het gewoon beperkt wordt op het moment van spuiten.

[2:40:16] En er wordt vooral gekeken door het CTGB

[2:40:19] wat het effect is op het land en op de gezondheid van degene die het aanbrengt en dergelijke.

[2:40:26] En dat is heel belangrijk, maar daarmee missen we wel een aantal aspecten, met name de verwaaiing, de verdamping en de uitspoeling van de middelen, die

[2:40:37] in de omgeving terechtkomen, zowel schadelijk of mogelijk schadelijk, laat ik het goed zeggen, voor de omwonenden, maar ook voor de natuur.

[2:40:46] Er is inmiddels uitgebreid onderzoek van de Universiteit van Leiden naar effecten op ecosystemen.

[2:40:53] En dat is meer dan het effect van een bepaald gewasbeschermingsmiddel op één plantje of één diertje.

[2:41:00] En in die zin bedoelde ik net te zeggen van er wordt onvoldoende rekening gehouden met de wetenschappelijke kennis in de toelatingsbeleid.

[2:41:09] Dat is ook waarom ik zei van het voorstel van de commissie is erg optimistisch dat er met al die kennis die ontwikkeld wordt, dat die uiteindelijk in de toelating en welke middelen gebruikt mogen gaan worden, zijn beslag gaat krijgen.

[2:41:22] Ik ben daar niet optimistisch over.

[2:41:24] Als je gewoon kijkt, ook de hele discussie over grifosaat en hoe moeilijk het is om voor elkaar te krijgen.

[2:41:32] een middel waar heel veel twijfel over is dat dat verboden gaat worden of dat een beter onderzoek gaat gebeuren.

[2:41:39] Dus wij, onze vereniging Medische Weten bestaat uit heel veel leden, 2200 leden, een groot deel uit Drenthe.

[2:41:49] Wij zoeken ook de communicatie met de telers op, communicatie, contact met de proficiale overheid.

[2:41:58] Wij hebben ook vorig jaar een bijeenkomst over parkingscholen georganiseerd, waar ook heel veel telers waren bij aanwezig.

[2:42:08] Dus wij proberen juist die angstcultuur te voorkomen, want wij worden wel benaderd door een heleboel leden die zich ernstig zorg maken.

[2:42:18] Dank u wel, dank u wel.

[2:42:21] We hebben nog tien minuten en we hebben net in de eerste ronde eigenlijk al een aantal vragen gehad waarbij alle vier of een groot deel van de sprekers gereflecteerd hebben.

[2:42:31] Ik wil graag inventariseren wie van u nog een vraag heeft.

[2:42:36] En dan echt de vraag die kort en bondig te doen en ook aan een van de sprekers te stellen en dan aan de sprekers te vragen om ook echt kort en bondig te antwoorden.

[2:42:47] Want dan kunnen we ook het meeste met elkaar afdekken.

[2:42:51] Mevrouw Pot.

[2:42:52] Ja en ik denk misschien ook als gratis tip, laten we het ook echt even focussen op de omnibus.

[2:42:57] Want het is inderdaad, wordt nu heel breed.

[2:42:59] En dat is op zich, dank voor al uw verhalen.

[2:43:02] Dit was geen disqualificatie van u, maar ik denk dat dat helpt.

[2:43:07] En dan zal ik zelf beginnen.

[2:43:09] Ik heb een vraag aan Natuur en Milieu.

[2:43:12] En mijn vraag gaat erover dat u heeft aangegeven, je kunt niet zonder periodieke herbeoordeling.

[2:43:20] Tegelijkertijd zien we dat bijvoorbeeld het CTGB pleit voor wel die periodieke herbeoordeling, maar dan met een programmatische aanpak die moet voorborgen dat nieuwe wetenschappelijke inzichten, richtlijnen en monitoringgegevens op een effectieve manier worden meegenomen.

[2:43:35] Als in een werkprogramma.

[2:43:37] En ik vroeg me af, wat doet zo'n werkprogramma niet en wat zou het wel kunnen doen als je het goed zou doen?

[2:43:45] Zeg ik dat duidelijk genoeg?

[2:43:50] Zou je even in de microfoon?

[2:43:52] Dank u wel.

[2:43:52] Mag ik nog een kopje koffie?

[2:43:57] Dat is misschien ongepast, sorry.

[2:44:00] Ja, wat zou zo'n werkprogramma... Kijk, hoe het nu is, is dat al die stoffen door de herbeoordeling gaan.

[2:44:07] En daarmee heb je dus altijd de kans om de nieuwe wetenschappelijke kennis toe te passen.

[2:44:12] Het toepassen van nieuwe wetenschappelijke kennis blijkt keer op keer lastig, omdat het niet voldoet aan de eisen die worden gesteld aan toelating en herbeoordeling aan de industrie.

[2:44:27] Dus als je al herbeoordeelt, dan kun je het er aan toevoegen en dan wordt dat wel of niet gedaan, vaak niet, of in beperkte mate wordt het meegenomen.

[2:44:36] Als je dat moet gaan doen om het te gaan bewijzen dat het nodig is om op dat programma te komen, dan is dat een hele kluis.

[2:44:48] Daar ben ik gewoon niet positief over dat dat makkelijk gaat gebeuren.

[2:44:51] Het zijn gewoon...

[2:44:52] De onafhankelijke wetenschap die dingen ontdekt, die doet dat niet met het doel om iets toe te laten.

[2:44:57] Dus het past niet in die weg.

[2:45:02] En het wordt dus ook niet makkelijk toegelaten.

[2:45:05] Dat is het probleem, denk ik.

[2:45:08] En daarom pleiten wij echt voor die periodieke herbeoordeling om die te behouden, want dan mis je niks.

[2:45:13] En keer op keer weten we van tevoren niet wat er gaat gebeuren en daarom maken we iedere keer opnieuw die fout.

[2:45:20] En dat is keer op keer zijn dat groepen die tien jaar worden gebruikt en dan is ondertussen gebleken vanuit allerlei hoeken dat er effecten zijn die niet waren voorzien en waarom het moet worden beoordeeld.

[2:45:34] herbeoordeeld en verboden wordt.

[2:45:38] Dank u wel.

[2:45:40] Mevrouw de Hollander.

[2:45:42] Ja, ik heb nog een vraag aan de heer Royers.

[2:45:45] U zegt, ik zoek heel erg die verbinding en ga ook heel graag het gesprek aan.

[2:45:47] Tegelijkertijd zie ik ook innieuw, kortom, redelijk onomwon dat u het een slecht voorstel vindt, onacceptabel, een tevreden reactie van het kabinet.

[2:46:00] Hoe zou het dan wel moeten?

[2:46:01] Want als we natuurlijk die hele food to feed van tafel gooien, wat u eigenlijk voorstelt, dat gaat ook niet helpen om die groene middelen sneller toe te laten.

[2:46:08] En hoe gaan we dan die tilt wel op orde houden?

[2:46:11] Meneer Royers.

[2:46:13] Ja, dank u wel voor deze vraag.

[2:46:14] Mijn reactie is met name op het tweede deel, met name de chemische bestrijdingsmiddelen.

[2:46:19] Dat had ik duidelijker kunnen zetten.

[2:46:22] Dat die biologische middelen worden gestimuleerd is heel belangrijk.

[2:46:30] Het voorstel, en dat heeft de natuur en milieu heel duidelijk gemaakt over het voorstel voor die beoordeling, daar zitten heel veel risico's aan vast.

[2:46:41] Het zijn goede bedoelingen en het geloof.

[2:46:45] Er is geen impact assessment gemaakt.

[2:46:48] De heer Berends gaf ook aan van ja, ik kan het niet bewijzen, we zullen wel zien hoe het gaat lopen.

[2:46:53] Nou, dat vind ik een slecht voorstel en daar ben ik on en mond in, ja.

[2:46:57] Hoe houdt u het zelf graag te zien?

[2:47:03] Ik wil graag zien dat in ieder geval die herbeoordeling zou blijven.

[2:47:10] En ik denk ook aan het voorstel wat de heer Bas Bloem noemt over de vergelijking met geneesmiddelen.

[2:47:16] Eigenlijk een constante monitoring van wat de effecten zijn van de gewasbeschermingsmiddelen.

[2:47:21] En een bredere toetsing dan alleen op het veld, het middel waar het voor bedoeld is.

[2:47:28] En dat er ook rekening wordt gehouden met de verspreiding van de middelen buiten het veld.

[2:47:33] Dank.

[2:47:35] Ik zag de heer Jansen niet.

[2:47:37] Dit kost iets.

[2:47:39] Ik had eigenlijk een andere vraag in mijn gedachte, maar ik dacht, ik geef nog mevrouw Brouwer de gelegenheid om eigenlijk het antwoord te geven op de vraag van mevrouw de Hollander.

[2:47:49] Want als de zorgen liggen bij sommige partijen, maar ook in de sector over die groene middelen, hoe zou je het anders kunnen doen dan via dit omnibusvoorstel dat volgens jullie ook echt een achteruitgang betekent op de bescherming van gezondheid en milieu?

[2:48:05] In de microfoon alsjeblieft.

[2:48:07] Dat zijn twee lijnen, denk ik.

[2:48:10] Ten eerste, er wordt wel gesproken over die versnelling van de groene middelen en extra capaciteit.

[2:48:17] Maar er is dus ook een hele wachtrij voor chemische middelen.

[2:48:20] Dus het kan goed zijn dat die capaciteit dan wordt verdeeld over alles.

[2:48:23] Dus volgens mij is het heel belangrijk om een green lane bij de EFSA te hebben.

[2:48:27] zodat die biologische middelen, dat daar de extra capaciteit aan wordt besteed.

[2:48:32] De EFSA is afhankelijk van de lidstaten, van de autoriteiten, dus daar... Nu heeft het CTGB een...

[2:48:39] Heet het ook Green Lane?

[2:48:41] Maar dat zouden dus ook al die andere lidstaten moeten hebben en daar is ook extra capaciteit en kennis nodig.

[2:48:47] En dat helpt, denk ik, voor die biologische middelen, dat het echt dedicated is.

[2:48:52] Daarnaast, ja, de huidige herbeoordelingen van de chemische middelen, die lopen vertraging op.

[2:48:58] En dat is door allerlei redenen.

[2:49:00] Maar ik denk dat als je chemische middelen op de markt brengt, en dat komt allemaal in ons milieu en kan effecten hebben op gezondheid en op natuur, dat je wel de verplichting hebt om dat goed te beoordelen.

[2:49:12] En dan, ja, minder capaciteit.

[2:49:14] Ik zou zeggen, maak het efficiënter en kijk welke capaciteit er extra nodig is.

[2:49:19] En efficiënter is één.

[2:49:21] dat de industrie vanaf nu direct complete dossiers aanlevert.

[2:49:25] Dat gaat echt heel veel helpen.

[2:49:29] En wat ik zei, het kan volgens mij ook nog veel slimmer.

[2:49:32] Ik schrok er een beetje van vanochtend dat er... Ja, er is gewoon tot aan een jaar of 10, 15 geleden is alles op papier gezet en zijn er niet goede databases gemaakt waar al die gegevens in staan.

[2:49:46] Dus het is gewoon heel veel werk om her te beoordelen.

[2:49:50] Ik heb samengewerkt met het CTGB over de MIG waar meneer Hoogendijk het over heeft.

[2:49:56] En dan moet je dus al die gegevens hebben van die beoordelingen om te kijken wat is de milieu-impact.

[2:50:03] En die moesten allemaal uit hardcopy-documenten worden ingetikt in een database.

[2:50:08] Dus het is allemaal heel veel werk.

[2:50:09] Dus daar zit echt een enorme slag volgens mij nog te maken.

[2:50:13] En dat beseft de EFSA zich ook, maar dat moet niet worden verwart

[2:50:17] met we moeten het hele systeem op de schop doen.

[2:50:23] Het moet gewoon sneller en efficiënter.

[2:50:24] En ik denk dat met AI en large language models dat er heel veel mogelijk is, wat ik hoor van wetenschappers, om het te versnellen.

[2:50:32] Dank u wel.

[2:50:33] Volgens mij zag ik ook een vinger bij mevrouw van der Plas.

[2:50:37] Voor de laatste vraag, denk ik, in deze ronde.

[2:50:39] Ja, dank u wel.

[2:50:41] Ik wil nog even toevoegen dat ik waardering heb voor de heer Bas Bloem.

[2:50:44] Wij hebben een tijd geleden uitgebreid met elkaar gesproken.

[2:50:48] We zijn ook op bezoek geweest bij de heer Bloem in Nijmegen.

[2:50:51] We hebben toen ook besproken van ook bij waar boeren zeg maar cursussen moeten gaan volgen over spuitlicens.

[2:50:57] Hebben wij ook voorgesteld aan de heer Bloem van goh, misschien is het

[2:51:01] Mooi om ook tijdens dat soort cursusavonden wat uit te leggen.

[2:51:04] Ik ben ook blij dat er gevolg aan gegeven is.

[2:51:06] Dus dat wilde ik nog even voor de record wel even melden.

[2:51:12] Om te voorkomen dat mensen denken dat ik niet naar een bepaalde boodschap wil luisteren.

[2:51:16] Ik sta juist voor open.

[2:51:17] Maar terug naar de omnibus, voorzitter.

[2:51:20] Heb ik toch nog een vraag aan mevrouw Peltjes.

[2:51:23] Want ik ben even benieuwd hoe mevrouw Peltjes daarnaar kijkt.

[2:51:29] Mevrouw Peiltjes.

[2:51:30] Ja, vanuit het Drentse Lelie omarmen het omnibusvoorbestel, zeker als het gaat om biocontrol in groene middelen.

[2:51:40] het voorstel, zeg maar, dat het geheel uit een impasse wordt gehaald.

[2:51:45] Want dat is er namelijk op dit moment aan de gang.

[2:51:47] En ik heb ook al aangegeven dat de resultaten in duurzaam en volatile Drenthe, die waren natuurlijk behoorlijk hoog, namelijk 87 procent milieuwinst.

[2:51:59] Dat had nog meer kunnen zijn als op dat moment al meer beschikbaar was.

[2:52:07] Dank u wel voor de laatste minuten.

[2:52:10] Wel of niet, meneer Lohmann?

[2:52:13] Misschien nog één hele korte vraag dan aan Natuur en Milieu.

[2:52:16] U heeft het denk ik al een aantal keer verteld, maar onder welke voorwaarden zou u het omnibuspakket wel steunen?

[2:52:22] Dus wat moet daar echt werkbaar in zijn?

[2:52:26] Mooie concrete vraag voor mevrouw Brouwer.

[2:52:30] Yes.

[2:52:33] Nou, ik denk dat er dan een heel goede assessment moet komen waarin duidelijk wordt... waar de criteria worden gesteld waardoor duidelijk kan worden onderzocht van... hé, behouden wij het niveau van veiligheid voor mens, dier en milieu?

[2:52:56] Ja, dat is denk ik een hele belangrijke.

[2:52:58] Ik denk ook dat er een juridische toetsing nodig is, want er moet worden getoetst aan het hogere niveau van wetgeving, en dat is die hoge borging van veiligheid.

[2:53:08] En die toetsing zit er nu niet in en dat kan uiteindelijk weer tot heel veel nare rechtszaken leiden.

[2:53:15] Ik denk niet dat dat goed is, dus ik denk dat dat ook een heel belangrijk element is.

[2:53:19] En vervolgens, omdat het allemaal... Ja, de regels voor die herprogrammering van de beoordeling, die moeten ook heel helder zijn, zodat we weten wat waarom moet worden herbeoordeeld en ook dat de onafhankelijke wetenschap daar een hele duidelijke stem in heeft, want daar is altijd de trigger vandaan of vaak de trigger vandaan gekomen om her te beoordelen.

[2:53:48] Nou, het zijn een aantal zaken.

[2:53:50] Of dit alles is, weet ik niet, maar het zijn de belangrijkste, denk ik.

[2:53:53] Heel fijn, dank u wel.

[2:53:54] En dan bedank ik u allen voor uw presentatie en uw antwoorden vanmiddag.

[2:54:01] Veel dank voor de komst, ook dank aan de leden van de commissie voor uw vragen en de discussie ook, onderling nog niet helemaal, maar dat gaat straks ongetwijfeld volgen.

[2:54:12] Ook de mensen op de publieke tribune en livestream, ik wens u allen een goede voortzetting van de middag, voor zolang die nog duurt.