Ontwerp-Nota Ruimte

[0:00:00] overleg ruimte.

[0:00:02] Welkom aan de minister en de ondersteuning.

[0:00:03] Welkom aan de Kamerleden, aan het publiek en aan de pers.

[0:00:07] Dit is de voortzetting van het nota overleg wat plaatsvond op 9 maart 2026.

[0:00:15] We gaan zometeen beginnen aan de tweede termijn van de Kamer.

[0:00:17] De spreektijd is tweeënhalf minuten per fractie en we hebben tot vier uur, dus ik wou het aantal interrupties niet inperken.

[0:00:24] Even kijken of we dat gaan redden en als eerste het woord

[0:00:28] Aan de heer Vlag van de SGP.

[0:00:33] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:00:34] Het is alweer drie weken geleden en er zijn ook zelfs een aantal andere sprekers dan drie weken geleden, waaronder ikzelf.

[0:00:40] Maar dank voor alle antwoorden in een goed, maar breed debat.

[0:00:44] De nood naar ruimte is wat ons betreft niet in beton gegoten, maar moet inspelen op ontwikkelingen.

[0:00:49] We gaan daar de komende maanden ongetwijfeld vaker over spreken.

[0:00:53] En de SGP heeft toen ook aangegeven dat de ambities optellen tot een stuk grond dat groter is dan Nederland nu is.

[0:00:59] Ik heb drie moties, waarvan de eerste over dat dubbele ruimtegebruik.

[0:01:08] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegend dat dubbel ruimtegebruik essentieel is om de ambities uit de ontwerpnotenruimte te verwezenlijken, maar dat hiervoor soms nog obstakels bestaan.

[0:01:16] Overwegend dat bijvoorbeeld agrarische activiteiten kunnen samengaan met de opwerk van energie, agri-pv, maar dat voor gemeenten, agrariërs en andere betrokkenen er nog veel onduidelijk is waardoor dit soort projecten last van de grond komen.

[0:01:28] Van mening dat agri-pv de voorkeur heeft boven enkelvoudige zonneparken op landbouwgronden, verzoekt de regering in gesprek te gaan met betrokkenen, zoals provincies om te bezien waar ingezet kan worden op dubbel ruimtegebruik,

[0:01:41] ...en specifiek voor de toepassing van agri-pv, obstakels weg te nemen... ...en passende randvoorwaarden te scheppen.

[0:01:47] Dat gaat over tot de orde van de dag.

[0:01:48] Vlag Weersma-Grimwis.

[0:01:53] Dan de Kamer.

[0:01:54] Gehoord de benaadslaging constaterende dat er in de ontwerpnota ruimte meer ruimte wordt geboden aan het bouwen van een wijkje erbij, aansluitend op bestaande kernen, gemaximeerd op 100 woningen, overwegend dat dit in sommige gemeenten en dorpen te beperkt is, waardoor de kansen blijven liggen, verzoekt de regering in de definitieve nota ruimte de mogelijkheden voor een wijkje erbij uit te breiden naar 200 woningen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:02:16] Mede namens collega Grinwis.

[0:02:20] En dan als vervent wandelaar, en de voorzitters al dat deugd doen, is dit voor mij wel het hoogtepunt van het debat.

[0:02:26] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateerde dat in ontwerpnotenruimte weliswaar aandacht is voor het stimuleren van wandelen, maar dat hier geen of nauwelijks concrete doelen en uitvoeringsplannen voor zijn opgenomen.

[0:02:36] overwegend dat het wandelen bijdraagt aan de volksgezondheid en het welzijn van mensen en dat de notaruimte kansen biedt om een goede wandelinfrastructuur te stimuleren, verzoekt de regering in de definitieve notaruimte meer in te zetten op het verbeteren van de wandelinfrastructuur en hier samen met betrokken instanties concrete doelen en uitvoeringsplannen voor op te stellen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:02:58] Dank u wel voor de goede orde.

[0:03:00] De heer Vlag en ik delen de liefde voor de lange afstandswandelpaden, vandaar de verwijzing.

[0:03:04] Voor de rest geef ik geen oordeel nog.

[0:03:07] Het woord is aan de heer Van Asten van de D66.

[0:03:10] Dank voorzitter.

[0:03:11] Allereerst dank aan de minister voor de beantwoording in eerste termijn van een lange reeks vragen.

[0:03:16] Het feit dat we weer regie nemen over de ruimtelijke ordening van Nederland, neem ik echt juichen wij van harte toe.

[0:03:22] Dan heb ik ook druk aan de slag om die honderdduizend woningen per jaar te gaan bouwen om zo iedereen weer een woning te kunnen bieden.

[0:03:27] En dat kunnen we alleen op het moment dat we Nederland van het stikstofslot gaan afhalen en dus echt wat doen voor natuurherstel.

[0:03:38] Omwille van de tijd ga ik even wat rapper door de tekst heen.

[0:03:41] Ik heb namelijk twee moties en één vraag.

[0:03:43] Die ene vraag is nog gericht over die honderdduizend woningen... ...en de mogelijkheid om dat te doen.

[0:03:50] Dat hangt van vele factoren af.

[0:03:52] Stukstof noemde ik al, maar ook de verkeersontsluiting, netcongesti... ...en zo zijn er nog een aantal te noemen.

[0:03:57] Eén die wat minder belicht is, is vaak de beschikbaarheid... ...van onmisbare grondstoffen zoals zandgrint en klei.

[0:04:03] Die worden nu nog in Nederland gewonnen, maar noodzakelijke nieuwe vergunningen blijven uit of lopen grote vertraging op.

[0:04:09] Vaak wil een gemeente of provincie niet zo'n groot project op eigen grond.

[0:04:15] Het is zo cruciaal voor de woningbouw en daar is in de ontwerpnota eigenlijk vrij weinig aandacht voor.

[0:04:20] Echt een heel klein zinnetje, terwijl het zo cruciaal is.

[0:04:23] Dus ik hoor graag de reflectie van de minister hierop en of zij kan toezeggen de benodigde ruimteclaims in de definitieve nota en de uitvoeringsstrategie mee te nemen.

[0:04:32] Op basis van mijn inbreng in eerste termijn en de beantwoording daarop dien ik twee moties in en ik teken ook enkele van anderen graag mee.

[0:04:41] Allereerst gaat over dat stikstof slot.

[0:04:44] dat de bouw in de houtgreep houdt.

[0:04:47] Met een gedegen aanpak van natuurherstel kunnen we dan ook weer huizen gaan bouwen.

[0:04:51] Om dit goed in de notaruimte te verankeren, heb ik de volgende motie.

[0:04:56] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat het PBO concludeert dat de notaruimte onvoldoende ruimte biedt voor de uitbreiding en aanleg van nieuwe natuur.

[0:05:03] overwegende dat in het coalitieakkoord is afgesproken om in een bredere overweging met economie en ruimte de natuurherstelverordening uit te voeren, het natuurpark uit te voeren en nieuwe afspraken te maken voor de periode na 27.

[0:05:16] Verzoekt de regering bij de verdere uitwerking van de nood en ruimte de benodigde wijzigingen aan te brengen die noodzakelijk zijn om aan de natuurdoelen te voldoen.

[0:05:24] Gaat over tot de orde van de dag, mede ingediend door lid Kostic.

[0:05:29] En dan, voorzitter, gemeenten willen aan de slag met de woningbouw.

[0:05:32] We hebben daar mooie resultaten onlangs nog van gezien.

[0:05:34] Eindhoven, 5400 extra studentenwoningen.

[0:05:37] De Haarlemmermeer, waar nu een deal gesloten is voor 4580 extra woningen.

[0:05:43] Maar gemeenten hebben nog vaak te maken met allerlei verschillende overlegtafels, contactpersonen, subsidieregelingen en budgetten.

[0:05:49] Dat kan makkelijker door het in één keer goed te doen.

[0:05:52] Daarom de motie.

[0:05:53] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat in de ontwerp notaruimte samenwerking met mede-overheden van groot belang wordt geacht, overwegende dat de uitvoering van de notaruimte bij verschillende ministeries zal worden belegd.

[0:06:05] Overwegende dat de integrale aanpak van de notaruimte ook vertaald moet worden naar een integrale aanpak bij de uitvoering van deze nota, verzoekt de regering in de uitvoeringsstrategie in te gaan op de samenhang tussen de bestaande overlegstructuren met mede-overheden, zoals de bestuurlijke overleg, de leefomgeving en de overleg in het kader van het MIRT en daarbij een integrale aanpak te hanteren en gaat over tot de orde van de dag.

[0:06:27] Tot slot, voorzitter.

[0:06:28] We kunnen 100.000 woningen per jaar gaan bouwen en daarvoor moeten we nu de juiste keuzes maken.

[0:06:32] En ik kijk eruit om dat samen met de minister en deze commissie te doen.

[0:06:35] Aan de slag.

[0:06:37] Dank u wel.

[0:06:38] Dan is nu het woord aan de heer Mooiman van de PVV.

[0:06:41] Dank u wel, voorzitter.

[0:06:42] Inderdaad, zoals gezegd, is dit een voortzetting van de eerste termijn die we eerder met elkaar hebben gehad.

[0:06:48] En vandaar ga ik ook gelijk, gelet op de tijd, door met de moties.

[0:06:52] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat er in ontwerpnota ruimte

[0:06:56] wordt gewerkt met een strategie waarbij regio's worden ingedeeld in een vijftal categorieën welke gevolgen kunnen hebben voor de ontwikkeling van regio's, overwegend dat er verschillen zitten tussen de ambitieniveaus van regio's en toegekende categorieën binnen de Vista-strategie en dat er geen bandbreedte is opgenomen door de eigen kenmerken, opgaven, ambities en ontwikkelmogelijkheden, mogelijke wijze niet tot hun recht komen, verzoekt de regering om de verschillende categorieën binnen de Vista-strategie verder uit te werken en te verdiepen ten einde de ambities en potentie van de verschillende regio's zoveel mogelijk te faciliteren en te benutten

[0:07:25] en gaat over tot de orde van de dag.

[0:07:28] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterend in ontwerpnota ruimteregio's ingedeeld in categorie op basis van de visa-strategie, overwegend dat het niet bevoordelijk is voor het tegengaan van de wooncrisis als er belemmeringen ontstaan voor regio's in zaken woningbouwambities op basis van de categorie waarin een regio is geplaatst, verzoekt de regering om met name voor de woningbouwambities geen belemmeringen op te werpen gebaseerd op in welke categorie een regio is geplaatst, maar om regio's juist te ondersteunen in de gewenste woningbouwontwikkelingen ten einde het woningkort op te lossen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:07:58] En vervolgens, waar we het ook hebben over de New Towns, daar willen we graag aandacht voor vragen, ook in de eerste termijn gedaan.

[0:08:04] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat er grote behoefte en potentie is in de zogeheten New Towns voor de realisatie van meer woningen met nieuwbouw optoppen en splitsen.

[0:08:13] Overwegend dat het van belang is dat leefbaarheid, sociale ontwikkeling, maar ook zaken als energiermoeden in de bestaande wijken wordt meegenomen in relatie tot woningbouw in de genoemde locaties, maar dat dit nog niet in de ontwerpnotenruimte is opgenomen.

[0:08:27] verzoekt de regering niet alleen te komen met een verstelingsstrategie voor grote steden, maar ook met een strategie ten bate van de leefbaarheid, sociale ontwikkeling en energiearmoede in de new towns.

[0:08:37] Hij gaat over tot de orde van de dag, getekend Mooyman Grimwis Clemmink.

[0:08:43] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de notaruimte een zelfbindend karakter heeft voor het Rijk, maar dat de nota richtinggevend zal zijn voor mede-overheden, overwegend dat goede samenwerking met regionale en lokale overheden van groot belang is om de ambitie zoals vastgesteld in de notaruimte te realiseren, maar dat de uitvoering van de nota ook adequaat geborgd dient te worden, verzoekt de regering om richting het definitieve

[0:09:04] versie van de notaruimte in beeld te brengen, hoe het richtinggevende karakter van de notaruimte voldoende geborgen kan worden in bijvoorbeeld de uitvoeringsstrategie ten einde de ambities en doelen vanuit de definitieve nota te realiseren.

[0:09:16] En tot slot, voorzitter, de Kamer gehoord de beraadslaging, constateren dat er in de notaruimte belangrijke keuzes worden gemaakt voor de toekomstige ruimtelijke indeling van Nederland, overwegen dat de keuzes zoals gemaakt in de notaruimte

[0:09:30] we nog wel forse uitdagingen kennen en dat er aan de uitvoering van de notenruimte geen investeringsagenda is gekoppeld, verzoekt de regering om voor de behandeling van de definitieve versie van de notenruimte een overzicht te ontwikkelen voor de benodigde middelen om de ambities uit de notenruimte te realiseren en dit met de Kamer te delen, en gaat over tot de orde van de dag.

[0:09:47] Dank u wel, voorzitter.

[0:09:49] Dank u wel.

[0:09:50] Dan is nu het woord aan de heer Klemink van JA21.

[0:09:53] Dank u wel, voorzitter.

[0:09:56] Ik heb één vraag en twee moties voor de minister.

[0:09:58] De eerste vraag ging naar aanleiding van de eerste termijn.

[0:10:01] Er was een interessante interruptie tussen die regimes volgens mij en de minister over het doorrekenen van de noot aan ruimte naar ruimtegebruik.

[0:10:08] Het ging onder andere over een tabelletje met hectare, omdat volgens mij we allemaal aanvoerden dat alle kaarten, als je die over elkaar heen legt, dat dat noot gaat passen in Nederland.

[0:10:16] Maar een goede doorrekening ontbreekt eigenlijk nog.

[0:10:19] En de minister gaf volgens mij aan een toezegging dat zij dat probeerde te doen.

[0:10:23] en daarop terugkwam.

[0:10:26] Ik zou de minister willen vragen voor een toezegging om mijn vraag die ik in eerste termijn heb gesteld, om die mee te nemen bij die doorrekening, die brief die nog is toegezegd.

[0:10:34] Mijn vraag was of de minister de impact van de demografische groei kan doorrekenen in verschillende scenario's, bijvoorbeeld wat extra inwoners betekent voor meer auto's, verplaatsingen, meer CO2-uitstoot, meer ruimte voor woning, bouw en werk die daarvoor nodig is, meer energieverbruik,

[0:10:51] En de druk op de waterkwaliteit bijvoorbeeld, die de verschillende demografische scenario's met zich meebrengen.

[0:10:57] En ik wil meestal ook even wijzen dat het rapportage van het planbureau voor de leeuwomgeving niet in die scherpte antwoord geeft op die vraag.

[0:11:02] Het is echt een andere vraag dan het rapportage van het planbureau voor de leeuwomgeving.

[0:11:05] Als eerste vraag heb ik twee moties, voorzitter.

[0:11:08] Naar aanleiding van de eerste termijn, de Kamer, gehoord de beraadslaging, constateerde dat Nederland door politieke keuzes als circulaire economie, energietransitie, natuur- en waterkwaliteit en migratie een grote druk kent op beschikbare ruimte, overweging dat slim ruimtegebruik door functiestapeling, ontwerpkracht en technische oplossingen noodzakelijk is.

[0:11:25] Ik verzoek de regering bij keuzes over de energietransitie en de toekomstige energiemix ruimteefficiëntie sturend te maken en daarmee het ruimtelijke impact van de energietransitie te beperken en gaat over tot de orde van de dag.

[0:11:37] En de tweede motie gaat over het dorp Moerdijk, ook naar aanleiding van de eerste termijn.

[0:11:41] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat Nederland een politieke keuze op circulaire economie, energie, transitie, natuur en waterkwaliteit en migratie groot terugkent op beschikbare ruimte.

[0:11:50] Overwegend dat vanuit het perspectief van brede welvaart het opheffen van het dorp of gemeenschap nooit de uitkomst kan zijn, bezoekt de regering om in de noot en ruimte te borgen dat keuzes nooit kunnen leiden tot het opheffen van hele dorpen en gemeenschappen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:12:06] Dank u wel.

[0:12:07] Dan is nu het woord aan mevrouw Wiersma van de BBB.

[0:12:11] Dank u voorzitter.

[0:12:15] Ik ben heel blij met de toezegging van de minister aangaande de nadeelcompensatie en de pijlverhogingen.

[0:12:21] Ik ben heel benieuwd naar die juridische uitvraag en ik hoop dat we die ook snel tegemoet kunnen zien.

[0:12:28] Ik heb een drietal moties.

[0:12:31] Ik begin gelijk maar in het kader van de tijd.

[0:12:34] De eerste is de Kamer gehoord de beraadslaging constaterende dat de ontwerpnotenruimte inzet op hogere grondwaterstanden in veenweidegebieden om bodemdaling tegen te gaan.

[0:12:43] Overwegende dat deze maatregelen grote gevolgen kunnen hebben voor agrarische bedrijven, dorpsgemeenschappen en de toekomst van jonge boeren in deze gebieden.

[0:12:51] Constaterende dat in de huidige plannen wordt gesproken over marktconforme vergoedingen en perspectief voor agrariërs, maar dat concrete uitwerking en financiële onderbouwing nog onvoldoende inzichtelijk zijn.

[0:13:02] Verzoekt de regering om voor definitieve besluitvorming over pijlverhoging in Veenweidegebieden helder inzicht te geven in de financiële gevolgen per hectare voor betrokken agrariërs, inclusief de verwachte waardedaaling en exploitatieschade.

[0:13:16] Verzoekt de regering te garanderen dat agrariërs volwaardig worden betrokken bij de gebiedsprocessen en daadwerkelijke zeggenschap krijgen over maatregelen die hun bedrijfsvoering raken.

[0:13:25] En verzoekt de regering de Kamer hierover tijdig en volledig te informeren.

[0:13:29] En gaat over tot orde van de dag.

[0:13:30] Mede ingediend door het lid van de Plas en de heer Vlag.

[0:13:35] Dan heb ik nog een motie.

[0:13:37] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateerde dat het kabinet in de note ruimte inzet op het hergebruik van vrijkomende agrarische bebouwing voor onder andere woningbouw, overwegende dat transformatie van voormalige agrarische erven naar woningen kan leiden tot nieuwe gevoeligheden voor geur, geluid en landbouwverkeer, overwegende dat hierdoor bestaande agrarische bedrijven in hun bedrijfsvoering en ontwikkelruimte kunnen worden beperkt.

[0:13:58] overwegende dat boeren die vaak generatieslang in het gebied wonen en werken niet te dupe mogen worden van nieuw beleid of functiewijzigingen in hun omgeving, verzoekt de regering bij de transformatie van fablocaties naar woningen te borgen, dat bestaande agrarische bedrijven niet worden beperkt in hun huidige bedrijfsvoering en toekomstige ontwikkelruimte, verzoekt de regering tevens te onderzoeken op welke wijze beter kan worden geborgen, dat nieuwe bewoners in het buitengebied zich bewust zijn van het agrarische karakter van de omgeving.

[0:14:27] en gaat over tot de orde van de dag, ook ondertekend door het lid van de plas en de heer Vlag.

[0:14:32] Dan heb ik nog één motie die ik in mijn spreektijd niet had aangehaald, maar die wel belangrijk is, waarvan ik de minister eigenlijk de gelegenheid wil geven om hem over te nemen.

[0:14:41] En anders dien ik hem in als motie, dus ik hoor het graag in de tweede termijn van de minister wat ze daarmee doet.

[0:14:46] Dat gaat over bouwblokken.

[0:14:48] De Kamer gehoord de beraadslaging overwegende dat er een wettelijke opdracht ligt hoge eisen te stellen aan dierwaardigheid en die te hanteren als uitgangspunt voor de ontwikkeling van de veehouderij, overwegende dat strengere eisen ook in de praktijk toepasbaar moeten zijn, zowel financieel als ruimtelijk, en veehouders om aan extra eisen te voldoen dus ook minimaal hun huidige veestappen moeten kunnen houden.

[0:15:10] verzoekt de regering om in de definitieve noot ruimte te borgen dat invulling gegeven moet worden aan het vergroten van het bouwblok op een agrarisch bedrijf als randvoorwaarde voor de eisen met betrekking tot dierwaardige veehouderij, en gaat over tot de orde van de dag, mede ondertekend door het lid van de PLAS.

[0:15:28] Dank u wel.

[0:15:29] U heeft de motie ingediend.

[0:15:30] Dat betekent dat er zometeen ook een oordeel volgt van de minister.

[0:15:34] En als u wilt, kunt u hem dan daarna aanhouden.

[0:15:36] Dus niet indienen onder voorwaarden dat, maar dat is net even andersom.

[0:15:40] Dank u wel.

[0:15:42] Dan is het woord aan mevrouw Steen van het CDA.

[0:15:44] Dank u wel voorzitter en dank aan de minister voor haar beantwoording in de eerste termijn.

[0:15:49] Ik maakte daar wel uit op als het gaat over landbouw en natuur, dat beide eigenlijk nog teveel worden gezien als twee losse brokken die door de minister van LVVN moeten worden aangeleverd en dan worden gekopieerd in de notaruimte.

[0:16:02] Het CDA vindt het wel echt belangrijk dat we keuzes maken in samenhang.

[0:16:05] met elkaar en dat de verschillende onderdelen met elkaar ook kunnen communiceren.

[0:16:10] Dus op het moment dat er een integrale ruimtelijke ordening komt, dan moet er ook echt regie en overzicht zijn.

[0:16:15] Dus kan de minister toezeggen dat het departement van VRO regie pakt op het eenduidige verhaal rondom ruimte waar landbouw en natuur in worden meegenomen en dat het dus niet iets losstaans is.

[0:16:28] En ik heb in mijn eerste termijn ook aandacht gevraagd voor een behoefte aan ruimte voor lokale mkb'ers.

[0:16:33] We hebben het ook gehad over de grote economische brokken in het land en daarvan zei de minister.

[0:16:37] Ik ga met de minister van EZK in overleg, maar ik heb nog niet veel gehoord over die ruimte voor het mkb.

[0:16:42] We zien dat provincies en gemeenten hier wel op inzetten, maar er is wel echt meer aandacht en sturing nodig.

[0:16:48] En kan de minister toezeggen dat zij waar mogelijk de lokale overheden steunt in het creëren van ruimte voor lokale mkb'ers, zodat die ook onderdeel kunnen blijven van de gemeenschap?

[0:16:57] en dat ze daaraan ook expliciet aandacht besteedt in de notaruimte in het maatwerk of in het raamwerk daarin.

[0:17:05] Ik heb nog één motie en die motie gaat over water en bodem sturend.

[0:17:10] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat het kabinet water en bodem weer sturend wil laten zijn bij de afweging van ruimtelijke keuzes, overwegende dat de notaruimte kaderstellend is voor ruimtelijke keuzes die de provincies, gemeenten en waterschappen moeten maken,

[0:17:26] Overwegende dat inhoudelijke beleidskeuzes alleen kunnen worden gemaakt en opgevolgd als de definitie van water en bodem sturend, helder en eenduidig is en die eenduidigheid nu nog ontbreekt.

[0:17:38] Overwegende dat de eenduidige definitie in kader een kans is om wederzijds begrip te bewerkstelligen tussen overheid en de agrarische sector bijvoorbeeld, als mede ook tussen overheden onderling, bijvoorbeeld ten behoeve van de woningbouw.

[0:17:51] draagt de regering op in de notaruimte een heldere definitiebepaling van water en bodem sturend op te nemen in lijn met het coalitieakkoord Steen van Assen.

[0:18:01] Ik vraag dit omdat eigenlijk in de eerste termijn, als ook in het technische briefing rond de tafel die we hebben gehad, niet duidelijk werd wat nou het verschil is tussen water en bodem sturend en of dat het een onderdeel eerst rekening houden met.

[0:18:14] Dus ik zou graag daar een heldere definitie van zien.

[0:18:17] Voorzitter, dank u wel.

[0:18:19] Dank u wel.

[0:18:20] Dan is nu het woord aan mevrouw Salien Jan van Groenings BVMA.

[0:18:23] Dank, voorzitter.

[0:18:24] Ik heb zes moties.

[0:18:26] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat datacenters en hyperscales leiden tot maatschappelijke onrust, maar verschillende overheden aangeven weinig hier aan te kunnen doen.

[0:18:35] Overwegende dat deze ruimte en milieuintensieve bedrijvigheid vraagt om planning en regie op de ruimte, verzoekt de regering een nationale aanpak datacenters en datacabels op te stellen en dit op te nemen in de nood aan ruimte, en gaat over tot orde van de dag.

[0:18:48] Salien Jan Grimwis.

[0:18:49] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat Nederland in 2050 een volledig circulaire economie wil realiseren.

[0:18:56] Overwegende dat deze transitie ook ruimtelijke randvoorwaarden vraagt en dat de notaruimte hier nog beperkt aandacht aan besteedt, verzoekt de regering in de notaruimte expliciet te borgen hoe ruimtelijke voorwaarden voor een circulaire economie worden meegenomen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:19:10] Mede ingediend door Grimwis.

[0:19:12] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat veel gemeenten een tekort aan sportaccommodaties en buitensportruimte hebben en dat sportvoorzieningen bij gebiedsontwikkeling vaak te laat worden meegenomen.

[0:19:21] Overwegende dat nieuwe wijken alleen gezond en leefbaar kunnen groeien wanneer er ruimte is voor sport, verzoekt de regering om ruimte voor sportbewegen en spelen onderdeel te maken van de definitieve nota ruimte en gemeenten te stimuleren de VWS-richtlijnen hiervoor te benutten en gaat over tot de orde van de dag.

[0:19:37] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat veel ruimtelijke opgaven samenkomen.

[0:19:41] Overwegende dat gebiedsgericht werken bijdraagt aan een integrale aanpak van ruimtelijke opgaven, verzoekt de regering om binnen de uitvoering van de nood naar ruimte te onderzoeken hoe via gebiedsgerichte arrangementen middelen van verschillende ministeries kunnen worden gebundeld, zodat de minister van Vro regie kan voeren op integrale ruimtelijke afwegingen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:20:00] Mede ingediend door Van Asten en Steen.

[0:20:04] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat regio Noord-Holland-Noord grote groeipotentie heeft, zowel voor de woningvraag als arbeidsplaatsen, constaterende dat er in de notaruimte geen aandacht is voor de energiehaven Eimond, overwegende dat regio Noord-Holland-Noord als ook de energiehaven belangrijk zijn voor grote ruimtelijke vraagstukken, verzoekt de regering aan Noord-Holland-Noord het ontwikkelperspectief stimuleren toe te kennen.

[0:20:24] Verzoek de regering om de energiehaven IJmond expliciet te benoemen in de notaruimte en de uitvoeringsagenda.

[0:20:30] En de laatste, voorzitter.

[0:20:31] De Kamer gehoorde de beraadslaging constaterende dat het toetsingsadvies van de commissie MER recent is gepubliceerd waarin valt te lezen dat veel doelen niet worden gehaald.

[0:20:39] Verzoek de regering om in de notaruimte uit te werken hoe de doelen voor natuur, waterkwaliteit, landschap en erfgoed wel gehaald kunnen worden en gaat over tot de orde van de dag.

[0:20:49] Dank, voorzitter.

[0:20:51] Dank u wel.

[0:20:52] Dan is het nu het woord aan de heer Rusjef van Forum voor Democratie.

[0:20:55] Dank voorzitter.

[0:20:56] Ik heb drie moties de Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat er in de ontwerpnota ruimte, nationale en regionale grootschalige woningbouwlocaties worden voorzien voor in totaal circa 1 miljoen woningen tot 2035, constaterende dat dezelfde nota stelt dat zorgvuldig moet worden omgegaan met landbouwgrond en dat een sterke toekomst

[0:21:14] toekomstbestendige landbouw van belang is, overwegende dat vruchtbare landbouwgrond een schaars en strategisch nationaal bezit is van groot belang voor voedselzekerheid, economie en het Nederlands landschap, overwegende dat boeren niet mogen worden verdrongen door de woningbouwopgave, verzoekt de regering bij verdere uitwerking van de notenruimte te waarborgen dat landbouwgrond niet wordt opgeofferd voor woningbouw, gaat over tot de orde van de dag.

[0:21:36] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de ontwerp nota ruimte grote ruimtelijke reservering bevat voor wind- en zonne-energie, overwegende dat kernenergie een betrouwbare energiebron is met een zeer beperkte ruimtelijke en ecologische footprint, overwegende dat Nederland een klein- en dichtbevolkt land is waarin ruimte schaats is, verzoekt de regering bij verdere uitwerking van de nota ruimte kernenergie als voorkeursopsie te hanteren voor de nationale energievoorziening, vanwege het beperkte ruimtebeslag, gaat over tot het orde van de dag.

[0:22:03] Een moment, want er is een interruptie van de heer Van Asscher.

[0:22:06] Ik had een vraag over die eerste motie die werd ingediend om totaal geen landbouwgrond in te zetten om woningbouw plaats te vinden.

[0:22:15] Ik wil even voor de zekerheid weten, dat is dus absoluut.

[0:22:17] Dus elk dorp dat nu grenst aan weilanden en graag een straatje erbij zou willen hebben voor starters of senioren mag dat niet.

[0:22:26] In de motie stond niet op te offeren, dus dat wil zeggen niet boeren verplicht onteigenen.

[0:22:30] En ik sta wel sympathiek tegenover het voorstel van de heer Vlag om dat uit te breiden van 102 woningen.

[0:22:36] Dus ik zeg niet nooit, maar zeker niet verplicht.

[0:22:41] Oké, voorzitter.

[0:22:42] Dank voor die verduidelijking.

[0:22:44] Ik heb zelf een andere betekenis aan het woord opofferen van land, maar ik wil dus eigenlijk zeggen dat er geen gedwongen uitkoop van boeren moet zijn.

[0:22:53] Dat stond duidelijk voor deze motie.

[0:22:55] Dank.

[0:22:56] Dank u wel.

[0:22:57] Vervolgt u uw betoog.

[0:22:58] De laatste motie.

[0:22:59] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat in de notaruimte wordt beschreven dat de bevolking richting 2050 kan groeien tot circa 22 miljoen inwoners, constaterende dat volgens de nota de bevolking in 2070 kan doorgroeien tot circa 24 miljoen inwoners, constaterende dat de natuurlijke bevolkingsgroei in Nederland negatief is en bevolkingsgroei daarhalve hoofdzakelijk het gevolg is van migratie,

[0:23:19] overwegende dat deze bevolkingsgroei leidt tot een grote woningbouwopgave en toenemende druk op ruimte, landschap en leefomgeving, overwegende dat het wenselijk is dat de bevolking van Nederland zich stabiliseert en niet verder groeit, verzoekt de regering om in de verdere uitwerking van de nood naar ruimte volwaardig uit te werken hoe Nederland er ruimtelijk wordt ingericht met een stabiele bevolking van circa 18 miljoen inwoners, gaat over tot orde van de dag.

[0:23:44] Dank u wel.

[0:23:45] Dan is nu het woord aan de heer Nauwel.

[0:23:47] Voorzitter, dank u wel.

[0:23:49] Nederland een klein land als je kijkt naar het oppakken, maar grote ruimtelijke ambities en daarom de volgende vier moties.

[0:23:54] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat Nederland blijft groeien en dat de druk hierdoor op de woningmarkt groot blijft, overwegende dat er de komende jaren minstens 30 grootschalige woningbouwlocaties moeten worden ontwikkeld om het woningtekort terug te dringen, verzoekt de regering om grootschalige woningbouwlocaties expliciet als zwaarwege het nationaal belang te verankeren en in de ruimtelijke keuze van het Rijk, met name in de notarijruimte,

[0:24:17] en gaat over tot de orde van de dag.

[0:24:19] Mede namens collega's De Groot en Van Asten.

[0:24:23] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat het kabinet het uitgangspunt hanteert dat water en bodem sturend zijn bij ruimtelijke keuzes, overwegende dat dit uitgangspunt niet mag leiden tot onnodige beperkingen voor woningbouw en economische ontwikkeling, overwegende dat technische oplossingen en innovatieve bouwmethoden kunnen bijdragen aan een veilige ontwikkeling in gebieden waar water en bodem een aandachtspunt vormen, verzoekt de regering bij de toepassing van het principe

[0:24:47] water- en bodemsturend te borgen dat water en bodem belangrijke randvoorwaarden zijn, maar geen absolute beperkingen vormen voor ruimtelijke ontwikkeling en gaat over tot de orde van de dag.

[0:25:01] Voordat dat misgaat.

[0:25:06] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat Nederland een open economie is met een sterke innovatieve industrie, logistiek en bedrijfsleven die afhankelijk is van voldoende ruimte voor bedrijvigheid, overwegende dat bedrijfterreinen cruciaal zijn voor economische groei, innovatie, energiehubs, circulaire economie en data-infrastructuur, overwegende dat economische clusters van groot belang zijn voor de Nederlandse economie en autonomie, overwegende dat bestaande bedrijfterreinen door lokale ruimtelijke afwegingen zoals woningbouw vaak onder druk komen te staan.

[0:25:34] Overwegende dat Nederland zich geen nettoafname van bedrijventerreinoppervlak permitteren, verzoekt de regering het uitgangspunt te hanteren dat er geen nettoafname van bedrijventerreinoppervlak plaatsvindt in dit uitgangspunt ruimte te borgen in het bijzonder rondom belangrijke economische klus.

[0:25:48] Er gaat over tot de orde van de dag.

[0:25:52] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de regio Emmen in het ontwerp van de noot en ruimte valt onder de strategie Versterken, overwegende dat Emmen door bereikbaarheid met de komst van de Neder-Zakselijn aan de wegcorridoren A28, A37 en de A233, een ligging tussen kennisporten Zwolle, Twente en Groningen, de ontwikkelpotentie van regio Emmen aangeeft, overwegende dat het kennis- en innovatienetwerk van regio Emmen wordt versterkt door de beschikking over een groot industriepark

[0:26:19] De voorgenomen vestiging van onderwijs- en onderzoeksactiviteiten van de Rijksuniversiteit Groningen bij GreenWise Campus verzoekt de regering in de definitieve noteruimte regio Emmen onder de strategie initiëren te laten vallen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:26:37] Dank u wel.

[0:26:37] Dan is nu het woord aan mevrouw Teunissen van de Partij voor de Dieren.

[0:26:40] Dank u wel, voorzitter.

[0:26:41] Een aantal moties.

[0:26:42] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat het pbl concludeert dat de gezonde, schone en veilige leefomgeving nog onvoldoende geborgd is in de ruimtelijke ordening en dat het daarom nodig is om duurzaamheid en omgevingskwaliteit in de definitieve notenruimte te benutten als toetssteen.

[0:26:54] Verzoekt de regering in de notenruimte, gehoord het advies van het pbl, duurzaamheid en omgevingskwaliteit als toetssteen expliciet te borgen, bijvoorbeeld binnen het derde lijnende principe zoveel mogelijk voorkomen van afwentelen en gaat over tot de orde van de dag.

[0:27:04] Teunis, Kostic en van Asten.

[0:27:06] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat het PBL vaststelt dat de optelsom van ruimteclaims in de ontwerpnotenruimte groter is dan de ruimte die in Nederland beschikbaar is en dat het daarom scherpe keuzes moeten worden gemaakt waarbij dilemma's en trade-offs expliciet worden benoemd, constaterende dat het PBL adviseert om niet alleen aandacht te hebben voor de groeiende ruimtebehoeften voor diverse functies, maar ook voor waar het minder ruimte kan en om minder ruimteclaims kritischer te beschouwen, verzoekt de regering om in de definitieve notenruimte dit advies van het PBL op te volgen en dus zoveel mogelijk te expliciteren waarop de ruimte gespaard gaat worden, en gaat de hoofddoldorfer vandaag, Teunis Costic.

[0:27:36] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de milieueffectrapportage stelt dat er met ontwerpnotenruimte op het gebied van natuur- en waterkwaliteit afspraken niet worden gehaald, verzoekt de regering de notenruimte tenminste juridisch houdbaar te maken en in lijn met de bestaande afspraken.

[0:27:51] Hij gaat over tot de orde van de dag.

[0:27:55] De Kamer, gehoord de beraadslaging, verzoekt de regering om het in het regeerakkoord verwoorde principe water en bodem sturend integraal te borgen in de noteruimte, met de duidelijke richtlijnen die daarbij horen, zoveel mogelijk inlijn met de adviezen van de PBL en gaat over tot de orde van de dag.

[0:28:07] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de stijgende zeespiegel het effect heeft op de inrichting van

[0:28:12] effect heeft op de inrichting van ons land.

[0:28:14] We constateren dat de Unie van Waterschappen stelt dat zeespiegelstijging en extreem weer vragen om nu ruimte te reserveren voor onder andere rivieren, waterberging en waterbeperking.

[0:28:21] We zoeken de regering om in de noteruimte genoeg ruimte te reserveren voor rivieren en dijken op de lange termijn en meer ruimte te maken voor een natuurlijke vorm van kustverdediging.

[0:28:31] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat in de notenruimte wel de infrastructuur van mobiliteit wordt geborgen, maar niet de natuurinfrastructuur, die volgens de Raad voor de Leefomgeving infrastructuur cruciaal is om Nederland gezond en leefbaar te houden.

[0:28:42] Volgens het PBL is het belangrijk om een natuurversnippering tegen te gaan.

[0:28:44] Ik constateer dat de integreerakkoordes opgenomen natuurgebieden beter met elkaar te verbinden.

[0:28:48] Ik verzoek de regering om in de noteruimte voor een duidelijke definitie en invulling van natuurinclusiviteit op te nemen, de verbinding van natuurgebieden beter te borgen en de kans van slimme natuurlijke oplossingen maximaal te minuten.

[0:28:58] Hij gaat over tot de orde van de dag.

[0:28:59] De voorzitter.

[0:29:00] De laatste motie.

[0:29:01] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat de PBL op basis van onderzoek aangeeft om aan onze nationale Europese natuurafspraken te voldoen.

[0:29:08] met minstens honderdduizend hectare extra natuur bovenop huidige uitbreidingsafspraak verzoek te gingen om het advies van het pbo minstens honderdduizend hectare voor extra natuur mee te geven aan het taskforce stikstof en bij de definitieve versie van nood de ruimte terug te koppelen in hoeverre het advies is meegenomen gaat over tot de orde van dag teunis kost iets.

[0:29:24] Dank u.

[0:29:26] Dank u en ook dank aan de bode die niet meer naar de sportschool hoeft vanavond.

[0:29:31] Mevrouw Beckerman van de sp.

[0:29:35] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:29:36] In de eerste termijn heb ik gezegd dit debat gaat voor velen over de strijd om ruimte.

[0:29:41] Welke ruimte gebruiken we voor welk doel of liefst voor welke doelen?

[0:29:45] Maar voor de SP gaat deze strijd juist ook over voor wie is de ruimte?

[0:29:50] De strijd om ruimte is ook een klassenstrijd en we hebben het gehad over wonen, recreatie, energie en vervuiling.

[0:29:55] En in de tweede termijn wil ik daarom nog drie moties indienen.

[0:29:59] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat plannen voor herstructurering van campings regelmatig leiden tot omzetting naar recreatieparken met recreatiewoningen of chalets, constaterende dat dergelijke herstructureringen vaak leiden tot de afname van traditionele kampeerplaatsen, overwegende dat het wenselijk is dat vooraf inzichtelijk wordt gemaakt wat de gevolgen zijn van zulke plannen, overwegende dat dit kan bijdragen aan betere besluitvorming door gemeenten,

[0:30:21] verzoekt de regering in de uitwerking van de nood naar ruimte een divers aanbod aan recreatie expliciet op te nemen.

[0:30:27] Verzoekt de regering voort te verkennen hoe kan worden geregeld dat bij plannen voor herstructurering van recreatieterreinen eerst een haalbaarheidsonderzoek verplicht wordt uitgevoerd, bijvoorbeeld in het kader van ruimtelijke besluitvorming of wijziging van het omgevingsplan, waarin wordt bekeken wat de gevolgen zijn voor de diversiteit van het recreatieaanbod en het aantal kampeerplaatsen.

[0:30:44] Gaat over tot de orde van de dag.

[0:30:45] Beckerman.

[0:30:46] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat recreatie en het belang van een divers recreatieaanbod nog beperkt zichtbaar zijn in de noteruimte.

[0:30:54] Overwegend dat gemeenten worstelen met de toename van luxe vakantieparken die traditionele campings vervangen en zoeken naar middelen om dit tegen te gaan.

[0:31:02] Overwegend dat hierdoor het aanbod van betaalbare kampeerplaatsen voor tenten, caravans en seizoensplaatsen onder druk komen te staan.

[0:31:10] ter zaak je zal onder druk staan.

[0:31:12] Overwegend dat het maken van onderscheid tussen verschillende vormen van recreatie kan helpen om het divers recreatieaanbod te behouden, zoekt de regering te bevorderen dat gemeenten in omgevingsplannen binnen het kader van de Omgevingswet onderscheid kunnen maken tussen traditionele kampeerterreinen, recreatiewoningen of chaletparken, met als doel het behoud van bestaande kampeerterreinen en kampeerplaatsen te ondersteunen, gaat over tot de orde van de dag.

[0:31:33] Beckerman in de laatste kortere motie de Kamer gooit op raadslaging constaterend dat wooncoöperaties bijdragen aan betaalbaar wonen, sociale cohesie en duurzaam beheer van woningen.

[0:31:40] Overwegend dat het regeerakkoord coöperatief wonen benoemt als een mogelijke derde woonsector.

[0:31:45] Overwegend dat wooncoöperaties momenteel niet expliciet zijn opgenomen in de noteruimte.

[0:31:50] Verzoekt de regering wooncoöperaties expliciet te benoemen in de definitieve noteruimte als structureel instrument voor betaalbare woningbouw, sociale cohesie en lokaal eigenaarschap.

[0:31:58] Gaat over tot de orde van de dag.

[0:32:00] Beckerman.

[0:32:00] Dank u wel.

[0:32:01] Dank u wel.

[0:32:02] Dan tot slot de heer Grimwis van de ChristenUnie, welkom.

[0:32:05] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:32:06] Na een prachtig bezoek met de Commissie Financiën aan de Nederlandse Bank moest ik me even hierheen spoeden, maar dat is gelukt en dank voor deze mogelijkheid, voorzitter.

[0:32:16] Ik versteek me gelijk van wal met mijn moties.

[0:32:19] Na aanleiding van een gesprek met de minister in de eerste termijn, de volgende motie, de Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de ontwerpnotenruimte een groot aantal ruimtelijk ambities bevat op het gebied van onder andere woningbouw.

[0:32:29] Defensie, natuur, landbouw, energie en infrastructuur, overwegend dat het voor een goede beoordeling van de notenruimte van belang is om inzicht te hebben in de ruimtelijke consequenties van deze ambities, verzoekt de regering om de Kamer in aanloop naar de vaststelling van de definitieve notenruimte, concreeter inzicht te geven in de som van de ruimteclaims die voortvloeit uit de ambities in de notenruimte, en gaat over tot de orde van de dag, samen met collega Van Asten.

[0:32:51] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de ontwerpnotenruimte een groot aantal ruimtelijke opgaven bevat die meerdere departementen raken, overwegende dat een effectieve uitvoering van deze opgaven vraagt om duidelijke regie en coördinatie vanuit de minister van VRO, overwegende dat verschillende partijen, waaronder provincies, hebben gewezen op het belang van voldoende regie en doorzettingsmacht bij de minister van VRO voor de uitvoerbaarheid van de notenruimte,

[0:33:13] ...verzoekt de regering inzichtelijk te maken op welke wijze wordt geborgd... ...dat de minister van Vrouw over voldoende coördinerende bevoegdheden... ...en doorzettingsmacht beschikt ten opzichte van andere departementen... ...ten behoeve van een voortvarende uitvoering van de noodruimte.

[0:33:24] Gaat over tot de orde van de dag opnieuw met de collega Van Aster.

[0:33:27] Mijn voorzitter.

[0:33:29] Een land dat leefbouwt aan zijn toekomst, dat zei Cornelis Lely al.

[0:33:32] En omdat de Notenruimte nogal terughoudend is over het concept landaanwinning, heb ik twee moties meegebracht.

[0:33:39] Die luiden als volgt.

[0:33:40] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateren dat het PEL-besluit uit 2018 de zoetwatervoorzieningscapaciteit van het IJsselmeer en Markermeer heeft vergroot met enkele tientallen procenten en dat de Notenruimte de mogelijkheid wil behouden om deze capaciteit verder te vergroten met enkele tientallen procenten door meer PEL-opzet, PEL-uitzakking en of een andere afvoerverdeling van de grote rivieren.

[0:33:59] Constateren dat klimaatverandering en extra zoetwaterbehoefte in de 21ste eeuw een omvang van enige tientallen procenten zal hebben ten opzichte van de zoetwatervoorzieningscapaciteit.

[0:34:07] Constateren dat landaanwinning in het Markermeer IJmeer zoals voor IJstad de waterbergeringsruimte slechts zeer beperkt zou verminderen.

[0:34:13] Zeker in de wetenschap dat er minder water verdampt vanaf land dan vanaf open water.

[0:34:18] Overwegen dat in Nederland meer ruimteclaims zijn dan beschikbare ruimte en dat het Markermeer IJmeer in het hart van de metropoolregio Amsterdam ligt waar de vraag naar wonen groot blijft.

[0:34:27] ...verzoekt de regering onafhankelijk onderzoek te doen... ...naar de mogelijkheden en consequenties van ruimtelijke ontwikkelingen... ...in het Markermeer IJmeer, zoals voor IJstad en de uitbreiding van de Markerwadden.

[0:34:36] En voor deze ruimtelijke ontwikkelingen en ruimte te laten in de noterruimte... ...gaat over tot de orde van de dag, samen met de collega's Peter de Groot en Van Asten.

[0:34:44] Ten slotte, voorzitter.

[0:34:45] De Kamer gehoord de beraadslaging constaterende dat er in de notenruimte staat dat kustuitbreiding vooralsnog niet toegestaan wordt middels onderbouwing geen onnodige druk op de zandvoorraad.

[0:34:54] Constaterende dat 9% van het Nederlandse Noordzeegebied is aangewezen voor zandwinning.

[0:34:59] Daar 0,3% per jaar van wordt gebruikt voor de huidige kustsublaties.

[0:35:03] En dat het bodemleven na zes jaar alweer hersteld is van zandwinning.

[0:35:06] Overwegen dat er in Nederland, zeker de ontwerp notenruimte, meer ruimteclaims zijn dan beschikbare ruimte.

[0:35:11] verzoekt de regering onafhankelijk onderzoek te doen naar de mogelijkheden en consequenties van landaanwinning in de kustzone, zoals voor een derde maasvlakte, een initiatief als Delta 21, een extra strand- en duinnatuur, en voor deze landaanwinning ruimte te laten in de noteruimte, en gaat over tot de orde van de dag samen met collega's Peter de Groot en

[0:35:27] Ik vraag mij af hoe wij over 20 jaar terugkijken op deze nood en ruimte.

[0:35:33] Hebben we dan vooral gebouwd?

[0:35:35] Of hebben we onze leefomgeving ook goed beschermd?

[0:35:37] Zijn veel opgaven en ambities op papier gebleven of zijn we in staat geweest te leveren?

[0:35:42] Zaten we aan het sturen of is het ons overkomen en is ons mooie land verder verrommeld?

[0:35:46] Is het kan wel slechts een vibe en een leuze gebleven, resulterend in een teleurstellend kabinet?

[0:35:51] Of was 2026 daadwerkelijk het jaar van de ommekeer, waarin we met nieuw elan ons land gingen bebouwen en bewaren?

[0:35:58] Tot zover.

[0:36:00] Dank u wel.

[0:36:00] Met deze stichtelijke woorden sluiten wij de eerste, tweede termijn van de Kamer af.

[0:36:04] De minister heeft aangegeven een kwartier nodig te hebben voor de oordelen op de Kamer, moties en de beantwoording voor de resterende vragen.

[0:36:11] Dus we schorsen deze vergadering tot tien voor drie.

[0:49:37] We gaan weer verder met het debat over de notenruimte.

[0:49:42] Het woord is aan de minister.

[0:49:46] Dank u wel, voorzitter.

[0:49:47] Dan begin ik met het beantwoorden van de vragen en daarna de moties.

[0:49:53] De vraag van D66 over de ruimte voor grondstoffenwinning.

[0:49:57] Ik herken belang van voldoende grondstoffen volledig.

[0:50:00] De ontwerp notenruimte besteedt daar ook aandacht aan.

[0:50:03] De heer Van Asten vraagt mij om een ruimteclaim te doen voor grondstoffenwinning.

[0:50:07] Dat is niet aan mij om te doen.

[0:50:09] Provincies zijn verantwoordelijk voor het aanwijzen en het vergunnen van projecten voor grondstoffenwinning.

[0:50:14] Tegelijkertijd begrijp ik wel de vraag hier aandacht voor te hebben.

[0:50:19] En ik wil hem toezeggen dat we in de definitieve nood aan ruimte meer aandacht zullen besteden aan dat grondstoffenwinning ook ruimte vraagt in Nederland.

[0:50:29] Een vraag van JA21 over de demografische druk.

[0:50:33] Ook deze vraag begrijp ik goed, want demografische ontwikkelingen hebben grote effecten op de ruimtelijke ordening.

[0:50:40] Het bepaalt onder andere hoeveel en wat voor woningen er nodig zijn.

[0:50:44] Bij het opstellen van de nota ruimte is gebruik gemaakt van de WLO-scenario's van PBL en CBP.

[0:50:50] Die hebben een bandbreedte van ongeveer 18 tot 22 miljoen Nederlanders in 2070.

[0:50:55] In de ontwerpnota ruimte is uitgegaan van een scenario met griep op migratie en een gematigde groei tot 20 miljoen inwoners met een bijbehorende extra behoefte van 1,65 miljoen woningen tot 2050.

[0:51:10] Dit scenario is politiek breed omarmd en sluit aan bij haalbare woningbouwambities.

[0:51:15] Naast bevolkingsgroei hebben we ons ook te verhouden tot de toename van het aantal kleine huishoudens en de vergrijzing.

[0:51:21] Die zorgt voor een verschuiving van de woningvraag richting compact wonen en met meer voorzieningen nabij.

[0:51:27] Daarbij past ook de inzet van het kabinet bij woningbouw op een totaalaanpak.

[0:51:31] Wonen, werken, bereikbaarheid, groen en andere voorzieningen worden samen ontwikkeld.

[0:51:37] We kunnen dat niet in detail gaan doorrekenen.

[0:51:41] En de vraag van mevrouw Steen, CDA, ruimte voor bedrijvigheid, met name op het MKB.

[0:51:46] Ja, dat kan ik toezeggen.

[0:51:48] In de ontwerpnota ruimte is veel aandacht voor voldoende ruimte-economie om bijvoorbeeld ambities van weerbaarheid en circulair te behalen.

[0:51:56] Maar dit draagt ook bij aan het toekomstperspectief van de MKB'er.

[0:52:00] De gemeenten ondersteunen dit en we gaan kijken hoe we hier invulling aan kunnen geven.

[0:52:07] Vooralsnog is het nog niet financieel geborgd.

[0:52:10] Dus de vraag van de heer Klemming.

[0:52:14] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:52:15] Het beantwoorden van de minister is een beetje als het te verwachten was.

[0:52:20] Dus ik constateer toch maar even dat de minister allerlei zaken tot in details kan berekenen.

[0:52:26] Dus een aantal hectare als het gaat om wat nodig is voor natuurversterking herstel.

[0:52:31] Stikstof tot het minimale wat nodig is, klimaat, allerlei doorrekeningen.

[0:52:37] Maar een simpele vraag vanuit de Kamer of de minister de demografische scenario's kan doorrekenen op de ruimtelijke impact, dat kan wel, maar de minister wil het gewoon niet.

[0:52:47] En ik snap dat niet goed.

[0:52:49] Ik kan natuurlijk altijd nog een motie nemen of een schriftje vragen stellen.

[0:52:52] Maar ik zou de minister toch nog eens willen vragen om in alle eerlijkheid te kijken waarom dan niet?

[0:52:56] Want technisch kan het, dus we weten gewoon om het aantal inwoners van een land met aantal kerncijfers wat het doet met netcongressie of wat het doet met file druk of wat het doet met CO2-uitstoot.

[0:53:07] Dus ik wil toch nog eens aan de minister vragen om aan te geven waarom zij dat dan niet wil en wat daar dan, nou wat de verklaring is eigenlijk.

[0:53:15] Ja, de minister.

[0:53:16] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:53:18] Dit gaat niet zozeer over willen.

[0:53:20] Dit gaat over uitgangspunten die we hebben gebruikt om te komen tot de ontwerpnota ruimte die er nu ligt.

[0:53:26] En daarbij maken wij gebruik van het scenario grip op de migratie en een gematigde groei tot 20 miljoen inwoners, voorzitter.

[0:53:36] Vervolgvraag, kort graag.

[0:53:39] Nou, laat ik het proberen in een simpele vraag te verhoorden, voorzitter.

[0:53:45] is het wel mogelijk technisch om zo'n berekening te maken?

[0:53:49] De minister.

[0:53:53] Voorzitter, en naar welke berekening...

[0:53:57] Ik weet niet naar welke berekening meneer Klemink verwijst.

[0:54:00] Ik geef u aan, wij werken met het scenario van 20 miljoen inwoners.

[0:54:05] Dat is wat is omarmd.

[0:54:07] Daar geven we invulling aan.

[0:54:09] Daar hebben we de extra berekeningen mee gemaakt.

[0:54:11] Dat is op basis van een prognose van Primoz tot 2050.

[0:54:14] Dit is de wijze waarop we hiermee om zijn gaan en wat de uitgangspunten zijn van de nood en ruimte.

[0:54:18] Voorzitter.

[0:54:21] Nou, ik wou eigenlijk dit stoppen nu.

[0:54:23] Dus u zult het met dit antwoord moeten doen.

[0:54:25] En ik wil de minister vragen om door te gaan.

[0:54:28] Dank u wel, dan ga ik door met de moties.

[0:54:30] Er is ook nog een vraag van mevrouw Steen.

[0:54:31] Neem er niet kwalijk, ik zag het niet.

[0:54:33] Geen probleem.

[0:54:35] Dank, voorzitter.

[0:54:37] Over mijn vraag over het MKB.

[0:54:40] Kijk, ik hoorde de minister net zeggen, ja, voor circulariteit en vergroei daar hebben we oog voor.

[0:54:45] Het gaat mij ook over bijvoorbeeld familiebedrijven die

[0:54:49] in het dorp of in de stad waar ze eigenlijk gevestigd zijn willen uitbreiden en dat nou niet kunnen.

[0:54:53] En dan zien we niet alleen vaak een financiële vraag, maar dat gaat ook over ruimteclaims en eigenlijk een gesprek over waar kan het wel en waar kan het niet, dat soms vaak toch wel vastloopt.

[0:55:03] En we dan juist regie kunnen gebruiken van de minister van Vro.

[0:55:07] Dus mijn vraag zit daarop, niet alleen financieel, maar vooral ook dan zorgen we ervoor dat dat instrumentarium goed is.

[0:55:14] zodat die familiebedrijven, die mkb'er ook kunnen blijven zitten en kunnen uitbreiden.

[0:55:20] Kan de minister, ik hoorde dat nog niet zo heel erg duidelijk terug, maar kan de minister dat bevestigen dat ze daar mee aan de slag wil?

[0:55:27] Ja, voorzitter.

[0:55:28] Ja, dat kan ik toezeggen.

[0:55:34] Ga ik door met de moties.

[0:55:38] Motie 1 is oordeel Kamer.

[0:55:43] Motie 2, die ontraad ik.

[0:55:46] Straatje of wijkje erbij is een term die we hanteren om echt kleinschalige ontwikkelingen aan te duiden die we in principe bij iedere kleine kern mogelijk willen maken, passen bij de ruimtelijke context.

[0:55:57] Wijkje erbij wordt omschreven als tot 100 woningen die in heel Nederland binnen of aansluitend op een bestaande kern gerealiseerd kunnen worden.

[0:56:04] passend binnen de ruimtelijke context.

[0:56:07] Hier is bewust voor gekozen.

[0:56:09] Met 200 woningen hebben we het niet meer over een wijkje erbij, maar over een kleinschalige of middelgrote woningbouwlocatie en daarom ontraad ik deze motie.

[0:56:19] Voorzitter, zonder dat ik er koelhandel van wil maken, maar 100 is ook een willekeurig gekozen begrip.

[0:56:25] Is 200 gewoon een te grote stap of is er überhaupt niets mogelijk boven de 100?

[0:56:31] Het is niet dat er niks mogelijk is boven de honderd, maar we hebben voor een wijkje erbij aangegeven dat er tot honderd woningen zijn.

[0:56:44] Alles daarboven wil niet zeggen dat het niet kan, alleen het valt dan niet onder de noemer van een wijkje erbij.

[0:56:55] Voorzitter, toch nog één poging, want dit heeft wel grote consequenties, althans in sommige provincies.

[0:57:00] Als ik kijk naar een provincie als Zuid-Holland, die zal onder deze noemen, met een wijkje erbij is max 100, nog steeds het hele platteland op slot kunnen zetten.

[0:57:09] En dat is het concrete gevolg van de keuze die we hier maken.

[0:57:14] 100 erbij beperkt onze dorpen in bijvoorbeeld een provincie als Zuid-Holland tot maximale ontwikkeling als 100 woningen erbij, want meer wil de provincie Zuid-Holland in veel gevallen niet.

[0:57:25] En als we dat hier oprekken, dan geven wij onze lokale plattelandsgemeenten iets meer armslag.

[0:57:31] En voelt de minister daarin mee?

[0:57:32] Want wij kijken met zorg naar de ruimtelijke ontwikkeling in sommige provincies en hoe die op slot wordt gezet, bijvoorbeeld in Zuid-Holland.

[0:57:42] Ja, dank u wel.

[0:57:43] Natuurlijk voel ik met deze vraag mee en ik heb dit op verschillende werkbezoeken is dit ook aan de orde geweest.

[0:57:49] Ik ben er door u en meerdere van uw collega's ook op gewezen dat dit een probleem is, met name in die provincie of met name eigenlijk in die provincie.

[0:57:59] Maar ik wil eigenlijk een visiedocument niet gebruiken om het gesprek met een provincie te voeren.

[0:58:04] Daar zou ik liever gewoon het gesprek voor voeren.

[0:58:06] en dan voor heel Nederland, want daar gaat dit visiedocument over, behouden aan een wijkje van 100 woningen.

[0:58:12] Maar ik hoor uw punt en heb ook afgesproken, in ieder geval met uw collega van de PVV, dat ik hierover zou gaan spreken.

[0:58:20] En dat staat ergens in de agenda.

[0:58:22] Ik weet niet uit mijn hoofd wanneer.

[0:58:24] Dank u wel.

[0:58:24] Motie 2 is ontraden.

[0:58:27] Motie 3, ontraden.

[0:58:30] Natuurlijk ben ik met het lid van Dijk eens dat wandelen bijdraagt aan de volksgezondheid en het welzijn van mensen, zelfs die van mij.

[0:58:37] En de inrichting van de leefomgeving is van grote invloed op de mate waarin mensen bewegen door te lopen.

[0:58:43] De ontwerpnota ruimte besteedt hier op hoofdlijnen aandacht aan.

[0:58:47] Ook stimuleert het Rijk het verbeteren van de wandelinfrastructuur, onder andere via het Nationaal Masterplan Lopen en door het delen van handreikingen voor een goed ingerichte leefomgeving.

[0:58:56] Daarnaast werkt het ministerie van INW aan een uitvoeringsagenda, Lopen, die naar verwachting eind dit jaar aan uw Kamer wordt gestuurd.

[0:59:04] Het is echter de verantwoordelijkheid van mede-overheden om in hun ruimtelijke inrichting, waaronder nieuwbouw, de wandelinfrastructuur goed mee te nemen en echt te komen tot concreet doelen en uitvoeringsplannen.

[0:59:15] Deze verantwoordelijkheid kan ik niet overnemen.

[0:59:17] Om die reden ontraad ik deze motie.

[0:59:20] Dit is een motie van de heer Vlag en die wil graag een vraag stellen daarover.

[0:59:24] Ja, voorzitter.

[0:59:25] Ik zou haast zeggen, loop eens een etappe mee, dan wordt het heel snel toch wel een rijksverantwoordelijkheid.

[0:59:29] Er zijn veel lange afstandspaden die het hele land doorkruisen.

[0:59:33] En wat je ziet, is dat nu in de loop van de tijd worden die wandelpaden steeds verder omgeleid door grote nationale infrastructuren heen.

[0:59:40] Door dit bij lokale overheden te beleggen, raakt het juist zo versnipperd.

[0:59:45] En je ziet dat voor het aantrekkelijk houden van dit soort wandelpaden het echt nodig is dat er van het begin af aan, ook in de nood en ruimte, al rekening mee wordt gehouden.

[0:59:53] De minister geeft in beantwoording aan dat er ook bepaalde trajecten rondom lopen zijn, maar lopen is echt nog iets anders dan wandelen.

[1:00:00] Lopen doen we ook in dit Kamergebouw, maar dit gaat echt om tientallen kilometers door het landschap.

[1:00:05] Daar heb je ook rijksregie bij nodig.

[1:00:08] En hoewel dit niet het meest wezenlijke punt is in de notenruimte, is voor veel wandelaars dat wel.

[1:00:13] De minister.

[1:00:16] Voorzitter, ik ga graag op de uitnodiging in om een wandeling te maken.

[1:00:23] De uitvoeringsagenda van INW richt zich niet op het lopen in dit gebouw.

[1:00:27] Dat richt zich echt op waar u wandelen bedoelt.

[1:00:31] Wat ik wel kan toezeggen is dat ik met de minister van INW hierover zal spreken om te kijken wat ik daar eventueel aan kan bijdragen aan zijn uitvoeringsagenda op dit onderwerp.

[1:00:44] Motie 3 is ontraden.

[1:00:47] Motie 4, oordeel Kamer.

[1:00:52] Motie 5, overnemen.

[1:00:57] In de uitvoeringsstrategie nood en ruimte zal uitgebreid aandacht worden besteed aan het beschikbare instrumentarium en de wijze waarop dat wordt ingezet om de nood en ruimte richting uitvoering te brengen.

[1:01:07] Het beschrijven van de samenhang tussen bestaande overlegstructuren met mede-overheden en daarbij een integrale aanpak te hanteren, past hier heel goed in.

[1:01:15] Ik zal deze motie dan ook overnemen.

[1:01:18] Even een vraag aan de heer Van Asten.

[1:01:20] Vindt hij het goed dat de motie wordt overgenomen?

[1:01:25] Dat is prima.

[1:01:25] Dank.

[1:01:25] Dank u wel, voorzitter.

[1:01:26] Dan motie 6.

[1:01:29] Oordeel Kamer.

[1:01:32] Motie 7.

[1:01:33] Oordeel Kamer.

[1:01:35] Motie 8, oordeel Kamer.

[1:01:40] Motie 9, oordeel Kamer.

[1:01:45] Motie 10, ontraden.

[1:01:50] Deze motie vraagt mij om een overzicht te maken van de benodigde middelen voor doelrealisatie en dit bij de definitieve notaruimte te verstrekken.

[1:01:58] Ik snap de wens achter deze motie natuurlijk goed, maar moet deze motie ontraden omdat het niet mogelijk is.

[1:02:03] De nood aan ruimte bevat een visie voor Nederland voor 2050 met een doorkijk naar 2100.

[1:02:08] Het is niet mogelijk om daar nu al een kostenblaadje bij te maken.

[1:02:14] Dank u wel, voorzitter.

[1:02:16] En ik begrijp inderdaad wat de minister zegt, dat het niet realistisch is om over zo'n termijn voor de gehele notenruimte een kostenplaatsje te realiseren.

[1:02:25] Tegelijkertijd vraag ik me wel af, een aantal van die opgaven die we nu met elkaar hebben, zijn een stuk tastbaarder en die lopen ook door 2030, 2050 heen.

[1:02:37] Vooral wanneer we dan kijken naar grote infrastructurele, maar ook volkshuisvestelijke opgaven.

[1:02:42] Ja, maar het is natuurlijk zo dat die zich niet vanzelf realiseren.

[1:02:46] Daar zullen naast de inzet die het Rijk natuurlijk al doet, zal er ook gewoon het een en ander voor nodig zijn.

[1:02:53] En voor ons als Kamer is het lastig om, althans spreek ik dan vanuit mezelf natuurlijk, om nu te duiden wat die inzet en ook die eventuele inzet met middelen nou is om alle doelen uit deze nota te realiseren voor die termijn.

[1:03:06] En misschien is dat wel iets dat de minister mee kan nemen of dat zij daar een reflectie op kan geven in een brief van hoe kunnen nou in ieder geval de korte termijn doelstellingen of top 250, hoe kan daar toch wat meer duiding aangegeven worden over hoe we die nou ook echt gaan realiseren zodat het niet enkel een ambitiedocument blijft.

[1:03:25] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:03:27] Wat ik kan doen, is bij de uitvoeringsagenda die we hierna oplopen, zorgen dat er inzichtelijk wordt gemaakt welke beschikbare middelen er vanuit de fysieke leefomgeving zijn.

[1:03:38] Tot slot, de heer Mooyman.

[1:03:41] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:03:42] Dan zou ik motie 10 zou ik intrekken.

[1:03:46] Motie 10 wordt ingetrokken.

[1:03:49] Motie 11, oordeel Kamer.

[1:03:51] Eens met de heer Klemmink dat de energietransitie een forse ruimtelijke impact met zich meebrengt en dat de nota ruimte moet inzetten op ruimte efficiëntie, bijvoorbeeld door slimme functie combinaties.

[1:04:02] Deze benadering zit ook al in de ontwerp nota ruimte en het programma energie hoofdstructuur.

[1:04:09] Wel moet worden opgemerkt dat ook met slimme keuzes de energietransitie onverminderd een enorme ruimtelijke opgave blijft.

[1:04:16] We kunnen ruimtelijke impact dus waar mogelijk beperken, maar niet voorkomen.

[1:04:20] Verder gaat het Rijk vooral over de nationale energiehoofdstructuur.

[1:04:23] Het is aan gemeenten en provincies om decentrale keuzes te maken.

[1:04:27] Als ik de motie zo mag lezen, dan geef ik deze oordeelkamer.

[1:04:31] Motie 12 voor oordeelkamer.

[1:04:33] Dat was 11.

[1:04:36] Neem me niet kwalijk.

[1:04:37] Dank u wel.

[1:04:38] Dan gaan we naar motie 12, ontraden.

[1:04:42] De heer Klemink roept in zijn notie op om in de nota ruimte te borgen dat keuzes nooit kunnen leiden tot het opheffen van hele dorpen en gemeenschappen.

[1:04:50] In de huidige vorm moet ik deze motie ontraden.

[1:04:53] Ik kan dit niet op deze manier toezeggen.

[1:04:55] Tegelijkertijd snap ik de zorgen van de heer Klemink.

[1:04:58] Het opheffen van een dorp is ongelooflijk ingrijpend met grote gevolgen voor de inwoners en ondernemers.

[1:05:04] Dat zien we nu ook in Moordijk.

[1:05:06] Ik vind het belangrijk om te benadrukken dat er nu geen soortgelijke situaties zijn voorzien.

[1:05:11] Als de heer Klemink zijn motie zo kan aanpassen dat het opheffen van een dorp altijd de allerlaatste optie is en het alleen het resultaat kan zijn van gebiedsgerichte afwegingen samen met de regio, dan kan ik deze oordeelkamer geven.

[1:05:24] De heer Klemink gaat hem niet aanpassen, dus daarmee is deze motie ontraden.

[1:05:29] Motie 12 ontraden.

[1:05:31] Motie 13 ontraden.

[1:05:33] De nood naar ruimte is een visie voor de middellange en lange termijn.

[1:05:36] Hieruit volgt per definitie geen uitwerking in exacte hectares of financiële claims.

[1:05:41] Het is dan ook niet mogelijk om de financiële gevolgen per hectare inzichtelijk te maken in het kader van de notenruimte.

[1:05:48] Mede-overheden in de bijzondere waterschappen die verantwoordelijk zijn voor de pijlbesluiten geven gebiedsgericht invulling aan de pijlopzet in veenweidegebieden.

[1:05:55] Dit doen zij met betrokkenheid van agrariërs en andere stakeholders in het gebied.

[1:05:59] De financiële gevolgen inzichtelijk maken is op dat moment onderdeel van deze processen en vindt daarmee dus wel plaats voorafgaand aan de definitieve besluitvorming over pijlaanpassing in gebieden.

[1:06:09] Als gevolg van een pijlbesluit kan een betrokkenen op grond van de omgevingswet nadeelcompensatie vragen.

[1:06:15] Ik ontraad deze motie.

[1:06:17] Motie 13 ontraden.

[1:06:19] Motie 14 ontraden.

[1:06:23] Vro en LVVN zijn met een interbestuurlijk actieleerprogramma gestart om tot zorgvuldige sturing te komen op functiewijzigingen van vrijkomende agrarische bebouwing.

[1:06:32] Hierbij is de inzet om de kansen die multifunctionele ontwikkelingen, dus woningen, combineren met natuur,

[1:06:37] zorg- en landbouwfuncties optimaal te benutten.

[1:06:41] Samen met de minister van LVVN informeer ik de Kamer graag later dit jaar over de opbrengsten van dit actieleerprogramma.

[1:06:47] Een belangrijk onderdeel van dit leertraject is hoe de overlast en beperkingen voor zittende agrarische ondernemers voorkomen kan worden.

[1:06:54] Hierbij kijken we ook naar een zonering voor gebieden waar landbouw de ruimte krijgt en gebieden waar meer functiemenging mogelijk is.

[1:07:01] Hiermee stellen we mede-overheden in staat om zorgvuldig te sturen op waar erftransformaties mogelijk zijn.

[1:07:07] Ik zie buiten deze inzet om geen noodzaak voor een nationale inzet richting nieuwe bewoners in het buitengebied.

[1:07:13] Inwoners, oud of nieuw, hebben overal dezelfde rechten, evenals ondernemers.

[1:07:17] Het is aan gemeenten om de participatie en communicatie rondom ruimtelijke ontwikkelingen te begeleiden.

[1:07:22] Ik ontraad deze motie.

[1:07:26] Als ik, voorzitter, zo de appreciatie van de minister hoor, dan zegt ze eigenlijk dat ze in zekere zin ook voornemend is om de uitvoering aan te geven, behalve het punt van het informeren van nieuwe bewoners.

[1:07:40] Ik wil dat punt wel uithalen.

[1:07:42] Is dat dan genoeg om deze motie toch oordeel Kamer te geven?

[1:07:47] Het meest essentiële onderdeel hiervan is natuurlijk het eerste verzoek, waarbij ik ook in mijn bijdrage iets heb gezegd over de status platte landswoningen bijvoorbeeld.

[1:08:00] In de bijdrage van de minister hoor ik dat ze in die richting ook iets aan het onderzoeken is.

[1:08:05] Ja, dat klopt.

[1:08:09] Dus als u dat aanpast, dan kan ik naar de Oordeelkamer.

[1:08:15] Dank u wel.

[1:08:15] Oké, dan haal ik het tweede verzoek eruit.

[1:08:19] Dan dien ik hem alsnog in.

[1:08:21] Oordeel Kamer hoor ik en dan zal ik het tweede stuk wel op een andere manier nog onder de aandacht brengen.

[1:08:28] Gaan we naar motie 15.

[1:08:30] Ja, ontraden nood naar ruimte is een visie op langere termijn met ruimtelijke richting en keuzes.

[1:08:35] Veel ruimte vragers dus kunnen niet toezeggen dat de ruimte die er nu is wordt behouden of zelfs vergroot.

[1:08:41] Daarnaast vindt uitwerking hiervan plaats in de taskforce.

[1:08:46] Ik ontraad deze motie.

[1:08:50] Ik ben niet helemaal tevreden met deze appreciatie, want ik begrijp gewoon niet dat het bouwblok onderdeel is van de ruimte waar een agrarisch bedrijf geëxploiteerd wordt.

[1:09:04] Er worden door het kabinet eisen gesteld aan de ontwikkeling van die bedrijven.

[1:09:11] Dit is een bestaand probleem waar nu al tegen aangelopen wordt dat die bouwblokken, en de gemeenten hebben daar gewoon richting bij nodig, daar is het kabinet voor aan zet.

[1:09:22] Dus ik ben niet helemaal tevreden hiermee, want dit gaat niet alleen over stikstof, dit gaat juist over de wettelijke eisen die voorliggen vanuit de ANVB dierwaardige veehouderij.

[1:09:34] Zou de minister nog even kunnen verduidelijken wat dan precies … Volgens mij hoort dit niet thuis in de taskforce, want dit is echt omgevingsverordening materiaal.

[1:09:49] De minister.

[1:09:50] Ja, dank u wel.

[1:09:51] Ik denk dat het wel thuis hoort in de taskforce, omdat we in de taskforce echt willen kijken naar de benadering die over de grenzen heen gaat.

[1:09:58] Daarom zitten er ook zoveel bewindspersonen per taskforce aan tafel.

[1:10:03] Dus ik kan u toezeggen dat ik het meeneem naar de taskforce om te checken of dat zo is.

[1:10:09] Maar tot die tijd ontraad ik hem.

[1:10:11] Motie 15 ontraden.

[1:10:18] Ja, motie 16, voorzitter, oordeel Kamer.

[1:10:24] Motie 17, oordeel Kamer.

[1:10:28] Motie 18, oordeel Kamer.

[1:10:31] Motie 19, oordeel Kamer.

[1:10:36] Motie 20, oordeel Kamer.

[1:10:40] Als ik hem mag interpreteren als volgt, want ik snap de wensen achter deze motie.

[1:10:45] Het kabinet ziet het belang van het bundelen van middelen in.

[1:10:47] Zo willen we gebiedssubsidies bij grootschalige woningbouwlocaties ook bundelen.

[1:10:52] En dit staat ook zo in het coalitieakkoord.

[1:10:55] Hiernaast werk ik in de NOVEX-gebieden samen met de regio's aan regionale investeringsagenda's en hiermee zetten we de integrale ruimtelijke opgave om in een beeld van benodigde investeringen en mogelijke bekostiging daarvan.

[1:11:08] Aanvullend ben ik bereid om uit te zoeken hoe budgetten, waar passend in mogelijk en binnen de financiële kaders in samenhang kunnen worden ingezet, een behoefe van het uitvoeren van de notaruimte.

[1:11:18] Als ik de motie zo mag interpreteren dat ik met deze drie zaken aan de slag ga en blijf, dan kan ik hem Oordeel Kamer geven.

[1:11:24] We hebben natuurlijk de NOVEX gebieden en we hebben de grootschalige gebieden, maar we hebben natuurlijk ook regio's buiten die aangewezen gebieden waar ook een hele hoop plaatsvindt, misschien niet zo grootschalig.

[1:11:41] als in die grote aangewezen gebieden, maar zeker ook regio's die, bijvoorbeeld net zoals Emmen, net buiten die aanwijzingsbevoegdheid of die aanwijzing vallen.

[1:11:52] Gaat de minister ook regie nemen op regionaal kijken wat er regionaal nodig is en ook de regio's, of ze al dan niet aangewezen zijn, uitdagen om nou zelf eens met de propositie te komen waar zij in willen en kunnen groeien?

[1:12:08] De minister.

[1:12:11] Daar zit waarschijnlijk dan het verschil van inzicht, voorzitter.

[1:12:17] Waar ik oordeel Kamer zou geven, gaat het echt over de delen binnen de NOVEX-gebieden.

[1:12:23] Daar waar het gaat over dat een regio daarbuiten iets wil, kunnen ze zelf met voorstellen komen.

[1:12:30] Maar als u dat bedoelt, dan moet ik deze motie ontraden.

[1:12:35] Mevrouw Steen.

[1:12:37] Ik vroeg de minister even te verduidelijken waar ze dan op doelt.

[1:12:41] Ik vind het wel belangrijk dat we ook oog houden voor die regio's die niet nu specifiek zijn aangewezen.

[1:12:57] Dat betekent dat de motie zoals die nu geformuleerd is blijft staan en dat die daarmee ontraden wordt.

[1:13:06] Of niet?

[1:13:07] Nee, dan is die oordeel Kamer, als we samen hetzelfde beeld hebben over dat we de motie interpreteren, dat we natuurlijk oog hebben voor, regio's kunnen ook altijd iets indienen, daar gaan we dan ook altijd serieus naar kijken, alleen de focus ligt op de NOVEX-gebieden.

[1:13:29] Mevrouw Salin-Jan is de eerste indiener van de motie en zij knikt.

[1:13:33] Dan krijgt deze motie oordeelkamer.

[1:13:36] Oh, die ging mis.

[1:13:37] Nog een ophelderingsvraag als niet-ondertekenaar.

[1:13:41] Zoals de minister nu apprecieert.

[1:13:43] ...beluister ik een risico dat kleinere gemeenten... ...daarmee nog eerder buiten de boot vallen.

[1:13:51] Als je verschillende budgetten gaat bundelen... ...en een kleinere gemeente wil voor een bepaald woningbouwproject... ...een beroep doen op bijvoorbeeld een woningbouwimpuls... ...dan is het nu nog te doen.

[1:14:02] Ook niet makkelijk, maar het is nog te doen.

[1:14:04] In hoeverre gaat de inzet van de minister, zoals de minister het apprecieert... ...niet ten koste van echt wat kleinschalige gebiedsontwikkelingen... ...die een beroep doen op het Rijk...

[1:14:14] Dank u wel.

[1:14:15] Ik schaf dat niet af.

[1:14:16] Ik ga daar gewoon mee door.

[1:14:21] Motie 20, oordeel Kamer.

[1:14:22] Motie 21.

[1:14:24] Oordeel Kamer.

[1:14:34] Motie 22.

[1:14:35] Ja, even kijken wat er met de nummering is.

[1:14:40] Is dat dezelfde?

[1:14:46] Voorzitter, mag ik even bij u checken of u op motie 22 de motie over de advies en mer is?

[1:14:53] Motie 22 is de motie van Salin Jan over de advies en mer, inderdaad.

[1:14:57] Dank u wel.

[1:14:58] Dat is oordeel Kamer.

[1:15:01] Dan is motie 23 ontraden.

[1:15:06] In de ontwerpnota ruimte gaan we zorgvuldig om met landbouwgrond.

[1:15:09] Omdat landbouw in Nederland de grootste ruimtegebruiker is, kan niet voorkomen worden dat woningbouw op landbouwgrond zal plaatsvinden.

[1:15:16] Daarom ontraad ik deze motie.

[1:15:19] Motie 23 ontraden.

[1:15:21] Motie 24 ontraden.

[1:15:25] We zetten in op een brede energiemix waar kernenergie inderdaad onderdeel van is.

[1:15:29] In coalitieakkoord hebben we ook hoge ambitie op kernenergie, maar daarnaast ook op inzet van andere technieken zoals wind op zee.

[1:15:36] Dus het is geen voorkeursoptie.

[1:15:37] Ik ontraad deze motie.

[1:15:41] Een vraag van de heer Mooyman.

[1:15:42] Voorzitter, ik excuseer maar of we toch nog heel even terug zouden kunnen gaan naar motie 23 van Forum.

[1:15:50] Wacht even, ik ga even 24 eens ontraden en dan gaan we even terug naar motie 23.

[1:15:55] Ja.

[1:15:56] En dat was ook ontraden?

[1:15:57] Correct, want ik geloof dat in de bijdrage en in de interruptie zojuist de heer Ruscher ook aangaf

[1:16:05] dat het hem niet ging om het blokkeren van alle woningbouw, want het straatje erbij werd genoemd als voorbeeld van wat hij juist wel wilde, en dat het hem ging, en dan kijk ik ook even naar de heer Ruscher, om het feit dat boeren niet gedwongen uitgekoogd moesten worden, en dan mogelijkerwijs als de minister hem op die manier interpreteert, of misschien kan de heer Ruscher hem naar die lezing wijzigen die net overheen is gekomen, dat er dan een positieve oordeel uit kan komen.

[1:16:33] De indiener van de motie, de heer Ruscher.

[1:16:34] Zeker, zo kan de minister hem interpreteren.

[1:16:39] Het gaat over wat er staat, dus misschien is de heer Ruscher bereid om de motie aan te passen en kan de minister dan ook haar oordeel aanpassen.

[1:16:49] Ben ik toebereid, zal ik doen.

[1:16:52] Als de motie wordt aangepast, dan kan ik een oordeel Kamer geven.

[1:16:59] Motie 23 wordt daarmee oordeel Kamer.

[1:17:01] Ja, na aanpassing.

[1:17:02] Maar de aanpassing, ja, dit is iets wat u moet bekijken als de motie is aangepast en of u dan voor of tegenstemt een interpretatie van de woorden van de minister.

[1:17:12] De heer Nobel, en dan wil ik overgaan naar de volgende motie.

[1:17:15] Ja, een verduidelijkende vraag dan, voorzitter, want de minister geeft nu aan oordeel Kamer, maar ze heeft de aanpassing nog niet gezien.

[1:17:21] Maar die heeft u nog niet gezien, dus... Dus ik geef pas oordeel Kamer nadat ik de aanpassing heb gezien.

[1:17:26] Nou, tot slot dan even, de heer Ruscher, hoe gaat u de motie aanpassen?

[1:17:34] In de laatste zin zal iets in de richting staan dat nooit over mag worden gegaan tot verplichte onteigening in plaats van waarborgen dat landbouwgrond nooit wordt opgeoeferd voor woningbouw.

[1:17:47] Dat is goed dat we dan nog eventjes daarbij stilstaan, want ik zie de minister meescheurden.

[1:17:51] Nee, dan blijf ik hem ontraden, voorzitter.

[1:17:55] Goed, daarmee blijft motie 23 ontraden en we waren gebleven bij motie 25 volgens mij.

[1:18:01] Ja, dat klopt.

[1:18:02] Voorzitter motie 25 ontraden.

[1:18:05] De nood aan ruimte gaat uit van een gematigde groei richting 20 miljoen inwoners in 2050.

[1:18:11] Dat is een groei die is geadviseerd door de staatscommissie demografie.

[1:18:14] Ontraad deze motie motie 26 oordeel Kamer motie 27.

[1:18:23] oordeel Kamer als ik hem op de volgende manier mag interpreteren.

[1:18:26] In het coalitieakkoord hebben we afgesproken dat water en bodem sturende en richtinggevend principe is.

[1:18:32] Ik snap de behoefte om duidelijkheid te krijgen over de invulling van dit richtinggevende principe.

[1:18:37] Ik zal daarom samen met mijn collega van INW zorgen voor een heldere duiding en aangeven wat dit betekent voor de ruimtelijke opgave in de nota ruimte.

[1:18:45] Daarmee zorgen we ervoor dat de juiste afwegingen worden gemaakt en het niet zal leiden tot onnodige beperkingen voor ruimtelijke ontwikkelingen.

[1:18:51] Er zijn echter een paar plekken waar dit wel leidt tot absolute beperkingen.

[1:18:54] We staan namelijk bijvoorbeeld geen nieuwe bebouwing toe in de uitwaarden van de grote rivieren die vallen onder de beleidslei grote rivieren.

[1:19:02] Tijdelijke functies of passende functie combinaties zoals voor energie infrastructuur kunnen onder voorwaarden wel toegestaan worden.

[1:19:09] Dit is noodzakelijk om ook op langere termijn voldoende ruimte te hebben voor waterberging en afvoer in het rivierengebied en voor toekomstige dijkversterkingen.

[1:19:17] Als ik de motie op deze manier mag interpreteren, geef ik deze oordeel Kamer.

[1:19:22] Er staat Peter de Grote onder deze motie.

[1:19:25] Dat kan niet.

[1:19:26] Het moet de heer Nobel zijn, maar die zit hier ook, dus dat wordt gewijzigd.

[1:19:30] De interpretatie van de minister is een hele lange op een vrij korte motie.

[1:19:34] Wat vindt u daarvan?

[1:19:36] Nou, ik kan de minister voor een heel deel volgen, voorzitter, maar waar de minister aangeeft onnodig, daar zou ik wel echt het woord absoluut willen laten staan.

[1:19:44] In die zin als de minister, want de minister gaf een aantal voorbeelden, bijvoorbeeld bij de uiterwaarden van rivieren.

[1:19:52] Als ik dan andersom de motie zo zou aanpassen dat het alleen bij die uitzondering die u ze juist noemde niet om absoluut gaat, maar voor de rest wel het woord absoluut te beperkingen kan blijven staan, kunt u de motie dan ook de Oordeelkamer geven?

[1:20:14] Voorzitter, dank u wel.

[1:20:18] Daar waar de discussie gaat over of we een heldere definitie kunnen hebben van bodenwaardensdurend, zit het hier in absoluut.

[1:20:31] Onnodige beperkingen.

[1:20:32] Het mag niet leiden tot onnodige beperkingen en u vraagt om absoluut.

[1:20:37] Toch, voorzitter?

[1:20:41] Behalve dan bij de uiterwaarden, dat was eigenlijk de vraag.

[1:20:50] Dat kan ik niet toezeggen, voorzitter.

[1:20:53] Motie 27 ontraden.

[1:20:57] Motie 28, oordeel Kamer.

[1:21:01] Motie 29 ontraden.

[1:21:04] Emmer vervult een belangrijke positie in de regio en heeft ook volgens ons potentie voor groei en ontwikkeling.

[1:21:10] De aanleg van de Nederzakse lijn en twee regionaal grootschalige woningbouwlocaties onderstrepen dat ook.

[1:21:16] Recent is er een ambtelijk gesprek geweest en daar spraken we over het maken van een ontwikkelperspectief voor de regio.

[1:21:22] Daarnaast ga ik zelf in april op werkbezoek naar Emmer om de kansen voor deze regio verder te bespreken.

[1:21:27] Deze kansen passen volgens ons bij de strategie versterken.

[1:21:30] Daarom ontraad ik deze motie.

[1:21:33] Motie 29 ontraden.

[1:21:35] Motie 30 overnemen.

[1:21:39] Dat is een vraag aan mevrouw Teunissen die er niet is.

[1:21:45] Dus dat is een beetje moeilijk.

[1:21:53] Is de minister bereid om hier oordeel Kamer op te geven?

[1:22:01] Ja, dat is geen probleem.

[1:22:04] Dan de motie op stuk nr. 31.

[1:22:09] De notaruimte biedt geen optelsom van functies die tot hectares is te herleiden.

[1:22:15] Evenmin is ruimtelijke ordening een zaak van uitruil tussen verschillende ruimtevragers.

[1:22:19] Het is geen zero-sum-spel.

[1:22:21] De notaruimte geeft door het maken van keuzes en een inzet op slimme functiecombinaties richting aan de ontwikkeling van ons land.

[1:22:28] De reflectie van het PBL ontkent dat ook.

[1:22:30] Die roept op tot het kritisch beschouwen van de ruimteclaims.

[1:22:34] Kan het efficiënter en worden mogelijkheden voor functiecombinaties en meervoudig ruimtegebruik wel benut?

[1:22:40] Dat willen we in de definitieve noot aan ruimte binnen de vier integrale thema's inzichtelijk maken door te laten zien hoe de drie leidende principes worden toegepast bij het maken van keuzes.

[1:22:49] Motie 31.

[1:22:50] Oordeel Kamer.

[1:22:51] Ja.

[1:22:52] Motie 32.

[1:22:53] Er is een vraag van mevrouw Selin Jan.

[1:22:57] Ja, voorzitter.

[1:22:57] Zou ik toch terug mogen naar motie nr. 29?

[1:23:00] Dat gaat over de toekennen van initiëren.

[1:23:09] En mijn vraag is of de minister wil toezeggen dat mocht deze motie niet aangenomen worden, dat het niet ervoor zorgt dat bijvoorbeeld bepaalde subsidies of bepaalde budgetten niet in deze regio terechtkomen omdat het een bepaald stikkertje heeft gekregen op dit moment.

[1:23:35] De minister.

[1:23:36] Voor de goede orde, motie 29 was ontraden.

[1:23:40] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:23:43] Zo moet Vista niet gelezen worden als in dat er een prioritering van belangrijkheid zit of aandacht krijgt.

[1:23:51] Dus u heeft helemaal gelijk.

[1:23:52] Als Emme vanuit hun letter, uit de Vista, wil niet zeggen dat er geen aandacht, geen financiële stromen, niks zou kunnen ontstaan daar.

[1:24:06] Tot slot.

[1:24:09] Zou de minister ook willen toezeggen dat in de definitieve notaruimte wel iets meer aandacht zou kunnen komen voor de regio en dan met name over welke economische positie, maar ook over de Nederstrakse lijn, dat daar veel meer naar waarde eigenlijk over geschreven wordt dan dat er op dit moment in de notaruimte staat en dan dat de beantwoording was in de eerste termijn van de minister over de regio?

[1:24:35] Voorzitter, dank u wel, dat kan ik doen.

[1:24:38] Dank u wel.

[1:24:38] De heer Klemink, we gaan nu achteruit in plaats van vooruit, dus over motie 29 nog steeds.

[1:24:44] Ja, op dezelfde, want in de eerste termijn vroeg ik de minister op dat een aanduiding op een van de FISTA-categorieën betekent dat dat een uitsluitende criterium kan worden voor toekomstige toebedeling van middelen.

[1:24:55] Dus niet dat ze zeer afvermiddelen zijn, ook niet hoeveel, maar ook dat het een uitsluitende criterium kan gaan worden voor middelen in de toekomst.

[1:25:03] Voorzitter, dank u wel.

[1:25:04] Dat is niet het geval.

[1:25:06] Dank u wel.

[1:25:07] Dan gaan we nu weer vooruit naar motie 32.

[1:25:10] Voorzitter, nog even achteruit.

[1:25:13] Misschien helpt het in ieder geval voor volgende week dinsdag.

[1:25:16] Die motie waar we het net over hadden van mevrouw Teunissen.

[1:25:21] Dat was de motie die de minister over wilde nemen.

[1:25:25] En dat is motie 30.

[1:25:27] Die kan in overleg met de andere leden worden overgenomen.

[1:25:32] Dus dat graag.

[1:25:33] Motie 30 wordt overgenomen.

[1:25:36] Dan toch echt motie 32.

[1:25:43] Als ik de motie zo mag interpreteren dat in lijn met bestaande afspraken bedoeld wordt de bindende afspraken waar ook dit kabinet zich in het coalitieakkoord aan gecommitteerd heeft, dan geef ik het oordeel Kamers.

[1:26:00] Voorzitter, ik heb hier toch wat moeite mee.

[1:26:03] De minister geeft nu een motie-oordeel Kamer die de noteruimte juridisch houdbaar moet maken, terwijl we eerder hebben besproken dat het geen juridische status heeft in die zin.

[1:26:15] Dus ik heb er moeite mee dat deze motie oordeel Kamer krijgt, terwijl er zojuist ook een motie om de noteruimte in overeenstemming te brengen met de natuurherstelverordening, waarvan we op dit moment nog niet weten wat de impact is, en een bouwblok waar ook wettelijke eisen aan gelden niet overgenomen kunnen worden.

[1:26:35] Ja, sorry voorzitter, maar ik heb hier wel grote moeite mee.

[1:26:38] Weet de minister hier wat ze hiermee overneemt?

[1:26:46] Voorzitter.

[1:26:47] De kwalificatie, of ik weet wat ik overneem, die laat ik aan de spreker.

[1:26:51] Nou, dan is het antwoord ja, voorzitter.

[1:27:00] Motie 32, Oordeelkamer.

[1:27:02] Ga ik door naar motie 33.

[1:27:05] Sorry, dit gaat heel snel.

[1:27:07] Want de vraag is wel terecht, hè.

[1:27:09] Bijvoorbeeld, maar je hebt voorbeelden genomen bij stikstof, natuurherstel, et cetera.

[1:27:14] is in het coalitieakkoord een bepaalde keuze gemaakt die niet op voorhand compatibel is met de uitspraak van de rechter in de Greenpeacezaak.

[1:27:22] Dat is een politieke keuze.

[1:27:24] Maar daarmee wel een risico of het inderdaad juridisch houdbaar zal blijken te zijn in de toekomst.

[1:27:30] Als nu koetkekoet dit nu tot uitgangspunt wordt gemaakt, dan stelt de minister potentieel het eigen coalitieakkoord, waar ze ook voor getekend heeft, in ieder geval op z'n minst in de waagschaal.

[1:27:41] Dus ik weet niet of dit iets te snel is, deze keuze, om hier orde op camera te geven.

[1:27:46] Ook al is het op het gehoor af.

[1:27:48] Natuurlijk, iets moet juridisch houdbaar zijn.

[1:27:49] Maar in de praktijk heeft het wel consequenties.

[1:27:54] Dank u wel, voorzitter.

[1:27:56] De duiding gaat over de koppeling met het coalitieakkoord.

[1:28:03] Tot slot, de heer Vlag.

[1:28:05] Voorzitter, ik zou toch willen vragen of we op motie 32 een iets meer onderbouwde schriftelijke appreciatie kunnen krijgen, want er wordt een constatering gedaan dat de milieueffectrapportage

[1:28:17] stelt dat bepaalde afspraken niet worden gehaald.

[1:28:20] En dan wordt er eigenlijk in één zin gezegd, haal die afspraken wel en doe dat via de nota ruimte.

[1:28:25] Daarmee kan in potentie een groot deel van die nota op de schop gaan.

[1:28:29] Dan hebben wij hier voor een deel echt voor niks zitten discussiëren.

[1:28:32] Het is eigenlijk te ingrijpend om dit met drie zinnen appreciatie af te doen.

[1:28:37] Ik zou de minister willen vragen om even de tijd te nemen en hier goed naar te kijken en onze schriftelijke appreciatie te doen toen we komen op 32.

[1:28:45] Voorzitter, dat is prima.

[1:28:47] Ik zal hier schriftelijk op reageren.

[1:28:49] Wanneer komt die schriftelijke reactie?

[1:28:57] Eind deze week uiterlijk, voorzitter.

[1:29:00] Eind deze week.

[1:29:00] Wilt u dan nog een vraag stellen, meneer Nobel?

[1:29:02] Nee, ik wil het zelf voorstellen, omdat de indieners van de motie er ook niet zijn.

[1:29:06] Dat kunnen ze zelf ook niet verduidelijken.

[1:29:07] Dus dan is een schriftelijke appreciatie ook verplicht.

[1:29:09] Ja, overigens is een Kamerlid altijd vrij om ook als een appreciatie oordeel Kamer is om gewoon tegen te stemmen.

[1:29:16] Maar dat is een side note.

[1:29:19] Motie 33.

[1:29:21] Motie 33 oordeel Kamer.

[1:29:25] Motie 34 oordeel Kamer.

[1:29:29] Motie 35 oordeel Kamer.

[1:29:33] Motie 36 oordeel Kamer.

[1:29:38] Motie 37.

[1:29:40] Oh, ga ik te snel?

[1:29:45] Ja, in het zetje zit hij achteraan.

[1:29:48] We zitten een beetje door elkaar.

[1:29:50] Ik weet niet of hij bij iedereen is, maar motie 37.

[1:29:54] Motie 37 ontraden.

[1:29:56] De nota ruimtevisie is een lange termijn visie en wat mij betreft niet de plek om dit te regelen.

[1:30:02] Daarom ontraad ik deze motie.

[1:30:04] Mevrouw Beckerman.

[1:30:06] Voorzitter, dat is toch juist dan de plek om dit te regelen?

[1:30:10] Want dit gaat erover dat we nu zien dat er voor lagere middeninkomens die graag naar camping gaan steeds minder plek is.

[1:30:19] Deze nota gaat over hoe verdelen we de ruimte?

[1:30:22] Waarom zouden we dan niet ook gaan over wie waar kan recreëren en op welke manier?

[1:30:31] Dit heeft alles te maken met het bestemmingsplan, het er wel of niet zijn.

[1:30:39] En dat heeft verder nog geen plek in deze notaruimte.

[1:30:45] Mevrouw Beckerman.

[1:30:47] Voorzitter, we kunnen altijd kijken naar aanpassing, maar herkent de minister op z'n minst dat recreatie...

[1:30:54] We hebben net allerlei onderwerpen gehad die een plek krijgen in de notenruimte.

[1:30:58] Of het dan gaat over sport, erfgoed, wandelen, allemaal een plek.

[1:31:03] Hoort recreatie daar voor de minister niet ook gewoon bij?

[1:31:07] Juist nu we zien dat er steeds minder plek over is voor die wat traditionelere campings.

[1:31:17] De minister.

[1:31:18] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:31:20] Ik ben het met u eens dat recreëren en ruimte voor recreëren daar ook een plek in moet hebben.

[1:31:27] Dus dat kan ik wel doen.

[1:31:29] Maar de motie is omvangrijker dan het alleen een plek geven in de notaruimte.

[1:31:36] En daarmee krijgt motie 37 ontraden.

[1:31:39] Motie 38.

[1:31:41] Motie 38 is overbodig.

[1:31:46] In het omgevingsplan kunnen regels worden gesteld die bijvoorbeeld regelen hoe, waar en hoe groot de bebouwing op een camping is en welke kampeermiddelen er aanwezig kunnen zijn.

[1:31:54] Daarbij kan ook het behoud van groen, de aanwezigheid van natuur en het karakter van de omgeving een rol spelen.

[1:32:00] Het is belangrijk dat gemeenten bewust een keuze maken en zelf goed regelen wat voor soort camping op een bepaalde locatie in ruimtelijke zin mogelijk is.

[1:32:07] In beginsel kunnen gemeenten en provincies de afweging zelf maken in het omgevingsplan.

[1:32:12] en bij de verlening van vergunningen.

[1:32:14] Mevrouw Beckerman is het er niet mee eens.

[1:32:17] Omdat gemeenten dit zelf vragen, het is natuurlijk heel vaak zo dat de minister verwijst naar een gemeentegemeente in Den Haag, maar een groep gemeenten op de Veluwe die hebben heel recent gezegd ja wij zien zo'n trend, we zien dat heel veel parken worden omgezet naar luxere huisjesparken, die trend wordt nog versterkt door plannen om wonen mogelijk te maken en die gemeenten zeggen ja wij zouden graag zien dat we wat meer laagdrempelige recreatie zoals die kampeerplekken kunnen behouden, we weten alleen niet hoe.

[1:32:43] En daarom vragen zij Den Haag hier om.

[1:32:45] Den Haag zegt weer ja, gemeenten kunnen zelf maar aan de slag.

[1:32:49] Waarom zou de minister niet juist dit willen mogelijk maken zodat het voor gemeenten duidelijker is?

[1:32:55] Dank u wel, voorzitter.

[1:32:58] Wat ik kan doen, is met de bewuste gemeentes in gesprek gaan om te horen wat hun probleem is.

[1:33:03] Want het is natuurlijk niet goed als een gemeente naar Den Haag wijst en Den Haag wijst weer terug naar de gemeente.

[1:33:08] Maar ik hoor graag van hen.

[1:33:10] Dus als u mij laat weten welke gemeentes dat zijn, dan ga ik mee in gesprek.

[1:33:14] Motie 38 ontraden.

[1:33:16] Motie 39.

[1:33:18] Motie 39 ontraden.

[1:33:20] Dit onderwerp regelen we niet in de noot aan ruimte.

[1:33:23] Wel is recent een brief verzonden hoe we wooncoöperaties kunnen bevorderen.

[1:33:29] Voorzitter, ik ga nog even terug naar motie 37, omdat ik toch probeer te onderhandelen over een oordeel kamer als dat mag.

[1:33:35] Dan zal ik niks zeggen over die laatste motie.

[1:33:39] Als ik het tweede verzoeken uithaal, zou die dan een oordeel kamer kunnen krijgen, omdat dan alleen het verzoekt de regering in de uitwerking van de nota ruimte divers aanbod van recreatie expliciet op te nemen.

[1:33:51] Daarvan zei de minister net eens dat ruimte voor recreëren plek krijgt in de nota.

[1:33:56] Als ik dus het ene verzoek aan de kabinetten inlaat en het andere, het tweede, langere verzoek eruit laat, kunnen we dan in aanmerking komen voor een oordeel Kamer?

[1:34:07] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:34:08] Als we zeggen verzoekt de regering in de uitwerking van de nota ruimte, aandacht voor recreatie expliciet op te nemen, dan is de oordeel Kamer.

[1:34:18] Mevrouw Beckerman.

[1:34:19] Ik blijf wel bij dat divers aanbod, omdat dat nou juist de crux is op heel veel plekken.

[1:34:27] Nee, voor mij is nodig dat dat aandacht voor blijft, voorzitter.

[1:34:32] Ik ga het afronden.

[1:34:32] Daarmee blijft motie 37 ontraden.

[1:34:36] Mevrouw Steen, nee?

[1:34:39] Als die ontraden blijft, dan trek ik mijn interruptie in.

[1:34:43] Heel fijn.

[1:34:44] Motie 40.

[1:34:47] Ja, voorzitter, motie 40, oordeel Kamer.

[1:34:53] Als ik de motie als volgt mag lezen.

[1:34:55] Het is een lange termijnvisie, geen omgevingsplan voor Nederland.

[1:34:59] Het stuk geeft richting op hoofdlijnen, biedt kaders en maakt structurerende keuzes en laat ruimte voorbij sturen.

[1:35:05] Het is onmogelijk om tot 2050 een oorvoorzicht te geven van alle ruimteclaims en inzichtelijk te maken hoeveel ruimte daarvoor nodig is.

[1:35:12] Dat suggereert onterecht een hoge mate van precisie en zekerheid.

[1:35:16] Dus wat ik niet kan doen, is een precies overzicht geven van ruimteclaims en benodigde ruimte.

[1:35:22] Maar als ik de motie mag lezen als beter inzicht geven in de ruimtelijke consequenties van de gecombineerde opgaven uit de nota ruimte en hoe de keuzes en richtingen bijdragen, kan ik oordeel Kamer geven.

[1:35:32] De minister wordt op haar wenken bediend, want zo staat het dictum inmiddels geformuleerd.

[1:35:38] In een eerder conceptdictum stond het woord cijfermatig, maar dat heb ik, ook al is het totaal tegen mijn natuur, geschrapt.

[1:35:48] motie 40 krijgt daarmee aangepast oordeelkamer motie oh hij was al aangepast motie 41 motie 41 oordeelkamer

[1:36:04] Motie 42, ontraden.

[1:36:08] De regels in het besluit kwaliteit leefomgeving geven kaders aan gemeenten voor ruimtelijke ontwikkeling in het IJsselmeer en Markermeer.

[1:36:14] Deze ontwikkelruimte bedraagt opgeteld ongeveer één, twee procent van het oppervlak van het Markermeer.

[1:36:20] Voor dit deel vind ik de motie dan ook overborig, maar IJsstad valt hier wat ons betreft niet onder.

[1:36:25] Het IJsselmeer en Markermeer zijn onze belangrijkste nationale zoetwaterbuffers.

[1:36:29] Bouwen in deze meren is ook met het oog op wateroverlast heel ingewikkeld.

[1:36:33] De voorgestelde verruiming voor Eistad is een stapeling op ruimte die er al is.

[1:36:38] Daarom ontraad ik deze motie.

[1:36:42] Ik ben bang dat de minister reageert op een oude tekst die een concept bij het ministerie is neergelegd, maar die niet is ingediend.

[1:36:50] Ik heb een goed overleg gehad in vervolg over dit onderwerp en daar is een nieuwe motietekst uit voortgevloeid.

[1:37:00] Ik kan me bijna niet voorstellen dat die ook wordt ontraden.

[1:37:03] Zo, dus er is in de achterkamertjes al een andere tekst aangeleverd.

[1:37:09] Je zet hoog in en je eindigt op een gegeven moment op iets wat haalbaar is van twee kanten.

[1:37:15] De minister.

[1:37:18] Voorzitter, als u het goed vindt dat ik even met 43 doorga, dan zoek ik ondertussen 42.

[1:37:25] Wat zegt u?

[1:37:26] Voorzitter, bij 43 is exact hetzelfde aan de hand.

[1:37:29] Over beide moties heeft overleg plaatsgevonden en er is een andere versie ingediend dan bij het ministerie bekend was.

[1:37:36] Ik stel voor dat we even 42 en 43 overslaan en dat we dan even een kort moment schorsen om hier helderheid over te krijgen.

[1:37:44] Ik ga in de tussentijd wel vast de toezeggingen oplezen.

[1:37:55] De toezeggingen.

[1:37:57] De minister gaat met het PBL in gesprek over de integrale borging van de milieu-kwaliteit zoals besproken in de reflectie op de ontwerpnota ruimte en of de minister en het PBL hier hetzelfde bedoelen.

[1:38:08] Voor de zomer volgt een brief.

[1:38:10] Dit is een toezegging aan het lid Kostic.

[1:38:14] Het zijn ook toezeggingen van de vorige keer, zeg ik er even bij.

[1:38:17] De minister gaat op werkbezoek naar de regio Emmen in het kader van de Vista-klassificatie en doet binnen enkele weken verslag aan de Kamer.

[1:38:24] Een toezegging aan de heer De Groot.

[1:38:27] De minister infantariseert of er meerdere gemeenten zijn die worstelen met vragen over de overname van campings door buitenlandse ketens.

[1:38:33] En daarnaast haalt de minister bij het ministerie van EZK op hoe ver zij zijn met de uitvoering van de motie van NISPE over een nieuwe kampeerwet.

[1:38:42] In juli komt de minister hier in een verzamelbrief op terug.

[1:38:46] Samen met mevrouw Beckerman.

[1:38:47] De minister gaat samen met de minister van KGG onderzoeken wat de juridische uitvoerbaarheid en meerwaarde is van een energietoets.

[1:38:55] Voor de zomer stuurt de minister van KGG hierover een brief aan de Kamer.

[1:38:59] De minister komt na de zomer in de herijking van de noot aan ruimte terug op welke keuze er gemaakt moet worden op het gebied van industrie en de verdeling van de ruimte.

[1:39:08] De minister treedt in overleg over de impact van de keuze om een dorp of dorpskern op te heffen en komt hier in juni op terug in een brief.

[1:39:16] De minister laat juridisch toetsen of de formulering van waterpeilen in veen- en weidegebieden in de ontwerpnota ruimte niet leidt tot voorzienbaarheid en mensen in de problemen brengt.

[1:39:26] Dit komt na de zomer terug in de definitieve nota ruimte.

[1:39:30] Dat was aan mevrouw Wiersma.

[1:39:32] De minister gaat in gesprek met de Delta-commissaris om zich te laten bijpraten over woningbouw op locaties die kwetsbaar zijn voor klimaatrisico's en komt hier na de zomer in de definitieve nota ruimte op terug.

[1:39:43] De minister bespreekt in het onderzoek naar de eventuele toegevoegde waarde van een landelijke integrale grondbank met collega-ministers en stuurt voor de zomer een brief aan de Kamer.

[1:39:53] De minister zegt toe in de definitieve noteruimte na de zomer meer aandacht te geven aan grondstofwinning en de bijbehorende ruimtevraag.

[1:40:01] Dat was aan de heer Van Asten.

[1:40:03] De minister zegt toe na de zomer in de definitieve noteruimte meer aandacht te besteden aan de ruimte voor het MKB.

[1:40:11] De minister gaat met de minister van INW spreken over de bijdrage van wandelen in de uitvoeringsagenda en komt hier in de uitvoeringsagenda op terug.

[1:40:20] De minister zegt toe in de uitvoeringsagenda inzichtelijk te maken welke financiële middelen er beschikbaar zijn voor de fysieke leefomgeving.

[1:40:27] En tot slot, de minister komt eind deze week met een schriftelijke appreciatie van motie 32.

[1:40:36] Als dat allemaal in orde is, gaan we weer even terug naar de twee moties waar net een beetje verwarring over was.

[1:40:43] En dat waren de motie nummers 42 en 43.

[1:40:46] De minister.

[1:40:47] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:40:48] En inderdaad, meneer Grimwis had mij van mijn apropos afgehaald, maar de motie blijft ontraden.

[1:40:56] Wat ik wel kan doen, is overleg voeren met de minister van INW.

[1:41:02] Motie 42 ontraden.

[1:41:03] Ja, en motie 43 is ontijdig.

[1:41:07] In de ontwerpnota ruimte hebben we de keuze gemaakt om vooralsnog geen kustuitbreiding toe te staan, zolang we nog onvoldoende zicht hebben op de zandvoorraad.

[1:41:15] Wij brengen in het kader van het Nationaal Waterprogramma de vraag naar en de beschikbaarheid van de windbare voorwaarden zand in kaart.

[1:41:21] Waar het zand gewonnen kan worden, heeft gevolgen voor de kosten.

[1:41:24] We proberen dit nog in de definitieve nota ruimte mee te nemen.

[1:41:28] Wel is er een verkenning gestart naar de oplossingsrichtingen voor ruimtegebrek in de Rotterdamse haven en impuls voor de leefomgeving, waarin zeewaartse uitbreiding van de Maasvlakte één van de te verkennen oplossingen is voor het geval er onvoldoende ruimte is.

[1:41:42] Voorzitter.

[1:41:44] Dank u wel.

[1:41:44] Er is nog een vraag van de heer Nobel.

[1:41:46] Omdat in motie 42 ook expliciet wordt verwezen naar de mogelijke komst van Eistad, hoop ik wel dat de minister iets meer duiding daarop kan geven, want het zou tot doodzonde zijn als dat uiteindelijk niet kan komen.

[1:42:01] Dus daar ben ik wel benieuwd naar.

[1:42:03] De minister.

[1:42:04] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:42:05] Ik zal hier, zoals ik zei, in gesprek overgaan met de minister van INW om te kijken wat er nog hierin wel mogelijk is en niet mogelijk is aan verder onderzoek

[1:42:15] Maar op dit moment houden we hem op ontraden gezien de lijnen die we ook in de notaruimte hebben opgenomen.

[1:42:26] Dank u wel.

[1:42:27] U wilt nog iets toevoegen?

[1:42:29] Ik vraag me af, ik begrijp goed dat de minister van INW nodig is om uiteindelijk ook ervoor te zorgen dat IJsstad ontwikkeld kan worden, maar je zit natuurlijk niet alleen de minister van Ruimte, maar ook van Woningbouw.

[1:42:40] Dus in hoeverre zijn de woningbouwambities dan nog, blijven die nog overeind als dit mogelijk niet doorgaat?

[1:42:49] De woningambities blijven gewoon met hoofdletters volgens mij voor ons allemaal aanwezig als het gaat over dat er honderdduizend woningen in Nederland bij moeten.

[1:42:58] En we kijken naar alle mogelijkheden waar het kan op basis van de uitgangspunten die we in de nota ruimte hebben opgenomen.

[1:43:06] Dank u wel.

[1:43:07] Wij gaan volgende week dinsdag 7 april stemmen over de moties.

[1:43:12] Ik wil de Kamerleden van harte bedanken voor hun inbreng en het indienen van de moties.

[1:43:16] De minister en haar ondersteuning bedanken de boders en het publiek en de Griffie en wordt vervolgd.