Rondetafelgesprek Netcongestie en woningbouw

[0:00:00] Dames en heren, goedemiddag.

[0:00:02] Welkom bij dit rondtafelgesprek over netcongressie en woningbouw van de vaste commissie voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening.

[0:00:08] Ik ben uw voorzitter vandaag en bijzonder welkom natuurlijk aan onze gasten.

[0:00:11] We doen dat in drie blokjes.

[0:00:12] Ik zal het dadelijk wel even u voorstellen.

[0:00:14] Ook welkom aan de mensen op de publieke tribune en die wellicht meekijken en bijzonder welkom natuurlijk ook aan de vaste commissie voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening voor de leden.

[0:00:23] Ik zal eerst even de leden aan u voorstellen.

[0:00:24] Dat is de heer Van Asten van D66, mevrouw Van Brenk van 50PLUS, de heer Mooyman van de

[0:00:29] PVV en de heer Nobel van de VVD.

[0:00:32] We doen vandaag een rondtaalgesprek in drie blokken.

[0:00:35] Blok 1 zijn de netbeheerders.

[0:00:37] Daar hebben we ongeveer drie kwartier voor.

[0:00:39] Daarna gaan we naar blok 2, schorschil even vijf minuten tussendoor voor gemeente en provincie, de gasten die daarvoor aanwezig zijn.

[0:00:45] En tenslotte eindigen we ook na een schorschil van vijf minuten met blok 3 met ontwikkelaars en de woningcoöperaties.

[0:00:51] Blok 1, netbeheerders.

[0:00:52] Ik wil voorstellen de gasten van vandaag een welkom natuurlijk.

[0:00:56] Dat is de heer Abbenhuis van Tennet.

[0:00:58] De heer Idema van Stedin en de heer De Groot van Alliander, welkom natuurlijk.

[0:01:05] Wat we gaan doen voor de orde is, ik geef u dadelijk de tijd van de gasten om u even voor te stellen en in drie minuten een toelichting te geven.

[0:01:12] U heeft natuurlijk ook al precies een pmo's ingeleverd, dat is voor drie minuten.

[0:01:15] Daarna geef ik het woord aan de leden van de commissie.

[0:01:17] We hebben afgesproken, en ook welkom aan de heer De Hoop, excuus.

[0:01:22] We hebben afgesproken dat de leden één vraag stellen.

[0:01:26] Ik vraag de leden om ook aan te geven van wie de vraag is.

[0:01:28] en dan gaan we op en om werken met vragen en antwoorden.

[0:01:31] En ik vermoed dat we dan nog tijd hebben voor een tweede ronde van vragen.

[0:01:35] Als dat akkoord is, dan gaan we dat zo doen.

[0:01:37] En dan wil ik graag als eerste het woord geven voor een toelichting van drie minuten aan de heer Abbenhuis van Tennet.

[0:01:45] Voorzitter, dank u wel.

[0:01:47] Mijn naam is Maarten Abbenhuis en ik ben operationeel directeur bij Tennet en dank u voor de uitnodiging.

[0:01:54] Als landelijk netbeheerder transporteert Tennet elektriciteit voor grote gebruikers, zoals de industrie, energiecentrales en windparken op zee, en is de schakel naar de regionale netbeheerders, links van mij, die naast heel veel bedrijven ook woningbouw aansluiten.

[0:02:09] Daarnaast zorgen wij ervoor dat vraag en aanbod altijd in balans is in Nederland, binnen een Europese context, zodat het licht altijd brandt.

[0:02:18] En op dit moment zien wij in Nederland op vrijwel alle spanningsniveaus bij zowel afname als invoeding een structureel probleem van netcongestie.

[0:02:26] Dat betekent dat de huidige of toekomstige vraag naar transportcapaciteit op piekmomenten groter is dan wat het elektriciteitsnet aankan.

[0:02:34] Het gevolg is dat we nieuwe aansluitingen moeten uitstellen en dat er klanten op wachtlijsten terechtkomen.

[0:02:41] Tegelijk zien we dat er duidelijk regionale verschillen zijn.

[0:02:44] Er zijn regio's waar we echt resultaten kunnen boeken, mede dankzij genomen maatregelen,

[0:02:49] en intensieve samenwerking.

[0:02:51] Speciale aandacht verhecht de situatie rond Flevoland, Gelderland en Utrecht.

[0:02:56] In dit gebied is de beschikbare transportcapaciteit eenvoudigweg te weinig.

[0:03:02] En uw Kamer is hier sinds 2023 met regelmaat over geïnformeerd.

[0:03:07] De nieuwe extern gevalideerde berekeningen laten zien dat delen van het netwerk in deze regio, zelfs zonder nieuwe aansluitingen, vele uren per jaar over belast kunnen raken, ondanks alle genomen maatregelen.

[0:03:20] Daarom heeft Tennet eind februari een mogelijke aansluitstop voor woningbouw in FRU in het vooruitzicht moeten stellen.

[0:03:29] Tot slot wil ik uw commissie eigenlijk twee punten meegeven.

[0:03:32] Ten eerste, geef elektriciteitsinfrastuur echt prioriteit in de ruimtelijke ordening.

[0:03:39] Infrastuur is een randvoorwaarde voor een functionerende samenleving en voor vrijwel alle beleidsdoelstellingen.

[0:03:46] Ten tweede, het momentum en de noodzaak van een duurzaam, betrouwbaar en onafhankelijk elektriciteitssysteem is groter dan ooit.

[0:03:54] Dit wordt niet in de laatste plaats duidelijk door de tweede grote energiecrisis in de afgelopen vier jaar.

[0:04:01] En een energietransitie zonder aanvullende infrastructuur is echter utopisch.

[0:04:05] Tennet zal onvermoeibaar samen blijven werken met het Rijk, met de provincies, met de gemeenten en met de regionale netbeerders om sneller te bouwen het bestaande netwerk

[0:04:16] dat we hebben maximaal te benutten ten behoeve van alle partijen die nu aangesloten zijn, maar ook die op de wachtrij staan.

[0:04:24] Wij kunnen het echter niet alleen.

[0:04:26] Iedereen moet nu leveren.

[0:04:29] Vandaar onze dringende oproep.

[0:04:30] Help alle netbeheerders met het verkrijgen van locaties voor hoogspanningsstations en verbindingen, met het verkorten van ruimtelijke inpassingsprocedures en tijdige verrunningverlening.

[0:04:40] Een crisiswet kan daar natuurlijk bij helpen.

[0:04:43] Dank u wel.

[0:04:45] Dank u wel.

[0:04:46] Dan wil ik nog even voorstellen, de twee leden die wat later zijn binnengekomen.

[0:04:49] Ik welkom natuurlijk mevrouw Steen van het CDA en de heer Russel van de Forum voor Democratie.

[0:04:54] Meneer Tolt.

[0:04:57] Dank u, voorzitter.

[0:04:59] En ik dank de Kamer voor de uitnodiging om over netcongressie te spreken.

[0:05:02] Ik ben Chief Transition Officer bij Stedin en wij verzorgen het elektriciteits- en gasnetwerk voor ongeveer 2 miljoen huishoudens en bedrijven in Zuid-Holland, Zeeland en Utrecht.

[0:05:12] En ik deel de zorgen die de Kamer heeft over een dreigende aansluitstop.

[0:05:17] Wij zien elke dag wat netcongestie betekent voor ondernemers, voor maatschappelijke voorzieningen en, als we niet oppassen, straks ook voor de woningbouw.

[0:05:26] We werken dag in dag uit aan onze bijdrage om Nederland hieruit te krijgen, maar we doen samen nog niet genoeg.

[0:05:33] En dat is pijnlijk, want eerlijk, er zijn geen pijnvrije keuzes meer.

[0:05:37] Alle makkelijke keuzes zijn al gemaakt.

[0:05:39] Het is inmiddels geen keuze meer tussen wel of geen pijn, maar tussen au of oei.

[0:05:45] En niet kiezen betekent au en oei.

[0:05:49] En dat is dubbel pijn.

[0:05:51] Willen we meer woningen, dan moeten we keuzes maken over hoeveel vrijheid er is in het woningontwerp en het energieverbruik van die woningen.

[0:05:58] Willen we meer tempo, dan moeten we sneller locaties aanwijzen voor stations, ook als niet iedereen daar blij van wordt.

[0:06:06] Willen we iedereen de volledige ruimte geven in de besluitvorming, dan moeten we accepteren dat stations laat of niet beschikbaar komen en woningbouw vertraging oploopt.

[0:06:15] Willen we iedereen een warm huis blijven bieden, dan moeten we tegelijkertijd ook investeren in de ontwikkeling van warmtenetten.

[0:06:21] En die dilemma's gaan niet alleen over techniek of over procedures, maar vooral ook over mensen.

[0:06:26] We spraken ondernemers achter een 100 jaar oud familiebedrijf dat mogelijk grond moet afstaan voor de bouw van een station.

[0:06:32] dat van datzelfde station juist dolgelukkig wordt, omdat dat ze in staat stelt om eindelijk een thuis te stichten.

[0:06:39] We kunnen proberen de pijn van netcongressie te verdelen, maar niet vermijden en dilemma's blijven.

[0:06:45] Er zijn wel maatregelen die helpen en daarbij kan ook uw commissie helpen.

[0:06:48] Ik noem maar twee in het bijzonder.

[0:06:50] Gasgestookte opwek en netbewust bouwen.

[0:06:53] Ten eerste, geef ruimte aan gasgestookte opwek om zo tijdens piekmomenten op donkere, koude winteravonden voldoende stroom te hebben voor woningen en bedrijven.

[0:07:03] We hebben dat kleine beetje grijs nodig om veel meer groen in het systeem te krijgen en de winkel open te houden.

[0:07:10] Wij hebben deze gasgeneratoren al besteld.

[0:07:13] Nu nog de locaties en de vergunningen om ze te kunnen plaatsen.

[0:07:17] Ten tweede, stel generieke eisen voor netbewust bouwen.

[0:07:21] Zo gaan we efficiënter om met het elektriciteitsnet en passen er meer woningen op dezelfde kabel.

[0:07:26] Een mooi recent voorbeeld is het project De IJsselhoevers in IJsselstein.

[0:07:30] waardoor slim energieuitwisselen 560 woningen in één keer wel gebouwd konden worden, ondanks congestie.

[0:07:36] Keuzes maken doet pijn, maar geen keuzes maken doet uiteindelijk dubbel pijn.

[0:07:42] Want dat duurt langer en raakt het leefgeluk van Nederland.

[0:07:45] Nederland vraagt nu om keuzes en dat willen we graag samen met u doen.

[0:07:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:07:50] Dank u wel en goed getimed.

[0:07:51] Dan gaan we naar de bijdrage van de heer De Groot, aan u het woord.

[0:07:57] Voorzitter, dank u wel voor de uitnodiging.

[0:07:59] Mijn naam is Joris de Goot.

[0:08:01] Ik ben Chief Transition Officer bij Alliander.

[0:08:03] Met Alliander beheren wij het elektriciteits- en gasnet in een groot deel van Nederland.

[0:08:08] In mijn werk zie ik dagelijks waar klanten vastlopen, door het volle stroomnet.

[0:08:14] En wat begon bij bedrijven, raakt steeds vaker ook de woningbouw.

[0:08:18] Netcongestie is daarmee geen technisch detail meer, maar een bepalende factor geworden voor het realiseren van maatschappelijke opgaven.

[0:08:26] Wij willen zoveel mogelijk inwoners, scholen en bedrijven van stroom blijven voorzien.

[0:08:31] Nederland moet doorkunnen.

[0:08:33] En dat, mijn collega zei het al, vraagt om keuzes.

[0:08:37] Zonder keuzes komen woningbouw, verduurzaming en maatschappelijke voorzieningen simpelweg niet meer van de grond.

[0:08:43] En laat ik daarom helder zijn.

[0:08:45] Willen we woningbouw blijven realiseren in Nederland, dan moeten we nu anders omgaan met het energiesysteem.

[0:08:52] En dat kan langs drie samenhangende sporen.

[0:08:55] Ruimte, warmte en het vermijden van pieken.

[0:08:59] Ten eerste, ruimte.

[0:09:02] Netuitbreiding is noodzakelijk, maar kost tijd en is niet voldoende.

[0:09:07] We moeten slimmer omgaan met het net dat er ligt en ook met wat er nog moet komen.

[0:09:13] En dat begint bij ruimtelijke keuzes.

[0:09:15] Energie moet leidend zijn in het ruimtelijke beleid.

[0:09:18] Het is de kaart, niet het bijschrift.

[0:09:21] Door vooraf ruimte te reserveren voor kabels, stations, infrastructuur, voorkomen dat woningbouw en energie elkaar blijven blokkeren.

[0:09:28] En de energie hoort daarom thuis in een nota ruimte.

[0:09:33] Ten tweede, warmte.

[0:09:35] Waar logisch, zijn warmtenetten voor de lange termijn de beste oplossing.

[0:09:38] Lokaal, efficiënt en ze maken ons minder afhankelijk van geopolitieke onzekerheid.

[0:09:45] De nieuwe warmtewet is een belangrijke stap

[0:09:47] Maar zonder goede en voorspelbare randverwaarden van het Rijk, bijvoorbeeld financiering en risicoverdeling, blijven projecten alsnog hangen.

[0:09:55] Waar warmtenetten niet passen, zijn hybride warmtepompen, cruciaal.

[0:09:59] Ze zorgen even snel voor CO2-reductie, ontzien het stroomnet op piekmomenten en houden opties open voor de toekomst.

[0:10:06] Dat vraagt wel om gerichte sturing in subsidies.

[0:10:09] En voor volledig elektrisch warmtepompen is scherpe regie nodig.

[0:10:13] Subsidie alleen bij voldoende isolatie, niet in gebieden

[0:10:16] met concrete plannen voor een warmtenet en uitsluitend voor slimme, aanstuurbare systemen.

[0:10:24] En ten derde, het vermijden van pieken.

[0:10:27] Door actief te sturen op isolatie, stuurbare installaties en collectieve oplossingen, beperken we de piekbelasting op het net.

[0:10:35] En juist daardoor ontstaat ruimte om meer woningen aan te sluiten, juist waar projecten nu dreigen stil te vallen.

[0:10:41] Isolatie is hierin altijd een goed en prima keuze.

[0:10:44] Minder energievraag, directe CO2-reductie en minder druk op het net.

[0:10:50] Concluderend, zonder heldere kaders en keuzes blijven we stapelen op een systeem dat nu al overbelast is.

[0:10:58] En dat is funes voor woningbouw en voor betaalbaarheid.

[0:11:02] Heldere regie vanuit het Rijk is nodig op drie punten.

[0:11:05] Ruimte, energiestructuren leidend maken en ruimte reserveren voor het energiesysteem.

[0:11:11] Warmte,

[0:11:13] Kiezen voor coörditief, waarlogisch en elders gericht sturen op hybride en slimme systemen.

[0:11:18] En het vermijden van de piek, actief beleid op isolatie en aan stuurbaarheid.

[0:11:24] Dat zijn geen keuzes die netbeheerders alleen kunnen maken.

[0:11:28] Met duidelijke en consistente kaders kunnen gemeenten, ontwikkelaars, bouwers en installateurs sneller de juiste beslissingen nemen.

[0:11:36] Want samen kan er meer dan gedacht.

[0:11:39] Dank u, voorzitter.

[0:11:41] Ja, dank u wel.

[0:11:42] Dan gaan we naar de vragenkant van de commissie en we houden daarbij de volgorde van binnenkomst aan.

[0:11:47] Zoals gezegd, we hebben afgesproken één vraag, die geef ik even aan.

[0:11:50] Voor wie de vraag is, dan gaan we meteen door naar het antwoord en dan gaan we de kant van de commissie af.

[0:11:55] En dan begin ik met de heer Van Asscher van D66.

[0:11:58] Dank aan alle drie de heren voor uw komst en de toelichting.

[0:12:03] Ik heb een vraag aan de heer Idema.

[0:12:06] Hij kwam met het voorbeeld onder andere van IJsseloevers over...

[0:12:10] generieke eisen aan netbewust bouwen.

[0:12:13] Nou is netbewust bouwen nog steeds iets wat energie kost, maar natuurlijk wel substantieel minder dan gewone wijken.

[0:12:23] Nu hoor ik veel projectontwikkelaars wel aangeven, ja wij kunnen eigenlijk sowieso niet van start gaan op het moment dat we niet zeker weten of we worden aangesloten, of dat nou netbewust is of niet.

[0:12:35] Is er

[0:12:35] op de een of andere manier te sturen in netbewust bouwen en alsnog zekerheid geven op aansluiting?

[0:12:45] De heer Idema.

[0:12:49] Ik begrijp die vraag heel goed.

[0:12:51] Het eerste is, het is nu geen verplichting om netbewust te bouwen.

[0:12:56] Dus dat is eigenlijk onze eerste vraag.

[0:12:59] Zorg dat dat gewoon in de regelgeving wordt opgenomen.

[0:13:02] Dat kan landelijk en dat kan ook in lokale verordeningen.

[0:13:06] Er is op dit moment, en een deel tot mijn spijt, geen voorrang voor netbewuste zaken.

[0:13:13] Zo is de regelgeving in Nederland niet ingesteld.

[0:13:17] We hebben een maatschappelijk prioriteringskader, dat geeft een volgorde aan, maar in dat kader staat niet netbewust gaat boven, niet netbewust.

[0:13:25] Dus dat is er helaas op dit moment niet en wij kunnen dus wel, op het moment dat er ruimte is, woningbouw zekerheid bieden.

[0:13:35] Maar als er geen ruimte is, kunnen we dat niet doen.

[0:13:39] Dank u wel.

[0:13:40] Dan ga ik naar mevrouw Van Brenk.

[0:13:42] Ja, voorzitter.

[0:13:43] Ik hoorde de meneer van Tennet, maar ik houd me aan, bijvoorbeeld als andere collega's van hem daar ook nog wat over willen zeggen, over dat er goed overleg is met iedereen.

[0:13:56] We hadden hier vorige week wat commotie in de Kamer over de datacenters die komen.

[0:14:03] Dus ik ben wel benieuwd in hoeverre er nou ook met uw organisaties overlegd worden als een andere partij bedenkt dat ze graag in zee willen gaan met zo'n datacenter die veel energie kost.

[0:14:22] Dank u wel.

[0:14:26] Vanuit TENET is het van belang om te melden dat wij een aansluitplicht hebben.

[0:14:32] Dus op het moment dat een partij zich meldt bij TENET met een aansluitverzoek, dan nemen wij dat eigenlijk automatisch in behandeling.

[0:14:42] En dat doen we volgens het First Come, First Serve mechanisme.

[0:14:46] En daardoor krijgen partijen dus...

[0:14:50] aansluitingen op ons net.

[0:14:53] Sommige datacenters zitten al heel lang in dat proces en sommige zijn vrij recent erbij gekomen.

[0:14:58] Dat zie je dan ook in de opbouw van onze wachtrij.

[0:15:02] Maar conform met de energiewet moeten wij ze aansluiten en als er dus vanuit provincies een vergunning wordt verleend, dan sluiten wij ze aan.

[0:15:14] En daar zit natuurlijk wel wat.

[0:15:15] Want bij het verlenen van zo'n vergunning is het wel heel belangrijk om de check te doen.

[0:15:20] Is dit een passende locatie om dit te gaan realiseren?

[0:15:23] En wat zijn de consequenties voor de rest van het net op het moment dat we deze ontwikkeling hier door laten gaan?

[0:15:29] Want het gaat ook ten koste van andere zaken.

[0:15:31] Maar daar zit dus ook het lokale bestuur heeft daar een rol.

[0:15:37] Eén korte vraag.

[0:15:40] Komen ze dan ook bij u met die vraag van wij gaan dit doen en wat vindt u daarvan of heeft u daar geen enkele vorm van inspraak?

[0:15:55] Dus ja, die vraag komt ook bij ons.

[0:15:57] Ik denk, het belangrijkste eigenlijk is hier waar wij het sprek over aangaan is, op welke manier kunnen wij met klanten, of dat nou een datacenter is, maar het geldt ook voor tuinders, het geldt eigenlijk voor alle segmenten, wat kunnen we doen om het net beter te benutten?

[0:16:12] En daar zijn altijd mogelijkheden voor en dat gaat dan om het ontwerpen en de keuze, vaak bij een klant en dat gesprek hebben wij daarover.

[0:16:21] Dan is het aan de heer Moorman.

[0:16:23] Dank u wel voorzitter en ook dank voor de bijdrage vanuit de netbeheerders ten aanzien van de opgave die er nu ligt.

[0:16:32] Goed dat we er vandaag over spreken om uiteindelijk ook met elkaar te zorgen dat er geen vertraging wordt opgelopen, juist in die woningbouwopgave onder andere die we ontzettend belangrijk vinden.

[0:16:42] Ik hoorde de heer Idema, hoorde ik ook over de noodzaak van los van de elektrificatie dat we in ieder geval als een tussenstap, if you will, toch ook zullen moeten kijken naar de wat meer traditionele wijze van energieopwekking.

[0:16:58] waarin ik ook gasgestookte opwek en gasgeneratoren hoorde en uitzij en opmerkingen ook opmaakte, dat daar nog steeds bepaalde uitdagingen bij liggen.

[0:17:07] Kunt u daar mogelijke wijze nader op reflecteren?

[0:17:14] Dank u wel.

[0:17:17] Dus de noodzaak hiervoor is juist dat we op piekmomenten hebben we deze gasgestookte opwek nodig, juist eigenlijk op de dagen dat het donker is, windstil en koud.

[0:17:27] Dan heb je een piekbelasting, ontstaat er file op het net bij Tennet en als we dat dan lokaal in kunnen voeden met gasgestookte opwek, ja, dan creëren we eigenlijk ruimte.

[0:17:38] Waar je wel tegenaan loopt, is ook gasgestookte opwek, als wij die nu bijplaatsen, moet een locatie hebben.

[0:17:46] en heeft vergunningen nodig.

[0:17:47] En dan gaat het ook over stikstofruimte op dat moment, dan gaat het ook over geluid.

[0:17:53] En dan zie je dus dat je daar ook, ook al wil je het eigenlijk op de korte termijn hebben staan, dat je daar toch tegenaan loopt, dat het lang kan duren voordat je die ruimte hebt.

[0:18:01] En dat is wel ons verzoek om voor dit soort noodmaatregelen ook met passende snelheid te kunnen handelen.

[0:18:09] Juist omdat het zoveel bijdraagt ook aan de verduurzaming op andere plekken.

[0:18:17] Een korte vervolgvraag en dan een korte antwoord, dan gaan we verder.

[0:18:21] Dank u wel, voorzitter.

[0:18:22] En ik denk inderdaad ook een duidelijk verhaal, ook waar het gaat om die vergunning en om te zorgen dat de plaatsing daarvan sneller kan.

[0:18:30] Is dat op het moment iets dat, bijvoorbeeld als we kijken naar de gasgestookte opwek, dat er meer belemmeringen zijn ten aanzien van elektrificatie, zeg maar?

[0:18:40] Is daar een verschil in hoe snel die trajecten op het moment gaan?

[0:18:43] Of hebben ze wat u betreft te maken met dezelfde maat van problematiek en de vertraging die er nu bij past?

[0:18:56] Grofweg is het dezelfde problematiek.

[0:18:58] Je hebt natuurlijk wel specifieke zaken zoals geluid en stikstof.

[0:19:01] Maar grofweg is het dezelfde problematiek.

[0:19:06] Dank u wel.

[0:19:06] Dan ga ik naar de heer Nobel.

[0:19:10] Ik probeer twee vragen in één te proppen.

[0:19:13] De heer Idema van Steding gaf aan van wij denken ook na over die gasgeneratoren.

[0:19:19] Het klonk ook een beetje als een noodgreep vanwege de pieken.

[0:19:23] Ik vroeg me af, u zei we hebben die gasgeneratoren besteld.

[0:19:26] Maar wanneer worden ze geleverd?

[0:19:28] Met andere woorden, is het er wel op tijd om die piek op te vangen?

[0:19:32] En als ik dan mag over die piek.

[0:19:36] Kijk, in Nederland hebben we het heel goed met elkaar geregeld.

[0:19:38] De zekerheid van stroom is enorm groot.

[0:19:43] Ik denk dat niemand zit te wachten op architectische praktijken waar soms de stroom uren uit kan vallen.

[0:19:47] Er zijn ook wel andere landen te noemen.

[0:19:49] Maar wat als we daar aan die knop misschien toch iets minder

[0:19:53] gaan hangen en dat we iets minder zekerheid met elkaar accepteren, zodat wel bepaalde opgaven, zoals bijvoorbeeld de grote woningbouwopgave, maar ook wel van andere opgaven in het land daardoor doorgaan kunnen vinden.

[0:20:03] Kunt u daar, en daar heb ik niet per se een voorkeur, toch een reflectie op geven?

[0:20:09] Dan gaan we beginnen bij de heer Idema, denk ik, en dan kijken we daarna even wie nog meer het woord wil vragen.

[0:20:14] Ik doe het eerste deel van uw vraag.

[0:20:17] We hebben ze aanbesteed en we hebben een contract gegund en ze staan in principe klaar om geplaatst te worden.

[0:20:23] Dus het gaat erom dat de locatie er is waar de aansluiting is en waar de vergunningen zijn.

[0:20:27] En dan kan die snel geplaatst worden.

[0:20:33] Ja, voorzitter, dan zal ik ingaan op het tweede deel van de vraag over leveringszekerheid.

[0:20:39] Traditioneel heeft Nederland een bijzonder hoge leveringszekerheid en ik denk dat we daar

[0:20:45] met z'n allen trots op zijn.

[0:20:47] Dat is niet iets wat één partij realiseert.

[0:20:49] Dat doen we met de hele sector, inclusief de producenten, maar ook de afnemers die wel al flexibel met het systeem meebewegen.

[0:20:57] De hoge leveringszekerheid in Nederland van 99,9997,

[0:21:03] procent van de tijd, is echter geen KPI.

[0:21:07] Dat is het resultaat van alle activiteiten die we met elkaar in de sector doen.

[0:21:11] Dus dat is niet een knop waar we aan sturen, waar we zeggen nou misschien is 99,99966 ook akkoord.

[0:21:19] Dus dat is het resultante van alles wat we doen.

[0:21:22] En daar kunnen we dus eigenlijk niet op sturen, maar dat zouden we ook eigenlijk niet moeten willen, omdat je juist die leveringszekerheid, het fundament onder

[0:21:30] een goed functionerende samenleving en is noodzakelijk voor het bereiken van alle beleidsdoelstellingen.

[0:21:38] Dan is het door aan de heer De Hoop.

[0:21:42] Dank allereerst voor de inbrengen ook en ook voor de positionspapers.

[0:21:47] Wat mij opvalt is dat eenieder volgens mij de problemen heel erg herkent, maar dat er ook wel

[0:21:52] nog vanuit de eigen positie wel een beetje geredeneerd wordt en dat dingen nog wel integraler kunnen.

[0:21:59] Zeker als het gaat om het bij elkaar brengen van zowel elektriciteitsnetten als warme koelen dat collectief bij elkaar brengen, vandaar ook warmtenetten.

[0:22:08] Dus ik denk dat daar misschien een opgave nog ligt.

[0:22:10] Misschien ook voor u allemaal, daar zou ik wel een reflectie op willen, maar mijn vraag is ook aan u.

[0:22:15] Jullie zijn als netbeheerders natuurlijk vooral ook verantwoordelijk voor de betrouwbaarheid, maar de optimalisatie zouden jullie misschien ook een rol in kunnen spelen.

[0:22:26] Ziet u die rol ook en hoe zouden wij u ook in die positie kunnen brengen als een heel groot deel van het net niet gebruikt wordt en daar misschien nog wel mogelijkheden liggen om wat efficiënter te doen?

[0:22:37] Ik wil voorkomen dat we alle drie afgaan voor de antwoorden.

[0:22:40] Altijd specifiek.

[0:22:42] En voor ik u al eens kijk, gewoon naar de rechterkant van mij.

[0:22:45] Het maakt mij niet uit wie begint.

[0:22:47] Ik heb het liefst van alle drie gewoon een antwoord.

[0:22:49] Want ik kan mij voorstellen dat men dat ook wil geven.

[0:22:52] Dan gaan we dat doen, maar wel kort.

[0:22:54] Dank u voor de vraag en ik begrijp hem heel goed.

[0:22:58] Ik denk, wij staan niet alleen voor de betrouwbaarheid.

[0:23:01] Dus vanuit de uitdaging en de maatschappelijke opgave die we hebben, is dat in het speelveld de driehoek tussen betrouwbaarheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid.

[0:23:09] En op het moment dat je kiest voor maximale betrouwbaarheid, leidt dat tot kosten en leidt dat tot, zoals we nu zien, wachtlijsten, oftewel mindere bereikbaarheid.

[0:23:17] Dus wij beseffen heel goed dat daar keuzes in te maken zijn.

[0:23:20] Dat is denk ik ook wat wij hier proberen te schetsen in de keuzes die daar zijn.

[0:23:24] En dan kom ik bij het eerste deel van uw vraag.

[0:23:27] Die keuzes zijn niet alleen aan ons.

[0:23:29] Dus dan gaat het vaak over wat kan je dan daar samen doen.

[0:23:33] En dat gaat over specifieke dossiers, bijvoorbeeld bij het warmtenet.

[0:23:38] Dan kan je zeggen, ik wil daar voor een maximaal deel van Nederland, zou ik zeggen, wil ik een warmtenet heeft voordelen.

[0:23:43] Je kan ook zeggen, nee, ik kies ervoor om dat voor een kleiner deel van Nederland te doen.

[0:23:47] Dan kan het misschien sneller of meer gefocust.

[0:23:55] Ik reageer nog even op het tweede stuk waar u zei, er is ook een rol voor die netbeheerders in de optimalisatie.

[0:24:01] En ik denk met name als je gaat kijken naar warmtenetten, dan ben ik het hartstochtelijk met u eens.

[0:24:05] Want dat is alles wat wij via warmtenetten kunnen realiseren, komt er niet bij, bij de elektriciteitsnetten.

[0:24:11] En daar zetten we ons keihard voor in.

[0:24:14] We zijn blij dat de WCW er nu is, dat er duidelijkheid is, maar dat is niet genoeg.

[0:24:17] Naast de WCW moet er ook voldoende financiering zijn om die investeringen van de grond te krijgen, zodat die warmte die we maken dan ook betaalbaar is.

[0:24:25] Maar het zijn ook activiteiten die wij als regionale netbeheerders op ons nemen, juist om dat systeem te optimaliseren van waar is nou een collectief warmtenet de beste oplossing, waar moet je voor hybride gaan en waar moet je ook voor andere vormen van warmte gaan, zodat je het best gebruik maakt van het systeem tegen de laagste maatschappelijke kosten.

[0:24:41] Dus het is wel degelijk inderdaad een rol die wij al op ons pakken en nog meer op ons moeten pakken.

[0:24:50] Heel kort, vanuit Tennet zien wij dat er geen één scenario is dat all electric is.

[0:24:57] Dus het is belangrijk dat we met elkaar vaststellen waar we die sectoren aan elkaar gaan koppelen.

[0:25:03] En dan heb je het over warmte, dan heb je het over moleculen zoals waterstof, dan heb je het over druk, maar dan heb je het ook over elektriciteit.

[0:25:10] En hoe sneller wij met elkaar integraal kunnen vaststellen waar we de sectoren aan elkaar gaan koppelen, op logische punten in elkaars netwerk,

[0:25:18] hoe eerder we gericht kunnen gaan bouwen.

[0:25:22] En dat is met afstand het efficiëntste, want het netwerk in elk scenario moet ongeveer verdubbeld worden qua capaciteit.

[0:25:29] Daar moeten we nu echt mee beginnen.

[0:25:32] Dank.

[0:25:33] En ik wil de leden op wijze als we een vraag stellen met één antwoord, dat we nog een tweede ronde kunnen redden natuurlijk.

[0:25:38] Mevrouw Van Steen.

[0:25:40] Ja, dank u wel.

[0:25:42] Ik heb een aantal vragen, maar ik ga beginnen bij innovaties.

[0:25:45] Want we weten dat het uitbreiden van ons elektriciteitsnet een langdurig klus is.

[0:25:50] Daar gaan heel wat jaren overheen, weten we.

[0:25:52] We willen heel graag dat het sneller gaat, maar we weten ook dat het lang duurt.

[0:25:56] En ondertussen staat de tijd dus ook niet stil en zijn er ook een hele hoop innovaties.

[0:26:00] Welke innovaties ziet u voor u en wat is er nodig om die te versnellen?

[0:26:07] En aan wie stelt u de vraag?

[0:26:10] Dan kijk ik in de eerste instantie maar even naar Stedin.

[0:26:17] Een van de innovaties die wij zien, dat is iets wat we in Den Haag op dit moment hebben.

[0:26:23] We hebben hier een autonoom strandnet.

[0:26:28] En dat laat zien dat verschillende gebouwen en functies samen in één netwerk zitten.

[0:26:34] Daar wordt de energie samen aangestuurd.

[0:26:36] En we hadden deze winter daar de mooie situatie waar dat net

[0:26:40] een combinatie van een batterij met opwek en andere vormen van gebruik, wat dat terug kon leveren aan het stroomnet in Den Haag op het moment dat er een piek was.

[0:26:50] Dan zie je dat slim sturen op opslag met de juiste prikkels, dat je het probleem gewoon minder kan maken, maar dat vraagt wel, dit soort samenwerking is het grote component digitaal aan, dat vraagt data-uitwisseling, dat vraagt de juiste prikkels.

[0:27:03] Maar dat zijn wel de innovaties waar ik optimistisch ben, dat uiteindelijk in deze schaarste we wel in staat zijn om beter gebruik te maken van het net.

[0:27:14] Dat neemt niet weg dat we ook keihard moeten blijven bouwen.

[0:27:20] Dan heel kort en groot, dan gaan we door.

[0:27:23] Gaat goed.

[0:27:23] Dank u, voorzitter.

[0:27:25] Dus ik denk...

[0:27:26] Aanvullend innovaties, we denken vaak aan techniek, er kan technisch heel veel.

[0:27:30] Het gaat vooral over hoe krijgen we met elkaar georganiseerd nieuwe contractvormen en hoe zogenaamde team met de goede prikkels snel worden opgeschaald.

[0:27:37] Het gaat om de opschaling.

[0:27:40] Dank u wel.

[0:27:43] En dan wel de vraag, wat is er dan nodig om dat te versnellen?

[0:27:46] Dat is de achtergrond van de vraag, want ja, samenwerking klopt, governance, maar wat is er dan nodig om dat dan te versnellen?

[0:27:55] Dat is nog los van de techniek.

[0:28:03] Ja, dit...

[0:28:05] Het is moeilijk om daar een heel precies antwoord op te geven, omdat het over diverse dingen gaat.

[0:28:08] Dus ik kan niet één doelbruik noemen.

[0:28:11] In het recente aansluitofferstief zijn we gekomen tot een lijst van acht en daar kunnen het er minder zijn.

[0:28:16] Dus het zal altijd een samenspel zijn van...

[0:28:19] Uiteindelijk gaat het denk ik vooral over hoe zorg je met elkaar dat de prikkels die de één voelt, dus de pijn die de één heeft versus de benefits van het systeem, dat we die expliciet maken met elkaar, daar dus een keuze op maken en op die uiteindelijk ook goed kunnen verdelen.

[0:28:35] Dank u wel.

[0:28:36] Dan is het woord aan de heer Gossiag.

[0:28:38] Dank, voorzitter.

[0:28:39] Ik heb een vraag aan eigenlijk alle drie, maar misschien kunnen ze onderling afstemmen wie deze beste kan beantwoorden.

[0:28:44] Het gaat om zonneparken en windturbines.

[0:28:47] Die zorgen voor netcongesti, omdat zij op onregelmatige tijdstippen meer stroom produceren dan het net kan transporteren.

[0:28:55] Ik ben benieuwd hoe zij kijken naar mijn vraag, wat het zou doen als wij nu per direct zouden stoppen met het bijbouwen van ofwel zonneakkers en windturbines en wat dat zou doen met de netcongesti en het stroomnet.

[0:29:14] Wat het zou doen met het stroomnet is dat we dan gebruik gaan maken van de productiecapaciteit die nu op dit moment in Nederland opgesteld staat.

[0:29:24] En voor de huidige vraag is dat voldoende.

[0:29:29] Dus wat we... Tennet publiceert elk jaar ook de monitorlevering zekerheid, die komt binnenkort ook weer.

[0:29:36] En daar tonen we dan precies aan of dat allemaal passend is.

[0:29:41] Dan kom je wel echt in gevaar als het gaat over het halen van de CO2-reductiedoelstellingen die we Europees met elkaar hebben afgesproken.

[0:29:48] Dus daar zullen we dan wel met elkaar goed over moeten spreken hoe we dat dan gaan inpassen.

[0:29:53] Maar het belangrijkste verschil eigenlijk is dat we dan te maken hebben met netcongressie voor de opwek.

[0:30:00] En specifiek in de situatie Flevoland, Gelderland en Utrecht waarvoor we vandaag bij elkaar zitten, zien we dat het issue in de vraagkant zit.

[0:30:09] We zien dat de vraag daar veel harder stijgt dan wat het netwerk aankan.

[0:30:12] Dus stel dat we dat zouden doen, dan heeft dat op Utrecht heel beperkt invloed.

[0:30:20] Dank u wel.

[0:30:21] We hebben nog ongeveer tien minuten in deze ronde.

[0:30:23] Dus ik kijk even naar de leden of wij nog vervolgvragen hebben.

[0:30:27] Is dat zo?

[0:30:29] Drie, vier.

[0:30:30] Ja, dan gaan we gewoon kijken hoe we uitkomen.

[0:30:32] Dat betekent wel korte vragen.

[0:30:33] De antwoorden zijn goed kort, dus daar zal het niet aan liggen.

[0:30:36] En me duidelijk aan één persoon van de gasten.

[0:30:38] Dan begin ik bij de heer Van Asten.

[0:30:40] Dan kort de vraag aan de heer De Groot, die noemde de aanstuurbaarheid in de pieken.

[0:30:48] Kan de heer De Groot ingaan op waaruit die aanstuurbaarheid dan zou moeten bestaan?

[0:30:58] Dus als het gaat over de gebouwde omgeving bij mensen thuis gaat het eigenlijk over de verwarming, dus warmte pompen, hybride warmte pompen en elektrische warmte pompen en het gaat over elektrische auto's.

[0:31:07] En wat je wil vanuit een netbeheerder perspectief is dat je kan voorkomen dat die of allemaal tegelijk aangaan of juist op het moment dat er al veel vraag is de net naar strand.

[0:31:17] Als ik een voorbeeld mag geven van een hybride warmtepomp die ook op gas kan draaien, dat je zegt, oké, op het moment dat op een bepaald regio of gebied het stroomnet vol is, bijvoorbeeld in de winter tussen vier en negen, dat op dat moment deze specifieke pomp op gas draait.

[0:31:33] En dat is niet iets wat wij als netbeerden bepalen, maar waar we dan uiteindelijk met marktpartijen afspraken over maken, dat zij klantgericht met proposities op die manier met consumenten duidelijke keuze kunnen geven.

[0:31:45] Ik ga eerst door als u het niet erg vindt, mevrouw Van Brink.

[0:31:49] De heer Abberhuis noemde het crisiswet.

[0:31:55] Ik ben wel benieuwd wat hij hoopt dat als wij een crisiswet maken, wat er dan bereikt kan worden.

[0:32:03] Dank u wel.

[0:32:04] Voorzitter, eigenlijk in het kort.

[0:32:07] Het zou voor de energietransitie echt instrumenteel zijn als de doorlooptijd van inpassingsprocedures voorspelbaar wordt.

[0:32:19] Want nu weten veel partijen niet waar ze aan toe zijn.

[0:32:22] Dat bleek net ook uit hun vragen over de woningbouw.

[0:32:26] Het verkrijgen van een bouwlocatie kost ongelooflijk veel tijd.

[0:32:30] Het vinden van een geschikte locatie is onvoorspelbaar.

[0:32:34] Soms moeten we er drie onderzoeken, soms moeten we er elf onderzoeken.

[0:32:37] Daar zou voorspelbaarheid in kunnen komen door het implementeren van een crisiswet, waarmee we daar gewoon voorspelbaar, met vast afdwingbare doorlooptijden, tot een conclusie kunnen komen.

[0:32:47] Dat zou enorm helpen, want wij denken dat we daarmee de realisatiestijd van een gemiddeld project toch wel met 40% kunnen beperken.

[0:32:55] Een gemiddeld tennetproject duurt, spijtig om te zeggen, twaalf jaar, waarvan we maar twee jaar bouwen.

[0:33:03] Als we dat met z'n allen terug kunnen brengen na een doorlooptijd van zes jaar, dan geeft dat echt ongelooflijk veel meer waarde.

[0:33:12] Dank.

[0:33:13] Meneer Moorman.

[0:33:15] Dank u wel, voorzitter.

[0:33:16] Toch ook de vraag, gelet op de schaal van het probleem en de grote volksartswetselijke opgave die voor ons staat en vooral wat er dus inderdaad nog gebouwd moet gaan worden, is het in die zin niet tijd om misschien op zijn minst tijdelijk het verbod op de gasaansluiting bij nieuwbouwwoningen te laten varen?

[0:33:38] En die vraag stel ik dan aan de heer De Groot.

[0:33:46] Het belangrijkste is voor ons dat we in delen van Nederland, bijvoorbeeld in de regio Flevopolder, Gelderland, Utrecht waar we vandaag over spreken, ervaren we acute problemen.

[0:33:57] En dat betekent dus ook dat je maatregelen zoekt die in het hier en nu oplossingen bieden.

[0:34:01] En dus ja, nieuwbouw is onderdeel van die mix, maar het gaat vooral dan ook over, wat eerder is genoemd, het inzetten van regelbaar vermogen bijvoorbeeld, zodat je in de komende winterperiode bijvoorbeeld overlichting kan bieden.

[0:34:12] Dus ik denk dat dat uiteindelijk voor het heren nu meer soelaans biedt.

[0:34:18] Dank, dan de heer Nobel.

[0:34:20] Ik ben geïnspireerd door wat 50PLUS in de vorige ronde vroeg en dat gaat over datacenters.

[0:34:27] In een verleden heb ik als wethouder ook een aantal datacenters voorbij zien komen en toen was het ook heel vaak een soort van handdoekje leggen.

[0:34:34] Dus dat er een bepaalde aanvraag werd gedaan maar die werd in de praktijk eigenlijk nooit gehaald en dat zorgde ervoor dat heel veel bouwprojecten bijvoorbeeld geen doorgang konden vinden.

[0:34:42] In hoeverre speelt dit nu nog steeds en dan met name in de provincies die zojuist zijn genoemd?

[0:34:48] En ik vroeg me ook af, bij die crisiswet, als je zeg maar dingen versneld wil gaan doen, in hoeverre merken jullie dan in de praktijk dat de grondprijs bepalend is?

[0:34:57] Dat zijn twee vragen in één.

[0:34:59] Aan wie stelt u de vraag?

[0:35:03] Ik denk dat de eerste vraag het beste bij de heer De Grote terecht kan en misschien de eerste vraag bij de heer Appenhuis, maar dat weet ik niet zeker.

[0:35:13] Nou, het klopt dat er in het

[0:35:16] in het aansluitregister van Tennet behoorlijk wat datacenters een aanvraag hebben ingediend.

[0:35:24] Wij kunnen alleen niet beoordelen welke daar een realistische aanvraag is en wat een, zoals u dat noemt, een handdoek is.

[0:35:31] Wij zijn wel heel druk bezig in samenwerking met de toezichthouder en met het ministerie van KG om ons wat meer ruimte te geven om die wachtrij echt op te schonen.

[0:35:41] Want naast schaarste incapaciteit hebben we ook met z'n allen te maken met schaarste in talent.

[0:35:46] En ik wil dat onze medewerkers en ook de medewerkers van de regionale beheerders alleen werken aan projecten die doorgaan.

[0:35:53] Dus dat zou heel prettig zijn als we daar meer ruimte kunnen krijgen.

[0:35:59] En wie mag ik deden, Groot?

[0:36:02] Ja, dus we hebben een continu, gaan wij per regio, per regio, zijn wij in contact met de zakenklant op de wachtlijst.

[0:36:10] En dan toetsen we ook, is dit nog steeds logisch?

[0:36:13] Heeft u inmiddels andere oplossingen, andere opties?

[0:36:15] Dan blijkt dat ongeveer 10 procent daar gemiddeld per regio uiteindelijk dan van die wachtlijst gaat.

[0:36:20] Maar de rest, allemaal serieuze, serieuze aanvragen.

[0:36:25] Dan is het aan de heer De Hoop.

[0:36:29] Dan ga ik me eraf stelen, of niet?

[0:36:30] Dan de heer Russcher.

[0:36:31] Dat is niet het geval.

[0:36:33] Dan kijk ik ook even naar de klok.

[0:36:35] Meneer Van Assen, u had nog een volle vraag, dus die kan ik nog eventueel doen in deze ronde en daarna gaan we even kortschorsen voor de start van de tweede ronde.

[0:36:45] Het ging nog even over die aansturing waar we het over hadden en op het einde zei u dat dat dan gaat om de marktpartijen die met een propositie moeten gaan.

[0:36:57] Hoe ver zitten we nou eigenlijk af van het feit dat

[0:37:01] er wel gewoon door de netbeheerder wordt ingegrepen van er wordt nu niet geleverd op laadpalen of zaken die zich echt in huis bevinden.

[0:37:11] En de vraag is volgend.

[0:37:19] Allebei regionale netbeheerders.

[0:37:20] Kijk, hier ligt echt een keuze voor.

[0:37:22] En er is ook een keuze van Kitsch hier voor het marktmodel.

[0:37:25] En dat is dat marktpartijen dit gaan regelen bij consumenten.

[0:37:30] We kunnen er als land ook voor kiezen om dit verplicht te maken.

[0:37:33] En te zeggen, er zijn bepaalde categorieën verbruik waarvan de netbeheerder op een gegeven moment aan kan geven het net dreigt overbelast te raken, schakel hem terug.

[0:37:42] En dat zie je in buurlanden, die hebben daarvoor gekozen.

[0:37:45] En dat geeft wel ruimte.

[0:37:46] Maar dat is wel echt een politieke keus

[0:37:49] En hoeveel vrijheid laad je daar en wat levert dat op?

[0:37:52] Wat wel belangrijk is, die apparaten worden nu geïnstalleerd.

[0:37:56] Warmtepompen worden nu geïnstalleerd, laadpalen worden geïnstalleerd, thuisbatterijen worden geïnstalleerd.

[0:38:01] En dat die allemaal een uniform communicatieprotocol hebben, waarmee je een aansturingssignaal kan geven, dat is heel belangrijk.

[0:38:09] En zeker ook omdat de rijksoverheid dit soort apparaten vaak subsidieert, is het belangrijk dat dat een voorwaarde is bij subsidies, die aanstuurbaarheid.

[0:38:17] Dan kan er later geregeld worden.

[0:38:19] Hoe doen we dat dan?

[0:38:22] Voorzitter, ik herken mij hier volledig in.

[0:38:24] Dus ik zou de oproep willen doen, laten we vooral kiezen voor wat het snelste kan.

[0:38:27] En dat gaat dan over het aanpassen van die subsidieregelingen, bijvoorbeeld ISDE, om zo'n stuurbaarheid daar als een vijfste.

[0:38:34] Dank.

[0:38:34] Mag de heer Idema vragen zijn microfoon uit te zetten?

[0:38:37] Dan zijn we aan het einde gekomen van het eerste blok.

[0:38:39] Bedank ik de gasten voor...

[0:38:41] hun toelichting en de antwoorden.

[0:38:43] De heer Abbenhuis van de Tennet, de heer de Grote Alliander, de heer Idema van Steden.

[0:38:47] Ik schors voor vijf minuten om kwart voor gaan we beginnen aan blok twee.

[0:38:50] Dank.

[0:41:31] Goed, ik heropen de rondtafelsprek netcongressie en woningbouw en ik heet welkom voor het tweede blok vanuit de gemeente en provincies.

[0:41:45] Ik verzoek de publieke te bieden aan rust.

[0:41:49] Dan gaan wij starten aan het tweede blok, gemeente en provincies.

[0:41:52] Ik heet vanachter welkom de volgende gasten, de heer Tang, wethouder gemeente Almere, de heer Van der Schans, wethouder bij de gemeente Eden,

[0:41:59] De heer Van Essen, gedeputeerde bij provincie Utrecht en mevrouw Deerken bij de provincie Noord-Brabant.

[0:42:05] En we gaan weer op dezelfde manier van start.

[0:42:07] Een korte toelichting vanuit de gasten, ongeveer drie minuten en daarna is het aan de reden voor de vragen.

[0:42:12] Ik begin bij de heer Tang.

[0:42:15] Dank u wel voorzitter en ik ben blij met de goede opkomst van de commissie.

[0:42:18] Want Nederland staat voor een nationale crisis.

[0:42:22] Door netcongestie komt de woningbouw tot stilstand.

[0:42:25] En de dreigende aansluitstop in Flevopolden, Utrecht en Gelderland vormt een direct risico voor het bouwen van nieuwe woningen.

[0:42:33] Alleen al zo'n 30.000 woningen in Almere.

[0:42:36] En ik weet dat u dat aan het hart gaat, want u bent de commissiefroo, net als ik de wethouderfroo ben.

[0:42:42] En de aansluitstop is daarmee eigenlijk een sloophamer van toekomstige woningen.

[0:42:47] Alleen al de dreiging verlampt.

[0:42:50] De illustratie, als we dit jaar de voor dit jaar geplande tenders van 1500 woningen zouden uitschrijven, zouden we bang zijn dat niemand inschrijft.

[0:42:58] Dus we zijn nu de voorwaarden aan het veranderen.

[0:43:01] Maar de enige echte voorwaarde die moet veranderen is dat de aansluitstop van tafel gaat voorgoed.

[0:43:06] Die dreiging moet eraf.

[0:43:09] En Almere, Utrecht, Arnhem en andere steden worden getroffen, maar zijn ook een voorbode voor de rest van Nederland.

[0:43:17] En ons land heeft dus ook een nationale crisisaanpak nodig die de woningbouw beschermt.

[0:43:22] En onmisbaar in die aanpak, want verlamming dreigt namelijk, is inzicht in welke woningbouwprojecten in aanmerking komen voor stroomcapaciteit.

[0:43:32] Laat die onzekerheid niet boven de markt hangen.

[0:43:35] Er moet geprioriteerd ruimte komen voor woningen en er moet duidelijkheid komen welke projecten wel of later kunnen.

[0:43:42] Die ruimte en die duidelijkheid zijn essentieel om die verlamming te voorkomen en de stagnatie

[0:43:47] weg te halen.

[0:43:48] Concrete acties zijn dus ook nodig om die nationale crisis tot een beheersbaar probleem te maken.

[0:43:54] De vraag is steeds wie de maatregelen uit het actieplan netcongestie tot uitvoer brengt en wanneer.

[0:44:02] Almere laat zien dat er al veel lokale oplossingen zijn.

[0:44:06] Zo hebben we twee locaties voor regelbare opwek.

[0:44:09] Zijn of komen er meerdere energiehubs waar energie gedeeld wordt, vaak door ondernemers

[0:44:15] en er wordt gewerkt aan een netbewuste balanswijk.

[0:44:20] Maar de stad kan dat niet alleen.

[0:44:23] Laat ik een voorbeeld geven, dus even aansluiten bij de netbewuste bouwen, dat kwam net ook te sprake.

[0:44:28] Almere is samen met Arnhem een pilotstad.

[0:44:31] Wij gaan dus bezig in de nieuwe wijk Hortus op kleine schaal, zodat we dat op grote schaal op Pampus, potentieel de grootste woningbouwlocatie in Nederland, kunnen uitrollen.

[0:44:43] Er zijn zeker twee problemen.

[0:44:44] Er is een aantoonbare maatschappelijke meerwaarde, maar de kosten worden vooral gedragen door gemeentes en netbeheerders.

[0:44:51] Dus om deze innovaties landelijk te versnellen is er een premie voor netbewust bouwen nodig.

[0:44:56] Ten tweede, er is een knelpunt in de vorm van een strijdigheid, actiepunt netbewust bouwen en het besluit bouwwerken, leefomgeving, de BBL.

[0:45:08] Die corresponderen niet met elkaar.

[0:45:10] Het netbusbouwen moet worden verankerd in de BBL.

[0:45:12] Nou, dat is aan het ministerie van Vrouw.

[0:45:16] Algemene punten is dus dat regie dus hard nodig is.

[0:45:19] Wie doet wat, wanneer?

[0:45:23] Dat moet duidelijk worden, zodat je die sloophamer van de netcongestie laat verdwijnen en het tot een beheersbaar probleem maakt.

[0:45:30] Tot slot, meneer de voorzitter, ik weet dat ik aan mijn tijd ben.

[0:45:33] Almere en Utrecht worden hard getroffen, maar zijn ook een voorbode voor de rest van Nederland.

[0:45:38] Elke dag dat er gewacht wordt, elke dag dat actie achterwege blijft, verdwijnen de woningen en wordt de woningnood in een rap tempo hoger.

[0:45:45] Kortom, kom met de crisis aan.

[0:45:47] Dank u wel.

[0:45:48] Dank u wel.

[0:45:49] Dan is het woord aan de heer Van der Schans.

[0:45:52] Dank u.

[0:45:53] Dank u, voorzitter.

[0:45:54] En ook dank voor deze gelegenheid om hier vanuit de overheden onze

[0:45:57] reactie op te geven.

[0:45:59] Het was februari dit jaar dat het bericht was in de Flevopolder in Gelderland en Utrecht.

[0:46:06] De volgende zin, en die is me nogal bijgebleven.

[0:46:08] Geen transportcapaciteit beschikbaar, ook niet voor woningbaal.

[0:46:15] Dat was de boodschap die we in februari ontvingen.

[0:46:17] Geen transportcapaciteit, ook niet voor woningbouw.

[0:46:22] En dit gaat niet over een lastig probleem wat ergens in de toekomst op ons afkomt.

[0:46:26] Dit gaat over vandaag.

[0:46:28] Over die inwoner die van het gas af wil of moet.

[0:46:32] De inductieplaat om te koken ligt al klaar.

[0:46:37] Geen transportcapaciteit.

[0:46:39] De oudere heer die een appartement wil laten bouwen en daardoor een gezinswoning beschikbaar maakt.

[0:46:43] Geen transportcapaciteit.

[0:46:46] De inwoner uit Beschermd wonen met urgentie die een huis nodig heeft.

[0:46:50] Geen transportcapaciteit.

[0:46:53] Een starter die graag op zichzelf wil gaan wonen.

[0:46:56] Geen transportcapaciteit.

[0:46:58] Dat stelletje dat aan kinderen wil beginnen en dit tienduizenden, misschien wel honderdduizenden keren als we niet uitkijken.

[0:47:07] Geen transportcapaciteit en dan kunnen we voorzitter nog zo druk zijn met stikstof, betaalbaarheid of bereikbaarheid van woningbouw.

[0:47:16] Dan wordt alles wat er nu op de planning staat en wat nog geen gegarandeerde aansluiting heeft,

[0:47:23] niet onzeker, maar dan gaat het feest niet door.

[0:47:27] En voor uw beeld, dat gaat over tienduizenden, zo niet honderdduizend woningen in Nederland.

[0:47:33] De harde plancapaciteit, dus dat zijn plannen die op korte termijn gerealiseerd kunnen worden, die hebben vaak nog wel enig gezicht als de transparantie het toelaat op een aansluiting.

[0:47:44] De woningen na, en dat is met name de periode 2027 en verder, hebben dat niet.

[0:47:52] De bouw van woningen is nou niet voor gemeenten en andere partijen altijd de grootste business case, zo u weet.

[0:47:59] En dat betekent dat die onzekerheid ertoe leidt dat geen enkele ontwikkelaar met die extra onzekerheid, als er al een natuurvergunning was, die woningen wil bouwen op eigen rekening en risico.

[0:48:15] Dat is ook ondoenbaar als een gemeente die risico's over moet nemen.

[0:48:20] De onrendabele top en mede mogelijk gemaakt ook met allerlei financiering van provincie en rijksoverheid doen dat helaas niet teniet.

[0:48:30] En zolang die voorzitter onzekerheid voortduurt, gaat er geen ontwikkelaar meer aan de slag.

[0:48:37] We hebben in ons position paper namens de Vereniging Nederlandse Gemeente een hele hoop concrete voorstellen gedaan om aan de ene kant die dreigende aansluitplicht als de sodemieter van tafel te halen en tegelijkertijd om werkende de weg meer zicht te krijgen op wachtrijen.

[0:48:54] Wie staan er op die wachtrijen?

[0:48:56] Hoe kunnen we daarin selecteren?

[0:48:58] Want uiteindelijk gaat het over de vraag welk maatschappelijke vraag wilt u samen met ons

[0:49:05] als eerste van een antwoord voorzien.

[0:49:07] En dan is onze call, woningbouw, staat bovenaan.

[0:49:11] Dank u wel, voorzitter.

[0:49:13] Dank u wel.

[0:49:13] Dan ga ik naar de heer Van Essen.

[0:49:16] Dank, voorzitter.

[0:49:17] Dank ook voor de uitnodiging.

[0:49:18] Harp van Essen, gedeputeerde ruimtelijke ordening energietransitie-netcongestie in de provincie Utrecht en ook binnen het IPO-voorzitter van de Commissie Klimaat en Energie.

[0:49:28] En ik kan de twee heren ter linkerzijde inderdaad ondersteunen.

[0:49:31] Het is echt twee voor twaalf als het gaat om netcongestie.

[0:49:36] Piekvraag van netcapaciteit die groeit sneller dan dat het net op dit moment uitgebreid wordt.

[0:49:42] En dat is buitengewoon zorgelijk.

[0:49:45] En Tennet waarschuwt daarmee ook voor die algehele aansluitstop voor het FGU-gebied in de zomer van dit jaar.

[0:49:53] En de kans is levensgroot dat de andere provincies begin volgend jaar gaan volgen.

[0:49:59] Wat betekent dat kader nu precies, dat prioriteringskader, dat nieuwe kader?

[0:50:03] Afgebakende categorieën die de voorrang bepalen op aansluiting op het stroomnet.

[0:50:08] Dat is wat het kader stelt en wij kunnen ook als IPO de maatschappelijke prioritering die daaronder ligt eigenlijk best goed volgen.

[0:50:17] Gaat in vanaf 1 juli voor kleinverbruik, woningen, mkb,

[0:50:23] Dat heeft grote impact voor woningbouw, want dat valt er dan ook onder.

[0:50:26] Mijn collega mevrouw Dirk zal daar zo meteen dieper op ingaan.

[0:50:30] De reserve die eerst was gereserveerd, ook voor woningbouw, die wordt dus vanaf 1 januari volgend jaar vrijgegeven, ook voor niet-prioritaire categorieën.

[0:50:40] En dat is zeker ook buiten het FGU-gebied kan dit gaan spelen.

[0:50:43] Wij vragen ons af of dat verstandig is en roepen op dat netbeheerders op z'n minste mogelijkheid krijgen om via een soort noodbordje ook wat capaciteit vrij te houden voor prioritaire aanvragen in de komende jaren.

[0:50:56] Wat vragen we van het Rijk om netcongestie aan te pakken en de impact daarvan te verminderen?

[0:51:00] En daar wil ik vier dingen uitlichten.

[0:51:03] Als eerste, verkort doorlooptijden van projecten voor netuitbreidingen.

[0:51:08] Een versnellingspakket daarvoor is in de maak.

[0:51:11] Dat staat ook al op papier.

[0:51:14] Crisismaatregelen, er werd al een crisiswet.

[0:51:17] Of dat nou een wet moet zijn of een ministeriële regeling, maar zorg in ieder geval dat de procedures verkort kunnen worden

[0:51:24] Bijvoorbeeld geen dubbele juridische procedures meer gevolgd hoeven te worden, dat soort zaken.

[0:51:30] Zorgen ook dat netbeheerders wat in de aanbieding te hebben, hebben naar omwonenden.

[0:51:35] Waardoor de effecten ook van nieuwe stations of kabels ook wat verzacht kunnen worden.

[0:51:41] Je zal maar zo'n hoogspanningsstation in je achtertuin krijgen.

[0:51:43] Dan kan je denken aan een gebiedsfonds.

[0:51:45] Dat bestaat nu voor de allergrootste netuitbreidingen.

[0:51:49] Ook voor 150 kv-stations zou dat zeer welkom zijn.

[0:51:52] Maar denk ook aan de mogelijkheid om wat meer strategische grond aankopen te doen, grond-voor-grond-strategieën, dat soort zaken.

[0:52:00] Het tweede, naast die netuitbreidingen, is benut het bestaande net beter.

[0:52:05] De capaciteit is schaars, moeten we zo goed mogelijk benutten.

[0:52:09] Dat vraagt prijsbrikkels, verplichting dat nieuwe apparaten stuurbaar worden, contracten die die stuurbaarheid gaan benutten, zowel voor grootverbruik als voor kleinverbruik, batterijen, energiedelen, is allemaal nodig.

[0:52:23] Beter benutten betekent ook dat de zeer schaarste capaciteit efficiënter benut wordt.

[0:52:29] Het prioriteringskader is wat ons betreft alleen houdbaar als elke toegekende megawatt maximaal maatschappelijk rendeert.

[0:52:36] En de vrijblijvendheid in het netgebruik is echt voorbij.

[0:52:40] Dus dat vraagt om een strikte regime voor net neutrale en net bewuste aanvragen.

[0:52:45] Eigenlijk iedere nieuwe ontwikkeling moet gewoon net bewust.

[0:52:48] Specifiek voor wonen vraagt dat een standaard voor net bewuste woningbouw.

[0:52:54] Provincies, ook provincie Utrecht heeft daar het voortouw in genomen.

[0:52:56] Meneer Van Essen, ik moet u vragen nummer drie en vier echt heel snel te gaan doen.

[0:53:00] Ga ik zeker doen.

[0:53:01] Dank.

[0:53:02] De net bewuste woningbouw hebben wij opgenomen in onze opgevingsverordening, in de ontwerp, maar liever nog zouden we dat in een landelijk regeling zien in het BBL.

[0:53:10] Het derde punt is strategische keuzes en de energiemix.

[0:53:13] Belang van warmtenetten is net ook al door anderen genoemd.

[0:53:16] En inderdaad ook belang van regelbare opwek die op termijn natuurlijk verduurzaamd kan worden.

[0:53:22] Je kan je op termijn gaan stoken op waterstof.

[0:53:25] Maar ook dat is onderdeel van het toekomstige energiesysteem.

[0:53:27] Dus zet daar nu op in.

[0:53:29] Tot slot, niet onbelangrijk, wees ook voorbereid op een eventuele aansluitstop en accepteer meer risico's.

[0:53:35] En dat bedoel ik niet op het vlam vatten van een transformatorstation, maar wel dat netbeheerders mogelijkheden hebben om echt onorthodoxe maatregelen te nemen in die donkere dag in februari 2029 dat het windstil is en die piekvraag hoog.

[0:53:53] geeft ze dan iets in de handen om stroomstoringen te voorkomen, waar daar nu woningbouw wel aangesloten kan worden.

[0:54:00] Dank u wel.

[0:54:02] Dank u wel.

[0:54:02] Dan is het woord aan mevrouw Deerken.

[0:54:05] Dank u wel.

[0:54:07] Stel je voor, er lopen twee mensen in een nieuwbouwwijk ergens in Nederland.

[0:54:11] Het gras is hartstikke groen, de huizen staan keurig in de verf.

[0:54:15] Het is echt zo'n wijk waarvan je denkt, waar kan ik tekenen?

[0:54:19] Er is alleen één probleem.

[0:54:20] Er zijn geen mensen, de huizen staan leeg, want er is geen stroom.

[0:54:25] En het is 2030.

[0:54:27] Het is een reëel scenario wat niemand die hier binnen zit wil.

[0:54:31] Maar toch.

[0:54:33] Aan de ene kant hebben we als rijk, provincies en gemeenten met elkaar, via woondeals en straks ook via de wetregie volksuitvesting, min of meer bindende afspraken met elkaar gemaakt over de grote woningbouwopgaven in ons land.

[0:54:49] En als provincie, zoals gemeente, bouwen wij dus door, want wij hebben afgesproken dat we dat doen.

[0:54:56] Maar hebben we eigenlijk wel een bindende, wederkerige afspraak dat de randvoorwaarden op orde gebracht worden?

[0:55:03] Met andere woorden, de afspraak die nodig zijn om onze afspraken na te komen, waaronder frustrator nummer één, denk ik, voor de meeste van ons, de netcongesti.

[0:55:14] Hartstikke belangrijk om onze woningbouwafspraken in totaliteit, als alle mensen die de handtekening hebben gezet, na te kunnen komen.

[0:55:23] Wij vragen dan ook, stuur ons alsjeblieft als provincies en gemeenten niet het juridische moeras in door afspraken met elkaar overeind te houden waarvan we nu eigenlijk zeggen, we kunnen ze op dit moment nog niet met elkaar nakomen.

[0:55:38] Wat dan wel?

[0:55:39] Want ik vind dat we er ook een beetje positief naar moeten kijken.

[0:55:42] Wij vragen u nz, zoals mijn collega net al zei, doe alles wat u kunt om procedures te versnellen en te verkorten.

[0:55:50] Daarnaast is onze vraag om na te denken, vanuit alle rijksopgaven integraal bezien, waar en op welk moment u nou met z'n allen al een hele grote vraag heeft weggelegd naar uitvoerende handjes.

[0:56:04] Want we willen woning bouwen, we willen energie, we willen defensie, we willen het wegennet en we willen nog veel meer met elkaar.

[0:56:11] Maar eigenlijk gaan we elkaar zitten beconcureren doordat we zoveel rijksopgaven tegelijkertijd op dezelfde plek en daarnaast nog onze eigen opgaven hebben liggen.

[0:56:20] Zoals iemand ooit zei, niet alles kan tegelijk en kan niet overal op dezelfde plek tegelijk.

[0:56:26] Dus onze vraag is of u daar echt keuzes in wil maken.

[0:56:31] Verder staan wij, zoals ook mijn collega zei, positief tegen de eerdere aanvragen werkwijze.

[0:56:36] Wij zien daar echt wel hel in.

[0:56:39] Alleen, het is voor ons nog wel onduidelijk of die werkwijze er komt, in welke gebieden er dan nog capaciteit is en wat nou eigenlijk de exacte rol voor ons als provincies is en hoeveel tijd we met elkaar krijgen.

[0:56:52] En die duidelijkheid hebben we wel heel snel nodig, want we hebben niet alleen gebrek aan netcapaciteit, we hebben ook gebrek aan personele capaciteit, veelal bij gemeenten.

[0:57:03] Dus om te zorgen dat iedereen voldoende tijd zich heeft om zich daarop voor te bereiden,

[0:57:08] hebben we echt op tijd een signaal nodig dat we dit mogen gaan doen.

[0:57:13] En onze oproep is dan ook, geef ons liever een half jaar langer als dat leidt tot reële plannen en tot plannen die leiden tot versnelling van de woningbouw, dan wanneer we ons vasthouden aan een datum die we nou met elkaar bepaald hebben, die misschien tot nieuwe problemen leidt.

[0:57:28] Dank u wel.

[0:57:29] Dank u wel.

[0:57:30] Dan gaan we kijken naar de vragen aan de kant van de commissie.

[0:57:32] Ik wil de commissie vragen om één korte vraag te stellen aan één gast.

[0:57:35] Dan hebben we misschien ook nog een tweede ronde.

[0:57:36] Ik begin bij de heer Van Asten.

[0:57:41] Dank en dank aan u allen.

[0:57:45] Een vraag aan de heer Tang.

[0:57:48] We hebben natuurlijk ook het landelijk actieprogramma netcongesti.

[0:57:51] En dat heb ik eigenlijk nog niet horen noemen in de twee sessies die we nu hebben gehad.

[0:57:55] Terwijl we eigenlijk willen doorschakelen naar van nou moet eigenlijk een crisiswet of crisismaatregel komen.

[0:58:01] Voldoet het landelijk actieprogramma dan niet nu?

[0:58:07] Dan ben ik de wethouder volkshuisvesting en ruimtelijke orderingen en niet de wethouder energie en de verhalen dadelijker.

[0:58:11] Dus ik zeg dan maar het enige disclaimer.

[0:58:13] Maar ik durf wel te zeggen, de zorg die ik probeer uit te spreken, ook in mijn bijdrage, ik heb wel geprobeerd dat actieplan te noemen, is dat het bij woorden en te weinig bij daden blijft.

[0:58:24] U hoort ook in eerdere bijdragen kunnen wij de procedures verkorten, want de procedures duren heel lang en het is vrijwel niet te overzien.

[0:58:32] Dus je zal echt, daarom zeg ik, je moet sturen op wie, wat, wanneer klaar heeft.

[0:58:38] En dat is misschien wel mijn grootste zorg, want er zijn maatregelen op korte termijn, bijvoorbeeld de regelbare opwek.

[0:58:45] Er zijn maatregelen op middellange termijn, de betere benutting van het net, of de investeringen in de verzwaring van het elektriciteitsnetwerk en misschien nog wat langer verder weg is dat we die balanswijk, die droom van die balanswijk hebben gebouwd, dat ligt nog wat verder weg.

[0:59:00] Maar het moet wel gebeuren en ik vrees op dit moment dat er wel een actieplan ligt, maar daarom noem ik het ook een crisisaanpak.

[0:59:08] Die urgentie moet er zijn en het moet gebeuren.

[0:59:11] Dat is waarschijnlijk het belangrijkste.

[0:59:13] Dank dan.

[0:59:14] Mevrouw van Brenk.

[0:59:16] Ja, ook voor de heer Tang, want die had het over de onrendabel top ten aanzien van kosten net bewust bouwen.

[0:59:25] Misschien kan hij een inschatting geven wat hij van het Rijk dan verwacht.

[0:59:33] Ik kan niet de precieze inschatting geven van wat het bedrag is.

[0:59:37] Ik weet dat je vraagt grotere kwaliteit om te zorgen dat je het net bewust gaat bouwen.

[0:59:43] Want je hebt de productieopslag en consumptie bij elkaar.

[0:59:48] En dat vraagt meer van ook de apparatuur, de kwaliteit van de apparatuur.

[0:59:53] Dat is ook de opmerking die ik maakte over het huidige BBL.

[0:59:56] Dat stelt minimumeisen.

[0:59:57] Dit gaat boven de minimumvereisten uit, dus gaat tegen de geest van de BBL in.

[1:00:02] Dus dat is een knelpunt.

[1:00:03] Maar we weten ook, de kosten zijn hoger en ik denk dat misschien in het volgende deel ook nog wel een inschatting kan worden gegeven van hoe hoog die kosten uiteindelijk zijn.

[1:00:12] Ik zie, ja, dank je wel.

[1:00:13] Dat voelde ik al.

[1:00:15] Maar dit is, die extra kosten zijn er, maar ook de wet, ook de regelgeving zit nog in de weg.

[1:00:22] Dank dan de heer Moorman.

[1:00:23] Dank voorzitter en natuurlijk dank aan de wethouders en gedeputeerden.

[1:00:28] Ik zou graag een vraag willen stellen aan mevrouw Derken.

[1:00:32] U gaf in uw bijdrage ook aan wel blij te zijn met de werkwijze van eerder aanvragen.

[1:00:37] maar dat u daar tegelijkertijd ook uitdagingen ziet omdat er simpelweg ook met een bepaald tijdspanner wordt gewerkt die moeilijk is voor decentrale overheden en mogelijke wijze ook negatieve gevolgen heeft.

[1:00:51] Zou u misschien een toelichting kunnen geven op hoelang u denkt nodig te hebben om u zich op deze nieuwe methodiek voor te kunnen bereiden en hoe dat gezamenlijk gesprek om daar toe te komen eruit zal moeten zien volgens u?

[1:01:05] Zeker, dank u wel.

[1:01:09] Kijk, we weten nu nog niet zeker of die methode er is, dus dat brengt al de onzekerheid.

[1:01:15] Dan gaan we nog niet aan de slag.

[1:01:16] Dus ik denk op het moment dat we zeker weten.

[1:01:18] dat die er is, dan is de tijd nu tot 1 januari te kort en dan zou het fijn zijn als we dat op korte termijn horen, dat we echt een jaar hebben om dat totaal in beeld te brengen.

[1:01:30] Omdat met name ook zeker de kleinere gemeenten, die vaak heel beperkt zitten in het aantal mensen wat dit op kan pakken, ook de kans moeten hebben om daar ofwel extra mensen voor aan te nemen of dingen anders te verdelen, zodat ze dat ook vrij kunnen maken om dat te doen.

[1:01:45] Want wij voorzien dat anders die gemeenten wel eens buiten de boot zouden kunnen vallen, terwijl daar best een substantieel deel van de woningbouwopgave in Nederland ook ligt.

[1:01:55] En daarnaast is nog onduidelijk of wij nou als provincie die bundelende rol op ons zouden kunnen nemen of niet.

[1:02:03] Nou, dus daar zit allemaal nog wat denkwerk aan vast, maar wij denken als we echt een half jaar langer hebben dan dat nu voorzien wordt, dat we eind moeten kunnen komen met elkaar.

[1:02:14] Dank u wel.

[1:02:14] Dan is het aan de heer Nobel.

[1:02:17] Ik heb een vraag voor de heer Tang.

[1:02:20] U gaf aan van we zouden eigenlijk dat net bewust bouwen, dat zouden we moeten regelen in het BBL.

[1:02:26] Aan de ene kant, en dat werd zojuist ook aangegeven, het zou beter zijn voor het net.

[1:02:30] Tegelijkertijd, het zorgt er wel voor dat de huizenprijs verder omhoog gaat.

[1:02:33] Daar maakt me natuurlijk wel zorg om.

[1:02:34] Bovendien is het weer een extra regel.

[1:02:36] We hebben al zoveel regels.

[1:02:38] Ik zou juist iets minder regels willen zien, dus ik vroeg me af, heeft u dan de garantie dat als we dit zouden doen, dat die woningen dan ook echt doorgaan vinden?

[1:02:45] Want anders dan ben ik wel bang dat er een prijsopdrijvend effect is en weer een extra regel en alsnog geen woningen.

[1:02:54] Wij werken er gewoon aan in Almere, samen met Liander, omdat we deze technologie ontwikkeld willen hebben.

[1:03:06] En in Almere bouwen we veel, dus we noten dat we veel moeten experimenteren.

[1:03:11] Dus in die zin is het een vorm van innovatie.

[1:03:14] Ik denk dat die woningen er zeker gaan komen, omdat dit de energie veel robuuster zal maken.

[1:03:23] En dat is precies waar we op zoek zijn.

[1:03:25] De onzekerheid rondom energie, en dat komt niet alleen door netcongestie, kijk ook wat er gebeurt in Iran, is enorm groot.

[1:03:34] Dus zeker als die woningen voorrang krijgen, het moet geprioriteerd gaan worden, geef dan de netbewuste bouw voorrang.

[1:03:43] Weet je ook zeker dat die woning gaat komen en weet je ook zeker dat die subsidie, want dat is geloof ik de angst, niet weggegooid is.

[1:03:49] Maar zeker in het begin heeft dat een groot voordeel, omdat dit nog een manier van bouwen is die verder ontwikkeld moet worden.

[1:03:55] Dus het hoeft ook niet voor eeuwig en voor altijd te zijn.

[1:04:00] Dank u wel.

[1:04:00] En dan is het aan de heer De Hoop.

[1:04:03] Voorzitter, dank voor alle inbrengen en de urgentie is heel erg duidelijk naar voren gebracht.

[1:04:07] Jullie schetsten ook een toekomstbeeld waar we niet naartoe willen mensen die een huis hebben zonder stroom.

[1:04:12] We hebben ook al gevallen gezien in het nieuws waar dat al zo is.

[1:04:17] Dus heel erg helder.

[1:04:19] Waar ik nog op zoek naar ben is wat voor buffer gemeenten bijvoorbeeld zelf ook kunnen organiseren met collectieve warmtenetten.

[1:04:26] Er zijn ook amendementen aangenomen voor warmtegemeenschappen.

[1:04:30] Zijn er al initiatieven waar jullie op dit moment mee bezig zijn, waar we met elkaar van kunnen leren, waar jullie misschien nog meer ruimte nodig hebben om dat goed te doen?

[1:04:40] Want dat zijn wel buffers die ook zorgen dat het elektriciteitsnet minder zwaar wordt.

[1:04:44] En dan laat ik de vraag aan de andere wethouder, de heer Van der Schans, stellen.

[1:04:50] Ja, voorzitter, dank.

[1:04:52] Die initiatieven zijn er.

[1:04:54] Dus je ziet dat zo'n beetje iedere gemeente op zoek gaat naar die collectieve vormen van warmte.

[1:05:00] Want hoe individueler dat je maakt, hoe groter ook de belastbaarheid weer van datzelfde elektriciteitsnet.

[1:05:04] Dus je hebt die luxe niet.

[1:05:06] Het is wel heel erg zoeken, want het is ook niet zo dat alle warmtoplossingen door buurten en dorpen nou direct met gejuich worden ontvangen.

[1:05:14] Dus nou ja, ga maar iets zeggen over het stoken van resthout of ik noem maar wat, dan heb je ook gelijk de discussies al wel weer klaarstaan.

[1:05:23] Maar er zijn best wel veel initiatieven die daar tegenaan lopen.

[1:05:27] Je merkt ook wel onder de nieuwe warmtewet dat het ook nog wel even zoeken is hoe groot is het deel wat dadelijk in publieke handen komt en hoe ga je dan ook daadwerkelijk daar ordentelijk op sturen.

[1:05:36] Maar die combinatie van net bewust, net onafhankelijk en andere vormen van, die zullen met elkaar de optelsel moeten geven.

[1:05:45] Want ik denk dat het ook klopt wat net door de heer Nobel werd gevraagd.

[1:05:48] En die vraag van mevrouw van Beinink, hoeveel kost dat nou?

[1:05:51] Net bewust bouwen kost 5.000 tot 15.000 euro per woning, op dit moment extra.

[1:05:57] Nou goed, die betaalbare woning is al niet briljant betaalbaar meer, dus dan weten we allemaal wat dat doet voor huurvoorraad en ook voor NHG-grenzen de komende tijd.

[1:06:06] Tegelijkertijd heb je de luxe niet om hem te laten schieten, dus je zult die investering moeten doen ten einde, dat met elkaar in de vingers te krijgen en daarop door te bouwen.

[1:06:14] Daar zijn best wel veel mogelijkheden ook voor, om dat als gemeente op een goede manier te doen.

[1:06:20] En dan kun je eigenlijk voor iedere woning die je normaal old-fashioned zou aansluiten, kun je er vijftien aansluiten.

[1:06:25] Nou goed, dat zijn een paar voorbeelden, er zijn er denk ik veel meer van.

[1:06:29] Maar eens, die collectieve warmte is een belangrijke randvolwaardig.

[1:06:35] Dank u wel, mevrouw Steen.

[1:06:37] Dank u wel.

[1:06:37] Ja, de heer De Hoofd stelde mij een vraag, dus dat is fijn.

[1:06:40] Dan kan ik naar de volgende vragen en die is aan de heer Van Essen.

[1:06:44] U prikkelde mij een beetje met uw onorthodoxe maatregelen en uw risicoaanvaarding.

[1:06:51] Kunt u daar iets concreter op ingaan?

[1:06:53] Kunt u mij een voorbeeld geven of een aantal voorbeelden geven waarvan u denkt van nou, hier zie ik een aantal onorthodoxe maatregelen liggen, maar we durven ze eigenlijk niet aan.

[1:07:01] Wat is dan die maatregel, wat is het risico en wat heeft u dan nodig om die risico's te kunnen mitigeren?

[1:07:11] Dat kan op verschillende schaalniveaus.

[1:07:13] Kijk, wat op dit moment al gebeurt is allerlei apparatuur stuurbaar maken en sturen om pieken weg te regelen en daar ook contracten over afsluiten, bijvoorbeeld met laadpaal-exploitanten.

[1:07:25] Dat gebeurt al.

[1:07:26] Wat wij denken is dat je nog een stap verder moet gaan.

[1:07:30] Ik denk dat netbeheerders terecht aangeven, pas op met spelen met elektriciteitsnet.

[1:07:35] Spelen met elektriciteit is gevaarlijk en dat geldt zeker op dit soort spanningsniveaus.

[1:07:40] Dus daar moeten we van weg blijven.

[1:07:41] Maar wat wel zou kunnen, toch even als gedachte experiment.

[1:07:45] Die hele koude winter waar meneer Idema over had, in 2029, wat zou je dan wel kunnen doen als je dan meer woning hebt aangesloten dan wat de netbeheerders nu misschien verstandig achten?

[1:07:58] Ik moet een beetje denken aan coronatijd.

[1:08:02] Toen hebben we twee weken met elkaar, of wel langer trouwens, maar stel je twee weken thuiswerken.

[1:08:06] Als dat een onderdeel van de oplossing is, bijvoorbeeld voor alle overheidsgebouwen,

[1:08:10] En daarmee kan je wel nu de komende jaren woningen blijven aansluiten, dan is het een maatschappelijke afweging.

[1:08:18] Dan is de maatschappelijke afweging, gaan we nu naar een aansluitstop toe, want die is echt heel concreet.

[1:08:24] De kans dat er in provincie Utrecht vanaf mei dit jaar een aansluitstop komt, is ondanks alle efforts die op dit moment worden gepleegd, die zijn buitengewoon groot, echt heel reëel.

[1:08:35] die aansluitstop voorkomen door iets meer risicobereidheid met iets in je achterzaak van mocht het dan heel koud zijn in 2029, dan kunnen we het net op deze manier toch nog overeind houden, vinden wij dat die discussie nu op tafel moet komen.

[1:08:49] En welke maatregelen dat precies zijn, daarvoor vind ik komende weken in het kader van de FGU-crisisaanpak gesprekken over plaats met ministerie, netbeheerders en onder andere provincies.

[1:09:02] Een uitdagende antwoord.

[1:09:03] Uw één kans om een korte vervolgvraag te stellen.

[1:09:06] Een korte vervolgvraag is wanneer kan de Kamer dan ook het resultaat krijgen van dit soort gesprekken, want die vind ik wel interessant.

[1:09:17] Ik ga niet moeilijk voor de bewindslieden gaan spreken natuurlijk.

[1:09:21] Nou, kijk, het is grappig.

[1:09:24] Ik had gisteren met Provinciale Staten hetzelfde gesprek.

[1:09:27] Die zeiden van ja, wie besluit hierover en wanneer moet dat?

[1:09:30] Kijk, de netbeheerders die zijn voor de stabiliteit van het net.

[1:09:32] En die zeggen op een gegeven moment van ja, wij zetten het hek dicht, want dit is niet meer verantwoord.

[1:09:36] En als wij hen comfort bieden dat wij bereid zijn bepaalde risico's te accepteren, dan kunnen we dat nog voorkomen.

[1:09:43] En ik denk dat vraagt uiteindelijk een gesprek ook met...

[1:09:45] Ik heb in ieder geval mijn Staten beloofd dat ik hen daarin meeneem.

[1:09:49] Heldig, inderdaad.

[1:09:50] Dan gaan we naar de heer Ruscher voor uw vraag.

[1:09:54] Dank voorzitter.

[1:09:54] Ik heb een vraag aan de heer Tang en van der Schans.

[1:09:57] Want Nederlandse gemeenten hebben de leiding in de overgang naar aardgasvrije woningen met als doel om in 2050 alle woningen en gebouwen van het aardgas af te halen.

[1:10:06] En volgens mij gaat het in Almere redelijk.

[1:10:09] Er zijn natuurlijk een heleboel gemeenten die er wel tegenaan lopen.

[1:10:12] En mijn vraag is in

[1:10:14] welke situatie u in Almere of in Ede wel weer woning op het gas zou aansluiten, want dat kan onder zwaarwegend belang gewoon.

[1:10:24] Wat moet er gebeuren of welk punt moeten we bereiken waarbij jullie wel over zouden gaan tot het loslaten van het gasverbod?

[1:10:31] Dan ga ik kijken naar de heer Van der Schans en dan heel kort wellicht ook de heer Tang.

[1:10:35] Ja, dank voorzitter.

[1:10:36] Dit zit er bijvoorbeeld ook bij, want we kijken heel snel naar nieuwe wijken, maar er zijn natuurlijk ook heel veel wijken die al een tijdje bestaan.

[1:10:44] en die tegen een vervangingsvraag aanlopen.

[1:10:47] De New Towns maar als voorbeeld te noemen.

[1:10:51] En wat je dan ziet als zo'n buurt bijvoorbeeld geen voorstander is van een collectieve warmteoplossing, ja, dan kun je wel helemaal losgaan met warmtepompen, maar dan heb je elektriciteitstechnisch wel een uitdaging.

[1:11:06] En je ziet dat die dan stokt en dat er dan inderdaad in sommige gevallen wordt gezegd, dan laten we even...

[1:11:13] het zoals het nu is voor wat het is.

[1:11:16] En tegelijkertijd, dat kun je ook niet te lang doen, want die vervangingsvraag die ligt niet voor niks op tafel.

[1:11:23] En dan krijg je inderdaad overwegingen in het kader van zwaarwegend belang, dat je zegt, dan houden we hem maar zoals die nu is.

[1:11:29] Dat wil je niet, want we hebben die doelstellingen met elkaar niet voor niks.

[1:11:34] Daar staan we ook voor aan de lat.

[1:11:36] Maar dat is wel de situatie waar we nu tegenaan lopen.

[1:11:39] Dit soort vragen, die zijn niet gek meer, die liggen gewoon op 341 plekken in gemeentehuizen op tafel.

[1:11:47] Dank u wel, voorzitter.

[1:11:50] Als ik kort mag aanvullen en ik zal proberen kort te houden.

[1:11:52] Kijk, het gaat voor ons niet om het gebruik van gas bij huizen.

[1:11:57] Is in Almere ook niet nodig, met een heel groot warmtenet.

[1:12:01] Maar we kijken wel naar de mogelijkheid van regelbare opwek.

[1:12:04] Dat is ook veel logischer, dus dat je niet probeert bij de huishoudens die technologie te brengen, maar je kijkt wel.

[1:12:09] En dat is even grijs in de transitie naar.

[1:12:14] Maar de nood is ook hoog.

[1:12:16] Dus vandaar, zoals ik zei, we hebben twee locaties voor regelbare opwek in Almere.

[1:12:20] En wat ons betreft worden die heel serieus genomen.

[1:12:24] Dank.

[1:12:24] Dan kijk ik naar de commissie voor wellicht nog één ronde, maar dan moet die wel kort zijn en dan bent u ook even collegiaal verantwoordelijk om te kijken of we het af kunnen ronden.

[1:12:33] De heer Van Asten.

[1:12:34] Ja, dank.

[1:12:35] Een vraag aan mevrouw Derken, die had het over de stapeling van de uitvoer van rijksopgaven, samen met provinciale en gemeenteopgaven, denk ik.

[1:12:45] Moet ik dat nou zien als een pleidooi om sommige zaken gewoon echt onhol te zetten?

[1:12:50] En waar denkt de provincie Noord-Brabant dan in dit geval aan?

[1:12:55] Nou, u mag het noemen zoals u wil, maar als ik inderdaad alleen naar onze eigen provincie kijk en naar een paar buren, dan heb ik samen met Bouw in Nederland wel het gesprek, en dat moet op een landelijke tafel, vinden wij.

[1:13:08] Wij willen prima 130.000 woningen bouwen, alleen daar hebben we wel wat mensen voor nodig, al zouden we een deel industrieel doen.

[1:13:14] Wij krijgen 25 procent van de defensieopgave, daar hebben we datzelfde bouwpersoneel voor nodig.

[1:13:19] We hebben wat infraprojecten waar we dezelfde mensen voor nodig, netcongestieprojecten.

[1:13:23] Dan hebben we het over een telescoop in Limburg, waar ook diezelfde mensen voor nodig zijn.

[1:13:29] En de bouw van kerncentrales in Bovsele, waar we ook nog vijfduizend van die mensen voor nodig hebben.

[1:13:34] Wij gaan elkaar beconcurreren om diezelfde paar mensen die er zijn die dit werk kunnen doen.

[1:13:38] En dat vraagt echt dat we keuzes maken in wat heeft nou de absolute prioriteiten en wat komt daarna, om te voorkomen dat we straks wel een heel mooi plan hebben wat we nodig hebben, maar niemand die het kan maken.

[1:13:51] Dank.

[1:13:52] Mevrouw van Brenk.

[1:13:54] Ja, ik weet niet wie het kan beantwoorden, dat laat ik aan de overkant over, maar er wordt in de position paper gezegd, voorkom nou dat er een ongelijk speelveld ontstaat tussen grootverbruikers en kleinverbruikers in specifieke momenten juli tot oktober.

[1:14:10] Dus misschien kan iemand dat even toelichten.

[1:14:14] Dat is altijd spannend.

[1:14:15] Even kijken.

[1:14:17] Meneer Van Esch.

[1:14:18] Dat is misschien wel de kern van de inwerkingstreding van dat kader.

[1:14:25] Tot nu toe was er een harde grens tussen groot verbruik en klein verbruik en was het gebruik bij netbeheerders om voor klein verbruik ook voor de komende jaren capaciteit vrij te houden.

[1:14:37] Dat wordt nu vervangen door een kader waarbij de hoogste prioriteiten zijn congestieverzachtig en daarna komen hoge prioriteiten, veiligheidszaken eigenlijk, defensie, ziekenhuizen, dat soort zaken en daarna basisvoorzieningen waaronder woningbouw.

[1:14:51] Het risico wat nu dreigt is in de eerste plaats dat als het loket opengaat 1 juli voor categorie 3 en je kan woningbouw niet tijdig ver vooruit aanvragen,

[1:15:04] dat misschien de woningbouw voor de eerste paar jaren nog veilig is gesteld, maar de rest van de capaciteit op een gegeven moment wordt weggegeven aan allerlei andere aanvragen.

[1:15:12] Dat gaat helemaal gebeuren als 1 januari het loket opengaat voor niet-prioritaire aanvragen.

[1:15:18] Als dan nog niet woningbouw op die wachtlijst staat, dat is jammer, dan ben je gewoon te laat.

[1:15:23] En dat is wat nu dreigt.

[1:15:28] Dank u wel, voorzitter.

[1:15:30] Ik wil toch ook nog wel even gezegd hebben dat in de discussie proef je ook wel een aantal, het is net al gezegd, wat pikante voorstellen, wat misschien wat meer controversiële voorstellen, waarvan ik denk dat het ook belangrijk is om aan te geven dat voor de draagvlak, dat we uiteindelijk met z'n allen natuurlijk willen hanteren,

[1:15:46] dat we denk ik niet naar zo'n verder sturend op apparaatniveau systeem zouden moeten gaan.

[1:15:53] Maar mijn vraag is aan de heer Van Essen en dat gaat ook in het kader van de gascentrales en de generatoren de regelbare opwek die uiteindelijk ook nodig is om ervoor te zorgen dat we met elkaar kunnen blijven doen wat we moeten doen.

[1:16:08] De provincies die spelen daar natuurlijk ook een belangrijke rol in, in die energiemerksoes die het voor zich zien.

[1:16:15] En ik vraag me eigenlijk af hoe de provincies zelf denken dat proces te kunnen versnellen.

[1:16:22] Die regelbare opwekking, dat was ook onderdeel van mijn inbreng, is zeker belangrijk.

[1:16:27] En ook in 2040, 2050 is regelbare opwek nodig.

[1:16:31] Waarschijnlijk dan met andere gassen, misschien waterstof gestookt, maar je zal dan ook dat nodig hebben.

[1:16:37] Vandaag is dit wel echt een korte termijn oplossing in de huidige crisis.

[1:16:42] Wij zijn samen met gemeentes en steden in, onze regionaal netbeheer is ook echt aan het kijken wat zijn locaties waar dat soort faciliteiten op korte termijn kunnen komen en ook hoe kunnen wij binnen onze eigen mogelijkheden de procedures daarvoor versnellen.

[1:16:58] Dan loop je tegen stikstof aan, dan loop je soms tegen natuurvergunning aan, dan loop je überhaupt ook tegen geluid aan.

[1:17:04] Het zijn best nog wel installaties, dus het is geen eenvoudige zoektocht.

[1:17:07] Maar bijvoorbeeld in de gemeente Utrecht, in de Rondevenen zijn er verschillende plekken waar nu ook wel gekeken wordt en op het aantal plekken waar ook wel afspraken gemaakt zijn.

[1:17:15] Maar we hebben er meer nodig en die gesprekken vinden op dit moment ook plaats.

[1:17:20] Dank, dan wil ik de leden vragen om introducties achterwege te laten, alleen vragen te stellen.

[1:17:23] Ik kijk even, nee.

[1:17:26] Wij spreken zo ook met de bouwende partijen nog.

[1:17:29] Is er iets waar u tegenaan loopt en wat u bij hen nog neer zou willen leggen, wat misschien beter zou kunnen?

[1:17:35] Een vraag die u misschien aan hen zou willen stellen.

[1:17:38] U stelt de vraag nu aan.

[1:17:43] Wie kan de heer De Hoop aan een vraag helpen voor dadelijk?

[1:17:47] De heer Van Essen.

[1:17:48] Ik heb wel een hart gekregen richting de bouw van de partijen.

[1:17:51] Dat is namelijk één.

[1:17:52] Eén, laten we met elkaar echt kijken hoe we die meerkosten net bewust lager kunnen krijgen.

[1:17:58] Dat hebben we eerder gezien bijvoorbeeld ook bij gasloos.

[1:18:00] Dat leek in het begin hartstikke duur en uiteindelijk bleek dat ook wel op geen schaalvoordelen gevonden te kunnen worden.

[1:18:05] Want de keuze is wel die ene megawatt op termijn ga je daar duizend woningen van bouwen of tienduizend.

[1:18:11] En wij liever tienduizend.

[1:18:12] Dus dat is denk ik wel het dilemma wat echt zo urgent voor ligt.

[1:18:17] En het probleem ontkennen gaat het niet oplossen.

[1:18:22] Dan nog heel kort de heer Tang.

[1:18:24] Dank u wel, voorzitter.

[1:18:26] De kleine toevoeging die ik probeer te maken.

[1:18:28] De oproep aan de partijen die bouwen en ontwikkelen is blijf volhouden.

[1:18:34] Want wat we nu proberen met de tenders is om de voorwaarden veranderen eigenlijk om die motor niet te laten stilvallen.

[1:18:40] Wij zijn bang als die motor gaat sputteren dat het een vertraging tot vele jaren heeft.

[1:18:45] Dus kijk maar naar de Russische inval in de Oekraïne, voordat de productie weer op gang was.

[1:18:50] Kijk maar naar de crisis in 2013-2014.

[1:18:52] Het duurt gewoon lang.

[1:18:54] Dus laat die motor alsjeblieft niet stilvallen.

[1:18:56] En dat betekent dat we met z'n gezamenlijk moeten zorgen dat die pijplijn goed gevuld blijft.

[1:19:04] Dank u wel.

[1:19:04] Mevrouw Steen.

[1:19:05] Nee, de heer Ruscher.

[1:19:07] Had u nog behoefte aan een vraag?

[1:19:08] Is het niet het geval, dan eindigen we bij blok 2 op dit moment.

[1:19:11] Ik dank de gasten voor hun inbreng en beantwoorden van de vragen.

[1:19:14] De heer Tang.

[1:19:15] De heer Van der Schans, de heer Van Essen en mevrouw Dirk.

[1:19:17] En dan schors ik voor enkele momenten en dan gaan wij om halfweer door.

[1:21:46] Terug even knokken met je hand.

[1:21:49] Je kunt spreken, zoeken over de camera zien.

[1:21:51] Dan bent u klaar.

[1:28:35] Dames en heren, ik open voor blok drie de ontwikkelaars en de woningcorporatie bij de rondtafelgesprek voor netcongressie en woningbouw.

[1:28:41] En ik heet van achter welkom drie nieuwe gasten.

[1:28:44] Mevrouw Spies van Eijders, meneer Minas van Neepron en de heer van Bré van Rotas Capital.

[1:28:50] Meneer van Bré is voor de eerste keer in de Kamer, dus van achter welkom natuurlijk.

[1:28:53] En we gaan het op dezelfde manier doen als de voorgaande blokken.

[1:28:56] Dus ik begin bij drie minuten aan de kant van de gasten en daarna gaan we naar de vragen aan de kant van de commissie.

[1:29:01] Het woord is aan mevrouw Spies.

[1:29:03] Dank u wel meneer de voorzitter en veel dank voor de uitnodiging op een onderwerp wat heel veel corporaties dagelijks al heel veel zorgen baart.

[1:29:14] Meneer Tang sloot net af met de oproep laat de bouwproductie alsjeblieft niet stilvallen en dat is precies wat eigenlijk al aan de hand is.

[1:29:26] We proberen die motor echt op gang te krijgen.

[1:29:30] Corporaties bouwen de afgelopen jaren steeds meer woningen.

[1:29:34] 25.000 ongeveer afgelopen jaar.

[1:29:37] We isoleren ook in de bestaande voorraad gigantisch om de energievraag terug te dringen.

[1:29:44] En tegelijkertijd zien we nu al, niet alleen in de provincies Flevoland, Utrecht en Gelderland, dat bijvoorbeeld een woonzorgvoorziening in Roermond, waar ik twee weken geleden was, al vier maanden wacht op aansluiting en de bewoners

[1:30:02] de verhuizing al een paar keer uit hebben moeten stellen.

[1:30:06] We zien ook dat al aggregaten worden ingezet om ellende en toch opengaan van die woningen dan toch maar voor elkaar te krijgen, of dat warmtepompen in bestaansstedelijk gebied geweigerd worden omdat ze niet meer aangesloten kunnen worden op het net.

[1:30:26] En netcongestie raakt niet alleen de woningen,

[1:30:29] maar het raakt ook de leefkwaliteit van gebieden.

[1:30:33] Want in nieuwe ontwikkelingen willen we ook graag een winkel, willen we ook graag een school, willen we ook graag een sportkantine.

[1:30:43] En het is cruciaal voor de leefbaarheid van die wijken

[1:30:46] dat ook voorzieningen in die wijken aangesloten kunnen worden.

[1:30:51] En wat we heel hard nodig hebben, is in de eerste plaats voorspelbaarheid in het beleid.

[1:30:58] En het nieuwe prioriteringskader haalt een hele hoop zekerheden weg, juist ook omdat de reserveringen voor kleinverbruikers, het is in de eerdere ronde al aan de orde geweest, er niet meer is.

[1:31:12] Wat is er dan nodig?

[1:31:14] Bouwen, bouwen, bouwen en in dit geval dus aan het versterken van het net op alle mogelijke en denkbare manieren in termen van procedures, in termen van sneller door kunnen pakken op locaties en ga zo maar door.

[1:31:31] Waar ik een beetje het gevoel kreeg in de afgelopen twee rondes is dat net bewust bouwen de nieuwe heilige graal dreigt te worden.

[1:31:40] En daar ben ik toch wat voorzichtig mee.

[1:31:44] Het moet zich in de praktijk nog bewijzen of dat ook daadwerkelijk allemaal gaat werken.

[1:31:53] Als we dat per woning gaan doen, dan leidt dat, denken we, tot forse meerkosten.

[1:31:58] De wethouder van Ede gaf daar net al een indicatie van.

[1:32:02] Wij denken dat het in ieder geval heel verstandig is om te kijken of je gebiedsgericht

[1:32:06] net bewuster kunt gaan bouwen, zodat je ook wat meer kunt gaan salderen.

[1:32:11] De school, de winkel, de woningen, dat vraagt eisen aan bestaande infrastructuur en bestaande apparaten.

[1:32:21] Maar als we net bewust gaan bouwen zonder de zekerheid van een aansluiting,

[1:32:27] dan denk ik niet dat heel veel corporaties die meer kosten per woning voor hun rekening kunnen of willen nemen.

[1:32:36] En dat is denk ik een hele belangrijke aanjager om uit de huidige dilemma's te komen.

[1:32:43] Investeren zonder de zekerheid van een resultaat maakt dat ik denk geen enkele bouwer, of dat het nou een corporatie of een ontwikkelaar of wie dan ook is,

[1:32:55] voor zo'n investering zal willen of zal kunnen tekenen.

[1:33:00] Nog even los van het feit dat de business case voor corporaties al buitengewoon ingewikkeld is en iedere euro die we extra moeten investeren per woning er ogenblikkelijk toe leidt dat we minder kunnen doen in de bestaande voorraad of minder nieuwe woningen kunnen realiseren.

[1:33:18] Dank u wel, voorzitter.

[1:33:20] Dank u wel.

[1:33:20] Dan ga ik naar de heer Minas.

[1:33:23] Ja, voorzitter, hartelijk dank en dank aan de commissie die dit onderwerp serieus neemt en ons in de gelegenheid stelt om onze inzichten over het thema netcongestie met u te delen.

[1:33:35] Voor mensen die NEPROM niet kennen, wij zijn de branchevereniging van project- en gebiedsontwikkelaars en bij ons zijn projectontwikkelingsbedrijven de tien grootste ontwikkelende corporaties, institutionele beleggers die pensioenkapitaal investeren, onder andere in middenhuurwoningen, zijn aangesloten.

[1:33:50] En als het thema al niet op scherp is gezet door mijn voorgangers, dan zou ik dat nogmaals willen doen, want dan doe ik dat nu.

[1:33:56] Netcongestie is op dit moment het allergrootste probleem en de grootste vijand van de woningbouwproductie in heel Nederland.

[1:34:03] Dat geldt niet alleen maar voor de FGU-gemeente.

[1:34:07] En dat probleem, dat wordt alleen maar groter.

[1:34:09] Zeker als je kijkt wat er op ons afkomt in het kader van de verduurzaming van de gebouwde omgeving, toename van duurzame mobiliteit en het afbouw van fossiele energiebronnen.

[1:34:19] En als we zo doorgaan, is het dus niet een technisch probleem, maar vooral een maatschappelijke crisis.

[1:34:24] In de FGU-regio zien wij het risico dat er 200.000 woningen op termijn daardoor niet aangesloten zouden kunnen worden.

[1:34:31] Maar wij zien gewoon dat dit verder in het land aan het uitrollen is.

[1:34:35] Dus we komen regelmatig leden tegen die op allerlei andere plekken in het land hetzelfde verhaal krijgen te horen als in de provincies waar we het net over hadden.

[1:34:44] En onze leden doen al heel veel.

[1:34:46] Die kijken al wat nu kan om net bewust te bouwen.

[1:34:49] Maar uiteindelijk, als je kijkt wat de meerkosten zijn, daar is zojuist al iets over gezegd, en er zijn projecten waar dat is toegepast, dan zie je dat die kosten tussen de 10.000 en de 15.000 euro per woning zijn.

[1:35:00] En in het kader van betaalbaarheid hebben we natuurlijk ook een wens en een ambitie, onder andere ook door uw Kamer opgelegd, hoeveel woningen je in welk prijssegment kan bouwen.

[1:35:08] Daar staan ook marges tegenover.

[1:35:10] Maar de kosten op allerlei vlakken zijn gigantisch tegen de afgelopen jaren.

[1:35:14] De loonkosten, de bouwkosten en wij zien die kosten alleen maar verder toenemen.

[1:35:20] Maar ik zou eigenlijk willen zeggen, wat we dus doen, we kijken heel erg naar projecten en we kijken op projectniveau wat kan en dat is ook eigenlijk een beetje dat confinant netbewust bouwen en wat momenteel door de provincies is geïnteresseerd in de omgevingsverordening.

[1:35:33] Maar het is een systeemcrisis en die kan je niet in een project en op projectniveau oplossen.

[1:35:38] Dat zou ik aan u willen oproepen.

[1:35:40] En de eerste oproep daarbij is ook, pak de regie als rijk.

[1:35:43] Op dit moment ontbreekt dus rijksregie.

[1:35:47] Er is geen duidelijkheid over de prioritering en dat zet dus de voorspelbaarheid voor ontwikkelaars over de aansluiting, het verrijgen van een aansluiting onder druk, mevrouw Spies zei het ook al, op het moment dat je nutbeurs bouwt, al die investeringen doet, heb je nog nul garantie op een aansluiting.

[1:36:05] Ten tweede,

[1:36:07] U, het kabinet, u en de Kamer spreken regelmatig over stikstof.

[1:36:12] En stikstof is een crisis en er zijn miljarden voor gereserveerd.

[1:36:15] Een tijdje geleden hebben we deltafonds opgericht omdat wateruitdagingen een probleem waren.

[1:36:21] Dat was een crisis en die behandelt u ook als een crisis.

[1:36:23] Maar we merken dat netcongressie nog niet doorgedrongen is tot zo'n echt crisisonderwerp.

[1:36:29] Dus ik zou zeggen, behandel dit dan ook als een crisis en doe de aanpak van de netuitbreidingen ook op basis van de methode die je bij een crisis toepast, zoals een crisis- en herstelwet.

[1:36:41] Daar hebben we eerder ervaring mee.

[1:36:43] En ten derde, we merken heel erg dat het probleem dus nu op het bordje van de bouwsector wordt gelegd.

[1:36:49] Dat kan, maar dat kan niet voor de eeuwigheid.

[1:36:52] Dus je kan normeren door netbewuste bouwen, maar uiteindelijk kost het dus die duizenden euro's.

[1:36:59] Dus onze oproep is eigenlijk vooral bereid het net verder uit.

[1:37:05] Zorg ervoor dat je kijkt wat je daarvoor nodig hebt en pak daar rijksregie op.

[1:37:10] Dat is de enige manier om dit probleem op korte termijn

[1:37:13] te hand te nemen en tot slot, voorzitter, er zijn al heel veel mogelijkheden binnen de bestaande wetgeving om te kijken hoe je slimmer kan aansluiten.

[1:37:21] Een simpel voorbeeldje, dat is het laatste wat ik ga zeggen, is op het moment dat je collectief een slimmere aansluiting wil maken, dan heb je een grote aansluiting nodig en die grote aansluiting is duurder dan 200 kleine aansluitingen voor 200 appartementen.

[1:37:34] Dus een ontwikkelaar doet dat niet omdat dat duurder is.

[1:37:36] Dus je kan ook slimmer kijken welke maatregelen je nu kan nemen om net bewuster te bouwen.

[1:37:41] Dank u wel.

[1:37:42] Dank u wel.

[1:37:43] En dan is het woord aan de heer Van Bree.

[1:37:47] Dank u wel, voorzitter.

[1:37:48] En dank u wel, leden van de commissie, voor de uitnodiging.

[1:37:53] Ik ben gevraagd met name om marktpartijen te vertegenwoordigen hier, internationale marktpartijen, vanuit beleggingsperspectief.

[1:38:02] Even kort rad, als Capital is een corporate finance adviseur uit Den Haag.

[1:38:06] Wij opereren in een internationaal netwerk en spreken eigenlijk dagelijks met pensioenfondsen, verzekeraars, banken en partijen die namens hen optreden, zoals vastgoedvermogensbeheerders, private equity en private credit partijen.

[1:38:21] Wat wij aan geluid terug horen van deze partijen is dat op dit moment in Nederland de risicorendementsverhouding compleet uit de pas loopt.

[1:38:33] netcongestie draagt daar uiteraard aan bij.

[1:38:37] En ik denk dat de belangrijkste boodschap die ik daarin kan geven is dat voor de

[1:38:42] dergelijke partijen, zoals bijvoorbeeld pensioenfondsen, is zekerheid dat er aangesloten wordt, is zekerheid dat er geëxploiteerd kan worden binnen een afzienbare termijn, is een absolute noodzaak om een investering te kunnen doen.

[1:38:59] Is die zekerheid er niet, dan wordt de investering simpelweg niet gedaan.

[1:39:04] Onder die pensioenfondsen bevinden zich ook pensioenfondsen die voor uw pensioen sparen.

[1:39:11] En u kunt zich voorstellen dat wanneer uw pensioen te grabbel wordt gegooid omdat er een investering wordt gedaan in een project dat geen rendement oplevert omdat het niet wordt aangesloten, dat dat ook impact heeft op uw pensioen.

[1:39:23] Dus dat is een belangrijke reden waarom dergelijke partijen zulke investeringen op zo'n moment niet meer gaan doen.

[1:39:33] Uiteraard kijken wij

[1:39:34] graag en denken wij ook graag mee van hoe kunnen we dit soort problemen nou zo snel mogelijk van tafel halen.

[1:39:42] Allereerst technisch inhoudelijk.

[1:39:44] Ik ben weliswaar ingenieur afgestudeerd aan Delft, maar ik heb geen kennis van de technisch inhoudelijke zaken met betrekking tot het net.

[1:39:53] Wat ik wel heb is ik heb de kennis vanuit de markt en hoe de markt financieel naar dit gegeven kijkt.

[1:40:02] Wat wij als mogelijke oplossingsrichtingen zien en vanuit de markt horen, is dat het systeemrisico inderdaad niet naar projectniveau gedecentraliseerd moet worden.

[1:40:13] Dus het moet niet dat de warmtenetten op locatie of de energiehubs op locatie van specifieke woningbouwprojecten, dat dat zeg maar de oplossing moet zijn, want dan wordt het probleem verschoven.

[1:40:26] Dus dat betekent ook dat er op elk project weer opnieuw een risico ontstaat, hetgeen iets doet met de prijs die daarvoor betaald moet worden.

[1:40:38] Een andere waar wij serieus veel interessante geluiden over gehoord hebben, is dat netbeheerders, de eerste sessie die hier aanwezig was, die is verantwoordelijk voor levering, maar niet voor opslag van energie.

[1:40:53] Elk transformatorhuisje zet er nog een naast, stop daar een paar batterijen in en misschien kunnen we een heel end komen.

[1:41:02] Dit is iets dat ik nu heel simplistisch verwoord.

[1:41:04] Tegelijkertijd, als wij kijken naar de projecten die nu opgestart worden rondom de centrale batterijopslag,

[1:41:13] zien we dat er ongelooflijk veel interesse is vanuit dezelfde pensioenfondsen en investeerders die geïnteresseerd zijn in woningbouw om daar ook in te investeren.

[1:41:24] Dus daar zou een serieus synergievoordeel kunnen zijn.

[1:41:28] Daarnaast is het zo dat ook het totaalprofiel uit balans is.

[1:41:32] Dus als het netrisico blijft bestaan, dan moet er gekeken worden hoe andere risico's verlaagd kunnen worden of hoe de winstgevendheid omhoog gebracht kan worden.

[1:41:43] Zodat partijen die investeren zeggen, het risico en het rendement zijn weer in balans.

[1:41:48] Ik ga ondanks dit risico alsnog investeren.

[1:41:53] Daarnaast is het zo dat we er gelukkig niet alleen voor staan.

[1:41:56] Er zijn diverse internationale voorbeelden te benoemen in landen waar men ook dit probleem heeft en waar men ook naar oplossingen gezocht heeft en waar ook reeds resultaten behaald zijn.

[1:42:08] Een van die voorbeelden is hoe in de UK, met name met betrekking tot de netervorming, afgelopen zomer een wet is aangenomen, de Neso om precies te zijn, en die is direct gekoppeld aan het ontgrendelen van 40 miljard aan jaarlijkse investeringen door institutionele partijen.

[1:42:32] Dit had direct betrekking op energieprojecten, maar in principe geldt hetzelfde voor woningbouw.

[1:42:37] De zekerheid van aansluiting is een basisvoorwaarde voor de financierbaarheid.

[1:42:43] Mag ik u een verzoek om af te ronden?

[1:42:45] Of was u bij u?

[1:42:46] Ik ben afgerond, dank u wel.

[1:42:48] Dan is dat een hele mooie timing.

[1:42:49] Dank u wel, meneer Van Reenen.

[1:42:50] We gaan kijken naar de kant van de commissie voor de vragen.

[1:42:53] Ik begin bij de heer Van Asten.

[1:42:56] Dat is het nadeel van gelijk dan als eerste zijn, hè?

[1:43:00] Nou, ik was er eigenlijk wel en kwam eigenlijk een beetje van alle drie uit.

[1:43:06] te kijken van wie dan het beste kan antwoorden, maar over die combinatie van de voorzieningen samen met de woningen.

[1:43:14] Of dat nou onder in een toren is of juist een plek ernaast.

[1:43:18] Als uitwethouder weet ik ook van zonder die voorzieningen mag je vaak ook niet eens bouwen.

[1:43:23] Hoe zijn daar, als ik daar antwoorden op kan geven, gesprekken over geweest met de autoriteit Consumentenmarkt, waarin dat wel of niet onderkend is?

[1:43:33] Ik zie meneer Minas heel erg knikken, dus laten we daar beginnen.

[1:43:37] Dat hebben we heel kort afgestemd.

[1:43:40] Wat meneer Van Asscher zegt klopt.

[1:43:42] Als je fijne buurten wilt maken, dan betekent dat niet dat je alleen maar woningen moet bouwen.

[1:43:47] Dus je maakt ook de voorzieningen en dat gaat over maatschappelijke functies van de bibliotheek tot en met de basisschool, die af en toe nog wel eens verdwijnt, maar ook de kinderopvang en dergelijke en de supermarkt.

[1:43:57] En die zitten niet direct in dat afwegingskader.

[1:44:00] En het eerste overleg wat we hebben

[1:44:02] gehad met de ACM, dat was dus het vorige afweegkader, hebben we nadrukkelijk gewezen op het belang van mixed use projecten.

[1:44:11] En je ziet in de praktijk dat die helaas toch nog te vaak buiten de boot vallen.

[1:44:15] Dus momenteel is het nog steeds zo dat woningen prioriteit krijgen boven de mixed use projecten en het commerciële vastgoed.

[1:44:23] En soms is het zo dat je in een project dat je dat zo faceert dat je het kantorendeel later bouwt, maar heb je wel een afspraak dat je een gemeenschappelijke plint hebt en dan heeft dat kantoor dus ook nog in de aansluiting.

[1:44:35] Dus daar is een gesprek over geweest en in het oorspronkelijke besluit was, had mixed use productie voorrang.

[1:44:44] Maar wij zien dat momenteel in de aansluiting en vanwege de beperkte capaciteit zien we toch dat woningen worden voorgetrokken.

[1:44:50] los van alle andere functies die boven die woning eigenlijk voorrang hebben, en misschien wel terecht.

[1:44:56] Dank u wel, mevrouw Spies.

[1:44:57] In aanvulling daarop, dit zijn de mixed-use-producten, maar de meeste scholen staan natuurlijk gewoon stand-alone in een wijk.

[1:45:06] Net als heel veel andere voorzieningen, ik noemde straks de sport ook.

[1:45:13] En in het prioriteringskader zoals het nu gaat gelden,

[1:45:18] hebben die dus een lagere prioriteit dan de woningen.

[1:45:22] Dus dan krijg je, als je niet uitkijkt, hele levenloze wijken, omdat die gemeenschappen niet kunnen ontstaan rondom die voorzieningen.

[1:45:33] En het is natuurlijk van de zotte dat als je een nieuwbouwwijk oplevert waar de kinderen graag in diezelfde wijk naar school willen, dat die school niet open kan omdat er geen elektriciteit is.

[1:45:45] En daarom zou ik denken, laten we veel meer gebiedsgericht kijken dan sek achter de voordeur.

[1:45:52] Ik ben ervan overtuigd dat dat gebiedsgericht ook tot effectievere en kosteneffectievere oplossingen kan leiden, omdat ik hoop, en daar hebben we inderdaad

[1:46:02] eigen tijdse innovatieve apparatuur bij nodig, dat je dan meer kunt gaan salderen.

[1:46:08] Want dan kun je de pieken in de vraag beter spreiden over die 24 uur die er in een etmaal zitten.

[1:46:17] Dank je wel.

[1:46:18] Dan is het woord aan mevrouw Van Brenk.

[1:46:21] Ja, voorzitter.

[1:46:24] Bij de begroting van ruimtelijke ordening, dat was nog met de vorige minister,

[1:46:30] hebben wij gesproken over de woondeal en de afspraken die daar in gemaakt waren van 290.000 woningen voor nultreden en zorggeschikt.

[1:46:41] Daar was een onredabele top, want het moet betaalbaar blijven.

[1:46:46] Dus ik ben wel even, laat ik zo zeggen, ik maak me zorgen, komen die 290.000 woningen er nou nog?

[1:46:53] En kunnen we ook stellen dat het voor eders

[1:46:58] nog betaalbaar blijft voor de huurders als je een plus hebt over het moet en zorggeschikt en misschien ook nog net bewust het klinkt als plus plus plus.

[1:47:13] Kijk ik was al benieuwd wat in het woordje netcongress nog in gebruik levert, mevrouw Spies.

[1:47:17] Het klinkt niet alleen als plus plus plus maar het is ook plus plus plus en wij hebben met de Rijksoverheid afspraken gemaakt over

[1:47:24] bepaalde aantallen te realiseren, woningen en de energieprestaties ook van die woningen, inclusief de woningen voor ouderen, inclusief een aantal woningen die van het gas af zouden moeten.

[1:47:36] En wij zien nu dat als gevolg van ook prijsstijgingen, als gevolg van

[1:47:43] dit soort vraagstukken die ook de prijs per woning weer kunnen verhogen, dat wij niet meer kunnen doen wat we met elkaar hebben afgesproken, omdat we als sector 20 miljard tekort komen.

[1:47:59] Daar doet het huidige kabinet overigens wel een stap in de goede richting om de investeringscapaciteit van corporaties weer op niveau te brengen.

[1:48:09] Die stap is nog te klein.

[1:48:10] Maar we gaan heel graag met het nieuwe kabinet en uw Kamer het gesprek aan om in de aanloop naar nieuw te maken prestatieafspraken te kijken of we kunnen handhaven wat we met elkaar hebben afgesproken en wat daarvoor nodig is.

[1:48:28] Dan is het woord aan de heer Mooyman.

[1:48:30] Dank u wel, voorzitter.

[1:48:32] Ja, we hebben in deze vergadering tot op heden natuurlijk inderdaad heel veel gehoord over netbewust bouwen.

[1:48:38] Tegelijkertijd realiseren we, denk ik ook met z'n allen, dat dat heel veel meer kost met zich mee kan brengen.

[1:48:44] En ja, ga je toch naar een situatie waar het misschien eenzijdig bij de bouwpartijen terecht kan komen.

[1:48:50] En ik ben in die zin ook heel geïnteresseerd wat de heer Minos van Neprom, wat zijn reflectie is op die discussie tot nu toe, ook vanuit projectontwikkelingsperspectief.

[1:49:02] Ja, voorzitter, dank voor deze vraag.

[1:49:03] En dit is misschien wel de kernvraag als je kijkt hoe de bouw onder druk staat.

[1:49:07] Ik vertelde ze juist iets over de toenemende kosten en tegelijkertijd de ambitie om voldoende betaalbaar te bouwen.

[1:49:14] Als je het hebt over een sociale huurwoning, dat is vaak een verlieslatend product om te realiseren.

[1:49:19] Vervolgens hebben we middenhuur, wat door de regulering deels onder druk is komen te staan en de betaalbare koopwoning door allerlei eisen aan omvang dergelijke.

[1:49:27] maar een hele kleine marge op zit.

[1:49:30] Als je kijkt naar sommige tenders van gemeentes, ik noemde een van een gemeente die zegt, een ontwikkelaar mag hier maar 2% winst verdienen krijgen op een project, inclusief de kosten die hij maakt, dan heb je het over een woning van 4 ton, over 8000 euro.

[1:49:46] U weet het al, en we hebben het net gehad over die meerkosten van 10.000 tot 15.000 euro.

[1:49:51] Als die erbovenop komen, dan gaat dat project gewoon niet starten, want er zitten veel te veel risico's aan en de opbrengsten zijn gemaximaliseerd.

[1:49:59] Dus ik voorzie dat als je dat eenzijdig zo oplegt, dat dat dus niet gaat werken, want dan gaat dat project gewoon niet starten.

[1:50:06] En helemaal, je hebt dan nog steeds geen garantie op een aansluiting.

[1:50:10] Dus ik denk dat dat dan nog wel noodzakelijk is.

[1:50:13] En tegelijkertijd, als we net bewust willen bouwen,

[1:50:16] Dat onderschrijven we als marktpartijen.

[1:50:20] Laten we dan kijken hoe we dat op landelijk niveau in het BBL gaan regelen en niet in de ene provincie op manier A en in de andere provincie op manier B.

[1:50:28] Want dat kan je niet standaardiseren, niet opschalen, waardoor het alleen maar duurder wordt.

[1:50:34] Dank u wel en de heer Nobel.

[1:50:36] Ja, dank.

[1:50:37] Ik hoorde de heer Minyas eigenlijk heel stellig zeggen van het grootste probleem is de netcongestie.

[1:50:42] En mijn vraag is aan de heer Van Breeuw of hij dat net zo ziet, omdat ik in debatten heel vaak de neiging heb om over regels en bijvoorbeeld het fiscaal klimaat te gaan praten.

[1:50:51] Maar ik vraag dit ook omdat we misschien ook aan de voorraad van staan van echt een grote economische crisis.

[1:50:56] En dan is het wel belangrijk ook om als politiek je te realiseren.

[1:51:00] Wat is nu echt belangrijk?

[1:51:01] En vandaar de vraag.

[1:51:04] Wat ik in mijn position paper ook reeds heb aangegeven, is dat het een combinatie van maatregelen betreft die de markt weer aanzetten.

[1:51:12] Om even aan te sluiten op het vorige punt, het aantal institutionele beleggers vanuit het buitenland dat investeert in nieuwbouw, oftewel het product dat door woningbouwontwikkelaars geleverd wordt, is in vijf jaar tijd van pakweg 42 procent naar nul gegaan.

[1:51:28] Dus die zijn er niet meer, die zijn weg.

[1:51:30] Die waren al weg voordat netcongrestie een probleem werd.

[1:51:32] Dus netcongres, die krijgen we daar nu nog overheen.

[1:51:36] Dus dan is de kans dat ze terugkomen.

[1:51:39] Daarmee natuurlijk nog een stukje verder uit beeld.

[1:51:45] Ja, voorzitter, dank dat u mij ook in de gelegenheid stond om te beantwoorden.

[1:51:48] Kijk, je kan een heel goed investeringsklimaat hebben, en dat hebben we nu in Nederland niet, laat ik dat vooropstellen, want daarin steun ik datgene wat de heer Nobel constateert.

[1:51:58] Maar op het moment dat je een goed investeringsklimaat hebt en alles in orde, alle randvoorwaarden zijn in orde om die woningen te kunnen verkopen aan een investeerder, moet je nog wel de stroomaansluiting kunnen hebben.

[1:52:07] Die optiek had ik gezegd, als je het hebt over de bouwopgave en hoe realiseer je die woningen, dan heb je allerlei randvoorwaarden die op orde moeten zijn.

[1:52:14] En de komende tijd zien we het eerste wat je tegenkomt is de stroomvraag.

[1:52:18] En daarna ben ik het mee eens, ook het investeringsklimaat moet op orde zijn, zeker als je kijkt naar de afzetbaarheid van middenhuurwoningen.

[1:52:26] Dank u wel.

[1:52:27] Het woord is aan de heer De Hoop.

[1:52:29] Dank voorzitter.

[1:52:30] Vanuit alle hoeken duidelijk dat de bouw van woningen enorm onder druk staat.

[1:52:35] Heel helder naar voren gebracht.

[1:52:37] Er is natuurlijk ook de mogelijkheid om iets te doen met elkaar aan het net.

[1:52:41] Daar neemt u denk ik met z'n allen ook een rol in.

[1:52:44] In het delen van bijvoorbeeld die energie.

[1:52:47] Ik zie dat bij bewoningbouwcorporaties, VVS en ik was ook wel benieuwd hoe de marktpartijen daar een rol voor hunzelf in zien om dat ook op zich te nemen.

[1:52:55] Het onderling delen van die warmtenetten en wat voor rol juist beleggers, marktpartijen daar misschien ook nog wel in kunnen spelen in hoe dat al gebeurt.

[1:53:04] Dus van beide heren als daar kort een reactie op kan komen.

[1:53:10] Ja, dankjewel voor die vraag.

[1:53:11] Ik denk dat dat een hele goede vraag is, want dan benaderen we de positieve kant van het probleem.

[1:53:16] En dat doe ik graag.

[1:53:17] Zoals ik volgens mij ook in de opening heb aangegeven, is dat bijvoorbeeld het organiseren van decentrale energieopslag in producten dat heel goed te financieren is.

[1:53:28] Waarom is dat?

[1:53:30] Omdat dat een product is waar direct een kaststroom uit voortkomt.

[1:53:35] Nou, wat is interessant voor beleggers?

[1:53:38] Erg iets waar een kaststroom uit komt.

[1:53:39] Wat is ook interessant, de bestaande bouw is veel groter dan nieuwbouw.

[1:53:45] We hebben reeds 8,5 miljoen woningen en wijken.

[1:53:48] We hebben reeds bedrijventerreinen.

[1:53:50] Die zijn allemaal aanwezig.

[1:53:51] Als we daar nou overal een lokale opslag neerzetten, dan kan het geluk van veel investeerders niet op, kan ik u verklappen.

[1:54:01] Als u mij toestaat, dan zal ik toch wel kijken wat dat betekent voor de nieuwbouw.

[1:54:05] Want er zijn allerlei hele goede voorbeelden, bijvoorbeeld de Merwede Kanaalzone in Utrecht, waar je collectief voor het hele gebied kijkt hoe je één batterij kan kopen en dat kan integreren.

[1:54:15] En dat werkt best goed, want dan krijg je van tevoren te horen wat

[1:54:18] de aansluitcapaciteit is en dan ga je kijken hoe je daar slimmer mee om kan gaan.

[1:54:22] Dus dat gebeurt in de praktijk al.

[1:54:24] Maar ik noemde u zojuist ook het voorbeeld van de betaalbaarheid.

[1:54:28] Er is wel afgeweken van de betaalbaarheidseisen en de programmering.

[1:54:31] Dat heeft het daar wel mogelijk gemaakt.

[1:54:33] En er is behoorlijk wat rijkssubsidie naartoe gegaan om de bouw van dat project mogelijk te maken.

[1:54:38] Dus er is heel veel mogelijk.

[1:54:39] Ontwikkelaars kijken er al naar, juist op gebiedsniveau.

[1:54:42] We zijn met doorbraaklocaties bezig.

[1:54:43] Dat gaat om de bouw van vaak duizenden woningen tegelijk.

[1:54:46] Daar ga je nu al slim nadenken over hoe ga ik om met de stroomvraag ook.

[1:54:51] Dus dat gebeurt.

[1:54:52] En kijk, wat ik zei, er zitten ook quick wins in kleine projecten.

[1:54:58] Dus op het moment dat je een appartementencomplex bouwt waar honderd woningen in zitten,

[1:55:02] Dan kan je zeggen, ik ga hier één collectieve aansluiting voor regelen, of weet ik veel, vijftig grondgebonden woningen, dan kan je dat slim inrichten.

[1:55:10] Maar die grote vaste aansluiting, daar betaal je bij de netbeheerder de hoofdprijs voor, terwijl je voor die losse aansluitingen veel minder kwijt bent.

[1:55:18] En op het moment dat daar een verkeerde prikkel in zit, is het gewoon veel duurder nog.

[1:55:23] Dus je kan ook nadenken welke prikkel zit er in het systeem om het toegankelijker te maken.

[1:55:29] Dank, dan gaan we naar de heer Ruschig.

[1:55:31] Dank, voorzitter.

[1:55:32] Ik wil even terug naar het investeringsklimaat, want de heer Van Bree gaf net aan dat ook voor het netcongestieprobleem het aantal investeerders fors is teruggelopen.

[1:55:41] En kan hij een schets geven aan welke regelgeving dat precies heeft gelegen?

[1:55:47] Dus wat is de voornaamste reden geweest voor investeerders om zich terug te trekken of niet meer te investeren in woningen?

[1:55:52] Ik kan me voorstellen dat het bijvoorbeeld met de beng-eisen te maken heeft of andere duurzaamheidseisen, maar wellicht heeft hij daar een andere visie op en die hoor ik graag.

[1:56:02] Dank voor de vraag.

[1:56:03] Het enige wat ik hier kan antwoorden zijn de geluiden die wij uit de markt hierover ontvangen.

[1:56:09] Die laat ik even los van mijn persoonlijke mening, die ik hier niet zal geven.

[1:56:14] Het geluid dat wij uit de markt horen is dat met name de regelgeving die de afgelopen jaren is doorgevoerd met betrekking tot fiscaliteiten,

[1:56:23] en de regelgeving die is doorgevoerd met betrekking tot de wet betaalbare huur, dat dat grote blokkades zijn voor investeerders om in Nederland te investeren.

[1:56:34] En ik denk dat het heel belangrijk is dat we ons bewust zijn dat veel van die investeerders, die zijn zoals dat zo mooi heet, opportunity driven.

[1:56:43] Dus hoe acteren zij?

[1:56:44] Zij krijgen jaarlijks of per kwartaal een kaart van de wereld.

[1:56:49] Daar staat op welke landen aantrekkelijk zijn om in te investeren.

[1:56:52] staat Nederland er niet op, dan gaat dat een jaar in de kast en dan wordt er een jaar later weer gekeken of Nederland wel of niet aantrekkelijk is.

[1:57:00] Dus dat is niet eens project specifiek, je wordt als land gewoon aan de voorkant al uitgesloten.

[1:57:06] Even kijken, de heer Minnas, wat ligt er nog met een toevoeging?

[1:57:09] Ja voorzitter, wat Nederland heel aantrekkelijk maakt als land om in te investeren is dat we eigenlijk best duidelijk waren voor een hele lange tijd over welke eisen we stellen aan het woonproduct.

[1:57:19] Juist die

[1:57:20] Internationale investeerders die hebben ESG doelstellingen, Europese regelgeving rondom duurzaamheid redelijk hoog staan in de standaarden.

[1:57:28] Dus die vinden het fijn dat we BANG en CO2 gestuurd ontwikkelen.

[1:57:31] Het zit er met name in de fiscaliteit, zoals zojuist al werd gezegd.

[1:57:35] Het zit hem in de fiscaliteit dat we niet eenduidig beleid hebben, dat er soms in de lucht een huurbevriezing komt te hangen bijvoorbeeld, dat de overdragsbelasting aan de hoge kant is in Nederland ten opzichte van andere landen en dat die stabiliteit is verdwenen, onder andere doordat sinds de invoering van de wet betaalbare huur bijvoorbeeld ook allerlei verschillende segmenten zijn ontstaan.

[1:57:54] Dus die onduidelijkheid in de fiscaliteit zorgt ervoor dat je eigenlijk als een niet betrouwbare overheid wordt gezien,

[1:58:02] en je euro gewoon veel beter rendeert in een ander land.

[1:58:06] Dat is het echte probleem.

[1:58:08] Dank u wel.

[1:58:08] We hebben nog een kwartier op de klok, dus we kunnen nog een tweede ronde doen.

[1:58:10] Ik kijk even naar de leden of daar behoefte aan is.

[1:58:12] Een aantal wel.

[1:58:13] Dan ga ik bij de heer Van Asten beginnen.

[1:58:15] Ik had een vraag aan mevrouw Spies.

[1:58:17] We hebben in het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid natuurlijk heel veel wijken waarin veel sociale huur zit, van de corporaties die u ook vertegenwoordigt.

[1:58:27] Op spectaculaire wijze worden die veel zuiniger.

[1:58:32] Dan zou je dus daar een grote winst op verwachten in isolatie en dergelijke, dus die verduurzaming van die woningen, waardoor er wellicht minder elektriciteit daar nodig is.

[1:58:43] Is dit onderdeel van gesprekken die daarover gaan waarmee woningbouw bijvoorbeeld in dit soort gebieden toch makkelijker gaat?

[1:58:52] Vaak is het gelukkig zo dat bij dit soort grootschalige renovaties er ook woningen worden toegevoegd.

[1:59:00] En dan saldeert het.

[1:59:02] Er zit geen breekpunt in het toevoegen van meer woningen, bijvoorbeeld op Den Haag Zuid, omdat er inderdaad wat meer vrij wordt gespeeld.

[1:59:16] Het is niet zo dat we een systeem kennen waarin, als we in Moerwijk een hele hoop minder energie vragen, we in een nieuwe uitleglocatie diezelfde energie kunnen gebruiken, waardoor er

[1:59:30] per saldo uiteindelijk meer woningen aangesloten kunnen worden.

[1:59:34] Zo flexibel zit het systeem nog niet in elkaar.

[1:59:38] Misschien mag ik daar nog één opmerking aan toevoegen.

[1:59:41] Wat ons op dit moment heel erg bezighoudt, is dat de meeste investeringsbeslissingen voor de woningen van nu, morgen en overmorgen, dus die de komende drie jaar opgeleverd worden,

[1:59:57] waarvoor de handtekeningen met de aannemers al zijn gezet, niet meer de zekerheid hebben

[2:00:04] dat ze daadwerkelijk worden aangesloten.

[2:00:07] Denk eens na wat een kapitaalvernietiging daar achter weg komt, wat een teleurstelling voor woningzoekenden daar achter weg komt, wat een kostenopdrijvend effect, eventueel extra eisen om alsnog aangesloten te worden op het net, met zich mee gaan brengen.

[2:00:24] En dat is dus niet een vraagstuk wat zich over vijf of over tien jaar voordoet,

[2:00:29] Dat is op dit moment de harde realiteit van heel veel projecten, door wie ze dan ook gerealiseerd worden.

[2:00:36] De palen daarvoor zijn de grond al in, bij wijze van spreken.

[2:00:42] En het voorbeeld van Roermond, wat ik straks al gaf, spreekt daarin boekdelen.

[2:00:46] Het staat leeg.

[2:00:49] En daar zullen we dus op korte termijn echt met elkaar oplossingen voor moeten gaan vinden.

[2:00:56] Ja, en vooruit een klein dingetje.

[2:00:57] Ik had het net over wat zit er in het bestaande stelsel, wat je slimmer kan inzetten.

[2:01:01] Dat is bijvoorbeeld dat je een aanvraag kan doen voor je huisaansluiting op het moment dat je een huisnummerbesluit hebt, zo heet dat formeel.

[2:01:09] En dat huisnummerbesluit heb je pas op het moment dat je een vergunning hebt.

[2:01:12] Je zou kunnen nadenken, wil je sneller zekerheid, dat je dat naar voren gaat trekken.

[2:01:16] Dus als je een plan hebt als corporatieontwikkelaar, dat je veel sneller de toezegging krijgt dat je die aansluiting krijgt, dan kan je namelijk ook door.

[2:01:28] Dank.

[2:01:28] Dan kijk ik even naar de leden.

[2:01:30] Er volgt nog een vraag.

[2:01:31] De heer Mooyman.

[2:01:32] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:01:34] Ik heb inderdaad een vraag aan de heer Van Bree.

[2:01:36] Ik denk dat hij net in zijn antwoorden duidelijk heeft aangegeven dat ook een stukje voorspelbaarheid voor internationale investeerders van ontzettend belang is, ook waar het gaat natuurlijk zeker om de fiscaliteit, waar de afgelopen tijd het een en ander veranderd is.

[2:01:49] Maar in het position paper van Rothals wordt ook aangegeven

[2:01:53] dat het belangrijk is om inzicht te hebben in de beschikbare capaciteit en op welke termijn dan die aansluiting mogelijk zou zijn.

[2:02:01] En ik ben er eigenlijk wel benieuwd in welke oplossingen Rothals zelf ziet op het moment dat die duidelijkheid niet kan ontstaan, hoe dan alsnog internationale investeerders toch aantrekkelijk worden gemaakt om ondanks de onzekerheid toch naar Nederland te komen.

[2:02:23] Ik denk dat dit een lastige vraag is, want als ik hem heel simpel moet beantwoorden, dan ga ik zeggen niet.

[2:02:34] Dus als we gaan kijken van hoe kunnen we hier wel en mauw aan passen, op het moment dat er geen aansluiting op het net mogelijk is, dan moeten we gaan nadenken over alternatieven.

[2:02:44] Een van de voorgangers hier aan tafel die heeft al over generatoren gesproken, bijvoorbeeld die ingezet kunnen worden.

[2:02:52] Nou ja, dergelijke oplossingen zouden eigenlijk kosteloos aangeboden moeten worden of zo'n soort van garantieachtervang op het moment dat er niet binnen de tijd aangesloten kan worden.

[2:03:05] Er kan ook nagedacht worden over overheidsgaranties op het moment dat de exploitatie niet van start kan gaan.

[2:03:13] Nogmaals, waar een

[2:03:15] een institutionele belegger naar kijkt, is die kijkt of er binnen een bepaalde termijn de exportatie kan starten, de inkomstenstroom kan starten.

[2:03:23] Dus als de inkomstenstroom niet kan starten door het uitblijven van een aansluiting, zal er een alternatief voor die aansluiting moeten zijn die de inkomstenstroom op gang brengt.

[2:03:33] En ja, die alternatieven zijn benoemd.

[2:03:40] Ja, ik dacht, ik vond de opmerking van de heer Minas zette me toch aan het denken, want hij gaf aan van ja, één grote aansluiting is vaak duurder dan vele kleine.

[2:03:50] Nou hebben we natuurlijk in de eerste ronde hebben Tennet, Liander en Stedin aan het woord gehad.

[2:03:57] Hebben jullie dan als sector niet ook te gesprekken met hen van, goh, we zouden dit slimmer kunnen doen?

[2:04:02] En zo ja, wat is dan het antwoord vanuit die partijen?

[2:04:06] Daar ben ik dan toch wel benieuwd naar.

[2:04:10] Ja, zeker.

[2:04:11] We voeren die gesprekken.

[2:04:12] We proberen dit ook te adresseren.

[2:04:13] En je ziet ook dat dat mondjesmaat landt.

[2:04:18] Dit gesprek en dit agenderen wij ook.

[2:04:21] Maar ik heb ook de meneer Van Stenen hele goede dingen horen zeggen over wat je dus wel zou kunnen doen is versneld kijken hoe je in die crisisherstelwet bijvoorbeeld

[2:04:29] ook de plaatsing van die gasturbines als een tijdelijke oplossing, als een soort tussenmaatregel introduceert.

[2:04:37] Dus we voeren die gesprekken en zij zeggen ook tegen ons, help ons ook mee om dit te laten landen in Den Haag.

[2:04:44] Want uiteindelijk bent u wel aan zet om dit mogelijk te maken.

[2:04:48] Dus zeker.

[2:04:52] Dank de heer De Hoop.

[2:04:53] Ja, de context van dit gesprek is natuurlijk ook dat we dit doen in een tijd van energiecrisis.

[2:04:58] En ik was wel benieuwd wat voor mogelijke maatregelen mevrouw Spies ziet om energiebesparende maatregelen te treffen, bijvoorbeeld bij huurders, maar ook bij andere mensen die eigenaar van een woning zijn, zonder dat het net te veel verzwaart.

[2:05:12] Wat voor slimme maatregelen moeten we de komende periode gaan treffen?

[2:05:17] In de bestaande bouw is dat natuurlijk toch nog steeds het hele simpele antwoord van isoleren, isoleren, isoleren.

[2:05:23] En daar liggen de corporaties behoorlijk op schema.

[2:05:27] Alle E, F en G labels zijn eruit in 2029.

[2:05:31] Dat levert een netto voordeel voor huurders gemiddeld op van 630 euro per jaar op de energierekening.

[2:05:41] Of dat je het voor je portemonnee doet voor de aarde of voor de energieafhankelijkheid toch een heel mooi resultaat.

[2:05:50] voor in ons geval heel veel huurders.

[2:05:54] En ik denk dat er op dat punt echt nog heel veel te doen is.

[2:05:58] Ook in de particuliere voorraad kan daar echt nog veel meer op gebeuren.

[2:06:04] In de nieuwbouw hebben we natuurlijk dusdanig strenge eisen dat het energie besparen in die nieuwbouwwoningen van een totaal andere orde is.

[2:06:15] Toch even een kritische kanttekening dan misschien bij het huidige regeerakkoord.

[2:06:20] of dat het in de huidige situatie het meest effectief is om hybride warmtepompen vanaf 2029 verplicht te gaan stellen, is maar even de vraag, omdat die ook weer een extra beroep doen op de elektriciteitsvoorziening en dus het net nog weer zwaarder dreigen te belasten.

[2:06:39] Bovendien, zolang we niet weten waar de warmtenetten ons de oplossing gaan bieden, is op die plekken

[2:06:49] waar een warmtenet gaat komen, een hybride warmtepomp, natuurlijk water naar de zee dragen.

[2:06:56] Dus we moeten daarin ook wel met verstand de goede maatregelen blijven nemen, maar de energiebesparing zit er met name in die bestaande voorraad.

[2:07:05] Dank.

[2:07:05] En dan ga ik naar de laatste vraag van de heer Rüssig.

[2:07:08] Dank.

[2:07:08] Ik heb een vraag aan de heer Van Bree en Minas.

[2:07:10] Zij gaven net aan, toen het ging over regelgeving, dat de wet betaalbare huur daar ook een grote rol in speelt, dat het voor

[2:07:17] dus investeerders onaantrekkelijker wordt om te investeren.

[2:07:20] En we verwachten natuurlijk in april een aantal wijzigingen aan de wet betaalbare huur en ik was benieuwd hoe zij daar naar kijken vanuit de investeerdersperspectief.

[2:07:28] Dus welke wijzigingen zouden enorm helpen om investeerders weer te laten investeren en zijn aanpassingen überhaupt genoeg of moet die hele wet gewoon van tafel?

[2:07:41] Daar kan ik niet een volledig antwoord op geven helaas, want dat is iets dat zal zeg maar

[2:07:47] Dat antwoord zal zich pas formuleren als hij er is.

[2:07:50] Zoals ik al aangaf, zijn veel partijen opportunity driven.

[2:07:54] Maar wat wel heel duidelijk is, is dat het pakket aan maatregelen, de doorlooptijd van ontwikkelingen, de aansluitmogelijkheden, dat is allemaal plus, plus, plus.

[2:08:07] We hadden het helemaal aan het begin van het gesprek er al over.

[2:08:09] En die optelsom, die zorgt ervoor dat partijen afhaken.

[2:08:14] Gaan aanpassingen helpen?

[2:08:15] Absoluut.

[2:08:16] Dat gaat zeker zorgen voor een beter klimaat.

[2:08:19] Welke aanpassingen dat exact moeten zijn, daarvoor moet je echt dieper graven en ook misschien even een aantal van dat soort partijen zelf aan de tand voelen.

[2:08:30] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:08:33] Voorzitter, een terechte vraag.

[2:08:36] Kijk, de wet betaalbare huur is ingevoerd omdat er een meerderheid is in deze Kamer die vindt dat de huurregulering moet komen.

[2:08:44] En er is een vorm van huurregulering en die is aangekondigd en tot aan de invoering heeft dat drie jaar geduurd.

[2:08:50] In die drie jaar was er zoveel onzekerheid dat investeerders geen nieuwe woning hebben gekocht.

[2:08:56] Op het moment dat morgen de wet betaalbare huur in theorie zou worden afgeschaft, weet de markt, ziet iedereen dat er nog steeds een meerderheid in de politiek is die een voorstander is van een vorm van huurregulering.

[2:09:09] Dus dan komt er mogelijk iets nieuws, maar er is heel veel onduidelijkheid, weer jaren, waardoor we dus niet weten wat er voor in de plaats komt.

[2:09:16] Dan valt de markt weer stil.

[2:09:20] ontwikkelaars en institutionele beleggers vinden, is die wet betaalbare huur die werkt niet goed in de huidige vorm.

[2:09:27] Verbeter die.

[2:09:28] En voor eigenaren van bestaande huurwoningen zijn daar andere maatregelen voor nodig dan ontwikkelaars en institutionele beleggers die met name in de nieuwbouw investeren.

[2:09:39] En ik kan u vertellen wat daar de maatregelen van zijn, want dat zijn de maatregelen die in het pakket van april komen.

[2:09:44] Daar zit voor een heel groot deel zit dat pakket van de voormalig minister Mona Keijzer in.

[2:09:48] Maar dat is eigenlijk minimaal en dat heeft geen toegevoegde waarde voor de nieuwbouw.

[2:09:53] De nieuwbouw is gebaat bij een middenhuuropslag voor nieuwbouwwoningen en een fatsoenlijke huurverhoging, zoals die voorheen ook geldt en die volgens de huurcontract mogelijk is, maar volgens de tabel niet.

[2:10:05] Daar kan ik u technisch over bijpraten, maar het afschaffen van de huurregelering, de wet betaalbare huur, gaat nog meer onduidelijkheid creëren.

[2:10:14] Wij zijn erg voorstander van het verbeteren van deze wet.

[2:10:18] Dank u wel meneer Van Breenhoff.

[2:10:21] Wat misschien nog wel even goed is om verder toe te lichten over hoe internationale investeerders, maar ook nationale investeerders, naar de Nederlandse markt kijken.

[2:10:31] Die kijken allemaal ongelooflijk verschillend naar de markt.

[2:10:35] De ene wil graag hoog risicoproduct, de ander wil laag risicoproduct.

[2:10:39] Daar zitten verzekeraars tussen die het liefst alleen maar in sociale woningen beleggen.

[2:10:43] Daar zitten eigenlijk geen partijen tussen die in niet duurzame woningen willen beleggen.

[2:10:48] Dus die willen allemaal, willen ze graag een duurzaam product.

[2:10:51] En het voordeel van sociale huur, om maar een voorbeeld te geven, is dat er altijd een huurder te vinden is voor zo'n product.

[2:10:58] Dus men vindt dat heel interessant als daar een verdienmodel achter zit.

[2:11:02] Dus het is niet zo dat als we de markt open gooien voor internationale beleggers dat er alleen maar woeker huren en dat soort zaken nog meer komen.

[2:11:11] Die smaken liggen al bij heel veel van dat soort partijen vastgelegd.

[2:11:17] En daar is wel degelijk gewoon een beleid op dat, ja, ik denk u verantwoordelijk zou noemen.

[2:11:25] Dank.

[2:11:25] En gezien dat we nog een aantal minuten hebben, wil ik de heer De Hoop nog een gelegenheid geven om aankocht te vragen.

[2:11:30] Ja, meer punt van orde, voorzitter, want we hebben het over netcongesti en het wordt nu een wetbetaalbare huurdiscussie.

[2:11:35] En los van dat ik me al op zit te vreten omdat ik er inhoudelijk wat van vind, vind ik dat ook niet helemaal passen bij het rond de tafelgesprek, zeg ik nou.

[2:11:41] Maar van acten, nee eerst gelijk.

[2:11:43] Maar de vraag is gesteld, de antwoord is inmiddels gegeven.

[2:11:45] We zijn daarmee wel op het einde gekomen van blok 3.

[2:11:48] En inderdaad vandaag ook de rondtafelgesprek van het congres in woningbouw.

[2:11:50] Ik dank de drie gasten in deze blok voor hun bijdrage.

[2:11:53] Mevrouw Spies, de heer Minas en de heer Van Bree.

[2:11:56] Ik dank ook de aanwezigen hier en digitaal en de leden van de Kamercommissie die deze nuttige informatie vast kunnen gebruiken in de komstige debatten in de brede zin van het woord van de woningbouw-netcongres.

[2:12:05] En daarmee zijn we het einde gekomen van deze rondtafelgesprek.