Leefomgeving

[0:00:00] bezoekleden aanwezig te gaan zitten.

[0:00:05] Dan open ik hierbij het commissiedebat Leefomgeving.

[0:00:09] Ik heet de staatssecretaris en haar ambtenaar van harte welkom, de mensen die aanwezig zijn op de publieke tribune ook van harte welkom en hen die via de livestream aanwezig zijn en uiteraard de Kamerleden van harte welkom.

[0:00:23] Er geldt vandaag een spreektijd van vijf minuten per fractie en zoals recentelijk besloten door de commissie hanteren we bij de interrupties het 30 seconden regime.

[0:00:36] Een interruptie van minder dan 30 seconden wordt niet als interruptie geteld.

[0:00:41] Dus als u kort en bondig bent, dat helpt mee.

[0:00:44] Maar een interruptie die langer duurt dan 30 seconden wordt als twee interrupties geteld.

[0:00:48] Dus reken mee.

[0:00:51] En tegen die achtergrond stel ik ook voor om het vandaag compact te houden om in de eerste termijn vier interrupties te hanteren en dat u daar rekening mee wilt houden.

[0:01:04] Ik zie een vraag.

[0:01:05] Ja, ik wil eigenlijk een punt van orde maken omdat wij net 20 minuten geleden een brief van de staatssecretaris hebben ontvangen.

[0:01:13] Dus ik zou eigenlijk willen vragen of dat oké is dat de staatssecretaris eerst een toelichting geeft op die brief voordat we aan de eerste termijn beginnen.

[0:01:23] Kijk naar de staatssecretaris, is dat de mogelijkheid?

[0:01:25] Ja, dan geef ik u het woord.

[0:01:29] Dan zal ik mijn eigen brief er ook even bij pakken.

[0:01:36] Mijn toelichting zou de volgende zijn.

[0:01:39] Er is natuurlijk in het nieuws gekomen dat de RIVM het onderzoek naar staalslak, zeker die fase 2, dat die nog niet bij het RIVM neer was gelegd.

[0:01:54] Wat ik in mijn brief heb proberen te doen, dat is aan de hand van de brief van mijn voorganger de acht actielijnen nog een keer benoemen en ook aangeven dat fase 1, wat bij het RIVM is neergelegd, dat die gestart is.

[0:02:10] Dat zie je ook.

[0:02:11] Dat kan ik ook aan de hand van een aantal activiteiten onderbouwen.

[0:02:15] Fase 2, daar is de opdracht

[0:02:17] in ieder geval mondeling voorgegeven gister omdat ik vond dat ik me zou moeten houden aan de fase zoals mijn voorganger die ook met uw kamer heeft gedeeld en in de brief staat ook ik denk dat dat het belangrijkste is dat ik met de RIVM in gesprek ga om ervoor te zorgen dat

[0:02:35] de volgorde der dingen, dat ik me daar ook aan kan vasthouden.

[0:02:39] Dus dat betekent dat ik sowieso al heb besloten om het verbod nog met een half jaar te verlengen, maar dat ik dan ook echt een besluit wil nemen, dus dat ik alles op alles ga zetten dat de RIVM op dat moment ook de onderzoek heeft afgeleverd, zo als we dat ook hebben afgesproken.

[0:02:56] En dat betekent dus een inspanningsverplichting aan mijn kant, want ik vind wel afspraak is afspraak.

[0:03:01] Dus ik heb gisteravond daar

[0:03:03] op het departement afspraken overgemaakt.

[0:03:06] Er is ook vanochtend vroeg met de RIVM overleg over geweest en dat is ook waarom ik in de brief kan melden dat ik dat overleg zo snel mogelijk met de RIVM ga doen.

[0:03:16] Deze week nog, begin volgende week, maar dat ik in principe wil vasthouden aan de volgorde zoals die ook in de brief van december is opgenomen.

[0:03:27] Dank u wel.

[0:03:29] Dan wil ik gaan naar de eerste termijn en dan heb ik het voorstel dat de heer Das als eerst aan het woord komt, omdat hij zo meteen weer moet.

[0:03:37] Dus ik ga ervan uit dat de commissie daarmee akkoord gaat.

[0:03:40] Dus dan ga ik de heer Das van Volt het woord.

[0:03:43] Dank voorzitter en dank inderdaad aan de collega's om mij als eerste te laten spreken omdat ik inderdaad naar een volgende commissieactiviteit moet.

[0:03:51] Mijn kinderen die spelen op een plein in een mooie buurt en daar spelen ze graag met andere kinderen.

[0:03:57] Een jaar geleden, anderhalf jaar geleden,

[0:03:59] Was dat een opspraak om de simpele reden dat veel kinderen te maken hadden met hoesbuien, traanogen?

[0:04:05] En wat was de reden staalslakken?

[0:04:07] En dat is ook waar ik het vandaag over wil hebben, het gebruik van staalslakken.

[0:04:10] De staatssecretaris begon er net al over.

[0:04:12] Maar tijdelijk verbod zou inderdaad in juli aflopen.

[0:04:15] Ik ben blij dat de staatssecretaris dat nu verlengt.

[0:04:18] Maar goed, het roept tegelijkertijd ook heel veel vragen op van hoe gaan we hier verder?

[0:04:21] Wat als deze onderzoeken nog niet afgerond zijn?

[0:04:24] Want dat is waarschijnlijk de consequentie in januari 2027.

[0:04:29] Dus de antwoorden die ik ook graag ontvang, die zitten daar vandaag heel erg op.

[0:04:35] Want ik wil daar graag duidelijkheid over hebben.

[0:04:36] Ook omdat we zien dat op veel onderzochte locaties de milieueffecten bijzonder groot zijn.

[0:04:41] En overal waar die staalslakken liggen is er schade.

[0:04:44] Dus mijn vraag één.

[0:04:46] Hoe kan de staatssecretaris straks een besluit nemen over de opvolger van het verbod, terwijl de onderzoeken die dat besluit moeten onderbouwen, inmiddels, begrijp ik, gestart zijn, maar waarschijnlijk nog niet afgerond zijn op het moment dat de deadline is verstreken?

[0:04:58] Dus ik hoor graag hoe de staatssecretaris dan van plan is om dat besluit toch te nemen.

[0:05:02] En wat gebeurt er als de onderzoeken uitwijzen dat het inderdaad niet toepasbaar is?

[0:05:08] Wat gebeurt er dan met al die staalslakken?

[0:05:11] En hoe groot deel van de staalslakken wordt op dit moment al geëxporteerd naar de Baltische Staten?

[0:05:16] En hebben we daar zicht op?

[0:05:18] Want die blijven niet binnen onze grenzen.

[0:05:20] Het is geen koolstof weglek effect, maar een staalstak weglek effect.

[0:05:25] En hoe gaan we daarmee om?

[0:05:26] Komt daar ook een verbod op tot we duidelijkheid hebben?

[0:05:29] Of zijn we van mening dat we onze vervuilende afvalproducten wel naar andere Europese landen kunnen sturen?

[0:05:36] Heeft de staatssecretaris daar ook met haar collega's in de Baltische Staten over gesproken?

[0:05:39] Vraag ik haar.

[0:05:40] Worden de uitkomsten van Nederlandse onderzoeken gedeeld met de landen waar wij die staalstakken naar exporteren?

[0:05:45] Wordt kennis over veilige of juist onveilige toepassingen actief gedeeld?

[0:05:49] Voorzitter, we hebben eerder gevraagd of de deal met Tata kan worden afgeblazen als het staalstakkenbeleid verandert.

[0:05:54] Het antwoord was ja.

[0:05:56] Tata kan opzeggen wanneer beleid de business case aanzienlijk negatief beïnvloedt.

[0:06:00] We vroegen waarom Tata deze clausule per se wilde.

[0:06:03] Het antwoord, het bedrijf heeft zijn business case gebaseerd op het huidige beleid.

[0:06:07] Met andere woorden, Tata rekent erop dat het zijn afvalproduct goedkoop kwijt kan blijven zetten.

[0:06:13] En de overheid heeft dat geaccepteerd.

[0:06:15] En we vroegen om voorbeelden van wanneer de klausule geldt.

[0:06:17] En het antwoord, het is onverstandig vanwege de onderhandelingspositie.

[0:06:21] Voorzitter, voor ons is dus onduidelijk waar precies die grens ligt.

[0:06:25] Dus vandaar ook de volgende vraag.

[0:06:26] Kan de staatssecretaris uitsluiten dat de opzegklausule in de JLOI de beleidsruimte beperkt om staalslakken strenger te reguleren?

[0:06:34] Vraag 6.

[0:06:35] Als uit de onderzoeken blijkt dat toepassing niet kan, valt een verbod daarop dan onder die opzegclausule?

[0:06:42] En 7.

[0:06:42] Wat betekent het als de onderzoeken pas zijn afgerond nadat de maatwerkafspraak is afgesloten?

[0:06:46] Welke ruimte is er dan nog?

[0:06:49] Voorzitter, een betrouwbare overheid...

[0:06:50] Ik zie een interruptie van de heer Jansen.

[0:06:52] Heer Jansen.

[0:06:53] Ja, voorzitter.

[0:06:53] Ik heb een interruptie voor de heer Dassen van Volt.

[0:06:57] Is het niet zo dat bij wijziging van beleid Tata Steel contact moet zoeken met het ministerie om te kijken of er mogelijkheden zijn om wel of niet door te gaan of er wel of niet sprake is van onbindende voorwaarden?

[0:07:10] Of stelt meneer Dassen dat dat hoe dan ook kan gebeuren eenzijdig door het bedrijf?

[0:07:17] Die vraag heb ik dus aan de staatssecretaris.

[0:07:20] Hoe moeten we die clausule nou precies interpreteren?

[0:07:23] Op het moment dat er veranderende voorwaarden zijn, kan Tata Steel dan onder die deal uit?

[0:07:27] Wat zijn dan de consequenties daarvan?

[0:07:29] Dat is voor mij onduidelijk als ik de J-law lees.

[0:07:32] Dat is zeker wel een verbinding.

[0:07:34] De antwoorden die het kabinet daar eerder op heeft gegeven, laten ruimte voor twijfel daarin.

[0:07:43] Gaat u verder.

[0:07:44] Dank, voorzitter.

[0:07:45] Een betrouwbare overheid kan niet tegelijkertijd onderhandelen over een miljardendeal en beleid maken over een schadelijk restproduct van datzelfde bedrijf.

[0:07:52] Die rollen bijten elkaar.

[0:07:53] En zolang die vraag niet beantwoord is, blijft de vraag of hier het algemeen belang voorop staat of de deal met Tata Steel.

[0:08:00] Dank u wel.

[0:08:02] Dank u wel, meneer Dassen.

[0:08:03] Dan ga ik naar Liet Kostic van de Partij voor de Dieren.

[0:08:07] Ja, dank voorzitter.

[0:08:08] De Kamer was met de laatste aangenomen motie van onder andere Partij voor de Dieren, Ja21, Pro en D66 heel helder.

[0:08:15] Komt een totaal verbod op staalstakken.

[0:08:18] Totdat nieuws de onderzoeken hebben aangetoond dat de staalstakken veilig zijn.

[0:08:22] Dat is de kern.

[0:08:23] Want het gaat om kankerverwekkende stoffen en gezondheid van mens en dier.

[0:08:28] En daar hoor je niet mee te gokken.

[0:08:30] Gisteren las ik tot mijn verbazing dat beloofde onderzoeken nog niet eens waren gestart.

[0:08:34] Daar is op ons verzoek een brief over gekomen.

[0:08:37] En ik moet zeggen, het verhaal over fases is vaag en de staatssecretaris lijkt een beetje het RIVM de schuld te geven.

[0:08:43] Ik hoop dat ik dat verkeerd heb begrepen, maar het is goed dat het huidige gedeeltelijke verbod in ieder geval tot 2027 wordt verlengd.

[0:08:52] Maar als de onderzoeken tot die tijd niet klaar zijn, dan hebben we alsnog een probleem.

[0:08:56] Daarom wil ik echt een harde toezegging van de staatssecretaris dat zijn verbod op gebruik van staalzakken gaat handhaven tot minstens alle relevante onderzoeken

[0:09:05] afgerond zijn.

[0:09:06] Is de staatssecretaris daarnaast bereid om de Kamer verder tegemoet te komen in de wens om een totaalverbod voor niet-vormgegeven staalslakken in te voeren, zonder allerlei uitzonderingen?

[0:09:17] Ik wil graag een juridisch advies daarover aanbieden aan de staatssecretaris, hoe dat uitvoerbaar zou kunnen zijn.

[0:09:23] Kan de staatssecretaris dit advies meenemen in haar antwoorden?

[0:09:27] Er leven momenteel veel zorgen in de wester- en oosterschelder over de staalstakken en daarom worden in Zeeuwse wateren tot 1 juli 2026 door Rijkswaterstaat geen staalstakken meer gebruikt.

[0:09:37] Ik neem aan dat dat nu ook gaat gelden tot 1 januari 2027, vraag ik de staatssecretaris.

[0:09:42] Onder andere Zeeuwse overheden en vissers willen onafhankelijk onderzoek naar de lange termijn effecten van staalstakken op volksgezondheid, het bodemwatersysteem en voedselveiligheid.

[0:09:52] Kan de staatssecretaris toezeggen dat deze onderzoek uit te voeren en minstens tot die tijd Rijkswaterstaat op te dragen in waterprojecten geen staalstakken toe te passen?

[0:10:02] Het makkelijkste wat we namelijk kunnen doen als overheid is zelf stoppen met gebruik van staalstakken.

[0:10:08] Dan over gemeenten die hun inwoners willen beschermen door een lokaal verbod in te stellen.

[0:10:13] De staatssecretaris blijft zeggen dat het circulair materialenplan oproept geen generieke lokale beperkingen in te stellen.

[0:10:20] Klopt het dat de staatssecretaris hiermee nog steeds zegt dat gemeenten geen totaalverbod mogen instellen?

[0:10:26] Want twee juridische adviesbureau's concluderen dat gemeenten gewoon algemene verboden op niet gevormde staalslag mogen instellen.

[0:10:33] Ik heb hier een kopie van die adviezen voor de staatssecretaris.

[0:10:37] Kan de staatssecretaris toezeggen binnen twee weken hier op per brief terug te komen waarin ze ook ingaat op de vraag in hoeverre deze juridische analyses benut kunnen worden om de wens van de Kamer voor een totaalverbod op staatslakken meer tegemoet te komen?

[0:10:52] Kan de staatssecretaris ook zonder omslachtig taalgebruik naar de gemeentes communiceren dat ze niet gevormde staatslakken gewoon volledig mogen verbieden?

[0:11:01] Tot slot over die staatslakken.

[0:11:02] RIVM en de ILT concluderen dat bij de toelating van bouwstoffen, zoals in het geval van de staatslakken, de pH-waarden en verschillende uitlogende stoffen niet worden meegenomen, terwijl deze wel schadelijk kunnen zijn.

[0:11:14] Oud-staatssecretaris Heine erkende in die lijn dat de kwaliteitseisen van bouwstoffen uit de regeling bodemkwaliteit onvoldoende bescherming binden.

[0:11:22] Erkent de staatssecretaris dat ook?

[0:11:24] En is de staatssecretaris bereid om op zo kort mogelijke termijn regeling bodemkwaliteit 2022 aan te vullen zodat de pH-waarde van uitloogwater standaard wordt onderzocht als kwaliteitsijs voor bouwstoffen en dan ook normen voor alle andere relevante uitlogende stoffen op te nemen?

[0:11:44] Is de staatssecretaris zich ook bewust

[0:11:46] Van het feit dat de commissie MER een negatief advies heeft afgegeven op het circulair materialenplan.

[0:11:52] Omdat juist de milieu- en gezondheidseffecten onvoldoende in beeld zijn gebracht.

[0:11:56] En het vorige kabinet dat niet wilde corrigeren.

[0:11:59] Kan de staatssecretaris daar alsnog in tegemoet komen?

[0:12:02] Ten slotte over de uitwerking industrie en omwonenden.

[0:12:05] Er wordt vaak gesproken naar streven, naar balans tussen industrie en omwonenden.

[0:12:09] Dat is natuurlijk mooi, maar het probleem is dat ik al jaren zie dat het gebruikt wordt om te verhullen dat de belangen van omwonenden nog steeds ondergeschikt zijn aan die van de industrie en dat er onvoldoende actie wordt genomen om dat te herstellen.

[0:12:21] Hoe weet ik dat?

[0:12:22] Dat weet ik uit de beslisnota van de ambtenaren bij de uitvoeringen actieagenda industrie en omwonenden.

[0:12:28] waaruit blijkt dat eigenlijk iedereen ontevreden is over die uitvoering behalve de industrie zelf.

[0:12:35] De Omgevingsdienst NL stuurde een paar dagen terug nog een brief naar de Kamer die de situatie goed samenvat en ik citeer

[0:12:44] van de Onderzoeksraad voor Veiligheid constateren we als omgevingsdiensten dat concrete maatregelen die de gezondheid beter waarborgen nog niet in beeld zijn en er nog positief milieu- of gezondheidseffect voor de omwonenden is gerealiseerd.

[0:12:58] Ze wijzen erop dat ze vaak nog met lege handen staan om de omwonenden te kunnen helpen.

[0:13:03] Ik vraag daarom de staatssecretaris, erkent de staatssecretaris deze conclusies van de omgevingsdienst en is zij dus bereid

[0:13:11] om samen met de Omgevingsdienst en omwonenden te kijken naar welke extra stappen we kunnen nemen, want die extra stappen liggen er.

[0:13:19] Er ligt namelijk een acht onderzoeken vanuit het ministerie met hele concrete, efficiënte stappen om dit op het balans te herstellen.

[0:13:26] Verzameld in een factsheet kan de staatssecretaris daaruit putten.

[0:13:30] Ik dank u wel.

[0:13:32] Dank u wel.

[0:13:34] Ik zie een interruptie van de heer Hardekoper.

[0:13:37] Dank, voorzitter.

[0:13:38] Ik word lid Constits spreken over de actieagenda industrie en omwonenden en ik deel haar gevoel dat de vorige staatssecretaris daarvoor de minst ambitieuze uitvoering heeft gekozen en ook een hoop maatregelen die wel in die factsheet waar dit Constits over spreekt worden genoemd niet worden uitgevoerd.

[0:13:54] Ik zou haar willen vragen wat zijn de maatregelen die zij voor zich ziet die deze staatssecretaris alsnog op zou kunnen pakken?

[0:14:03] Ja, zeker.

[0:14:03] Kijk, ik zou al heel blij zijn als er wordt gekeken naar die factsheet, serieus, want er is heel veel moeite gestoken in acht onderzoeken om daaruit te concluderen, nou, wat zijn efficiënte maatregelen?

[0:14:14] Dus er is een heel breed pakket van betere metingen, betere bescherming van omwonenden, betere handhaving, et cetera.

[0:14:24] om daaruit te kiezen.

[0:14:26] Dus wat ons betreft zou het al fijn zijn als de staatssecretaris daar serieus naar kijkt.

[0:14:30] Het zijn allemaal maatregelen die efficiënt zijn en daar een stap in te nemen.

[0:14:35] Want ik heb gehoord van deze staatssecretaris dat ze de balans herstellen heel serieus neemt.

[0:14:40] Maar goed, ik heb dat dus van eerdere bewindspersonen ook gehoord en ik zou heel graag willen dat deze staatssecretaris echt daad bij woord voegt en laat zien dat ze de balans echt wil herstellen.

[0:14:50] En daar is echt een stapje nodig.

[0:14:52] Als we daarin met D66 kunnen optrekken en hopelijk ook andere partijen, dan zou het fijn zijn.

[0:14:58] Dank u wel.

[0:15:00] En dan ga ik naar mevrouw Zallinger van GroenLinks BVDA.

[0:15:04] Dank u, voorzitter.

[0:15:07] Voorzitter, we hoorden het net al.

[0:15:09] Bloedneuzen, geïrriteerde ogen, hoestbuien, geïrriteerde luchtwegen, huidirritatie, gevaar voor milieu, natuur.

[0:15:16] En we weten nog niet over de lange termijn effecten.

[0:15:20] Bij aanraking met regen of grondwater gaat eerst de zuurgraad omhoog.

[0:15:23] Hierdoor gaan alle vissen dood.

[0:15:25] Vervolgens komen alle zware metalen vrij en in de bodem terecht.

[0:15:29] Bij droog weer komt er juist stof vrij dat ingeademd wordt door mensen.

[0:15:33] En deze troep ligt in de speeltuinen, op fietspaden, wegen en geluidswallen.

[0:15:39] In 2005 is hier al voor gewaarschuwd door de toenmalige staatssecretaris.

[0:15:43] In 2007 is al onderzoek gedaan en nu nog bijna twintig jaar later doen we verbaasd.

[0:15:49] Heel fijn dat deze staatssecretaris net met het bericht is gekomen dat het tijdelijk verbod verlengd wordt.

[0:15:54] Maar we hebben één vandaag, Sembla, Nieuwsuur, ILT, GGD, RIVM nodig gehad om tot een tijdelijke regeling te komen, wat nog steeds veel vormen van toepassing toelaat.

[0:16:05] En nu hebben we weer een artikel op woensdagochtend van Nieuwsuur nodig, zodat de staatssecretaris in één middag kan bepalen dat het tijdelijk verbod verlengd wordt.

[0:16:14] Waarom hebben we de afgelopen jaren niets gedaan?

[0:16:16] Blijkbaar kan het wel, maar doen we het dan ook?

[0:16:19] Voorzitter, dan de onderzoeken.

[0:16:21] De staatssecretaris verwijst in haar beantwoording van de schriftelijke vragen meerdere keer naar lopende onderzoeken.

[0:16:27] En in de brief van 21 juli 2025 staat dat het RIVM-onderzoek al loopt.

[0:16:33] Maar uit berichtgeving van de NOS bleek dat deze cruciale onderzoeken nog geen akkoord hadden, omdat het ministerie dat nog niet had gegeven.

[0:16:40] Dat vind ik echt onbegrijpelijk, terwijl de gezondheid van zoveel mensen op het spel staat.

[0:16:46] Dus mijn vraag is heel concreet.

[0:16:47] Klopt het dat deze onderzoeken tot gisteren nog geen akkoord hadden?

[0:16:51] En waar wachten de staatssecretaris op?

[0:16:53] Waarom hebben we wederom een onderzoek van Nieuwsuur nodig om hier wel in een middag akkoord op te geven?

[0:16:58] Begin maart hebben ik en lid Kostic ook vragen hierover gesteld.

[0:17:04] Dus waarom drie weken wachten en niet de afgelopen drie weken gehandeld?

[0:17:08] En hoe kijkt zij naar de lengte van de onderzoeken en het aflopen van het tijdelijk verbod?

[0:17:13] RIVM geeft aan dat de onderzoeken, ook vooral etappe twee, waar het gaat over de gezondheid, minimaal een jaar gaat duren.

[0:17:20] Dan komen we een paar maanden, een half jaar, komen we tekort.

[0:17:24] Voorzitter, dan de tijdelijke regeling, waardoor mijn voorganger Geert Gabriels ook heel hard voor gewerkt is.

[0:17:30] Die loopt binnenkort af en in de beantwoording lees ik dat er op korte termijn een besluit komt.

[0:17:35] Maar we hebben nu duidelijkheid nodig.

[0:17:37] Dus mijn vraag op korte termijn.

[0:17:40] Wat betekent dat en waar hangt het vanaf?

[0:17:42] En wat houdt de staatssecretaris tegen om, net zoals gisteren, vandaag duidelijkheid te geven?

[0:17:48] Is de staatssecretaris bereid om het tijdelijke verbod ook nog verder te handhaven terwijl de onderzoeken van het RIVM lopen?

[0:17:57] En ik verzoek ook de staatssecretaris om binnen een week de scenario's die uitgewerkt zijn voor de opvolging van deze regeling te delen met de Kamer.

[0:18:06] Kan zij dit toezeggen?

[0:18:08] Dan een paar vragen over de CMP.

[0:18:10] De staatssecretaris zegt dat gemeenten ruimte hebben om maatregelen te nemen.

[0:18:14] Tegelijkertijd staat in het CMP dat bevoegdige zagen geen generieke beperkingen moeten opnemen voor bouwstoffen.

[0:18:20] Dat dat niet de bedoeling zou zijn.

[0:18:22] Hiermee worden gemeenten in verwarring gebracht.

[0:18:24] Dus mijn vraag is heel concreet.

[0:18:25] Mag een gemeente volgens deze staatssecretaris een generiek verbod op staalslakken instellen?

[0:18:30] Ja of nee?

[0:18:32] In de beantwoording op de schriftelijke vragen wordt verwezen naar meldingen van drie gemeenten waar adviezen vanuit het ministerie zijn gekomen.

[0:18:38] Ik verzoek u deze adviezen die gegeven zijn aan de gemeente ook met de Kamer te delen.

[0:18:43] En dan kunnen we natuurlijk niet om de rol van Tata Steel heen.

[0:18:48] In de beantwoording staat dat er geen contact is geweest over deze specifieke brief, de CNP brief.

[0:18:52] Maar dat roept wel vragen op.

[0:18:53] Is er contact geweest met Tata ambtelijk of bestuurlijk over de lokale maatregelen?

[0:18:58] Sorry hoor.

[0:19:00] over de lokale maatregelen die in het land zijn genomen?

[0:19:03] En waarom is er voor gekozen om in de maatwerkafspraak een ontbindende voorwaarde op te nemen rond staalslakken, terwijl we weten dat we daar beleid op gaan voeren?

[0:19:12] De staatssecretaris zal zeggen dat we publiek rechtelijk altijd kunnen ingrijpen.

[0:19:16] En dat snap ik ook.

[0:19:17] Maar waarom neemt het kabinet bewust

[0:19:19] aan juridisch en financieel risico, terwijl we weten dat we beleid op staalstakken nodig gaan hebben.

[0:19:25] Voorzitter, tot slot.

[0:19:26] De staatssecretair zegt dat belangen hand in hand moeten gaan, circulaire economie en gezondheid, maar dat is een valse tegenstelling.

[0:19:32] Want als we eerlijk zijn, de afgelopen jaren is de balans alleen maar de andere kant op gegaan.

[0:19:38] We zien milieuschade, gezondheidsklachten en aanhoudende onrust.

[0:19:41] Dan kun je toch niet volhouden dat die balans er is?

[0:19:45] Hand in hand kan alleen als beide belangen serieus worden genomen.

[0:19:48] En dat betekent dat we moeten gaan investeren in gezondheid.

[0:19:52] En laat dit niet opnieuw een granulietschandaal worden.

[0:19:55] Want ik zal ook blijven opkomen voor onze gezondheid.

[0:19:59] We hebben hier geen kennisprobleem meer.

[0:20:01] We hebben vooral een handelingsprobleem.

[0:20:03] En daarom doe ik de volgende voorstellen.

[0:20:05] Start nu de gezondheidsonderzoeken.

[0:20:07] Kijk opnieuw naar de voorwaarden van het tijdelijk verbod, want die schiet aan toonbaar tekort.

[0:20:11] Zorg dat de producent verantwoordelijk wordt voor bijvoorbeeld het wassen van de staalslakken.

[0:20:16] Verleng het tijdelijke verbod zolang de onderzoeken nog lopen.

[0:20:19] Werk nu al aan een nieuwe veiligheids- en toepassingsregels, zodat we klaar zijn om in te grijpen.

[0:20:25] En wees eerlijk, als het niet veilig kan, dan is het geen bouwstof, maar afval.

[0:20:31] En haal staalslakken uit de maatwerkafspraken met Tata Steel.

[0:20:35] Dank, voorzitter.

[0:20:37] Dank u wel.

[0:20:38] Dan ga ik naar de heer Huiderkoper van D66.

[0:20:42] Dank, voorzitter, en goedemorgen allemaal.

[0:20:45] Huub van der Lubben zong het al.

[0:20:46] Een man weet pas wat hij mist als hij er niet is.

[0:20:50] Dat geldt voor de liefde waar hij zo mooi over zong, maar zeker ook voor onze leefomgeving.

[0:20:54] Want we beschouwen schone lucht, een gezonde bodem en veilig drinkwatervakkers vanzelfsprekend tot het moment dat die zekerheid wankelt.

[0:21:01] En die druk is nu voelbaar bij staalslakken, waar ik vandaag mee begin.

[0:21:05] Want D66 is van mening dat een bloeiende economie en een gezonde leefomgeving hand in hand moeten gaan.

[0:21:10] Maar, voorzitter, bij staalslakken is die koers volledig uit het lood geslagen.

[0:21:14] Op meer dan 200 plekken in Nederland liggen deze slakken in de openbare ruimte, op fietspaden waar kinderen spelen.

[0:21:19] En de verhalen over huidirritaties, natuurschade zijn indringend.

[0:21:22] Mijn collega's refereerden er ook al aan.

[0:21:24] En het verrangen is dat heel veel gemeenten eigenlijk niet eens wisten dat het Rijk die stoffen toepaste.

[0:21:29] En wat D66 betreft verdient dit gebrek aan transparantie geen schoonheidsprijs.

[0:21:34] Maar toch wil ik ook een compliment maken in de richting van de staatssecretaris.

[0:21:37] Het is goed dat zij in de beperkte tijd dat zij dit ambt nu vervult, snel heeft gehandeld door te verduidelijken dat gemeenten de vrijheid hebben om regels te stellen en dat zij vanochtend bekend heeft gemaakt dat het tijdelijke verbod wordt verlengd, dat getuigd van een luisterend oor voor de onzinzienste rechten onrust.

[0:21:52] Maar toch hoor ik ook graag een eerlijke reflectie van de staatssecretaris op het handen van het Rijk de afgelopen jaren.

[0:21:57] Hoe kijkt zij terug op een periode waarin signalen van bewoners werden genegeerd en de communicatie ondermaats was?

[0:22:03] Welke lessen trekt zij hieruit?

[0:22:05] En hoe gaat zij borgen dat veiligheid en transparantie in haar periode de absolute norm zijn en geen sluitpost?

[0:22:11] Voorzitter, die transparantie begint bij weten waar we aan toe zijn.

[0:22:17] Voorzitter, ik stuit me aan bij de woorden van D66, maar even een verduidelijking.

[0:22:21] De staatssecretaris zegt wel tegen de gemeente, zoals het nu lijkt, je mag geen generiek slakverbod zetten.

[0:22:26] Is D66 het met ons eens dat de staatssecretaris daar toch anders naar zou moeten kijken?

[0:22:35] De heer Huiderkoper.

[0:22:36] Dank voor de vraag.

[0:22:39] In onze beleving heeft de staatssecretaris in die brief gezegd dat gemeenten die vrijheid hebben om die regels te stellen en dat biedt natuurlijk de mogelijkheden om, in ieder geval ook wethouders die ik ook heb gesproken, die zeiden ik weet nu niet of ik met mijn handelen illegaal bezig ben, dat die gewoon door kunnen gaan en dat vind ik een goede eerste stap te refereren.

[0:22:57] Nog een volk, lid Kostic.

[0:23:00] Ja, kort.

[0:23:00] We hebben misschien de brief dan anders gelezen, maar dan is het juist goed dat de staatssecretaris het opheldert.

[0:23:05] Of zij inderdaad de vrijheid geeft aan de gemeente om een generiek staalstakverbod af te geven.

[0:23:10] Dan is het ook duidelijk richting de gemeente.

[0:23:15] Gaat u verder, meneer Houdenkoper.

[0:23:16] Ja, en voorzitter, die transparantie begint bij weten waar we aan toe zijn.

[0:23:21] Is deze staatssecretaris bereid om alle bestaande locaties waar staalslakken in onze leefomgeving aanwezig zijn, centraal en transparant in kaart te brengen, inclusief de specifieke risicoprofielen?

[0:23:31] En dit is extra urgent, aangezien de verduurzaming van Tata Steel, waar de Kamer volgende week over debatteert, ook een flinke toename in de productie van staalslakken betekent.

[0:23:40] Dat is een goede stap voor klimaat en gezondheid, dat vereist wel een betere aanpak voor staalslakken dan we nu gewend zijn.

[0:23:46] Dus hoe gaat de staatssecretaris zorgen voor een structureel kader waarin ketenverantwoordelijkheid en het voorzorgsprincipe centraal staan?

[0:23:54] Ten slotte, voorzitter, PFAS.

[0:23:56] Ik ben namelijk blij dat Nederland internationaal de kart trekt voor een Europees verbod.

[0:24:00] Maar in afwachting daarvan mogen we niet luidzaam toezien hoe onze bodem verder vervuilt.

[0:24:04] En de roep om centrale regie is luid.

[0:24:06] En in Zeeland zien we dat lokale PFAS-coördinatoren actief zijn en ook effectief zijn.

[0:24:11] Maar zij missen de landelijke verbinding.

[0:24:13] Daarom vraag ik een toezegging.

[0:24:15] Is de staatssecretaris bereid om een nationaal coördinator PFAS aan te stellen?

[0:24:19] Eén aanspreekpunt voor bewoners, bedrijven en mede-overheden.

[0:24:23] Maar aan de andere kant moeten we niet alleen de kar trekken op het verbod, maar ook op nieuwe innovaties.

[0:24:27] Want in Nederland bewijzen we al dat het wel kan.

[0:24:30] Kijk naar Wetsys in Leeuwarden, die PFAS letterlijk uit ons water vissen.

[0:24:34] Of naar NX Filtration in Enschede, die met membranen PFAS tegenhouden zonder chemicaliën.

[0:24:39] En dat is Nederlands ondernemerschap op zijn best.

[0:24:41] Een wereldwijd probleem omzetten in een exportproduct.

[0:24:45] Maar het rapport Wenning over concurrentiekracht is ook pijnlijk eerlijk.

[0:24:48] We hebben de kennis, maar we missen de regie.

[0:24:50] En onze ondernemers lopen vast in bureaucratie.

[0:24:53] Mijn concrete voorstel.

[0:24:55] Is de staatssecretaris bereid om samen met haar collega van EZ een integrale innovatieagenda PFAS op te stellen?

[0:25:00] Geen papieren tijger, maar een praktisch actieplan dat onze innovatieve bedrijven de schaalgrote geeft die ze nodig hebben.

[0:25:08] Ik rondaf, voorzitter.

[0:25:09] Laten we van Nederland de PFAS-vrije proeftuin van de wereld maken.

[0:25:14] Groen, gezond en goud voor onze economie.

[0:25:16] Want vrij naar de dijk, onze leefomgeving is te kostbaar om pas te waarderen als ze er niet meer is.

[0:25:21] Dank u wel.

[0:25:23] Ik ben benieuwd naar hoe D66 kijkt naar de maatwerkafspraken en vooral de ontbindende voorwaarden van staalslakken.

[0:25:35] Wil D66 daarop reflecteren?

[0:25:40] Ja, dank voor de vraag, voorzitter.

[0:25:43] Ja, kijk, de deal die er nu ligt, wij vinden het heel belangrijk dat Tata Steel hier kan verduurzamen.

[0:25:49] Dan houden we banen hier, dan zorgen we voor groene staalproductie, ook niet onbelangrijk in een snel veranderende wereld.

[0:25:55] Maar de deal die nu voor ligt, daar hebben wij nog zorgen over.

[0:25:57] En die zitten onder andere op dat punt van gezondheid en ook dit staalslakkenpunt.

[0:26:01] Dus het hangt ook zeer af van wat de staatssecretaris...

[0:26:04] Ik hoop dat ze mij vandaag ook gerust kan stellen op dat punt, maar dat baart mij absoluut zorgen.

[0:26:11] Een aanvullende vraag, mevrouw Sahier?

[0:26:12] Ja, een korte vervolgvraag.

[0:26:16] Hoe kijkt D66 naar de juridische en financiële risico's, los van de geruststelling van de staatssecretaris, of die wel of niet komt?

[0:26:25] Hoe kijkt D66 naar dat er gevolgen zijn aan een ontbindende voorwaarde en waarom zouden wij onze overheid daartoe oproepen?

[0:26:35] Die hebben we zelf opgenomen.

[0:26:37] De heer Huidekoper.

[0:26:38] Ja, opnieuw bedankt voor de vraag.

[0:26:41] Kijk, zoals de heer Dassen ook al zei, het is gewoon op dit moment niet helemaal helder wanneer die voorwaarden dan wel en niet in kunnen gaan.

[0:26:46] Dus ik sluit me eigenlijk ook aan bij, nou, zijn inbreng, dat ik daar ook wel verduidelijking op wens.

[0:26:51] En ik denk niet dat we hier nu het hele debat van volgende week alvast moeten gaan zitten doen, maar ik vind wel dat er heel duidelijk moet zijn wanneer kunnen die voorwaarden dan in werking treden, zodat we dat ook goed kunnen beoordelen, want op dit moment is dat onvoldoende helder.

[0:27:07] Interruptie, lid Kossis.

[0:27:09] Misschien voor de helderheid.

[0:27:10] Vorig jaar hebben we met Volt een motie ingediend om te voorkomen dat de deal met Tata Steel, verdere aanpak van staalstakken en borging van gezondheid in de weg zit.

[0:27:20] Die motie is toen gesteund door D60.

[0:27:22] Als we die motie weer indienen, steunt D60 die ook weer.

[0:27:27] Ja, ik ben heel erg bereid om daar bereidwillig naar te kijken.

[0:27:33] Ik zou alleen ook dit debat even af willen wachten.

[0:27:35] Laten we ook de antwoorden van de staatssecretaris benutten.

[0:27:37] Ik ken natuurlijk de strekking van die motie nog niet, maar volgens mij deden wij hier volledig hetzelfde doel.

[0:27:43] We willen gewoon gezondheid in de IJmond en niet dat staalvlakke probleem met alle risico's van dien.

[0:27:48] Dus van harte welkom om die motie naar mij toe te sturen.

[0:27:50] Dan kijk ik ernaar.

[0:27:53] Dank u wel.

[0:27:53] Dan ga ik naar de heer Jansen van de PVV voor uw bijdrage.

[0:27:56] Dank u wel.

[0:27:57] Voorzitter.

[0:27:59] Vandaag bespreken we de kwaliteit van onze bodem, onze lucht en ons water.

[0:28:03] Voor de PVV staat voorop dat onze burgers recht hebben op een veilige en gezonde leefomgeving.

[0:28:08] Maar wel met het gezonde verstand voorop.

[0:28:11] Dus geen doorgeslagen bureaucratie, geen blinde gehoorzaamheid aan Brusselse deadlines en onze boeren en ondernemers niet onnodig de nek omdraaien met onuitvoerbare regels.

[0:28:21] Daarom pleiten we er ook voor om middelen pas volledig te verbieden op het moment dat er een gezonde alternatief is.

[0:28:26] Voorzitter, drinkwaterbedrijven trekken aan de bel.

[0:28:30] De kwaliteit van onze drinkwaterbronnen staat onder druk door nitraat en stoffen uit de industrie en huishoudens.

[0:28:36] De kans dat de doelen van de kaderrichtlijn water in 2017 worden gehaald is erg klein.

[0:28:41] Mijn vraag is dan ook aan de staatssecretaris.

[0:28:43] De PVV vindt schoon drinkwater cruciaal, maar wij weigeren de boeren als grote zonderbok aan te wijzen.

[0:28:49] Hoe gaat de staatssecretaris voorkomen dat het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn een eenzijdige lastenverzwaring voor de agrarische sector wordt, terwijl VWIN toegeeft dat industriehuishoudens, maar zeker ook onze buurlanden, een grote rol spelen?

[0:29:02] En de tweede vraag, voorzitter, is de deadline van 2027 voor de kaderrichtlijn waternormen überhaupt nog realistisch of stevenaf op een juridisch moras waarbij projecten weer stilvallen en is aanpassing van de deadline ook al ter sprake gekomen?

[0:29:17] Het staalslakkendossier, voorzitter, al worden een aantal collega's ook genoemd.

[0:29:21] Het is beschamend dat we pas nu, na jarenlange signalen over vervuiling in bijvoorbeeld Spijk en Eerbeek, op de pauzeknop drukken voor grootschalige toepassing van staalslakken.

[0:29:32] Staalslakken zijn een restproduct als vrijkoop bij de productie van staal.

[0:29:35] Er lijkt sprake van een perverse prikkel omdat dit afvalmateriaal spotgoedkoop is, waardoor het massaal en soms onjuist of onveilig is toegepast.

[0:29:43] Nu is er een verbetering van het proces doorgevoerd door Tata Steel, waardoor de sprake lijkt te zijn van een restproduct dat minder schadelijk is.

[0:29:51] Ook gaat Tata Steel vanaf nu de hele keten beheren in plaats van toepassing van staalslakken via een onafhankelijke tussenschakel.

[0:29:58] Vragen die ik daarom heb aan de staatssecretaris.

[0:30:00] Kan de staatssecretaris aangeven wat de verwachtingen zijn van deze verbetering in het proces en hoe wordt die dan gemonitord of bepaald?

[0:30:07] Tweede vraag.

[0:30:08] Kan de staatssecretaris garanderen dat bij de sanering in Spijk en Eerbeek het principe de vervuiler betaald strikt wordt toegepast?

[0:30:15] Of is er in een of beide gevallen geen vervuiler meer te achterhalen?

[0:30:19] De PVV vindt het onacceptabel als de overheid opdraait voor opruimkosten die verhaalbaar zijn.

[0:30:24] En is ook sprake van een compensatieregeling voor mensen die hieraan toonbaar permanent onder te lijden hebben of hebben gehad, voorzitter.

[0:30:31] En de derde vraag, hoe gaat de aangekondigde meldplicht voor alle staalstaktoepassingen voorkomen dat we weer achter de feiten aanlopen?

[0:30:39] Is er een mechanisme dat in werking treedt als de meldplicht niet wordt nagekomen?

[0:30:44] Dan PFAS, voorzitter.

[0:30:46] We zien dat het PFAS-onderzoeksprogramma zich nu ook richt op consumentenproducten zoals textiel en cosmetica.

[0:30:52] De PVV maakt zich groter zorgen over de stapeling van deze forever chemicals in ons milieu.

[0:30:58] Waarbij wel natuurlijk wordt opgemerkt, Nederland pleit in Brussel voor een totaalverbod via REACH, maar we moeten waken voor een alleentje van Nederland of een alleentje van de EU, waardoor onze industrie wegvlucht naar landen waar deze regels niet gelden.

[0:31:11] De vraag is dan ook, kan de staatssecretaris garanderen dat Nederland dit niet gaat doen?

[0:31:16] En wat gaan ze doen om te voorkomen dat de EU in deze valkuil stapt?

[0:31:18] Ik heb een interruptie, want dit kost iets.

[0:31:21] Ja, dank u wel.

[0:31:22] Mooi verhaal over de staalslakken, maar ILT en RIVM concluderen dat de huidige wet aan regengeving, onvoldoende gezondheid en milieu beschermen tegen de staalslakken, ongeacht wat Tata Steel verder doet.

[0:31:33] Dus is PVV het met ons eens dat daar aan die kant iets moet worden gedaan?

[0:31:38] Dus dat we moeten kijken bijvoorbeeld naar die regel over bodemkwaliteit, naar scherpere regengeving rondom staalslakken.

[0:31:49] Jo Jansen van de PVV.

[0:31:50] Dank voorzitter, dank ook aan de lid Costis voor deze vraag.

[0:31:53] Kijk, ik ben volgens mij begonnen in mijn tekst om te zeggen, gezondheid van mensen staat wat ons betreft voorop.

[0:32:00] Dus op het moment dat die in het geding komt, ga je kijken hoe kan je dit voorkomen.

[0:32:03] Als je kijkt naar staalslakken, die zijn zeker in het verleden toegepast, met name als ondergrond.

[0:32:08] En daar zie je de gevolgen.

[0:32:10] Het zijpelt weg in het water.

[0:32:11] Kinderen, dat werd net ook door de heer Dassen gezegd, kinderen die spelen op een speelplaats, die hebben last van brandende ogen, andere nadelige gevolgen.

[0:32:21] Dus volgens mij is er ook gezegd, op die plekken zou je het niet meer moeten toepassen.

[0:32:25] Klopt.

[0:32:26] Maar ik heb ook inmiddels begrepen dat in Engeland staalslakken worden gebruikt als asfalt.

[0:32:31] Dus niet als onderlaag, maar als asfalt.

[0:32:34] En hetzelfde gebeurt ook op de locatie hier in Nederland.

[0:32:37] En daar wordt geen bovenmatige gevolgen gemeten in de ondergrond.

[0:32:42] Dus blijkbaar kan het op die manier wel worden toegepast.

[0:32:45] Dus dat is ook misschien een vraag aan de staatssecretaris.

[0:32:47] Is zij bekend met deze toepassing?

[0:32:49] En hoe kijkt ze hier tegenaan?

[0:32:50] Is dit mogelijk dan een oplossing voor Nederland?

[0:32:53] Want vooruitlopend op, dat is natuurlijk een van de lastige dingen, zonder staalslakken is er ook geen staal.

[0:32:59] Want op dat moment praat je over een andere concurrentiepositie voor Tata Steel ten opzichte van andere faciliteiten, dus maak je het ingewikkeld.

[0:33:06] Dus als er een maatwerkafspraak nodig is, en die is nodig volgens mij, en staalslak is daar onderdeel van, vind ik het belangrijk dat je daar wel goed gaat kijken hoe ga je het dan toepassen en waar kan het dan wel op een goede manier gebeuren.

[0:33:18] Sorry voor het lange antwoord, voorzitter.

[0:33:20] Ik wilde net zeggen, volgende antwoord graag een beetje bondig.

[0:33:24] Litkov, stage voor nog een interruptie.

[0:33:27] Ja, maar voorzitter, ik hoor twee dingen.

[0:33:29] Gezondheid staat voor ons voorop, maar we moeten ook eigenaar worden van het probleem van staalafval van Tata Steel.

[0:33:36] Dat kan natuurlijk niet samengaan.

[0:33:37] Op dit moment betaalt de belastingbetaler voor dat afvalprobleem van Tata Steel.

[0:33:41] Prima als Tata Steel dat zelf wil aanpakken en innoveren daarin.

[0:33:44] Ga je gang.

[0:33:45] Maar wij zijn er volgens mij om die gezondheid te beschermen en daar regels over te stellen.

[0:33:49] Dus mijn concrete vraag is.

[0:33:51] Concreet over die regels, is de PVV het met ons eens dat we die regels dan om stelslakken moeten aanscherpen in lijn met de adviezen van RIVM en ILD?

[0:34:01] De heer Jansen, PVV.

[0:34:02] Voorzitter, volgens mij heeft lid Kostings niet goed geluisterd wat ik zei.

[0:34:05] Want ik heb ook aangegeven, de vervuiler betaald is voor ons een strietprincipe.

[0:34:09] Dus dat de belastingbetaler daarvoor opdraait, nee, dat willen wij juist zeker niet, dat willen we voorkomen.

[0:34:14] En wat dat betreft is het denk ik een verbetering, dat het tatenstil heeft aangegeven dat ze nu zelf de hele keten willen gaan beheren, want daarmee kom je ook rechtstreeks bij de potentiële vervuiler, terwijl dat in het verleden niet altijd het geval was.

[0:34:25] En op het moment dat regels moeten worden aangescherpt om de volksgezondheid te beschermen, ja, natuurlijk zullen wij daar dan naar kijken.

[0:34:31] Maar tegelijkertijd kijk je ook, wat betekent dit?

[0:34:33] Want als daardoor een bedrijf, waarvan wij willen dat het blijft in Nederland, maar wel gaat vergroenen, als dat daardoor een onmogelijke positie krijgt, dat willen we ook niet, want dat betekent dat je werk gelegen hebt.

[0:34:43] Maar überhaupt, kijk even naar de toepassing van staal voor bijvoorbeeld defensieprojecten.

[0:34:48] We hebben staal gewoon keihard nodig.

[0:34:49] En volgens mij willen we allemaal minder afhankelijk zijn van andere landen qua grondstoffen, dus ook van staal.

[0:34:55] Wat is de grens voor de PVV als het gaat over schade aan de gezondheid?

[0:35:05] Waar ligt de acceptatie voor de bloedneuzen die voorkomen, de huidirritatie?

[0:35:12] Tot hoe ver moeten we gaan voordat we zeggen we moeten nu opkomen voor gezondheid?

[0:35:22] Volgens mij is heel duidelijk wat de PVV aangeeft.

[0:35:24] Volksgezondheid staat voor op, punt.

[0:35:27] En volgens mij is ook binnen het kabinet Schoof zelfs op een gegeven moment besloten om het niet meer toe te passen op locaties waar kinderen spelen.

[0:35:34] Speelplaatsen, schoolpleinen, et cetera.

[0:35:39] Dat wordt de gevolgvraag.

[0:35:41] En dat waardeer ik enorm dat er wordt gezegd dat gezondheid voorop staat.

[0:35:46] Maar waar ik vooral benieuwd naar ben, er wordt de hele tijd erachteraan gezegd, maar als dat effect heeft op de bedrijvigheid of op datastiel, dan maken we een andere keuze.

[0:35:57] Dus ik ben oprecht benieuwd naar waar die grens ligt.

[0:36:00] Staat gezondheid voorop zolang datastiel kan blijven bestaan of niet?

[0:36:07] Heer Jansen.

[0:36:08] Voorzitter, laat ik het nog een keer zeggen.

[0:36:10] Gezondheid staat altijd voorop.

[0:36:12] Alleen wij hebben volgens mij juist met z'n allen het doel om het taterstiel te laten vergroenen.

[0:36:17] En als dat kan...

[0:36:19] binnen de maatwerkafspraak en de toepassing van staalslakken, wat een product is, wat altijd zal vrijkomen, kan op een manier gebeuren, bijvoorbeeld de vraag die ik stelde over asfalt.

[0:36:29] Als dat kan, kan er worden daar ook gedaan en ervoor doorgegaan.

[0:36:32] En op het moment dat dat niet mogelijk is, of er zijn situaties waar nooit kan worden voorkomen dat de gezondheid in het geding komt, dan moet je een andere afweging maken.

[0:36:41] Dank u wel.

[0:36:42] Ik weet niet of u klaar was met uw betoog.

[0:36:48] Nee, ik had nog een klein stukje, voorzitter.

[0:36:51] Ik had het net over PFAS en de vraag aan de staatssecretaris was volgens mij, kan de staatssecretaris garanderen dat Nederland het niet in z'n eentje gaat doen en wat gaat ze doen om te voorkomen dat de EU eventueel in deze valkuil stapt?

[0:37:02] En de tweede vraag, wat is de stand van zaken rondom de moedermelk- en bloedmonsters?

[0:37:06] Onze inwoners verdienen volgens mij helderheid over de werkelijke risico's, het betreft hun gezondheid.

[0:37:13] Dan het punt geurnormen en bureaucratie.

[0:37:15] Over de geurnormen voor de veehouderij is veel onrust.

[0:37:18] Er is vertraging in het dossier en boeren vrees voor de continuïteit van hun bedrijf.

[0:37:22] Wat ons betreft stopt de onzekerheid.

[0:37:25] Dat is onze oproep.

[0:37:26] De PVV blijft ervoor pleiten dat wij geen aanscherping willen die enkel gebaseerd is op theoretische GGD-richtlijnen.

[0:37:32] Praktijkmetingen ter plaatse is de enige waarheid.

[0:37:35] waarop wij ons kunnen baseren, voorzitter.

[0:37:37] En de vraag aan de staatssecretaris.

[0:37:39] Kan de staatssecretaris toezeggen dat in de beleidsvoorstellen van Q2 van dit jaar de economische impact op de agrarische sector hetzelfde gewicht krijgt als de geurbeleving van omwonenden?

[0:37:50] En dan het laatste punt, voorzitter... O, sorry, nog... Ja, het laatste punt, voorzitter.

[0:37:54] Het programma Bodem, Ondergrond en Grondwater, de BOG.

[0:37:58] Er wordt gewerkt aan een bodemgezondheidsindex.

[0:38:01] De PVV ziet hier de contouren van weer een extra bureaucratische laag die woningbouw kan verdragen.

[0:38:06] En de vraag is dan ook, hoe gaat de staatssecretaris garanderen dat deze index geen nieuw instrument wordt om bouwprojecten tegen te houden?

[0:38:13] Want volgens mij hebben we namelijk huizen keihard nodig en geen extra tabellen.

[0:38:16] Kortom, voorzitter, bescherm ons drinkwater en onze gezondheid waar nodig, maar laat onze boeren en bouwers met rust waar het kan.

[0:38:23] Dank u wel.

[0:38:25] Dank u wel.

[0:38:25] Nog een interruptie lid Kostic.

[0:38:27] Ja, voorzitter.

[0:38:28] PVV zeggen dat gezondheid opeen staat, maar als het gaat om geurhinderen en veehouderij.

[0:38:33] Ja, die wetswijziging die er nu moet komen, is op aandringen van de rechter en gezondheidsexperts.

[0:38:38] Die zeggen jarenlang is de wet onvoldoende geweest om die gezondheid te beschermen.

[0:38:42] Dus moet de PVV niet hier ook zeggen kom nou snel met die wet en zorg ervoor dat je in lijn met gezondheidsexperts die gezondheid voldoende beschermt.

[0:38:51] Heer Jansen.

[0:38:52] Ja, voorzitter.

[0:38:54] Ja, het is belangrijk.

[0:38:55] Het moet ook gebeuren.

[0:38:56] Tegelijkertijd zie je ook weer onderzoekers die met andere resultaten komen.

[0:38:59] En volgens mij is ook de vraag, en ik heb het net al eerder gesteld, kom nou eens met een duidelijke vertaalslag van wat de ene groep onderzoekers vertelt en wat de andere groep onderzoekers vertelt.

[0:39:09] Want eigenlijk wordt het voor ons als Kamerleden steeds lastiger, want de vraag is op een gegeven moment wie kun je nou nog geloven of moet je ze allebei geloven?

[0:39:16] Ja, dan hebben we nog een veel grotere probleem.

[0:39:20] Welke groep onderzoekers bedoelt de PVV?

[0:39:23] Want alle onze instituten, RIVM, GGD, die zeggen hetzelfde.

[0:39:27] En de rechter ook.

[0:39:28] De wet moet aangepast worden om de gezondheid beter te beschermen.

[0:39:31] De heer Jansen.

[0:39:33] Nou voorzitter, volgens mij gaan we daar binnenkort zelfs als Kamer in een ronde tafelgesprek over praten met elkaar.

[0:39:38] En volgens mij is daar ook een verzoek van onder andere lid Kostiets komen daar ook andere onderzoekers aan bod die een ander geluid willen laten horen.

[0:39:50] Dank u wel.

[0:39:51] Ik ga verder naar de heer Wickers van de VVD voor die bijdrage.

[0:39:54] Dank u wel, voorzitter.

[0:39:55] We spreken in het commissiedebat Leefomgeving vaak over bodemluchtkwaliteit, stoffen als PFAS en staalslakken.

[0:40:01] Voor de VVD gaat het dan over de vraag hoe we de gezondheid van mensen beschermen zonder dat we Nederland op slot zetten.

[0:40:08] En voor de VVD is dat namelijk geen tegenstelling.

[0:40:11] Weer duidelijke regels, grip op risico's en ruimte voor ontwikkeling.

[0:40:15] Want woningbouw, infrastructuur en economische groei moeten versterkt worden, maar wel op een veilige manier.

[0:40:21] En voorzitter, laat ik beginnen met PFAS, een hardnekkig probleem.

[0:40:24] Het zit overal, breekt nauwelijks af, kent risico's voor de gezondheid.

[0:40:28] Daarom steunen wij de inzet van het kabinet voor een brede Europese aanpak.

[0:40:32] Want dit is bij uitstek een Europees probleem en dus geen dossier voor nationale verboden.

[0:40:37] Een nationaal verbod klinkt weliswaar heel daadkrachtig, maar het werkt nauwelijks als de productie en het gebruik elders doorgaan en tegelijkertijd zet het Nederlandse bedrijfsleven op achterstand.

[0:40:46] En daarom kiest de VVD voor Nederland als Europese koploper en niet voor nationale symboolpolitiek.

[0:40:52] Ik heb daarover een paar concrete vragen aan de staatssecretaris.

[0:40:55] Wanneer verwacht zij duidelijkheid over Europese restrictievoorstellen?

[0:40:59] En wat doet Nederland om actief...

[0:41:01] Ik heb een interruptie voor u.

[0:41:04] Is de VVD dan oneens met de kabinetslijn dat er in ieder geval een nationaal gedeeltelijk lozingsverbod op veevast moet komen op korte termijn?

[0:41:12] De heer Bikkers.

[0:41:16] Voorzitter, ik denk dat we door moeten pakken waar het kan, maar dat we ervoor moeten zorgen dat we de concurrentiepositie van Nederland niet verwaarlozen.

[0:41:25] Dus zeker waar het proportioneel gericht en effectief is om dit probleem aan te pakken, moeten we wat mij betreft de stappen zetten.

[0:41:33] Maar ook kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat we Europa meekrijgen.

[0:41:36] Dat was mijn volgende vraag, ook die ik aan de staatssecretaris wilde stellen.

[0:41:39] Hoe zorgen we dat Nederland actief andere lidstaten meekrijgt om tempo te houden?

[0:41:44] Want als we dat niet doen,

[0:41:45] dan komen we er ook niet.

[0:41:50] Nog een aanvullende vraag?

[0:41:51] Helemaal eens met het laatste, maar toch nog even dus een bevestiging dat de VVD eigenlijk zegt, nationale maatregelen op eva zijn eigenlijk ook goed om te horen.

[0:42:00] Dat zijn de woorden van lid Kostis.

[0:42:04] Wat ik aangeef is dat daar waar we stappen kunnen zetten om met PFAS aan de slag te gaan, waar alternatieven zijn, waar we op een goede manier de regels kunnen aanscherpen, ja, maar geen algeheel verbod van het gebruik van PFAS of het inzetten van PFAS in Nederland.

[0:42:21] Want dat zou betekenen dat we daarmee onze concurrentiepositie op het spel zetten en we uiteindelijk ook voor een heleboel toepassingen geen alternatieven hebben.

[0:42:29] En dat zou wat mij betreft geen goede zaak zijn.

[0:42:34] Laatste interruptie in dit rondje.

[0:42:36] Ja, het is toch echt even belangrijk.

[0:42:38] Dit kabinet heeft het standpunt dat er nationale maatregelen komen met een gedeeltelijk lozingsverbod.

[0:42:45] Dus is het VVD het daarmee eens en staan ze dus open voor nationale maatregelen?

[0:42:50] Ja of nee?

[0:42:51] Heel simpel.

[0:42:52] De heer Bekkers.

[0:42:54] De VVD staat open voor nationale maatregelen, daar waar het effectief is.

[0:42:58] Maar nogmaals, zoals ik al aangaf, een algeheel verbod, dat zou niet goed zijn.

[0:43:03] Dus daar waar het effectief gericht is en uiteindelijk ook een goede bijdrage levert aan de gezondheid, dan kijken we daar op een welbinnende manier naar.

[0:43:13] Voorzitter.

[0:43:15] Ik zie nog een interruptie.

[0:43:16] De heer Jansen.

[0:43:18] Voorstel, daar ben ik toch eigenlijk ook best wel benieuwd.

[0:43:20] Want zegt de VVD nu nationale maatregelen ja, als dat de volksgezondheid helpt, ondanks dat we daarmee verder gaan dan de EU-richtlijnen?

[0:43:32] Voorzitter, we hebben met elkaar afgesproken dat we koplopers zijn in Europa en dat we Europa meekrijgen.

[0:43:36] Dan zullen we ook het goede voorbeeld moeten geven.

[0:43:39] Maar nogmaals, zoals ik al zei, waar het effectief en efficiënt is, daar kunnen we wel binnen naar kijken.

[0:43:46] Maar zomaar nu een streep zetten door alle toepassingen van PFAS, dat gaat voor de VVD te ver.

[0:43:53] Vervolginterruptie, de heer Jansen.

[0:43:55] Dank voorzitter.

[0:43:57] Dat is geen antwoord op mijn vraag.

[0:43:59] Mijn vraag is heel simpel.

[0:44:00] Gaan wij in Nederland verder in stap wat betrekt tot PFAS dan binnen Europa verplicht is?

[0:44:07] Gaat de VVD daar voor stemmen of gaat de VVD daar niet voor stemmen?

[0:44:13] Ja, voorzitter, dat is denk ik per situatie verschillend.

[0:44:17] Dus het is niet zo dat wij zomaar zeggen we gaan op allerlei verschillende vlakken verder dan Europa.

[0:44:23] Ik heb wel aangegeven, we willen koploper zijn.

[0:44:26] Laten we dat dan ook laten blijken in onze daden, maar zomaar zeggen gaan we verder dan Europa van ons verwacht.

[0:44:33] op welk vlak dan ook, dat zal per situatie verschillen.

[0:44:38] Want ik vind het nu wel te makkelijk om te zeggen ja, laten we dat maar doen en dan straks het verwijt krijgen dat we allerlei dingen wegstrepen waar we geen alternatieven voor hebben, waar we onze concurrentiepositie mee op het spel zetten, et cetera.

[0:44:49] Dus dat zijn wel de afwegingen die de VVD maakt.

[0:44:52] Afsluitend voorzitter, dan hoor ik dus de VVD hier zeggen dat zij nationale koppen niet uitsluit.

[0:44:59] Daarmee breekt zij met haar standpunt wat zij de afgelopen jaren had.

[0:45:04] Die conclusie laat ik voor de PVV.

[0:45:09] Wij gaan voor proportioneel gericht en effectief beleid, wat op een goede manier uitvoerbaar is en niet de concurrentiepositie van Nederland op het spel zet.

[0:45:18] Als we dan vertalen met waar kan het en waar is het verstandig, dan kunnen we dat volgens mij tot elkaar komen.

[0:45:24] Maar voorzitter, we moeten ook kijken waar het in consumentenproducten zit, zoals kleding, sprays en cosmetica.

[0:45:34] Ik zou willen vragen op welke bronnen zet het kabinet als eerste in om blootstelling echt te verlagen?

[0:45:40] En hoe zorgen ervoor dat maatregelen gericht zijn op de grootste gezondheidswinst?

[0:45:45] Voorzitter, dan richting de staalslakken.

[0:45:48] Collega's spraken hier al over en de zorgen zijn, denk ik, terecht en moeten serieus genomen worden.

[0:45:54] Het is goed dat dit kabinet heeft ingegrepen met die tijdelijke regeling en ook, zoals we in de brief hebben gelezen, die regeling verlengd heeft.

[0:46:00] Maar ik vind het wel van belang dat we inzicht krijgen in het proces rondom de onderzoeken en hoe zorgen we ervoor dat we uiteindelijk die staalslakken op een goede en veilige manier wel zouden kunnen inzetten.

[0:46:14] Dus ik ben wel benieuwd of de staatssecretaris iets kan zeggen over wanneer we dat definitieve beleidskade dan ook kunnen verwachten en hoe we het toezicht concreet versterken, ook richting de omgevingsdiensten en wanneer we een landelijk beeld hebben van de risicovolle bestaande toepassingen.

[0:46:29] Ja, dank, voorzitter.

[0:46:32] Hoe kijkt de PVD naar de liggende onderzoeken van IELT en het RIVM, die op dit moment al aangeven dat veilig gebruik niet mogelijk is?

[0:46:46] Dat we het op een onveilige manier hebben toegepast, die conclusie trek ik.

[0:46:52] Ik vervolg mijn antwoord, rustig.

[0:46:56] Dat we uiteindelijk moeten zoeken

[0:46:59] naar een veilige toepassing, dat staat voor de VVD wel voorop, omdat deze staalslak uiteindelijk ook gebruikt kan worden als een secundair grondstof die ervoor zorgt dat we primaire grondstoffen kunnen besparen.

[0:47:10] Maar nogmaals zeg ik daarbij, wel op een veilige manier.

[0:47:12] En op die manier kunnen we ook de circulariteit in het systeem krijgen.

[0:47:16] Want zolang wij met elkaar staal gebruiken in de wereld, zullen we ook uiteindelijk een restproduct hebben.

[0:47:21] En als we dat restproduct op een zo veilig mogelijke manier kunnen toepassen, dan zal de VVD daar zeker niet voor gaan liggen.

[0:47:28] Het gaat erom dat juist volgens de regelgeving de toepassing is geweest, maar dat de regelgeving dus niet voldoet omdat het alsnog onveilig bleek te zijn.

[0:47:41] Hoe reflecteert de VVD daarop?

[0:47:44] Ja, dat erkent de VVD en tegelijkertijd zegt de VVD ook, we moeten vooruitkijken naar een veilige toepassing.

[0:47:51] We realiseren ons wel degelijk dat op het moment dat wij met elkaar staal gebruiken voor allerhande toepassingen en op dit moment is er op dit moment te weinig schroot om dat volledig te kunnen recyclen.

[0:48:03] Als je kijkt naar het gebruik van staal, dan zal je uiteindelijk staal moeten blijven produceren en daar blijft uiteindelijk een restproduct uitkomen.

[0:48:09] En dat restproduct, dat willen we op een goede manier inzetten, op een veilige manier.

[0:48:14] En dus dat betekent dat uiteindelijk in mijn ogen alle onderzoeken moeten leiden naar niet een algeheel verbod van het gebruik van staalslakken, maar we moeten op zoek naar innovatieve manieren om het staalslak zo veilig mogelijk te kunnen gaan inzetten als een secundair grondstof met het gevolg dat we primaire grondstoffen minder hoeven te gebruiken.

[0:48:34] Nog een laatste korte aanvulling en dat gaat met name over dat het sowieso het veilig gebruiken kosten met zich meebrengt, want de manieren van veilig gebruik innovatieve methoden hebben we gezien bijvoorbeeld in België en Duitsland over bijvoorbeeld het wassen van de staalslakken.

[0:48:50] En hoe kijkt de VVD ernaar dat wie draagt dan die kosten, die maatschappelijke kosten die daarmee gepaard gaan?

[0:48:59] Ja, voorzitter, dat is een vraag die daarop volgend gaat zijn.

[0:49:02] Wat mij betreft kijken we eerst naar de veilige toepassing, dan de innovatieve manieren en dan uiteindelijk de kosten die daarachter wegkomen.

[0:49:11] Pardon, ik zag ook nog een hand van de heer Huidekoper.

[0:49:14] Ja, dank, voorzitter.

[0:49:15] Ik hoor de VVD een aantal keren ook spreken over innovatie, ook over...

[0:49:22] We moeten op zoek naar goede PFAS-vrije alternatieven, maar daar moet je natuurlijk ook wel wat voor doen.

[0:49:26] Want een aantal jaar geleden hadden we nog heel veel PFAS in onze pannen zitten.

[0:49:29] Inmiddels weten we door innovatie, door start-ups, hoeft dat helemaal niet meer.

[0:49:33] Dus mijn vraag is, vindt de VVD dan ook aan mijn zijde in de oproep aan de staatssecretaris om een innovatie op al die innovatieagenda's te ontwikkelen voor al dit soort schone en mogelijk ook kansen voor onze economie?

[0:49:44] Ja, voorzitter, zeker als het gaat om die innovatie en hoe zorgen we ervoor dat we uiteindelijk alternatieven weten te vinden voor het product.

[0:49:56] Dus daar vindt de VVD zeker aan uw zijde om ervoor te zorgen dat we uiteindelijk het product de wereld uit zouden kunnen helpen.

[0:50:04] Uiteindelijk is het wel een product waar we met elkaar van zeggen dit is niet veilig.

[0:50:09] Dus laten we zorgen dat er alternatieven zijn, zo snel mogelijk, zo veel mogelijk, zodat we al die zaken waar we het in zetten weg kunnen strepen.

[0:50:20] Dank u wel, voorzitter.

[0:50:21] Ik heb in mijn interrupties al een aantal dingen kunnen doen, dus ik ga hem wat korter maken.

[0:50:26] Voorzitter, ik heb dan nog een korte vraag over de implementatie van de herziende richtlijn industriële emissies en met name het voornemen om de ANVB niet via een formele internetconsultatie te laten verlopen, terwijl het wel gaat om ingrijpende regels voor bedrijven in de uitvoering.

[0:50:40] De VVD vindt het belangrijk dat dit soort regelgevingen zorgvuldig, transparant en uitvoerbaar tot stand komen en daarom mijn vraag aan de staatssecretaris is zij alsnog bereid om het concept ANVB alsnog via een formele, ingerichte internetconstantie open te stellen zodat de uitvoerbaarheid en de proportionaliteit transparant kunnen worden meegewogen en ook voor ons als Kamer zichtbaar is wat verschillende partijen daarover hebben gezegd.

[0:51:04] Voorzitter, tot slot bodem en lucht.

[0:51:07] We staan voor een grote opgave, saneringen die nog lopen, nieuwe normen voor luchtkwaliteit richting 2030 en een druk op de ruimte voor de woningbouw.

[0:51:14] Voor de VVD is het cruciaal dat dit beleid zich richt op de grootste gezondheidsrisico's en uitvoerbaar blijft voor gemeenten en bedrijven.

[0:51:21] En daarom vraag ik hoe versnelt de staatssecretaris de aanpak van woonabsorberingen op risicolocaties?

[0:51:27] Hoe ziet de routekaart eruit richting nieuwe luchtkwaliteitsnormen?

[0:51:30] En hoe wordt voorkomen dat regels woningbouw en infrastructuur onnodig vertragen?

[0:51:36] Voorzitter, de rode draad is voor de VVD helder.

[0:51:38] Bescherm de gezondheid, zorg voor duidelijke en handhaafbare regels en houd ruimte voor bouwen, ondernemen en innoveren.

[0:51:44] Dank u wel.

[0:51:46] Dank u wel.

[0:51:47] Nog een laatste vraag.

[0:51:48] Ja, een laatste vraag en dat gaat wederom over staalslakken.

[0:51:53] Waar ik heel benieuwd naar ben is of de VVD bereid is om de ontbindende voorwaarden in de maatwerkafspraken te heroverwegen of op een andere manier op te schrijven of zijn er misschien andere oplossingen volgens de heer Bikkers die mee kunnen werken zodat we echt recht doen aan de gezondheid van mensen en de zorgen die er nu ook zijn.

[0:52:14] Voorzitter, de VVD doet zeker recht aan de zorg en de gezondheid van mensen, maar 7 april hebben we daar een debat over, over de maatwerkafspraken en dan zult u de inzet van de VVD aanzien.

[0:52:28] Dank u wel, dan ga ik naar de bijdrage van mevrouw Swinkels van CDA.

[0:52:31] Ga u gaan.

[0:52:32] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:52:33] Ik zal in deze inbreng twee punten aanstippen.

[0:52:36] De staalslakken uiteraard en luchtkwaliteit.

[0:52:39] Om te beginnen met staalslakken.

[0:52:40] De zorgen over de gezondheidsrisico's bij het gebruik van staalslakken zijn groot.

[0:52:44] Na het tijdelijke verbod, dan wel vergunningsplicht voor toepassingen van staalslak, wordt gewerkt aan nieuwe scenario's voor de periode daarna.

[0:52:51] Over deze opties moet een korttermijne besluit worden genomen en dat roept bij mij een aantal vragen op.

[0:52:56] Ten eerste, welke scenario's of opties liggen er nu op tafel?

[0:52:59] Ook voor na het tijdelijke verbod en ook nu het tijdelijke verbod is verlengd.

[0:53:04] Twee, hoe worden risico's voor een milieugezondheid gewogen ten opzichte van bijvoorbeeld de praktische uitvoerbaarheid voor decentrale overheden en de toepassing van staalslakken in het kader van toewerken naar een circulaire economie?

[0:53:15] Drie, wat CDA betreft start het RIVM daarom ook zo snel mogelijk met onderzoek en komt er ook zo snel mogelijk definitief uitsluitsel.

[0:53:22] Ik ben ook benieuwd waarom het zoveel tijd heeft gekost om te beginnen met dit onderzoek.

[0:53:26] Kan het ministerie opdracht geven aan het RIVM om hier onderzoek naar te starten en ons op de hoogte te houden van de bevindingen?

[0:53:31] Er lijkt tijd onnodig verloren te zijn gegaan.

[0:53:34] En 4.

[0:53:35] Wordt in het onderzoek van het RIVM ook gekeken naar waar en op welke wijze staalslak wel op verantwoorde wijze kan worden toegepast.

[0:53:44] Dan kom ik bij de luchtkwaliteit.

[0:53:46] Schone lucht is iets waar we dagelijks op vertrouwen.

[0:53:49] Vaak zonder dat we ons daar bewust van zijn.

[0:53:51] En toch heeft de lucht die we inademen invloed op ons dagelijks leven.

[0:53:54] Niet alleen op onze gezondheid, maar ook op ons welzijn en de kwaliteit van onze leefomgeving.

[0:53:59] En daarom is het belangrijk dat we samen verantwoordelijkheid blijven nemen voor een goede luchtkwaliteit.

[0:54:03] Het Schone Luchtakkoord is daar een mooi voorbeeld van.

[0:54:06] Een samenwerking tussen rijk, provincies en meer dan 130 gemeenten om de luchtkwaliteit blijvend te verbeteren.

[0:54:13] Daarnaast is de implementatie van de nieuwe Europese richtlijn luchtkwaliteit in volle gang.

[0:54:18] Onderzoek laat zien dat de luchtkwaliteit verbetert, maar dat we moeten blijven bouwen aan een gezonde leefomgeving.

[0:54:22] Met het oog op strengere normen in 2030 is er een aanpak nodig om overschrijdingen te voorkomen en tegelijkertijd ruimtelijke ontwikkelingen, zoals de woningbouwopgave, mogelijk te houden.

[0:54:33] De vorige regering was daarbij in overleg met decentrale overheden om de samenwerk tussen rijk, provincie en gemeente, waarin onder andere de mogelijkheid van een programmatische aanpak werd verkend, was daarmee bezig en veel verder dan een omschrijving van het proces en signaleren van mogelijke problemen kwam de vorige staatssecretaris helaas niet.

[0:54:50] Ik hoor dan ook graag hoe deze staatssecretaris kijkt naar de uitdaging op het gebied van luchtkwaaitijd en de aanpak die daarbij hoort.

[0:54:56] Een aantal vragen.

[0:54:58] Allereerst welke plannen heeft staatssecretaris voor de samenwerking tussen Rijk, provincie en gemeente?

[0:55:03] Hoe kan zij gemeenten aanmoedigen om doelen en maatregelen ten behoefe van de luchtkwaliteit te formuleren, zodat zij actief aanslag gaan met het Schone Luchtakkoord?

[0:55:11] Twee, hoe kijkt de staatssecretaris naar de opgave voor de luchtkwaliteit, hoe die zich ook verhoudt tot andere opgaven, zoals het gebied van stikstof en klimaat, hoe dat ook in de stad ook speelt?

[0:55:20] En drie, uiterlijk

[0:55:22] Eind 2028 wordt met één of meerdere routekaarten aangetoond hoe Nederland met beleid en maatregelen de grenswaarde zoveel mogelijk wil gaan halen.

[0:55:31] Wat mogen we verwachten van de routekaart?

[0:55:33] En is het mogelijk dat we al eerder inzicht krijgen?

[0:55:36] Geled op het tijdspad naar 2030, dus 2028, wel heel kort daarop.

[0:55:41] Kunnen sommige zaken al prioriteit krijgen in overleg met mede-overheden en maatschappelijke organisaties?

[0:55:46] Denk daarbij ook aan kwetsbare doelgroepen die we willen beschermen voor gezondheidsrisico's van luchtvervuiling.

[0:55:52] En vier, tot slot, de uitstoot van fijnstof daalt, maar door hoge achtergrondconcentraties is er vooral rond haven en industriegebieden nog steeds een opgave.

[0:56:00] Welke maatregelen zijn mogelijk om de luchtkwaliteit in deze gebieden toch verder te verbeteren?

[0:56:04] En welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om bijvoorbeeld in samenwerking met de G40, met name in dicht bevolkt stedelijk gebied, de luchtkwaliteit te verbeteren?

[0:56:13] Dat was mijn inbreng.

[0:56:14] Dank u wel.

[0:56:15] Dank u wel.

[0:56:16] Ik zie nog een interruptie.

[0:56:19] Ik zal nu in herhaling vallen, maar ook van het CDA ben ik wel benieuwd hoe er wordt gekeken naar de maatwerkafspraken en die ontbindende voorwaarden daarin.

[0:56:29] En is het CDA bereid om een heroverweging te doen van die ontbindende voorwaarden?

[0:56:37] Ja, dank voorzitter.

[0:56:39] Nou, zoals net al werd aangegeven, is er al volgende week een debat over datastiel.

[0:56:43] Dus ik zou daar ook dat debat willen voeren met elkaar, zodat we het goed kunnen bespreken.

[0:56:48] Ik ben uiteraard ook wel benieuwd hoe het kabinet kijkt naar die maatwerkafspraken en de joint letter of intent die nu

[0:56:55] voorlichting en ontwikkeling is.

[0:56:57] Dus ik hoop dat we volgende week daar ook dingen in kunnen meegeven aan het kabinet en daar wil ik het op dit moment bij laten.

[0:57:03] Ik heb vooral ook aandacht gevraagd hoe we ook gemeenten kunnen helpen rondom die staalslakken en ook hoe we ervoor kunnen zorgen dat ze ook op sommige plekken toch nog wel toegepast kunnen worden en welke maatregelen daarvoor nodig zijn.

[0:57:15] Voorzitter, ik snap dat de coalitiepartij van dit minderheidskabinet de hele tijd verwijzen naar een ander debat, maar volgens mij zitten we vandaag hier voor het staalslakkendossier en de staalslakken zijn een onderdeel van de maatwerkafspraken, dus die combinatie die is er, die is ook heel logisch, dus ik zou toch van het CDA graag willen weten hoe zij kijken naar het risico dat het Rijk loopt op het moment dat er een ontbindende voorwaarde

[0:57:40] in de maatwerkafspraken staat.

[0:57:42] En vandaag kijken ontzettend veel mensen mee met dit debat, die zich echt zorgen maken en die het niet in hun gemeente willen.

[0:57:52] Dus ik snap dat ook weer het CDA zegt van ja, we kijken of het veilig kan.

[0:57:57] Heel veel mensen willen die troep niet in hun gemeente.

[0:58:01] Dus ik wil toch een antwoord op mijn vraag, voorzitter.

[0:58:04] Vrouw Swinkels, CDA.

[0:58:06] Ja, dank voorzitter.

[0:58:07] Ik heb zojuist al mijn antwoord gegeven en ik vind het vervelend om te horen dat het dan niet toereikend of voldoende is voor nu in dit debat.

[0:58:15] Maar ik wil toch ook meegeven dat we het belangrijk vinden om die maatwerkafspraken en joint letter of intent volgende week in zijn totaliteit goed te bespreken.

[0:58:22] En mocht er al informatie zijn vanuit het kabinet vooruitlopend daarop, dan vind ik het heel fijn om dat straks te horen.

[0:58:29] En wellicht kunnen we dan daar ook op samenwerken om deze zorgen die wij ook hebben, want dat mag u best weten, zeg ik via de voorzitter,

[0:58:37] om die zorgen ook hopelijk te kunnen wegnemen, zodat we ook tegelijkertijd de industrie kunnen helpen met verduurzamen en dat er ook weer vertrouwen uitspreekt, want dat is heel erg belangrijk wat mij betreft, dat er ook gezondheid onderdeel uitmaakt van die maatwerkafspraken en dat we daar ook, wat lid Kostings al terecht zei, ook vertrouwen gaan krijgen in het meten en het handhaven ook met name van de regels die we in Nederland hebben.

[0:59:00] Nog één laatste poging.

[0:59:01] Nog één laatste vraag en ik waardeert enorm deze laatste bijdrage.

[0:59:06] Dus dank daarvoor en samenwerken staan we natuurlijk altijd voor open.

[0:59:09] Dus die handreiking die doen we ook naar dit kabinet.

[0:59:15] Maar waar het hem in zit is dat er vandaag nu mensen meekijken en graag willen weten hoe het CDA

[0:59:21] maar ook andere partijen over het staatslakken schandaal eigenlijk denken.

[0:59:28] Dus hoe verhoudt dat zich toch dat dezezelfde mensen nu weer naar een debat op dinsdag moeten kijken om te weten wat het standpunt is?

[0:59:37] Ik vind dat niet veel... Ja, dat vind ik wel een beetje gek.

[0:59:41] Dus hoe kijkt het CDA daarnaar?

[0:59:43] Mevrouw Swinkels.

[0:59:45] Nou, dank, voorzitter.

[0:59:46] Ik denk dat er wel gekkere dingen gebeuren in de Tweede Kamer.

[0:59:48] Laat ik daarmee beginnen.

[0:59:50] Ik denk dat het hartstikke mooi is dat er gewoon volgende week een debat staat.

[0:59:53] Dat is hartstikke snel.

[0:59:54] Dat is in de plenaire zaal.

[0:59:55] Er zal veel aandacht voor zijn.

[0:59:57] Dat nemen we heel serieus.

[0:59:58] En op die manier hoop ik dat we ook met goede voorstellen kunnen komen om die maatwerkafspraken, want het gaat om grote bedragen, om ook goede zaken als Kamer mee te geven aan het kabinet en dat dan een plek krijgt in die maatwerkafspraken.

[1:00:11] En daar zijn we gewoon in dit proces.

[1:00:13] En wij willen dat op een zorgvuldige

[1:00:14] ordentelijke manier doen.

[1:00:17] En daar hoop ik inderdaad gewoon steun voor te krijgen van meerderheden in de Kamer, want dat is hard schaard nodig.

[1:00:22] Dus ja, dat is toch het antwoord waar mijn collega het even mee moet doen op dit moment.

[1:00:27] Dank u wel.

[1:00:27] Ik zie nog een vraag van lid Kofsties.

[1:00:29] Ik begrijp dat er ook binnen de coalitie misschien moet worden afgestemd.

[1:00:34] Ik wil wel twee dingen memoreren.

[1:00:35] Het debat volgende week komt er omdat de Partij voor het Dieren dat had aangevraagd, omdat het zo groot is.

[1:00:40] Maar een belangrijk iets is het CDA heeft een motie van de Partij voor het Dieren, jaar 21, et cetera, gesteund voor een totaal verbod op staalstakken totdat alle onderzoeken afgerond zijn.

[1:00:52] Blijft het CDA daar ook bij of is er nu na de verkiezingen toch een andere mening?

[1:00:56] Vrouw Swinkels.

[1:00:59] Dank, voorzitter.

[1:00:59] Nou, ik zit zelf sinds november in de Kamer, maar uiteraard staan we daar gewoon nog steeds voor.

[1:01:03] Dus dat is misschien ook een geruststelling richting lid Kostic.

[1:01:07] Daar kan zij gewoon op vertrouwen.

[1:01:09] Het is wel zo dat wij dus gewoon kijken naar hoe grijpen ook dossiers op elkaar in en dat bespreken vandaag.

[1:01:16] Het raakt aan tatenstil.

[1:01:17] Het raakt ook aan de circulaire economie, waar ik net al even over had.

[1:01:21] Dus ja, dat dat dat mag gewoon besproken worden, vind ik dus.

[1:01:24] Maar nee, die motie hebben wij inderdaad gesteund en daarom vroeg ik tot slot, daarom vroeg ik ook juist aandacht voor de uitvoerbaarheid ook, ook voor de centrale overheden.

[1:01:34] Omdat ja, ik wil ook een stukje eenduidigheid en rust hebben als het gaat om regels in Nederland, milieuregels, want die moeten we juist hoog houden en tegelijkertijd

[1:01:44] wordt het echt onwerkbaar als we overal verschillende regels gaan krijgen.

[1:01:47] Dus ik wil ook heel graag dat we wat regie pakken vanuit de nationale overheid, zodat gemeenten, maar ook de bouwbedrijven, aannemers, et cetera, allemaal weten waar ze aan toe zijn.

[1:01:58] En ik denk dat dat ook onze taak is.

[1:02:02] Is hier nog een aanvullende vraag?

[1:02:04] Ik denk dat die uitvoerbaarheid voor de gemeente juist ook makkelijk wordt gemaakt door een heel duidelijk totaalverbod waar het CDA inderdaad gelukkig in heeft meegestemd.

[1:02:12] Ik wil ook vragen aan het CDA of ze, als het gaat om circulaire economie en de afweging rondom data, dat het ook speelde ten tijde van het indienen van onze motie en dat het toen ook al is meegewogen door het CDA of het CDA dat ook beseft.

[1:02:29] Mevrouw Sinkkels.

[1:02:31] Ja, dank u voorzitter.

[1:02:32] Ja, nogmaals, ik was op dat moment niet aanwezig in deze Kamer, maar natuurlijk, die circulaire economie staat al lang op het netverlies en die willen wij ook graag verder brengen.

[1:02:41] Daar is echt een opschaling in nodig en duidelijkheid rondom het mogen toepassen van secundaire bouwstoffen.

[1:02:48] Ja, dat zullen we dan ook weer in een andere commissie, dat kan ik u vast vertellen, ook weer in een ander debat, ook weer over spreken met elkaar.

[1:02:53] En ik hoop dat u van CDA altijd een consistent verhaal mag horen.

[1:02:57] Daar zal ik me altijd voor inzetten.

[1:02:59] Dank u wel.

[1:03:01] Dan kunnen we door naar de bijdrage van mevrouw Wiersma van de WP.

[1:03:05] Ja, dank u voorzitter.

[1:03:07] En ja, de leefomgeving en dat is de plek waar mensen wonen, werken, bewegen, hun kinderen laten opgroeien, zeker op het platteland.

[1:03:16] En dat wordt overigens ook goed bezocht door mensen uit de stad massaal op de vrije dagen.

[1:03:22] En juist het platteland, de regio noemen we dat vaak, wordt in beleid vaak onderbelicht of heeft daar de negatieve effecten van.

[1:03:32] Het gaat er om open ruimte met verschillende landschappelijke kwaliteiten waar de agrarische productie plaatsvindt en er overwegend nog een sterke sociale structuur is waar mensen nog naar elkaar omkijken.

[1:03:44] En voor mij klinkt dat als thuis en dan heb ik het natuurlijk over het Holverd.

[1:03:49] Maar door overregulering komt die samenhang en de leefomgeving daar ook steeds verder onder druk te staan.

[1:03:57] En dan ga ik een beetje op een andere toer dan mijn collega's hier, mijn ambtsgenoten.

[1:04:03] Want dan heb ik bijvoorbeeld het effect van regels op paasvuren.

[1:04:08] We hebben het dan over een eeuwenoude en prachtige traditie die zorgt voor saamhorigheid, maar door de steeds strengere milieu en ook stikstofregels worden ze onmogelijk gemaakt.

[1:04:18] En dat voelt buiten proportioneel en dat gaat ten koste van cultuur en gemeenschapszin.

[1:04:24] En ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris hiernaar kijkt.

[1:04:27] Ik weet dat zij niet alleen hiervoor verantwoordelijk is, maar ik zou haar wel willen vragen of ook zij mee zou willen denken creatief hoe we deze prachtige traditie in stand kunnen houden.

[1:04:37] En natuurlijk betekent een gezonde leefomgeving ook schone lucht.

[1:04:43] Dat debat wordt vaak ook redelijk eenzijdig gevoerd en daarbij wordt vaak gekeken, ook als het gaat om geurhinder, naar de landbouw.

[1:04:50] Maar als we kijken naar welke punten genoemd worden als het gaat om geurhinder door mensen,

[1:04:57] staat met stip bovenaan.

[1:04:59] Buren, de barbecue en de vuurhaard, de open haard en de allesbranden die steken met kop en schouders daarin bovenuit.

[1:05:06] In de beeldvorming gaat dat soms mank.

[1:05:09] En we wonen in een maatschappij waarin tolerantie minder vanzelfsprekend is en zelfcomfort belangrijker wordt.

[1:05:14] En dat kan ten goede komen aan de leefkwaliteit, maar we moeten voorkomen

[1:05:19] dat regels daarin en overregulering de boventoon voert.

[1:05:23] En dan kom ik op een eerder debat waarin BBB een toezegging gekregen heeft, staat ook in de brief, dat we geïnformeerd worden over hoe we geurhinder objectiever kunnen meten.

[1:05:34] en niet langer afhankelijk zijn van subjectieve beleving, oftewel de menselijke neus, maar met inzet van innovatie, moderne technieken, zoals sensoren en elektronische neuzen, dat kunnen vaststellen.

[1:05:46] En ik ben heel blij dat, zoals in de Kamerbrief blijkt, dat daar stappen ingezet worden, maar ik zou de staatssecretaris willen vragen of zij bij de aanscherping van de geurregelgeving ook uit wil gaan van deze techniek en die daarin wil gaan gebruiken.

[1:06:02] Want objectiviteit boven subjectiviteit lijkt mij heel belangrijk als het gaat om beleid.

[1:06:09] En dan fijnstof.

[1:06:09] Mevrouw Wiersma, ik heb een interruptie voor u.

[1:06:12] De heer Huidekoper.

[1:06:13] Dank, voorzitter.

[1:06:15] Ik probeer de toog van mevrouw Wiersma van de BBB toch een beetje beter te begrijpen, want ze schetst dat de leefomgeving onder druk staat en dat komt dan door regels.

[1:06:25] Zou je willen voorhouden, heeft dat dan niets te maken met de beschrijvingsmiddelen waar heel veel PFAS in zit die we al jarenlang toepassen?

[1:06:31] Heeft dat dan niets te maken met het mestoverschot dat al jaren aanwezig is?

[1:06:36] Waar zit dat dan in?

[1:06:36] Regels kunnen toch niet tot een slechte leefomgeving leiden?

[1:06:40] Ik heb je zojuist geschetst welke eeuwenoude traditie inmiddels onder druk komt te staan, juist door milieuwet en regelgeving.

[1:06:48] Ik denk dat dat wel degelijk het geval is.

[1:06:50] Waar vijf jaar geleden een vergunning voor een paasvuur nog 50 euro kostte, gaat dat inmiddels richting de 700 euro.

[1:06:57] Dat is niet op te brengen.

[1:06:59] hebben wet en regelgeving gewoon impact op eeuwenoude tradities die daarmee onder druk komen te staan en daar waar het gaat om PFAS in gewasbeschermingsmiddelen.

[1:07:11] Ja, ik weet dat D66 graag voorstander is van een halvering voor alles wat maar met landbouw te maken heeft.

[1:07:18] Maar gewasbeschermingsmiddelen worden getoetst op persistentie in het milieu ook.

[1:07:24] Voordat gewasbeschermingsmiddelen op de markt komen, in Europa zijn er enorm strenge eisen worden eraan gesteld.

[1:07:31] Ja, er zijn PFAS'en in gewasbeschermingsmiddelen, maar er zijn wel 1500 stoffen die onder PFAS vallen, waarvan er heel veel stoffen zijn die persistent zijn, dus die breken niet af in het milieu.

[1:07:42] Als je kijkt naar de vergrijzing van het grondwater, dat is wel degelijk een groot probleem, maar dan zie je wel degelijk dat de PFAS die in gewasbeschermingsmiddelen gebruikt worden minder persistent zijn en dat die dus wel afbreken.

[1:07:55] Daar worden ze ook op getoetst.

[1:07:57] In Nederland hebben we het CTGB die dat doet.

[1:07:59] Dat is een toonaangevend wetenschappelijk instituut, eigenlijk wereldwijd.

[1:08:05] Dus die nuance mis ik soms wel in deze debatten, waarbij wij hier ook in de Kamer de beeldvorming voeden.

[1:08:13] Kom ik straks ook op mijn volgende blokje.

[1:08:15] Dus dank ook voor deze vraag, want ik vind dit een heel belangrijk onderwerp.

[1:08:19] Ik vind het ook belangrijk dat we werken aan een goede leefomgeving.

[1:08:23] Wilt u het afronden?

[1:08:24] Ik zie dat er nog een vraag is.

[1:08:27] Ja, oké.

[1:08:27] Ik zet een punt, want er komt nog een vraag.

[1:08:29] Dus dan gaan we dan weer verder.

[1:08:31] Meneer Huidekoper.

[1:08:32] Ja, ik zal het heel kort houden.

[1:08:33] Ik zou misschien dan toch mevrouw Wiersma de suggestie willen doen om deze inbreng bij het debat cultuur bijvoorbeeld te doen.

[1:08:40] Want we spreken hier natuurlijk gewoon over de kwaliteit van de bodem, van de lucht, van ons water en dat staat wel degelijk onder druk.

[1:08:47] En ik zou zelfs willen stellen dat wellicht dat komt doordat wij al die gebruiken die mevrouw Wiersma schetst te veel ruimte hebben gegeven.

[1:08:59] Ja, ik vind het niet heel samenhangend wat mevrouw Wiersma hier schetst.

[1:09:06] Gaat u verder met uw bedoeling?

[1:09:08] Ja, ik zal mezelf weer even aanzetten.

[1:09:11] Ja, voorzitter, ik vind het wel schrijnend dat D66 hier stelt dat we te veel ruimte gegeven hebben eigenlijk aan eeuwenoude tradities.

[1:09:20] Ja, wat BBB betreft moeten we die ook koesteren.

[1:09:23] Ja, werk je aan een gezonde en schone leefomgeving?

[1:09:26] maar moet er wel ook oog zijn voor welke impact dat heeft.

[1:09:29] Ik ben het wat dat betreft ook van harte eens met de collega van de VVD die stelt dat je alle belangen goed moet afwegen.

[1:09:37] Dat is ook de opdracht van deze staatssecretaris.

[1:09:41] Overregulering mag niet leiden tot ongewenste neveneffecten.

[1:09:44] We moeten ook oog hebben voor de impact die regels hebben.

[1:09:48] En dat is een belangafweging die je maakt.

[1:09:50] En daarin tellen wij het belang

[1:09:53] ook mee van tradities van de mensen die in Nederland wonen.

[1:09:58] En dan kom ik op een fijne stop.

[1:09:59] Ja, ik ga door.

[1:10:00] Nog een interruptie voor u.

[1:10:04] Ja, voorzitter, mevrouw Wiersma schijnt de betoog te houden tegen regels en tegelijkertijd zegt ze ook voor gezondheid te staan.

[1:10:10] Dus dan is mijn concrete vraag welke voorstellen heeft de BBB dan concreet om die gezondheid en milieu beter te beschermen?

[1:10:17] Mevrouw Wiersma.

[1:10:20] Ja, welke voorstellen?

[1:10:23] In algemene zin.

[1:10:24] Gezondheid is een heel belangrijk speerpunt, ook van de BBB.

[1:10:29] En ik denk dat wat heel erg belangrijk is, is dat je een belang afweegt.

[1:10:34] Ik kom straks bijvoorbeeld op fijnstof.

[1:10:35] Er is ook een brief door een andere minister gestuurd over het VGO.

[1:10:40] Je moet altijd goed kijken welke impact wat echt daadwerkelijk heeft en dan uiteindelijk een afweging maken.

[1:10:48] Kijk, waar de BBB voor staat, dat is bijvoorbeeld circulariteit.

[1:10:53] En dat is ook in het kader van de staalslakken bijvoorbeeld.

[1:10:58] Ja, je kunt direct wat het lid Kostitz graag zou willen, voorzitter, is een totaalverbod.

[1:11:04] Maar volgens BBB is dat niet de weg, want ook Tata Steel is een hele belangrijke werkgever in Nederland.

[1:11:10] Maar moet je echt kijken naar hoe kun je dat dan toepassen, dat het wel veilig toepasbaar is, zodat je

[1:11:16] en de economische activiteiten kunt waarborgen en de belangrijke werkgever in stand houdt en dat je tegelijkertijd kijkt hoe kun je dan die staalslakken toch op een goede manier toepassen dat het veilig is voor mens, dier en milieu.

[1:11:29] Dit kost iets.

[1:11:30] Ja, voorzitter, het is niet de Partij voor je Dieren, maar een meerderheid van de Kamer.

[1:11:33] Die wil een totaalverbod, inclusief ja en 20 SGP, et cetera.

[1:11:36] Dat we even gezegd hebben.

[1:11:37] Maar ik vroeg naar concrete voorstellen van BBB om gezondheid te verbeteren.

[1:11:42] Dus noem gewoon drie voorstellen waar we samen in zouden kunnen optrekken om die gezondheid en leefomgeving te verbeteren.

[1:11:49] Vrouw Wiersma.

[1:11:50] Drie voorstellen.

[1:11:51] Wij zijn voorstander van het reduceren van fijnstof met innovatieve technieken.

[1:11:57] Ik heb daar in mijn vorige ambten ook onderzoeken richting veehouderijen naar uitgezet, maar het lijkt mij dat dat een opdracht is aan alle sectoren, wel binnen de economische randvoorwaarden.

[1:12:08] Een ander voorstel is het waarborgen van de voedselproductie in Nederland.

[1:12:13] Ik ken geen gezond mens als hij geen voedsel consumeert, dus het lijkt me echt een absolute randvoorwaarde voor de gezondheid van mensen in Nederland.

[1:12:22] En tegelijkertijd, maar dat is ook echt een heel ander dossier, maar goed, ik word hier uitgedaagd om antwoord te geven op vragen.

[1:12:29] De trend die we binnen de volksgezondheid zien van

[1:12:34] zorg naar positieve gezondheid is er eentje die ik van harte toejuich en ik zie daarin echt ook interdepartementaal een taak eigenlijk aan heel veel departementen om daar een rol in te spelen.

[1:12:46] Ik zal daar de komende tijd niet alleen in deze commissie maar ook in die van VWS en die van SZW concrete voorstellen gaan doen want ik ben voor een gezonde maatschappij en nou ja ik zou daar ook graag met het lid Kost iets overigens nog eens van gedachten wisselen.

[1:13:04] Dank u wel.

[1:13:04] Nog een laatste interruptie van m'n lid Kofsties.

[1:13:09] Vooruit dan maar, goed nieuws.

[1:13:11] Met BNB samen optrekken.

[1:13:13] Dan één poging, omdat mevrouw Wiersma het had over geurhinder en dat daar toch wel ergere dingen in gebeuren, bijvoorbeeld bij houtkachels en de uitstoot daarvan.

[1:13:22] Daar heeft ze gelijk in, want houtkachels zijn een van de grootste bronnen van fijnstof volgens het RIVM.

[1:13:27] Het veroorzaakt heel veel gezondheidsschade, waarander ook longkanker volgens het Longfonds.

[1:13:32] Dus kunnen we daar ook in samen optrekken om te kijken wat we daaraan kunnen doen.

[1:13:36] Mevrouw Wiersma.

[1:13:38] Ja, dit lid is niet tegen houtkachels, dat even vooropgesteld.

[1:13:43] Ik denk wel dat, ook bij houtkachels kun je kijken naar kachels met een goede verbranding, waardoor er minder fijnstof en roet vrijkomt.

[1:13:51] Maar daar zou ik graag met het lid kost iets excuses over van gedachte wisselen.

[1:13:58] Dus die handreiking neem ik ter harte.

[1:14:02] Gaat u verder.

[1:14:03] Ik vervolg, ja.

[1:14:05] Dan fijnstof, daar hadden we het net al even over.

[1:14:08] We zien in de brieven ook dat op landbouwbedrijven nauwelijks overschrijdingen worden vastgesteld.

[1:14:15] Dat is vrijwel op alle plekken gaat goed.

[1:14:17] Ik zag in de brief 8 niet, maar op een heel groot aantal.

[1:14:22] Maar dat is goed nieuws, mag ook gezegd worden.

[1:14:25] Zeker in een tijd dat landbouw enorm onder druk staat.

[1:14:28] Ik kom dan ook op het Longfonds, want die doen al jaren wetenschappelijk ook onderzoek naar de positieve effecten van boerderijstof op de gezondheid van kinderen.

[1:14:41] Zij stellen dat spelen bij de boer tegen asma en dat boerderijfijnstof vuil van het goede soort lijkt te zijn.

[1:14:48] Oftewel kinderen die daar aan bloot worden gesteld, die ontwikkelen een beter immuunsysteem en die lopen minder asma op.

[1:14:55] Dat is iets wat al

[1:14:56] lange tijd bekend is.

[1:14:59] Ik vind het belangrijk om dit te stellen, omdat ook nu in een recente Kamerbrief namens het kabinet de VGO-onderzoekers stellen dat bij de geitenhouderijen de effecten na 500 meter niet significant zijn.

[1:15:12] Ik ben daar zelf ook kritisch op geweest en ik vind ook dat, dat is ook waarom ik zeg in de Kamer en ook in de media komt een bepaalde beeldvorming tot stand die nu ook te sterk is aangezet.

[1:15:24] En zo'n sector verdient dat niet.

[1:15:26] En dat is ook waarom ik het terecht vind dat een bestuurder en ook deze staatssecretaris wel overwogen keuzes maakt en niet zonder meer overgaat tot snel handelen en totaal verboden.

[1:15:39] Want je moet gewoon weten waar je het over hebt.

[1:15:41] Ik had nog iets over Tata Steel willen zeggen, maar dat heb ik in principe in het interruptiedebatje al gedaan.

[1:15:48] Ik vind dat Tata Steel echt de ruimte en het vertrouwen nodig heeft om die vergroeningsslag te maken.

[1:15:57] zien we wel, ik heb me echt altijd verbaasd, als we het hebben over de waterkwaliteit, hoe gemakzuchtig er met die staalselakken werd omgegaan.

[1:16:05] We zien het onderwegen waar je toch veel uitloging hebt.

[1:16:09] Is deze staatssecretaris, hoe gaat zij voorkomen dat dat soort toepassingen in de toekomst nog mogelijk is, oftewel

[1:16:17] Hoe zorgt zij ervoor dat die risico's beheerst worden en dat alleen de veilige toepassingen nog zullen worden toegepast waar het gaat om staalslakken?

[1:16:28] En kan ze concreet maken wanneer het normenkader zodanig is aangescherpt dat die onzekerheiden verdwijnen?

[1:16:35] En ik ben ook wel even benieuwd...

[1:16:37] U bent door de tijd en ik wil ook nog een interruptie.

[1:16:39] Mag ik de laatste vraag stellen?

[1:16:41] Want in Zeeland is er een besluit aangenomen om het storten van staalslakken te verbieden in water.

[1:16:47] En ik ben ook benieuwd naar de reflectie van de staatssecretaris daarop.

[1:16:55] Mevrouw Zanlini, ik moet u teleurstellen, u heeft geen interrupties meer.

[1:17:01] Ik ga door naar de volgende spreker, naar de heer Goudswaard namens de H21.

[1:17:06] Aan u het woord.

[1:17:09] Ja, dank u, voorzitter.

[1:17:10] Veel is al gezegd.

[1:17:11] Ik zet even mijn stoppoortje aan.

[1:17:13] Het jaar 2020 koestert de verschillende vormen van innovatie zoals deze is terug te zien in allerlei vitale sectoren.

[1:17:20] Hard werken en technologisch vernuft hebben dit land niet alleen rijkdom geleverd, maar ook gevormd in de meest letterlijke zin van het woord.

[1:17:27] En onze leefomgeving zou onherkenbaar zijn zonder de grote werken die ons voeten droog houden en het land ook bereikbaar.

[1:17:34] Maar leefomgeving is ook erfgoed en geen ongedwongen speeltuin voor experimenten met nieuwe materialen.

[1:17:42] En de staalslak, dat is ook zo'n goed voorbeeld van materiaal waar meer zorgvuldigheid op zijn plaats was geweest.

[1:17:48] Want ooit leek het een makkelijke en kostefficiënte manier om staalproductie meer circulair te maken.

[1:17:54] En die snap ik ook, die behoefte.

[1:17:57] Maar nu 16 jaar nadat Rijkswaterstaat het gebruik verplichtte bij de aanleg van wegen, blijken staalslakken schadelijke stoffen af te geven wanneer ze in contact komen met water.

[1:18:06] En ik zeg blijken, maar eigenlijk waren die risico's al decennialang bekend.

[1:18:11] Want staatssecretaris Van Aertsen noemde het in zijn Kamerbrief van 21 juni 2025, de rapport over staalslakken van het ILT, RIVM en de Algemene Rekenkamer, alarmerend.

[1:18:24] En een korte vraag aan de staatssecretaris.

[1:18:26] Misschien is die ook al gesteld, maar wat worden nou die richtlijnen voor welke toepassingen van de staalslakken... Zijn ze geschikt na die pauze?

[1:18:36] We kregen net die brief voor deze commissie.

[1:18:39] Dat duurt nog een half jaar.

[1:18:41] Maar hoe zeker is de minister dat de staalslakken in deze toepassingen geen schadelijke stoffen meer gaan lekken?

[1:18:49] En kan de staatssecretaris ook aangeven op welke manier zij dan, over welke termijn zij een besluit over staalslakken verwacht te nemen zodat sectoren zich dan ook kunnen voorbereiden op de inwerking treden van de besluitactiviteiten leefomgeving, de BAL.

[1:19:06] Daar zijn ook heel veel partijen mee bezig.

[1:19:08] Dan een blokje over geur.

[1:19:11] De luchtkwaliteit is de afgelopen jaren als gevolg van lokaal, nationaal en Europees beleid sterk verbeterd.

[1:19:16] En dat is heel erg fijn om te lezen, want een schone leefomgeving met schone lucht is voor iedereen natuurlijk van hartstikke groot belang.

[1:19:24] Maar Nederland zou Nederland niet zijn wanneer er nieuwe klachten binnenkomen.

[1:19:29] Ditmaal vanuit ons landelijk gebied meerdere klachten over geur.

[1:19:33] En dan gaat ook aangescherpte regelgeving komen.

[1:19:36] Ja, in 2020 vindt het zorgelijk de wijze waarop die geurbelasting nu wordt beoordeeld.

[1:19:40] Een panel van mensen in een laboratorium setting.

[1:19:44] Ja, het is de vraag hoe consistent en hoe representatief dergelijke beoordelingen kunnen zijn.

[1:19:50] En daarnaast kunnen resultaten natuurlijk ook hevig worden beïnvloed door de samenstelling van zo'n panel.

[1:19:54] En ja, wat is dan die norm vanuit hun eigen leefomgeving?

[1:19:57] Maar gelukkig werkt het ministerie met behulp van de WEUR aan het objectiveren van de beoordeling door te gaan werken met chemische analyses in combinatie met een rekenmodel.

[1:20:09] En vooropgesteld, jaar 21 staat in de basis zeker niet negatief tegenover het feit dat meetmethoden soms ook gewoon herzien moeten worden.

[1:20:18] Want het stikstofdossier leert ons immers maar al te goed dat lang niet alles is af te vangen binnen modellen.

[1:20:24] En een vraag aan de staatssecretaris.

[1:20:26] Hoe voorkomt de staatssecretaris dat de introductie van nieuwe meetmethodieken en rekenmodellen opnieuw leidt tot juridische onzekerheid van bestaande agrarische activiteiten, bijvoorbeeld vergelijkbaar met het stikstofdossier?

[1:20:42] Dus graag een reflectie daarop.

[1:20:44] En dan PFAS.

[1:20:47] Wellicht het meest lastige milieuvraagstuk van deze tijd.

[1:20:51] Lastig omdat de gezondheidsrisico's niet volledig bekend zijn, maar schadeloos is het zeker niet.

[1:20:57] En lastig omdat er nog geen eenvoudige manier is om PFAS-verontreinigde grond weer op te schonen.

[1:21:03] En ook lastig omdat PFAS nog steeds een belangrijk materiaal vormt.

[1:21:07] voor vele producten.

[1:21:08] En in algemene zin steunt JA21 de beweging richting een PFAS-verbod.

[1:21:14] En met name wanneer het gaat om producten die ook prima zonder zouden kunnen en die vele in contact komen met kinderen.

[1:21:21] En ook voor directe lozingen vanuit de industrie moet een oplossing gevonden worden.

[1:21:25] Maar wel in samenspraak met de sector, want het is belangrijk dat dit op Europees niveau gebeurt, zodat er ook een gelijk speelveld is die wij zouden kunnen handhaven.

[1:21:35] Maar er zijn ook sectoren die niet zonder PFAS kunnen.

[1:21:40] En daarom een vraag aan de staatssecretaris.

[1:21:41] Wat is de inzet van Nederland bij het nastrijden van het Europees PFAS-verbod?

[1:21:45] En wordt erbij ook gekeken naar uitzonderingen en derogatieperiodes voor sectoren waar er bijvoorbeeld nog geen

[1:21:51] alternatief voor PFAS is gevonden.

[1:21:54] En kan de staatssecretaris ook toezeggen dat Nederland bij gesprekken over het PFAS-verbod zich gaat inzetten om te voorkomen dat bijvoorbeeld fluoropolymeren over één kam worden geschoren met verontreiniging veroorzakende PFAS-soorten?

[1:22:09] Nou, dat was het, voorzitter.

[1:22:10] Dank u wel.

[1:22:11] Volgens mij ben ik door mijn tijd heen.

[1:22:13] Dank u wel.

[1:22:14] Perfect op de tijd getimed.

[1:22:16] Complimenten.

[1:22:18] Dan dan hebben we de eerste termijn afgerond en ik heb begrepen van tevoren van de staatssecretaris dat er wel behoefte is van een schorsing van 30 minuten zodat zij alle vragen die gesteld zijn

[1:22:34] Kan beantwoorden.

[1:22:36] Er is van alles voorbijgekomen.

[1:22:37] En dan is er ook een mogelijkheid om even een broodje te eten.

[1:22:41] Dus over 30 minuten gaan we weer verder.

[1:22:44] 12 uur maken we ervan.

[1:22:50] 12 uur.

[2:01:14] Goedemiddag, dames en heren.

[2:01:16] We gaan verder met het debat over de leefomgeving.

[2:01:19] Dus ik verzoek u te gaan zitten en een beetje rust in de zaal, ook aan de leden van de Kamer.

[2:01:26] Dank u wel.

[2:01:28] En dan gaan we naar de beantwoording van de staatssecretaris.

[2:01:33] Ik benoem nog even wat in de eerste termijn aan de orde is geweest, dat we hetzelfde aantal interrupties hanteren, dus eigenlijk hetzelfde

[2:01:40] regime als de net en ik begreep dat de staatssecretaris een aantal blokjes heeft waarin zij de beantwoording gaat doen dus daar geeft ze eerst een toelichting op en dat helpt mij in de beantwoording denk ik.

[2:01:52] Dus het woord is aan staatssecretaris.

[2:01:56] Voorzitter dank u wel.

[2:01:58] Ik wilde voordat ik aan de blokjes toe kom misschien nog een paar algemene opmerkingen maken en dan heb ik de volgende blokjes, het zal u niet verbazen trouwens, de staalslakken

[2:02:10] PFAS, luchtkwaliteit, geur en overige.

[2:02:15] Daar zit normaal gesproken heel veel in, maar dat valt mee in het kader van het tijdmanagement.

[2:02:23] Dan denk ik even mijn opmerkingen vooraf.

[2:02:28] Gezondheid, voorzitter, is denk ik inderdaad, en dat hoor ik ook de hele commissie zeggen, het grootste goed.

[2:02:36] Daar moet je ook niet mee willen marchanderen.

[2:02:39] Ik heb in die vijf weken dat ik inmiddels staatssecretaris ben een paar bezoeken gebracht.

[2:02:45] Het liefste doe ik dat op locatie en het liefste ook zonder toeters en bellen.

[2:02:49] Enkele keer moet dat wel, maar liever niet.

[2:02:51] Dus ik ben in Beverwijk geweest.

[2:02:53] Ik ben in Kuik geweest.

[2:02:56] En ik ben ook in Soesterberg geweest en wat mij opvalt en opviel dat is dat ook daar ook de bestuurders zeggen, ja gezondheid staat bovenaan, maar dat je bijvoorbeeld in Beverwijk merkt, want ik heb daar ook met bewoners gesproken, dat vertrouwen

[2:03:15] vertrouwen in cijfers, vertrouwen in een overheid, vertrouwen in een bedrijf, dat je daar echt in ieder geval heel hard aan moet werken.

[2:03:22] En ik heb in ieder geval wel meegekregen dat dat echt op de een of andere manier een integraal onderdeel moet zijn van ons verhaal, zoals ik dat ook, voorzitter, graag met uw commissie elke keer weer zal bespreken.

[2:03:36] Het tweede is dat ik ook wel weer onder de indruk ben geraakt van oplossingen.

[2:03:42] Dus ook een deel van uw commissie heeft gezegd innovatie, oplossingen, dus hoe kun je ook vooruit?

[2:03:47] Want mensen zitten ook te wachten op oplossingen, willen ook weten hoe je dan vooruit komt en dan is innovatie, kan natuurlijk gewoon helpen.

[2:03:56] Wat ik in ieder geval vanuit het regeerakkoord voor mezelf centraal heb gesteld, ook vanuit het kabinet, dat is, we moeten toe naar een ambitieus toekomstgericht milieubeleid.

[2:04:08] waarbij ik een koppeling wil maken met ook andere opdrachten vanuit het regeerakkoord, bijvoorbeeld woningbouw, bijvoorbeeld de ruimtelijke ordening, vooral omdat ik het milieubeleid ook vooraan in een afwegingscade wil hebben.

[2:04:22] Dat zal de ene keer beter lukken dan de andere keer, maar ik vind het wel van belang, want dan hoef je niet achteraf nog eens een keer te zeggen wat wel en niet kan, maar dan ga je proberen om vooraf het te hebben over waar wordt woningbouw gepland.

[2:04:35] Want laten we eerlijk zijn, we zitten ook op heel veel warningen te wachten, maar dan wil je wel heel graag dat gezondheid, milieubeleid ook op een goede manier en gelijk wordt meegewogen.

[2:04:46] Wat ik verder vanuit het regeerakkoord belangrijk vind, dat is...

[2:04:50] dat we die balans echt transparant ook kunnen uitleggen.

[2:04:54] Dat lijkt me juist ook in het kader van vertrouwen enorm van belang.

[2:04:59] Dat we ook, en dat mag je ook van mij verwachten, knopen doorhakken en dat afspraak afspraak is.

[2:05:04] Ik heb dat net ook, maar ik kom er zo op terug met het briefje wat ik gestuurd heb.

[2:05:09] Heb ik dat hopelijk ook proberen duidelijk te maken dat als je een tijdpad afspreekt, dan moet je wel hele goede redenen hebben om ervan af te wijken.

[2:05:16] Dus ik ga dat wel

[2:05:17] In ieder geval mijn uiterste best voordoen.

[2:05:20] Proberen vind ik dan net een beetje te weinig, maar ik ga er mijn uiterste best voor doen.

[2:05:25] En nogmaals, als het gaat om innovatie, dan zal ik één voorbeeld noemen waar ik toch echt van onder de indruk was.

[2:05:32] Ik was in Zoesterberg.

[2:05:34] PFAS echt een enorm groot probleem en toch heeft die gemeente het aangedurfd met behulp van het Rijk, met behulp van Europa om daartussen nu en vijf jaar wel 500 woningen te plannen.

[2:05:46] En dat is natuurlijk voor dat gebied super belangrijk en ondertussen wordt er wel gewerkt om die PFAS op een goede manier weg te krijgen.

[2:05:52] Dat is niet makkelijk geweest, maar ik was toch onder de indruk van wat dan lokaal gezag kan en hoe ze dat samen met andere partijen voor elkaar krijgen.

[2:06:02] Dus kortom, als ik zo meteen begin met de staalslakken, dan zou ik zeggen het gaat om gezondheid voorop, het gaat om een

[2:06:12] Aan de voorkant relatie leggen met andere opdrachten vanuit het regeerakkoord.

[2:06:17] En het gaat ook om transparantie, juist in het kader van vertrouwen, juist in het kader van, ik heb dat meer van u horen zeggen, hoe moet je nu eigenlijk naar cijfers kijken?

[2:06:27] En ik zou ook zeggen, afspraak is afspraak, dus ik ga mijn uiterste best doen om knopen door te hakken en dat ook aan u voort te leggen zodra dat kan.

[2:06:41] Ik hoorde de vraag, als het gaat om andere ambities binnen het coalitieakkoord, daar staat Provencie ook vooraan, dus neemt deze staatssecretaris dat ook mee?

[2:06:52] Provencie betekent ook hard aanpakken van die milieuvervuilende stoffen.

[2:06:57] Jazeker, maar presentie is in mijn ogen ook, dus je moet zeker dat VTH-stelsel, vergrending, toezicht, handhaving, bijvoorbeeld, is echt een hele belangrijke, daar wil ik ook zeker naar kijken.

[2:07:10] Er is ook onderzoek naar gedaan, maar wij gaan er wel mee door, want het is nog steeds best wel een ingewikkeld bouwwerk.

[2:07:17] Maar preventie is wat mij betreft ook al van tevoren nadenken over hoe kun je dingen combineren.

[2:07:23] Bijvoorbeeld, ik kom er straks op terug, de luchtkwaliteitsnormen worden aangescherpt.

[2:07:27] Volgens mij was het meneer, de heer Jansen, voorzitter, die zei, maar zorg je nu niet, en volgens mij ook mevrouw Wiersma, dat de boel op slot komt.

[2:07:37] Wat ik dan van belang vind, dat is dat je niet gelijk toewerkt naar die normen.

[2:07:41] Ja, dat moet ook, maar dat je vervolgens van tevoren al kijkt.

[2:07:44] Maar als ik nu nog meer die elektrificatie kan doorzetten, of ik kan op een andere manier ervoor zorgen dat wij veel eerder aan die normen kunnen voldoen.

[2:07:53] Dat vind ik ook preventie.

[2:07:54] Dan betekent het ook dat je een aantal doelen koppelt, maar dat je die ook vooraf

[2:07:59] in zo'n proces, wat je ook met andere departementen moet doen, maar dat je dat wel al direct een plek geeft in plaats van dat het enige wat je kunt bedenken is, en nu gaan we die normen aanscherpen.

[2:08:09] Daar moet iedereen aan werken.

[2:08:10] Ja, dat moet ook, want die richtlijn is er niet voor niks, maar het maakt uit.

[2:08:15] ook voor de regeldichtheid, hoe moet lokaal gezag daarmee omgaan, als je eigenlijk van tevoren al bedenkt, maar hoe zou ik dan preventief ook in kunnen zetten op een aantal instrumenten die ervoor zorgen dat je het voor mekaar krijgt.

[2:08:30] Daar zie ik zelf wel veel huil in en ook al omdat in die paar gesprekken die ik gevoerd heb, en dat is natuurlijk nooit genoeg,

[2:08:38] Maar tegelijkertijd zie je wel de ambitie om ook met dat soort maatregelen innovatieve bedrijven, start-ups, om daar iets mee te doen, zodat je eerder aan die doelstellingen zou kunnen voldoen.

[2:08:54] Gaat u verder, denk ik, met uw eerste blokje.

[2:08:57] En dan misschien is het handig om de vragen even te verzamelen en dan dat blokje te doen.

[2:09:02] Gaat u verder.

[2:09:04] Dan kom ik nu bij de stijlslakker.

[2:09:08] In de brief van mijn voorganger van december vorig jaar zijn acht lijnen uitgezet.

[2:09:18] En ik zou die, omdat er ook een aantal vragen over geweest zijn, ik zou die heel kort met u willen doornemen, voorzitter, om dan daar ook een deel van die vragen al gelijk beantwoord te hebben.

[2:09:28] Het eerste, en daar zijn ook veel vragen over gesteld, zijn de RIVM-onderzoeken.

[2:09:34] Wat hebben we nu wel en niet met het RIVM afgesproken?

[2:09:37] Er komen uitgebreide nieuwe onderzoeken naar de pH-effecten en de gezondheidsrisico's.

[2:09:42] Er zijn drie etappes, waarvan de eerste twee ook vanwege het verbod dat tot juli de 23ste geldt en wat nu met een half jaar verlengd is, maar die twee eerste fases zijn van belang.

[2:09:56] En wat we nu gedaan hebben, dat is we hebben gesprekken gevoerd met de RIVM over de onderzoeksaanpak en die zijn in de zomer vol start gegaan.

[2:10:05] Etappe 1 loopt.

[2:10:06] Er is een literatuurstudie gedaan, want er werd ook gevraagd wat is er dan precies gebeurd vanuit die RIVM.

[2:10:11] Er zijn 180 studies gescreend, eerste conclusies getrokken en wat nu in dat proces

[2:10:19] precieser had gemoeten, laat ik het zo formuleren, en dat trek ik me ook aan, dat is dat we met het RIVM nadrukkelijker hadden gesproken over en wanneer start je met fase 2.

[2:10:30] Het is dus niet zo dat er geen gesprekken zijn gevoerd, het is niet zo, want ik geloof dat er ongeveer dagelijks contact is met het RIVM, maar als je wil dat het RIVM

[2:10:40] een studie doet, en dat staat ook in een brief aan de Tweede Kamer, dan hadden we eerder moeten formaliseren hoe dan die onderzoeksopdracht eruit zag en wat we van de RIVM verwachten.

[2:10:52] Wat ik nu dus wil doen, dat heb ik ook in mijn brief aan u gezegd, voorzitter, dat is

[2:10:58] Zorgen dat ik deze week, begin volgende week, we hebben al met de RIVM gezeten, maar dat ik alles op alles zet om ervoor te zorgen dat het tijdschema, namelijk dat we eind dit jaar een besluit kunnen nemen, dat we dat voor elkaar kunnen krijgen.

[2:11:13] En ik heb daar natuurlijk geen 100% zekerheid op, maar ik heb wel verwachtingen dat we met het RIVM tot een goed eindproduct kunnen komen, wat ook binnen de tijd haalbaar is.

[2:11:28] En dat is eigenlijk de oplossing, denk ik, voor de verschillende vragen en de verschillende opmerkingen die net gesteld zijn.

[2:11:36] Uiteraard informeer ik u, voorzitter, zodra ik het gevoel heb dat dat anders loopt.

[2:11:40] Maar gelet op de contacten die we met de RIVM hebben, gaan wij ervan uit dat we uiteindelijk het proces kunnen afronden en de onderzoeken die we absoluut nodig hebben, want je hebt die ondergrond ook nodig, dat we die op tijd zullen hebben, zodat dat besluit genomen kan worden conform

[2:11:57] Het proces wat mijn voorganger heeft uitgezet.

[2:12:06] Ik had de interruptie.

[2:12:08] Kan de staatssecretaris dan toezeggen om na het gesprek met de RIVM ook actief terug te koppelen aan de Tweede Kamer wat daar uit is gekomen?

[2:12:15] Zeker.

[2:12:16] Dus dan binnen afzienbare tijd.

[2:12:17] Ja.

[2:12:18] Want het belangrijkste is dat ik met de RIVM tot de slotzomme kom.

[2:12:23] Dit is het tijdpad wat mijn voorganger aan de Kamer heeft aangegeven.

[2:12:29] Dat tijdpad wil ik volgen.

[2:12:31] En dat betekent dus ook dat ik in dat overleg met de RIVM moet vaststellen of we dat voor elkaar krijgen.

[2:12:37] Dan ga ik naar de tweede maatregel.

[2:12:43] Vervolg tijdelijke regelingen en Europa.

[2:12:47] Ik ga natuurlijk gebruikmaken van die verlenging tot en met 23 januari 26.

[2:12:53] En dat betekent dat ik in de loop van de komende maanden, ook in nauw overleg met de RIVM natuurlijk, mijn volgend besluit moet gaan nemen.

[2:13:03] En wat nu als we eenmaal al die informatie hebben?

[2:13:05] Wat betekent dat dan voor januari volgend jaar?

[2:13:09] Maar daar informeer ik u uiteraard ook over.

[2:13:11] Maar dat wordt dan de volgende stap.

[2:13:13] Ik zag een interruptie van de heer Jansen, maar ik wil voorstellen dat de staatssecretaris even dit blokje afmaakt en dat we dan de interruptie... Mijn vraag, zitten we nog in het blokje PFAS?

[2:13:25] Nee, we zitten nog in het blokje staalslaggen.

[2:13:30] Ik roep als we aan de PFAS komen.

[2:13:34] En kunnen we dan straks ook nog vragen stellen over RIVM of... Ja, even na afloop van het blokje dat we dan verzamelen.

[2:13:41] Lijkt me het handigste.

[2:13:42] Ja, gaat u verder.

[2:13:44] Dan, ik zal de rest proberen sneller te doen.

[2:13:46] Maar hier gingen nogal veel vragen over.

[2:13:48] De meld- en informatieplicht, die hebben we ingevoerd per 2026, voorzitter.

[2:13:53] Dan de taskforce, bestaande toepassingen, staalslak, daar heb ik ook een brief over gestuurd.

[2:13:59] We komen tot een soort gezamenlijke aanpak, ook met de VNG, ook met de betreffende gemeenten en die taskforce die draait.

[2:14:08] Het doel daarvan is risicogerichte aanpak met een pakket aan maatregelen.

[2:14:12] Dus ik hoop dat in de komende maanden dat ook het een en ander gaat opleveren.

[2:14:17] Dan hebben we het over Spijk gehad.

[2:14:21] Daar wordt toegewerkt naar een gedragen advies.

[2:14:23] Daar draait een commissie.

[2:14:25] Zeeland.

[2:14:25] De tijdelijke regeling gaat op zich niet over de wateren, maar we zijn wel met Zeeland in gesprek.

[2:14:31] over de Ooster- en de Westerschelde.

[2:14:33] Ik ga er ook binnenkort naartoe.

[2:14:35] Ik heb inmiddels de gedeputeerden gesproken, dus het gesprek gaat zo snel mogelijk plaatsvinden en heeft voor een deel ook al plaatsgevonden.

[2:14:43] En het is duidelijk dat de RWS, waar uiteraard de minister van INW overgaat, maar dat die tot 23 juli 2026 geen toepassing hebben van staalslag.

[2:14:55] Dan heb ik er nog twee te gaan.

[2:14:57] De industrietafel staalslak.

[2:15:01] Die industrietafel is opgestart en wat we daar vooral bespreken, dat is verantwoorden, innovatieve en veel minder risicovolle toepassingen van staalslak.

[2:15:11] En uiteraard informeer ik uw commissie, uw Kamer daar ook over als we daar wat verder mee zijn, maar dan met de complete integrale aanpak.

[2:15:20] En dan heb ik tot slot het beleidskader.

[2:15:24] Dat beleidskader wordt op dit moment ontwikkeld en dat is, als we het toch over preventie hebben, een hele belangrijke, omdat we met dat nieuwe beleidskader willen voorkomen dat je ooit nog in een dergelijke situatie komt.

[2:15:39] Dat je eigenlijk achteraf moet vaststellen dat je iets gedaan hebt wat voor de gezondheid schadelijk is en je wil eigenlijk binnen dat beleidskader secundaire bouwstoffen inzicht krijgen in hoe valt dit te voorkomen en wat moeten we dan doen.

[2:15:53] En dat zijn, denk ik, de acties op de acht lijnen, zoals mijn voorganger die aan uw Kamer heeft gestuurd.

[2:16:01] En dan heb ik nog wel een hele set aan vragen, maar ik weet niet of u misschien nu al... Ja?

[2:16:08] Dan ga ik door met stapelen.

[2:16:10] Gaat u door met de beantwoording van de vragen, en dan zien we wel of er nog aanvullende vragen zijn.

[2:16:15] Graag.

[2:16:16] Ja.

[2:16:17] Even kijken, hoor.

[2:16:22] Waarom kost het veel tijd?

[2:16:26] Die heb ik ook gehad.

[2:16:31] Er was een vraag van mevrouw Swinkels van het CDA over of in het onderzoek van de RIVM waar en op welke wijze staalsvlakken worden toegepast.

[2:16:45] Uit het onderzoek volgen voorwaarden waaronder staalsvlak kan worden toegepast, dus de wijze waarop.

[2:16:51] Dat is uiteraard wel afhankelijk van allerlei lokale omstandigheden.

[2:16:58] Was er een vraag van het lid Kostić?

[2:17:04] Een harde toezegging van de staatssecretaris dat ze het gebruik van staalslakken zal verbieden.

[2:17:11] Ik heb net ook gezegd, ik verleng de tijdelijke regeling.

[2:17:14] Er lopen nog onderzoeken.

[2:17:16] Ik wil dat die tijdig komen.

[2:17:19] En dan neem ik ook een besluit over de passende opvolging.

[2:17:22] En dat lijkt me ook wel de beste volgorde om uiteindelijk ook het beste besluit te nemen.

[2:17:30] Dan was er een vraag van mevrouw Salinian van Pro.

[2:17:37] De vraag was, kunt u binnen een week met scenario's komen?

[2:17:47] Dat is wel een beetje vlot.

[2:17:49] Wat ik wel kan laten zien, is welke scenario's er op dit moment bestudeerd worden.

[2:17:55] Dat betekent natuurlijk dat de invulling van die scenario's gaat de komende periode beginnen.

[2:18:02] Ja, meer ter aanvoerding.

[2:18:04] Het gaat om de scenario's die in de beantwoording van de schriftelijke vragen staan, waar de staatssecretaris zelf naar verwijst.

[2:18:13] Bevestiging.

[2:18:17] Dan was er een vraag van het lied Kostić, voorzitter.

[2:18:20] Dat is, is de staatssecretaris bereid op zo kort mogelijk termijn de regeling Bonumkwaliteit 2022 aan te vullen?

[2:18:28] Het antwoord daarop is... we zijn bezig met de herijking van de bodemregelgeving... en daar bekijken we of en hoe pH kan worden opgenomen.

[2:18:39] En die...

[2:18:42] Dat ga ik even hier vragen.

[2:18:43] Wanneer zijn wij zover met die bodemregelgeving?

[2:18:52] Oké, goed.

[2:18:52] In ieder geval, daar loopt hij in mee.

[2:18:54] Ja, dat is... Ja.

[2:18:59] Dan kan de staatssecretaris reageren op de juridische analyse die zij heeft overhandigd.

[2:19:12] Het antwoord is ja.

[2:19:18] Ik probeer sommige antwoorden wat korter te halen.

[2:19:24] Ik ga er ook in de komende commissievergadingen meer mijn best voor doen om wat korter u het een en ander mee te geven voor zover dat kan.

[2:19:34] Dan was er een vraag van de heer Bikkers, VVD.

[2:19:40] Hoe zorgen we er nu voor dat de staatsvlaggen op een goede en veilige manier wel kunnen worden ingezet?

[2:19:45] En daarvan zou ik hem graag willen wijzen op ook de relatie naar met name die achtste, het achtste onderdeel van de acht lijnen.

[2:19:57] Want daar zit natuurlijk ook de innovatie en daar zit ook wat kan je aan preventie doen?

[2:20:01] Hoe zorgen we ervoor dat?

[2:20:03] En wat mij betreft, het lijkt een beetje als je niet uitkijkt een ondergeschoven kind, maar dat is hij wat mij betreft niet.

[2:20:08] Ik vind dat een hele belangrijke.

[2:20:10] Dus hoe meer we daar kunnen doen, hoe liever het mis.

[2:20:14] Even kijken, dan was er een vraag ook van de heer Bikkers, voorzitter, over hoe het toezicht concreet versterkt kan worden, ook richting de omgevingsdiensten.

[2:20:25] We hebben natuurlijk al een aantal toepassingen ook in technische zin gedefineerd, dikker dan een halve meter, et cetera.

[2:20:34] Er wordt voor de zomer een meld- en informatieplicht ingevoerd voor staalslakken en dat betekent dan dat de toezichthouder op die manier er ook rekening mee kan houden.

[2:20:44] Dan was een vraag ook van de heer Bikkers over het landelijk beeld van risicovol bestaande toepassingen.

[2:20:58] Dat hebben wij ondergebracht bij de taskforce.

[2:21:01] Die hebben we gevraagd om tot een gezamenlijke aanpak te komen... en dat betekent ook dat er een risicogerichte aanpak moet komen.

[2:21:07] Dus ik kan u nog niet zeggen hoeveel het er zijn... maar we hebben wel aan die taskforce gevraagd... kunnen jullie een inschatting maken waar en hoe de risicovolle gebieden aan te wijzen zijn... en wat je dan kunt doen.

[2:21:23] Dan was er een vraag van mevrouw Swinkels, voorzitter.

[2:21:27] Hoe worden risico's voor milieu en gezondheid gewogen?

[2:21:30] Ik heb dat in mijn intro ook gezegd.

[2:21:33] Ik vind dat gezondheid vooraan in het proces gewogen moet worden, ook met een aantal andere opdrachten vanuit het regeerakkoord.

[2:21:42] En daarmee hoop ik dat je, in plaats van dat je achteruit moet roeien, aan die voorkant in die besluitvorming zit,

[2:21:49] en ervoor kunt zorgen dat en de resultaten komen en de gezondheid wordt beschermd.

[2:21:57] Dan was er een vraag van de heer Jansen, PVV, voorzitter.

[2:22:03] Hoe gaat de meldplicht voor staalslak voorkomen dat we weer achter de feiten aanlopen?

[2:22:07] Ik heb het net eigenlijk al gezegd.

[2:22:09] De meld- en informatieplicht komt er voor de zomer en de toezichthouder kan dan op die manier, weet dan ook waar die aan toe is en hoe die dat moet handhaven.

[2:22:19] Is er sprake van een compensatieregeling?

[2:22:22] Ik heb een aanvullende vraag van de heer Jansen.

[2:22:25] Dat klopt.

[2:22:26] Dan is de melding bekend.

[2:22:28] En dan?

[2:22:29] Wat gebeurt er dan daarna?

[2:22:31] Want er kan wel een melding worden gemaakt.

[2:22:33] Op het moment dat de toepassing daarna alsnog niet juist is, hoe komen we daar dan achter?

[2:22:39] Nou ja, maar dan... Kijk, op het moment dat die meld- en informatieplicht er is, ben je in ieder geval verder dan de situatie zoals die nu is, omdat die toezichter dan ook op basis van de bestaande regels kan handhaven en in ieder geval in actie kan komen.

[2:22:54] En uiteindelijk houden we dat natuurlijk via dat VTH-stelsel in de gaten, maar daarmee ben je in ieder geval verder dan dat er niet eens een informatieplicht is, want dan weet je überhaupt niet, als toezichthouder, waar je dan in actie moet komen.

[2:23:09] Vervolgvraag, voorzitter.

[2:23:13] Vervolgvraag, korte vervolgvraag.

[2:23:15] Is de staatssecretaris dan wel met mij eens dat de cirkel daarmee dus nog niet rond is?

[2:23:21] Zeker.

[2:23:21] Omdat je nog steeds niet honderd procent kan voorkomen dat er een verkeerde toepassing plaatsvindt.

[2:23:28] Voorzitter, dat ben ik uiteraard met de heer Jansen eens, maar het is wel weer een belangrijke stap die er ook door mijn voorganger gezet is om die meldinformatieplicht om die in het leven te roepen en om daarmee ook die toezichthouder meer positie te geven en een duidelijke positie te geven in dat hele proces.

[2:23:45] Als wij de komende maanden al die acht lijnen doornemen en daar de resultaten van bij elkaar voegen, dan hoop ik dat je ook langzamerhand naar een gesloten systeem kunt, waarbij het VTH-stelsel wat mij betreft wel een belangrijke is.

[2:23:58] Er staat niet pers in die acht lijnen, maar ik ben het wel met u eens, ergens moet je dat zo dicht mogelijk zien te regelen.

[2:24:06] Dan was een vraag van de heer Jansen ook.

[2:24:10] Is er sprake van een compensatieregeling?

[2:24:12] Nee, die is er niet.

[2:24:14] Maar ik ben het wel met u eens, de vervuiler moet betalen.

[2:24:17] Dus ook wat bij PFAS in Soesterberg bijvoorbeeld.

[2:24:19] Ik kom straks nog op PFAS, maar toch even als voorbeeld.

[2:24:22] Daar is natuurlijk ook Defensie in dit geval aangesproken op het feit dat die PFAS daar natuurlijk heel veel schade en een grote schade ook aan de gezondheid heeft toegebracht.

[2:24:33] Of dat in alle gevallen uiteindelijk afdoende is, dat moet blijken, maar dat is natuurlijk wel het uitgangspunt.

[2:24:40] Heel kort, voorzitter.

[2:24:42] Spijk en Eerbeek noemde ik concreet als voorbeeld.

[2:24:45] Is daar de vervuiler nog te achterhalen?

[2:24:51] In Spijk, ja, overal hebben we een taskforce voor.

[2:24:54] Hier zit dus ook een taskforce.

[2:24:57] Het is misschien niet helemaal elegant om dat zo te noemen, maar dat is natuurlijk wel.

[2:24:59] En eigenlijk is dat ook een van de vragen die we bij die taskforce hebben belegd.

[2:25:03] Als jullie de situatie in Spijk analyseren, wat zie je dan?

[2:25:08] En valt er inderdaad met de vervuiler iets te doen?

[2:25:11] In Soesterberg is dat gelukt.

[2:25:14] Maar ik zei net al, dat zal niet in alle gevallen zo zijn, maar ik ben het wel helemaal met u eens.

[2:25:18] Dat zou wel het uitgangspunt moeten zijn en daar moet je ook je best voor doen.

[2:25:23] Dit kost iets, aanvullend.

[2:25:27] Ja, wat hierop aanstaat, er ligt een aangenomen motie van de Partij voor de Dieren om meer maatregelen te nemen om daadwerkelijk de vervuiler te laten betalen.

[2:25:35] Het vorige kabinet heeft helemaal niks met die motie gedaan, dus mijn verzoek aan de staatssecretaris is om daar nog een keer naar te kijken en bij brief terug te koppelen of zij wel of niet hiermee iets zou kunnen doen.

[2:25:47] Dank u wel.

[2:25:50] Wilt u de microfoon weer aandoen?

[2:25:55] Kijken hoor, deze heb ik gehad.

[2:26:00] Dan was een vraag van de heer Jansen, of ik bekend ben met de toepassing van staalslak in asfalt.

[2:26:08] Het antwoord is ja.

[2:26:10] En dat is ook onderdeel van die industrietafel.

[2:26:13] Dus we bekijken daar meerdere toepassingen dan natuurlijk alleen het asfalt.

[2:26:17] Maar het was in ieder geval wel bekend.

[2:26:21] Even kijken, Spijk heb ik gehad, de Zeeuwse overheden ook.

[2:26:32] Ik zie een interruptie van mevrouw Wiersma, maar ook een vraag wanneer u dit blokje afrondt, zodat er nog misschien aanvullende vragen kunnen komen.

[2:26:42] Kunt u aangeven hoeveel u nog heeft?

[2:26:44] Ik denk nog zes briefjes.

[2:26:48] Er waren wel heel veel vragen gesteld.

[2:26:50] Mevrouw Wiersma, had u een directe interruptie nu op dit punt?

[2:26:54] Nou, eigenlijk op een eerder punt.

[2:26:55] Ik dacht, we doen de vragen aan het einde van het blokje, maar nu zie ik dat de collega tussendoor aan het interrumperen is, dus ben ik in verwarring, want ik had op het punt van de Zeeuwse staalslakken, zeg maar, had ik nog iets willen zeggen.

[2:27:07] Maar ik bewaarde dat tot op het laatst, maar als we nu al doorgaan en wel tussendoor, dus dat ze even...

[2:27:12] Nee, dan spreken we gewoon nu af dat u alle vragen langsloopt en dat we daarna iedereen nog even de gelegenheid heeft om in te gaan op dat punt.

[2:27:21] En het goede nieuws is dat ik overigens nu net aan de Zeeuwse wateren toe ben.

[2:27:25] Dus wie weet helpt dat.

[2:27:29] De vraag was, ook overigens van het lid Kostić, wat betekent nu het verlengen van het tijdelijk verbod van Rijkswaterstaat?

[2:27:38] Ik heb net al gezegd, tot 21 juli 26 is afgesproken dat Rijkswaterstaat geen fysieke toepassingen in het water zal doen.

[2:27:50] Binnenkort gaan we met de provincie weer verder in gesprek over wat te doen na 21 juli 2026.

[2:27:58] De volgende bestuurlijke afspraken zijn gemaakt.

[2:28:03] Tot 21 juli geen staalslakken in de Ooster- en Westerschelde.

[2:28:09] moet er ook in overleg uiteraard met de Zeeuwse gezag en met Rijkswaterstaat gekeken worden naar extra waarborgen voor die Zeeuwse wateren.

[2:28:22] Want in mijn gesprek met de gedeputeerden vanuit Zeeland bleek ook wel hoe grote zorgen zijn en dat dat niet iets is wat zomaar opgelost kan worden.

[2:28:31] Dus het is in ieder geval voor mij wat mij betreft ook een van de prioriteiten om daar zo snel mogelijk achteraan te gaan.

[2:28:39] Dan was tot slot, tenminste dit was nog een belangrijke vraag, wat is nu de relatie tussen de allereerste brief die ik naar uw kamer heb gestuurd over de oproep

[2:28:56] om rekening te houden met circulair en in relatie tot het lokaal gezag.

[2:29:02] Ik heb toen in die brief gezegd het lokaal gezag is in de positie om voor de eigen gemeente een verbod af te kondigen.

[2:29:10] En daar blijf ik ook bij.

[2:29:11] Dus ik hoop dat dat voldoende duidelijk is.

[2:29:14] En dat betekent wel dat als we in juli zijn, want het tijdelijk verbod geldt tot juli, er komen zes maanden bij.

[2:29:21] In de loop van de rit moet dan wel duidelijk worden hoe of wat, maar wij treden niet in het lokaal gezag zoals dat in de wet milieubeheer is gedefinieerd.

[2:29:34] Dan ben ik volgens mij toch een heel eind.

[2:29:36] Excuus, er was nog één vraag van het lid Kostic, ook over de MER in relatie tot circulair materialenplan.

[2:29:44] Deze verantwoordelijkheid ligt bij de minister KGG en ik zal zorgen dat zij deze vraag ook krijgt.

[2:29:53] Ik denk dat ik hier heel even stop en dat ik dan even kijk wat ik nog had liggen, want anders duurt het wel heel lang.

[2:30:07] Dank u wel.

[2:30:07] En de staatssecretaris, dan kijk ik naar de leden en dan eerst mevrouw Wiersma.

[2:30:13] Uw antwoord.

[2:30:14] Ja, dank u, voorzitter.

[2:30:16] En vooropgesteld, ik ben blij te horen dat de staatssecretaris, voorzitter, dit de Zeeuwse staalslak met prioriteit oppakt.

[2:30:25] Toch hoor ik dat de pauzeknop tot juli 26 aanstaat en dat is echt heel kort.

[2:30:31] En ik weet dat dit heel veel onrust veroorzaakt in Zeeland.

[2:30:35] Dus ik zou eigenlijk de staatssecretaris willen vragen om te overwegen die pauzeknop nog even ingedrukt te houden.

[2:30:42] totdat het een en ander is uitgezocht.

[2:30:44] Staalslakken zijn zeer basis, heeft echt een grote impact op het milieu.

[2:30:48] Nu zijn we heel druk met de kaderrichtlijn waterdoelen voor 27.

[2:30:52] En tegelijkertijd hebben we het hier over een pauzeknop die nog drie maanden aanzat.

[2:30:56] Dus mijn vraag is voorzitter, kan de pauzeknop ook na juli 26 nog even aanblijven tot dit goed opgehelderd is?

[2:31:06] Staatssecretaris.

[2:31:11] Ehm...

[2:31:14] Kijk, ik denk dat het belangrijk is, daar zijn we het snel over eens, dat het gesprek met Zeeland zo snel mogelijk ook werd opgestart.

[2:31:23] Dus wat ik graag zou willen afspreken, voorzitter, dat is als ik dat gesprek met Zeeland heb gehad, dat ik in ieder geval u dan informeer waar we in dat gesprek gekomen zijn.

[2:31:32] Ik weet tegelijkertijd dat het voor Rijkswaterstaat ook belangrijk is dat er een besluit valt.

[2:31:37] En goed, dat zit natuurlijk bij een en hetzelfde ministerie.

[2:31:41] Maar het lijkt mij van belang dat ik eerst dat gesprek voer.

[2:31:44] Ik heb natuurlijk al de gedeputeerde gesproken en dat ik daar dan bij u terug kon zodra ik dat gesprek heb gehad.

[2:31:57] Dank voorzitter en ik ben blij met het antwoord van de staatssecretaris.

[2:32:02] Alleen ik weet zelf ook hoe lang het duurt om een regeling voor te bereiden en voordat zo'n potentiële pauzeknop

[2:32:11] tot verlenging kan komen.

[2:32:14] Kan de staatssecretaris mij dan wel toezeggen dat het in potentie verlengen van dit onderdeel wel in voorbereiding is, mocht het uit die gesprekken blijken dat dat gewenst is en noodzakelijk is?

[2:32:31] Dat laatste lijkt mij wel het geval.

[2:32:34] Staatssecretaris.

[2:32:39] Wat ik u zou kunnen toezeggen, dat is dat ook met Rijkswaterstaat en met het bestuur, al voordat ik op deze plek kwam, is afgesproken dat er extra waarborgen voor een veilige toepassing sowieso moeten komen, ook voor de periode na jullie.

[2:32:55] En volgens mij is dat het haakje om te zeggen, oké, maar wat gaan we dan doen?

[2:32:59] En dat moeten we natuurlijk ook samen met het bevoeggezag in Zeeland doen.

[2:33:04] Ga ik naar de lidkostis.

[2:33:07] Ik sluit me aan bij het betoog van het BVB hierover.

[2:33:09] Dit gaat niet over het verbod specifiek.

[2:33:12] Hier kan je gewoon Rijkswaterstaat vragen, gebruik geen staalstakken.

[2:33:15] Het is gewoon een overheidsinstantie.

[2:33:18] Dat is niet zo moeilijk.

[2:33:19] Dus mijn vraag was ook, waarom doen we dat niet gewoon?

[2:33:22] Dat vergt niet een heel verbod, een hele wetgeving.

[2:33:25] Dus waarom doen we dat niet?

[2:33:27] Staatssecretaris.

[2:33:30] Ik wil toch graag vasthouden aan de stappen die afgesproken zijn.

[2:33:37] Dat wil zeggen, we gaan zo snel mogelijk ook met Zeeuws bestuur in gesprek.

[2:33:42] Ook Rijkswaterstaat heeft hier een belang bij.

[2:33:45] En wat ik belangrijk vind, dat is om vast te stellen...

[2:33:48] hoe de situatie er naar jullie uitziet, maar ook hoe je dat op een manier kunt doen die voor partijen en zo gezond mogelijk is en hopelijk ook Rijkswaterstaat helpt om uiteindelijk te doen wat daar gedaan moet worden.

[2:34:03] Dus ik vind het nog te vroeg voor een aantal conclusies.

[2:34:07] Ik zou dat proces op een nette manier willen afdoen.

[2:34:10] Ik heb ook toegezegd, ik houd u daarvan op de hoogte, want het is belangrijk genoeg.

[2:34:14] En ik wil dat uiteraard ook in nauwe samenspraak doen met het bevoeggezag in Zeeland.

[2:34:21] Ja, dat begrijp ik zeker.

[2:34:23] Alleen hierna komt er een twee minuten debat wat mij betreft.

[2:34:26] En wat ons betreft zit er echt urgentie in.

[2:34:29] De BB heeft dat ook net benadrukt.

[2:34:31] En wat in Zeeland geldt, geldt natuurlijk ook voor andere wateren in Nederland.

[2:34:34] Daar zijn de zorgen ook bij vissers even groot.

[2:34:37] Dus ik wil toch dat de staatssecretaris op zo'n kort mogelijke termijn hierof nadenkt, met Zeeland gaat praten, misschien met anderen, om te kijken op welke manier kunnen we dit accommoderen?

[2:34:48] Is er inderdaad misschien wel verstandig om vanuit Rijkswaterstaat toch te zeggen we gaan gewoon geen staalstakken gebruiken bij waterwerk?

[2:34:57] Staatssecretaris.

[2:34:59] Ik begrijp de zorgen, want dat heeft de gedeputeerde mij ook duidelijk gemaakt.

[2:35:06] En ook hier zit je met onderzoeksmateriaal waaruit zou blijken dat op het land het echt veel gevaarlijker is dan water.

[2:35:19] Ik wil dat debat op een eerlijke manier voeren, ook met het bevoegd gezag in Zeeland.

[2:35:25] En ik wil er alles aan doen om met het bevoegd gezag daar tot een overeenstemming te komen van hoe je dit zo goed mogelijk zou kunnen doen.

[2:35:34] Want ik moet vooral op dit moment, denk ik, met hen ook dat debat voeren.

[2:35:38] En dat betekent dat ik u daarover informeer.

[2:35:41] en dat ik op geen enkele manier de zorg die er bestaat in Zeeland onder de tafel wil schuiven, want dat is me wel duidelijk, dat we daar echt iets aan moeten doen.

[2:35:53] En dan is het gebruikelijk dat u nog aangeeft op welke termijn u informeert, denk ik, om scherp te zetten, dus misschien kunt u daar nog op reageren.

[2:36:02] Ik denk dat het meest verstandig is om te zeggen dat dat in mei is.

[2:36:09] Mevrouw Zalignan.

[2:36:11] Dank, voorzitter.

[2:36:12] Ik hoor de staatssecretaris zeggen over de CMP-brief en dat gemeenten verbod mogen leggen, maar mijn vraag ging specifiek over generieke beperkingen.

[2:36:21] Ik citeer nu letterlijk uit de CMP-brief.

[2:36:25] Bij lokale regelgeving omgevingsplannen met beperkingen aan het gebruik van secundaire bouwstoffen nemen bevoegdige zagen daarom geen generieke beperkingen op voor materiaal dat voldoet.

[2:36:36] En dan nog een heel zinnetje.

[2:36:39] mogen generieke verboden door de gemeente en waarom staat het dan in deze brief als dat wel mag?

[2:36:46] Staatssecretaris.

[2:36:54] Ik denk dat de tekst, voorzitter, in de brief die ik uw Kamer heb gestuurd, en dat is, deze brief betreft een oproep.

[2:37:03] Ik wil er geen enkele twijfel over laten bestaan dat het bevoegd gezag

[2:37:09] conform de wet milieubeheer de besluiten kan nemen zoals zij in de eigen gemeente willen.

[2:37:17] Dat betekent altijd, dat staat ook in die wet milieubeheer, dat je iets moet onderbouwen etc.

[2:37:23] Tegelijkertijd is dat wel de positie.

[2:37:25] En als het nodig is om dat nog een keer op papier te zetten, wil ik dat graag doen.

[2:37:29] Gewoon om die twijfel weg te nemen.

[2:37:30] Maar dit hebben we ook in overleg met de VNG gedaan.

[2:37:33] En daar is mij verzekerd dat dit wat hen betreft voldoende duidelijk is en ook het bevoeggezag voldoende in handen geeft.

[2:37:42] Een vervolgvraag, voorzitter.

[2:37:45] Ik snap dat en ik waardeer het ook enorm dat de staatssecretaris ook met de VNG in gesprek is gegaan en ik zie dat ook.

[2:37:52] Alleen tegelijkertijd moeten we als overheid wel bewust zijn van de communicatie die wij doen naar de gemeente.

[2:38:01] Dus kan de staatssecretaris bevestigen dat zo'n zin in een brief die vanuit de rijksoverheid naar de gemeente toe gaat, dat dat wel degelijk verwarring oproept en dat dat niet ligt aan interpretatie?

[2:38:14] Staatssecretaris.

[2:38:16] Nou, wat ik in ieder geval aan u mee kan geven, voorzitter, dat is dat op het moment dat voor zoiets belangrijks er verwarring ontstaat, ja, dan betekent het dat wij dat op de een of andere manier ook duidelijker hadden moeten zeggen.

[2:38:30] Dus dat wil ik u direct toegeven.

[2:38:32] En dat is ook de reden geweest dat ik dacht oké dan gaan we heel snel een brief sturen waarbij klip en klaar staat wat de positie van het lokaal gezag is.

[2:38:42] Dat is afgestemd met de VNG en dat is wat mij betreft nu ook de positie die ik inneem en die ik ook verdedig.

[2:38:50] En dan ga ik eerst naar mevrouw Wiersma.

[2:38:51] Ja, en excuses, dit is misschien een ordevraag.

[2:38:54] Ik weet niet zo goed hoe ik het moet plaatsen, want er zijn nu stemmingen zo.

[2:38:57] Wordt het debat daar ook voor geschorst?

[2:38:59] Want anders moet ik even tijdelijk... Ja, wil ik me verontschuldigen en dan...

[2:39:05] Ik heb het begrepen, inderdaad.

[2:39:06] Dus er zijn zometeen stemmingen, dus dan schorsen we even.

[2:39:10] Dus ik weet niet of u nu nog een interruptie houdt op dit onderwerp.

[2:39:13] Of dat u zegt... Oké, prima.

[2:39:18] Maar dan ga ik naar mevrouw Swinkels.

[2:39:35] Nog even voor de mensen die nu toekijken, die denken wat is hier aan de hand.

[2:39:40] Wij gaan zometeen heel kort even schorsen zodat er een aantal mensen stemming kunt doen.

[2:39:46] Dat geldt niet voor alle fracties, maar dat we daar even de ruimte voor hebben.

[2:39:49] Dus dat ter toelichting.

[2:39:51] Dan kijk ik toch naar mevrouw Swinkels of ze nog een interruptie heeft.

[2:39:56] Ja, dank voorzitter.

[2:39:57] Ja, ik heb er een aantal.

[2:39:58] Ik had al even gewacht, maar dan begin ik even bij het laatste, waar we het op het einde nog even over hadden.

[2:40:02] En dat gaat over die relatie met die secundaire bouwstoffen en in relatie tot lokaal gezag.

[2:40:09] Want ik zou ook wel die verwarring met elkaar willen wegnemen.

[2:40:12] de staatssecretaris toezeggen om toch nog een keer een brief naar ons te sturen na die afstemming met de minister van KGG om er duidelijk te maken dat gezondheid dus vooraan staat in die afweging want dat vond ik juist een heel terecht punt aan de voorkant zodat we niet achteruit hoeven te roeien en hoe dat dan ook voortaan wordt meegenomen in de regels rondom die secundaire bouwstoffen.

[2:40:33] Bestaatssecretaris.

[2:40:38] Voorzitter, als het nodig is om dat toch nog een keer te bevestigen, het zal niet anders zijn dan wat ik al in die brief heb opgenomen en die brief was ook afgestemd met KGG, maar als u op de ene of andere manier nog een keer een bevestiging wilt hebben en u ook denkt dat dat verstandig is, dan wil ik dat uiteraard doen.

[2:40:57] En aan de sluitende vraag van lid Kostic.

[2:41:00] Ja precies, want het is heel belangrijk vooral richting de gemeente te corrigeren.

[2:41:04] Want wat er nu in de brief staat van de staatssecretaris is dat generieke verboden niet mogen door gemeenten.

[2:41:09] Dat is wel belangrijk om te corrigeren richting gemeente.

[2:41:11] Het gemeente gaat over zij wel of geen generieke verboden.

[2:41:15] Staatssecretaris.

[2:41:18] Om alle twijfels te voorkomen wil ik rustig nog een brief sturen, maar volgens mij heb ik met dat briefje duidelijk gemaakt, ook juist in overleg met de VNG,

[2:41:30] hoe je de brief van december moet duiden en wat dat betekent voor het eigen lokale gezag.

[2:41:36] En ik herhaal hier nog een keer voor de zekerheid, omdat ik dat ook belangrijk vind.

[2:41:42] Het lokaal gezag is het lokaal gezag op basis van de wet milieubeheer.

[2:41:46] En daar kan die brief van december geen inbreuk oplegen.

[2:41:50] En als dat nog een keer op papier moet komen, ga ik dat uiteraard doen, want ik wil ook niet dat daar twijfels over bestaan.

[2:41:55] Maar dat is wel de route, zoals ik hem ook met de VEG had afgesproken.

[2:42:00] En dan ga ik nog naar de heer Goudswaard.

[2:42:03] Dank u, voorzitter.

[2:42:04] Ja, het is lastig om op de zaken vooruit te lopen, want worden we nu, als het gaat over staalslakken, minder circulair of gaan we beter afdichten of gaan we het zoeken en vinden in innovatie?

[2:42:15] We gaan het beleven.

[2:42:16] Maar wat gebeurt er dan nu precies op dit moment met die 500 miljoen kilo aan staalslakken die eruit rollen?

[2:42:23] Wat gebeurt daar nu precies mee en wat gaat dan

[2:42:26] de situatie worden wanneer er geen oplossing wordt gevonden.

[2:42:31] Kan de staatssecretaris daar iets over zeggen?

[2:42:43] Ik denk dat er drie lijnen zijn en dat is één.

[2:42:47] Uiteraard wordt het ook opgeslagen bij Tata en dat is natuurlijk nog steeds het geval.

[2:42:54] Maar daarom, ik kom straks nog even op Tata overigens, want het was ook een belangrijk stuk, maar ik heb die nog heel even apart gehouden.

[2:43:00] Maar goed, dat is in ieder geval een maatregel.

[2:43:03] Voor een deel gaat het ook naar het buitenland, want er was ook nog een vraag over.

[2:43:08] En voor een deel, en dat vind ik zelf natuurlijk ook een hele interessante, ook gelet op alle gesprekken die er gevoerd zijn, is de vraag wat je met innovatie met die staalslakken kunt.

[2:43:21] In Beverwijk attendeerde de wethouder mij erop dat daar een start-up was die dat

[2:43:28] wassen van die staalslakken kon versnellen.

[2:43:31] Ja, dat is natuurlijk toch interessant.

[2:43:33] En daarmee is nog niet gezegd dat je het moet doen, maar het is in ieder geval interessant genoeg om te kijken wat je kunt doen.

[2:43:40] Dus dat lijken mij de drie lijnen van wat gebeurt er dan op dit moment en dat we daar heel snel verder mee door moeten aan de hand van die achtste lijn die in de brief van de vorige staatssecretaris is beschreven.

[2:43:52] Ja, dat is evident.

[2:43:55] Dank u wel.

[2:43:56] Dan schors ik even voor de stemmingen.

[2:44:01] Ik denk een kwartiertje.

[2:44:04] Zolang ze duren, ja.

[2:44:06] Ik hoop niet dat het al te lang duurt.

[2:44:11] Het is wel fractiegewijs, althans dat hoor ik van de collega, dus dan hoeven we niet allemaal erheen.

[2:44:16] Maar ik zie het lid Kostic wel, dus het is even een afweging.

[2:44:20] Ik weet ook niet hoe dat precies afgesproken is hier, gezien de orde.

[2:44:32] Volgens mij gebeurt het wel vaker dat we een commissiedebat hebben en er gestemd moet worden en dat fractiegewijs gaat en de commissievergaderingen dan gewoon doorgaan.

[2:44:40] Ik heb alle begrip voor het feit dat er kleinere fracties zijn die misschien toch die kant op moeten.

[2:44:45] Maar ja, het is wel de gewoonte dat we dan gewoon doorvergaderen, volgens mij.

[2:44:49] Dus ik vind het een beetje wonderlijk als we nu zouden schorsen.

[2:44:52] Maar het is aan de commissie, lijkt mij.

[2:44:56] Ik zie nog een ordervoorstel van de heer Jansen.

[2:44:59] Ja, voorzitter, ik zit dadelijk te kijken naar de stemmingslijst.

[2:45:02] Er staat werkelijk bijna niets op.

[2:45:03] Dus binnen een minuut is Liet Kossis terug.

[2:45:05] Dus volgens mij kunnen we ook gewoon doorgaan met de vergadering.

[2:45:10] Prima, dan wil ik voorstellen dat we gewoon doorgaan, inderdaad.

[2:45:13] En dan kom ik bij de vervolg.

[2:45:16] Ik weet niet of bent u aan het einde van uw blokje of zijn er nog?

[2:45:19] Ik zie dat er dus nog vragen zijn.

[2:45:22] Ik geef het woord aan de heer Huidekoper.

[2:45:24] Dank, voorzitter.

[2:45:26] Ik was nog nieuwsgierig of de staatssecretaris nog wil reageren op mijn vraag over het in kaart brengen van bestaande locaties waar staalslakken in de leefomgeving zitten.

[2:45:34] Ze gaf antwoorden daar was ik blij mee over de meldplicht, maar nog niet hoe we omgaan met de staalslakken die al in de leefomgeving zijn.

[2:45:42] Ik zou graag willen weten in ieder geval het overzicht daarop.

[2:45:47] Staatssecretaris.

[2:45:49] Ik meen dat ik net al gezegd had, voorzitter, dat de taskforce de opdracht heeft om ook locaties in beeld te brengen, zodat je ook daarna veel gerichter aan de slag kunt.

[2:46:00] Dus dat ligt bij de lijn van de taskforce.

[2:46:03] Ja, dus het gaat ook over de bestaande locaties.

[2:46:05] Dat was mij niet wel.

[2:46:06] Dan ga ik naar mevrouw Swinkels, CDA.

[2:46:11] Ja, dank voorzitter.

[2:46:12] Ja, ik had nog een vraag naast die van het RIVM, dus die zou ik dan graag nu willen stellen.

[2:46:16] Ik ben blij met de urgentie en de haast die deze staatssecretaris erachter zet, ook door ons een brief daaravond op te sturen en daar ook ons echt in mee te nemen.

[2:46:26] Dus dank daarvoor.

[2:46:28] Ik ben nu wel benieuwd en hopelijk kan zij daar antwoord op geven.

[2:46:31] We hebben gewoon wel, denk ik, met elkaar tijd verloren.

[2:46:34] en die formele opdrachtbevestiging richting het RIVM.

[2:46:38] Ik ben daar benieuwd naar.

[2:46:39] Zijn er nog hobbels die genomen moeten worden daarin?

[2:46:42] En is het reëel dat we dan in dit jaar ook de verloren tijd nog weten in te lopen?

[2:46:47] Gelet op de deadline.

[2:46:50] De staatssecretaris.

[2:46:52] De opdracht voor de eerste fase was natuurlijk al gegeven.

[2:46:56] De opdracht voor de tweede fase is ongeveer as we speak gegeven.

[2:47:02] Gisteravond vermoed ik zo.

[2:47:05] En dat betekent dat we deze week, begin volgende week, met de RIVM het volgende gesprek moeten voeren.

[2:47:11] Dat is, wat is er eigenlijk al gebeurd?

[2:47:13] Want er is al veel onderzoek doorgespeerd.

[2:47:16] Het gaat natuurlijk ook allemaal op basis van bestaand onderzoek.

[2:47:20] De urgente vraag die we zelf hebben, dat is 1.

[2:47:23] Is er tijd verloren?

[2:47:24] Misschien valt het mee, maar ik moet dat wat preciezer vaststellen.

[2:47:28] En 2.

[2:47:29] Als er tijd verloren is, hoe halen we dat in?

[2:47:31] En dan weet je ook hoe dat zich verhoudt tot het proces wat in de decemberbrief geschetst is.

[2:47:39] Aanvullende vraag mevrouw Swinkels.

[2:47:40] Ja, dank voorzitter.

[2:47:41] Ja, voor mij is het heel verhelderend.

[2:47:42] Dus dank voor dat antwoord.

[2:47:43] En dan ben ik benieuwd.

[2:47:44] Er is al eerder toegezegd richting lid kost iets om een actieve terugkoppeling te doen.

[2:47:48] Dat is mijn verzoek om dit punt daarin mee te nemen.

[2:47:53] Staatssecretaris.

[2:47:56] Ik knikte ja, maar ik ga het nog een keer bevestigen.

[2:47:58] Voorzitter.

[2:47:59] Ja.

[2:48:01] Ik kijk nog verder rond of er nog leden zijn die vragen hebben over dit blokje.

[2:48:07] Mevrouw Salihan.

[2:48:08] Ja, ik heb wel vragen over dit blokje, maar volgens mij zou de staatssecretaris nog terugkomen op datastil en die hoort bij Staalslakken, dus ik denk dat zij nog niet klaar is met dit blokje.

[2:48:18] Klopt, datastil moet ik nog staan.

[2:48:20] U gaat nog verder met het staatssecretaris?

[2:48:22] Zeker.

[2:48:24] En voorzitter, als u mij toestaat, ik heb één feitelijke vraag nog vergeten te beantwoorden.

[2:48:30] Het was een vraag van de heer Dassen naar de export van staalslakken naar de Baltische Staten.

[2:48:36] En zijn vraag was om hoeveel gaat het eigenlijk?

[2:48:39] 600 kiloton LD staalslakken.

[2:48:45] Dit valt onder de Europese verordening overbrenging afvalstoffen.

[2:48:49] Er is op zich geen verbod, maar het is wel zo dat het land van verzending en het land van ontvangst toestemming moeten verlenen voor transport.

[2:49:02] Dan, voorzitter, Tata Steel.

[2:49:05] Daar hebben we natuurlijk volgende week ook een uitgebreid debat over, ook met de minister en staatssecretaris van KGG.

[2:49:14] Ik zou daar het volgende op dit moment over willen zeggen.

[2:49:20] Als je kijkt naar de GLOI, dus de overeenkomst, dan is dat nog geen bindende overeenkomst, want dat werkt toe naar de maatwerkafspraak en dat is natuurlijk de bindende overeenkomst.

[2:49:33] Er zitten twee, er zijn in ieder geval nu voor ons debat denk ik twee belangrijke momenten waarop een van de partijen kan zeggen ik doe het niet of ik wil het niet en dat is voor Tata Steel als zij het gevoel krijgen dat de business case uiteindelijk niet rondkomt en dat heeft natuurlijk ook te maken met wat je met staalslakken mag en voor mij is een hele belangrijke dat

[2:50:00] de GER, dus dat gezondheidsonderzoek, dat je daarmee duidelijk wil krijgen wat de gezondheidswinst is en of die gezondheidswinst er is.

[2:50:12] En dat betekent dat er vandaag of morgen

[2:50:16] Want die informatie is nu ongeveer bij elkaar gekomen dat die brieven nog naar de Kamer gaan voor het debat van dinsdag.

[2:50:26] Die moet ik zelf eerlijk gezegd straks ook nog van A tot Z lezen.

[2:50:30] Maar daarom zeg ik het u alvast, want anders denkt u van dat had je wel eens kunnen zeggen.

[2:50:35] Die brieven die zijn nu, die worden eigenlijk met spoed nu klaargemaakt om nog naar de kamer te sturen.

[2:50:40] En voor mij is het dus een hele belangrijke, ik zei aan het begin niet voor niks, gezondheid als nummer 1.

[2:50:47] Ik wil dan zien en weten wat uiteindelijk er op het vlak van gezondheid gebeurt, wat de inschattingen zijn.

[2:50:54] Ik spreek ook morgen nog een aantal mensen over de gezondheid.

[2:50:58] en het onderzoek wat wordt afgerond.

[2:51:02] En dan zijn we natuurlijk nog niet klaar, want er gaan nog andere stappen gezet worden, maar dat is zeg maar het proces en dat zijn ook de twee momenten waarop de partijen nog kunnen zeggen ja, dit gaat voor ons niet werken.

[2:51:14] Voor ons is het allerbelangrijkste en voor de minister van KGG, die heeft natuurlijk haar eigen verantwoordelijkheid, de staatssecretaris ook, maar voor mij als verantwoordelijke voor het milieu is het onderzoek naar de gezondheid natuurlijk een hele belangrijke.

[2:51:30] Er is een motie aangenomen door de Kamer om alle gezondheidsadviezen van expertgroep Gezondheid op te volgen.

[2:51:38] Die heeft recent tegen de Kamer gezegd dat we nog een aantal punten missen.

[2:51:41] De commissie-Mer heeft nog een aanbeveling.

[2:51:43] Neemt de staatssecretaris dat ook serieus mee?

[2:51:53] Sorry, dank u wel, voorzitter.

[2:51:55] Nee, die nemen wij zeker serieus mee.

[2:51:57] Uiteindelijk zal ik daar natuurlijk mijn eigen opvatting over moeten hebben.

[2:52:01] Dus ik begrijp de moties, ik begrijp ook... En u mag van mij aannemen, als ik zeg dat gezondheid vooraan staat, dan is dat natuurlijk ook zo.

[2:52:10] En uiteindelijk zul je op basis van al die onderzoeken uiteindelijk tot een eigen stamp in moeten komen.

[2:52:14] Maar dat is in ieder geval zo als ik hem voor me zie en een deel...

[2:52:19] Het komt ook in de brief staat hier, dus dat is fijn.

[2:52:21] Maar in ieder geval, en die stukken die gaan nog uw kant op voor het debat van dinsdag.

[2:52:30] Dan heb ik, meen ik hier, mijn blokje staalslakken mee afgerond.

[2:52:39] Het blokje staalslakken is afgerond, begrijp ik.

[2:52:42] Mevrouw Zallion heeft nog een vraag.

[2:52:45] Ja, ik heb vooral een vraag over de vragen die ik heb gesteld, want ik heb best wel wat vragen gesteld die niet beantwoord zijn in het blokje staalslakken.

[2:52:55] Dus ik weet nu niet zo goed wat goed is voor het debat, omdat de staatssecretaris, dat ik die nu ga herhalen en dat de staatssecretaris dat beantwoord of dat we dat schriftelijk achteraf doen of in de tweede termijn.

[2:53:06] Maar het lijkt me wel dat die vragen beantwoord moeten worden.

[2:53:11] Ja, ik denk dat de staatssecretaris daar even op moet reageren, wat u voor u ziet.

[2:53:19] Excuus, want het is natuurlijk wel de bedoeling dat ik alle vragen beantwoord.

[2:53:23] Vindt u het goed als ik heel even tussen de eerste en tweede termijn met u doorneem welke vraag u nog mist?

[2:53:28] Dan kan ik daar in de tweede termijn op terugkomen.

[2:53:34] Prima, gaan we door naar...

[2:53:38] Dit kost iets.

[2:53:40] Ja, voorzitter, over dat gedeeltelijke staalstakverbod dat nu loopt.

[2:53:42] Het komt natuurlijk voort uit de motie van de Kamer die een totaalverbod wilde.

[2:53:45] Vorige staatssecretaris heeft er een gedeeltelijk voorbeeld van gemaakt.

[2:53:48] Ik wil graag weten wat als het toch niet lukt om binnen dat jaar en al die onderzoeken af te maken.

[2:53:54] Is de staatssecretaris dan bereid om te kijken naar bijvoorbeeld die juridische adviezen om toch het staalstakverbod door te zetten totdat die onderzoeken wel klaar zijn?

[2:54:03] Staatssecretaris.

[2:54:05] Voorzitter, het eerlijke antwoord is, je moet uiteraard geen optie onbenut laten als het nodig is, maar ik zet in en ik vind dat ook mijn verantwoordelijkheid.

[2:54:19] Als de Kamer is beloofd, maar je ook voor het proces nodig hebt dat je eind dit jaar de onderzoeksresultaat hebt, dan is dat waar ik nu van uitga en dan is dat waar ik op ga lopen duwen en trekken.

[2:54:35] Akkoord, begrijp ik.

[2:54:37] Gaat u verder.

[2:54:38] Nog een vraag?

[2:54:40] Nog een aanvullende vraag.

[2:54:41] Ja, kijk, er ligt gewoon een verzoek van de Kamer om het totaalverbod.

[2:54:45] De staatssecretaris wilde een gedeeltelijke verbod.

[2:54:47] Ik was benieuwd of deze staatssecretaris meer de Kamer tegemoet wil komen in ieder geval om te kijken.

[2:54:52] Kunnen we nog ergens een stap in verder gaan?

[2:54:54] Bijvoorbeeld door te kijken naar bij die waterwerken waar staalstakken worden gebruikt en waar we zonder een verbod zelfs een maatregel kunnen nemen door het Rijkswaterstaat gewoon geen staalstakken meer te laten afnemen.

[2:55:06] Staatssecretaris.

[2:55:10] Ik heb zelf de behoefte om op basis, we doen het onderzoek ten slotte niet voor niks, we hebben geen bestuurlijke gesprekken voor niks, dus ik heb het liefste, het proces als dat door mijn voorganger op papier is gezet, dat is het proces als ik ook zelf denk dat die ordentelijk afgelopen moet worden.

[2:55:30] En dat betekent dat ik op basis van alle onderzoeken, op basis van alle gesprekken, ook de gesprekken met uw commissie, dat ik op basis daarvan tot een standpunt kom en dat ik niet vooruit ga lopen op mogelijke maatregelen die je zou kunnen nemen.

[2:55:45] Dus ik hou vast aan dat proces en tegelijkertijd zeg ik er eerlijk bij, het onderzoek doe je niet voor niks, de gesprekken doe je niet voor niks, dus uiteindelijk moet je wegen wat je uit al die informatie uiteindelijk tot eindoordeel komt.

[2:56:03] Nog een laatste aanvullende vraag.

[2:56:07] Ik heb een juridisch advies over dit onderwerp ook meegegeven aan de staatssecretaris.

[2:56:12] Juristen zeggen eigenlijk dat de vorige staatssecretaris zich op de verkeerde REACH-artikel heeft beroepen en dat het over REACH 28 zou moeten gaan om de grootste kans mogelijk te maken dat Europa een record meer gaat of dat je in ieder geval het verbod mogelijk kan maken als je dat zou willen.

[2:56:26] Dus kan de staatssecretaris daar actief op terugkoppelen?

[2:56:29] Ik zie ondertussen... Nou, meer een punt van orde.

[2:56:32] We hebben volgende week een debat en volgens mij kunnen een deel van deze vragen prima daar worden gesteld.

[2:56:42] Het is inderdaad een... Nou ja, in ieder geval om het knop te houden.

[2:56:46] Ik zou de staatssecretaris het woord willen geven op deze laatste vraag en dat we dan naar het volgende blokje gaan.

[2:56:54] Volgens mij kan die kort...

[2:56:55] Ik had volgens mij al gezegd dat ik naar het juridisch advies zou kijken.

[2:56:58] Ja, ja, ja.

[2:57:04] Voorzitter, dan ga ik door met de PFAS.

[2:57:12] Ik heb in mijn inleiding ook al gezegd dat PFAS een van de belangrijkste prioriteiten is en ook voor het kabinet.

[2:57:19] In het regeerakkoord staat dat wij een voortrekkersrol in Europa moeten vervullen.

[2:57:26] Dat ben ik ook aan het doen.

[2:57:27] Ik heb ook al in mijn eerste gesprekken in Brussel aangegeven dat PFAS een belangrijke is.

[2:57:32] Dat was ook waarom de commissaris naar Nederland kwam.

[2:57:35] Er zijn een paar stappen bij PFAS van belang.

[2:57:43] Dat is dat we met Europa optrekken, want dit is zo'n groot probleem.

[2:57:49] Je kunt wel nadenken over nationale oplossingen, maar uiteindelijk zul je toch ook op het Europese niveau zaken moeten doen.

[2:57:57] Een van de vragen van u was ook, maar doe je dat ook met andere Europese landen?

[2:58:02] Het antwoord is ja, zeker.

[2:58:03] We trekken al op met een aantal landen.

[2:58:05] We hebben daarmee natuurlijk ook het verzoek gedaan om tot een verbod te komen.

[2:58:10] En dat betekent dat we nu het advies van de commissie af...

[2:58:18] De wetenschappelijke commissie heeft natuurlijk ook aangegeven... wat zij van het verzoek tot verbod vonden.

[2:58:24] Dat is ook door de commissaris naar buiten gebracht.

[2:58:28] En in dat traject proberen wij hier, zo goed en zo kwaad als dat gaat... ook op het nationale level onze maatregelen te nemen die kunnen.

[2:58:37] Er was een vraag van de heer Huidekoper of innovatie een belangrijke rol daarbij speelt.

[2:58:45] Ja, dat zal u niet verbazen dat ik dat inderdaad vind.

[2:58:49] Het is cruciaal voor de aanpak van PFAS, ook voor toekomstig verdienvermogen.

[2:58:54] En dat is ook onderdeel, wat ons betreft, van een bredere innovatieagenda.

[2:58:59] Dus ook hier, net als bij de staalslakken,

[2:59:01] ...is innovatie van hoe kun je voorkomen dat het nog in producten komt... ...hoe kun je helpen om dat wat er is... ...om dat, net als bijvoorbeeld in Soesterberg, uiteindelijk weer uit het milieu te krijgen... ...of hoe kun je het inkapselen.

[2:59:17] En dat is in ieder geval reden voor ons om te zeggen... ...ja, innovatie is echt een belangrijk onderdeel van die aanpak... ...want anders komen we er waarschijnlijk niet doorheen.

[2:59:26] Vervolgens was de vraag van de heer Huidekoper...

[2:59:29] Ik heb een interruptie van de heer Huidekoper.

[2:59:31] Ik ben heel blij te horen dat de staatssecretaris het belang van innovatie onderkent.

[2:59:38] Ze zegt ook dat die onderdeel moet zijn van een bredere innovatieagenda.

[2:59:41] Ik had natuurlijk een concrete toezegging gevraagd om dit met haar collega van EZ vorm te gaan geven, naar de kamer te sturen.

[2:59:48] Is dat een toezegging die nou wordt gedaan en wanneer kunnen wij die dan verwachten?

[2:59:57] Ik kom hier in de tweede termijn even op terug wanneer, maar het antwoord is zeker met EZ.

[3:00:02] Alleen ik wil heel even kijken wanneer het reëel is om dat te hebben.

[3:00:07] Gaat u verder.

[3:00:08] Dan was de vraag of er een nationaal coördinator PFAS zou kunnen komen.

[3:00:16] Dat was een vraag van de heer Huidekoper, voorzitter.

[3:00:19] Ik aarzel daarover omdat we natuurlijk al best veel task forces etcetera hebben.

[3:00:25] Dus alles wat helpt, helpt.

[3:00:26] Maar ik vraag me serieus af of een nationale coördinator daar nog bij gaat helpen.

[3:00:31] Dus ik zou eerst toch even de komende periode willen afwachten wat er uit de drie belangrijkste lijnen komt.

[3:00:38] Vier zijn het er.

[3:00:39] En om dan nog eens even te kijken, hebben we dan echt ook een nationale coördinator nodig?

[3:00:48] Daarmee kan ik leven, zeg ik via de voorzitter tegen de staatssecretaris.

[3:00:53] Dan zou ik haar wel op willen roepen, omdat ze aangeeft dat ze nog aarzelt, om ook het gesprek te voeren met de coördinatoren die Zeeland heeft aangesteld.

[3:00:59] Die hebben die ervaring.

[3:01:01] Ik ben inmiddels overtuigd en wellicht weten zij de staatssecretaris ook te overtuigen.

[3:01:06] Die toezegging heeft u.

[3:01:09] Even kijken, dat was de nationaal coördinator.

[3:01:12] Dan was de vraag van de heer Bikkers.

[3:01:15] Wanneer komt er eigenlijk duidelijkheid vanuit Europa over die restrictie?

[3:01:22] Wat ik net al zei, op 26 maart, voorzitter, is er een belangrijke stap natuurlijk afgerond.

[3:01:27] Toen is die opinie gepubliceerd van het wetenschappelijk agentschap.

[3:01:33] Die is daarmee definitief.

[3:01:36] Er zijn nu 60 dagen open voor een openbare raadpleging en die is volgens mij inmiddels ingegaan.

[3:01:44] We verwachten dat die opinie eind dit jaar wordt vastgesteld en dat de commissie dan in 2027 met een conceptbesluit voor de PFAS restrictie eigenlijk dit proces moet afronden.

[3:01:59] De andere lidstaten heb ik u meegegeven, wij trekken op met de leden waar we ook de notitie waar dit alles mee begon is hebben opgesteld en ik heb ook in Benelux-verband inmiddels de eerste gesprekken gehad om te kijken welke positie zij gaan innemen en of dat nog zou kunnen helpen.

[3:02:18] Het verzoek van de commissaris was ook, de Euro-commissaris, om haar ook te ondersteunen in dat proces en dat zijn we ook aan het doen.

[3:02:27] Die belofte heb ik gedaan toen ik in Brussel was.

[3:02:30] Dan was er nog een vraag, voorzitter, van de heer Goudsvaart over de fluorpolymeren.

[3:02:38] Volgens mij... Even kijken.

[3:02:42] Heb ik die al voor een belangrijk deel gehad?

[3:02:43] Heb ik deze al gehad of niet?

[3:02:45] Kan je nog even kijken?

[3:02:46] Even kijken, dan de grootste gezondheidswinst heb ik gehad.

[3:02:52] De bodemsaneringen en de risicolocaties heb ik hier nog bij als het gaat om PFAS.

[3:02:58] Er zijn van 1742 locaties, is bekendgemaakt, er zijn er van 60% gesaneerd.

[3:03:05] 33% is in uitvoering en de verwachting is dat met het grootste deel van de rest voor 2030 is begonnen.

[3:03:12] Dat zeg ik tegen de heer Pikkers.

[3:03:15] En voor nieuwe opgaves als PFAS maak ik soortgelijke afspraken tot 2030 ligt de nadruk op het in beeld krijgen van de locaties en het aanpakken van die locaties met de hoogste risico's.

[3:03:27] Dan zie ik een vraag van de heer Goudswaard.

[3:03:29] Ja, ik zag de staatssecretaris een beetje aarzelen over de beantwoording van een verzoek van mij om een toezegging, want ik moest er net heel snel...

[3:03:38] Ik was een beetje krap in de tijd, maar ik wilde eigenlijk zeggen van... Ja, die fluo-polymeren, die zijn niet vluchtig, niet giftig, niet bio-accumulatief.

[3:03:45] Kortom, ze voorkomen juist ook dat er verontreinigde stoffen in het water komen.

[3:03:50] En daarom vroeg ik aan de staatssecretaris, kunt u toezeggen dat bij gesprekken over het PFAS-verbod

[3:03:55] U zich gaat inzetten om te voorkomen dat fliopolymeren over een kam wordt geschoren met verontreiniging veroorzaken p-vastsoorten.

[3:04:03] En kan de staatssecretaris daar dan op reageren?

[3:04:06] Daar staat ik het aan.

[3:04:07] Excuus, ja dat kan ik doen.

[3:04:09] Waarbij ik wel aanteken dat er uiteindelijk nooit een onzorgvuldig verbod komt, maar een restrictie per sector.

[3:04:17] En er is ook echt voor alle sectoren apart wordt gekeken naar wat zijn die emissies?

[3:04:23] Wat betekent dat voor het milieu?

[3:04:24] En dat is uiteindelijk de basis om het besluit te nemen.

[3:04:27] Maar ik ga uw verzoek uiteraard zeker honoreren.

[3:04:29] Ik neem dat mee.

[3:04:33] Dan was een vraag van de heer Jansen.

[3:04:37] Kan de staatssecretaris zorgen dat het geen alleingang wordt van Nederland en Europa en u had het volgens mij over in de valtrappen toch?

[3:04:46] Wat we aan het doen zijn is dat we juist EU-wijd werken aan dat verbod.

[3:04:56] Dat is ook de opdracht vanuit het regeerakkoord.

[3:04:58] En we willen dus niet dat we inderdaad in een val terechtkomen.

[3:05:03] Dat moet op een ordentelijke manier, een zorgvuldige manier en dat moeten we ook samen met de Europese landen doen.

[3:05:11] Dan was er nog een laatste vraag in dit blokje van de heer Jansen over monsters van moedermelk en bloed bij PFAS blootstelling.

[3:05:23] Voorzitter, daar heeft mijn voorganger afgelopen zomer u geïnformeerd en de uitkomst geeft een beeld van de blootstelling van Mens in Nederland aan PFAS en ik verwacht voor de zomer de resultaten van de moedermelkmonsters en nieuwe bloedmonsters.

[3:05:44] Dan ben ik door het blokje P vast.

[3:05:48] Mooi.

[3:05:49] Gaat u verder met het volgende blokje?

[3:05:53] Misschien kunnen we een beetje bondig houden, zodat we voldoende tijd hebben voor het gesprek.

[3:06:02] Een beetje op tijd klaar.

[3:06:05] Ik zie...

[3:06:06] Dit kost iets.

[3:06:07] Eén vraag voor mij in het blokje, omdat er een toezegging werd gedaan na jaar 21.

[3:06:12] Gaat de staatssecretaris wetenschappelijke inzichten als uitgangspunt nemen voor beleid?

[3:06:18] Staatssecretaris.

[3:06:20] U zult op zo'n vraag van mij gelukkig altijd ja horen.

[3:06:24] Het zou een beetje gek zijn als het niet zo was.

[3:06:28] De heer Jansen.

[3:06:29] Ik wil het toch wat scherper graag hebben.

[3:06:32] Onafhankelijke wetenschappelijke bevindingen.

[3:06:36] De staatssecretaris.

[3:06:38] Ook daar zult u het vast niet gek vinden dat mijn antwoord, voorzitter, ja is.

[3:06:42] Maar ik ga ervan uit dat een wetenschappelijk rapport echt wel de nodige mate van onafhankelijkheid heeft.

[3:06:49] Dat neemt niet weg, en dat zeg ik wel in alle ernst, dat natuurlijk ook tussen wetenschappers er een debat kan zijn.

[3:06:54] En uiteindelijk zullen wij, dat is tenslotte onze plek, daar een besluit over moeten nemen.

[3:06:59] En daar kan je van mening over verschillen, maar dat probeer je wel te doen op basis van onderzoek waarvan je in ieder geval zelf

[3:07:06] ...denkt, ja, dit is naar beste eer en geweten uiteindelijk opgesteld.

[3:07:14] Dan heb ik...

[3:07:15] Gaat u verder.

[3:07:16] Oh, sorry, excuus.

[3:07:17] Ja.

[3:07:18] Luchtkwaliteit, voorzitter.

[3:07:23] De vraag was van mevrouw Swinkels.

[3:07:28] Welke plannen heeft de staatssecretaris... ...voor de samenwerking tussen rijk, provincies en gemeenten...

[3:07:34] En ik meen dat mevrouw Swinkels, voorzitter, dat zelf ook al opbracht.

[3:07:40] Het Schone Lucht Akkoord is echt een groot succes.

[3:07:43] 130 gemeenten en alle provincies doen daar aan mee.

[3:07:49] En ik verken momenteel ook hoe die samenwerking onder de richtlijn luchtkwaliteit vormgegeven kan worden.

[3:07:56] En ook hierbij, en dat was ook een vraag van mevrouw Swinkels, voorzitter, is, kun je hier ook een relatie maken naar andere beleidsterreinen?

[3:08:06] Nou, één van de beleidsterreinen die ik hierbij van belang vind, dat is

[3:08:12] Als je die elektrificatie zou kunnen doorzetten, dan heeft dat uiteraard direct een positief gevolg voor die luchtkwaliteit.

[3:08:19] En zo zijn er natuurlijk meer onderdelen waarvan je aan de voorkant dat gesprek met elkaar zou kunnen voeren en ook zou kunnen beoordelen hoe je uiteindelijk dan tot het beste resultaat komt.

[3:08:31] Dus dat is zeker onderdeel ook van de strategie.

[3:08:35] Maar wie eerder toekomt, dit akkoord heeft heel veel betekend en doet ook heel veel goed in gemeenten.

[3:08:42] Dan nog een aanvullende vraag, mevrouw Swinkels.

[3:08:49] Ja, dank voorzitter en goed om te horen vanuit staatssecretaris.

[3:08:52] Ik was vooral ook benieuwd hoe we dan kunnen voortbouwen op dat succes van het Schone Luchtakkoord.

[3:08:56] Kunnen we ook verbreden naar gemeenten die nu bijvoorbeeld nog niet deelnemen?

[3:09:01] Ja, staatssecretaris.

[3:09:03] De bedoeling is uiteraard dat er zoveel mogelijk gemeenten aan meedoen, want je ziet al dat we op koers liggen en 50% gezondheidswinst in 2030 denken te gaan boeken.

[3:09:15] En deze 130 gemeenten hebben natuurlijk op vrijwillige basis al meegedaan en die resultaten, de VNG is er ook bij betrokken, die proberen natuurlijk echt op zoveel mogelijk plekken

[3:09:26] Dus wat mij betreft is het van het grootste belang dat veel meer gemeenten hier ook uiteindelijk profijt van kunnen hebben.

[3:09:39] Dan een vraag van mevrouw Swinkels over de routekaarten.

[3:09:46] Die routekaarten bevatten maatregelen om dreigende overschrijdingen te voorkomen.

[3:09:52] Het is nog onduidelijk of Nederland een of meerdere routekaarten moet indienen.

[3:09:56] Dat hangt ook een beetje af van de maatregelenmix.

[3:09:59] Ik ben hierover in overleg met de decentrale overheden of de mede-overheden en ik zal de Kamer rond de zomer informeren.

[3:10:14] Dan was er nog een vraag van de heer Bikkers, voorzitter, over de richtlijn industriële emissies.

[3:10:26] Het gaat bij de implementatie van die herziende richtlijn om een strikte implementatie van de Europese regelgeving.

[3:10:33] Een laatste bijeenkomst wordt binnenkort ingepland.

[3:10:39] En omdat de AMVB alleen strekt tot uitvoering van Europese regelgeving,

[3:10:44] kun je eigenlijk niet anders dan implementeren van wat er is vastgesteld.

[3:10:49] En dan heeft het eigenlijk niet zoveel zin om hem nog voor een internetconsultatie aan te bieden.

[3:10:56] Dus ook onze juristen zeggen, ja, er valt eigenlijk weinig af te wegen, want dit is ongeveer de één-op-één doorvertaling van wat we aangeboden krijgen.

[3:11:04] Dat is eigenlijk de belangrijkste reden om geen internetconsultatie te doen.

[3:11:10] Peer Biggers.

[3:11:11] Ja, voorzitter, ik begrijp dat er een een-op-een implementatie is en tegelijkertijd hoor ik vanuit het bedrijfsleven toch wel geluiden dat zij zeggen ja, daar is ruimte voor afweging en wij zouden heel graag ook daar over het gesprek voeren, dat gesprek wordt gevoerd en tegelijkertijd is het zo dat wij als Kamer daar geen zicht op hebben op dit moment over welke afwegingen er dan gemaakt worden vanuit het bedrijfsleven en hoe het kabinet daarop reageert.

[3:11:36] Dus vanuit de rol die wij als Kamer hebben, zou ik toch wel erg willen aansturen op toch zo'n internetconsultatie, zodat wij ook kunnen zien wat is er ingebracht door het bedrijfsleven en wat is er ook daarmee gedaan vanuit het kabinet.

[3:11:54] Misschien, voorzitter, zou ik de heer Bikkers in enige mate tegemoet kunnen komen, want dit betekent natuurlijk ook weer iets als je zo'n consultatie doet voor de stappen die je moet doen voor het proces.

[3:12:04] Wat ik zou kunnen doen, dat is om alles wat is opgehaald, uw kamer te laten weten.

[3:12:09] Dan weet je in ieder geval hoe de discussie is gegaan en welke informatie er op tafel is gekomen.

[3:12:14] Is dat misschien een tussenoplossing?

[3:12:18] Volgens mij komen we dan tot elkaar.

[3:12:20] Ja, het zou heel fijn zijn.

[3:12:22] Dan was er nog een vraag van mevrouw Swinkels over de uitstoot van fijnstof en vooral die hoge achtergrondconcentraties.

[3:12:36] Wat wij zelf zien is dat ook fijnstofemissies kunnen worden teruggebracht met maatregelen op lokaal, nationaal of Europees niveau.

[3:12:45] En er zijn ook inmiddels wel maatregelen bekend die dat met zich meebrengen.

[3:12:50] En momenteel zijn we aan het onderzoeken welk pakket je dan eigenlijk nodig hebt om die grenswaarde uit de herziende richtlijn om eraan te gaan voldoen.

[3:13:00] En afhankelijk van de omstandigheid en bronnen kan dat per locatie verschillen.

[3:13:06] Ik weet alleen niet, want dat is ongetuifeld de vraag, wanneer we dat zicht hebben.

[3:13:10] Als we dat niet weten, laat ik dat in de tweede termijn even weten.

[3:13:16] Volgens mij was dit het blokje luchtkwaliteit.

[3:13:20] Voorzitter.

[3:13:24] Dan kunt u verder naar het volgende blokje.

[3:13:27] Zit dan nog een nabrander?

[3:13:31] Ik heb een vraag over geurnorming.

[3:13:33] Is dat dan een ander kopje?

[3:13:42] Ik had daar toch voor de zekerheid een apart blokje van gemaakt.

[3:13:46] Voorzitter, de vraag van de heer Jansen was, kan de staatssecretaris toezeggen dat in de beleidsvoorstellen voor Q2 van dit jaar de economische impact op de agrarische sector hetzelfde gewicht krijgt als de geurbeleving van de omwonenden?

[3:14:03] En waar we mee bezig zijn is het volgende.

[3:14:07] We zijn bezig met die nieuwe geurregels.

[3:14:10] Daarmee wil je ook de balans herstellen.

[3:14:12] Dus minder geurhinder voor omwonenden.

[3:14:14] Ruimte voor veehouders om te kunnen blijven ondernemen.

[3:14:17] En uiteindelijk moet een gemeente er ook mee aan de slag.

[3:14:20] Want dat bleek mij wel in dat gesprek in Kuik.

[3:14:22] Waarbij ik én aan de keukentafel bij een boerenbedrijf heb gezeten.

[3:14:26] Maar ook bij omwonenden die echt gewoon heel erg last ervan hadden.

[3:14:32] Ik kijk daar dus integraal naar en ik neem uiteindelijk die afweging mee in het beleidsvoorstel dat ik de Kamer rond de zomer toestuur.

[3:14:43] Dan hoort u meer van mij.

[3:14:45] De vraag was vervolgens ook van mevrouw Wiersma.

[3:14:49] Kunt u bij de aanscherping van geurregelgeving uitgaan van een nieuwe meetmethode?

[3:14:55] En wat wij, mevrouw Weersma, daar aan het doen zijn, ik bedoel, voorzitter, ik laat het onderzoek doen naar het meten van geur met een chemisch-analytische methode.

[3:15:05] Dat biedt pas op de langere termijn perspectief voor een praktische inzet.

[3:15:10] De basis voor de huidige regels is een objectieve rekenmethode die gebaseerd is op metingen.

[3:15:16] Voor de aanpassing van het geurbeleid gebruik ik de technieken die nu beschikbaar en ook betrouwbaar zijn, maar ik wil u wel toezeggen

[3:15:23] dat zodra er nieuwe meetmethodes zijn, waarvan wij zelf ook denken dat die goed inzetbaar zijn, want ik snap namelijk heel goed wat het belang is, dan laat ik u dat uiteraard zo snel mogelijk weten.

[3:15:38] En dit was ook een vraag van de heer Goudswaard.

[3:15:43] Invoeren, dat ging ook over de meetmethodes.

[3:15:47] En ook tegen hem zou ik willen zeggen, voorzitter, zodra we

[3:15:52] nieuwe methodes hebben die we ook in de huidige techniek kunnen inpassen, dan gaan we dat zeker doen.

[3:15:59] Want er zit iets, wat uw commissie ook zegt, er zit iets subjectiefs in, er zit iets objectiefs in en alles wat je kunt doen om dit objectiever te maken, dat gaan we zeker doen.

[3:16:10] Dat was het blokje geur.

[3:16:15] Heeft u nog een interruptie?

[3:16:16] Dit kost iets.

[3:16:18] Voor ons is het vooral belangrijk dat de staatssecretaris kan toezeggen dat ze hier ook uitgaat van gezondheidsexperts, dat ze die ook hier in raad pleegt.

[3:16:26] Want we hebben nog wat goed te maken als overheid richting de omwonenden, gezien de uitspraak van de rechter die gewoon heeft gezegd, er worden hier mensenrechten geschonden, die wetgeving moet beter.

[3:16:34] Dus die gezondheidsexperts worden die nadrukkelijk betrokken bij verdere wetgeving.

[3:16:39] Staatssecretaris.

[3:16:40] Ik zat te knikken, maar dat werkt natuurlijk niet.

[3:16:42] Het antwoord is ja.

[3:16:44] Maar dat betekent dus wel dat je hem echt in de breedte pakt.

[3:16:47] En hoe objectiever we uiteindelijk kunnen zijn, hoe liever het is.

[3:16:52] Dan ben ik bij het laatste blokje overig.

[3:16:55] Voorzitter, er was een vraag van de heer Jansen.

[3:16:58] Hoe gaat u voorkomen dat het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn een eenzijdige lastenverzwaring voor boeren wordt?

[3:17:07] Op dit moment trekken we samen op met het ministerie van LVVN om dat actieprogramma Nitraatrichtlijn op te stellen.

[3:17:16] Daar wordt uw Kamer ook apart over geïnformeerd.

[3:17:21] En de trekker van het achtste actieprogramma is uiteraard de minister van LVVN.

[3:17:27] Maar ik beloof u dat ik in ieder geval al uw aanmoediging om dit ook weer zo objectief mogelijk te doen, dat ik die uiteraard zal doorgeven.

[3:17:39] Dan was er nog een vraag ook van de heer Jansen.

[3:17:41] Interruptie van mevrouw Wiesma.

[3:17:44] Ja, voorzitter, en dit is even een kleine aanvulling op de staatssecretaris, want het achtste actieprogramma is er niet en zal er niet komen.

[3:17:53] Als ik mijn informatie klopt, dan wordt dat het negende actieprogramma.

[3:18:00] De staatssecretaris.

[3:18:03] Ik ga er helemaal van uit dat mevrouw Wiersma de rechte eind heeft, dus dan maak ik ervan het negende actieprogramma.

[3:18:11] Ik geef nog steeds de opmerking door en ik ga het in ieder geval zelf ook even na.

[3:18:16] Dank u wel.

[3:18:18] Dan de deadline 27 voor

[3:18:22] Het KRW, de waterrichtlijn, is dat nog steeds realistisch en is aanpassing, was de vraag van de heer Jansen, voorzitter, van die deadline al ter sprake gekomen.

[3:18:36] Het voortouw hierbij heeft de minister van INW en mijn informatie is dat in de aanloop naar het commissiedebat water in juni de Kamer zal worden geïnformeerd over de uitvoering van die kaderrichtlijn water.

[3:18:53] Dan had ik nog een vraag, voorzitter, van de heer Jansen over de bodemgezondheidsindex.

[3:19:02] De bedoeling is dat die nieuwe index, die wordt niet wettelijk bindend voor decentrale overheden en woningbouw, maar het is vooral bedoeld als hulpmiddel.

[3:19:13] Bijvoorbeeld als je een evenemententerrein het water blijft niet staan en je het goed wil afvoeren, dan helpt dit.

[3:19:19] Het is geen belemmering voor de woningbouwopgave.

[3:19:23] De vraag is natuurlijk eigenlijk erachter, voorzitter.

[3:19:28] Kunnen dan mensen die bezwaar willen aantekenen, hiermee naar een rechter stappen?

[3:19:34] Dat is eigenlijk de vraag die erachter zit.

[3:19:43] Na een kleine consultatie hier achter de tafel denk ik toch dat ik volhoud dat als hij niet wettelijk bindend is, dan krijg je dus ook deze procedures niet.

[3:19:51] Een hulpmiddel is een hulpmiddel.

[3:19:54] Dus ik ga het nog even checken, maar ik ga ervan uit dat dit het goede antwoord is.

[3:20:01] Gaat u verder.

[3:20:08] Dan was nog een vraag van het lid Kostić, voorzitter, naar de concrete maatregelen, of eigenlijk de niet-concrete maatregelen in de actieagenda Industrie en Omwonenden.

[3:20:25] Kijk, de stelling dat er al jarenlang geen positieve milieugezondheidseffecten zouden zijn, daarvan zou ik zeggen

[3:20:33] Dat lijkt me niet, maar het is wel belangrijk dat de vijf nieuwe acties die in gang gezet zijn, dat we die ook door kunnen zetten.

[3:20:40] En daarnaast zijn we natuurlijk bezig, maar dat heb ik net al in mijn inleiding gezegd, met de versterking van het VTH-stelsel, of vergunning, toezicht en handhaving.

[3:20:50] De implementatie van de herziende richtlijn industriële emissies, het impulsprogramma chemische stoffen, uitwerking van het voorzorgsbeginsel en maatwerkafspraken over verduurzaming van de industrie.

[3:21:02] En wat mij betreft zijn dit in ieder geval vijf acties die ik zelf heel serieus neem.

[3:21:07] Want hoe meer we hiermee bezig zijn, hoe liever me dat is.

[3:21:15] En dan was de laatste vraag die ik nog had in dit blokje overigens, voorzitter, van het lid Kostic.

[3:21:23] Is de staatssecretaris bereid om de bij de actieagenda Industrie en Omwonenden meegezonden factsheets met beleidsopties opnieuw te wegen?

[3:21:32] Bij het opstellen van de Kamerbrief van 19 december hebben we die opties gewogen.

[3:21:40] En omdat je niet alles kunt doorvoeren, althans meestal niet, maar sommigen wel, is die brief uiteindelijk tot stand gekomen zoals ze er nu uitziet.

[3:21:50] Het is wel zo dat we in de praktijk aan de slag gaan met metingen en de adviesrol van de GGD.

[3:21:55] En ook doen we dat met de beleidsmatige verkenningen.

[3:21:58] En er komt een gesprekstafel.

[3:22:02] Dit kost iets.

[3:22:03] Ja, hier mag je me dan toch echt zorgen over.

[3:22:04] Ten eerste, omgevingsdienst zei de dingen die worden gezegd, namelijk dat er geen concrete stappen zijn genomen, dat er veel mist.

[3:22:11] Dus mijn concrete vraag was, wil de staatssecretaris hierover in gesprek gaan met de omgevingsdienst en aanleiding daarvan terugkoppelen per brief, zo kort mogelijk termijn, welke stappen moeten worden genomen?

[3:22:23] Ik ga een poging wagen om een brug te slaan naar het lid Kostić.

[3:22:33] Ik heb sowieso gesprekken met de omgevingsdiensten ook vanwege dat VTH-stelsel en ik vind het dan het goede moment om dan ook nog eens een keer deze zaken met ze door te nemen.

[3:22:44] Dus dan kan ik niet beloven dat ik dat al volgende week of die week erop heb, maar ik vind het VTH-stelsel echt belangrijk omdat het ook toch duidelijk moet maken welke positie alle partijen in dat best wel ingewikkelde milieuproces hebben.

[3:23:00] En dan zal ik deze punten ook met ze doornemen.

[3:23:03] Wanneer wordt de Kamer daarover geïnformeerd?

[3:23:08] Dat is de vraag, denk ik.

[3:23:13] Ik denk rond de zomer.

[3:23:19] En nog een vraag?

[3:23:21] Ja, over die fact sheet.

[3:23:22] Dat is echt wel fundamenteel.

[3:23:23] Acht onderzoeken, tientallen concrete voorstellen om actie te ondernemen, waarvan de ambtenaren zeiden ook, als je al die andere maatschappelijke organisaties, mede-overheden, toezichthouders wilt tegemoetkomen, neem daar meer maatregelen van.

[3:23:36] Er zijn twee maatregelen van al die tientallen nu meegenomen in de vorm van een pilot.

[3:23:41] Veel te slap.

[3:23:42] veel te slap.

[3:23:43] Dus ik wil echt deze staatssecretaris vragen om toe te zeggen om daar gewoon nog een keer vers naar te kijken.

[3:23:48] Want de beslissing van december was van de oude staatssecretaris en daarop terug te komen voor de zomer om te kijken of er niet daar meer inspiratie uit te halen valt dan de oude staatssecretaris kon toezeggen.

[3:24:00] Voorzitter, wat ik in ieder geval het lid Kostić zou kunnen toezeggen, dat is ik ga deze opnieuw met ze bespreken en ik laat u ook weten wat het resultaat van dat gesprek is geweest.

[3:24:11] En dat neem ik dan mee in dat stelsel, wat ik sowieso nog een keer met ze door wil nemen, ook over het VTA.

[3:24:16] En rond de zomer kom ik dan daarop terug.

[3:24:18] Maar ik beloof u dat ik daar serieus naar zal kijken.

[3:24:27] Dat was de afronding van het laatste blokje.

[3:24:30] Dank u wel.

[3:24:31] Dan gaan we naar de tweede termijn voor de Kamer.

[3:24:39] U heeft in de tweede termijn nog 1 minuut 40, maar dat mag ook korter uiteraard.

[3:24:44] Dus dit kost iets.

[3:24:47] Voorzitter, mag ik nog één vraag stellen aan u?

[3:24:51] Ik zou nog even doornemen met mevrouw Salian, welke vraag ik nog niet beantwoord had.

[3:24:56] Dus misschien dat het anders heel even ambtelijk, toch?

[3:24:59] Dan kan ik dat gelijk in de tweede termijn meenemen.

[3:25:02] We komen zo meteen, denk ik, bij mevrouw Salian en dan kan ze daarop ingaan.

[3:25:06] Ja.

[3:25:07] Bedankt voor de reminder.

[3:25:09] Dit kost iets.

[3:25:10] Voorzitter, ten eerste wil ik de staatssecretaris bedanken voor haar uitgebreide antwoord.

[3:25:14] Dat is verfrissend.

[3:25:16] Tegelijkertijd wil ik ook een twee minuten debat aanvragen.

[3:25:21] Ik wil ook benadrukken dat deze Kamer nogmaals gewoon een verzoek heeft gedaan en eigenlijk een motie heeft aangenomen voor een totaalverbod op staalslakken, totdat er duidelijkheid is over de veiligheid ervan.

[3:25:33] Dus het is nog steeds mij niet duidelijk waarom deze staatssecretaris het gedeeltelijke verbod alleen maar voortzet.

[3:25:39] Ik snap dat ze op onderzoeken wacht, maar de Kamer zegt prima, wacht op onderzoek, maar doe dan een totaalverbod.

[3:25:45] Dus ik wil haar toch meegeven om daar meer in mee te bewegen.

[3:25:48] En tot slot, als het gaat over het VTH-stelsel, er zijn ook signalen dat het dus niet goed gaat met die toezicht en handhaving.

[3:25:57] Daar heeft de Algemene Rekenkamer nog van de week de Kamer over geïnformeerd.

[3:26:02] Ik zou, ik hoorde de staatssecretaris net zeggen dat ze daarover in gesprek had, ook om de omgevingsdiensten.

[3:26:07] Ik zou zeggen, neem ook die signalen van de Algemene Rekenkamer mee en koppel dat terug in die brief.

[3:26:12] Dat is mijn laatste verzoek.

[3:26:13] Dank u wel.

[3:26:15] Dank u wel.

[3:26:16] Dan ga ik naar mevrouw Salian.

[3:26:19] Ja dank voorzitter en deze tweede termijn wilde ik eigenlijk gebruik maken om het te hebben over het onderwerp vertrouwen en dat heeft met name te maken als oud-wethouder in Eimond heb ik ook gezien hoe ontzettend gepolariseerd in de samenleving het onderwerp Tata Steel is maar dat zie je overal in het land en dat zie je ook met name bijvoorbeeld in Spijk waar mensen zich genoodzaakt voelen om zelf onderzoeken te gaan doen waar ze zelf

[3:26:45] advocaten inhuren om zich maar te kunnen bewapenen tegen de overheid.

[3:26:50] En volgens mij is juist de overheid er om die gezondheid van al die mensen die bij grote industrie, bij de grote vervuilende bedrijven wonen, om die te beschermen.

[3:27:01] Dus ik wil ook eigenlijk aan de staatssecretaris willen vragen of zij hier toch wel een reflectie op wil geven, want we zien het elke keer en ik heb net al de granuliet genoemd en ik zie heel veel parallellen nu met staalslakken.

[3:27:15] Dus laten we alsjeblieft voor de makkelijke weg kiezen en niet de weg van de granuliet.

[3:27:20] Want er zitten hier genoeg Kamerleden die echt doorbijten en die hier dit ook niet los zullen laten.

[3:27:27] Dus ik wil u echt verzoeken via de voorzitter ga alsjeblieft hiermee aan de slag en herstel ook dat vertrouwen in al die gebieden.

[3:27:35] Want het gaat niet alleen om Spijk of Eerbeek, het gaat om al die gebieden waar

[3:27:40] mensen rondom industrie wonen en die zich genoodzaak voelen.

[3:27:43] Gewoon gewone mensen die zich zorgen maken over hun gezondheid.

[3:27:47] De meest basale vorm.

[3:27:49] Dus ik wil toch echt een oproep doen aan deze staatssecretaris, maar ook aan de coalitiepartij aan dit kabinet om hier echt werk van te maken.

[3:28:02] Dan ga ik naar de heer Huiderkoper D66.

[3:28:05] Ja, ook ik wil alle eerste staatssecretaris bedanken voor haar uitgebreide antwoorden en tot dusver krijg ik de indruk dat zij hier echt met goede intenties in zit en dat waardeer ik, dat wil ik ook gezegd hebben in dit debat.

[3:28:17] Met betrekking tot PFAS ben ik heel blij dat de eurocommissaris gelijk in Nederland op bezoek is geweest.

[3:28:22] Ja, dat Nederland ook die voortrekkersrol pakt zoals we dat ook hebben afgesproken in het coalitieakkoord.

[3:28:26] Tegelijkertijd zag ik ook dat de EU-commissaris heeft gezegd dat ze denkt aan gepaste uitzonderingen.

[3:28:32] Ik zou wel benieuwd zijn wat het beeld nu is op basis van die gesprekken, wat die uitzonderingen zijn.

[3:28:36] Kijk, voor bepaalde medicatie kunnen we ons dat allemaal voorstellen, maar laten we voorkomen dat hier lobby wordt gestart waardoor uiteindelijk alsnog heel veel mogelijk gaat zijn.

[3:28:44] Ik zou de staatssecretaris ook willen aansporen om Nederland heeft natuurlijk als waterland binnen de EU al allerlei koplopersgroepen op het gebied van water.

[3:28:53] Ik zou willen aansporen om ook PFAS daar stevig onder de aandacht te brengen zodat we ook echt concreet invulling geven aan die koplopersgroep.

[3:29:01] Verder met betrekking tot de actieagenda Industrie en Omwonenden wil ik nog even benadrukken wat ook het lid Kostic heeft aangegeven.

[3:29:09] Het is gewoon heel duidelijk dat die agenda vanuit het OVV-rapport komt omdat de belangen van omwonenden van ziekmakende fabrieken heel lang te slecht zijn gehoord.

[3:29:17] Ja, dan vind ik het schrijnend om in de beslisnota te lezen dat de industriebelangen daar verder in verweven zijn.

[3:29:23] Volgens mij zijn er heel veel mensen die daar al heel veel jaren last van hebben.

[3:29:26] Die moeten we gewoon recht doen.

[3:29:27] Dus ik had de staatssecretaris toch echt willen oproepen om daar

[3:29:30] nog een keer goed naar te kijken.

[3:29:32] Dank u wel.

[3:29:34] Dank u wel.

[3:29:34] Ga ik naar de heer Jansen.

[3:29:36] Ja, dank voorzitter.

[3:29:37] Dank ook aan de staatssecretaris en de ambtelijke ondersteuning voor de uitstekende beantwoording.

[3:29:42] Had ik ook niet anders verwacht, zeg ik als ik de ambtenar is hier zitten bij de staatssecretaris.

[3:29:47] Wat ik wel wil opmerken, voorzitter.

[3:29:50] De eurocommissaris Roswell was volgens mij van de week in het land.

[3:29:53] Dat is nou precies ook de reden waarom ik die vraag stelde van let nou wel even op dat we niet stappen gaan zetten waar je later spijt van krijgt, rondom bijvoorbeeld PFAS, omdat er nog geen alternatieven zijn zonder dat smerige groetje.

[3:30:05] Dus dat wil ik wel als krant eigenlijk meegeven.

[3:30:07] En overigens ook in aanvulling misschien op de opmerking van mijn collega van GroenLinks Partij van de Arbeid.

[3:30:12] Ja, vertrouwen is absoluut belangrijk, moet worden teruggewonnen.

[3:30:16] Maar het gaat natuurlijk niet alleen om de industrie.

[3:30:17] Het gaat juist met name ook over waar het is toegepast.

[3:30:20] En er komen steeds meer locaties waar dat nu aan de orde komt.

[3:30:23] Ik denk dat daar met name ook een taak is weggelegd voor ons.

[3:30:26] als overheid, of het nou is landelijk, regionaal of gemeentelijk, om daar het vertrouwen te herstellen.

[3:30:32] Want ik denk dat mensen gewoon aan baat hebben bij goede toelichting op wat er is gebeurd, hoe lang het is gebeurd en waar ze bij spreken op moeten letten.

[3:30:43] Dank u wel.

[3:30:44] Dan ga ik naar de heer Bikkers, VVD.

[3:30:45] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:30:46] Ook natuurlijk namens mij dank voor de beantwoording.

[3:30:49] Ik vind het goed om te zien dat de houding van deze staatssecretaris echt is.

[3:30:53] Laten we op zoek naar oplossingen die niet alleen goed voelen, maar ook echt goed werken.

[3:30:58] Want als we alleen aan het eerste denken, dan denk ik dat we aan een heleboel verboden gaan komen en tegelijkertijd ook zien dat er vooral ook innovatie nodig is om de industrie zover te krijgen dat we de stap kunnen zetten naar bijvoorbeeld het afscheid nemen van PFAS, naar het niet meer gebruiken van staalslakken op de verkeerde manier.

[3:31:16] Maar laten we vooral zoeken naar de innovatieve manieren waarop dingen veilig kunnen.

[3:31:20] En die houding heb ik bij de staatssecretaris vandaag gezien.

[3:31:22] Dat doet mij deugd ook de wijze waarop zij aangeeft.

[3:31:26] Hoe gaan we nu toch transparantie geven in die richtlijn industriële emissies voor wat we meegenomen hebben?

[3:31:33] Ik denk dat we een mooie periode tegemoet gaan op deze manier.

[3:31:38] Dank u wel.

[3:31:38] Dan ga ik naar de bijdrage van mevrouw Swinkels, CDA.

[3:31:42] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:31:44] Ja, ook namens ons dank aan de staatssecretaris voor deze goede beantwoording en ook de fortvarendheid op dit dossier als het gaat om ons milieu en een gezonde leefomgeving.

[3:31:54] Ik sluit me ook aan bij de oproep tot vertrouwen.

[3:31:56] Dat heb ik ook in mijn eerste termijn gedaan.

[3:31:58] En daarin is juist ook dat VTH stelsel van de omgevingsdiensten zo belangrijk.

[3:32:02] En ik hoop dat we daar ook met elkaar nog een later commissie debat over gaan voeren wanneer ook de brief vanuit het kabinet daarover onze kant op is gekomen.

[3:32:10] Ook blij met de aanpak die wordt gevolgd samen met de VNG, met de gemeente.

[3:32:15] En dat er nu dus wordt gestart met RIVM-onderzoek en dat daar ook de voorwaarden uit gaan blijken ten aanzien van de inzet van staalslakken.

[3:32:22] En de brief die naar de Kamer komt ten aanzien van Tata Steel voorafgaand aan het debat van volgende week.

[3:32:28] Ik zit nog een beetje na te denken over een motie of een ander voorstel ten aanzien van die secundaire bouwstoffen, maar ik wil toch ook even kijken waar het kabinet nog mee komt op dat punt.

[3:32:37] En dan wil ik afronden met luchtkwaliteit.

[3:32:40] Daar heb ik natuurlijk veel vragen over gesteld.

[3:32:42] In deze tweede termijn zou ik het staatssecretaris toch nog willen vragen om in te gaan op die routekaarten.

[3:32:48] Die komen eraan rond de zomer, werd zojuist toegezegd.

[3:32:51] Nou, dank voor die toezegging.

[3:32:53] Maar ik wil ook weten of daar dan meteen al wat inhoudelijke prioriteiten in kunnen worden beschreven, juist omdat dat tijdspad zo krap is richting 2030.

[3:33:01] Dat zou ik namelijk erg behulpzaam vinden.

[3:33:04] En ik zou ook willen weten of dan de informatie rondom fijnstof en de achtergrondconcentraties wellicht op hetzelfde moment onze kant op zouden kunnen komen.

[3:33:14] Daar wil ik het bij laten.

[3:33:15] Dank u wel.

[3:33:17] Dank u wel.

[3:33:18] Dan ga ik naar mevrouw Wiersma.

[3:33:21] Dank voorzitter en ook van mij de complimenten aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[3:33:27] Ik zie volgens mij ook een pragmatische aanpak onder deze staatssecretaris tot stand komen die een brug wil slaan tussen praktijk en beleid.

[3:33:36] Althans dat is mijn

[3:33:37] Eerste indruk en daarin trek ik graag samen op met haar.

[3:33:43] Ten aanzien van de beantwoording zojuist als het gaat om de inzet van die geurtechnieken, ben wel benieuwd naar een tijdlijn nog.

[3:33:50] Want volgens mij zijn er wel bestaande technieken die inzetbaar zijn en is het van cruciaal belang dat we van subjectiviteit naar objectiviteit gaan in dat kader.

[3:34:01] Ook waar het gaat om de staalslakken, met nadruk heb ik hier Zeeland aangehaald, dat gaat over de Ooster- en Westerschelde.

[3:34:11] Wat mij niet geheel duidelijk is, maar dat zou de staatssecretaris misschien in een toekomstige brief mee kunnen nemen, is of er ook op andere plekken in water

[3:34:18] deze toepassing van staalslakken plaatsvindt.

[3:34:22] Daar ben ik dan eigenlijk wel benieuwd naar.

[3:34:24] En het kan zijn dat ik onvoldoende heb opgelet, maar heb ik de staatssecretaris aan mijn zijde, bij wijze van spreken, waar het gaat om de paasvuren?

[3:34:35] Misschien heb ik het antwoord daarop gemist, maar ik vind het toch wel van belang om die alsnog even te benadrukken.

[3:34:45] Dank u wel.

[3:34:46] En dan ga ik naar de heer Goudswaard.

[3:34:48] Dank voorzitter, ook mijn dank richting de staatssecretaris en haar ambtenaren voor de beantwoording van alle vragen.

[3:34:56] Vooral de staalslakken, goed om dat uitvoerig te besproken te hebben.

[3:34:59] Ook in Friesland hebben we daar veel problemen mee gehad met de centrale as en de haak om Leeuwarden.

[3:35:07] iets waar jij in 20 zich een beetje zorgen om maakt.

[3:35:10] We hebben de kaderrichtlijn water, waar volgens mij bijna geen enkel Europees land je doelen gaat halen.

[3:35:17] We hebben stikstof, waarbij volgens mij NH3 niet de enige drukfactor is.

[3:35:23] We willen een circulaire economie nastreven, maar er is op geen enkele manier een vergunningverlening voor Noer los te krijgen.

[3:35:30] Ja, ik kan nog wel even doorgaan.

[3:35:32] En dan komt er ook nog eens een keer de extra strenge regelgeving om het internet

[3:35:36] erbij aankomen, pas op de belastbaarheid richting de staatssecretaris van onze ondernemers.

[3:35:43] Natuurlijk, wij wonen in een heel dichtbevolkt land en we moeten op elkaar letten, dat is helder.

[3:35:49] Maar uiteindelijk, aan het einde van de dag, mensen hebben ook een baan nodig en wij moeten ook gewoon geld verdienen om dit welvaartsniveau in stand te kunnen houden.

[3:36:00] Dank u wel.

[3:36:01] Daar komt dan een interruptie op van lid Kostiets.

[3:36:03] Ja, eerst een constatering.

[3:36:04] Er is geen banentekort in Nederland, gelukkig maar.

[3:36:08] Maar pas op de druk op de ondernemers.

[3:36:11] Maar vind jij 21 dat we ook een beetje moeten oppassen op de druk voor omwonenden?

[3:36:15] Want de rechter heeft al geconstateerd, samen met wetenschappers, de huidige wet beschermt de gezondheid van omwonenden onvoldoende.

[3:36:22] Dus kan de JA21 ook een beetje medeleven hebben met die omwonenden en kijken hoe we het dan wel goed kunnen krijgen?

[3:36:30] Ja, richting lid Kostiets, helemaal mee eens.

[3:36:33] Natuurlijk moeten wij er ook naar kijken.

[3:36:35] Ik noemde gewoon even de optelsom, wat ons dan ook zorgen baart.

[3:36:40] En we willen ook als partij gewoon niet te lichtzinnig doen over klachten die omwonenden ervaren, zeker.

[3:36:50] Dank u wel.

[3:36:51] Dan resteert ons nog de beantwoording inderdaad van de tweede termijn, maar er is ook nog de vraag aan lid Salian van de vraag van het eerste rondje.

[3:37:05] Dus misschien kunt u daarmee beginnen.

[3:37:09] Dan weet ik niet of de staatssecretaris nog tijd nodig heeft voor de beantwoording van de tweede termijn of dat we in één keer door kunnen gaan.

[3:37:16] Dus misschien kunt u dat ook aangeven.

[3:37:22] Voorzitter, als ik één minuutje even het zitje mag doornemen, dan weet ik eventjes wat ik al wel beantwoord heb en wat niet, anders dan belast ik u teveel.

[3:37:30] Ja.

[3:37:31] Dan wil ik voorstellen dat we even schorsen.

[3:37:35] Vijf minuten, ja.

[3:37:36] Vijf minuten en dan kunt u daarna de beantwoording in één keer doen.

[3:47:06] Goedemiddag, we gaan verder met het commissiedebat leefomgeving, dus ik verzoek iedereen weer te gaan zitten en een beetje stilte in de zaal, dan kunnen we verder.

[3:47:20] We gaan verder met beantwoording van de tweede termijn, dus ik geef het woord aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[3:47:28] Voorzitter, dank u wel.

[3:47:30] En ook dank aan de commissie voor dit fijne debat.

[3:47:34] Volgens mij helpt het mij heel erg om met u dit gesprek te hebben.

[3:47:39] En vooral ook omdat gezondheid inderdaad bovenaan staat en we dit debat ook echt nodig hebben om weer een aantal stappen te zetten.

[3:47:48] Ik wil onderstrepen wat vanuit verschillende kanten, maar ook vanuit mevrouw Salenjan weer gezegd is.

[3:47:57] Vertrouwen, en dat is ook door voorzitter de heer Jansen gezegd, maar eigenlijk denk ik dat de hele commissie het wel vindt.

[3:48:06] Als je die gesprekken voert aan de keukentafel of op de gemeentehuizen, dan is het vertrouwen in

[3:48:14] Hoe doe je dat dan met gezondheid?

[3:48:15] Wat betekent het voor mensen?

[3:48:17] Wanneer vind je onderzoeken goed genoeg?

[3:48:20] Dat is volgens mij cruciaal.

[3:48:21] En dat is in ieder geval één van de punten waarom ik hem bovenaan zet.

[3:48:25] Dit is niet zomaar een soort technisch punt, want dit kost gewoon tijd, maar het is wel heel belangrijk dat we eraan werken.

[3:48:32] Dus ik onderstreep dat en ik neem uw aansporing richting mij meer dan serieus.

[3:48:37] Dus alles wat ik eraan kan doen, dat zal ik zeker doen.

[3:48:40] Dat geldt overigens ook voor, en dat zijn mevrouw Swinkels, de samenwerking met de mede-overheden, ook VTH-stelsel.

[3:48:52] Het is superbelangrijk dat wij als overheden, daarom noem ik ze als mede-overheden, als oud-gemeentesecretaris in Den Haag, kunt u ook niet anders verwachten.

[3:48:59] Dus voor mij zijn het nooit lagere overheden, maar het zijn altijd mede-overheden.

[3:49:03] Uiteindelijk moet je dit gezamenlijk doen.

[3:49:05] En ik vind dat daarom ook heel belangrijk om dat gesprek te blijven voeren.

[3:49:09] En uiteindelijk zijn we ook weer afhankelijk van het lokaal gezag van wat daar gebeurt.

[3:49:14] Maar we moeten dat wel echt in samenwerking doen, juist om het ook voor de burgers, wat wij het in slot ook allemaal zijn, qua gezondheid zo goed mogelijk te doen.

[3:49:23] Dan heb ik nog een aantal specifieke vragen.

[3:49:28] Korte interruptie voor mevrouw Zallia.

[3:49:30] Ja, het gaat over het VTH-stelsel.

[3:49:32] Ik wil graag van de staatssecretaris weten of zij bereid is om ook naar het VTH-stelsel te kijken en niet per se met de bevindingen die Commissie van Aarts zal hebben gedaan, maar opnieuw even kijken van voldoet het wel en op welke manier kan zij een soort hereiking van Commissie van Aarts, zeg maar, bekijken.

[3:49:55] Staatssecretaris.

[3:49:57] Voorzitter, dat kan ik toezeggen.

[3:49:58] Ik spreek de heer Van Aartsen wel binnenkort.

[3:50:01] Dat is natuurlijk mijn oud-burgemeester in Den Haag, dus dat zal een vreugde zijn.

[3:50:04] Maar los daarvan ben ik wel van plan om juist ook met de mede-overheden, maar ook met de omgevingsdiensten, wat ik ook net aan het lid Kossiets heb toegezegd, om daar het gesprek te voeren om te kijken hoe krijg je dit steviger en hoe kan het echt ook zijn werk gaan doen, want volgens mij is daar echt ook werk te doen.

[3:50:22] En dat kan als dit goed gaat werken, dat VTH-stelsel.

[3:50:25] dan kan het ons met z'n allen ook gewoon helpen.

[3:50:29] Dan heb ik nog een aantal praktische vragen.

[3:50:34] Nog een interruptie van lid Kostić.

[3:50:37] Nog even over dat vertrouwen.

[3:50:38] Ik zit heel lang op het Tata dossier.

[3:50:40] Ik ken alle belangen en ik weet hoe hard de omwonenden hebben moeten vechten om erkend te worden überhaupt.

[3:50:46] En dat ze het hebben te maken, heb ik gehad met een bedrijf dat echt schoemelde met cijfers en beloftes, reclame codecommissie en omgevingsdienst in Noord-Holland hebben Tata Steel daarop op de vingers getikt.

[3:50:56] Dus dat wantrouwen komt dus ergens vandaan.

[3:50:59] Ik vraag de staatssecretaris daarom ook voor het debat

[3:51:01] met die omwonende dorpsuitwijk, gezondheid op 1, echt even te bellen om dat even te voelen.

[3:51:08] Als staatslid heb ik dit meegemaakt en ik ben er echt van geschokken hoe dat dan gaat.

[3:51:14] Staatssecretaris.

[3:51:15] Ik kan nu toezeggen, voorzitter, dat ik er zelf ook naar toe ga.

[3:51:21] Er is ook al een gesprek gepland en ik heb ook al met een aantal bewoners afgelopen maandag gesproken.

[3:51:27] Maar dat blijf ik ook doen, want het voedt mij ook in mijn eigen oordeelsvorming.

[3:51:31] Ja, dank voorzitter en dank voor deze beantwoording ten aanzien van VTH en omgevingsdiensten.

[3:51:40] Ik deed ook net de suggestie om nog een keer te kijken of we daar ook een commissiedebat over kunnen organiseren.

[3:51:45] En ik was benieuwd, daar zullen we als commissie natuurlijk zelf over gaan, maar of de staatssecretaris daar ook nog een aanbeveling kan geven wanneer in het jaar dat een goed moment zou zijn dat de informatie mogelijk ook nog vanuit het kabinet onze kant op komt.

[3:51:57] De staatssecretaris.

[3:52:06] Ik zou suggereren voor de zalm, voorzitter.

[3:52:19] Ik zie veel blijdschap ontstaan hier, dus... Ja, dan begin ik wel een beetje nerveus te worden.

[3:52:24] ...ontstaat er hier wat aanvullende vraag, denk ik, van mevrouw Swinkels voor verheldering.

[3:52:30] Gaat de gang.

[3:52:31] Ja, met de samenwerking zit het wel goed volgens mij onderding.

[3:52:35] Maar ik hoorde net ook iets zeggen over een toegezegde brief in de zomer.

[3:52:41] Ik zou zelf eigenlijk dan een suggestie willen doen om misschien derde kwartaal in september dan te mikken.

[3:52:46] Maar goed, dan weet ik in ieder geval dat het vanuit het kabinet geen enkel probleem is om het eventueel ook eerder te doen.

[3:52:52] Staatssecretaris, gaat u verder.

[3:52:55] U heeft het gehoord.

[3:52:56] Jazeker, dank.

[3:52:57] En dank daarvoor.

[3:52:58] Ik zou het zelf heel interessant vinden, omdat je dan ook in een vroeg stadium kunt ophalen.

[3:53:03] En dan voegt het ook iets toe.

[3:53:05] Dus dat was eigenlijk mijn suggestie.

[3:53:08] Dan heb ik nog een aantal vragen, voorzitter.

[3:53:11] Die om antwoord vragen.

[3:53:13] Dat was de vraag van het lid Kostic.

[3:53:17] over het totaalverbod.

[3:53:19] U zult waarschijnlijk niet verbaasd zijn dat ik toch vasthoud aan het antwoord dat ik heb gegeven, namelijk, we hebben die brief, ik volg die stappen, maar ik heb u toegezegd en dat mag u rustig van me aannemen, dat ik ook ander onderzoek, dat ik die allemaal ga betrekken bij mijn oordeelsvorming en dat ik in ieder geval de stappen in de volgorde, zoals ze ook in die Decemberbrief staan, dat ik die ga doorlopen en dat ik daar de onderbouwing bij ga halen die nodig is.

[3:53:54] Het blijft stil, maar toch nog.

[3:53:56] Dit kost iets.

[3:53:57] Omdat ik natuurlijk een paar keer heb geprobeerd te wijzen op het feit dat de Kamer al heeft besloten om een totaalverbod in te stellen totdat de onderzoeken klaar zijn.

[3:54:04] Ik begrijp dat deze staatssecretaris toch een deel van het oude beleid doorzet, maar goed, dat laat ik nu even rusten.

[3:54:12] Ik wil wel weten, wie zit er nou precies in die taskforce en wanneer kunnen we daar de resultaten van verwachten?

[3:54:16] Want dat is mij onduidelijk.

[3:54:20] De staatssecretaris.

[3:54:25] Daar zitten vertegenwoordigers in van de koepels, van de omgevingsdiensten, mede-overheden, gezondheidsdiensten.

[3:54:34] En als u dat preciezer wil, dan kan ik dat ook nog even toesturen.

[3:54:37] Maar dat is echt een heel breed palet, om ervoor te zorgen dat je ook in de breedte ophaalt.

[3:54:45] Dan heb ik een vraag van de heer Huidenkoop over de PFAS en de toegepaste uitzonderingen.

[3:54:59] Er is nog niet bepaald welke uitzondering er zou moeten zijn.

[3:55:03] Ik begrijp de waarschuwing heel goed.

[3:55:06] Ik heb in ieder geval wel begrepen dat juist ook medische

[3:55:11] apparatuur dat je daar echt voorzichtig mee moet zijn want die heb je gewoon nodig en op die manier wordt er volspeld naar gekeken.

[3:55:18] En uiteindelijk komt daar natuurlijk een voorstel voor maar op die manier is dat maar ik ben het ermee eens als je teveel uitzondering maakt gaat niet werken maar je moet wel heel precies kijken.

[3:55:30] Dan heeft de heer Jansen mij gewezen ook op

[3:55:35] PFAS zorgt dat er vertrouwen is in de samenleving, betekent bedrijven, maar betekent ook bewoners en zorgt dus voor die duidelijkheid.

[3:55:41] Ik zeg u dat toe.

[3:55:42] Dat lijkt me ook een goeie.

[3:55:44] De heer Bikkers, voorzitter, heeft gevraagd naar PFAS oplossingen en de samenwerking met EZK.

[3:55:52] Die is er en in het vierde kwartaal komen we met extra informatie en dan krijgt u ook het resultaat.

[3:55:59] Dan mevrouw Swinkels, de routekaarten en fijnstof.

[3:56:04] Halverwege het jaar komt dat zicht op die routekaart, inclusief fijnstof.

[3:56:09] Dus dat komt in één keer mee.

[3:56:14] Dan interruptie van mevrouw Swinkels.

[3:56:17] Ja, dank voorzitter.

[3:56:18] Ja, ik had daarnaast ook gevraagd wat er al ten aanzien van de routekaarten ook iets kan worden meegeven aan prioriteiten.

[3:56:25] Dus meer inhoudelijk ook al in de zomer.

[3:56:28] Als we met die informatie komen, dan zit daar al een deel van de prioriteiten in en dan wordt ook het onderwerp fijnstof meegenomen.

[3:56:39] Dan mevrouw Wiersma, de geurtechnieken, het onderzoek wat op dit moment loopt, dat wordt in 2027 afgerond en dan kunnen we ook preciezer bepalen wat we vanuit dat onderzoek toe kunnen voegen aan de manier waarop we nu die onderzoeken doen.

[3:56:58] Dan de paasvuren.

[3:56:59] Dat antwoord had u van mij nog te goed, voorzitter.

[3:57:04] Kijk, het echte antwoord is natuurlijk ik ga hier niet over.

[3:57:08] Het is lokaal gezag en dat moet ook vooral zo blijven.

[3:57:12] Wat ik ook bij het vuurwerk heb gezegd, dat is er kunnen altijd redenen zijn.

[3:57:16] En bij het vuurwerk heb ik dat ook verdedigd waarom je toch uiteindelijk van een traditie die belangrijk is

[3:57:24] afscheid neemt dan wel anders gaat invullen en zo kijk ik ook naar paasvuren dus volgens mij is het belangrijk dat tradities die belangrijk zijn voor mensen dat we daar aandacht voor hebben dat je niet al te makkelijk zegt het kan niet meer we doen het niet tegelijkertijd

[3:57:39] Op enig moment kan het ongemak zo opbouwen en kunnen er zoveel andere belangen spelen dat je er wel heel serieus naar moet kijken.

[3:57:47] Daarom heb ik dat ook met vuurwerk proberen te doen in de korte tijd die ik er zat om dat gesprek te voeren.

[3:57:52] Maar ik ben niet van de school die al te makkelijk zegt, god wat maakt het nu uit.

[3:57:56] Dat kan ik u in ieder geval meegeven.

[3:58:00] Dan even kijken.

[3:58:02] De heer Goudswaard met de kaderrichtlijn Water.

[3:58:10] Wij komen met een aantal regels en ik weet alleen niet wanneer.

[3:58:16] Volgens mij komt de minister volgende week of volgende maand met een brief.

[3:58:21] Volgende maand komt de minister van INW met een brief.

[3:58:24] Dus volgens mij is dat.

[3:58:26] Dan had ik nog het setje van vraag van mevrouw Salimian.

[3:58:31] En ik meende dat ik een deel, voorzitter, al had doorgenomen.

[3:58:37] Het overgrote deel ging over Tata Steel.

[3:58:40] En wat ik nog een keer hier zou willen benadrukken, dat is er gaan brieven nog vandaag, morgen naar uw kamer met informatie, juist ook over gezondheid, maar natuurlijk ook over wat

[3:58:52] Dat de intentie overeenkomst voorstelt en hoe je de proces inricht richting die maatwerkafspraak.

[3:59:04] Mijn verantwoordelijkheid is het heel erg van belang wat er rondom gezondheid uiteindelijk op papier komt te staan, maar ook wat het onderliggende onderzoek is.

[3:59:13] Daar heb ik ook nog een aantal gesprekken over.

[3:59:15] En voor datastil is een ontbindende voorwaarde als blijkt.

[3:59:20] Bijvoorbeeld, het kan staalslakken zijn, maar het kan ook iets anders zijn, waardoor je uiteindelijk je businesscase niet

[3:59:26] ...rond krijgt, dan is dat voor het bedrijf een mogelijkheid om te zeggen... ...ja, dan kunnen wij uiteindelijk niet een akkoord geven op de maatwerkafspraak... ...zoals die in voorbereiding is.

[3:59:40] Dat gaan we allemaal de komende periode meemaken.

[3:59:44] Maar dat is, zeg maar, de situatie rondom die G-law... ...dus die intentieovereenkomst die nu in de maak is... ...en ook het proces in de aanloop naar die maatwerkafspraak.

[3:59:56] Voor mij is het dus cruciaal wat in de komende periode rondom gezondheid aan onderzoek komt en ook aan onderliggend materiaal, maar ook juist mijn gesprekken met de deskundigen en met de omwonenden, want ik wil uiteindelijk zo goed mogelijk de weging maken.

[4:00:15] Dan had u nog...

[4:00:16] Ik zie nog een interruptie van mevrouw Salian.

[4:00:19] Ik heb nog twee vragen.

[4:00:24] Uw microfoon nog even.

[4:00:28] Excuus, voorzitter.

[4:00:30] Uw vraag was, is er contact geweest met Tata Steel voordat die brief over circulaire economie is verstuurd?

[4:00:36] En de antwoord is nee, in ieder geval niet vanuit ons.

[4:00:40] En uw tweede vraag was, gemeenten hebben daar nog adviezen over uitgebracht.

[4:00:46] Wij kennen waarschijnlijk één advies en we gaan er nog wel even achteraan, maar een eenmelding ging over secundaire bouwstoffen, de andere twee, daar gaan we nog even precies naar kijken.

[4:01:00] Als de gemeenten akkoord gaan dat hun adviezen worden gedeeld, dan kan ik dat natuurlijk doen, maar ik moet wel met die gemeenten daarover in gesprek.

[4:01:07] Ik geloof toch dat ik nu dan een heel eind in de beantwoording ben.

[4:01:17] Ik zag eerst mevrouw Wiersma nog met een vraag.

[4:01:21] Ja klopt, voorzitter.

[4:01:23] Ik had nog geen antwoord gehoord over mijn vraag over, we weten veel over de Ooster- en Westerschelde, dat daar die staalslakken in het water gebruikt worden.

[4:01:32] Ik had nog specifiek gevraagd of dit ook op andere plekken speelt.

[4:01:35] Ik moet nu zelf ook door, dus ik vind het ook goed als de staatssecretaris zegt bij de volgende communicatie daarover dan vertel ik daar iets over in een brief die naar ons kamer gaat.

[4:01:48] Ik kan hem misschien heel snel beantwoorden.

[4:01:49] Bij ons is niet bekend dat het ook ergens anders speelt.

[4:01:53] Dus we hebben vooral met het Zeeuwse gezag, de Zeeuwse gemeente en provincie hebben het gesprek.

[4:02:00] Zodra we indicaties hebben, dan gaan we daar natuurlijk achteraan.

[4:02:03] Maar het is in ieder geval nu niet bekend.

[4:02:06] Mevrouw Wiersma.

[4:02:07] Ja, voorzitter, ik ben niet helemaal tevreden met het antwoord, want als het om Rijkswaterstaat gaat, dan is dat een rijksbedrijf.

[4:02:15] Dus ik zou de staatssecretaris willen verzoeken om dit te checken, zodat we een compleet beeld hebben van waar speelt dit.

[4:02:23] En nou ja, nogmaals, de staatssecretaris zou dat in toekomstige communicatie mee kunnen nemen.

[4:02:29] Kan ik toezeggen, voorzitter?

[4:02:32] Misschien is het handig om dit voor het twee-minuten-debat te communiceren naar de commissie.

[4:02:39] Prima.

[4:02:40] Ja, dat zeg ik toe.

[4:02:41] Nog een toezegging om voor het twee-minuten-debat toe te sturen.

[4:02:45] Dan zie ik nog mevrouw Zalliaan.

[4:02:47] Ja en dat gaat met name over een vervolgvraag op wat de staatssecretaris zojuist zegt over de onderzoeken maar ook over de maatwerkafspraken.

[4:02:57] De vraag was niet contact over de brief want dat heb ik schriftelijk gesteld en daar was een antwoord op dat het inderdaad niet zo is maar mijn vraag mondeling gaat over het contact of Tata Steel bijvoorbeeld contact heeft opgenomen ambtelijk of bestuurlijk over de lokale verboden die verschillende gemeenten

[4:03:17] hebben gevoerd.

[4:03:20] Zij hebben namelijk wel...

[4:03:23] Ik zie heel veel discussie, maar in ieder geval dat is één vraag en de andere is over het onderzoek.

[4:03:27] Zijn alle etappes nu al goedgekeurd met het RIVM of moeten ze nog goedgekeurd worden en wanneer gaat u dat doen?

[4:03:35] Bestaatssecretaris.

[4:03:37] Bij ons is niet bekend dat er contact is geweest tussen Data Steel en degenen die die brief hebben opgesteld of anderszins.

[4:03:48] Dus misschien dat we daar nog even apart contact over kunnen hebben, maar het is ons in elk geval niet bekend.

[4:03:53] En het tweede is over die fases 1 en 2.

[4:03:56] Die twee opdrachten zijn verstrekt.

[4:03:58] Die van fase 2 is uiteraard onlangs verstrekt.

[4:04:02] Daar hebben we deze week, volgende week met de RIVM het gesprek over.

[4:04:06] En wat we dan ook met ze bespreken, dat is 1.

[4:04:11] Is er vertraging opgelopen?

[4:04:14] Want wie weet valt het mee.

[4:04:15] Wie weet valt het niet mee.

[4:04:16] En dan is mijn tweede vraag.

[4:04:18] En hoe gaan we dan...

[4:04:19] Kunnen we op een verantwoorde manier versnellen, zodat we wel op tijd

[4:04:23] de informatie hebben, want vooralsnog houd ik vast aan de afspraak die mijn voorganger met uw Kamer heeft gemaakt over het tijdpad.

[4:04:33] Dank u wel.

[4:04:35] Volgens mij hebben we dan alles gehad.

[4:04:37] Ik zie toch nog een...

[4:04:41] Ik heb volgens mij een gemiste vraag, daar kom ik zo op.

[4:04:44] Ik wil graag een duidelijke antwoord van de staatssecretaris, dat ze zich niet laat leiden door het verdienmodel van Tata Steel, maar dat als het gaat om de keuze die ze maakt voor de staatsstakken, het vooral gaat om borging van gezondheid en milieu.

[4:04:57] De gemiste vraag neem ik meteen in één keer mee, anders ben ik nog bezig.

[4:05:01] Ik vroeg de staatssecretaris of ze de signalen vanuit de Algemene Rekenkamer en andere kan meenemen in die brief over de VTH-stelsel en een termijn daaraan kan verbinden.

[4:05:14] Toezegging op het laatste.

[4:05:17] En uiteraard gaat, want dat is echt mijn verantwoordelijkheid, staat gezondheid voorop, maar is het wel zo dat in de aanloop naar de maatwerkafspraak uiteraard het bedrijf zelf een afweging heeft te maken en wij als Rijkspartij hebben dat ook.

[4:05:34] En voor mij is heel helder, ik ben verantwoordelijk voor de gezondheid.

[4:05:39] En milieu, maar vooral gezondheid in Niger, ja.

[4:05:45] Dank u wel.

[4:05:47] Dan kunnen we gaan naar de lijst met toezeggingen.

[4:05:52] De Kamer wordt na het gesprek met het RIVM over de onderzoekstrajecten over staalslakken begin volgende week geïnformeerd over de uitkomsten van dit gesprek.

[4:06:00] De Kamer wordt geïnformeerd over de scenario's die worden bestudeerd voor na afloop van de tijdelijke regeling in zaken staalslakken.

[4:06:09] De Kamer ontvangt binnen twee weken een schriftelijke reactie op het advies van twee adviesbureaus over de mogelijkheid voor gemeenten om een algemeen verbod in te stellen op toepassingen van niet gevormde stelslakken.

[4:06:24] Het gaat om twee adviezen.

[4:06:25] De ene gaat inderdaad over de gemeente.

[4:06:27] De andere advies gaat ook juist wat landelijk nog kan doen.

[4:06:32] Ik zie geknik, dus die wordt aangevuld.

[4:06:35] De Kamer wordt geïnformeerd over de uitvoering van de motie van Partij voor de Dieren over de vervuiler laten betalen als bodemsanering nodig blijkt dus te zijn na toepassing van staalslakken.

[4:06:48] Die is wel heel specifiek gemaakt.

[4:06:50] De motie is breder dan dat, dus ik zou vooral willen refereren naar de motie destijds nog met de NSC samen ingediend.

[4:06:58] Dus dat was het eigenlijk.

[4:07:02] De Kamer wordt nadig geïnformeerd over de ontstaande onduidelijkheid in zaken de suggestie dat op grond van het circulair materialenplan generieke verboden door het lokaal gezag op staalslakken niet zijn toegestaan.

[4:07:17] De Kamer wordt in mei geïnformeerd over de uitkomsten van het gesprek met het bevoegd gezag in Zeeland over een eventuele verlenging van de pauzeknop voor de toepassing van staalslakken in de West- en Oosterschelde.

[4:07:31] De Kamer wordt geïnformeerd over de rol die innovatie kan spelen bij het zoeken naar alternatieven voor PFAS.

[4:07:37] De Kamer ontvangt voor de zomer de resultaten ten aanzien van PFAS in moedermelk en bloedmonsters.

[4:07:44] Rond de zomer wordt de Kamer geïnformeerd over eventuele routekaart ten aanzien van de luchtkwaliteitsdoelen, inclusief prioritering aan fijnstof.

[4:07:52] De Kamer wordt ten aanzien van de AMVB ter implementatie van de Erzine-richtlijn industriële emissies geïnformeerd over de input van het bedrijfsleven.

[4:08:03] Zodra er meer informatie is over nieuwe methodes voor het objectief vaststellen van geurbelasting, wordt de Kamer hier ook over geïnformeerd.

[4:08:12] Rond de zomer wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van het gesprek met de omgevingsdiensten, waarin de staatssecretaris de beleidsopties aan de orde zal stellen die zijn gedaan in de factsheet van het kader van de actieagenda Industrie en Omwonenden.

[4:08:28] De Kamer wordt nadig geïnformeerd over de samenstelling van de taskforce voor de aanpak van locaties die vervuild zijn door staalslakken en over de vraag wanneer de eerste resultaten hiervan zijn te verwachten.

[4:08:41] De Kamer ontvangt voor het twee-minuten-debat informatie over de vraag over in andere wateren problemen spelen met staalslakken.

[4:08:50] Daar hoort bij dat er een twee-minuten-debat is aangevraagd door het lid Kostic.

[4:08:55] Volgens mij is dit de hele lijst aan toezeggingen.

[4:09:01] Mocht er toch constatering zijn dat er iets gemist is, dan denk ik dat u de route weet te vinden.

[4:09:08] Dan bedank ik iedereen voor dit debat en de aanwezigheid en wens ik u alvast goede paasdagen met welke traditie dan ook en tot een volgende keer.

[4:09:19] Dank u wel.