Ggz/Suïcidepreventie

[0:00:00] Opende vergadering.

[0:00:01] Welkom allemaal bij het commissiedebat met als hoofdonderwerp GGZ en suicidepreventie.

[0:00:08] Ik vraag de leden om een beetje aandacht.

[0:00:12] Dan gaan we beginnen.

[0:00:14] Goeie afvaardiging aan de zijde van de Kamer.

[0:00:16] Welkom aan de minister.

[0:00:19] alle geïnteresseerde aanwezigen en iedereen die dit op afstand volgt.

[0:00:23] Gezien ook andere debatten in het huis is er een verzoek gedaan voor sommige redenen omdat ze iets eerder weg moesten.

[0:00:30] Ik hou gewoon de volgorde aan, behalve dat ik mevrouw Tenhove als eerste het woord geef.

[0:00:35] U moet ook zo naar een andere bijeenkomst.

[0:00:38] En dan begin ik gewoon bij de eerste spreker en dan gaan we heel rustig het rijtje af.

[0:00:42] En ik wil ook alvast zeggen dat er maximaal vier interrupties zijn aan de zijde van de Kamer, dus onderling vier interrupties.

[0:00:48] En afhankelijk van de tijd straks, als het kabinet aan het woord is, kijk ik hoeveel interrupties ik toelaat.

[0:00:56] Dan begin ik nu met mevrouw Ten Hovenvoorde.

[0:01:00] Ik doe nog even aanwezige fracties.

[0:01:02] Mevrouw Seinhaven, D66.

[0:01:04] Mevrouw Westerveld, GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:01:07] Mevrouw Bikker, ChristenUnie.

[0:01:09] Mevrouw Wiersma, BBB-fractie.

[0:01:11] Mevrouw Wendel, VVD-fractie.

[0:01:13] Mevrouw Tijmstra, CDA.

[0:01:14] Mevrouw Ten Hoven, Groep Markszaal.

[0:01:16] Mevrouw Van Metelen, PVV-fractie.

[0:01:17] Heer van Dijk, SGP-fractie.

[0:01:19] Mevrouw Dobbe, SP.

[0:01:20] En mevrouw Coenradia, 21.

[0:01:22] Ik begin... Ja?

[0:01:24] Ja, ik heb mevrouw, misschien zeg ik het gelijk, ook mevrouw Westerveld moet eerder weg en mevrouw Bikker moet nog eerder weg.

[0:01:31] Het is even wat het is, maar we gaan gewoon zo snel mogelijk beginnen en dan verwijst dat zichzelf.

[0:01:37] Mevrouw Ten Hoofd aan u het woord, uw vier minuten gaan in.

[0:01:40] Ja, dankuwel voorzitter en dank aan de overige leden dat ik even voor mag vanwege de drukke agenda, maar ik vond het dusdanig belangrijk om hier toch mijn inbreng even te doen.

[0:01:49] Voorzitter, de mentale gezondheid in Nederland blijft verslechteren.

[0:01:53] Inmiddels ervaart bijna de helft van de Nederlanders mentale problemen.

[0:01:57] De Raad van Volksgezondheid en Samenleving, de RVS, beschrijft een hyper nerveuze samenleving en dat tot rust brengen van de samenleving is nodig om de mentale gezondheid te verbeteren.

[0:02:09] aldus de RVS.

[0:02:10] Mentale gezondheid heeft te maken met alle beleidsterreinen en vergt daarom een kabinetsbrede aanpak.

[0:02:15] De overheid dient te zorgen voor stabiliteit en zekerheid.

[0:02:19] Dat brengt pas rust.

[0:02:21] Maar in plaats daarvan zijn de boodschappen niet meer te betalen, brandstofprijzen schieten door het dak, energierekeningen zijn torenhoog, de woningnood neemt alles maar toe en de hardwerkende Nederlander houdt steeds minder over van zijn zuurverdiende loon.

[0:02:33] Ziet de minister ook de relatie tussen mentale gezondheid en bestaand zekerheid?

[0:02:38] Hoe zorgt het kabinet voor stevig beleid rondom de mentale gezondheid, in het bijzonder van jongeren?

[0:02:44] Bij de start van antidepressiva bij jongeren is het bekend dat dit een verhoogde suicidaliteit kan geven en daarom wordt wekelijks monitoring geadviseerd.

[0:02:52] De vereniging afbouwmedicatie attendeerde ons gisteren op het feit dat dit in de praktijk blijkt dat in de helft van de gevallen een termijn van twee weken of langer bij de controle wordt gehanteerd.

[0:03:03] Ik ben er zelf enorm van geschrokken.

[0:03:06] Is bekend waarom dit is, is de vraag aan de minister.

[0:03:09] Hoe wordt gezorgd dat deze controles zo spoedig mogelijk volgens de NAG standaard worden uitgevoerd?

[0:03:15] Is bekend welke gevolgen dit niet opvolgen van de richtlijn heeft gehad?

[0:03:20] Vorig jaar liet het uitgevoerde interdeprimatale beleidsonderzoek uit balans, ook al zien dat er grote zorgen zijn over de mentale gezondheid in Nederland.

[0:03:30] Het IBO laat zien dat de kosten van psychische klachten in Nederland kunnen oplopen tot wel 51 miljard euro per jaar.

[0:03:37] Een kabinetsreactie op het IBO volgt pas in het derde kwartaal van 2026.

[0:03:43] Waarom duurt dit zo lang?

[0:03:44] En kan de minister al een vooruitblik geven?

[0:03:47] Op welke manier investeert het kabinet in de conclusies van het IBO?

[0:03:54] Kliniek Veldzicht in Balkbrug behandelt nog dit hele jaar asielzoekers met ernstige geestelijke problemen.

[0:03:59] Hopelijk wordt dit snel afgebouwd en stopt daarmee het onnodig bezethouden van onder andere TBS-plekken.

[0:04:06] Hoe worden GGZ-klinieken voorbereid om deze patiënten straks op te vangen?

[0:04:10] Welke invloed hebben asielzoekers, statushouders en Oekraïners überhaupt op de GGZ?

[0:04:16] Ketenbreed.

[0:04:17] Welk effect heeft dit vandaag de dag op de wachtlijsten en welk effect verwachten we hierbij op de lange termijn?

[0:04:23] Hoe wordt hier rekening mee gehouden en hoe is de gehele keten hierop voorbereid?

[0:04:29] Er loopt een verkenning naar budgetbekostiging voor de High & Intensive Care en de Intensive Home Treatment binnen de GGZ om de beschikbaarheid ervan te borgen.

[0:04:38] Groep Markeshouwers hier blij mee, want het is nodig deze zorg beschikbaar te houden voor de mensen die dit het hardst nodig hebben.

[0:04:45] Wat is de status van de verkenning en is de invoering per 1 januari 2028 haalbaar?

[0:04:51] Wat gebeurt er tot die tijd om de beschikbaarheid van deze plekken te garanderen?

[0:04:56] En tot slot roep ik de minister op de hulpverleners van Hulplijn 1 en 3 te steunen met de benodigde financiële middelen.

[0:05:03] Wanneer is daar duidelijkheid over?

[0:05:05] Dank u wel.

[0:05:07] Ik dank u zeer voor uw inbreng.

[0:05:09] En u moet zo naar een ander debat, begreep ik.

[0:05:11] Dus we gaan gelijk door met de eerste spreker.

[0:05:13] En dat is in ieder geval mevrouw Seinha, van u als eerste.

[0:05:18] En in de tweede termijn hanteer ik wel gewoon de oude volgorde, even voor de duidelijkheid.

[0:05:22] Mevrouw Seinha, van u het woord.

[0:05:25] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:27] Voorzitter, het debat van vandaag komt voor mij dichtbij.

[0:05:32] Ik was vijftien toen ik op psychiatrie werd opgenomen en intensieve zorg nodig had.

[0:05:39] Gelukkig was de zorg die ik nodig had beschikbaar.

[0:05:43] En tijdens die opname pleegde een van mijn groepsgenoten zelfmoord.

[0:05:48] Ik zag van dichtbij wat dat deed met groepsgenoten, met het personeel en met mezelf.

[0:05:56] We kregen de opdracht om niet over zijn dood te praten.

[0:06:01] En voorzitter, dat was killing.

[0:06:04] En daar gaat het mis.

[0:06:06] We moeten het er juist over hebben.

[0:06:08] Op school, thuis en online.

[0:06:12] Want wat gun ik het onze samenleving dat we vrijer mogen praten over gedachten aan de dood.

[0:06:18] En dat mensen dan juist durven doorvragen.

[0:06:22] Want voorzitter, elke maand sterft een schoolklas aan jonge mensen door zelfmoord.

[0:06:28] En die cijfers blijven toenemen.

[0:06:30] één schoolklas elke maand.

[0:06:33] Daar kunnen en moeten we het verschil maken.

[0:06:38] Voorzitter, we hebben in Nederland verschillende interventies die bewezen helpen als het gaat om mentale gezondheid en suicidepreventie.

[0:06:45] Maar we zien terzelfde tijd een wildgroei aan apps en nieuwe projecten.

[0:06:50] En hoewel de intenties goed zijn, zorgt dit voor versnippering en komen initiatieven die bewezen werken en die de doelgroep ook echt bereiken, daardoor niet verder dan die startupfase.

[0:07:02] Dat kunnen we ons niet veroorloven.

[0:07:05] D66 wil daarom een gerichte aanpak mentale gezondheid waarbij we kiezen voor een selectie van interventies die echt werken.

[0:07:13] Deelt de minister dat de versnippering in het huidige aanbod effectieve hulp belemmert en dat meer regie nodig is?

[0:07:21] Is zij bereid die selectie te maken en deze interventies landelijk te ondersteunen en op te schalen?

[0:07:27] Dan nog twee vragen aan de minister hierover.

[0:07:31] Als eerste, de voormalig staatssecretaris heeft toegezegd dat er een aanvullend onderzoek komt naar het stijgend aantal suicides bij jonge vrouwen.

[0:07:39] Wat is daarvan de stand van zaken?

[0:07:42] En als tweede, hoe garandeert de minister de toegankelijkheid van 113 zelfmoordpreventie, zodat zij hun belangrijke werk kunnen voortzetten en de telefoon altijd wordt opgenomen?

[0:07:54] Voorzitter, dan de GGZ.

[0:07:57] Voor mij was de zorger toen ik die heel hard nodig had.

[0:08:00] En het doet mij pijn om te constateren dat dat voor veel mensen nu niet zo is.

[0:08:06] Juist de meest kwetsbare mensen wachten het langst op zorg.

[0:08:10] Dat is echt de omgekeerde wereld.

[0:08:13] En daarom pleit D66 voor in ieder geval de volgende twee punten.

[0:08:17] Eén.

[0:08:19] Die uitsluitingscriteria moeten van tafel.

[0:08:22] Het kan niet zo zijn dat mensen met complexe zorgvragen vermeden worden.

[0:08:26] Juist dan is alle hulp en ondersteuning nodig in plaats van afwijzingen en ellenlange wachtlijsten.

[0:08:35] Zorgverzekeraars moeten zelf in actie komen als iemand te lang moet wachten en de treaknorm in zicht komt.

[0:08:42] Zorgverzekeraars pak zelf die telefoon op en help iemand aan een andere plek.

[0:08:48] Nu ligt die verantwoordelijkheid nog veel te veel bij de patiënt die überhaupt zelf al moet weten dat je de zorgverzekeraar hierover kan bellen.

[0:08:55] Graag hoor ik van de minister hoe zij op beide punten gaat sturen.

[0:09:00] Voorzitter, ik rondaf.

[0:09:02] Ik weet uit eigen ervaring hoeveel het betekent als goede zorg er op tijd is.

[0:09:07] Juist daarom moeten we dit debat gebruiken om door te pakken en ervoor te zorgen dat iedereen kan rekenen op de zorg wanneer die nodig is.

[0:09:17] Want één schoolklas jonge mensen per maand verliezen, accepteer ik niet en dat gaan we voorkomen.

[0:09:23] Dank u wel.

[0:09:26] Dank u wel.

[0:09:27] Ik zag een interruptie van mevrouw Bikker.

[0:09:29] Misschien komen er meer, maar ik begin even bij mevrouw Bikker.

[0:09:32] Ja, voorzitter, dank aan collega Sijnavel voor haar indrukwekkende verhaal allermeest.

[0:09:38] Dat raakt me ook wel en ik vind het ook mooi om te merken hoe het haar juist nu persoonlijk drijft om zich in te zetten voor al die jongeren die nu die hulp verdienen.

[0:09:46] En het is altijd fijn om te weten dat je zo'n collega hebt.

[0:09:49] Dus die waardering wil ik eerst uitspreken.

[0:09:52] En dat leidt ook tot mijn vraag, voorzitter.

[0:09:56] Want dat ziet op de 113 suïcidepreventie, waar we verschillende signalen krijgen dat er meer gebeld wordt naar deze lijn.

[0:10:05] Helaas is dat nodig, zeg ik erbij, maar het is wel heel goed dat de lijn bekend is en gebeld wordt.

[0:10:10] Nu is er onlangs een wet aangenomen, een initiatiefwet vanuit de Kamer, unaniem gesteund.

[0:10:15] En daar is eigenlijk ook wettelijk vastgelegd als er meer gebeld wordt, dan moet dat ook gewoon bekostigd worden en niet ten koste gaan van een ander budget.

[0:10:23] Deelt D66 dat?

[0:10:25] En hoe ziet collega Seinhaven dan dat we opnieuw de vraag moeten beantwoorden van 113 of het wel goed gaat komen met het budget?

[0:10:35] Ja, dank u wel en dank voor de mooie woorden en voor de vraag.

[0:10:41] Afgelopen maandag was ik op werkbezoek bij 113.

[0:10:44] En ik was me natuurlijk al bewust van het belangrijke werk dat zij deden, maar dan zie je het al helemaal als die telefoon wordt opgenomen en als die chat wordt beantwoord.

[0:10:53] En dat spreekt voor zich dat dat in de toekomst zo moet blijven.

[0:10:57] En als het aantal telefoontjes stijgt en als het aantal chatgesprekken stijgt, die moet ook beantwoord worden.

[0:11:05] Dat is het uitgangspunt en dat hebben we ook wettelijk vastgelegd met elkaar.

[0:11:08] Als ik kijk naar de reactie van de minister hierover, dan begrijp ik dat zij gaat kijken van wat kan nou binnen de kaders die er zijn.

[0:11:16] en binnen de middelen die er zijn.

[0:11:18] En ik ga ervan uit dat ze ook bij ons terugkomt op het moment dat dat onvoldoende is.

[0:11:22] Dat is ook de reden waarom ik deze vraag heb gesteld aan de minister, namelijk hoe garanteert zij de toegankelijkheid van 113 nu en in de toekomst?

[0:11:29] En u weet, we hebben vorige week ook voor uw amendement gestemd.

[0:11:33] Als dat nodig is, dan is dat nodig.

[0:11:37] Dank u wel, mevrouw Bikker.

[0:11:39] Nee, mevrouw Dobbe.

[0:11:41] Mevrouw Dobbe.

[0:11:43] Dank u wel, voorzitter.

[0:11:44] En ik sluit mij aan bij de woorden van mevrouw Bikker over de waardering voor het delen van het persoonlijke verhaal.

[0:11:50] En dat raakt mij ook.

[0:11:52] En ik vind het heel mooi, maar ook dapper dat mevrouw Steinhaven dat hier deelt in dit debat.

[0:11:56] Dus dat wil ik even gezegd hebben.

[0:11:58] En ook de bevlogenheid die eruit spreekt, ook als het gaat over de GGZ.

[0:12:02] En mijn vraag, als het gaat over de langdurige GGZ, dan zien we daar een aantal bezuinigingen die nog zijn ingepland en die worden ingepland.

[0:12:09] Er zit hem in de bezuinigingen op de WLZ en een deel daarvan landt bij de langdurige GGZ.

[0:12:16] De onderbouwing daarvoor is het meerjarig contracteren.

[0:12:19] Nu horen wij ook van organisaties dat juist dat meerjarig contracteren, wat wordt opgevoerd als een besparing, deze besparing zal opleveren, dat dit niet gaat doen, omdat het meerjarig contracteren nauwelijks wordt toegepast in een langdurige GGZ.

[0:12:34] En dat betekent dus dat die bezuiniging ongedekt zou zijn.

[0:12:37] En we weten allemaal waar dat toe leidt, want dan betekent het dat het van de zorg afgaat.

[0:12:42] En is D66 bereid om met ons te kijken of in ieder geval die ongedekte bezuiniging, te kijken of we daar een andere manier voor kunnen vinden dan die bezuiniging door te laten gaan.

[0:12:53] Dank u wel, voorzitter.

[0:12:54] Kijk, voor ons spreekt het voor zich juist die hele complexe zorg die moet beschikbaar zijn.

[0:13:00] En dat is juist ook de zorg waarvan we zien dat die steeds minder beschikbaar komt.

[0:13:04] Als we dan specifiek... En daarvoor staan we aan de lat.

[0:13:07] Om te zorgen dat die ook in de toekomst, maar ook al volgende week, voor de mensen die dat nodig hebben, beschikbaar is.

[0:13:14] Als we dan kijken naar die ombuiging op de WLZ, daar vallen natuurlijk verschillende onderdelen onder, dus daar hebben we de ouderszorg, hebben we de gehandicaptenzorg, hebben we de langdurige GGZ, daarvan hebben wij nog helemaal niet bepaald hoe die verdeeld wordt.

[0:13:27] Dus we weten ook nog helemaal niet hoe dat land bij die

[0:13:31] langdurige GGZ.

[0:13:32] En juist daarom hebben we dat ook aan het kabinet meegegeven van ga nou kijken wat mogelijk is om op een zorgvuldige manier te zorgen dat die kosten blijven toenemen.

[0:13:41] Dat willen we ook betalen, maar die moeten we ook ergens gaan remmen in de toekomst.

[0:13:45] En dat willen we doen vanuit een gedegen inhoudelijk plan en daar is het kabinet nu mee aan de slag.

[0:13:52] Dobbe.

[0:13:52] Ja, dank u wel.

[0:13:53] Dank u wel ook voor het antwoord.

[0:13:55] Het is zo dat die bezuiniging komt, als ik het goed heb, nog voort uit het vorige kabinet.

[0:13:59] En die is ook blijven staan.

[0:14:01] En dat gaat dus over het meerjarig contracteren.

[0:14:04] Waarvan bijvoorbeeld een organisatie als Valente zegt, ja, dat gaat gewoon niet besparen.

[0:14:08] Want dat meerjarig contracteren gebeurt niet.

[0:14:10] Dus die besparing zal niet gehaald worden.

[0:14:11] Maar die staat nog wel op die manier onderbouwd.

[0:14:16] En als D66 het daarmee eens is dat die onderbouwing daar ook is en is blijven staan, dan wil ik mijn vraag herhalen, want dan kunnen we misschien samen kijken hoe we dat van tafel kunnen halen, in ieder geval dat niet onderbouwde deel.

[0:14:35] Ik zie op dit moment geen aanleiding om dat van tafel te halen.

[0:14:39] Dus wat ons betreft blijft de lijn staan zoals we die eerder hebben afgesproken met elkaar.

[0:14:45] Westerveld.

[0:14:48] Ja, ik heb ook vragen over de kabinetsplannen aan mevrouw Sijnaven, want er wordt fors bezuinigd, onder meer op sociale zekerheid, maar ook zorgkosten gaan omhoog.

[0:14:58] Ongecontracteerde zorgverleners moeten misschien stoppen met hun praktijken.

[0:15:02] En als we het hebben over de gevolgen voor de sociale zekerheid, erkent mevrouw Sijnaven ook dat dit

[0:15:09] voor mensen zelf kan zorgen voor meer stress en dat dit ook mentaal welzijn raakt en dat we in al deze uitwerkingen van die plannen echt oog moeten blijven houden voor het mentale welzijn van grote groepen mensen in Nederland.

[0:15:24] Ja, absoluut.

[0:15:25] Want volgens mij zeggen we met elkaar van wij willen dat we mentale gezondheid veel meer bespreekbaar durven maken.

[0:15:35] Daar staan we allemaal voor aan de lat, als hele samenleving.

[0:15:39] Volgens mij zeggen we ook

[0:15:41] Op het moment dat die zorg nodig is, dan moet die ook echt beschikbaar zijn.

[0:15:45] We concluderen dat dat nu niet het geval is.

[0:15:47] We hebben meer dan 100.000 mensen die op een wachtlijst staan, meer dan de helft wachten lang en het zijn juist mensen met complexe zorgvragen.

[0:15:55] Dus wat wij zeggen is, ja, dan moet je ook echt durven kijken naar hoe hebben we het nou georganiseerd met elkaar.

[0:16:00] En dat betekent kijken van...

[0:16:02] Krijgt iedereen die zorg nu krijgt, is dat ook eigenlijk echt een zorgvraag?

[0:16:06] Soms wel, vaak wel, maar soms ook niet.

[0:16:08] Soms kan je elders beter geholpen worden.

[0:16:11] En voor zij die echt een hele complexe zorgvraag hebben, moeten we zorgen dat die zorg ook daadwerkelijk beschikbaar is.

[0:16:18] En dat zou ook keuzes in zich hebben, bijvoorbeeld ten aanzien van ongecontracteerde zorg.

[0:16:28] Ja, want er zijn heel veel punten die mevrouw Sijnaven noemt en die we gaan noemen, die we van andere collega's horen, natuurlijk niet nieuw.

[0:16:34] En dat weten we allebei.

[0:16:36] We zijn er de afgelopen jaren al verschillende keren wel een aantal beloften gedaan, bijvoorbeeld beloften over de wachttijden die gemiddeld vijf weken zouden moeten zijn.

[0:16:46] Beloftes die voortkomen uit het ISA en uit het ASWA, maar ook een belofte om de

[0:16:53] de marktwerking te halen uit de cruciale GGZ.

[0:16:56] Dat is gedaan door staatssecretaris Karlemans.

[0:16:59] En is mevrouw Sijnaf het met mij eens dat dit soort zaken die we eigenlijk allemaal weten, waar gewoon vorige kabinetten hebben beloofd dat ze het aan zouden moeten pakken, dat we er met elkaar voor moeten zorgen dat dit haast krijgt en gewoon uitgevoerd gaat worden.

[0:17:14] Ja, absoluut.

[0:17:16] Volgens mij, als er één iets is wat we weten vandaag, is dat beloften niet genoeg zijn.

[0:17:20] Daarom verliezen we elke maand die hele schoolklas aan kinderen.

[0:17:24] Dat is onacceptabel.

[0:17:26] Ik denk ook dat het betekent dat we echt moeten durven kiezen.

[0:17:28] Van waar gaan we nou op inzetten?

[0:17:30] En ik heb net in mijn bijdrage ook een aantal, volgens mij, belangrijke knoppen genoemd tijdens dat mentale gezondheid bespreekbaar maken.

[0:17:37] Ook echt durven kiezen in die initiatieven, die projecten waarvan we weten dat ze werken als het gaat om

[0:17:43] suicidepreventie en mentale gezondheid bespreekbaar maken, van durf daar nou ook in te kiezen.

[0:17:49] Durf te kiezen dat op het moment dat iemand zorg nodig heeft, dat je dan niet tegen allerlei exclusiekriteria aanloopt.

[0:17:58] Durf te kiezen voor een zorgverzekeraar die zelf moet gaan bellen op het moment dat hij trekt.

[0:18:03] norm nadert.

[0:18:04] Dat zijn volgens mij de keuzes die je moet maken.

[0:18:06] Dus nee, geen beloftes meer, maar een aantal selectieve keuzes maken, daarop inzetten, dat volhouden, zodat die wachtlijsten ook daadwerkelijk omlaag gaan.

[0:18:16] Dank u wel.

[0:18:17] Ik wil bij de volgende spreken, dat is mevrouw Westerveld namens GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:18:22] Dank u wel, voorzitter.

[0:18:24] En voorzitter, dinsdag vertelde Hannah ons haar verhaal.

[0:18:26] En als tiener was al duidelijk dat ze hulp nodig had, vertelde ze, maar pas na een traject van jaren met wachtlijsten, verschillende suicidepogingen afgewezen worden, kastje naar de muur, nieuwe diagnoses, pas na al die jaren kreeg ze hulp.

[0:18:40] Dat waren jaren waarop haar leven stilstond en niet alleen haar leven.

[0:18:44] Haar vader die stond erbij en die vertelde dat ze als ouders zeven jaar lang in onzekerheid en in angst hadden gezeten en dat hij nog iedere keer schrikt als onverwacht de telefoon gaat.

[0:18:55] Ik kan ook verrast zijn over dit verhaal, hoe erg ook, want het is het verhaal van tienduizenden mensen, al jaren bekend en al jaren worden er beloften gedaan die niet worden nagekomen.

[0:19:04] En er staan honderdduizend mensen op de wachtlijst voor de GGZ.

[0:19:08] En bij veel van hen zijn die afgesproken wachttijden, de treaknormen, ruim overschreden.

[0:19:12] En niet voor niets haalden mijnten ook ruim, of haalden ze precies 40.316 handtekeningen op.

[0:19:19] En kan de minister reageren op dat manifest dat ze aan ons, maar ook aan de minister hebben aangeboden?

[0:19:24] Voorzitter, ik zei het al, de wachttijden die nemen toe in de maatregelen van dit kabinet, die maken het op sommige punten veel erger.

[0:19:30] Bezuiniging op sociale zekerheid, hoge zorgkosten die zorgen voor stress, mentale klachten en langere wachtlijsten.

[0:19:36] Dat blijkt ook uit het IBO.

[0:19:37] Mijn vraag is, erkent de minister dat?

[0:19:40] En erkent ze ook dat kabinetsplannen haak staan op de ambities van hetzelfde kabinet om de wachtlijsten terug te dringen?

[0:19:45] En zo ja, wat gaat ze ook daaraan doen?

[0:19:48] En voorzitter, al jarenlang vragen wij om de marktwerking uit de cruciale GGZ te houden.

[0:19:53] En vorig jaar leek daar beweging in te komen.

[0:19:56] En ik zeg heel bewust leek.

[0:19:57] Want de brief die we afgelopen februari kregen, die deed ons weer de moed in de schoenen zakken.

[0:20:02] Want in april vorig jaar kondigde staatssecretaris Karlemans aan, en dat was via een flink media-offensief, dat er forse stappen gezet zouden worden om die marktwerking uit die twee delen van de cruciale GGZ te halen.

[0:20:14] Heb ik het over de high intensive care en de intensive home treatment.

[0:20:18] Niet de hele cruciale GGZ, trouwens, zoals ik wel zou willen.

[0:20:22] Maar het was in ieder geval een stap.

[0:20:24] En nu lezen we in de brief van februari dat dit nog langer gaat duren, want de NZA, die om advies is vraagd, die kan nog geen definitief advies geven, omdat de bestaande beschrijvingen van de HIC en de IAT verder geconcretiseerd moeten worden.

[0:20:36] En mijn vraag aan de minister is, wat staat hier nou eigenlijk?

[0:20:40] En waarom is dit nodig?

[0:20:42] Wanneer wordt nou ook echt die concrete stap gemaakt om de marktwerking uit deze vormen van cruciale GGZ te halen?

[0:20:50] En nog belangrijker, wat gebeurt er ook in de tussentijd om ervoor te zorgen dat er voldoende cruciale GGZ-zorg beschikbaar is?

[0:20:57] En dan, voorzitter, hoe staat het ook met het actieplan dat daardoor een motie van ons is gekomen voor het faciliteren en organiseren van passende langdurige zorg voor dakloze mensen met een WLZ-GGZ-indicatie ook

[0:21:09] Mensen in de dakloze opvang geven aan, de incidenten nemen toe.

[0:21:13] Onze motie vroeg een paar jaar geleden om een noodplan.

[0:21:16] Gaat de minister ook haar collega van VRO hierop aanspreken?

[0:21:20] In maart kwam ook een onderzoek uit naar mensen met een verstandelijke beperking en mentale klachten.

[0:21:24] Deze mensen blijken ook vaak tussen wel en schip te vallen, omdat de gehandicaptenzorg en de GGZ niet goed genoeg op elkaar aansluiten.

[0:21:31] Herkent de minister dat beeld en wat gaat ze doen?

[0:21:34] In 2023 is er een kamerbreed aangenomen motie van de heer Mohandes aangenomen voor een landelijke dekking van laagdrempelige steunpunten.

[0:21:43] En hoe staat het met de uitvoering?

[0:21:45] Hoeveel zijn er nu en is bekend of de ISA en de ASWA gelden hier echt aan worden besteed?

[0:21:49] Ik heb ook een vraag over de ramingen van het capaciteitsorgaan, namelijk gaat de minister die opvolgen?

[0:21:54] En wat kunnen we ook concreet verwachten als het gaat over de wachtlijsten in de transzorg?

[0:21:58] Ook daar zijn heel veel problemen en mensen die al heel lang wachten over hulp.

[0:22:02] Net werden vragen gesteld over de financiering van 1 in 3.

[0:22:05] Daar sluit ik mijn kortheidshalve bij aan.

[0:22:08] De tijd is altijd onze vijand hier.

[0:22:11] Ik heb nog een vraag over de stormaanpak op scholen.

[0:22:14] Dat is een motie van de heer Seder en mij.

[0:22:15] Hoe staat het daar met de uitvoering daarvan?

[0:22:18] Daarvan zegt ook de hele Kamer, laten we dit nou gaan doen.

[0:22:21] En kan de minister ook aangeven welke concrete stappen er genomen worden, zodat de zorg voor patiënten met acute verwartheid en suicidaliteit binnen de lichamelijke medische specialistische zorg verbeterd, zoals ook in de ziekenhuizen?

[0:22:33] Voorzitter, ik rondaf.

[0:22:34] Ik wil helemaal niet somber zijn.

[0:22:36] Ik wil juist dat we met elkaar hoop uitstralen naar mensen met psychische problemen.

[0:22:39] Maar we zijn de afgelopen jaren wel voortdurend teleurgesteld door beloften die zijn gedaan en die niet zijn nagekomen.

[0:22:45] Ik hoor heel graag wat deze minister gaat doen om dat vertrouwen terug te winnen, want goede GGZ, goede suicidepreventie, dat redt levens van mensen en van hun naasten.

[0:22:55] Dank u wel.

[0:22:56] En dan komen we bij de volgende spreker en dat is mevrouw Bikker namens de ChristenUnie.

[0:23:00] Ja, voorzitter, dank u wel en dank voor collega's dat ik iets eerder mag.

[0:23:04] Excuses dat ik wegga, maar weet dat ik het debat volg, dus we luisteren mee.

[0:23:09] Voorzitter, de analyses van een heel aantal psychiaters liegen er niet om.

[0:23:15] Of je nou de boeken leest van Dirk de Wachter of van Damiaan de Nijs of Denise, ik weet nooit hoe je dat nou precies zegt, moet ik nog eens vragen.

[0:23:22] Of dat we gewoon onze eigen Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving de rapporten lezen.

[0:23:27] We leven in een hyper nerveuze samenleving.

[0:23:31] Geïndividualiseerd, een ik-maatschappij waar heel veel mensen op zichzelf betrokken zijn en minder op de ander en waar grote verbanden als buurt, vereniging of kerk minder vanzelfsprekend zijn.

[0:23:43] En dan hebben we ook nog dit ding en we keren in onszelf en zijn op onszelf aangewezen.

[0:23:49] Ons geluk en ons slag in het leven hangt van onszelf af, is het gevoel.

[0:23:53] En we moeten het ook in onszelf zoeken.

[0:23:54] Verbinding, zinggeving, moreel kompas, alles in jezelf.

[0:23:58] En de lat steeds hoger, want wel je ambities halen en je mooie plaatjes laten zien.

[0:24:03] En voor we het weten leggen we dat ook anderen op.

[0:24:05] Maar aljagend hollen we steeds harder om een poosje stil te kunnen staan.

[0:24:09] En aljagend missen we zinggeving, missen we betekenis.

[0:24:13] Welk verhaal geeft richting?

[0:24:15] Voorzitter, het valt mij op.

[0:24:17] Als ik tussen jongeren zit en met hen praat, komen dit soort dingen steeds vaker terug.

[0:24:22] En ik vind het ergens onvoorstelbaar, want u bent nog maar kort geleden jong geweest, maar als ik aan mezelf denk een aantal jaren langer geleden, dan had je vooruitzicht dat het beter ging worden, dat alles mooier ging worden.

[0:24:34] En ik zie nu een stukje somberheid waarvan ik denk, daar ligt meer onder dan alleen hoe gaat het met de GGZ en de dingen die we hier bespreken.

[0:24:42] Het is kritiek op onze samenleving en onze samenleving is ziek.

[0:24:47] Voorzitter, dat maakt dat ik deze minister meer vraag dan het alleen te hebben over de GGZ.

[0:24:52] En het interdepartementaal beleidsonderzoek legt wat mij betreft de vinger op de zere plek.

[0:24:59] De huidige GGZ voldoet niet aan de vragen waar onze samenleving voor staat.

[0:25:05] De huidige GGZ kijkt primair medisch en individueel, is gericht op behandeling, terwijl we breder maatschappelijk zullen moeten kijken.

[0:25:14] Veel gerichter zullen moeten inzetten op preventie, op het goede samenleven.

[0:25:19] En ik zie daarin niet alleen een oproep voor de GGZ.

[0:25:22] Ik zie daarin niet alleen een oproep voor de overheid.

[0:25:26] Maar ik zie wel een gigantische stapel huiswerk voor die hele samenleving.

[0:25:30] En ik bevraag daarom dit kabinet ook graag hoe serieus neemt deze minister de cultuurkritiek en de stelselkritiek.

[0:25:38] Want ik lees in het coalitieakkoord over de hervorming van de financiering en organisatie van de GGZ, over de beweging van zorg naar gezondheid en preventie.

[0:25:46] Prachtig.

[0:25:47] Maar hoe vult de minister dat in en hoe voorkomt ze dat ze in de gesprekken met de sector en alle belanghebbenden en betrokkenen de blik versmalt tot de zorgsector als ze mentale gezondheid wil verbeteren?

[0:26:00] Hoe blijft ze structureel breder kijken van zingeving tot werk, onderwijs en sociale zekerheid, zowel voor de analyse als voor de oplossingen?

[0:26:09] En dan de beweging naar meer preventie die dit kabinet ook wil maken.

[0:26:13] Dat kan zeker op steun van de ChristenUnie rekenen.

[0:26:16] Als ik bijvoorbeeld zie dat een derde van de nieuwe WIA-uitkeringen in 2024 werd uitgekeerd vanwege problemen met de geestelijke gezondheid, dan is er een wereld en ook nog een financiële rekening te winnen als we kunnen voorkomen dat mensen mentaal in de knel komen.

[0:26:31] En toch is investeren in preventie niet populair.

[0:26:34] Ook dit kabinet kiest er, en ik zeg dit mild, in de financiële maatregelen niet ruimhartig voor.

[0:26:40] Want de bezuinigingen op preventie van het vorige kabinet worden nauwelijks teruggedraaid.

[0:26:45] En ja, voorzitter, de opbrengsten komen eigenlijk nooit terecht bij degene die de investering in preventie doet.

[0:26:50] Dus het loont niet als je kortzichtig kijkt voor het ministerie van VWS om in preventie te investeren.

[0:26:56] Hoe kunnen we die spiraal omkeren en ook het een kabinetsbrede verantwoordelijkheid maken om te investeren in preventie?

[0:27:05] Voorzitter, de voorliggende sprekers hebben goede dingen gevraagd in aanzien van de GGZ en de wachttijd, bemiddeling en de verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars.

[0:27:12] Daar sluit ik me heel graag bij aan.

[0:27:14] En ook daar waar het ging over suicidepreventie.

[0:27:17] De stijging van het aantal suicides onder jongeren is een enorme rode vlag.

[0:27:22] Niet voor niks hebben de collega's daar aandacht aan besteed en ik sluit me daarbij aan, juist ook gezien de motie die de ChristenUnie indiende.

[0:27:28] Want het kan niet zo zijn dat 113 minder bereikbaar wordt of dat het geld daarvan opgestoepeerd wordt alleen voor de lijn en het andere beleid niet kan plaatsvinden.

[0:27:36] Voorzitter, allerlaatste vraag.

[0:27:38] Ik snap dat ik hier dwars door de tijd in vlieg, maar ik heb vanuit het vorige kabinet te weinig regie gezien op de ontwikkeling dat steeds meer jongeren met psychisch lijden euthanasie krijgen.

[0:27:46] Wat wil dit kabinet daarin bereiken?

[0:27:49] Dank u wel.

[0:27:50] Dank u wel voor de inbreng.

[0:27:52] Dan zijn we gekomen bij de volgende spreker.

[0:27:54] Dat is mevrouw Wiersma namens de BBB.

[0:27:58] Ja, dank voorzitter.

[0:28:00] En ja, ik begin ook met de jongeren, want ze zijn natuurlijk heel belangrijk.

[0:28:05] En we hebben een tijdje geleden hier ook over dit onderwerp een ronde tafelgesprek gehad.

[0:28:11] En er zijn gewoon jongeren die in de instanties vastlopen en zich vervolgens af gaan vragen.

[0:28:16] Ben ik te complex?

[0:28:19] Ben ik niet meer te helpen?

[0:28:21] En daar heeft een van de sprekers, Manon van der Broek, ons eigenlijk met die bittere werkelijkheid geconfronteerd hier.

[0:28:31] En er is ook een bittere realiteit voor ouders, want die krijgen keer op keer te horen dat hun kind moet wachten.

[0:28:36] En dat is soms maanden, maar soms ook meer dan een jaar.

[0:28:40] Dat is lijdend aanzien hoe het leven wat je gegeven hebt, moeite heeft met het leven zelf.

[0:28:49] Er zijn mensen die wel zorg krijgen, maar niet de juiste zorg.

[0:28:51] Geen incidenten meer, maar het lijkt op een patroon.

[0:28:55] Een patroon waarin de samenleving getekend is en mentale gezondheid dat er een te grote druk staat en waarin het stelsel structureel tekort schiet.

[0:29:05] Het is een gebrek aan passend aanbod, muren tussen domeinen en een te primair medisch stelsel.

[0:29:11] En voorzitter, we mogen niet normaal gaan vinden dat zorg begint met wachten.

[0:29:16] Meer dan 100.000 mensen die op een GGZ-wachtlijst staan en meer dan de helft langer wacht dan de treaknorm.

[0:29:23] In die wachttijd verergeren de klachten, haken jongeren af en houden ouders het niet meer vol.

[0:29:29] Kortom, het kost levens.

[0:29:31] De BBB die zegt dat de zorg weer moet aansluiten op de mens en niet op het systeem.

[0:29:36] En daarom moeten we versneld regionaal sturen op beschikbaarheid van complexe zorg

[0:29:40] Exclusiekriteria schrappen en wachttijdondersteuning standaard maken met een landelijk vindbare routekaart.

[0:29:50] En ik zou willen vragen of het een mogelijkheid is om een harde wachttijdnorm in te stellen die niet vrijblijvend is.

[0:29:57] En over laagdrempelige toegang gesproken, en het werd zojuist al een aantal keren aangehaald, wil ik me van harte bij aansluiten.

[0:30:04] 113 wordt gelukkig steeds meer gebruikt.

[0:30:07] Mensen weten de toegang te vinden en maken er meer gebruik van.

[0:30:12] En dat is in die zin positief in dit dossier, wat heel schrijnend is.

[0:30:18] Maar ik lees dat de minister nu eerst een methodiek op wil tuigen om te kijken of er financiering moet komen voor die meerkosten.

[0:30:25] En ja, dit, het is net al gezegd door de collega Bikker, dit kan gewoon niet.

[0:30:30] Want dit gaat ten koste van inzet en simpelweg mensenlevens.

[0:30:34] Dus kan de minister aangeven dat ze dit toch gaat regelen, ook voor het lopende jaar?

[0:30:39] Want anders duurt het te lang.

[0:30:40] En ja, misschien moeten we dan de minister helpen bij voorjaarsbesluitvorming, zeg ik alvast, want heeft de Kamer natuurlijk ook instrumenten voor.

[0:30:48] Mentale problemen beginnen vaak allang voordat het eerste contact met de GGZ gelegd is.

[0:30:56] De versterkingsagenda laat zien dat er veel winst te behalen is bij preventie, normalisering en mentaal gezonde leefomgevingen.

[0:31:04] Onderwijs is daarin een van de belangrijkste.

[0:31:07] Ik weet dat we het onderwijs niet kunnen opzadelen met nog meer taken, maar we kunnen ze wel met betere ondersteuning helpen.

[0:31:14] Dat voorkomt dat jongeren pas hulp krijgen als het te laat is.

[0:31:18] Het gevoel van verantwoordelijkheid mag ook niet op de verkeerde plek terechtkomen.

[0:31:23] Dat bleek ook tijdens het ronde tafelgesprek.

[0:31:25] En de studenten die daar binnen het bestuur van Vindicat belast was met mentale gezondheid van haar medestudenten.

[0:31:33] Dus wij willen daarom pleiten voor laagdrempelige aanspreekpunten op school.

[0:31:37] Een professional of een ervaringsdeskundige die het gesprek kan voeren, signalen vroeg opvangt en de handelingsverlegenheid bij docenten doorbreekt.

[0:31:46] Dit is hard nodig en dat wordt bevestigd door zowel leerlingen als docenten zelf.

[0:31:51] En kan de minister aangeven of zij daar een coördinerende rol in kan nemen?

[0:31:56] Voorzitter.

[0:31:57] Tot slot, het coalitieakkoord benadrukt het belang van digitale veiligheid en weerbaarheid.

[0:32:02] Jongeren leven op platforms waar algoritmes hun zelfbeeld en stemming beïnvloeden.

[0:32:07] Vaak is dat onzichtbaar voor ouders en leraren.

[0:32:10] De Raad van Volksgezondheid en Samenleving spreekt ook dat er een sociaal-culturele omslag nodig is.

[0:32:19] Ik ben benieuwd welke aanbevelingen daarvan de minister over wil nemen.

[0:32:23] En dan heb ik tot slot nog een aantal vragen.

[0:32:26] Is het mogelijk om ook apps en games bijvoorbeeld verplicht te laten verwijzen naar betrouwbare hulp, zoals dat nu ook al gebeurt, met 113 bij bepaalde zoekopdrachten?

[0:32:36] En kunnen randvoorwaarden voor algoritmes betrokken worden in het mentale gezondheidsbeleid?

[0:32:43] En hoe zorgen we ervoor dat jongeren actief toegang krijgen tot de juiste informatie, vergelijkbaar met de waarschuwing bij suïcide-gerelateerde zoekopdrachten?

[0:32:52] En dat vind ik heel belangrijk, ook gezien de ProAnna-websites en dergelijke, die wijd verspreid zijn op het Wereldwijde Web.

[0:33:02] Tot alle laatste.

[0:33:05] Komt het tot een afronding?

[0:33:05] Voor BBB begint goede mentale gezondheid niet bij protocollen of overlegstructuren, maar bij mensen die elkaar zien.

[0:33:13] Dank u wel.

[0:33:14] Volgende spreker, zijde van de Kamer, mevrouw Wendel namens de VVD.

[0:33:19] Dank u wel, voorzitter.

[0:33:21] Iedereen kent wel iemand in zijn of haar omgeving met mentale gezondheidsproblemen.

[0:33:25] Een goede vriendin, je vader of je oma.

[0:33:29] Of misschien gaat het wel om jezelf.

[0:33:31] Voorzitter, de cijfers over mentale gezondheid zijn echt zorgwekkend.

[0:33:35] Iedere dag overlijden er gemiddeld vijf mensen aan zelfdoding.

[0:33:39] En met name de mentale gezondheid van jongeren gaat hard achteruit.

[0:33:43] Zelfdoding is doodsoorzaak nummer één onder jongeren.

[0:33:47] Elke maand verliezen we een hele schoolklas en de VVD vindt dit onacceptabel.

[0:33:52] Voorzitter, in Nederland zijn er veel verschillende initiatieven om mentale gezondheid te verbeteren en suicides te voorkomen.

[0:33:59] Deze initiatieven zijn allemaal heel goed bedoeld, maar ze zijn lang niet allemaal effectief en sommige kunnen zelfs schadelijk zijn.

[0:34:05] De VVD vindt het tijd voor meer centrale regie.

[0:34:08] Kan de minister de bestaande initiatieven in kaart brengen en kan zij daarbij aangeven welke initiatieven goed werken en schaalbaar zijn en welke bereiken ook daadwerkelijk de doelgroep?

[0:34:17] De VVD ziet het bevorderen van de mentale gezondheid en het tegengaan van suïcides niet slechts als een overheidstaak.

[0:34:24] Wij willen de kracht meer terugleggen in de samenleving en investeren op plekken waar mensen al komen.

[0:34:30] Daarvoor moeten we laagdrempelige steunpunten faciliteren, zoals een vertrouwenspersoon of een sportcoach.

[0:34:36] Mentale gezondheid is de basis om mee te kunnen doen in de samenleving, om te kunnen studeren, om te werken, om de buren te helpen als zij hulp nodig hebben, om simpelweg gelukkig te zijn.

[0:34:47] dan de GGZ, voorzitter.

[0:34:50] Mentale gezondheid bevorderen en inzet op het voorkomen van suicides is natuurlijk niet voldoende.

[0:34:55] De VVD vindt het belangrijk dat zorg beschikbaar is voor mensen die het nodig hebben.

[0:34:59] Als mensen acuut GGZ nodig hebben, dan moet dat er zijn.

[0:35:03] En dat is nu niet het geval.

[0:35:05] Er zijn lange wachtlijsten en deze wachtlijsten kosten letterlijk mensenlevens.

[0:35:10] Regelmatig bellen ouders dat hun kind van de wachtlijst afgehaald kan worden omdat het al te laat is.

[0:35:15] Voorzitter, dat raakt me diep en dat is echt onacceptabel.

[0:35:20] Daarom moeten we de prikkel aanpakken die het verlenen van lichte hulp beloont en het verlenen van de complexe zorg ontmoedigt.

[0:35:26] Ik wil de minister vragen welke mogelijkheden zij hier toeziet, ook op de korte termijn.

[0:35:31] Daarnaast moeten we keuzes maken over wat wel en niet binnen het GGZ opgelost moet worden.

[0:35:35] Problemen moeten op de juiste plek worden aangepakt.

[0:35:38] Daarom moeten andere routes, bijvoorbeeld naar het sociaal domein, breed bekend zijn.

[0:35:43] Ik wil de minister vragen of die routes nu voldoende bekend zijn.

[0:35:46] Kan de minister in gesprek gaan met de VNG om deze bekendheid te vergroten?

[0:35:51] Tot slot, sociale media.

[0:35:54] De invloed van sociale media op de mentale gezondheid van jongeren is zorgwekkend.

[0:35:59] Nee, gaat u door.

[0:36:00] Ik geef u zo het woord mevrouw Westphalen.

[0:36:02] Mede daarom pleit de VVD-fractie ook voor een Europees handhaafbaar verbod op sociale media voor minderjarigen.

[0:36:08] Welke gezondheidseffecten verwacht de minister van een sociale media verbod?

[0:36:13] Ik vind het echt zorgwekkend als ik zie wat voor schadelijke content er rondgaat op sociale media.

[0:36:18] Kinderen die zelfmoordtips geven of anderen zelfs opjetten om zelfmoord te plegen.

[0:36:23] Hier moeten we tegen optreden.

[0:36:25] De VVD wil strenger toezicht op grote platforms zoals X, Instagram en Facebook.

[0:36:29] En zij moeten inzicht geven in welke algoritmes ze gebruiken.

[0:36:33] Schadelijke content mag niet via verslavende algoritme blijven terugkeren.

[0:36:37] Voor de VVD is het helder.

[0:36:39] We hebben afgesproken dat wat we offline niet toestaan, ook online niet toegestaan is.

[0:36:43] Het psychisch aanzetten of aansporen tot zelfmoord is strafbaar.

[0:36:48] De VVD wil dat schadelijke content binnen een uur na melding van de toezichthouder offline gehaald wordt.

[0:36:52] Ik wil de minister vragen of zij bereid is om met de staatssecretaris van JNV, die hierover gaat uiteraard, het gesprek aan te gaan over de gezondheidsrisico's van sociale media en onder maatregelen die ik voorstel te bespreken in het kabinet.

[0:37:07] Dank u wel.

[0:37:10] Mooie punten, ook bij de afsluiting.

[0:37:13] Ik hoop een hele mooie aansporing ook om echt de grote sociale mediabedrijven aan te pakken.

[0:37:19] Mijn vraag gaat over de GGZ, want ik hoorde, ook de VVD zegt ook van cruciale GGZ, dat zou beschikbaar moeten zijn.

[0:37:27] Dat is er nou niet altijd.

[0:37:28] We kennen ook die lange wachtlijsten.

[0:37:30] Nou hebben mevrouw Dobbe en ik vorig jaar rond deze tijd van het jaar een motie ingediend met het verzoek om de marktwerken uit de hele cruciale GGZ te halen.

[0:37:38] Die motie heeft het niet gehaald.

[0:37:40] Ook de VVD stemde tegen.

[0:37:41] Afgelopen jaar is ook een IBO verschenen met onder meer deze aanbeveling.

[0:37:45] Stel dat we opnieuw zo'n aansporing zouden doen.

[0:37:47] Is de VVD het dan met ons eens dat we die marktwerken uit de hele cruciale GGZ zouden moeten halen?

[0:37:55] Voorzitter, voor de VVD staat voorop dat juiste mensen die het het hardst nodig hebben, dat voor hen de GGZ beschikbaar moet zijn.

[0:38:01] En dat gaat dus juist om de specialistische, de complexe GGZ.

[0:38:07] En daarom is het kabinet er natuurlijk ook mee bezig om een deel van de complexe GGZ uit de marktwerking te halen, als ik hem even zo plat mag slaan.

[0:38:15] En ik deel wat mevrouw Westerveld eerder zei, laten we daar ook tempo achter zetten, want het voelt voor mij ook heel cru om te praten over stelselwijzigingen, terwijl iedere dag mensen wachten en we ze morgen daar niet mee kunnen helpen.

[0:38:32] Om dat voor de hele complexe GGZ te doen, want dat is natuurlijk ook uw concrete vraag, dat is weer een stap verder.

[0:38:38] Ik stel voor om eerst echt te zorgen dat we tempo zetten achter hetgeen waar het kabinet nu mee bezig is.

[0:38:46] Tot slot, mevrouw Westerveld.

[0:38:48] Het probleem is dat waar het kabinet nu mee bezig is, het kan nog wel een paar jaar duren vanwege ook het advies dat de NZ aandacht moet geven.

[0:38:54] Dus ik zag ergens staan 2027.

[0:38:57] Maar de reden waarom ik deze vraag specifiek stel, is dat wij die motie in het voorjaar hebben ingediend en dat iets daarna het IBO verscheen.

[0:39:04] Een dik rapport geschreven door allemaal ambtenaren met een aantal adviezen.

[0:39:08] En daarin werd wel degelijk ook voorgesteld om een stap verder te zetten.

[0:39:12] Dus niet alleen maar de acute GGZ, maar de hele cruciale GGZ.

[0:39:17] En ik vraag me gewoon af wat het argument dan is om dat niet te steunen.

[0:39:21] Als dat ook uit het IBO blijkt, dat dat een wenselijke stap kan zijn.

[0:39:27] Ja, voorzitter, ik vind het echt heel goed dat het IBO is uitgekomen.

[0:39:32] Volgens mij staan er ook hele goede dingen in.

[0:39:35] Alleen voordat ik daar specifiek een knoop over doorhak, wil ik graag eerst de beleidsreactie van het kabinet zien.

[0:39:42] En daarna gaan we er wat mij betreft over in gesprek.

[0:39:47] Dan kom ik bij mevrouw Sejnhaaf.

[0:39:50] Ja, maakt niet uit.

[0:39:52] Mevrouw Dobbe eerst, dan mevrouw Sejnhaaf.

[0:39:54] Ja, dank u wel.

[0:39:56] Dan kan ik hier nog even op door, want ik steun de toog van de VVD ook.

[0:40:01] Dat heb ik niet altijd, maar nu wel.

[0:40:04] Want ik dacht, krijgen wij hier nu een pleidooi om de marktwerking uit de GGZ te halen?

[0:40:10] Omdat de VVD zegt, ja, we de prikkel aanpakken om de lichte GGZ wel te doen en de cruciale, de meer complexe GGZ niet.

[0:40:20] Want dat zien we nu.

[0:40:21] En ik denk dat de VVD dat heel goed heeft beschreven, net in haar betoog ook.

[0:40:25] En als we dan kijken naar bijvoorbeeld organisaties als Mind, die hier van de week nog stond, maar ook organisaties als Recht op GGZ, nu ook het IBO, zelfs zorgeconomen, die zeggen we moeten af van die markt, in ieder geval in die cruciale GGZ.

[0:40:39] En ik heb ook de antwoorden op mevrouw Westerveld net gehoord, maar waar zit de twijfel dan, het kabinet zal met een reactie komen, maar waar zit de twijfel dan nog, na al deze signalen gehoord te hebben en ook te zien dat het niet goed gaat, waar zit de twijfel dan nog bij de VVD?

[0:40:55] Voorzitter, er zijn vele organisaties die zich inzetten voor mentale gezondheid en hun stinken er best door ons suïcides tegen te gaan.

[0:41:04] Dat is ook heel belangrijk, denk ik, en ook heel goed.

[0:41:07] En het zegt, denk ik, ook wel iets over de ernst van het probleem.

[0:41:10] Ik denk wel dat er veel verschillende organisaties zijn die ook weer verschillend denken over de oplossing.

[0:41:14] Dus ik denk niet, ondanks dat ik de eensgezindheid fijn vind, uiteraard, met de SP, toch verfrissend ook voor een keertje, maar denk ik niet dat alle organisaties zeggen dat we de marktwerking uit de volledige GGZ moeten halen.

[0:41:31] En waar zit de twijfel?

[0:41:32] Wat ik belangrijk vind is, wat ik net ook al zei, dat we eerst de beleidsreactie van het kabinet afwachten,

[0:41:37] en daarna knopen doorhakken zodat we wat we gaan doen voor de lange termijn wel overwogen doen.

[0:41:45] Tot slot mevrouw Doep.

[0:41:47] Ja, dank u wel.

[0:41:47] Het zijn natuurlijk niet de minste organisaties die dit nu ook zeggen.

[0:41:51] IBO zegt het ook, dit nemen we serieus, maar ook zorgeconomen.

[0:41:55] Dit zijn ook niet natuurlijk het bondgenoten van de SP normaal.

[0:41:58] Sterker nog, ik heb weleens gepleit wat het hele beroep afschaffen.

[0:42:01] Maar ook zorgeconomen nu die zeggen in de cruciale GGZ, niet de hele GGZ, zou ik ook willen, maar in de cruciale GGZ moeten we in ieder geval kijken of we die markten, of we daar van af kunnen.

[0:42:12] Dus daarom nogmaals mijn vraag, want het zijn niet allerlei organisaties die iets verschillends zeggen.

[0:42:18] Het zijn echt dit soort organisaties waar de VVD, ja, normaal toch ook wel, die ze heel serieus nemen ook.

[0:42:26] Dus waar zit dan de twijfel of de terughoudendheid om dat voor de cruciale gezet, en ik snap de VVD vindt het een stap te ver voor de helige gezet om dat te doen, maar de cruciale gezet, om dat daar dan te zetten?

[0:42:38] Tot slot, VVD.

[0:42:40] Voorzitter, ik wil hier echt niet zeggen dat u de VVD nooit aan uw zijde zal vinden om dat te gaan doen.

[0:42:46] Wat u mij wel hoort zeggen, is dat ik dit gesprek wel overwogen wil voeren.

[0:42:49] Dus dat ik echt het IBO, wat volgens mij echt een heel goed rapport is, dat ik dat ook echt met zorg wil behandelen.

[0:42:55] En dat kan ik pas doen als ik ook de reactie van het kabinet heb ontvangen.

[0:43:00] Dus daarna voer ik dit gesprek graag verder met mevrouw Dobbe.

[0:43:06] U was aan het einde gekomen van uw inbreng.

[0:43:10] Ik heb nog een interruptie van mevrouw Sijnaar.

[0:43:12] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:43:13] En ook ik hoorde het pleidooi om veel vaker het open gesprek te voeren over mentale gezondheid.

[0:43:18] Ik denk dat we dat breed delen.

[0:43:20] Daarin hoorde ik de VVD ook zeggen van er zijn heel veel lopende initiatieven, heel veel projecten, het zijn er honderden, dat weten we ook, die gericht zijn op het verbeteren van mentale gezondheid.

[0:43:31] Sommigen zijn effectief, sommigen zijn niet effectief, sommigen zijn ook echt schadelijk.

[0:43:34] Ik hoor de oproep van de VVD om die initiatieven in kaart te brengen en de mate waarin zij effectief zijn.

[0:43:40] Is de VVD het dan ook met me eens dat je ook een keer moet gaan kiezen?

[0:43:43] Dus dat je ook moet durven zeggen, bijvoorbeeld zo'n storm-unpack, die moeten we gewoon landelijk uitrollen.

[0:43:52] Zeker, zeker.

[0:43:53] Ik denk niet dat de VVD een partij is die eindeloos dingen in kaart wil brengen en vervolgens geen knopen wil doorhakken, maar dat we juist een partij zijn die de grote problemen willen oplossen.

[0:44:02] En daar valt mentale gezondheid en het veel te grote aantal suicides natuurlijk ook onder.

[0:44:10] Ik ga hier niet vandaag één specifiek initiatief noemen, want de afgelopen weken zijn er veel initiatieven voorbijgekomen, ook bij de ronde tafel.

[0:44:19] Ik noem maar Life After School,

[0:44:21] Nou, dat soort initiatieven.

[0:44:25] Maar uiteraard wil ik het in kaart hebben, zodat we wel overwogen voor de lange termijn knopen kunnen doorhakken en dat we juist niet meer de komende debatten hier zitten over specifieke initiatieven te praten.

[0:44:39] Dank u wel.

[0:44:39] Dan zijn we aan de gekomen... Ja, bij de volgende spreek van de zijde van de Kamer.

[0:44:43] Mevrouw Tijmstra namens het CDA.

[0:44:46] Dank u wel, voorzitter.

[0:44:47] Aangrijpende persoonlijke verhalen, veel gesprekken met instellingen en rapporten die achter elkaar aangeven hoe vast de GGZ loopt.

[0:44:56] Toen ik mij inwerkte in deze portefeuille heb ik me echt af en toe afgevraagd is er ook nog iets positiefs te melden.

[0:45:03] En ja, dat is er ook.

[0:45:05] En daar wil ik mee beginnen, omdat dagelijks vele professionals zich met hart en ziel inzetten om mensen te helpen met mentale problemen.

[0:45:14] En daar wilde ik, voordat ik mijn inbreng ga leveren, bij stilstaan.

[0:45:18] Want laten we ook niet uit het oog verliezen wat er dagelijks wel goed gaat.

[0:45:22] In mijn inbreng sta ik stil bij drie punten.

[0:45:24] Het eerste punt is preventie, waaronder suïcidepreventie.

[0:45:28] Het rapport op de rem van de Raad van de Volksgezondheid en Samenleving is door een aantal collega's al aangehaald.

[0:45:34] Het maakt duidelijk dat mentale klachten veroorzaakt worden door die hypernerveuze samenleving waarin we leven.

[0:45:42] Hoge druk, weinig rust.

[0:45:44] Het CDA kijkt breed naar preventie.

[0:45:47] Dat betekent dat die laagdrempelige steunpunten in een wijk en herstelvoorzieningen heel belangrijk zijn, maar dat we ook met elkaar uit moeten zoomen om de oorzaken aan te pakken.

[0:45:58] En dan gaat het over die mentale volksgezondheid waar het rapport op de rem over spreekt.

[0:46:03] Deelt de minister deze opvatting en wordt het rapport van de RVS verder gebruikt bij het vormgeven van preventief beleid?

[0:46:11] Juist in dat licht is suicide preventie ook belangrijk.

[0:46:15] Dagelijks zijn er gemiddeld vijf zelfdodingen met een stijging onder jongeren en de oorzaken zijn heel divers.

[0:46:21] Prestatiedruk, eenzaamheid, toekomst onzekerheid, sociale media en ook jongeren staan tegenwoordig continu aan.

[0:46:28] Het rondetafelgesprek onderstreept de drie dingen.

[0:46:32] Mentale gezondheid moet vanzelfsprekend onderdeel van het onderwijs worden.

[0:46:36] Praten helpt.

[0:46:38] Jongeren hebben behoefte aan laagdrempelige plekken waar ze open kunnen zijn over mentale problemen.

[0:46:43] En stop met exclusiecriteria.

[0:46:46] De sleutel ligt vaak bij mensen die er al dichtbij staan, zoals mentoren, jongerenwerkers en sportcoaches.

[0:46:52] Zij zien de signalen als eerste.

[0:46:55] En dat vraagt om investeren in deze professionals, zodat zij het gesprek aan durven gaan.

[0:47:01] Kan de minister dit meenemen in de aanpak voor sterke wijken en buurten?

[0:47:06] Dan ga ik verder naar mijn tweede punt, de complexe zorg.

[0:47:09] Vooral mensen met een complexe hulpvraag krijgen nu niet de zorg die ze nodig hebben.

[0:47:13] Ze wachten veel langer dan de treaknormen met risico op verslechtering.

[0:47:17] De problemen zijn groot en ook niet direct opgelost.

[0:47:21] Mijn vraag aan de minister is welke concrete stappen zijn er nog op korte termijn wel te zetten om ervoor te zorgen dat met name die groep mensen met een complexe zorgvraag sneller passende zorg krijgen.

[0:47:33] Het CDA vindt het goed dat budgetbekostiging voor de acute zorg bij de HIC's en de IHT's, daar is het net ook al over gegaan, in voorbereiding is.

[0:47:41] Budgetbekostiging zorgt er namelijk niet alleen voor het borgen van de beschikbaarheid van deze cruciale zorg, maar dat geeft teams ook de ruimte om hun werk goed te doen.

[0:47:51] Nu de NCA het advies over de invoering heeft uitgesteld tot 27, vraag ik de minister, blijft invoering van budgetbekostiging per 1 januari 28 haalbaar?

[0:48:02] De hoge druk op de GGZ leidt tot toenemende incidenten met onbegrepen gedrag in wijken en buurten.

[0:48:08] In het coalitieakkoord hebben we afgesproken dat vaker bemoeizorg wordt aangeboden bij mensen die zorg mijden of onbegrepen gedrag vertonen.

[0:48:16] Is de minister bereid om hiervoor een concreet plan te maken?

[0:48:20] En tot slot het derde punt, het stelsel.

[0:48:23] Het IBO is heel helder.

[0:48:24] Dit stelsel is onhoudbaar.

[0:48:27] De focus ligt te veel op medische behandeling en te weinig op preventie en wat mensen wel kunnen.

[0:48:32] Het bevat verkeerde prikkels en versnipperde financiering zorgt voor hoge administratieve druk.

[0:48:37] De groei van ongecontracteerde zorg heeft geleid tot een wild groei in aanbieders wat personeel wegtrekt uit de complexe zorg, juist de plek waar we die mensen zo hard nodig hebben.

[0:48:48] Dat vergroot personeelstekorten, zeker in de noordelijke provincies en in Zeeland, waar de druk op specialistische en acute zorg inmiddels zorgwekkend hoog is.

[0:48:57] Het vraagt om duidelijke keuzes waar, wat het CDA betreft, het IBO hele goede handvaten voor biedt.

[0:49:03] En daar heb ik de volgende vraag over.

[0:49:04] Is de minister bereid om de uitkomsten van het IBO explicief mee te geven aan de staatscommissiezorg als richtinggevend kader?

[0:49:11] En welke concrete stappen kan de minister op korte termijn zetten om toch nog iets verbetering aan te brengen in het stelsel wat we op dit moment hebben?

[0:49:18] Tot zover.

[0:49:20] Dank u wel.

[0:49:21] Dan komen we bij de volgende spreek van de zijde van de Kamer en dat is mevrouw Van Metelen namens de PVV.

[0:49:26] Dank u, voorzitter.

[0:49:28] We spreken vandaag over mensen die soms nog maar op één ding hopen.

[0:49:33] Dat er iemand op tijd is.

[0:49:35] Iemand die ziet hoe ernstig het is.

[0:49:37] Iemand die niet doorschijft of afhoudt, maar handelt.

[0:49:40] En juist daar gaat het mis in de GGZ.

[0:49:42] Niet aan de rand, maar in de kern.

[0:49:44] Uit de stukken rijst een hard beeld op.

[0:49:47] De vraag groeit, de wachttijden lopen op, de kosten stijgen en juist mensen met ernstige of complexe psychische problematiek krijgen nog te vaak niet de zorg die echt bij hen past.

[0:49:58] Het stelsel piept en kraakt, maar voor de patiënt betekent dat vooral nergens echt terecht kunnen.

[0:50:03] Bij ernstige depressie en gedachten over zelfmoord is dat levensgevaarlijk.

[0:50:08] Dat maakt het alles uit waar iemand terechtkomt, hoe snel dat gebeurt en of daar ook echt passende behandeling is.

[0:50:14] Een open bed is nog geen oplossing.

[0:50:17] Een intake is ook nog geen behandeling.

[0:50:19] En iemand ergens plaatsen omdat daar toevallig plek is, is nog geen hulp.

[0:50:24] Sterker nog, een verkeerde plaatsing kan de situatie verergeren.

[0:50:28] Meer wantrouwen, meer onrust en meer afstand tot herstel.

[0:50:32] Daarom vraag ik de minister, erkent zij dat niet passende plaatsing bij ernstige depressie en gedachten over zelfmoord schadelijk kan zijn?

[0:50:40] En wil zij inzicht geven in hoe vaak mensen met deze problematiek toch terechtkomen op een plek die feitelijk niet aansluit op hun zorgvraag, alleen omdat een passend alternatief ontbreekt?

[0:50:52] Voorzitter, de Leidraad over suicidepreventies helder.

[0:50:55] Niet passende zorg, gebrekkige continuïteit, afwijzingen, mislukte overgangen, dat vergroot het risico.

[0:51:02] Wat beschermt is ook helder.

[0:51:05] Verbondenheid met het gezin en vrienden, een stabiel behandelteam, passende behandeling, bereikbare hulp en een warme overtracht.

[0:51:13] En dat is precies waar het misgaat als een organisatie faalt.

[0:51:17] Dus is dit ook politiek?

[0:51:19] Deze problemen raken zelden alleen de patiënt.

[0:51:22] Een heel gezin wordt meegetrokken.

[0:51:24] Ouders die dag en nacht alert zijn.

[0:51:26] Partners die op eieren lopen.

[0:51:28] Broers, zussen en kinderen die leven met angst en spanning.

[0:51:33] En toch worden naasten nog te vaak laat betrokken.

[0:51:36] Soms mondjesmaat en soms zelfs helemaal niet.

[0:51:39] Terwijl juist daar signalering, stabiliteit en bescherming zitten.

[0:51:43] Daarom vraag ik de minister hoe wordt geborgd dat ouders, partners en andere naasten, vrienden, studentenverenigingen veel eerder en veel vanzelfsprekender worden betrokken.

[0:51:56] Uiteraard voor zover dat dat juridisch en medisch verantwoord is.

[0:51:59] En wat doet zij eraan om te voorkomen dat naasten pas serieus in beeld komen als het bijna is misgegaan of al te laat is.

[0:52:07] Voorzitter, ook in de rest van de stukken zie je hetzelfde patroon.

[0:52:10] Wachttijdondersteuning moet mensen zich gezien laten voelen, maar gezien worden is nog geen behandeling.

[0:52:16] Bij de overgang van jeugdhulp naar volwassenen GGZ wordt opnieuw gesproken over gesprekken en gezamenlijke acties, terwijl de bekende problemen allang bekend zijn.

[0:52:26] afwijzing, zorgmijding, gebrekkige overdracht in jongeren die tussen wal en schip vallen.

[0:52:31] Tegelijk zegt het IBO dat het stelsel in deze vorm niet houdbaar is en dat juist voor ernstige problematiek het benodigde aanbod onvoldoende van de grond komt.

[0:52:39] Dus vraag ik de minister, hoe voorkomt zij dat wachttijdondersteuning een keurige verpakking wordt om het tekort aan echte behandelcapaciteit heen?

[0:52:50] Welke norm hanteert zij voor passende plaatsing bij ernstige depressie en gedachten over zelfmoord?

[0:52:56] En wanneer komt zij met concrete maatregelen om te voorkomen dat mensen bij gebrek aan beter ergens belanden waar hun problematiek feitelijk niet past?

[0:53:04] Voorzitter, we moeten oppassen voor woorden die netjes klinken, maar weinig veranderen.

[0:53:09] Samenwerking, handreiking, verkenning, agenda, allemaal mooie termen.

[0:53:15] Maar voor gezinnen die dagelijks vrezen dat het misgaat, telt iets anders.

[0:53:20] Is er op tijd hulp?

[0:53:21] Is die hulp passend?

[0:53:23] En blijft die hulp overeind bij een overgang?

[0:53:26] En staat het gezin er niet alleen voor?

[0:53:28] Dat zijn de vragen waar het om draait.

[0:53:30] En ik wil daarom van de minister niet horen dat het beter moet, want dat weten we allemaal.

[0:53:34] Ik denk dat we dat allemaal al vastgesteld hebben.

[0:53:37] Maar wat zij concreet gaat afdwingen, hoe zij passende zorg voor ernstige problematiek gaat organiseren,

[0:53:43] Hoe zij continuïteit niet als een wens, maar als een norm gaat behandelen.

[0:53:46] En hoe zij naasten niet langer zit als een bijlage, maar als onderdeel van de aanpak.

[0:53:51] Want bij ernstige depressie en gedachten over zelfmoord zit het verschil tussen systeemtaal en werkelijkheid soms precies juist in die ruimte waarin iemand verder zakt.

[0:54:01] Dank u.

[0:54:05] Ik dank u zeer.

[0:54:07] De volgende spreker, Diederik van Dijk namens de SGP.

[0:54:10] Dank u wel, voorzitter.

[0:54:12] Voorzitter, weet u hoeveel coaches we op dit moment in Nederland hebben?

[0:54:16] Ik bedoel geen bondscoaches, maar mentale coaches.

[0:54:21] Dat zijn er meer dan 100.000.

[0:54:23] Het aantal van dit soort coaches is in de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld.

[0:54:28] Wat zegt de massale vraag naar mentale ondersteuning over onze samenleving?

[0:54:33] Hoe kan het dat in zo'n welvarend, op zich gelukkig land, als er onze zoveel mensen op de wachtlijst staan bij de GGZ?

[0:54:40] En ik zeg, het bepaalt niet om psychische problemen te relativeren of kleiner te maken, want de mentale gezondheid in Nederland staat daadwerkelijk onder druk.

[0:54:51] Maar het vergroten van het hulpaanbod is niet het juiste antwoord op de stijgende hulpvraag.

[0:54:57] Het is misschien zelfs water naar de zee dragen.

[0:55:00] In het lezenswaardige advies op de REM beschrijft de Raad Volksgezondheid en Samenleving de gevolgen van de hypernerveuze samenleving.

[0:55:08] Individualisering, prestatiedruk en voortdurende haast eisen hun tol.

[0:55:14] En de Zelderskamer ook vat bevoren.

[0:55:15] Heel fijntjes wees de vorige staatssecretaris in haar kabinetsreactie op dat de Kamer zo snel mogelijk een reactie wilde op dit rapport.

[0:55:24] Dat juist pleiter voor vertraging en rust.

[0:55:27] Het rapport in beleid vertalen is niet eenvoudig.

[0:55:30] Het gaat om een cultuurverandering die als overheid niet zomaar kunt afdwingen.

[0:55:34] En toch kunnen we wel een paar verstandige dingen doen.

[0:55:37] Neem de ontwikkeling naar een meer gezinsgerichte benadering.

[0:55:41] Heel goed dat het kabinet de SGP-motie op dit punt oppakt.

[0:55:45] Ik voorzie hierbij wel een botsing met de manier waarop de indicatiestelling en financiering van de GGZ, maar ook de jeugdhulp is geregeld.

[0:55:54] Die gaat uit van het individu in plaats van gezinnen.

[0:55:57] Erkent de minister dat dat anders zou moeten?

[0:56:00] Hoe wil ze hier sturing aan geven?

[0:56:02] En hoe staat met de uitvoering van mijn motie over onderzoek naar de effectiviteit van systeemtherapie?

[0:56:07] Belangrijk is ook preventie.

[0:56:09] Het kabinet onderkent de noodzaak van een stevige sociale basis, maar trekt hier geen structurele middelen vooruit.

[0:56:15] Ook is er geen geld gereserveerd om het interdepartementaal beleidsonderzoek mentale gezondheid op te pakken.

[0:56:21] Pakt de minister dit alsnog op?

[0:56:23] De wachtlijsten in de GGZ zijn lang en helaas komen mensen die hulp het hardst nodig hebben hierdoor in de knel.

[0:56:30] De financieringsprikkels staan niet goed afgesteld.

[0:56:33] Het is voor zorgaanbieders nu aantrekkelijker om lichte zorg aan te bieden.

[0:56:37] Hoe zorgt de minister ervoor dat er voldoende aanbod is van complexe zorg, bijvoorbeeld als het gaat om voldoende woonzorgvormen voor mensen met psychische problemen?

[0:56:47] We moeten slim omgaan met de personeelskrapte.

[0:56:49] Vanaf 2022 werd eraan gewerkt om kinderpsychologen, kj-psychologen en gz-psychologen onder te brengen in één beroepsgroep.

[0:56:59] Hierdoor steeg het aantal instromers in de kj-opleiding explosief.

[0:57:04] In 2024 werd het plan echter onverwacht weer ingetrokken.

[0:57:08] Onverstandig en schadelijk.

[0:57:10] Is het nieuwe kabinet bereid om het samenbrengen van deze beroepsgroepen alsnog op te pakken?

[0:57:15] De SP maakt zich zorgelijk over het plan in het coalitieakkoord om de vergoeding voor ongecontracteerde zorg volledig te schrappen.

[0:57:22] Hoe voorkomt het kabinet dat mensen in de problemen komen doordat de verzekeraar hun behandeling niet langer vergoedt?

[0:57:29] Naar aanleiding van de initiatievennota de korte voerden we destijds de debat over euthanasie bij psychiatrie.

[0:57:35] De SGP betreurde dat het vorige kabinet geen noodzaak ziet, zag voor de wetswijziging.

[0:57:40] Neemt dit kabinet ook dat standpunt in en achter hem is er denkbaar dat toekomstige ontwikkelingen, zoals een verdere stijging bij jonge patiënten, alsnog aanleiding kunnen geven tot aanscherping van wettelijke waarborgen.

[0:57:52] Een laatste punt.

[0:57:53] De SGP was mede-indiener van het amendement om het budget voor de 1-1-3-hulplijn te verhogen.

[0:57:59] De minister meldde gisteren dat ze eerst meer onderbouwing wil voordat ze structureel voldoende extra geld beschikbaar maakt.

[0:58:06] Zonder extra financiering kan 1-1-3 haar werk gewoon niet doen.

[0:58:11] En de SGP vraagt de minister daarom om spoedig over de brug te komen.

[0:58:15] Dank u, voorzitter.

[0:58:21] Dank u wel.

[0:58:21] De volgende spreker van de zijde van de Kamer, dat is mevrouw Dobbe namens de SP.

[0:58:26] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:58:28] Twee dagen geleden waren Hanna en haar ouders hier in de Tweede Kamer en mevrouw Westerveld had het al even over die ontmoeting en het gesprek wat wij met hen hebben gehad, wat heel indrukwekkend was.

[0:58:38] Want zij vertelde het Hanna jarenlang van wachtlijst naar wachtlijst.

[0:58:42] is gestuurd.

[0:58:43] Dat is eigenlijk wat er is gebeurd.

[0:58:45] En ze wilde haar eigen leven nemen, meermaals in die jaren.

[0:58:48] En de onzekerheid en de angst die die ouders ook beschreven, die haar ouders beschreven van wat dat met zich meebrengt op het moment dat je kind dat wil doen, haar eigen leven wil nemen en dat je jarenlang met die angst moet leven, is heel ingewikkeld.

[0:59:04] En zij vragen nu ook

[0:59:05] Los die wachtlijst in de GGZ op.

[0:59:08] Zeker voor de complexe en langdurige GGZ.

[0:59:10] Los het op.

[0:59:12] En de minister heeft via Minds, heb ik begrepen, ook voor dit debat het verhaal van Hannah ook ontvangen.

[0:59:17] En mevrouw Westveld heeft al een reactie gevraagd op de oproep van Minds zelf.

[0:59:22] Maar ik zou toch ook wel graag een reactie willen op dit verhaal van Hannah en haar ouders.

[0:59:27] En de wachtlijsten in de GGZ worden erger in plaats van beter.

[0:59:31] En dat is toch wel heel schrijnend, want er zijn altijd nog meer dan 100.000 wachtplekken in de GGZ, ondanks alle actieplannen die al naar de Kamer zijn gestuurd en alle debatten die we hierover hebben gehad en alle intenties die we hier met elkaar hebben uitgesproken.

[0:59:45] En dat komt omdat fundamentele keuzes om dit te verbeteren niet worden gemaakt.

[0:59:49] Bijvoorbeeld om de markt aan te pakken in de GGZ.

[0:59:54] Maar we zien wel, en dat is denk ik goed, dat die markt en de marktwerking en concurrentie eindelijk steeds meer ter discussie komt te staan.

[1:00:00] Want marktwerking in de GGZ zorgt ervoor dat mensen met complexe GGZ-zorg

[1:00:05] dat die die nodig hebben, maar niet krijgen.

[1:00:08] Mind zegt dit, Recht op GGZ zegt dit, zelfs zorgeconomen zeg ik dit, heb ik net ook al gezegd.

[1:00:15] En het IBO zegt ook dat een fundamentele hervorming van het stelsel en de markt in de GGZ nodig is.

[1:00:21] En neemt de minister deze oproepen serieus naast het feit dat ze natuurlijk zelf ook kan zien dat het op deze manier niet goed werkt?

[1:00:29] En wat gaat de minister dan doen om de markt en de GGZ aan te pakken?

[1:00:33] En zouden wij ook kunnen vragen, gezien ook de urgentie die ook spreekt uit alle inbrengen van de collega's in deze Kamer, om de reactie op dat IBO-rapport eerder te ontvangen dan, je gelooft dat die nu in het derde kwartaal staat, maar zouden we die niet gewoon voor de zomer al kunnen ontvangen, misschien nog eerder?

[1:00:49] Ik denk dat dat ook belangrijk is en de urgentie uit al onze inbrengen dit hier ook om vraagt.

[1:00:55] En is de minister bereid, waar ook Mind om vroeg, om de staatscommissie Herziening Zorgstelsel de opdracht te geven om de rol en de effecten van de markt in de GGZ te onderzoeken?

[1:01:07] Daar ben ik wel benieuwd naar wat de minister vindt van dat idee.

[1:01:10] Dan, voorzitter, de budgetplafonds.

[1:01:11] Dat er wel plek is voor mensen, maar zorginstellingen geen mensen mogen aannemen, want het budgetplafond is bereikt.

[1:01:17] Dat het uitmaakt waar je verzekerd bent of je zorg krijgt of niet.

[1:01:22] En de Kamer heeft al onze motie aangenomen om met die budgetplafonds te stoppen.

[1:01:26] Maar het kabinet wil dit niet uitvoeren.

[1:01:28] Daarom de vraag, welk positief effect hebben deze budgetplafonds dan eigenlijk?

[1:01:35] Zal ik even wachten tot het overleg voorbij is?

[1:01:40] Ja, ik wacht even.

[1:01:42] Welk voordeel hebben deze budgetplafonds ons gebracht?

[1:01:46] Waar twijfelt het kabinet dan over om deze budgetplafonds af te schaffen en deze motie uit te voeren?

[1:01:52] Want dat hebben we nog niet gekregen eigenlijk, dat concrete antwoord.

[1:01:55] Dan, voorzitter, er staan nog bezuinigingen gepland voor de langdurige GGZ.

[1:01:59] plus een deel van nieuwe bezuinigingen op de WLZ.

[1:02:02] En in ieder geval een deel daarvan is ongedekt in de zin van dat ook organisaties zeggen wij kunnen deze besparingen waar deze bezuinigingen op gebaseerd zijn niet halen.

[1:02:12] En dan krijg je dus dat het ten koste gaat van de zorg en de wachtlijsten.

[1:02:15] En we zien de tekorten die er ook zijn terug in de samenleving.

[1:02:18] Ondanks ook het nieuws dat er meer intense incidenten zijn in maatschappelijke opvanglocaties en het risico op geweld toeneemt.

[1:02:25] En welk effect denkt de minister dan dat deze verdere bezuinigingen dan nog zullen hebben?

[1:02:30] Dan, voorzitter, het niet langer vergoeden van de ongecontracteerde zorg.

[1:02:33] Dit is echt een paardenmiddel wat de toegankelijkheid van de zorg kan verslechteren op dit moment en de macht van de zorgverzekeraars vooral vergroot.

[1:02:41] Dan is het toch niet verstandig om dit te doen nu de wachtlijsten alleen maar langer worden?

[1:02:45] Graag een antwoord ook hierop.

[1:02:46] Dan tot slot, voorzitter.

[1:02:48] De mentale gezondheid van vrouwen staat steeds meer onder druk, meer dan de mentale gezondheid van mannen.

[1:02:54] Dat lijkt uit allerlei rapporten.

[1:02:56] En in oktober werd onze motie aangenomen die de regering ook verzocht om met een aanpak te komen om de mentale gezondheid van jonge vrouwen te verbeteren.

[1:03:04] En hoe staat het met de uitvoering van die motie?

[1:03:06] En dan ook nog hierover heel specifiek een vraag die ik ook al eerder heb gesteld.

[1:03:10] De toegang tot mentale ondersteuning en GGZ voor slachtoffers van seksueel geweld.

[1:03:16] Want dat is gewoon niet altijd goed geregeld.

[1:03:18] Dan kun je je voorstellen, heb je seksueel geweld meegemaakt en dan moet je op een wachtlijst, dan kom je dan terecht.

[1:03:23] Wat vindt de minister daarvan en wat is de minister bereid om daar aan te doen?

[1:03:28] En dan, omdat ik toch uit de tijd loop, wil ik me aansluiten bij de goede vragen over suicidepreventie en 113, want dat wil ik ook.

[1:03:35] Uiteraard heel belangrijk dat dat goed wordt geregeld.

[1:03:37] Dank u wel.

[1:03:39] Dank u zeer.

[1:03:40] En dan komen we bij de volgende sprekers.

[1:03:42] Mevrouw Coenradie namens JA21.

[1:03:44] Dank, voorzitter.

[1:03:46] En laat ik beginnen bij de kern van het probleem.

[1:03:48] Mensen met verward gedrag horen niet thuis in de strafrechtketen, niet in de politiecel en niet in de gevangenis.

[1:03:54] Zij horen in de zorg.

[1:03:56] En toch zien we in de praktijk precies het tegenovergestelde.

[1:03:59] En daar wordt echt helemaal niemand beter van.

[1:04:01] De samenleving niet, de politie niet en de persoon zelf al helemaal niet.

[1:04:06] Maar dit is wel de harde realiteit van de huidige situatie.

[1:04:09] Voorzitter, in 2025 registreerde de politie ongeveer 168.000 incidenten van personen met verwart gedrag en dit is stijgende.

[1:04:17] Politieagenten geven zelf aan dat zij steeds vaker worden geconfronteerd met situaties die eigenlijk geen veiligheidsvraag maar een zorgvraag zijn.

[1:04:25] en tegelijkertijd piept en kraakt de GGZ.

[1:04:27] Wachttijden lopen op, personeelskorten nemen toe en bedden zijn schaars.

[1:04:32] Daarom pleit JA21 voor een tussenvoorziening tussen straat en GGZ.

[1:04:36] Een plek waar mensen met verward gedrag tijdelijk worden opgevangen en beoordeeld door professionals.

[1:04:41] Niet in een politiecel, maar in een zorgomgeving.

[1:04:44] Een soort GGZ light.

[1:04:46] Daar wordt snel vastgesteld wat iemand nodig heeft.

[1:04:49] Specialistische GGZ of een paar therapiecessies en kan iemand daarna weer door.

[1:04:54] Die triage is cruciaal.

[1:04:57] Nu laten we mensen eerst ontsporen voordat we ingrijpen.

[1:05:00] En dat is toch de wereld op zijn kop.

[1:05:02] Voorzitter, in het coalitieakkoord staat dat het kabinet wil inzetten op preventie, betere samenwerking en meer ruimte voor complexe zorg in de GGZ.

[1:05:10] Heel mooi, maar uit de doorrekening van het CPB blijkt dat er wordt bezuinigd op GGZ wonen.

[1:05:16] Bovendien staat in het coalitieakkoord dat prikkels voor lichte GGZ-zorg worden afgebouwd.

[1:05:21] Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister.

[1:05:23] Kan de minister toelichten hoe het afbouwen van prikkels voor lichte zorg in de GGZ, zoals vermeld in het coalitieakkoord, zich verhoudt tot de groei van het aantal incidenten met mensen met verwart gedrag?

[1:05:34] En is de minister niet bang dat het afbouwen van prikkels voor lichte zorg ertoe leidt dat mensen later in beeld komen bij de GGZ, waardoor problemen escaleren en incidenten met verwart gedrag juist toenemen?

[1:05:46] En tot slot, hoe rijmt de minister de combinatie van een stijgende vraag in de GGZ zorg met een bezuiniging op GGZ wonen?

[1:05:53] En hoe voorkomt de minister dat deze combinatie zal leiden tot nog meer incidenten met verwart gedrag?

[1:05:59] Voorzitter, eeuwenlang waren infectieziekten de belangrijkste doodsoorzaak onder jongeren en vorige eeuw namen op den duur verkeersongevallen die plaats in.

[1:06:09] Vandaag zien we echter een zorgwekkende verschuiving.

[1:06:12] Zelfdoding is onder jongeren en jongvolwassenen uitgegroeid tot doodsoorzaak nummer één.

[1:06:18] Door onderzoek weten we dat veerkracht onder jongeren zeer belangrijk is voor het voorkomen van dit soort problematiek.

[1:06:24] En die veerkracht die begint thuis.

[1:06:27] Niet de overheid, school of hulpverlening, maar de ouders spelen de belangrijkste rol in het leven van jongeren.

[1:06:33] Dit betekent dat ouders zich daarvan bewust moeten zijn en daarna moeten handelen en waar nodig ook ondersteund moeten worden.

[1:06:40] Want zij moeten het goede voorbeeld geven, grenzen stellen, ook in de digitale wereld.

[1:06:46] We weten ook dat de financiële situatie veel verband houdt met het risico op suicide en de mentale gezondheid van mensen.

[1:06:52] Tegelijkertijd kiest dit kabinet voor echt ongekende lastenverzwaringen voor de mensen thuis.

[1:06:58] En daarom de volgende vraag aan de minister.

[1:07:00] Ziet zij niet dat dit beleid haak staat op het verbeteren van de mentale gezondheid?

[1:07:04] Is de minister bekend met de financiële opgave en huidige financieringsproblematiek van Stichting 113 Zelfmoordpreventie?

[1:07:11] En zo ja, hoe beoordeelt de minister de continuïteit van deze organisatie in het licht van de toenemende vraag naar hulp?

[1:07:18] En tot slot, hoe waarborgt de minister dat het huidige en toekomstige beleid zich niet beperkt tot korte termijn interventies of pluisterwerk, maar bijdraagt aan een structurele, lange termijn visie op mentale gezondheid en suicidepreventie onder jongeren?

[1:07:33] Tot zover.

[1:07:34] Voorzitter.

[1:07:37] Ik dank u zeer.

[1:07:37] En dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste, maar vanzijde van de Kamer, in overleg met de minister.

[1:07:43] Ik moet ongeveer 35 minuten schorsen, dus dan gaan we om kwart, 35, gaan we ongeveer om kwart over, nou niet ongeveer, we gaan om kwart over drie weer verder.

[1:07:54] En u wordt dan geacht om een minuut eerder in de zaal te zijn.

[1:07:57] En ikzelf ook natuurlijk.

[1:07:58] Tot straks.

[1:07:59] Ik schors de vergadering.

[1:44:31] Dank u wel.

[1:44:51] De camera's gaan aan, zeg ik even.

[1:44:57] Nee, ik ga niks over zeggen.

[1:44:58] We gaan gewoon beginnen.

[1:45:05] Ik heropen de vergadering.

[1:45:08] U kijkt allemaal nog steeds.

[1:45:11] We zijn nu nog steeds bij het commissiedebat GGZ en suïcidepreventie.

[1:45:15] We zijn gekomen bij de eerste mij van de zijde van het kabinet.

[1:45:20] Ik geef minister Hermans het woord aan u.

[1:45:24] Misschien kunt u ons even meenemen in de blokken.

[1:45:26] Ja, voorzitter, daar zal ik mee beginnen.

[1:45:30] Voorzitter, ik begin met enkele inleidende opmerkingen.

[1:45:34] Daar komt ook al een aantal door veel Kamerleden gestelde vragen aan de orde.

[1:45:41] Maar daarna zal ik dieper ingaan op de curatieve GGZ en ook specifiek de wachtlijsten, de wachttijden en de cruciale, complexe zorgvragen die daarover gesteld zijn.

[1:45:53] Dan in het tweede blokje de suicidepreventie.

[1:45:56] Dan zal ik ook ingaan op alle vragen over 1.1.3.

[1:46:01] Dan, voorzitter, in het derde blokje de samenwerking en ook de overlap met de sociaal domein.

[1:46:12] En tot slot een aantal overige vragen.

[1:46:17] Helemaal goed.

[1:46:17] Ik geef u het woord.

[1:46:18] Ja, voorzitter, dank en dank voor alle verhalen, persoonlijke verhalen ook van alle Kamerleden en in het bijzonder van mevrouw Seinhaven.

[1:46:31] Ik denk dat dit laat zien en dat ook de voorbeelden die u alle genoemd heeft in uw inbreng laat zien.

[1:46:40] hoe ingewikkeld het leven soms kan zijn.

[1:46:45] En soms is het even tijdelijk door druk en stress, en dat kan door werk zijn of dat kan door school zijn.

[1:46:52] Of, zoals een aantal van u ook zei, als het aan bestaanszekerheid raakt,

[1:46:57] Maar je kan ook voor langere tijd heel heftig in de knoop zitten met alle heftige mogelijke consequenties vandien.

[1:47:09] En die verhalen kennen we uit onze persoonlijke omgeving, zoals mevrouw Wendel ook zei.

[1:47:14] Die kennen we allemaal van werkbezoeken of op basis van de petitie die is aangeboden en die ik ook vlak voor het debat eigenlijk in ontvangst zou hebben willen nemen, maar door mijn debatplanning dat niet gelukt is.

[1:47:30] Maar ik heb hem hier wel in mijn stapeltje.

[1:47:34] Hier is die.

[1:47:35] En heb er net ook even in gelezen.

[1:47:39] En dat zal ik natuurlijk ook nog uitgebreider doen, omdat ik denk dat

[1:47:43] met dit soort petities die langs de lijn van individuele verhalen aandacht vragen voor dat grotere vraagstuk.

[1:47:52] Hoe zorgen we er nou voor dat als jij

[1:47:58] dermate problemen ervaart dat je gewoon even niet meer weet hoe met het leven om te gaan en je hebt zorg nodig, dat die er voor jou is.

[1:48:08] Passende zorg en beschikbaar op het juiste moment.

[1:48:11] En dat is nu te vaak.

[1:48:13] al te lang niet het geval.

[1:48:15] Dat zeg ik tegen mevrouw Westerveld, die ik, terwijl ik hier naartoe liep, hoorde praten in de plenaire zaal.

[1:48:21] Dus zij hoort het nu niet live, maar mogelijk als ze dit terugluistert of haar medewerkers.

[1:48:27] Want ze heeft gelijk.

[1:48:28] We hebben in de afgelopen

[1:48:30] Ik denk tien jaar, in elk geval toen ik begon als Kamerlid, als woordvoerder Zorg, voerden we ook al dit debat over de wachtlijst, over de wachtlijst voor mensen die die GGZ-zorg zo keihard nodig hebben.

[1:48:42] En het is onvoldoende gelukt om daar echt een kentering in aan te brengen.

[1:48:49] En volgens mij was mevrouw Van Metelen die zei ja, ik hoef niet een belofte van mevrouw Hermans te horen, van de minister, dat ze zich daar ook voor gaat inzetten, maar ik wil gewoon dat het gebeurt.

[1:49:00] En met dat laatste ben ik het ongelooflijk eens, maar ik kan niet anders dan hier wel zeggen dat mijn toezegging is en dat met alles wat ik in me heb, ik met de energie en de motivatie die ik voel, zal zoeken, samen met de collega's op VWS en natuurlijk met alle partijen in het veld, om hoe kunnen we hier nu echt een doorbraak forceren, want dat hier moet komen, dat staat als een paal boven water.

[1:49:28] En dat het kan, daar ben ik en daar blijf ik ook van overtuigd, want dan sluit ik me heel erg aan bij wat mevrouw Tijmstra zei.

[1:49:37] Al die mensen die werken in de GGZ of in de ondersteuning in het sociaal domein of die bezig zijn met preventieve programma's, bijvoorbeeld op scholen, al die professionals doen dat met ongelooflijk veel professionaliteit, betrokkenheid en deskundigheid.

[1:49:54] Voor hen is de werkdruk hoog, maar we hebben ze keihard nodig.

[1:49:58] Dus ook om het werkplezier te behouden in deze hele ingewikkelde sector voel ik mij gesteund om daar aan te werken en ook met hen aan te werken.

[1:50:11] Dat geeft me dus ook het vertrouwen dat het kan.

[1:50:13] Het zal niet makkelijk zijn, maar we moeten altijd blijven geloven in dat we die verandering teweeg kunnen brengen.

[1:50:22] Dus dat doe ik ook.

[1:50:24] Voorzitter, de ambitie van dit kabinet is om te bouwen, om werk te maken van de gezondste generatie ooit.

[1:50:35] En dat gaat over het voorkomen van ziekte, van eenzaamheid, het werken aan welzijn, aan je eigen verantwoordelijkheid en dus dat goede zorg en ondersteuning er is als jij dat nodig hebt.

[1:50:48] Maar die gezonde generatie betekent voor mij ook een samenleving, een generatie waarin mensen veerkrachtig zijn, waarin ze steun ervaren en goed om kunnen gaan met dagelijkse stress, of dat nou op school is, op je werk.

[1:51:04] omdat je moet verhuizen, maar nog geen nieuw huis hebt gevonden.

[1:51:08] Kortom, alles waar je in het leven tegenaan kan lopen wat je stress kan opleveren.

[1:51:14] Dat je om kan gaan met tegenslagen en uitdagingen die allemaal op ons pad kunnen komen in het leven.

[1:51:21] En dat vraagt wat van ieder van ons zelf.

[1:51:24] Daarom is het belangrijk dat we ook het individu blijven versterken, een gezonde leefstijl stimuleren.

[1:51:31] Het vraagt iets van de omgeving.

[1:51:33] De omgeving waarin je opgroeit, waarin je werkt, waarin we met elkaar samenleven.

[1:51:38] Ik geloof dat de heer Van Dijk daar ook echt aandacht voor vroeg.

[1:51:42] En het gaat ook over het bespreekbaar maken van het onderwerp mentale gezondheid.

[1:51:49] En niet alleen bespreekbaar maken, maar ook doorvragen, hoorde ik mevrouw Seinhaven heel expliciet zeggen.

[1:51:56] En tot slot, natuurlijk, ik herhaal het nog maar een keer, die passende zorg en ondersteuning voor mensen die dat nodig hebben.

[1:52:03] En ik zei het al, we zijn daar echt nog te ver van verwijderd.

[1:52:07] We zien de hulpvraag van mensen met mentale problemen sterk groeien, terwijl te veel mensen te lang wachten en die professionals onder grote druk staan.

[1:52:17] En dat vraagt om een stevige aanpak, om het doorgaan met een stevige aanpak die

[1:52:23] al in gang is gezet door voorgangers van mij en ook van de minister van Langdurige Zorg en Sport, die ook natuurlijk belangrijke elementen van dit onderwerp in haar portefeuille heeft.

[1:52:37] En daar waar het nodig is, en het IBO biedt daar handvatten voor, zullen we ook aanvullende stappen en maatregelen natuurlijk niet uit de weg gaan, daar waar die ons echt kunnen helpen.

[1:52:49] Ik zal zo nog uitgebreider op dat IBO en een aantal vragen dat daarover gesteld is uiteraard ingaan.

[1:52:56] Voorzitter, nou heeft, ik denk, elk van de Kamerleden mij gevraagd, ja, en wat doet u nou nu op dit moment voor de mensen die op een wachtlijst staan om te zorgen dat die zo snel als mogelijk toch geholpen kunnen worden en dat ze de zorg krijgen die aansluiten bij hun hulpvraag

[1:53:16] en dat die specialistische GGZ er is.

[1:53:21] Daarvoor zetten we eigenlijk een aantal stappen of werken we langs een aantal lijnen.

[1:53:27] Misschien moet ik het zo zeggen.

[1:53:28] De eerste is het versterken van de mentale veerkracht en mentale weerbaarheid en dat doen we via de agenda mentale gezondheid.

[1:53:37] Daar is nog wat vraag over gesteld, bijvoorbeeld over de vrouwengezondheid en wachttijdondersteuning.

[1:53:43] Daar zal ik zo verder op ingaan, maar dat vast even als één van de lijnen waar we aan werken, omdat daar zijn echt knelpunten in benoemd die vanuit doelgroepen, vanuit mensen die zorgondersteuning nodig hebben, zijn aangegeven.

[1:53:57] Hier zien wij nu een knelpunt in de dagelijkse praktijk en hier kunt u ons echt helpen als hier gericht inzet op wordt gepleegd.

[1:54:06] Tweede wat we doen is het onverminderd doorgaan met het uitvoeren van de afspraken uit zowel het ISA als het ASFA.

[1:54:16] En dat gaat over die mentale gezondheidsnetwerken, dat die ook echt stevig een plek krijgen, dat van daaruit dat verkennend gesprek gevoerd wordt.

[1:54:25] Dat moet er ook toe bijdragen dat mensen die

[1:54:28] in het sociaal domein geholpen kunnen worden, ook daar geholpen worden en niet te snel of automatisch doorstromen naar de GGZ, de curatieve GGZ, juist ook om daar de plekken echt beschikbaar te houden voor de mensen die dat keihard nodig hebben.

[1:54:43] We kijken naar het vergroten van het aandeel wat groepsbehandelingen kan bijdragen, ook om

[1:54:50] in de lichte zorgvraag op die manier vorm te geven en ruimte daarmee te creëren voor de complexe zorgvraag.

[1:54:59] Dan de proactieve zorgbemiddeling en het schrappen van exclusiekriteria waar afspraken over gemaakt zijn.

[1:55:05] Mevrouw Seynaf vroeg aan mij hoe de minister daar nou op gaat sturen.

[1:55:10] Dat zijn bestuurlijk gemaakte afspraken.

[1:55:11] Bij die exclusiekriteria hebben we afgesproken.

[1:55:14] Die zijn er dus uit in de contractering voor het volgende jaar.

[1:55:20] Dus in de afspraken die nu gemaakt worden.

[1:55:22] Dus we zullen dat straks moeten gaan zien in de contracten.

[1:55:25] Als er dan blijkt dat dat toch niet gebeurt, dan is dat een reden om aan die tafel te vragen wat daar gebeurt en waarom dat niet gebeurd is.

[1:55:38] En de proactieve zorgbemiddeling geldt eigenlijk hetzelfde voor.

[1:55:42] Daar wordt op dit moment invulling aangegeven en de laatste informatie die ik heb, is dat in de loop van april er ook echt proactief gebeld gaat worden.

[1:55:56] Het systeem daarvoor is nu ingericht, maar dat dat ook echt actief gaat gebeuren en dat zullen we ook heel

[1:56:03] scherp in de gaten houden.

[1:56:04] Ik denk dat dit een hele belangrijke vorm is om mensen die op de wachtlijst staan, maar misschien wel op een andere plek, dat kan niet verder weg zijn, maar dat in een goed gesprek tussen de verzekeraar en de cliënt kan natuurlijk een oplossing bieden.

[1:56:19] En voorzitter, een derde lijn waar langs we werken is er komt een routekaart voor passende zorg.

[1:56:28] En nou wil ik oppassen met een agenda op een programma op een routekaart stapelen.

[1:56:34] Maar deze is heel belangrijk in het licht van een vraag die mevrouw Dobbe mij ook al bij de begrotingsbehandeling stelde.

[1:56:40] Hoe zit het nou met die omzet plafonds en de aangenomen motie om

[1:56:44] om daarmee te stoppen?

[1:56:47] Nou, dat loopt nu.

[1:56:50] Hoe zouden we dat kunnen doen?

[1:56:51] En wat zou je dan, als je daarmee stopt, of als je daarmee bijvoorbeeld stopt voor de complexe, cruciale GGZ-zorgvormen, wat zou je daar dan voor in de plaats moeten stellen aan instrumenten voor zorgverzekeraars om wel goed op dat vraag-en-aanbod te kunnen blijven?

[1:57:09] sturen.

[1:57:12] En de verkenning naar de invoering van de budgetbekostiging voor de High Intensive Care en de Intensive Home Treatment.

[1:57:22] Er zijn ook vragen over gesteld, daar zal ik zo specifiek op ingaan, maar daar gaan we mee door, zeg ik alvast, tegen die Kamerleden die mij vroegen, ja, gaat u er nou wel mee door?

[1:57:31] Want die verkenning die net naar buiten is gekomen, die

[1:57:34] Lijkt een beetje op een soort uitstel af te koersen.

[1:57:42] Voorzitter, dus dit zijn de lijnen waar langs ik doorwerk.

[1:57:47] Het gesprek doorvoer aan de ISA-ASWA-tafel.

[1:57:52] En dit moet ook echt tot concrete... Nou, de afspraken zijn gemaakt, maar het moet echt tot veranderingen in de praktijk gaan leiden.

[1:58:00] Daarnaast, en dan stip ik vast even het IBO aan, het IBO GGZ, dat eind vorig jaar verschenen is.

[1:58:13] Dat geeft handvat om ook echt naar de toekomst te kijken.

[1:58:16] Ja, waar moet je nou mogelijk in het stelsel fundamentele dingen anders doen of anders organiseren?

[1:58:23] En we werken nu aan die reactie.

[1:58:25] Mevrouw ten Hoven vroeg mij, waarom moet dat nou zo lang duren?

[1:58:29] Dat duurt even, omdat ik hier echt een zorgvuldige reactie op wil geven, ook in afstemming en in samenwerking met de meest betrokken partijen.

[1:58:39] En omdat ik hier ook heel erg de balans wil bewaken, dat die reactie op dat IBO, waar ook wat meer de langere termijn

[1:58:47] vraagstukken eigenlijk in geadresseerd worden, die mag er niet toe leiden dat wat we nu kunnen doen, in het hier en nu, om problemen binnen het huidige stelsel voor mensen die nu op de wachtlijst staan, om dat uit te stellen of niet te doen of in afwachting van vervolgstappen van dat IBO maar even te laten zitten.

[1:59:09] Het is en, en, en in het hier en nu werken aan mensen die op de wachtlijst staan zo snel mogelijk die passende zorg te bieden.

[1:59:18] en kijken wat is er op de lange termijn nodig om te voorkomen dat we opnieuw met lange wachtlijsten te maken krijgen.

[1:59:27] Voorzitter en dit gezegd hebbend zou ik tegen mevrouw Bikker willen zeggen ja dit is hier scheld in hoe ik zoals zij het formuleerde herinnerd wil worden aan aan het eind van mijn ministerschap wat wel raar is om daar na zes weken over over te spreken maar maar laat ik dan zo zeggen dit is

[1:59:48] hoe ik mijn ministerschap wil invullen op dit specifieke thema.

[1:59:53] Vanuit dat gevoel, we praten al zo lang over die wachtlijsten, we kennen allemaal zoveel van die heftige persoonlijke verhalen en zonder de verwachting te wekken dat die allemaal helemaal weggaan en dat die er nooit meer zullen zijn, voel ik mij in elk geval enorm gemotiveerd om hier werk van te maken.

[2:00:19] Ik noemde al iets over de petitie van Mind en mijn reactie daarop.

[2:00:24] Ik hoop dat ik daarmee tegemoet ben gekomen aan de vraag van mevrouw Dobbe.

[2:00:28] In dat kader, als dat niet zo is, dan hoor ik dat zo vast van haar.

[2:00:33] En het IBO heb ik ook beantwoord.

[2:00:34] Dus, voorzitter, dan waren dit mijn inleidende opmerkingen en al een aantal terechtgestelde vragen.

[2:00:43] Ja, dank.

[2:00:44] Mevrouw Keimstra.

[2:00:46] Dank u wel, voorzitter.

[2:00:47] Misschien komt het dan nog bij een blokje terug als dit de inleiding was, maar u sprak over de agenda mentale gezondheid, waarin een aantal preventieve stappen met name besproken staan.

[2:00:56] Maar daar staan ook vooral, volgens mij, stappen in die gaan over het individu of de omgeving.

[2:01:00] En met name die Raad van de Volksgezondheid zoomt zo uit naar de mentale volksgezondheid.

[2:01:07] En daar gaat eigenlijk mijn vraag over.

[2:01:09] Als het gaat over die cultuurverandering waarbij je echt veel breder naar dit vraagstuk moet kijken en wat er in de samenleving gebeurt.

[2:01:15] Krijgt dat ook een plek op een andere manier of bij een vervolg of hoe kijkt de minister daarnaar?

[2:01:23] Ja, voorzitter, dat betrekken we ook bij het IBO, het Raad van Staten, excuse, het Raad voor Volksgezondheid en Samenleving is ook, de heer Van Dijken haalde dat ook aan.

[2:01:33] In die beide onderzoeken wordt dat juist eigenlijk ook op deze manier geconcludeerd.

[2:01:38] Je moet dat in een bredere context bezien in waar het vandaan komt, het probleem, en ook hoe je de zoek naar de oplossing.

[2:01:45] Dus in de reactie op het IBO zullen we dat ook betrekken.

[2:01:49] Neemt niet weg dat daar waar ik al in de komende maanden dat een plek kan geven of we dat onderdeel kunnen maken.

[2:01:57] Ik ga natuurlijk niet zitten wachten op die reactie op het IBO, maar daarin zullen we ook in elk geval op dit punt ingaan.

[2:02:05] Voordat ik u het woord geef, geef ik goed om, het is vanzelfsprekend in deze commissie, maar vier interrupties.

[2:02:11] En afhankelijk van de tijd kan er altijd een vijfde komen.

[2:02:14] Mevrouw Thijmstra, uw tweede interruptie.

[2:02:16] Dank u wel, voorzitter.

[2:02:17] Ik heb nog een vraag over een ander punt.

[2:02:19] U sprak terecht over het ISA en het ASWA.

[2:02:21] Er staan mooie afspraken in die samen met het veld gemaakt zijn.

[2:02:25] Mijn vraag gaat eigenlijk over het tempo van uitvuring.

[2:02:29] Lopen we op planning?

[2:02:33] Ik denk namelijk dat we er heel veel belang bij hebben dat we al die afspraken snel implementeren.

[2:02:39] Ik hoop dat de minister daar wat over kan zeggen nu.

[2:02:43] Ja, voorzitter, we hebben een heel aantal afspraken specifiek voor de GGZ.

[2:02:48] Die hebben een deadline in het eerste kwartaal van dit jaar en dat loopt nog een week ongeveer.

[2:02:56] En dus eind volgende week zullen we daar zicht op hebben.

[2:03:01] Maar eerlijkheid gebied dat ik nu al weet dat niet alles in het eerste kwartaal gehaald zal worden.

[2:03:06] Wat ook komt, omdat het afspraak uiteindelijk natuurlijk wat later is... formeel is afgesloten of de handtekening is gezet... dan dat de afspraken allemaal gemaakt zijn.

[2:03:16] Maar ik vind wel dat we... Ja, er is geen tijd te verliezen met heel veel afspraken.

[2:03:22] Dat geldt niet alleen voor de GGZ, maar zeker hier.

[2:03:24] Dus wat ik nu probeer in kaart te brengen, is... Nou ja, als je dan niet volgende week Q1 haalt, wat...

[2:03:30] Wat dan wel en wat is dan een reële korte termijn waarop het wel zou kunnen?

[2:03:41] Ja, nog zeker.

[2:03:43] Is het mogelijk om daar de Kamer over te informeren?

[2:03:45] Ja zeker, dat kunnen we doen.

[2:03:49] Kunt u daar iets meer over zeggen?

[2:03:50] Ja, er komt ook een commissiedebat over de ISA en ASWA-afspraken.

[2:03:57] Dus ik zal zorgen dat wij voor die tijd een update van voortgangsbrief sturen en dan ook hierop op ingaan.

[2:04:04] Dan doe ik het breder dan alleen de... Gewoon alle gemaakte afspraken.

[2:04:07] Voor het commissiedebat, ISA, ASWA, een update.

[2:04:10] Dat staat genoteerd.

[2:04:12] Gaat u door.

[2:04:15] Dan kom ik bij de curatieve GGZ en begin ik met de wachttijden.

[2:04:25] Ik heb al een aantal dingen gezegd over de maatregelen die we daar nemen, juist om mensen met die complexe problematiek sneller te kunnen helpen.

[2:04:36] En ja, de exclusiecriteria ben ik op ingegaan.

[2:04:43] Het vergroten van de behandelcapaciteit, dus dat zal ik niet herhalen.

[2:04:48] Maar mevrouw Wiersma vroeg nog heel in het bijzonder naar... Ja, wat doen we nou specifiek voor de jeugd?

[2:04:56] En hoe voorkomen we dat er nog een generatie opgroeit die op de wachtlijst staat?

[2:05:03] En voorzitter...

[2:05:06] Wet Verbetering Beschikbaarheid Jeugdzorg, die ziet echt op het aanpakken van knelpunten bij de contractering van specialistische jeugdzorg.

[2:05:17] En in de jeugdzorg geldt ook, of de Jeugd GGZ, dat gemeenten in hun regiovisie moeten aangeven hoe ze werken aan de aanpak van wachttijden en hoe ze met elkaar maximaal aanvaardbare wachttijden formuleren.

[2:05:32] Met natuurlijk als doel dat die wachttijd wordt teruggedrongen.

[2:05:35] En dan helemaal om het volledig te maken, dit specifieke onderwerp zit bij mijn collega, de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, maar ik dacht het wel goed om even een paar dingen erover te zeggen naar aanleiding van de vraag van mevrouw Biersma.

[2:05:55] Dan, voorzitter, dat was de productieve zorgbemiddeling.

[2:06:02] Ja, dan vroeg mevrouw...

[2:06:07] Zijnaven mij naar die proactieve zorgmiddeling.

[2:06:10] Ik heb al iets gezegd over dat er echt gebeld gaat worden vanaf de loop van april.

[2:06:18] En mevrouw Zijnaven zegt, die verantwoordelijkheid ligt nou wel heel erg bij de patiënt.

[2:06:23] Die moet überhaupt weten dat dit kan.

[2:06:26] Dus kunnen we daar nog wat meer bij helpen?

[2:06:31] Daar ziet natuurlijk deze hele aanpak op.

[2:06:34] Vanuit privacy-oogpunt doen we dat wel na toestemming van de patiënt.

[2:06:41] En dat blijft wel zo staan als afspraak, maar patiënten worden er wel actief op gewezen.

[2:06:53] Interruptie van mevrouw Zijnaven.

[2:06:56] Maar als ik het goed begrepen heb vanuit het ISA-ASWA, is juist de afspraak gemaakt dat zorgverzekeraars proactief gaan bellen als iemand langer op die wachtlijst staat.

[2:07:05] En ik snap dat dat moet passen binnen de privacywet en regelgeving, maar volgens mij is dat precies wat we gaan doen vanaf april.

[2:07:17] Ja, voorzitter, maar het is wel zo dat tussen de zorgaanbieder en de patiënt dat gewisseld wordt.

[2:07:27] Want als je het dan echt niet wil, dan kan je dat natuurlijk aangeven dat je dat niet wil.

[2:07:30] Dus zo was mijn opmerking bedoeld.

[2:07:37] Voorzitter, dan vroeg mevrouw Biersma mij, zou je nou niet een harde wachttijdnorm in kunnen stellen die niet vrijblijvend is?

[2:07:46] Voorzitter, die wachttijden of die treaknormen, dat zijn veldnormen die door het veld zijn gemaakt en die worden op dit moment herzien, want die zijn al lange tijd geleden vastgesteld.

[2:07:58] Dus die worden herzien of geactualiseerd.

[2:08:02] En dan zijn het nog steeds geen wettelijke normen.

[2:08:05] Maar naar ik hoop zijn ze dan...

[2:08:09] Ze stammen uit 1999.

[2:08:10] Het is inmiddels 2026, dus dan hopelijk actueler, meer aansluitend op deze tijd.

[2:08:17] En dat dan ook in de hele context van de afspraken die we gemaakt hebben met het ASWA en natuurlijk ook...

[2:08:23] ...de ambitie van de GGZ zelf, want het is niemands ambitie... ...om iemand langer dan nodig op de wachtlijst te laten staan... ...dat er dan ook vanuit die herzien- en wachttijdnormen... ...onderling opgestuurd gaat worden om daaraan te voldoen.

[2:08:37] Maar het is dus niet zo dat die herzien- en normen... ...dan ook wettelijke normen zijn.

[2:08:43] Zo werkt het systeem van die veldnormen niet.

[2:08:50] GESPREKSLEIDER 1 Een vraag van mevrouw Wiesma.

[2:08:51] Ja, dank u, voorzitter.

[2:08:53] En nou ja, het zal u niet verrassen dat ik niet helemaal tevreden ben met dit antwoord.

[2:08:58] Ik heb toevallig ook met deze minister een hele discussie gevoerd ooit over streefdoelen en einddoelen.

[2:09:06] En ik vraag me af.

[2:09:07] Kijk, er zijn ook alternatieven om niet per se direct een behandeling in te zetten te IBO rapport.

[2:09:13] Maar goed, daar komt de minister nog op terug, voorzitter.

[2:09:15] Dus ik zou dat ook af willen wachten om te kijken met welke suggesties zij vanuit het IBO ook overneemt.

[2:09:25] Dat gaat bijvoorbeeld om groepsbehandeling die positief effect kunnen hebben.

[2:09:29] Maar er zijn ook een aantal andere zaken, dat behandelaars op dit moment de behandeling niet stopzetten, omdat juist door die wachtlijsten ze bang zijn dat als iemand dan toch weer terugvalt, vervolgens weer in dat systeem terecht komt.

[2:09:43] Overigens kun je ook in die wachtlijst al iets inzetten met vrijwilligers of ervaringsdeskundigen zodat er in ieder geval een luisterend oor in de tussentijd is.

[2:09:53] Ik denk dat het opnemen niet vrijblijvend van een tussennorm... Zou de minister in ieder geval bij de reflectie op het IBO is mijn vraag, voorzitter, mee willen nemen of dit een effectieve maatregel kan zijn?

[2:10:12] Ja, voorzitter.

[2:10:13] Kijk, die normen zijn er natuurlijk om ook duidelijkheid of iets van zekerheid te bieden aan patiënten dat je... Nou ja, hoelang je maximaal zou moeten mogen wachten.

[2:10:27] En ik realiseer me, voor een hele grote groep patiënten worden nu die normen overschreden.

[2:10:33] Vooral de start van de behandeling, de norm die daarvoor geldt.

[2:10:37] En mevrouw Wiersma noemt heel terecht een aantal...

[2:10:40] stappen of een aantal maatregelen die je kan nemen, die ook al genomen worden, om daar in de tussentijd wel iets aan te doen.

[2:10:46] Bijvoorbeeld de groepsbehandeling, zeker voor de lichtere zorgvraag.

[2:10:50] Ik heb daar nog een brief over toegezegd aan mevrouw ten Hove om dat wat nader te specificeren over wat voor type zorgvraag heb je het dan.

[2:10:57] Of de wachtlijstenondersteuning, dat je wel een luisterend oor hebt in de tijd dat je werkt, in de hoop met de inzet dat klachten niet verergeren.

[2:11:09] En ik zal in de reactie op het Ibo ingaan op de verschillende opties die in het Ibo genoemd worden.

[2:11:15] Ik heb nu zelf even niet scherp of daar de verplichte of een afdwingbare norm ook in staat, als dat zo is vanzelfsprekend.

[2:11:22] Als dat niet zo is, dan denk ik dat we daar wel iets over kunnen zeggen, maar dan denk ik ook dat we dat wat breder trekken in hoe werken nou, wat is nou de werking van die normen, hoe komen ze tot stand, ook in het licht van de herziening of de actualisatie die nu plaatsvindt.

[2:11:47] Ja, dank u voorzitter.

[2:11:48] Ik was even aan het wachten, want de minister had natuurlijk gezegd verschillende blokjes wachtuitondersteuning, maar ik hoorde wel haar er al over hebben en een norm, want ik had natuurlijk gevraagd dat dat niet zeg maar een soort verpakking wordt, want dat krijg je dan wel snel.

[2:12:03] Wat je nu al ziet natuurlijk, dat mensen heel lang wachten en nou, je wordt niet gezien en gehoord.

[2:12:09] Nou, dan word je wel gezien en gehoord, maar je komt nog steeds nergens.

[2:12:12] En ik had natuurlijk ook een vraag over die passende zorg.

[2:12:17] Ik heb echt de afgelopen weken, heel veel mensen zijn bij mij op de lijn gekomen.

[2:12:20] Ik ga een voorbeeld noemen.

[2:12:22] Ik heb met een moeder gesproken, haar dochter van 16.

[2:12:26] Die heeft echt hulp nodig.

[2:12:29] acute hulp nodig, die is dan maar even ergens geplaatst zodat ze ergens zit, want ze hoort daar helemaal niet te zijn.

[2:12:36] Die moeder is gewoon echt een schreeuw om hulp, van oké, nu is ze ergens, maar hier hoort ze eigenlijk niet.

[2:12:44] Dus dan word je gezien en gehoord, je wordt dan toch maar ergens neergezet, maar eigenlijk zit je niet waar je hoort.

[2:12:50] Dus ik denk dat het aan twee kanten fout gaat.

[2:12:52] Aan de ene kant

[2:12:53] De complexe hulp voor zo'n meisje, die krijgt het niet wat ze nodig heeft.

[2:12:59] En aan de andere kant, de mensen met die lichtere hulp, die blijven ook wachten.

[2:13:04] En dan hebben we daar ook een ander iets, wachtuidondersteuning.

[2:13:07] Je wordt gezien en gehoord.

[2:13:08] En daar gaan we dan alles onderscharen.

[2:13:10] Dus dat is een beetje waar ik een beetje bang voor ben, dat we een nog grotere groep van mensen gaan krijgen die gaan zitten wachten op iets wat er gewoon nog steeds niet komt.

[2:13:21] En daarom vroeg ik aan de minister, is daar een norm voor en hoe kijkt ze ernaar dat we dat gaan voorkomen?

[2:13:31] Ja, voorzitter, laat ik even beginnen met zeggen dat ik het helemaal met mevrouw van Metelen eens ben.

[2:13:34] Dat wachttijdondersteuning komt niet in de plaats van of is niet een verpakking, zoals mevrouw van Metelen zegt, voor

[2:13:43] ...de zorg of de ondersteuning waar je op zit te wachten.

[2:13:46] Het is bedoeld om de tijd dat je wacht... ...op een zo goed mogelijke manier door te komen.

[2:13:54] Met een luisterend oor of met een verwijzing naar waar je... ...mogelijk even tijdelijk een inloopvoorziening...

[2:14:01] Ik noem maar iets.

[2:14:02] En dat verschilt natuurlijk per persoon wat dan passend is.

[2:14:07] Dus daar is ook niet één oplossing of één vorm van wachttijd ondersteuning voor.

[2:14:12] Dan de passende plaatsing.

[2:14:16] Ja, dat is natuurlijk het doel.

[2:14:19] Dat is wat wij met z'n allen willen, dat jij op de plek terechtkomt waar je de zorg en de ondersteuning krijgt die hoort bij jouw zorgvraag.

[2:14:30] Ja, en als dat niet gebeurt, als dat niet passend is, dan zullen er manieren moeten worden gevonden om die passende plek wel te vinden.

[2:14:40] Wat nog iets anders is, is de plek waar je terechtkomt ook kwalitatief goed?

[2:14:46] Wordt daar kwalitatief de goede zorg verleend?

[2:14:48] Daar ziet de IGJ natuurlijk op toe.

[2:14:50] Maar kom jij met jouw zorgvraag op de goede plek terecht?

[2:14:54] Ja, dat is het...

[2:14:59] Dat is hoe we in het systeem natuurlijk met elkaar ideaal...

[2:15:03] Zo moet het werken.

[2:15:06] Een reden dat we de exclusiecriteria willen afschaffen heeft ook hiermee te maken.

[2:15:10] Niet alleen dat je weer onderaan de wachtlijst komt als je eindelijk aan de beurt bent, maar ook dat naar iedereen heel persoonlijk wordt gekeken.

[2:15:19] Wat heb jij nodig en waar kunnen we jou de beste zorg en ondersteuning bieden?

[2:15:26] Ik heb met die moeder gesproken en niet alleen met verschillende mensen.

[2:15:35] In haar geval heeft dit mij echt aangegrepen.

[2:15:40] Ik heb echt een schreeuw om hulp, want mijn dochter zit niet waar ze moet zitten.

[2:15:44] ...vervolgens waar ze zit, die mens, want ze zegt nou dan wil ik een herbeoordeling en die raden haar dat af... ...omdat ze bang zijn dat ze dan weer nergens terecht komt en weer terug in de wachtketen, laat ik het zomaar zeggen.

[2:15:56] Dus dit soort gevallen, ik maak me er zorgen over, ik ben gewoon bang dat we duidelijk met z'n allen zeggen... ...we hebben iemand verloren, nou dat moet echt niet, het moet gewoon niet zo voorkomen.

[2:16:09] Ik probeer even die schreeuw van hulp van die moeder te vertalen naar hier.

[2:16:15] Wat kunnen we nou in dit soort gevallen concreet doen?

[2:16:18] Wat kan de minister hieraan doen?

[2:16:23] Ja, voorzitter, ik moet even oppassen, want ik ken deze casus niet, dit individuele geval niet, maar ik begrijp wel heel goed de onderliggende of bovenliggende oproep en die zit natuurlijk in de inbreng van u allemaal en heel terecht.

[2:16:44] Dus of iemand wacht eindeloos en heeft vandaar een schreeuw om hulp of je zit

[2:16:49] eindelijk ergens en het is niet de plek waar je moet zitten.

[2:16:56] Dus voor iedereen is de vraag hoe krijg je zo snel mogelijk op het juiste moment op de juiste plek de zorg die jij nodig hebt.

[2:17:04] In dit specifieke geval

[2:17:06] Als mevrouw Van Metelen daar nog verder... dan moeten we dat even buiten het debat omdoen, dan wil ik daarnaar kijken.

[2:17:12] Maar in het algemeen geldt voor mij... hoe zorgen we dat je zo snel mogelijk op de goede plek terechtkomt... en dat als je niet op de goede plek zit... dat je vervolgens zo snel mogelijk wordt begeleid naar wat wel de juiste plek is.

[2:17:27] En daar zien we dus in hoe het nu georganiseerd is... dat dat te vaak misgaat of te lang duurt.

[2:17:38] Vervolgt u...

[2:17:39] Nee, mevrouw Seinhaven had ook...

[2:17:40] Ik weet niet of dit al het einde van het blokje is.

[2:17:42] Nee.

[2:17:43] Dan wacht ik nog even.

[2:17:44] Lijkt me ook goed.

[2:17:45] Doen we straks.

[2:17:46] Gaat u door.

[2:17:49] Voorzitter, dan vroeg mevrouw ten Hove mij nog naar de asielzoekers met GGZ-problemen en welk effect dit ook heeft op de wachtlijsten.

[2:18:05] Ja, voorzitter, hier geldt dat mensen die zorg nodig hebben, moeite die krijgen.

[2:18:10] Dat heb ik nu een aantal keren gezegd.

[2:18:12] En dat geldt voor iedereen.

[2:18:14] Dus ook voor asielzoekers of mensen uit Oekraïne, die noemde mevrouw Tenhove ook.

[2:18:21] En afgelopen vrijdag, zeg ik dat goed?

[2:18:24] Nou, 20 maart.

[2:18:25] Ja, dat was afgelopen vrijdag.

[2:18:26] hebben de minister van A&M en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid de Kamer geïnformeerd over de opname van de COA-doelgroep in Veldzicht, zodat hier meer TBS-plekken zijn.

[2:18:40] En daarin is ook aangegeven hoe de eerdere tijdelijke afbouw van een aantal bedden structureel wordt voor die doelgroep.

[2:18:48] Dus ik denk, nou ja, die brief is gestuurd door collega's uit het kabinet van mij, dus misschien dat ik mevrouw Tenhove daarna mag verwijzen, voorzitter.

[2:19:01] Dan, ja, tot slot nog over de wachtlijsten.

[2:19:05] Een vraag van mevrouw Westerveld.

[2:19:07] Die zei, ja, de plannen van het kabinet, die staan eigenlijk haaks op de ambitie van het terugdringen van de wachtlijsten.

[2:19:14] En wat ga ik daar nou aan doen?

[2:19:16] Ik heb volgens mij een aantal dingen gezegd wat ik ga doen, wat mijn inzet is om die wachtlijsten terug te dringen, maar ik zie niet dat die plannen daarmee tegenstrijdig zouden zijn.

[2:19:29] Het verbeteren van de toegankelijkheid is het speerpunt, is de inzet.

[2:19:34] De afspraken die we daar in het ASWA over hebben gemaakt, die zetten we door.

[2:19:38] Sterker nog, het kabinet zegt ook, we willen op een aantal punten,

[2:19:42] dat ook wettelijk verankeren, die norm ook wettelijk vastleggen.

[2:19:47] Dus dat is juist bedoeld om die wachtlijsten terug te dringen.

[2:19:53] Voorzitter, dan de vragen over de cruciale en complexe GGZ.

[2:20:01] Ja, mevrouw Dobbe.

[2:20:03] Ja, dank u wel.

[2:20:04] Ja, mevrouw Westerveld is hier niet en die stelde natuurlijk wel die vraag en ze stelde natuurlijk niet de vraag over de plannen over de zorg, hoewel daar ook nog wel wat over te af te dingen is met de miljardenbezuinigingen van dit kabinet.

[2:20:15] Zij stelde de vraag natuurlijk vanwege ook de afbraak en de bezuinigingen op sociale zekerheid en dat doelrekeningen ook laten zien van de plannen van dit kabinet laten zien dat ongelijkheid zal groeien.

[2:20:27] En dat gaat ook stress bij mensen opleveren en ook, ja, dat gaat ook druk geven, mentale druk op mensen.

[2:20:34] En dat was, denk ik, ga ik vanuit de achtergrond van de vraag van mevrouw Westerveld.

[2:20:39] En die toenemende groei, daar wilde zij, in ieder geval ik wel, een reflectie op.

[2:20:45] Ja, voorzitter, ik wil altijd oppassen met, in dit geval mevrouw Westerveld niet aanwezig is om te gaan interpreteren, maar nu heeft, ik wilde al zeggen mevrouw Dobbe stelt mij deze vraag.

[2:20:56] Kijk, we hebben in de begrotingsbehandeling volgens mij vrij uitgebreid met elkaar, en dat begrijp ik ook, gedebatteerd over wat doet nou die stapeling van maatregelen in je portemonnee.

[2:21:08] Maar terecht ook in het kader van dit debat, wat kan dat nou doen voor stress of mentale gezondheid, mentale weerbaarheid?

[2:21:18] En ik zei al, in de richting van mevrouw Tijmschij, in het IBO wordt ook, en ook in de Raad voor Volksgezondheid, in het advies wordt ook geschetst dat mentale problemen uit eigenlijk alles waar je mee te maken hebt in het leven kan voorkomen.

[2:21:34] Dus natuurlijk hebben we daar oog voor en aandacht voor.

[2:21:38] En ook hoe maken we, ver voordat je met geen gezetszorg te maken hebt, maar in die preventieve sfeer of anders in het sociale domein, hoe maken we mensen ook weerbaarder om met uitdagingen die je onherroepelijk tegenkomt in het leven om te kunnen gaan?

[2:22:02] Gaat u door, minister.

[2:22:04] Dan vroeg de heer Van Dijk, ook mevrouw Westerveld vroeg mij, hoe zorgen we nou dat er voldoende cruciale GGZ beschikbaar is?

[2:22:22] We hebben over die cruciale GGZ bezuurlijke afspraken gemaakt in het ISA en ook in het ASWA-akkoord.

[2:22:34] Bijvoorbeeld dat er voor het inkoopjaar 2026-2027 geen cruciaal GGZ-aanbod verdwijnt om financiële redenen.

[2:22:43] En dat we dat onderzoek doen naar de budgetbekostiging voor de High Intensity Care en de Intensive Home Treatment.

[2:22:52] Dus misschien dat het goed is om gelijk eigenlijk even daarnaartoe over te gaan, voorzitter.

[2:22:59] Die HIC en IHT, als ik even de afkorting mag gebruiken.

[2:23:07] Want mevrouw Westerveld, maar ook mevrouw Ten Hoofd en mevrouw Tijms gaan vroegen mij van, ja, wat staat er nou precies in de kamerbrief en hoe gaat u nu verder met dit traject?

[2:23:18] Nou, de NZA heeft die eerste verkenning afgerond en inderdaad nog geen definitief advies gegeven.

[2:23:26] En de reden daarvoor is dat ze zeggen, ja, een duidelijke afbakening van normenkader, zoals de NZA het noemt, voor die HIC en IHT die ontbreken.

[2:23:37] En dat hebben we nodig om heel duidelijk te kunnen stellen wat is het nou wel en wat is het niet.

[2:23:43] Ik vind wel dat in de verkenning van de NZA echt meerdere voldoende aanknopingspunten zitten om hiermee door te gaan.

[2:23:52] Dus blijft ook mijn ambitie en streven om daar voor januari 2028 die duidelijkheid over te hebben.

[2:24:00] Dat vraagt wel iets van iedereen hierbij betrokken, dus ook partijen in de sector, om zo snel mogelijk tot die definitie, tot dat normenkader te komen.

[2:24:11] Ik weet ook dat er hard aan gewerkt wordt en mijn oproep kan alleen maar zijn, laten we daar als de Wiedenweer mee doorgaan en tot dat kader komen, want dat helpt voor die vervolgstap die we moeten zetten.

[2:24:26] En wat ik kan toezeggen aan mevrouw Tijms, want die vroeg mij volgens mij ook wanneer ik daar weer wat nadere informatie over heb en ik zal voor de zomer nog van 26 de Kamer informeren over de voortschap.

[2:24:51] De exclusiekriteria hebben we het over gehad.

[2:25:04] Deze ook.

[2:25:08] Ja, voorzitter, de budgetplafonds of de omzetplafonds.

[2:25:10] Ik heb daar al wat over gezegd in mijn inleiding in de richting van mevrouw Dobbe, maar ik zie haar hier ook nog even de vraag.

[2:25:17] Welk positief effect hebben ze nou nou gebracht?

[2:25:20] Die vraag stelde u mij specifiek.

[2:25:23] Kijk, de gerichte inzet van die omzetplafonds, die kan ertoe bijdragen dat we de schaarste capaciteit in de GGZ op een doelmatige manier inzetten en verdelen.

[2:25:35] Bijvoorbeeld om de lichtere zorg te begrenzen, waardoor je capaciteit overhoudt voor zwaardere zorg.

[2:25:41] We zien nu dat die vraag naar zorg structureel groter is dan het aanbod.

[2:25:47] Dat ligt natuurlijk ten grondslag aan het probleem met de wachtlijsten.

[2:25:53] Volgens mij zei ik dat in de begrotingsbehandeling ook tegen mevrouw Dobbe dat die omzetplafonds

[2:26:00] hoe we ze nu gebruiken, is het ook wel een bot instrument.

[2:26:06] En je wil natuurlijk dat het helpt, dat het bijdraagt.

[2:26:09] Daarom die routekaart, de passende zorg, waar ik in mijn inleiding naar verwees.

[2:26:14] Daarin komen we terug op hoe gaan we nou om met die aangenomen motie en wat kun je als je bijvoorbeeld bij complexe zorgvragen

[2:26:24] iets niet meer doet met die omzetplafonds, wat zet je daar dan voor in de plaats?

[2:26:30] Zodat zorgverzekeraars natuurlijk wel een instrument houden om op dat aanbod te kunnen sturen.

[2:26:36] Voorzitter, dan nog een vraag in dit blokje van de heer Van Dijk over zijn motie over de onderzoek naar de effectiviteit van systeemtherapie.

[2:26:51] Voorzitter, zoals de heer Van Dijk ongetwijfeld weet, kent systeemtherapie ook een grote variëteit in behandeling en ondersteuning, wat het lastig maakt om de effectiviteit te onderzoeken.

[2:27:08] Dus voor de uitvoering van de motie zijn we op dit moment in gesprek met professionals, maar ook kennisinstituten die gaan over de ondersteuning van jeugd en gezin.

[2:27:19] En dat kost even tijd.

[2:27:22] Maar in de reguliere voortgangsbrieven zal ik ook over de voortgang van de uitvoering van deze motie informeren.

[2:27:29] Maar we hebben die dus ter hand genomen.

[2:27:33] Dan vroeg mevrouw Westerveld mij nog of ik de ramingen van het capaciteitsorgaan ga opvolgen.

[2:27:43] De ramingen van het capaciteitsorgaan zijn onafhankelijk.

[2:27:46] Ik denk ook dat dat heel belangrijk is.

[2:27:50] En ze zijn...

[2:27:53] belangrijk en ook leidend voor besluiten over het centraal, het aantal centraal gefinancierde opleidingsplekken dat beschikbaar komt.

[2:28:01] Maar dat wil niet zeggen dat VWS het altijd één op één overneemt en de besluitvorming over de door VWS centraal gefinancierde plekken voor 27 zal later dit jaar plaatsvinden in de reactie op het capaciteitsplan.

[2:28:16] En daarover zal ik de Kamer in het tweede kwartaal informeren.

[2:28:22] Voorzitter, dan nog wat vragen over het IBO.

[2:28:28] Al heb ik daar al wel wat over gezegd.

[2:28:36] Even kijken hoor, deze vraag.

[2:28:40] Dat heb ik beantwoord.

[2:28:43] Mevrouw Tijmscher vroeg mij nog of ik de uitkomsten van het IBO mee wil geven aan de nog in te stellen staatscommissie, zodat zij dat als richtinggeven kader kunnen gebruiken.

[2:28:56] Ja, voorzitter, ik zei er al iets over.

[2:29:00] Kijk, ik vind niet dat we moeten wachten op de staatscommissie om de noodzakelijke hervorming in de GGZ door te voeren.

[2:29:07] Tegelijkertijd kan ik me wel voorstellen dat alle rapporten die er liggen, waaronder dus ook het IBO, dat dat belangrijke input is voor de staatscommissie.

[2:29:17] Dus ja, zo zij daar niet zelf al naar zullen kijken, kan ik dat natuurlijk onder de aandacht brengen, maar ik herhaal, ik vind niet dat alles op alles moet wachten.

[2:29:31] En het is natuurlijk, de staatscommissie zal onafhankelijk advies geven, dus je kan ook niet zeggen, u moet hier iets mee doen.

[2:29:40] En specifiek over de staatscommissie, we moeten nog de inhoudelijke invulling

[2:29:46] Dat zal hopelijk zo spoedig mogelijk gebeuren, zodat ook snel daarna de samenstelling van de commissie kan worden vastgesteld en de commissie daadwerkelijk aan het werken.

[2:30:06] Nog een vraag van de heer Van Dijk realiseer ik mij nu over de gezinsgerichte aanpak.

[2:30:12] Iets anders dan de systeemtherapie waar ik het net over had.

[2:30:17] Ja, ook die motie wordt inderdaad opgepakt, want het is een belangrijke basis voor de integrale problematiek of de integrale benadering, moet ik zeggen, van de problematiek van een jeugd.

[2:30:32] En samen met de sector wordt er nu werk gemaakt van hoe geef je dat nou vorm in de praktijk.

[2:30:42] En in het IBO wordt daar ook nog op ingegaan.

[2:30:44] Dus ik denk dat mijn reactie op het IBO ook een goede plek is om ook in relatie tot de motie van de heer Van Dijk daarop op terug te komen.

[2:30:53] Wat dus niet wil zeggen dat er in de tussentijd niet al over nagedacht en over gesproken wordt.

[2:31:01] Voorzitter, dit was mijn blokje curatieve GGZ.

[2:31:06] Goed, even dat vaststellen.

[2:31:07] Dit is het einde van het blok curatieve GGZ, inclusief wachtlijst.

[2:31:12] En dan gaan we door naar suicidepreventie.

[2:31:15] Voor ik dat doe, kijk ik even... Mevrouw Sijnaven had al aangekondigd te willen interrumperen.

[2:31:20] En dan kom ik bij mevrouw Dobbe.

[2:31:21] Mevrouw Sijnaven.

[2:31:22] Ik wil nog even terug naar die wachtlijsten, want volgens mij delen we allemaal dat die wachtlijsten lang zijn, zeker voor de mensen die de zorg het hardst nodig hebben.

[2:31:32] Een onderdeel waar we nog niet over gesproken hebben in het debat gaat over dat verkennend gesprek.

[2:31:38] dat een huisarts doorverwijst naar GGZ-zorg, dat we daar de stap tussen zitten om te kijken met een lokaal team en met GGZ-aanbieders, van is GGZ nou echt wat het beste helpt voor u?

[2:31:51] En we weten uit die eerste...

[2:31:53] dat voor een groot deel, of wat is het, ongeveer een derde van de mensen geldt, dat zij eigenlijk veel beter geholpen worden buiten de GGZ.

[2:32:02] Ik hoorde net een toezegging om voor het debat over ISA-ASWA daarop terug te komen op een aantal onderdelen.

[2:32:09] Zou het mogelijk zijn om dan ook op dit onderdeel terug te komen?

[2:32:15] Ja, voorzitter, daar kan ik toezeggen.

[2:32:18] Ja.

[2:32:18] Mevrouw Dobbe.

[2:32:21] Ja, dank u wel.

[2:32:22] Kijk, het is crisis in de GGZ.

[2:32:24] We hebben het inderdaad gehad over die wachtlijst en veel van ons hebben daar een inbreng over geleverd.

[2:32:28] En als ik dan hoor wat deze minister zegt over de aanpak, de drie lijnen, dan hoor ik we gaan de mentale weerbaarheid versterken, maar er is er eigenlijk geen reflectie op dat die mentale weerbaarheid wordt afgebroken door de plannen van dit kabinet om bijvoorbeeld sociale zekerheid af te breken en om gelijkheid in de samenleving te vergroten.

[2:32:46] Dan hoor ik een proactieve zorgbemiddeling en dan hoor ik, ja, ik hoorde het ook, de routekaart op de agenda van het programma.

[2:32:53] Ik denk niet dat dit genoeg zal zijn om deze crisis in de GGZ op te lossen.

[2:32:56] En waar in deze oplossingen en de lijnen die deze minister afloopt om deze crisis op te lossen, waar is dan bijvoorbeeld het aanpakken van de markt, waarvan zoveel mensen zeggen, dit zit de GGZ in de weg, die markt die moet uit de GGZ, waar zit dat dan, in welke lijn moet ik dat dan ontdekken?

[2:33:13] En waar zit dan het tegengaan van die bezuinigingen die de wachtlijsten niet korter zullen maken, maar alleen maar langer.

[2:33:20] En we hebben dus ook hier al gehad over die bezuinigingen, ook op de langdurige gezet waarvoor geen grondslag ligt, die niet goed zijn onderbouwd en die gaan de wachtlijsten alleen maar langer maken.

[2:33:29] Dus dat ontbreekt nog wel in de analyse van de minister en ik zou er graag nog wel een antwoord op willen.

[2:33:37] Voorzitter, ik denk dat we op moeten passen met... Nou, laat ik het zo zeggen.

[2:33:43] Ik heb mezelf voorgenomen op te passen met ook hoe we over de problemen praten en welke labels wij daarop plakken.

[2:33:50] Dat de problemen groot zijn en om een urgente aanpak vragen, dat is duidelijk.

[2:33:55] En daar is iedereen van doordrongen.

[2:33:58] Iedereen hier in de Kamer, dat bewijst dit debat.

[2:34:00] Mijn collega's op het ministerie, de partijen in de GGZ-sector natuurlijk zelf en ook de vertegenwoordigers namens de GGZ aan tafel bij het ASWA.

[2:34:12] En er is echt een heel aantal afspraken gemaakt, al in het ISA, aanvullend in het ASWA en in de tussentijd werken we natuurlijk door.

[2:34:21] En het is niet zo dat we op geen enkele manier naar het stelsel kijken, naar de prikkels in het stelsel.

[2:34:28] Integendeel, de aanpak voor de budgetbekostiging van de HIC en de IHT-behandelingen, ik heb daar net duidelijk van aangegeven, ik vind het belangrijk dat dat doorgaat en ik vind het ook belangrijk dat we als de wielen weer gaan nu

[2:34:43] met dat normenkader komen, omdat het zo ongelooflijk belangrijk is om die volgende stap te kunnen zetten.

[2:34:49] En ik denk dat dit een belangrijke route kan zijn naar de beschikbaarheid, in elk geval van deze vorm van zorg.

[2:34:57] We hebben straks een reactie op het IBO, waarin ik ook inga op de twee punten die door mevrouw Dobbe bij de begrotingsbehandeling onder de aandacht zijn gebracht.

[2:35:05] En we moeten blijven nadenken over meer fundamentele hervormingen in de organisatie en de financiering van de GGZ.

[2:35:16] Maar ik wil dus niet dat we in de tussentijd stoppen met al die afspraken die we gemaakt hebben.

[2:35:24] over de behandelcapaciteit, over het potentieel wat er in groepsbehandelingen zit, over het schrappen van de exclusiecriteria, over de verkennende gesprekken.

[2:35:32] En dat loopt allemaal.

[2:35:34] Daar wordt aan gewerkt.

[2:35:35] En ja, ik vind ook dat dat nog onvoldoende op dit moment het resultaat laat zien, maar doen alsof er niks gebeurt, alsof dit kabinet daar van wegkijkt.

[2:35:46] Ja, dat vind ik in elk geval geen recht doen aan al die professionals in de GGZ die keihard aan het werk zijn.

[2:35:54] Dobber.

[2:35:57] Ja, dank u wel.

[2:35:57] Ik hoorde de minister die tegenstelling net ook maken, namelijk dat we nu niet moeten stoppen met wat we doen, alsof dat in de weg zou zitten voor echte oplossingen waarvan wij vinden dat die veel te lang duren.

[2:36:10] Maar niemand zegt natuurlijk dat je moet stoppen met waar de minister nu mee bezig is.

[2:36:14] Dat heeft helemaal niemand gezegd.

[2:36:16] Maar wat ik wel heb gezegd is, maak nou haast met het aanpakken van de markt.

[2:36:22] in de GGZ, omdat zoveel organisaties, maar ook het IBO, zegt daar moet je haast mee maken en dan krijgen wij een reactie op het IBO en dat is pas in het derde kwartaal van dit jaar en dan moeten we daar nog eens over gaan praten, etc.

[2:36:33] Ik bedoel, als het zo duidelijk is dat de GGZ in de weg zit en de wachtlijst alleen maar langer maakt, waarom doen we dat dan niet nu?

[2:36:40] En waarom, dat was mijn tweede vraag, als het gaat over het aanpakken van die wachtlijsten, waarom voert deze minister dan wel nu

[2:36:47] alvast bezuinigingen door die geen grondslag hebben en die de wachtlijsten alleen maar langer zullen maken.

[2:36:53] Want er zijn organisaties, die zorginstellingen, die zeggen het ook.

[2:36:57] Dit gaat ons niet helpen.

[2:36:58] Het heeft geen onderbouwing, zit ons in de weg en zal de wachtlijsten langer maken.

[2:37:02] Het gaat om niet heel veel geld, maar wel heel grote invloed.

[2:37:06] Dus volgens mij moeten die gewoon dan van tafel.

[2:37:08] En waarom hoor ik dat dan niet terug in alle lijnen die deze minister uitzet om die wachtlijsten aan te pakken?

[2:37:13] Ja, voorzitter, omdat hier een heleboel door elkaar loopt.

[2:37:16] Het begint met sowieso een principieel verschil van mening over hoe mevrouw Dobbe en ik naar het ontzorgstelsel kijken.

[2:37:24] En ik vind de problemen in de GGZ, als we dat gaan terugslaan tot een, laat ik maar even noemen, enge of eenzijdige discussie over marktwerking, ja, dan doen we de problemen in de GGZ geen recht.

[2:37:40] En dan verzanden we, denk ik, ook in een stelseldiscussie die ons afleidt van problemen die we binnen het huidige stelsel aan kunnen pakken en waar ook afspraken over gemaakt zijn.

[2:37:51] En het komt er nu op aan dat die afspraken ook worden nagekomen en worden uitgevoerd.

[2:37:55] Dan heel kort over de bezuiniging.

[2:37:57] Ik denk dat mevrouw Dobbe, voorzitter, wijst op de bezuiniging in de WLZ of het GGZ-deel in de WLZ.

[2:38:04] Volgens mij heeft mijn collega, de minister van Langdurig Gezorg, heel duidelijk gezegd dat zij nu gaat kijken hoe gaan we die bezuiniging die we hebben afgesproken in het coalitierakkoord, die je ziet op een aantal sectoren in de WLZ, de wet Langdurig Gezorg,

[2:38:24] Hoe gaan we daar nu...

[2:38:26] Er is nog geen verdeling over afgesproken.

[2:38:28] Hoe ga je die invullen?

[2:38:29] Dus laten we dat alsjeblieft ook stap voor stap doen.

[2:38:32] En dat bezuinigen niet leuk is en dat dat pijnlijke keuzes vraagt, dat realiseer ik me heel goed.

[2:38:38] Maar soms is dat juist ook belangrijk om heel duidelijk en scherp te krijgen.

[2:38:45] Wat is nou de zorg die we absoluut moeten kunnen bieden?

[2:38:48] en waarvan we de toegankelijkheid ook moeten kunnen blijven waarborgen.

[2:38:52] Ook in een tijd waarin het personeelstekort ons voor grote vraagstukken stelt.

[2:39:00] Nog?

[2:39:01] Ja?

[2:39:01] Ja, maar tot slot.

[2:39:02] Sorry hoor.

[2:39:04] Het mag nog, hè?

[2:39:05] Ja.

[2:39:06] Kijk, bezuinigen is niet leuk en heel pijnlijk.

[2:39:09] Ja, dat zegt deze minister nu even tussen neus en lippen.

[2:39:12] Bezuinigen op de langdurige GGZ, waar nu enorm lange wachtlijsten zijn, waarvan we weten dat mensen in hele pijnlijke schrijnende situaties zitten, om dat dan te zeggen en niet alleen maar te zeggen het is pijnlijk en niet leuk, maar ook nog eens te schetsen als een soort van kans om dan eens te kijken naar welke zorg wel en niet nodig is.

[2:39:30] Ja, dat vind ik echt ongepast, want dat is wat deze minister hiermee nu zegt.

[2:39:34] Kijk, het enige effect dat deze bezuinigingen zullen hebben op het moment dat ze niet gegrond zijn in de besparing, bijvoorbeeld omdat de markt wordt aangepakt en dan wordt er verwacht dat het dan minder geld gaat kosten, dan zouden we dat nog kunnen snappen.

[2:39:46] Maar deze bezuiniging heeft geen grondslag.

[2:39:47] Dus het enige effect dat deze bezuiniging zal hebben, en dat gaat over 13 miljoen euro ongeveer,

[2:39:53] Het enige effect zal hebben is dat die wachtlijsten zullen groeien.

[2:39:56] En het zou wel mooi zijn als de minister dat in ieder geval erkent, dat die bezuiniging bestaat en dat het niet een kans is, maar gewoon een enorm probleem.

[2:40:06] Voorzitter, mevrouw Dobbel geeft nu wel een hele vrije interpretatie aan wat ik zojuist gezegd heb.

[2:40:13] Ik heb ook aangegeven hoe ik kijk naar het vraagstuk van de marktwerking in de curatieve GGZ, want met langdurige zorg is dat natuurlijk niet aan de orde.

[2:40:24] Met zorgkantoren zit weer een heel ander systeem dan de inkoop van de curatieve GGZ die via de zorgverzekeraars loopt.

[2:40:32] Mijn collega Mirjam Sterk komt met een uitwerking van hoe gaan we die bezuiniging op de wet langdurige zorg vormgeven en dan in de specifieke sectoren die daar onder vallen.

[2:40:45] Ik ben op dit moment bezig, langs de lijnen van de afspraken in het ASWA en aanvullend wat ik daarover gezegd heb, om de wachtlijsten in de curatieve zorg terug te dringen.

[2:40:59] Mevrouw Wendel had u net een...

[2:41:02] Nee, dan heb ik het verkeerd onthouden.

[2:41:03] Mevrouw Koeradi.

[2:41:05] Ja, voorzitter.

[2:41:06] Ook ik had op dit onderdeel een paar vragen gesteld.

[2:41:08] En voordat de minister nou doorgaat, ben ik toch wel even benieuwd naar de antwoorden daarop.

[2:41:12] Of ik heb ze gemist.

[2:41:15] Maar de drie vragen die ik heb gesteld, het gaat over het afbouwen van de prikkels voor de lichte zorg in de GGZ, zoals vermeld in het coalitieakkoord.

[2:41:23] Hoe zich dat verhoudt tot de groei van het aantal incidenten met mensen met verward gedrag?

[2:41:28] Tweede vraag is, is de minister niet bang dat het afbouwen van prikkels voor de lichte zorg ertoe leidt dat mensen later in beeld komen bij de GGZ, waardoor problemen escaleren en incidenten met verward gedrag juist toenemen?

[2:41:39] En tot slot, hoe ruimt de minister de combinatie van een stijgende vraag in de GGZ zorg met een bezuiniging op GGZ wonen?

[2:41:47] En hoe voorkomt de minister dat deze combinatie zal leiden tot nog meer incidenten met verward gedrag?

[2:41:52] Ik zou daar toch heel graag een antwoord op willen hebben.

[2:41:55] De vraag over wonen, daar kom ik zo nog op terug.

[2:41:59] Die zitten bij het sociaal domein.

[2:42:02] Dan over de prikkels met licht en complex.

[2:42:06] Bij mijn weten heb ik daar een aantal dingen over gezegd, maar als ik daarmee niet de vraag van mevrouw Conradi heb beantwoord, dan ga ik daar nu alsnog nader op in.

[2:42:15] Kijk, wat we willen is...

[2:42:17] Je wil, mevrouw Steinhaven noemt het recht, het verkennend gesprek gebruiken we om mensen die niet de curatieve GGZ in hoeven per se, dat dat ook niet gebeurt.

[2:42:31] Dat zij hun zorg of ondersteuning krijgen via het sociaal domein.

[2:42:35] Als je in de GGZ zit, dan willen we dat er maximaal de ruimte is en plek is, op het moment dat je dat nodig hebt, voor de complexe vragen.

[2:42:46] En dat kan betekenen dat je de lichte vormen van zorg, bijvoorbeeld in groepsbehandeling of in een hybride vorm, vormgeeft.

[2:42:56] Dat is ook één van de afspraken die we gemaakt hebben in het asfalt.

[2:43:01] Dus zo moet mevrouw Conradi mijn punten over die balans brengen tussen de lichte en de zwaardere zorgvraag zien.

[2:43:10] En zo houden we dus ook die prikkels in de gaten.

[2:43:14] De woonvraag kom ik zo op terug.

[2:43:16] En er was nog een derde vraag die mevrouw Conradi mij stelt.

[2:43:21] Zou je mij nog even daaraan willen helpen herinneren?

[2:43:25] Voorzitter, hoe de minister ruimt de combinatie van een stijgende vraag in de GGZ zorg met een bezuiniging op GGZ wonen en dat is dan de vraag waar de minister dan op terugkomt.

[2:43:39] En of de minister niet bang is dat het afbouwen van prikkels voor de lichte zorg ertoe leidt dat mensen later in beeld komen bij de GGZ waardoor problemen escaleren en incidenten met verward gedrag juist toenemen.

[2:43:51] Nou, het is niet de bedoeling dat mensen met een lichte zorgvraag die zorg niet krijgen.

[2:43:56] Alleen kijken we of je die lichte zorgvraag bijvoorbeeld door groepsbehandelingen vorm kan geven, waardoor we capaciteit organiseren voor de complexe zorgvraag waarin dat absoluut niet kan.

[2:44:09] Dus het is niet bedoeld om mensen uit die lichte zorgvraag te houden.

[2:44:13] Alleen, we hebben het verkennend gesprek dat als je daar niet naartoe hoeft, maar het kan binnen het sociaal domein, dan is dat hartstikke mooi en fijn.

[2:44:21] Maar heb jij die curatieve GGZ nodig, dan moet die plek er voor je zijn.

[2:44:25] En kan dat dan in een lichte... Is dat een lichte zorgvraag?

[2:44:27] Dan kijken we.

[2:44:29] Kan dat via groepsbehandelingen, zodat we dus die capaciteit voor de complexe zorg zo maximaal mogelijk vrijspelen, als ik het even zo mag formuleren, voorzitter.

[2:44:41] Dat geeft wel enigszins antwoord op de vraag, nou is er recent ook een motie aangenomen door de Tweede Kamer en die voorziet eigenlijk in de pilot in Rotterdam waarbij mensen met verwartgedrag eigenlijk direct wel van de straat afgehaald kunnen worden en in ieder geval op een plek

[2:44:57] terechtkomen waar zorg is, maar vooral in ieder geval een hele cruciale triage plaatsvindt.

[2:45:05] Want moet iemand dan inderdaad richting de GGZ of is er iets anders nodig?

[2:45:10] Maar ten gunste van de veiligheid van de samenleving, ten gunste ook van de persoon zelf,

[2:45:14] Achter in ieder geval de Tweede Kamer dat deze pilot in ieder geval doorgang zou moeten hebben.

[2:45:20] Begrijp ik dan ook goed van deze minister dat dit niet alleen een pilot is die we dus uit kunnen gaan rollen, maar dat we dit misschien wel met veel grotere stappen in het land moeten zouden doorvoeren om te voldoen aan wat de minister hier aangeeft.

[2:45:35] Want volgens mij staat er dan niet zoveel in de weg om heel gedifferentieerd met dit GGZ-vraagstuk om te gaan.

[2:45:43] Ja, voorzitter.

[2:45:44] Kijk, de groep waar mevrouw Koen Rady naar verwijst en waar we het ook over hadden in het debat over de begroting en waar inderdaad die motie is aangenomen, dat is ook weer een bijzondere groep, een aparte groep binnen het hele vraagstuk van GGZ.

[2:46:01] We hebben daar volgens mij over twee weken ook nog een apart debat over, ook met de collega's.

[2:46:06] van BZK en ik dacht ook JNV.

[2:46:12] Dat gezegd hebbend, kijk we hebben binnen de crisis GGZ beoordelingslocaties waar mensen naartoe kunnen worden gebracht om te bezien hebben zij GGZ zorg nodig.

[2:46:24] En de specifieke tussenvoorziening waar mevrouw Conradi ook in haar bijdrage naar verwees, die is er niet.

[2:46:29] Maar we hebben inderdaad wel de motie waar u...

[2:46:34] Dat was uw motie, toch?

[2:46:35] Zeg ik via u, voorzitter, ja.

[2:46:37] De motie van mevrouw Conradi en wat wij nu doen.

[2:46:39] We zijn nu in gesprek met de gemeente Rotterdam.

[2:46:42] Hoe zij die pilot precies voor zich zien.

[2:46:47] En hoe wij dit hier expliciet mee kunnen nemen.

[2:46:51] En ik kan toezeggen dat ik voor de zomer een brief stuur aan de Kamer met waar we staan en hoe we hier invulling aan willen geven.

[2:46:59] Maar dit is dus hoe we omgaan met de motie en deze achterliggende vraag of wat doen we voor die groep die mevrouw Conradi noemt.

[2:47:09] Even vast te klikken, dus voor de zomer een brief, een soort van nadere uitvoering motie Conradi en dan vanuit het perspectief van deze portefeuille, zeg maar.

[2:47:21] Ja, dus die motie van mevrouw Colrade is in het licht ook van het debat wat we daar bij de begroting over gevoerd hebben en de vraag die mevrouw Colrade mij nu stelt.

[2:47:31] Gewoon even wat de stand is van ons.

[2:47:33] Oké, genoteerd.

[2:47:37] Gaan we door.

[2:47:38] Kijk nog even, check.

[2:47:39] We gaan naar het volgende blok.

[2:47:41] Dat is suïcidepreventie.

[2:47:43] Ja, voorzitter, dan begin ik met een vraag van mevrouw Wendel en mevrouw Seinhaven, die eigenlijk een beetje in elkaars verlengde lagen, als ik het goed heb beluisterd.

[2:47:55] Zij zeggen eigenlijk beide, ja, we hebben, er zijn heel veel projecten, programma's in uitvoering op dit moment gericht op preventie, op het versterken van mentale weerbaarheid, mentale gezondheid.

[2:48:12] En hoe kunnen we er nou voor zorgen dat die programma's, die ook echt werken, dat die...

[2:48:21] Volgens mij zei mevrouw Steinhaven letterlijk dat we die eruit pakken en in een pakket aanbieden en ook zorgen dat ze op meer plekken worden toegepast.

[2:48:32] Dus ik zou willen toezeggen, voorzitter, dat ik kijk wat ik kan doen in het borgen, zou ik willen zeggen, van die effectieve aanpakken en hoe ik dat bij elkaar kan brengen en op een goede manier kan aanbieden.

[2:48:50] Omdat ik ook denk dat dit heel erg past bij de beweging die we natuurlijk graag in willen zetten van die passende zorg naar dat ook daadwerkelijk borgen.

[2:48:59] Dit ziet breder dan alleen daadwerkelijk in het zorgdomein, dat realiseer ik me.

[2:49:05] Maar dit hoort daar wel bij.

[2:49:06] Dus dat zou ik willen toezeggen aan mevrouw Steinhaven en mevrouw Wendel.

[2:49:16] Voorzitter, dan kom ik bij de vragen over 1.1.3.

[2:49:25] Voordat u dat doet...

[2:49:28] Ik heb hem niet genoteerd als toezegging.

[2:49:30] Ik heb hem als toezegging nu opgeschreven.

[2:49:34] Maar goed, hij moet vooral daar genoteerd worden.

[2:49:35] Maar is er dan ook een deadline die we daaraan kunnen koppelen?

[2:49:42] Ik moet natuurlijk altijd weten dat op het moment dat ik hiertoe zeg dat dat de volgende vraag is die ik krijg.

[2:49:47] Ja, als u het toezegt is het ook gewoon makkelijk als u zelf aangeeft dan en dan een brief.

[2:49:50] En dat is heel terecht.

[2:49:52] Dus bij heel veel dingen had ik dat opgeschreven, maar bij deze niet.

[2:49:55] Dus laat me dat heel even nagaan.

[2:49:57] Ik zal daar zo... Voor de zomer hoor ik net.

[2:50:00] Nou, voor de zomer kom ik daar bij u op.

[2:50:02] Voor het zomere zes?

[2:50:04] Ja.

[2:50:06] Ja, sorry.

[2:50:07] Anders...

[2:50:08] Voor het zomerces.

[2:50:12] Je kan een langer zomer hebben, maar dit is voor het zomerces.

[2:50:15] Voorzitter, dan de vragen over 1.1.3.

[2:50:23] Ik denk dat er niemand hier is, en in elk geval ik ook niet, want u heeft het allemaal in woorden uitgedrukt en ik doe dat bij deze ook, het ongelooflijke belang en de waarde die 113 heeft, het werk dat zij verrichten in onze hele aanpak van suicidepreventie.

[2:50:46] En in het bijzonder de mensen aan de telefoon.

[2:50:50] Zij zijn voor mensen letterlijk een levenslijn.

[2:50:55] Dus ik vind het ook belangrijk en ook goed dat wij daarin investeren, dat het kabinet of dat er vanuit de overheid ook geld naartoe gaat, zodat die hulplijn conform de wet beschikbaar is.

[2:51:12] Ik vind het tegelijkertijd ook belangrijk dat we een goed beeld krijgen bij de vraag naar de hulplijn.

[2:51:19] Hoe ziet die er nou uit en hoe ontwikkelt die zich?

[2:51:23] En hoe verwachten we ook dat dat eruit zal zien in de komende periode?

[2:51:28] En wat vraagt dat dan weer van de bezetting?

[2:51:31] Met het oog op de kwaliteit, de bereikbaarheid, de effectiviteit en de efficiency die we met elkaar voor ogen hebben.

[2:51:39] En dat is nu best lastig inschatten.

[2:51:43] Daarom wil ik samen met 113 werken aan een methode om dat beter in beeld te krijgen.

[2:51:50] Dat heb ik ook in de brief die ik gisteren aan u gestuurd heb geschreven.

[2:51:56] En dat doe ik juist omdat ik het belangrijk vind om voor de lange termijn, echt voor de lange termijn, een duurzame, stabiele hulplijn te hebben die bereikbaar en beschikbaar is.

[2:52:14] Dus dat is de manier waarop ik met 113...

[2:52:17] in de komende periode hier werk van wil maken.

[2:52:22] En zodra we dat natuurlijk klaar hebben, deel ik dat met de Kamer.

[2:52:30] Dan vroeg mevrouw Bikker en ook de heer Van Dijk vroegen mij nog expliciet dat meer budget voor de hulplijn niet ten koste gaat van ander beleid.

[2:52:41] Hoe zit dat precies?

[2:52:44] En daarover kan ik zeggen, alle wettelijke taken die volgen uit de wet integrale suicideproventie, die voer ik uit.

[2:52:53] Dat moet gewoon, want dat staat in de wet.

[2:52:55] Dus dat vind ik ook volstrekt logisch.

[2:52:58] En naast de hulplijn zijn dat ook zaken als

[2:53:03] Het integrale beleid suïcidepreventie.

[2:53:06] Daarvoor hebben we de landelijke nota, gezondheidsbeleid.

[2:53:09] En op basis van die nota kunnen gemeenten daar nu invulling aan geven.

[2:53:18] En we hebben natuurlijk nog een aantal elementen in de ANVB staan, zoals nationale communicatie, het onderzoeksprogramma en de landelijke agenda suïcidepreventie, die ik gisteren ook meegestuurd heb met die brief.

[2:53:29] Bij het uitvoeren van die taken hoort natuurlijk ook financiering, maar het kan natuurlijk wel zijn dat in de uitvoering van taken over de tijd wisselende accenten worden gelegd, omdat een taak urgenter is of even meer aandacht nodig heeft dan een ander.

[2:53:48] Die afweging maken we natuurlijk altijd in gezamenlijkheid en specifiek voor de hulplijn volg ik dus de aanpak zoals ik die net geschetst heb.

[2:53:57] Voorzitter, dat vroeg mevrouw Tenhove mij nog specifiek.

[2:54:04] Wanneer is daar duidelijkheid over?

[2:54:07] Die methode waar ik het over had, daarover wil ik voor het einde van het jaar de Kamer informeren hoe we daaruit zijn gekomen met elkaar.

[2:54:18] Dan vroeg mevrouw Seinhaven mij nog naar het aanvullend onderzoek over suïcide bij jonge vrouwen.

[2:54:26] De toezegging van mijn voorganger, de voormalige staatssecretaris, en wat daar de stand is.

[2:54:33] Wij zijn nu bezig, en dat is vanuit ook die wettelijke taak, met het vormgeven van het onderzoeksprogramma.

[2:54:40] Dat doen wij in samenwerking met Zon&W.

[2:54:43] En ik ben in gesprek met Sonnenwee over hoe we in dat programma een lijn kunnen inrichten die zich specifiek richt op jongvolwassenen en specifiek op jonge vrouwen.

[2:54:56] En dat moet dan gaan op het herkennen van signalen en wat we van daaruit kunnen leren om specifiek voor deze groep iets te kunnen betekenen.

[2:55:06] En dat Zon&W onderzoeksprogramma, dat wordt dit jaar verder uitgewerkt en moet medio volgend jaar van start gaan.

[2:55:14] Dus ik zal begin volgend jaar, als dat is uitgewerkt en het onderzoeksprogramma klaar staat om te starten, dat uiteraard ook met de Kamer delen.

[2:55:28] Voorzitter, dan vroeg mevrouw Wendel mij, nee mevrouw Wiersma, daar begin ik even mee,

[2:55:37] Social media en hoe we zorgen dat jongeren actief toegang krijgen tot de goede informatie.

[2:55:46] Vergelijkbaar met waarschuwingen die je krijgt als je suïcide gerelateerde zoekopdrachten plaatst.

[2:55:52] En voorzitter, ik ben heel erg met mevrouw Wiersma eens dat als je als jongere op zoek gaat naar informatie over mentale gezondheid, dat je dan kan rekenen op betrouwbare informatie en dat je daar op een goede manier snel terechtkomt.

[2:56:09] En het platform In Je Bol is daarvoor ontwikkeld.

[2:56:14] En de platform biedt informatie over mentale gezondheid.

[2:56:17] Het is ook een plek om ervaring uit te wisselen en biedt laagdrempelige ondersteuning.

[2:56:22] En het geeft mogelijkheden voor doorverwijzing, bijvoorbeeld naar 113.

[2:56:28] en de eerste resultaten laten zien dat de platform goed gevonden en goed bezocht wordt.

[2:56:34] En we kijken nu ook hoe we die maatschappelijke inbedding, de toeleiding, de koppeling ook met verschillende omgevingen, dat kan ook vanuit school of sportverenigingen zijn, hoe we dat verder door kunnen ontwikkelen, zodat dat platform zo breed mogelijk bereik krijgt.

[2:56:53] Dan vroeg mevrouw Wiersma mij, ja, kun je nou apps en games verplicht laten verwijzen naar Betrouwbare Hulp?

[2:57:00] Er is geen wettelijke plicht voor apps, voor niet-medische apps en games om te verwijzen naar Betrouwbare Hulp en of 113.

[2:57:14] Bij mediapartijen in het algemeen zien we wel dat die verwijzing naar 113 loopt.

[2:57:21] En dat komt dan heel erg vooruit uit de maatschappelijke verantwoordelijkheid die die partijen voelen.

[2:57:26] Maar voor sociale media is dit echt nog in ontwikkeling.

[2:57:33] En ik noemde al in je bol en daar die doorontwikkeling.

[2:57:36] ziet dus ook echt op de koppeling met content creators en sociale media-platforms.

[2:57:45] Maar die koppeling is wel, zeg ik tegen mevrouw Weersma, complexer, omdat er heel veel factoren of zoektermen zijn die kunnen wijzen op beginnende mentale klachten.

[2:58:00] Dus ja, dat is lastiger vorm te geven, niet een reden om het niet te doen.

[2:58:06] Maar wel een, ja, te zeggen dat het ook niet van zomaar van vandaag op morgen allemaal geregeld is.

[2:58:13] Dan vroeg mevrouw Biersma mij nog naar de algoritme, of we die ook betrekken.

[2:58:18] Ja, dat beleid is heel sterk in ontwikkeling en daar is de staatssecretaris van Economische Zaken druk mee bezig.

[2:58:27] En het beleid is erop gericht dat we de online omgeving veiliger en gezonder maken.

[2:58:32] en verslavende en schadelijke elementen van sociale mediaplatforms, die zijn tot op zekere hoogte gereguleerd via de Digital Service Act.

[2:58:44] En via de Digital Fairness Act, die in ontwikkeling is, die is er echt op gericht op de aanpak van verslavende algoritmes en schadelijke ontwerptechnieken.

[2:58:58] En in opdracht van BZK worden er ook impactassessments uitgevoerd om de risico's van digitale diensten beter in beeld te krijgen.

[2:59:13] Ja, dank u voorzitter.

[2:59:14] En nou ja, gedeeltelijk denk ik dat ik redelijk tevreden ben met een deel als het gaat om het aanpakken van die algoritmes.

[2:59:22] Dat hangt er wel even van af wat voor consequenties daar aan gehangen worden, want ik ben daar oprecht heel erg van geschrokken, zeg ik voorzitter.

[2:59:31] Ik heb de gelukkige positie dat ik vier tienerkinderen heb op dit moment.

[2:59:36] En ik zie hoe gemakkelijk je in algoritmes terechtkomt waar het gaat, ook om jongeren en gedachten om zelfdoding, maar ook zeker pro-anorexia-algoritmes.

[2:59:49] En dat is echt zorgwekkend.

[2:59:51] Dus ik zou op willen roepen om dat...

[2:59:53] om er echt voortvarend mee aan de slag te gaan, maar ik ben wat minder tevreden over alle beperkingen met die doorverwijzing, want ik denk wel degelijk dat het van belang kan zijn.

[3:00:04] Nogmaals, ik heb vier tienerkinderen van die website In Je Bol.

[3:00:08] Ik heb er nog nooit van gehoord, terwijl mijn kinderen toch, de twee ouders in ieder geval,

[3:00:14] veel gebruik maakt van sociale media en ik denk dat wat we ook zien bij het promoten van 113 dat dat wel degelijk kan helpen in een jongere die een zoektocht heeft op internet om op de juiste plek terecht te komen dat er gewoon een soort waarschuwing zit als jonge meisjes op zoek gaan naar anorexia content dat daar een waarschuwing gegeven wordt als we het hebben over van zorg naar gezondheid en preventie als de minister daar

[3:00:42] echt werk van wil maken, dan zou ik uit al die belemmeringen willen gaan en hier toch ergens iets mee doen.

[3:00:51] Dus daar hoor ik graag een reflectie van de minister, voorzitter.

[3:00:55] Ja, voorzitter, ik begrijp de oproep van mevrouw Weersma heel goed.

[3:00:59] En wat ik denk dat het goed is dat ik doe, want ik schetst een aantal stappen die gezet zijn en ontwikkelingen die ook nog gaande zijn, maar die ook bij mijn collega van BZK of EZ zitten.

[3:01:13] Dus misschien, voorzitter, mag ik het zo doen dat ik bij hen ook nagaat wat loopt daar nu, wat worden daar voor stappen gezet en waar zien we mogelijkheden in wat we kunnen doen om, nou ja, de terechte waarschuwing, opmerking die mevrouw Wiersma plaatst, om daar mogelijk nog meer aan te kunnen doen.

[3:01:34] Maar ik heb gewoon niet het totale overzicht nu, ook wat daar vanuit BZK en EZ allemaal opgebeurt.

[3:01:42] Oké, dan in ieder geval dank daarvoor en ben ik benieuwd wat daaruit voortvloeit.

[3:01:47] Ik denk ook dat die verkokering per departement dat het juist heel belangrijk is om op dit thema expliciet echt goed dat samen op te pakken en samen te werken.

[3:01:56] Ik vraag me af of de minister nog apart terugkomt, want ik had nog een essentiële vraag en dat zit ook in dit aspect, maar ook bij preventie over de rol van iemand op school die deze rol op zich gaat nemen.

[3:02:09] Ook vroeg signalering juist op scholen.

[3:02:12] wat voor alle gesprekken die ik hierover gevoerd heb volgens mij echt een ontbrekende factor is de verbinding tussen onderwijs na volksgezondheid daar is een verbinding een brug bouwen voor nodig en die moeten daar op die scholen waar die jongeren met problemen tegen ja eigenlijk het niet weten waar ze echt goed terecht kunnen aanlopen ik vraag me af of dat nog later terugkomt of dat dat eigenlijk dat dit de beantwoording is van de vragen die ik juist gesteld heb

[3:02:43] Nou, voorzitter, ik ga zo nog in op het sociaal domein en de verbinding tussen media en het sociaal domein, dus ik dacht dat ik daarop in zou gaan en zo niet, dan ga ik dat toch doen, want mevrouw Weertma heeft die vraag gesteld.

[3:03:00] Gaat u dat nu doen of straks?

[3:03:02] Nee, want ik wacht even...

[3:03:04] Voorzitter, ik zou dan nu beginnen aan die vragen, maar...

[3:03:07] Ik snap hem.

[3:03:08] Dan ga ik eerst... Mevrouw Tijms, heeft u hurenvraag?

[3:03:12] Nee, ik moet nog de verbinding tussen medisch en sociaal domein.

[3:03:21] Ja.

[3:03:21] Ik dacht inderdaad dat het eind van het blokje was.

[3:03:23] Maar goed, mijn vraag gaat over 1 en 3, waar de minister hele warme woorden aan heeft gewijd.

[3:03:29] En toch om het even scherp te stellen, de hulpvraag is stijgende en de Kamer heeft eerder natuurlijk breed uitgesproken, het budget moet daarbij volgend zijn.

[3:03:39] Het mag niet zo zijn dat het tegemoetkomen aan die vraag belemmerd wordt, gefrustreerd wordt door een tekortschietend budget.

[3:03:47] De minister zegt nu ja, er lopen nog onderzoeken, onafhankelijke partij, IJverdia komt terug, maar is dat dus ook echt wel het vertrekpunt van deze minister als het gaat over het werk van 1.1.3?

[3:03:56] Dat budget volgt en niet kan beperken.

[3:04:00] Voorzitter, in de wet hebben we afgesproken dat er een hulplijn beschikbaar moet zijn, 24 uur per dag, 7 dagen per week.

[3:04:09] En daar sta ik ook voor.

[3:04:11] Dat staat in de wet, maar ik vind dat ook belangrijk dat die ook gratis te bellen, te bereiken is.

[3:04:18] Wat we nu zien is dat 1-1-3 heeft aangegeven, de vraag naar de hulplijn neemt toen die nam al toe over de afgelopen jaren, dus er is ook al extra budget beschikbaar gekomen, maar nu in de eerste maanden van 2026 zien we die vraag verder toenemen.

[3:04:35] En ik vind het belangrijk, omdat we...

[3:04:41] Ik vind het belangrijk dat die lijn er is, dus daarover geen discussie.

[3:04:44] En hij moet ook voortbestaan en moet beschikbaar blijven.

[3:04:47] Maar ik wil ook een beetje een gevoel krijgen voor hoe ontwikkelt die vraag zich nou?

[3:04:52] Wat zijn de prognoses daarvan?

[3:04:54] En wat betekent dat voor de financiering, ook voor de andere taken die... en de financiering daarvan, die we bij 1 en 3 gelegd hebben?

[3:05:02] En daar wil ik een methode voor ontwikkelen,

[3:05:04] Dat we dat goed in beeld hebben met elkaar, zodat we stabiele financiering voor de hulplijn en voor het goede werk dat 1.1.3 doet, met elkaar een vorm kunnen geven.

[3:05:15] Dus juist voor een duurzame hulplijn, voor een duurzaam voortbestaan van 1.1.3 doe ik dit.

[3:05:25] Vanuit de wettelijke taak die ik heb, zorgen dat er een hulplijn 24 uur per dag, 7 dagen per week beschikbaar is.

[3:05:34] Meneer Van Dijk.

[3:05:34] Dank, en ik geloof de minister uiteraard.

[3:05:37] En een duurzame methode, duurzame financiering, uiterst belangrijk.

[3:05:42] Mag ik dan nog misschien zo samenvatten of toespitsen dat ook de minister eigenlijk zegt van dat het, want ik hoor ook haar warme woorden over het belangrijke werk, het zou mijn eer tena zijn als ik moet worden gedwongen of aangespoeld door de Kamer op dit punt om voldoende geld te beschikken te stellen.

[3:05:59] Gewoon gelet op het grote belang wat deze organisatie doet.

[3:06:03] Volgens mij delen de Kamerleden en ik het belang van deze lijn en ook het belang van, wat ik net zei, 24 uur per dag, 7 dagen per week.

[3:06:16] Ik vind het wel belangrijk, we hebben een subsidierelatie met 113 en die heeft VWS met heel veel organisaties, maar ook met 113.

[3:06:25] En ik vind dat een subsidierelatie een wederkerige verantwoordelijkheid in zich draagt.

[3:06:31] Eén, ik moet daar aan mijn afspraken te voldoen en moet meedenken als er zich problemen voordoen en hoe we die kunnen oplossen.

[3:06:43] En de andere kant is dat we goed kijken naar waar loop je nou tegen aan, in dit geval

[3:06:49] bij 1 in 3 met het beschikbare budget.

[3:06:52] Als er een tekort is, waar komt dat precies vandaan?

[3:06:55] Hoe zat dat vorig jaar?

[3:06:57] Want we zien gewoon dat dat fluctueert.

[3:07:01] Waar komt dat vandaan?

[3:07:02] En kan je een tekort even tijdelijk opvangen door te prioriteren binnen de middelen die je hebt?

[3:07:12] Ik vind dat een hele...

[3:07:14] logische vraag die ik ook in die wederkerige relatie kan en moet stellen, ook omdat ik dat bij alle subsidierelaties die VWS onderhoud doet.

[3:07:26] Maar ik doe dat wel vanuit het volle besef dat het hier gaat over een hulplijn waarvan we met z'n allen hebben gezegd in de wet die moet beschikbaar zijn.

[3:07:35] Antwoorden moeten iets korter zijn, zei ik tegen de minister ook.

[3:07:40] Er ontstaat nu ook af en toe wat herhaling en dat mag, maar de tijd tikt ook door.

[3:07:45] Mevrouw Wendel eerst en dan ga ik naar mevrouw Van Meter.

[3:07:49] Ja, ik heb twee vragen.

[3:07:50] De eerste is even kort.

[3:07:51] Was dit nou al het einde van het social media blokje?

[3:07:54] Nee, zie ik.

[3:07:56] Oké, want dat was mijn eerste vraag en de tweede alvast.

[3:08:00] Maar stel die vraag maar gewoon.

[3:08:03] Mijn vraag was eigenlijk, mijn vragen over social media zijn nog niet beantwoord.

[3:08:06] Wat is dat?

[3:08:06] En de tweede vraag is, de minister is wel ingegaan op mijn vraag over de versnipperde initiatieven en volgens mij is daar ook een hele mooie toezegging over gedaan, maar nog niet over mijn vraag wat de minister ziet in centrale sturing en of zij het met mij eens is of het tijd is op dit onderwerp om meer centrale sturing te hebben.

[3:08:29] Minister.

[3:08:29] Nou, voorzitter, dat zou ik eigenlijk willen betrekken bij die toezegging die ik gedaan heb, omdat... Kijk, sommige programma's lopen lokaal of soms zelfs via scholen en...

[3:08:41] Ik kom zo meteen nog op de vragen die over het programma Storm zijn gesteld.

[3:08:46] Ja, ik ga niet aan een school opleggen wat je moet aanbieden.

[3:08:53] Dus daar zit even mijn terughoudendheid in, in de algemene zin zeggen dat ik erop wil sturen.

[3:09:00] Maar voor mij geldt wel bewezen, effectief aanpakken, die wil je natuurlijk uittillen, uitlichten en goed in de spotlight zetten, laat ik het zo zeggen.

[3:09:15] Dat snap ik uiteraard en ik denk dat we dat ook delen.

[3:09:19] Mijn vraag rondom centrale sturing, daarmee doel ik ook echt op het rijksgeld, als ik het zo mag zeggen, die naar al die initiatieven toegaat, dat we daar meer focus in aanbrengen.

[3:09:29] Dus dat we niet dat naar heel veel verschillende initiatieven toe sturen, maar dat we echt kijken wat werkt er effectief ook in de praktijk en dat er daar meer regie op komt vanuit de bewindspersoon.

[3:09:42] Ja, voorzitter, bij de keuzes waar ik vanuit VWS, samen met de minister van Langdurige Zorgen natuurlijk, waar wij het geld naartoe... voor subsidies wij verstrekken, kijken we daar natuurlijk heel scherp naar.

[3:09:55] En ja, wil ik die dingen ondersteunen die ook echt werken en die we op kunnen schalen, zoals mevrouw Seijenhaven ook zei, zodat we zoveel mogelijk mensen of jongeren daarmee kunnen bereiken.

[3:10:08] Dan had mevrouw Wendel inderdaad nog een vraag over de gezondheidseffecten van een sociaal mediaverbod en hoe ik dat zie.

[3:10:20] Kijk, sociale media kunnen heel leuk en verbindend en gezellig zijn, maar hebben ook echt een schaduwkant.

[3:10:32] En er zijn ook steeds meer onderzoeken die gezondheidsrisico's aantonen.

[3:10:37] Maar social media is niet het enige waar jongeren zich online mee bezig houden.

[3:10:42] Ik denk dat hoe mevrouw Wiersma dat schetste van haar viertieners, zeg ik via u, voorzitter, dat laat zien dat dat meer is dan sociale media alleen.

[3:10:53] Dus dat schermgebruik is breder.

[3:10:56] En hoe je dan ook weer die sociale media of dat scherm gebruikt, is natuurlijk van belang.

[3:11:02] Dus we weten dat er veel factoren van invloed zijn op de mentale gezondheid van jongeren.

[3:11:09] En of een social-media-verbod op zichzelf gaat leiden tot positieve gezondheidseffecten, vind ik dus lastig zo één op één te zeggen.

[3:11:19] Maar ik zie wel echt die schaduwkant, dus daarover echt geen discussie.

[3:11:24] Ik denk wel dat zo'n verbod of een leeftijdsgrens, waar nu natuurlijk ook over gesproken wordt, dat biedt wel mogelijkheden om passend bij de leeftijd pedagogisch, onder begeleiding van ouders, gezond sociaal media gebruik te stimuleren.

[3:11:43] in samenhang met de ontwikkeling van digitale vaardigheden.

[3:11:47] Dus daar zie ik ook wel mogelijkheden.

[3:11:50] Maar zo één op één dat aan gezondheidseffecten koppelen, is om de redenen die ik noemde dus lastig.

[3:11:58] Dank u wel.

[3:12:00] Ja, u mag nog.

[3:12:01] Nog één laatste, denk ik.

[3:12:04] Ik wil de minister vragen of zij kan toezeggen om in ieder geval het gesprek hierover aan te gaan met de staatssecretaris van JNV en van EZK, als ik het even zo goed zeg, over de invloed van sociale media of jongeren online op de mentale gezondheid van jongeren en de maatregelen die ik voorstelde in mijn spreektekst, om die in ieder geval binnen het kabinet met de verantwoordelijke bewindspersonen te gaan bespreken.

[3:12:30] Ja, voorzitter, dat kan ik toezeggen en ik denk dat ik dat dan combineer met de toezegging die ik net aan mevrouw Wiersma deed, want dat geeft dan een beeld wat gebeurt er al en waar zien we nog mogelijke aanvullende mogelijkheden.

[3:12:43] Kijk, die toezegging aan mevrouw Wiersma, hadden we die als toezegging genoteerd?

[3:12:46] Ik geloof het wel, ja.

[3:12:48] Wanneer komt die... Ja, ik kan me even niet...

[3:12:59] Voor het zomer?

[3:13:01] Ik denk dat het daarna wordt.

[3:13:02] Ik heb nu al wel veel voor de zomer.

[3:13:04] Ik zou het willen betrekken bij de reactie op het IBO, als de Kamer dat goed vindt.

[3:13:11] Die komt voor de begrotingsbehandeling van VWS.

[3:13:14] Voor de begrotingsbehandeling van VWS, genoteerd.

[3:13:20] En dan kom ik bij mevrouw Van Metelen.

[3:13:23] U had al... Ja, dat hoeft niet.

[3:13:25] Ik had hem nog onthouden.

[3:13:28] Nee?

[3:13:28] Dan gaan we even door.

[3:13:31] Ik neem aan dat het nog in het blokje sociaal domein komt over de borging en de betrokkenheid van ouders en partners.

[3:13:39] Dus ik kijk even naar de minister of dat daar nog in terugkomt.

[3:13:44] Betrokkenheid ouders en partners, of dat nog terug gaat komen in het volgende blok.

[3:13:48] Ik heb net iets gezegd over de gezinsgerichte benadering in de richting van de heer Van Dijk.

[3:13:55] Daar had ik ook mevrouw Van Metelen aan toe moeten voegen, want die heeft inderdaad die vraag ook gesteld.

[3:14:00] Dus voor mij valt dat bij elkaar.

[3:14:03] Maar als mevrouw Van Metelen iets anders bedoelt...

[3:14:05] Ik constateer wel dat het aan de orde is geweest.

[3:14:07] Dus als u nog een gerichte vraag heeft... Oké, mevrouw Van Metelen.

[3:14:10] Ja, dank u voorzitter.

[3:14:10] Dan ga ik het toch nog, want ik had een hele specifieke vraag over de borging van ouders, partners en anderen naast dat die standaard worden betrokken.

[3:14:19] Het staat ook in de landelijk agenda suicidepreventie en dat die ook handvatten kunnen krijgen in die periode.

[3:14:30] Maar ik zou ook wat breder willen kijken, ook in die periode ervoor dat je op het moment dus al aankomt van ja,

[3:14:38] mijn kind of mijn man of mijn geliefde, wie het dan ook maar mag zijn, heeft dat probleem.

[3:14:46] Want het is een gezinsprobleem.

[3:14:48] Het is niet alleen het probleem van het individu.

[3:14:51] Het is veel breder.

[3:14:52] De broertjes, de zusjes, de vaders, de moeders, de partners, de opa's, de oma's,

[3:14:56] een heel gezin wordt er vaak in meegesteurd.

[3:14:58] Dus ik vraag eigenlijk dit en ik vroeg daarbij ook voor zover als dat dat kan, dat het juridisch en medisch verantwoord is.

[3:15:07] En ik snap als de minister hier niet gelijk een antwoord op kan geven, dat begrijp ik, dan hoop ik op een toezegging dat u misschien kan kijken naar een plan voor structurele betrokkenheid van naasten en het gezin.

[3:15:20] Het zit ook in al die rapporten komt het naar voren hoe belangrijk dat het is.

[3:15:24] En voor mij persoonlijk, ik vind dit echt een heel belangrijk punt, dus ik ga even kijken.

[3:15:31] Volgens mij vindt u het punt helder.

[3:15:32] Ja, voorzitter, heel helder en voor mij valt dit onder wat ik in de richting van de heer van Dijk toezei en dat benadruk ik dus ook richting mevrouw van Metelen, dat ik daar in de IBO-reactie op terug zal komen.

[3:15:48] Dat is die gezinsgerichte benadering.

[3:15:52] Hoe we dat kunnen betrekken, een plek kunnen geven, want ik begrijp de oproep van mevrouw van Metelen en de heer van Dijk deed dat eerder ook al.

[3:16:00] Ook met een motie, dus ik ben positief aangejaagd om hiermee verder te gaan.

[3:16:12] Voorzitter, het sociaal domein.

[3:16:19] Ja, dat ook wel.

[3:16:20] Ik had netjes het einde van het blokje afgewacht, maar dat is nu in mijn inbreng.

[3:16:25] We hebben net een ronde tafelgesprek gehad over siedepreventie bij jongeren en in mijn inbreng ben ik daar ook op ingegaan.

[3:16:31] En wat ik eigenlijk echt als rode draad ook meegenomen heb uit dat gesprek, is dat er zo vaak gezegd werd, praten erover helpt.

[3:16:39] En vaak zijn dat de mensen die gewoon het dichtst bij je staan.

[3:16:42] Dus de mentor, de voetbaltrainer, de jongerenwerker.

[3:16:47] En ik weet dat we heel veel verschillende programma's hebben op provincie.

[3:16:52] Er is net een wet vastgesteld waar gemeenten mee aan de slag moeten.

[3:16:55] En ik denk, dit gaat zo erg over ook heb je oog voor een ander en durf je dan het gesprek aan te gaan met gaat het goed of kan ik wat voor je doen, zeg maar.

[3:17:05] En daar ben ik eigenlijk een beetje naar op zoek.

[3:17:07] Het gaat echt over die sterke samenleving, want ik denk dat daar dat we

[3:17:11] daar gewoon heel veel verschil kunnen maken, wat helemaal niet ingewikkeld groot of veel geld is te kosten.

[3:17:18] En daar heb ik een vraag over gesteld in mijn inbreng, maar ik wil hem graag dus nog een keer stellen in dit blokje.

[3:17:25] Is er nou een plek waar we dit

[3:17:27] kunnen agenderen, zeg maar, zonder grootse programma's of iets op te tuigen.

[3:17:33] Het gaat er meer om hoe kunnen we nou stimuleren dat als juist die steunfiguren, die sleutelfiguren voor jongeren zien, het gaat niet helemaal lekker, wel het gesprek aan durven gaan.

[3:17:47] Ja, ik denk dat het feit dat wij dit debat voeren en het benoemen en agenderen van hoe belangrijk het is om dat gesprek te voeren en inderdaad dat af en toe eens even de tijd nemen hoe gaat het met je en dan niet de vluchtige manier die we waarschijnlijk allemaal kennen als we elkaar hier in de gang tegenkomen en eigenlijk alweer doorgelopen zijn voordat je het antwoord gehoord hebt, maar echt serieus iemand aankijkend

[3:18:14] Hoe gaat het en kan ik iets voor je betekenen?

[3:18:19] Want daar kun je geen programma's op maken of aanpakken of wat dan ook.

[3:18:24] Dit zit in, hoe gaan we met elkaar om?

[3:18:29] En dat gaat werken door erover te praten en natuurlijk een voorbeeldfunctie die we hebben.

[3:18:34] Dus dat is denk ik de ene kant van het verhaal.

[3:18:39] De andere kant is dat we natuurlijk wel van alles en nog wat proberen om dit wel in de haarvaten van onze samenleving een plek te geven.

[3:18:50] En dan heb je laagdrempelige steunpunten waarvan we hopen dat

[3:18:54] Niet alleen jongeren, iedereen natuurlijk, maar ook jongeren naar binnen lopen als ze even een vraag hebben of iets kwijt willen.

[3:19:02] En we maken ook initiatieven echt gericht op jongeren, dat in je bol, wat mevrouw Weersma nog niet kent, maar is toch wel een plek waar bijvoorbeeld jongeren heel makkelijk terechtkomen.

[3:19:17] Ja, we gaan zo door.

[3:19:18] Ja, voorzitter, dan... Ja, ik heb hier de vraag die...

[3:19:26] Ik verzoek ook om echt te kijken of de dingen worden beantwoord waar nog niet op is ingegaan.

[3:19:29] Dus als de dingen al gepasseerd zijn, dan is dat zo.

[3:19:31] Ja, dan stop ik daarmee.

[3:19:32] Dan ga ik dat niet meer vertellen.

[3:19:33] Maar misschien mag ik in aanvulling nog iets tegen mevrouw Tijms gaan zeggen, want ik heb hier nu net die vraag voor mijn neus en wat ik nog niet genoemd heb.

[3:19:41] Afgelopen jaar hebben we onder de naam PraatPower met bijna 3000 jongeren het gesprek gevoerd over wat zij nodig hebben om mentaal gezond op te groeien.

[3:19:57] En de conclusie daar was, en dat heeft u waarschijnlijk ook in die ronde tafel of die technische briefing gehoord, dat jongeren zonder een drempel te ervaren eigenlijk heel makkelijk die stap kunnen zetten om met anderen te delen hoe ze zich echt voelen.

[3:20:12] En dat gesprek kan inderdaad overal gevoerd worden.

[3:20:16] Dus via het ASFA, en dan kom ik toch even op die bestuurlijke afspraken, hebben we ook afspraken gemaakt over een gezonde en sociale basisinfrastructuur waar je dit kan vormgeven.

[3:20:27] Maar het ontslaat ons er dus niet van dat dit ook gewoon in het, nou ja, bijna normaal menselijke verkeer een plek moet krijgen.

[3:20:39] Voorzitter, dan...

[3:20:41] Dan heb ik deze wel beantwoord.

[3:20:45] Even kijken.

[3:20:48] Over die steunpunten, hoe het staat met de structurele financiering daarvoor, dat vroeg mevrouw Westerveld mij, dat is via het ASFA geregeld.

[3:20:56] Vanaf 2027 zijn er structurele middelen beschikbaar en daarmee heb ik ook invulling gegeven aan de, zeg ik via u voorzitter, motie Mohandes.

[3:21:06] Dan vroeg mevrouw Westerveld mij ook nog hoe het staat met de totstandkoming van die steunpunten.

[3:21:16] Er zijn er op dit moment 318 in kaart gebracht.

[3:21:22] Dat zijn er meer dan in 2024 en toen hadden we er 278.

[3:21:27] Voorzitter, dan vroeg mevrouw Wendel mij nog naar de publiek-private samenwerking in het sociaal domein en hoe kan je nou goede initiatieven daar opschalen.

[3:21:41] En dat hangt denk ik ook een beetje samen met de toezegging die ik eerder deed, alleen vindt dit dan lokaal plaats.

[3:21:48] Ja, je ziet

[3:21:49] Daar echt al mooie aanpakken ontstaan, bijvoorbeeld in de aanpak 1 tegen eenzaamheid, waar samenwerkingsverbanden ook met een grote supermarkt en postNL plaatsvindt.

[3:22:05] En die bedrijven maken ruimte voor een gesprek met mensen.

[3:22:08] De zogenaamde kletskassa, ik had er nog niet van gehoord, maar leerde daarover in de voorbereiding op dit debat,

[3:22:14] zodat eenzaamheid vermindert en mentale klachten worden voorkomen.

[3:22:18] Dan hebben we natuurlijk het Oranje Fonds, die een heel aantal van dit soort initiatieven ook ondersteunt.

[3:22:22] Dus ik zie daar echt kans, potentie, en ik zie dus ook dat dat al gebeurt in de praktijk.

[3:22:29] Dan een paar vragen gesteld over wonen, onder andere ook door mevrouw Koen Radie.

[3:22:37] Mevrouw Westerveld vroeg mij naar het actieplan wat daar de stand van zaken is.

[3:22:46] En de stand is dat in de zomer van 2025 tien pilotregio's gestart zijn en dat wij de voortgang blijven monitoren.

[3:23:00] En dat dat ook belangrijk is, omdat we ook uit de partijen eigenlijk oproepen om scherp te blijven op signalen in de regio, zodat we in acute situaties snel passende oplossingen kunnen vinden.

[3:23:11] Dit is in het geval van dakloosheid.

[3:23:14] En de minister Sterk, bij wie de verantwoordelijkheid voor dit actieplan ligt, die zal de Kamer het najaar informeren over de voortgang.

[3:23:27] Dan vroeg mevrouw Westerveld mij ook of ik mijn collega van VRO actief ga betrekken in het realiseren van passende huisvesting binnen dat actieplan daklozen GGZ-WLZ.

[3:23:40] Dat doe ik.

[3:23:45] VWS en VRO hebben hier structureel en veelvuldig contact over.

[3:23:50] We hebben de wet Versterking en Regie-Volkshuisvesting en verschillende programma's die helpen, ook om mensen met verwart of onbegrepen gedrag, via u tegen mevrouw Konradi,

[3:24:05] waarin we echt zorg, wonen en veiligheid samen laten komen.

[3:24:12] Dus we trekken heel nauw samen op, wil ik maar zeggen.

[3:24:16] Dan nog een vraag van mevrouw Westerveld over het onderzoek naar verstandelijke beperkingen en mentale klachten.

[3:24:24] Dat mensen vallen tussen wal en schip.

[3:24:27] Of ik dit beeld herken en wat ik eraan ga doen.

[3:24:30] Ja, we herkennen dit beeld en we zien ook echt mogelijkheden en kansen om de samenwerking tussen de GGZ en de gehandicaptenzorg te verbeteren.

[3:24:39] En daar zijn we nu in overleg, daar zetten we ook actief op in samen met die beide sectoren.

[3:24:45] En de minister van Langdurige Zorg zal in een brief over de voortgang van de langdurige GGZ hier ook nader op ingaan.

[3:24:55] En ik verwacht die brief in het najaar.

[3:24:58] En de specifieke vraag nog van mevrouw Colradi.

[3:25:02] Voorzitter, als ze mij toestaat, kom ik daar graag op terug in het commissiedebat dat we over twee weken hebben.

[3:25:08] Want dat is weer een specifieke groep en ik wil dat even heel nauwkeurig daarop antwoorden.

[3:25:16] En dan kan ik dat ook doen met de betrokken collega's.

[3:25:24] Voorzitter, volgens mij was dit het sociaal domein.

[3:25:28] Dit was dan het blok samenwerking sociaal domein.

[3:25:31] En dan zouden we nu naar Varia gaan, of zo te zeggen.

[3:25:34] Ik check dan, mevrouw Wendel, uw allerlaatste...

[3:25:37] Gelukkig.

[3:25:38] Ik was bang dat ik al doorheen was.

[3:25:40] Dank, voorzitter.

[3:25:42] Ik had nog een vraag gesteld over de vindbaarheid van het sociaal domein en of de minister daarover in gesprek wil gaan met de VNG om die vindbaarheid voor inwoners te verbeteren.

[3:25:54] Voorzitter, ik had het over de laagdrempelige ondersteuning.

[3:25:58] Dat is natuurlijk een belangrijke, vreselijk woord, excuus voor het jargon, maar basisfunctionaliteit waar we een afspraak over hebben gemaakt.

[3:26:09] En die laagdrempelige ondersteuning moet natuurlijk ook gevonden worden.

[3:26:14] En daar wordt ook aan gewerkt.

[3:26:16] Dus ik noemde net heel kwantitatief het aantal laagdrempelige steunpunten.

[3:26:21] Maar de vraag is natuurlijk ook hoe worden die gevonden en hoe wordt daar gebruik van gemaakt?

[3:26:25] Ik denk dat we daar in de voortgang van de ISA-ASWA-afspraken ook naderop in kunnen gaan.

[3:26:35] GESPREKSLEIDER 1 Helder.

[3:26:37] Gaat u door.

[3:26:41] ...de overige vragen.

[3:26:48] En dan begin ik wel met een zwaar onderwerp en dat is euthanasie in de psychiatrie.

[3:26:58] Daar heeft de heer Van Dijk en ook mevrouw Bikker mij het een en ander over gevraagd.

[3:27:06] Het begint met het noodventiel waar de heer Van Dijcken naar vroeg, dat het vorige kabinet daar geen noodzaak voor zag en hoe dit kabinet daarin staat.

[3:27:17] Voorzitter, ook dit kabinet is van mening dat er geen noodzaak is voor een noodventiel in de euthanasiewet.

[3:27:26] Uit de evaluaties en uit de toetsingspraktijk en ook het vervolgingsbeleid van het OM blijkt dat de euthanasiewet goed functioneert.

[3:27:36] en dat er sprake is van een zorgvuldige euthanasiepraktijk.

[3:27:43] Dan vroeg mevrouw Bikker en heer Van Dijk een soortgelijke vraag.

[3:27:52] Ja, we zien steeds meer jonge mensen die psychisch leiden dat die euthanasie krijgen en hoe wij daar naar kijken.

[3:28:07] Euthanasie bij psychisch lijden is, zeker waar het jonge mensen betreft, nog steeds heel zeldzaam en is natuurlijk heel...

[3:28:16] Het blijft heftig dat jongeren, mensen überhaupt, maar zeker ook jongeren daarvoor willen kiezen, maar het is een mogelijkheid die we hebben.

[3:28:24] En bij uitzichtloos lijden kan die keus aan de orde zijn.

[3:28:28] Het is alleen aan de, en dat vind ik ook echt van het allergrootste belang, aan de beroepsgroep en niet aan het kabinet om te bepalen, om te beoordelen of ontwikkelingen aanleiding vormen voor een aanpassing van geldende medisch-professionele normen.

[3:28:47] De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie herziet op dit moment wel haar richtlijn en daarbij zal ook aandacht zijn voor psychisch lijden bij jonge mensen.

[3:29:00] En misschien nog tot slot, voorzitter.

[3:29:04] Vandaag is het jaarverslag 2025 van de regionale toetsingscommissies euthanasie gepubliceerd.

[3:29:12] En daarin zien we dat het aantal meldingen van euthanasie bij psychische lijden van mensen jonger dan 30 jaar gedaald is naar 19 tegen 30 in 2024.

[3:29:25] En geen van deze meldingen is als onzorgvuldig beoordeeld.

[3:29:29] Voorzitter, dat over euthanasie.

[3:29:34] Dan mevrouw Bikker en mevrouw Westerveld over de uitvoering van de motie-storm van de heer Seder en mevrouw Westerveld.

[3:29:48] Korte als halve, voorzitter.

[3:29:49] De Kamer wordt in het tweede kwartaal over de uitvoering van deze motie geïnformeerd door de staatssecretaris van OCW.

[3:29:57] Zij zal hier dan verderop ingaan.

[3:30:07] Vroeg mevrouw ten Hoven mij naar antidepressiva bij jongeren.

[3:30:13] En dat dat bij jongeren kan leiden tot verhoogde suicidaliteit.

[3:30:20] En dat in de praktijk wordt een termijn van twee weken of langer gehanteerd voor de monitoring.

[3:30:25] En mij bekent dus waarom dit is.

[3:30:26] Het signaal waar mevrouw ten Hoven op inging, dat is mij niet bekend.

[3:30:31] Dus ik zal in gesprek gaan met de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie over die richtlijn en het opvolgen ervan.

[3:30:37] En ook of dit signaal herkend wordt, want ik herken het niet.

[3:30:43] Voorzitter, deze heb ik gehad.

[3:30:48] Deze ook.

[3:30:50] Dan vroeg de heer Van Dijk, maar ik dacht ook dat mevrouw Dobbe nog ging in op de ongecontracteerde zorg in de aanpak daarvan.

[3:31:05] De heer Van Dijk vroeg mij of ik bereid ben om het volledig schrappen van die vergoedingenplicht te heroverwegen.

[3:31:13] Nou, voorzitter, nee, ik ga dat niet heroverwegen.

[3:31:17] We hebben dat nu net afgesproken, maar ik ga wel met de partijen in gesprek over hoe we hier nou op de beste manier invulling aan kunnen geven, met oog ook voor het behoud van zorgpersoneel en zorg die inclusief is.

[3:31:33] En we zien dat de toegankelijkheid onder druk staat.

[3:31:36] Nou, daar hebben we veel over gezegd.

[3:31:39] Maar als we de zorg beschikbaar willen houden, ook in de toekomst, dan moeten we in de organisatie wat dingen anders doen.

[3:31:46] Minder versnipperd, meer gericht op die passende zorg.

[3:31:51] En daar hoort dit wat mij betreft bij.

[3:31:53] Overigens hoort daar ook bij dat dan ook met kleinere aanbieders contracten worden gesloten.

[3:31:59] Dus dat zorgverzekeraars dat ook gaan doen.

[3:32:03] En dat we natuurlijk op die invulling van die zorgplicht ook strak gaan sturen.

[3:32:09] Voorzitter, dat wat betreft de ongecontracteerde zorg.

[3:32:15] Dan heb ik nog een vraag van mevrouw Dobbe over de mentale gezondheid en vrouwengezondheid.

[3:32:24] Om met een aanpak te komen om de mentale gezondheid van jonge vrouwen te verbeteren.

[3:32:29] Hoe het staat met de motie.

[3:32:34] De motie, daar is een brief over gestuurd.

[3:32:37] De brede jeugdbrief in juni 2025.

[3:32:41] En met de toezegging om de maatregelen op te volgen, zeg ik, en dat loopt via het thema vrouwengezondheid en mentale gezondheid in de verzerkingsagenda.

[3:32:54] Maar ik kan me voorstellen dat mevrouw Dobbe nu denkt, hoe wordt er nu precies uitvoering aangegeven?

[3:32:58] Dat denk ik zelf ook, als ik dit zo zeg.

[3:33:00] Dus laat ik toezeggen dat ik hier even apart op terugkom, want ik deel de belang van dit onderwerp, dus ik zal dat wat concreter formuleren.

[3:33:20] Ik kijk even, omdat u mij vroeg, niet te herhalen.

[3:33:22] Dus dat zou ik dan ook niet willen doen.

[3:33:25] Dan heb ik hier nog een vraag over bemoeizorg.

[3:33:28] Die stelde mevrouw Tijmscher mij.

[3:33:32] Dat we vaker bemoeizorg aanbieden bij mensen die zorgmeiden of onbegrepen gedrag vertonen.

[3:33:37] Dat we dat in het coalitieakkoord hebben afgesproken.

[3:33:43] We hebben een handreiking van Movisie en een rapport van het Toezicht Sociaal Domein.

[3:33:48] En op basis van de bevindingen daaruit vind ik het belangrijk dat we samen met de minister van Langdurige Zorg, zeg ik daar direct bij, dat we goed kijken hoe kunnen we die bemoeiziging nu beter organiseren.

[3:34:03] Daarvoor loopt nu een proces.

[3:34:06] Wat voor acties, maatregelen moet je dan overgaan?

[3:34:09] En in de voortgangsbrief Aanpak Verward Onbegrepen Gedrag, die we in de tweede helft van 2026 sturen, zal ik daar samen met de minister voor de Langdurige Zorg op ingaan.

[3:34:22] Ook in lijn met de afspraken uit het coalitieakkoord, uiteraard.

[3:34:28] Volgens mij heb ik dan bijna alles beantwoord.

[3:34:34] Dan heb ik nog een vraag van mevrouw Westerveld over de lange wachtlijsten voor transgenderzorg.

[3:34:41] Volgens mij hadden we het daar ook wel even over, mevrouw Westerveld en ik, bij de begrotingsbehandeling.

[3:34:45] Die wachtlijsten in de transgenderzorg zijn erg lang, met name voor psychologische begeleiding en ondersteuning.

[3:34:52] En naar aanleiding van een eerdere motie van het lid Kostić, dat was bij de begrotingsbehandeling, dacht ik, heb ik toegezegd om in gesprek te gaan met partijen in de transgenderzorg over die wachtlijsten.

[3:35:08] Dus dat doe ik en voor de zomer kom ik terug op de uitkomsten van die gesprekken.

[3:35:15] Dan mevrouw Dobbe nog met een vraag over mentale ondersteuning en GGZ-zorg voor slachtoffers van seksueel geweld.

[3:35:24] Ook verantwoordelijkheid van mijn collega op ministerie, de minister van Langdurige Zorg.

[3:35:33] We hebben case managers van het centrum seksueel geweld en zij bieden educatie aan slachtoffers van seksueel geweld.

[3:35:45] En gemeenten bieden voor inwoners die laagdrempelige ondersteuning, mentale ondersteuning, zoals die steunpunten waar ik het net over had, ook voor deze doelgroep.

[3:35:55] Een belangrijk kenmerk van het werk in die steunpunten is dat ervaringstestkundigen in de lead zijn.

[3:36:06] Ook slachtoffers van seksueel geweld kunnen hier terecht en kunnen hier hopelijk ook een vorm van ondersteuning vinden.

[3:36:16] Voorzitter, dan heb ik volgens mij bij mijn weten alle vragen beantwoord.

[3:36:23] Heel goed.

[3:36:24] Ik kijk, mevrouw Wiersma heeft zich al gemeld.

[3:36:26] Heel goed.

[3:36:27] Uw laatste interruptie ook.

[3:36:28] Ja, nou het is een vraag en volgens mij heb ik hem dan gemist.

[3:36:33] Volgens mij is hij niet beantwoord, want ik had hem net al bij mijn vragen gevraagd of hij nog beantwoord zou worden.

[3:36:39] Toen zei de minister, kom daarop terug en dan laat een blokje.

[3:36:42] maar dat ging over of zij een coördinerende rol zou kunnen nemen bij de aanspreekpunten die op scholen, wat mij betreft, zouden moeten komen.

[3:36:52] Ik heb daar natuurlijk in mijn inbreng een tekst aangeweid, maar ik heb hem niet gehoord, het antwoord.

[3:37:00] Dat klopt, en ik heb hem ook niet genoteerd als interruptie.

[3:37:02] Kan de minister daar nog op ingaan?

[3:37:03] Ja, zeker.

[3:37:03] Nou, voorzitter, ik ging even heel kort in op dat programma Storm, waar mevrouw Bikker onder andere een vraag over stelde.

[3:37:10] en dat de staatssecretaris van Onderwijs in het tweede kwartaal met een brief komt over dat specifieke programma en breder ook de gezonde school en hoe daar invulling aan wordt gegeven.

[3:37:24] Dus ik zal deze vraag bij mijn collega onder de aandacht brengen.

[3:37:29] Ik denk echt ook wel dat het belangrijk is dat het aan die onderwijskant blijft, want anders...

[3:37:36] gaan we allemaal ons met van alles en nog wat bemoeien.

[3:37:39] Ik denk dat dit type zorg en ondersteuning of de werking van deze programma's niet de goede komt.

[3:37:44] Maar ik zal de vraag onder de aandacht brengen van de staatssecretaris, voorzitter.

[3:37:52] Ja, dan...

[3:37:54] Dit is dan wel mijn laatste interruptie.

[3:37:56] Ik leer snel.

[3:37:57] Nou ja, ik ben daar dan toch niet helemaal tevreden mee, want wat ik juist zei, die verkokering op deze gebieden, dat is volgens mij totaal onwenselijk.

[3:38:04] We zien dat docenten handelingsverlegen zijn op veel scholen.

[3:38:09] Dat is ook wat we terughoren van studenten die daar met mentale problemen rondlopen.

[3:38:15] Dus ik heb gevraagd of de minister een coördinerende rol daarin wil spelen.

[3:38:20] Nou ja, ik hoor dat dat niet het geval is.

[3:38:25] Dan wil ik vragen wat voor rol... Hoe ziet de minister de samenhang, voornamelijk als het hebben over preventie, hoe zij dan de rol van VWS in dat geheel ziet?

[3:38:37] Want volgens mij is preventie, zeker op dit gebied, op die scholen, is dat een cruciale factor.

[3:38:46] Ja, voorzitter, dat ben ik met mevrouw Weersma eens, maar de vraag is eventjes, coördinerend regie... Kijk, wij werken aan preventie en aan het versterken van mentale weerbaarheid, zeker ook van jongeren.

[3:39:01] Dat doen we via allerlei programma's en ook programma's op school.

[3:39:06] Bijvoorbeeld vanuit de gezonde schoolaanpak en het welbevinden op school.

[3:39:12] Daarmee werken we integraal aan de mentale gezondheid van jongeren in het POVO en het MBO.

[3:39:23] vanuit het ministerie van onderwijs en in dit geval de staatssecretaris van onderwijs die hier een overzicht heeft en een aanpak op heeft hoe dit op goede manier een plek krijgt, hoe we bijvoorbeeld zo'n programma als Storm, wat niet het enige programma is, maar wel een bekend programma wat nu volgens mij in negen regio's wordt toegepast,

[3:39:44] wat daar de mogelijkheden zijn om daar verder mee te gaan.

[3:39:48] Dus ik zou dat wel echt daar willen laten, want anders...

[3:39:51] Ik moet die informatie bij de staatssecretaris gaan opvragen, terwijl zij daarover al een brief heeft toegezegd.

[3:39:58] Dus ik vind de vraag terecht, die zal ik ook doorgeleiden.

[3:40:03] En wij hebben natuurlijk vanzelfsprekend contact en afstemming, maar dit zit echt in dat onderwijsdomein en ik denk ook dat het wel goed is dat de staatssecretaris daarover gaat.

[3:40:16] Dan kom ik tot een einde van de eerste termijn van de zijde van het kabinet.

[3:40:26] Dan wil ik heel snel doorgaan met de tweede termijn.

[3:40:30] Daar heeft u maximaal 1 minuut 20 voor.

[3:40:33] Ik ga gelijk door.

[3:40:34] Ik dank de minister voor de beantwoording.

[3:40:38] Ik hou het kort.

[3:40:40] Allereerst wil ik graag een twee-minuten-debat aanvragen en daarnaast wil ik deze 1 minuut 20 seconden ook gebruiken om alle mensen te bedanken die aan het rond-de-tafel-gesprek hebben deelgenomen, die ook een rol hebben gehad in de voorbereiding daarin.

[3:40:53] Dank ook aan de mensen die bij de petitie aanwezig waren.

[3:40:56] Dat was bijzonder indrukwekkend en heel veel dank aan alle mensen die ons nog los daarvan gesproken hebben en daarin ook hele persoonlijke verhalen hebben gedeeld.

[3:41:05] Dank je wel.

[3:41:09] Ja, dank voorzitter.

[3:41:10] Ik kan me eigenlijk alleen bij die woorden aansluiten, dus ik heb ook geen vragen meer aan het kabinet.

[3:41:17] Wel ook dank voor de beantwoording.

[3:41:19] Ik zal meedoen aan het twee minuten debat, dus tot dan.

[3:41:25] Dank u wel, mevrouw Wendel.

[3:41:29] Ja, ik wil me allereerst uiteraard ook aansluiten bij de mooie dankwoorden van mevrouw Seinhaven.

[3:41:36] En daarnaast wil ik ook de minister bedanken.

[3:41:38] Ze heeft een aantal toezeggingen gedaan vandaag, waar ik heel blij mee ben, omdat ik ervan overtuigd ben dat het belangrijk is om de mentale gezondheid in Nederland te verbeteren en om het aantal suicides enorm terug te dringen.

[3:41:50] Dus dank daarvoor.

[3:41:51] En ik zie uit naar twee minuten debat.

[3:41:57] Dank u wel, voorzitter.

[3:41:58] Ik wil de minister bedanken voor de beantwoording.

[3:42:00] En wij zullen in ieder geval nou de voortgang van de ISA en de ASFA-afspraken volgen, want dat is volgens mij de kortst mogelijke termijn waarin we echt het verschil kunnen gaan maken in de samenleving voor de mensen die zo hard die zorg nodig hebben.

[3:42:12] En voor de langere termijn is het IBO natuurlijk ontzettend belangrijk.

[3:42:15] Dus ik kijk ook met vol verwachting uit naar het najaar, waarin we ongetwijfeld ook moeilijke keuzes voorgelegd krijgen, maar wel echt een keuze die op de langere termijn tot een oplossing moet leiden.

[3:42:28] Dank voorzitter, met de kans dat het sleets gaat worden, maar allereerst ook bedankt voor alle mensen die hier iets aan hebben, op wat voor manier dan ook, een inbreng op hebben geleverd.

[3:42:45] En in het bijzonder hoop ik dat de mensen waarvan ik weet, verschillende ouders die op dit moment mee zitten te kijken, als je het dan hebt over wachtruidondersteuning en dat mensen dus gezien en gehoord willen worden.

[3:42:56] Ik hoop dat ze gezien en gehoord zijn vandaag en dat wij met deze commissie dit echt serieus nemen.

[3:43:03] En ik wacht inderdaad ook op alle, nou ja, zeg maar de reactie op het IBO af en dan gaan we weer verder met elkaar spreken.

[3:43:12] Dank u.

[3:43:17] Dank, voorzitter.

[3:43:19] Dank aan de minister.

[3:43:20] Heel veel wat mijn collega's ook zeiden, op enige wijze komt terug.

[3:43:24] Dus het hoeft niet allemaal nu aan te stippen wat dit overleg ook wel duidelijk maakt.

[3:43:28] Dus ja, de psychische problematiek in ons land is erg groot.

[3:43:31] Misschien moet ik zeggen veelkoppig, monstig.

[3:43:33] Geen simpele remedies, omdat misschien ook nog een deel gaat om een noodzakelijke cultuurverandering.

[3:43:39] Nog even gedachtig aan het rapport wat veel is aangehaald op de rem.

[3:43:43] Als SGP zijn wij ook wel bang dat decennialang nadruk op het individu misschien toch ten koste is gegaan van de versterken van gezinnen, relaties, gemeenschap.

[3:43:54] Sterkere samenleving begint bij sterke gezinnen, stabiele gezinnen.

[3:43:58] Ik daag de minister uit om dat ook te laten doorwerken in beleid.

[3:44:03] Dank u.

[3:44:07] Dank u wel, voorzitter.

[3:44:09] Ik vind het mooi dat we hier vandaag een brede urgentie samen met de Kamer hebben geuit over het aanpakken van de wachtlijsten en de wachttijden in de GGZ.

[3:44:18] Het mag duidelijk zijn dat mijn fractie bezuinigen op de langdurige GGZ absoluut een onverstandig idee vindt en dat ook op geen enkele manier kan steunen, omdat dit zal leiden tot langere wachtlijsten in de GGZ.

[3:44:30] Ik zou de minister verder willen oproepen om eerder te komen met een reactie op het IBO-rapport dan, ik geloof, nu staat de Q3 van dit jaar.

[3:44:38] Dat moet ook zorgvuldig kunnen, volgens mij, als je dat voor de zomer doet.

[3:44:43] Dan is er nog heel veel tijd om daar met zorgvuldigheid met een reactie te komen.

[3:44:47] En het scheelt wel namelijk als wij ook allemaal die urgentie delen om die wachtlijsten aan te pakken.

[3:44:51] Dan moet dat volgens mij ook...

[3:44:53] Dan tot slot, voorzitter.

[3:44:55] Wij begrijpen wel dat voor 113 duidelijkheid over financiering aan het einde van het jaar echt te laat is.

[3:45:02] Het is dan te laat voor hen om bijvoorbeeld nog mensen te kunnen aannemen.

[3:45:05] En er ontstaat dan ook wel een gat, ook voor 2017, in de begroting en de ondersteuning.

[3:45:11] Dus daar wil ik nog wel graag een reflectie op van deze minister, of dat niet eerder zou kunnen.

[3:45:15] En dat er voor dit jaar ook nog wel een tekort staat en dat vooral de niet-hulplijn gerelateerde activiteiten daaronder lijden.

[3:45:24] En het zou wel heel mooi zijn als we dat, ook omdat iedereen hier ook vindt en hij heeft eruit dat we moeten zorgen dat de activiteiten van 1 in 3 doorgaan kunnen vinden, dat we dat kunnen oplossen.

[3:45:34] Dus graag daar nog een reactie op.

[3:45:35] Dank u wel.

[3:45:38] Dank u wel.

[3:45:39] Wilt u gelijk of wilt u even...

[3:45:42] Korte schorsing.

[3:45:44] Dank u wel voor uw inbreng.

[3:45:45] Eindig gekomen van de twee termijn van de Kamer.

[3:45:48] Ik schors even voor enkele hoge blikken.

[3:45:50] Tot zo.

[3:49:16] De minister, tweede termijn, zij van het kabinet.

[3:49:19] Ja, voorzitter, dank.

[3:49:24] zijn mij eigenlijk door mevrouw Dobbe alleen nog twee vragen gesteld.

[3:49:31] Eentje over de reactie op het IBO.

[3:49:34] Of dit niet eerder kan.

[3:49:37] Voorzitter, ik heb een motie van mevrouw Dobbe bij de begrotingsbehandeling en daar stond volgens mij in ook het derde kwartaal voor de begrotingsbehandeling VWS.

[3:49:46] Dus daar richt ik mij op.

[3:49:49] Maar dat staat niet in de weg aan...

[3:49:52] Wat zegt u, voorzitter?

[3:49:55] Dat staat u niet in de weg om het eerder te doen, toch?

[3:49:57] Nee, dat staat mij niet in de weg van in de tussentijd wel doorgaan met die aanpak van wachttijden en wachtlijsten.

[3:50:04] Dat zei mevrouw Dobbe heel terecht.

[3:50:08] En dat was ook de reden waarom ik daar eerder in mijn inbreng wat over zei.

[3:50:12] Ik ga met een grondige en gedegen reactie op dat IBO komen, omdat dat gaat over de langere termijn echt de toekomstbestendigheid van onze GGZ-zorg.

[3:50:24] Maar we willen ook nu, in het hier en nu, binnen het bestaande stelsel verbeteringen aanbrengen, zodat mensen die zorg nodig hebben, dat op het juiste moment op de juiste plek krijgen.

[3:50:36] En daar gaan we gewoon mee door.

[3:50:38] Dat stopt niet terwijl ik een reactie op het IBO aan het schrijven ben.

[3:50:41] Integendeel, zou ik kunnen zeggen.

[3:50:43] Dan over 1.1.3, voorzitter.

[3:50:46] Vroeg mevrouw Dobbe, is dat nou niet te laat, die duidelijkheid aan het eind van het jaar?

[3:50:50] Ik denk het belangrijkste is om even twee dingen uit elkaar te halen.

[3:50:52] Eén is die methode waar ik het over had, waarmee we gewoon beter een stabieler beeld willen krijgen over hoe ontwikkelt die vraag zich nu.

[3:51:02] Wat betekent dat dan ook voor financiën, voor inzet van middelen?

[3:51:07] Daar hebben wij voor nodig.

[3:51:09] Dat zal eind van het jaar worden.

[3:51:11] Wat ik nu wil, is dat we kijken naar hoe kunnen we met de bestaande middelen...

[3:51:18] Wat is daar voor ruimte, voor mogelijkheid om te herprioriteren?

[3:51:21] Ik voer daar ook graag zelf het gesprek over met 1-1-3, dus dat zeg ik dan nu nog hier toe aan mevrouw Dobbe en iedereen die daar vragen over heeft gesteld.

[3:51:31] omdat we natuurlijk ook gewoon nu willen dat het werk doorgaat.

[3:51:34] Maar in het belang van die toekomstbestendigheid van 1-1-3, maar ook het belang wat ik hecht aan op een zorgvuldige manier die subsidierelaties invullen, beide kanten op, wil ik het wel op deze manier doen.

[3:51:51] Maar nogmaals, ik wil ook zelf graag dat gesprek voeren.

[3:51:55] Heel kort.

[3:51:56] Allerlaatste.

[3:51:57] Ik was net iets te laat, maar heel even de check vragen, want het ging steeds over een reactie op het IBO, maar er is toch toegezegd dat het een gecombineerde reactie wordt met het IBO en het rapport van op de rem, toch?

[3:52:08] Ja, voorzitter, op dat RVS-rapport is al een reactie geweest, maar er zit wel overlap en samenhang, dat wordt, zocht ik.

[3:52:21] Dus ik denk maar zo dat we dat in de IBO-reactie ook betrekken.

[3:52:26] Ja, moet vast verwezen naar.

[3:52:28] Mevrouw Dobbe, tot slot.

[3:52:30] Ja, één vraag in deze termijn, één vraag.

[3:52:32] Ja, dank u wel en ook dank u wel voor het...

[3:52:35] Ik denk dat het heel goed is als de minister gaat spreken, ook met 1 en 3.

[3:52:39] Ik denk dat de voornaamste oproep hier is, is wacht niet met het bijspijken of duidelijkheid geven over de financiering voor 2026 en 2027 totdat het onderzoek is afgerond.

[3:52:49] Dus ga tegelijkertijd zorgen dat in ieder geval voor dit jaar en voor volgend jaar dat het goed is geregeld.

[3:52:55] Want we begrijpen wel, is nu wel een tekort, ook voor dit jaar, begrijpen we van 1 en 3.

[3:52:59] En voor volgend jaar, als ze dat te laat horen, dan loopt dat tekort door en dan loopt het ook op.

[3:53:04] En dat zou zonde zijn.

[3:53:05] Dus het is heel goed dat de minister aan de slag gaat met dat onderzoek, maar dat zou mijn oproep daarbij zijn.

[3:53:10] Oproep?

[3:53:10] Ja, voorzitter.

[3:53:11] En die oproep heb ik gehoord en daarom zei ik net toe, ik zal ook zelf dat gesprek voeren, omdat ik natuurlijk wel wil weten, wat zit daar dan onder?

[3:53:19] Hoe zit dat precies?

[3:53:20] Want ik voel mij wel verantwoordelijk vanuit

[3:53:24] ...het feit dat ik niet alleen met 113, maar met heel veel organisaties... ...lopen er natuurlijk subsidierelaties.

[3:53:29] En daar moeten we wel een goed beeld van hebben.

[3:53:32] Waar komt het vandaan?

[3:53:34] Hoe zit dit in elkaar?

[3:53:35] Vandaar ook de vraag, wat kan je dan mogelijk nu dit jaar opvangen... ...binnen de bestaande budgetten, bestaande middelen?

[3:53:43] Maar ik ga dat gesprek voeren en zal daar uiteraard... ...want ik kan me voorstellen dat dat een vervolgvraag nog is van mevrouw Dobbe... ...uiteraard de Kamer ook over informeren.

[3:53:53] Ja, dat gesprek, dat weet ik niet precies.

[3:53:56] Dat moet gepland worden en ik weet niet hoe snel dat kan.

[3:54:05] Het zijn we echt aan het einde gekomen van dit commissiedebat.

[3:54:08] Voordat ik dat afconcludeer, zijn verschillende toezeggingen gedaan.

[3:54:11] Ik lees ze even voor, dat is denk ik het makkelijkst.

[3:54:15] Mocht er iets niet kloppen, dan hoor ik het wel.

[3:54:17] Voordat ik daarmee begin, er is een twee-minuten-debat aangevraagd om mevrouw Seinhaven, dat geleiden we door richting plenair en we wachten af wanneer dat wordt ingepland.

[3:54:26] Allereerst, de minister stuurt voor het commissiedebat Isa Aswa 1 juli aanstaande een voortgangsbrief en gaat hierin op welke resultaten tussentijd zijn

[3:54:35] behaald en andere vragen die in dit kader gesteld zijn.

[3:54:39] Twee.

[3:54:39] De minister informeert de Kamer voor de zomer over het voortgang met betrekking tot het onderzoek naar een normenkade voor budgetbekostiging van de...

[3:54:48] Help me even.

[3:54:50] Oh.

[3:54:51] HIT-IHT.

[3:54:51] HIT-IHT.

[3:54:52] Wat staat hier?

[3:54:53] Of in ieder geval High Intensive Treatment en Intensive Home Treatment.

[3:54:59] High Intensive Care en Intensive Home Treatment.

[3:55:02] Thanks.

[3:55:02] aangepast.

[3:55:04] 3.

[3:55:05] De minister informeert de Kamer voor de zomer over de uitvoering van de motie Coenradisch-Komsoeis over een plan van aanpak voor een pilot met lichte GGZ-interventies.

[3:55:15] 4.

[3:55:15] De minister informeert de Kamer voor de zomer over haar inzet om effectieve

[3:55:20] aanpakken om transsuicidepreventie te borgen.

[3:55:23] Sorry, punt vijf.

[3:55:24] De minister informeert de Kamer voor het einde van het jaar over de financiering van Hulplijn 113 en gaat ook in gesprek met 113.

[3:55:32] En daar komt dan ook een terugkoppeling van.

[3:55:35] Misschien wel samen.

[3:55:36] En dan punt zes.

[3:55:38] De minister gaat met enkele andere bewindspersonen in gesprek over de gezondheidseffecten van sociale media bij jongeren en zal in reactie op het IBO terugkomen te vragen die

[3:55:49] hierover zijn gesteld, in ieder geval voor de begrotingsbehandeling VWS.

[3:55:53] Punt 7.

[3:55:53] In het IBO zal de minister ook ingaan op de motie met betrekking tot de gezinsgerichte benadering en de vragen die hierover zijn gesteld.

[3:56:01] Punt 8.

[3:56:03] De staatssecretaris van OCW informeert de Kamer in het tweede kwartaal van 2026 over de uitvoering van de motie van de leden Westveld en Ceder over de stormaanpak.

[3:56:14] En dan punt 9, de minister, dat is ook de laatste die ik heb genoteerd, de minister informeert de Kamer over de uitvoering van de motie Dobbe over een aanpak met betrekking tot de mentale gezondheid van jonge vrouwen.

[3:56:26] En dan staat hier op korte termijn voor de zomer.

[3:56:32] Voor het zomerces, dat doet altijd makkelijk, anders krijg ik weer discussies over de zomer.

[3:56:35] Het is altijd eerder dan het zomerces.

[3:56:37] Dat is een feit.

[3:56:38] Mevrouw Seienhaven eerst, dan ga ik nog even kijken of de laatste, ja.

[3:56:42] Volgens mij was het de vierde toezegging.

[3:56:44] Even dubbelchecken.

[3:56:45] Die effectieve aanpak hadden we niet beperkt tot suïcidepreventie, maar ook breder vergrote mentale gezondheid.

[3:56:53] Ja, dat kan, zeker.

[3:56:55] Ja.

[3:56:57] Mevrouw Wendel.

[3:56:59] Ja, ik had zelf een toezegging genoteerd, en ik hoop dat dat mag van de minister, dat de minister in gesprek gaat om ervoor te zorgen dat die laagdrempelige steunpunten in het sociaal domein ook daadwerkelijk gevonden worden.

[3:57:14] Dus niet dat ze er alleen zijn, maar ook dat ze gevonden worden.

[3:57:19] Ja, voorzitter, en dan zal ik dan in de voortgangsbrief op ingaan.

[3:57:23] Dat komt dan terug in de voortgangsbrief.

[3:57:24] Dat is geen nieuw iets, maar het is goed dat u dat in de gaten houdt.

[3:57:30] Daar hadden we hem niet genoteerd.

[3:57:31] Anderen nog?

[3:57:32] Helemaal andermaal.

[3:57:33] Dan gaan we toekomen aan het einde.

[3:57:35] Ik dank de minister, alle ondersteuning, alle Kamerleden, iedereen die hier aanwezig is, iedereen op afstand.

[3:57:42] Dank.

[3:57:43] Het is twee minuten voor tijd.

[3:57:46] Ik sluit de vergadering.