Betaalbare energierekening voor huishoudens

[0:00:00] Welkom ook aan de bewindspersoon, de minister van Klimaat en Groene Groei.

[0:00:04] Welkom aan alle mensen op de tribune, de pers en uiteraard ook alle kamerleden.

[0:00:10] We hebben vandaag een hele mooie opkomst.

[0:00:13] Dus blij om alle collega's hier te zien.

[0:00:16] Welkom.

[0:00:17] Ook een aantal collega's die geen lid zijn van deze commissie, maar die ik wel

[0:00:22] de gelegenheid zou willen geven als de andere leden dat ook zo vinden om vandaag het woord te geven.

[0:00:29] Dat betreft mevrouw Keizer, de heer Oosterhuis en de heer Ruscher.

[0:00:35] En de heer Heutink.

[0:00:41] Ik zie dat dat nu al tot een commotie leidt.

[0:00:48] Ik dacht, woordvoerder klimaat, kunnen we hier niet gewoon een generaal pardon van maken?

[0:00:52] Dat we het gewoon niet meer hoeven te doen, telkens die toestemming.

[0:00:57] Dank voor uw voorstel.

[0:00:59] Ik heb begrepen dat het niet binnen het mandaat van deze commissie valt, dus dat we daar niet over verder in gesprek hoeven en dat we er direct door kunnen naar het debat wat vandaag op de agenda staat.

[0:01:08] Maar ik zie dat u in ieder geval ook goedkeuring heeft van uw collega's om deel te nemen aan dit debat en dat is een positief bericht.

[0:01:17] Ten aanzien van de werkwijze, we zijn met veel mensen vandaag en ik wil ook met u kijken wat we ook binnen de geplande tijd kunnen houden.

[0:01:27] Dus ik zou willen voorstellen om drie interrupties per Kamerlid toe te laten en dat u dan per interruptie ook nog één vervolgvraag mag stellen.

[0:01:36] Dat brengt u dus in totaal op zes interrupties.

[0:01:41] Ja?

[0:01:42] Oké, ik zie dat dat kan leiden tot instemming.

[0:01:45] Dus dan gaan we wat mij betreft van start... Zijn er nog medewerkers?

[0:01:52] Nee?

[0:01:53] Oké.

[0:01:53] Dan is het woord aan de heer Heutink.

[0:01:58] Voorzitter, als de laatste weken een aantal dingen hebben aangetoond, dan is het toch vooral dat we binnen de kostverkeren in een energiecrisis kunnen zitten.

[0:02:08] Al wekenlang is de prijs aan de pomp absurd hoog en veel Nederlanders krijgen een zere buik van het opendraaien van de verwarming.

[0:02:16] En voorzitter, dat zou toch niet moeten kunnen in een land als Nederland.

[0:02:20] Het is voor mijn fractie erg simpel.

[0:02:22] Komen Nederlanders in de knel door een energiecrisis, dan moeten zij geholpen worden.

[0:02:27] En daar moet dan ook geld voor worden uitgetrokken.

[0:02:30] En als er iets is wat helpt in het tegengaan van de energierekening, dan is dat het opwekken van eigen energie.

[0:02:36] Niet vanuit een doorgeslagen klimaatideologie, maar vanuit het perspectief van rust in de portemonnee.

[0:02:44] Dit was ook de belofte van de VVD tijdens de verkiezingen en als je iets belooft dan moet je dat ook wat ons betreft nakomen.

[0:02:53] Groep Markuszower doet daarom vandaag het voorstel om de salderingsregeling terug in het leven te roepen.

[0:02:58] Meer dan 3 miljoen huishoudens hebben inmiddels zonnepanelen.

[0:03:02] Het was de overheid die het aantrekkelijk maakte om ze te plaatsen.

[0:03:05] Het was de overheid die het

[0:03:07] mogelijk maakte om binnen no time die zonnepanelen terug te verdienen... zodat er dan echt geld in de portemonnee overbleef... om vervolgens als toch een onbetrouwbare partner... de stekken uit deze regeling te trekken.

[0:03:20] Dit jaar hebben we deze regeling nog, maar volgend jaar is het afgelopen.

[0:03:24] Dan is het klaar en dat gaat mensen raken.

[0:03:27] Niet alleen financieel, maar het raakt ook het vertrouwen in de politiek.

[0:03:32] Ik zie dat dat één interruptie oplevert.

[0:03:34] Dan de heer Oosterhuis.

[0:03:36] Dank, voorzitter.

[0:03:37] Ik ben hier maar te gast in deze commissie, maar ik ben toch wel echt heel erg verbaasd over dit voorstel van de heer Heutink, want we weten allemaal dat hij natuurlijk tot voor kort lid was van de PVV.

[0:03:48] De PVV-fractie heeft juist ervoor gekozen om de solderingsregeling in één keer volledig af te schaffen.

[0:03:53] Er lag een voorstel om de solderingsregeling langzaam en voorspelbaar af te bouwen, zodat mensen makkelijk hun panelen goed konden terugverdienen.

[0:04:00] Daar was de PVV tegen.

[0:04:02] Dat voorstel is weggestemd door de PVV.

[0:04:04] Vervolgens heeft het PVV-fractiement ook als lid van de herheuting de solderingsregeling in één klap afgebouwd.

[0:04:09] In één klap.

[0:04:10] Dus waar komt dit nou weer vandaan?

[0:04:13] Naar mijn weten ben ik geen onderdeel meer van de PVV en kunnen wij onze eigen koers kiezen en dat is precies wat we hier doen.

[0:04:21] We kiezen hier een fundamenteel andere koers en het zou D66 denk ik ook sieren en het zou denk ik ook goed zijn dat we samen deze handschoenen oppakken om te kijken wat we nog kunnen doen samen om voordat het einde van het jaar dat het zover is dat we dat werkelijk iets gaan doen om het weer terug op tafel te leggen.

[0:04:40] Als daar een meerderheid voor is in deze commissie en in deze Kamer, dan zie ik dat gewoon gebeuren.

[0:04:46] Dus ja, ik zou ook die handschoen wel willen uitsteken richting D66.

[0:04:51] De heer Oosterhuis.

[0:04:52] Dank voorzitter.

[0:04:53] Dit vind ik echt veel te gemakkelijk van de heer Heutink.

[0:04:55] Hij is er zelf als lid van de PVV-fractie verantwoordelijk voor geweest dat deze regeling per direct per 2028 in één keer werd gestopt.

[0:05:03] Per 27 zelfs.

[0:05:06] Volgens mij is juist het grote probleem van het energiebeleid van de afgelopen paar jaar geweest dat er continu wordt gewisseld, dat er geen enkel eenduidig beleid wordt gevoerd.

[0:05:15] Dus juist door een regeling steeds weer in te voeren, te schrappen, weer een voorstel...

[0:05:19] Juist daar zijn mensen niet bij gebaat.

[0:05:21] Mensen zijn gebaat bij voorspelbaarheid.

[0:05:23] Daar heeft de heer Heutink zelf niet voor gezorgd.

[0:05:25] En dan om dat op deze manier te gaan doen, vind ik schaamteloos opportunistisch.

[0:05:30] Volgens mij draait de heer Heutink hier ongeveer sneller dan een windmolen bij Windkracht 4.

[0:05:33] Laten we hier toch echt niet aan beginnen.

[0:05:36] De heer Heutink, wilt u daar nog op reageren?

[0:05:38] Nou ja, wat mensen bij gebaat zijn, zijn hun lagere energierekeningen.

[0:05:42] Dat is waar de mensen zijn gebaat.

[0:05:43] En ik had ook niet van D66 verwacht dat ze dit voorstel pertinent zouden verwerpen.

[0:05:49] En ik kan me ook haast niet voorstellen dat ze dat doen.

[0:05:51] Kijk, feit is, is dat er klimaatgeld zit in een klimaatfonds waar heel erg veel geld in zit.

[0:05:57] En daar kunnen we deze maatregel gewoon van betalen.

[0:06:01] Feit is, op het moment als wij met die salderingsregeling... ...ervoor kunnen zorgen dat er veel meer mensen... ...veel meer geld overhouden in de portemonnee... ...in tijden waarin die geopolitieke spanningen dusdanig groot zijn... ...dan vind ik, wat er in het verleden ook is gebeurd... ...dan vind ik dat we hier vandaag zo mans moeten zijn... ...om te zeggen dat dat is wat nodig is om de mensen te helpen.

[0:06:23] En dat verwacht ik ook van D66, voorzitter.

[0:06:26] Dank.

[0:06:27] Ik stel voor dat u verder gaat met uw inbreng.

[0:06:32] Voorzitter, dus daarom mijn oproep vandaag aan het kabinet.

[0:06:35] Hou de salderingsregeling in leven.

[0:06:38] Trek 700 miljoen euro per jaar uit het klimaatfonds en zorg ervoor dat we mensen opnieuw massaal de kans geven op een goedkopere energierekening.

[0:06:47] Dat is het

[0:06:48] het minste wat we kunnen doen in deze gillige geopolitieke tijden.

[0:06:52] En natuurlijk, netcongesti speelt een grote rol bij deze salderingsregeling.

[0:06:57] Maar staatssecretaris de Bad, hier niet aanwezig, maar wel de minister, heeft een aantal goede en toch quick fixes voor handen om iets te doen aan netcongesti.

[0:07:06] En dat helpt al een hoop.

[0:07:07] Daarnaast is ook de thuisbatterij een goede optie om netcongesti tegen te gaan.

[0:07:12] En ook daar valt nog wel een wereld te winnen.

[0:07:14] Zo is er een enorme bureaucratische romslomp

[0:07:18] rondom die thuisbatterij ontstaan.

[0:07:20] Voordat de btw kan worden teruggevraagd, moet men een dynamisch energiecontract hebben.

[0:07:24] Je moet ondernemer worden en als je al de btw hebt teruggevraagd over zonnepanelen, dan kun je dat niet meer doen voor een thuisbatterij.

[0:07:33] En wil je dus iets doen aan netcongrestie, dan zou het kabinet dus ook hierna kunnen kijken.

[0:07:38] We moeten het denk ik echt een beetje makkelijker met elkaar gaan maken en ik wil graag hier een reactie op van het kabinet.

[0:07:44] Voorzitter, dan wil ik tot slot het

[0:07:46] kabinet nog een aantal dingen meegeven over het op te tuigen noodfonds.

[0:07:50] We zagen het al eens tijdens de coronaperiode en we zien het nu weer.

[0:07:53] Het gaat allemaal veel te langzaam.

[0:07:56] Het wordt tijd dat we hulp bij energiecrisis anders gaan aanpakken.

[0:08:00] Daarom stelt mijn fractie voor om te kijken, te onderzoeken en het liefst met heel veel spoed of niet het Rijk, maar gemeente het energienoodfonds kunnen gaan beheren.

[0:08:09] gemeentewerkers sneller, die weten veel beter wat er speelt bij bewoners en kunnen veel gemakkelijker de armoede in kaart brengen.

[0:08:15] Op deze manier, voorzitter, kunnen gezinnen en bedrijven die kampen met energiearmoede daadwerkelijk geholpen worden.

[0:08:20] We horen graag wat de minister vindt van deze constructie.

[0:08:23] Dank u wel.

[0:08:24] Ik zie dat dat een vraag oplevert bij de heer El Abassi.

[0:08:26] Nou, voorzitter, ik ga een klein stukje terug.

[0:08:31] Ik probeer hem toch echt te begrijpen, want ik zie vaker dit patroon bij de heer Heutink, dat hij bij de PVV een mening had en dat hij nu toch van mening verandert.

[0:08:40] Daar wil ik iets meer duidelijkheid over hebben, namelijk ik zou de heer Heutink willen vragen, was hij op het moment dat hij kamerlid was bij de PVV, was hij op dat moment tegen het afschaffen van de salderingsregeling?

[0:08:54] En zo ja, waarom heeft hij daar niks over laten horen destijds?

[0:09:01] De heer Heutink.

[0:09:01] Nou voorzitter, meneer Albas is denk ik gewend om in een fractie met drie alles zelf te bepalen.

[0:09:07] Op het moment dat je in een fractie zit die heel erg groot is, met 37 mensen, heb je gewoon te maken met de meerderheid in zo'n fractie.

[0:09:13] En dan is het ook netjes dat je je daaraan houdt.

[0:09:16] Zo werkt het volgens mij in de politiek met elkaar en zo ga je ook met elkaar om in de politiek.

[0:09:21] Feit is, voorzitter, dat de politieke realiteit is dat wij onze eigen koers kiezen.

[0:09:28] En dit is de koers die wij kiezen.

[0:09:30] Wij kiezen voor beleid niet op basis van een klimaatideologie.

[0:09:36] Wij kiezen voor beleid dat daadwerkelijk iets doet voor de mensen in de portemonnee.

[0:09:39] Iets beleid dat daadwerkelijk werkt.

[0:09:42] En dat is de koers die wij met onze nieuwe groep varen.

[0:09:46] En ik snap dat dat voor meneer El Abassi wennen is, maar dat is wel de politieke realiteit, voorzitter.

[0:09:54] Dank.

[0:09:54] Ik weet niet of de heer El Abassi al binnen was toen ik het heb voorgelegd, maar we hebben dus drie interrupties met elke keer één vervolgvraag.

[0:10:01] En dat is dan aan u de gelegenheid om die vervolgvraag nu te stellen.

[0:10:04] Ja, voorzitter.

[0:10:05] En die stel ik vraag, want ik probeer hem echt te begrijpen.

[0:10:09] Want de heer Heutink geeft echt aan, wij kiezen.

[0:10:12] En ik vraag me oprecht af of die met wij bedoelt ook de heer Heutink.

[0:10:17] Want ze zit nu in een fractie met zeven personen.

[0:10:20] En ik vraag me af van wie is deze mening op dit moment?

[0:10:24] Is dat van de fractievoorzitter, is dat van de andere zes of is dat ook van de heer Heutink?

[0:10:29] Want voor hetzelfde geld zit hij straks weer in een afgesplitste fractie en komt hij weer met een andere mening en geeft hij aan dat dat de mening was van zijn fractie destijds.

[0:10:38] Dus hoe kunnen we de heer Heutink nu nog geloven in wat hij zegt?

[0:10:44] Ja, dank.

[0:10:45] Laten we niet te vaak teruggrijpen op de heer Heutink en de PV.

[0:10:51] Hij komt hier nu uit voor een andere partij, dus ik hoop dat u ook na die opheldering ook door kunt met inhoudelijk debat.

[0:10:57] Aan de heer Heutink toch nog een gelegenheid voor de laatste woord.

[0:11:00] Nou ja, ik vind het wel hilarisch, voorzitter, dat nota bene een afsplitsing van de Partij van de Arbeid mij op het gevaren van afsplitsen gaat wijzen.

[0:11:08] Dus dat vind ik enigszins wel komisch.

[0:11:10] Ja, verder, voorzitter, ik denk alles wat ik nog meer ga zeggen hierover, dan wordt het eigenlijk een beetje gênant.

[0:11:15] Dus ik ga dat gewoon niet doen.

[0:11:16] Om nou meneer El Abassi uit te moeten leggen hoe politiek werkt en hoe fracties in dit huis werken, ja, dat ga ik hem niet aannoemen, voorzitter.

[0:11:25] Ik denk inderdaad dat we dit met elkaar voldoende hebben kunnen bespreken en ik wil eigenlijk voorstellen dat u doorgaat met uw inbreng tenzij de heer Van den Berg nog een inhoudelijke vraag heeft.

[0:11:35] Ja, zeker inhoudelijk, dat staat mij wel.

[0:11:37] Maar ik hoorde de heer Heutink spreken over het afschaf van die salderingsregeling.

[0:11:42] Maar tegelijkertijd maakt hij zich ook zorgen over netcongressie.

[0:11:45] Hoe gaan die twee dingen samen?

[0:11:46] Want juist door het in stand te houden van de salderingsregeling zorg je ervoor dat mensen met zonnepanelen hun verbruik niet aanpassen.

[0:11:53] En dat verergert alleen maar de netcongressie.

[0:11:55] Dus volgens mij klopt die stelling van geen kant.

[0:11:59] Het klopt dat er een relatie is tussen de salderingsregeling en netcongressie?

[0:12:07] Dat is gewoon zo.

[0:12:07] Dat is een feit.

[0:12:09] Een feit is ook dat we een staatssecretaris hebben die toch op een relatief korte termijn maatregelen heeft aangekondigd om iets te gaan doen aan netcongestie.

[0:12:18] Dat is één.

[0:12:18] Dus daar zit daadwerkelijk ruimte straks op het net.

[0:12:21] Twee is, en dat heb ik net ook genoemd in mijn bijdrage, de thuisbatterij zorgt ook voor verlichting op netcongestie.

[0:12:28] En het is een illusie om te zeggen dat allemaal mensen nu massaal aan de zonnepanelen gaan.

[0:12:33] Maar we moeten wel,

[0:12:35] ...de ruimte bieden om mensen de keuze te geven en het aantrekkelijk te maken voor mensen... ...om die energierekening omlaag te bieden.

[0:12:42] Dus op het moment als we die twee klappen slaan... ...dan weet ik zeker dat daar ook ruimte in ontstaat.

[0:12:50] Jazeker, oké, maar dat zou dan eigenlijk impliceren dat mensen die zonnepanelen willen aanschaffen, dat wat dus niet rendabel is, dat daar dus weer een subsidieregeling over de top overheen moet om het dan maar extra aantrekkelijk te maken.

[0:13:02] Zo meet je alle onderzoeken die wijzen uit dat zonder de salderingsregeling ook zonnepanelen gewoon terug te verdienen zijn.

[0:13:08] Dus dat is denk ik gewoon eigen keuze voor mensen.

[0:13:10] En ik snap niet zo goed waarom Groep Markershouwer daar dan koste wat kost toch wil subsidiëren ten koste van de mensen die het uiteindelijk betalen, want het komt van belastinggeld.

[0:13:19] Voorzitter, dat is een simpele rekensom.

[0:13:22] Dat kan je een paar honderd euro per jaar schelen.

[0:13:24] Dat is een simpele rekensom.

[0:13:26] En op het moment als wij ervoor kunnen kiezen om miljarden uit te geven aan dingen waar de Nederlander uiteindelijk niet van terugziet in de portemonnee.

[0:13:35] Of wij kiezen ervoor om te investeren in de salderingsregeling wat inderdaad een vorm van een subsidie is.

[0:13:42] waar de Nederlanders wel daadwerkelijk iets van gaan merken in de portemonnee, dan zullen wij altijd kiezen voor die Nederlander en de portemonnee.

[0:13:52] Dank, u kunt verder met uw inbreng.

[0:13:53] U heeft nog een halve minuut.

[0:13:57] Toch nog even over dat noodfonds energie.

[0:14:01] Dat leerde ons dat het ook niet altijd met die regelingen even goed gaat.

[0:14:06] De pot voor huishoudens die was binnen no time leeg en mensen bleven uiteindelijk met niets achter.

[0:14:12] Er waren heel veel aanvragen en er was gewoon niet genoeg geld.

[0:14:15] En als we het dan hebben over de pot voor bedrijven, die kwam weliswaar veel te laat.

[0:14:19] En bedrijven konden er pas aanspraken op maken toen de prijzen van energie daadwerkelijk aan het dalen waren.

[0:14:24] Met als resultaat dat bijna niemand een verzoek op die pot heeft gedaan.

[0:14:29] Met andere woorden, voorzitter, we moeten dus een effectieve regeling gaan opzetten.

[0:14:33] En we moeten vooral ook leren van de fouten die we eerder hebben gemaakt.

[0:14:37] Dank u wel.

[0:14:39] Mooi, dank u wel.

[0:14:40] En dan ga ik door naar de heer Vlag.

[0:14:43] Dank u wel, voorzitter.

[0:14:45] De Kamerbrief eind 2025 schetste nog een rooskleurig beeld van de energieleveringstarieven.

[0:14:51] Die zouden naar verwachting gaan dalen.

[0:14:52] Niet dus.

[0:14:54] Het laat zien hoe kwetsbaar de energierekening is.

[0:14:56] Op langere termijn zal de energierekening fors stijgen door ETS2, de bijmengverplichting, groen gas en de netkosten.

[0:15:03] Dit kan vermeden worden door te investeren in verduurzaming, maar daar moet je dan wel geld voor hebben.

[0:15:08] Kortom, er is werk aan de winkel om energie als eerste levensbehoefte betaalbaar te houden.

[0:15:13] Ik kijk in mijn bijdrage eerst naar de energierekening in het algemeen en dan naar energiearmoede in het bijzonder.

[0:15:19] In opdracht van Netbeheer Nederland is onderzoek gedaan naar de verwachte ontwikkeling van netkosten en energietarieven.

[0:15:24] Dat ligt er niet om.

[0:15:26] Zo zullen richting 2040 de netkosten ruimschots verdubbelen.

[0:15:29] Het viel mij op dat dit ook geldt voor de belastingcomponent.

[0:15:33] Een knop waar was politiek zelf over gaan.

[0:15:35] Waar dit jaar ongeveer 13 miljard euro aan energiebelasting en btw wordt opgehaald, zou dat in 2040 kunnen neerkomen op niet minder dan 27 miljard euro.

[0:15:46] Deelt de minister de mening dat we met elkaar ten minste voor moeten zorgen dat de staat niet nog rijker wordt van de energierekening van burgers en bedrijven?

[0:15:54] Een aspect is dat als de transporttarieven op de energierekening stijgen, ook de btw-inkomsten toenemen.

[0:15:59] Dat is belasting technisch best begrijpelijk, maar aan de burger toch niet uit te leggen.

[0:16:05] Gaat het kabinet ervoor zorgen dat dit geld bij de burger blijft?

[0:16:09] Voorzitter, de SGP hoort graag hoe de nettarieven beheerst gaan worden.

[0:16:12] Sowieso is slimmere inrichting en gebruik van ons elektriciteitsnet nodig.

[0:16:16] Ook voor het dempen van de netkosten.

[0:16:18] Maar dat niet alleen.

[0:16:19] Het coalitieakkoord heeft geen middelen gereserveerd voor het elektriciteitsnet.

[0:16:24] Als we niks doen, komen de hogere netkosten één op één bij gezinnen en bedrijven terecht.

[0:16:29] We doen nu netinvesteringen die decennia meegaan en waarvan ook komende generaties profijt hebben.

[0:16:35] Wat is de visie van het nieuwe kabinet op het uitsmeren van de rekening over de tijd?

[0:16:40] De vermindering energiebelasting is nu van toepassing op alle verblijfsobjecten, van een rijtjeshuis tot een hotel.

[0:16:46] Moet dit niet beperkt worden tot huishoudens, gevraagde de minister?

[0:16:49] De extra belastinginkomsten kunnen dan gebruikt worden voor verhoging van de belastingvermindering voor huishoudens of extra inzet op energiebesparing.

[0:16:58] Dan, voorzitter, de aanpak van energiearmoede.

[0:17:01] TNO is glashelder.

[0:17:02] Er wordt een enorme winst voor huishoudens met energiearmoede en milieu geboekt als de overheid investeert in verduurzaming van hun woningen.

[0:17:10] De investeringskosten zijn hoog, maar het drukt op korte termijn de energierekening en het betaalt zich vaak over langere termijn wel terug.

[0:17:16] En het is goed voor het leefklimaat op micro- en macroniveau.

[0:17:20] Zo is het opvallend dat energiecoaches bij huishoudens met energiearmoede niet alleen zorgen voor gemiddeld bijna 10% minder gebruik, maar ook voor 40% minder gebruik van medicijnen tegen astma en reuma.

[0:17:32] Een beter klimaat in huis is goed voor de mens en bespaart ook zorgkosten.

[0:17:37] De overheid is goed in het stapelen van regelingen, voorwaarden daarbij en late uitbetaling.

[0:17:42] Je hebt de ISDE, Warmtefonds, Nationaal Programma Isolatie, SPUK, Kansrijkerwijk, het Volkshuisvestingsfonds en diverse specifieke subsidieregelingen.

[0:17:50] Dat maakt kwetsbare huishoudens heel onzeker.

[0:17:53] Ze houden de boot af en zijn niet alleen.

[0:17:55] Het is belangrijk om te ontzorgen.

[0:17:58] Niet alleen door energiecoaches, maar ook via bijvoorbeeld gemeentelijke duurzamingsregelingen waarin subsidies gebundeld kunnen worden en huishoudens geen financiële risico's lopen.

[0:18:08] Hoe wordt dit opgepakt?

[0:18:09] En hoe wordt gezorgd voor een aanpak op wijkniveau zodat meters gemaakt kunnen worden?

[0:18:14] Komt er ruimte voor het uitbetalen van voorschotten zodat drempels verlaagd worden?

[0:18:17] en bijvoorbeeld de middelen voor de subsidieregeling onderhoud en verduurzaming in huurwoningen niet op de plank blijven liggen.

[0:18:24] De SGP waardeert de inzet voor een publiek energiefonds om te voorkomen dat kwetsbare huishoudens verder in de energiearmoede worden gedrukt.

[0:18:31] Maar wel een paar vragen.

[0:18:32] Formeel is het fonds bedoeld als tegemoetkoming in het kader van extra ETS2-kosten.

[0:18:37] Dat is een andere insteek dan het tijdelijke noodfonds energie.

[0:18:41] Zo vallen huishoudens met een aansluiting op stadswarmte nu buiten de boot.

[0:18:45] Dat is toch niet wenselijk?

[0:18:47] Ook is nu sprake van een vast steunbedrag, terwijl in het noodfonds meer maatwerk zat.

[0:18:53] Dus huishoudens met energiearmoede zitten immers grote verschillen.

[0:18:56] Zien de bewindslieden mogelijkheden om beter aan te sluiten op de werkwijze van het noodfonds?

[0:19:01] En gaan ook huishoudens met een blokaansluiting en huurders met een energieprestatievergoeding in aanwerking komen?

[0:19:07] Meneer Vlag, mag ik u vragen om tot een afronding te komen?

[0:19:10] Ja, dat klopt.

[0:19:11] Ik was bij de laatste zin.

[0:19:12] De SGP maakt zich verder zorgen over het tijdspad, want Brussel heeft nog vier maanden dit plan te beoordelen.

[0:19:16] Kunnen de bewindslieden garanderen dat het fonds voor het komende winterseizoen in de lucht is?

[0:19:23] Dank u wel.

[0:19:24] Dan gaan we naar de heer Kops.

[0:19:27] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:19:28] Dit debat heet betaalbare energierekening voor huishoudens en dat

[0:19:33] is eigenlijk nogal cynisch.

[0:19:35] Want als er, naast de brandstofkosten, de onbetaalbare boodschappen, iets juist niet betaalbaar is, dan is het wel die torenhoge energierekening.

[0:19:46] En wat doet het kabinet daar op dit moment nu aan?

[0:19:49] Niets.

[0:19:50] Helemaal niets.

[0:19:51] Geen cent kan er vanaf.

[0:19:54] 0,0.

[0:19:55] En dat is een grove schande.

[0:19:57] En voorzitter, het doet ook terugdenken aan het begin van de energiecrisis van 2022.

[0:20:01] Want toen had het kabinet ook een soort houding van ach, we wachten wel even rustig af.

[0:20:07] Het komt allemaal wel goed.

[0:20:09] Maar nee, het kwam niet goed.

[0:20:11] Niet vanzelf.

[0:20:12] En eigenlijk is het sindsdien ook helemaal niet meer goed gekomen.

[0:20:17] Want voorzitter, energiearmoede is een probleem.

[0:20:20] En dat probleem is niet gisteren ontstaan.

[0:20:23] Ook niet afgelopen weken, ook niet afgelopen maanden.

[0:20:26] Nee, energiearmoede is een structureel, groeiend probleem.

[0:20:31] Al jarenlang leven vele honderdduizenden huishoudens in energiearmoede.

[0:20:35] Eén op de twaalf kinderen.

[0:20:37] En al jarenlang worden diezelfde mensen aan hun lot overgelaten.

[0:20:42] Voorzitter, de afgelopen tijd zijn de energieprijzen door het dak gegaan.

[0:20:47] Volgens Gaslicht.com zijn de kosten van een gemiddeld jaar contract voor aardgas en elektriciteit de afgelopen maand met bijna 600 euro gestegen.

[0:20:58] Maar ja, voorzitter, niet alleen de energieprijzen zijn het probleem.

[0:21:03] Energie is niet onbetaalbaar geworden alleen maar gedurende deze energiecrisis.

[0:21:09] Nee, het is beleid geweest.

[0:21:11] Jarenlang overheidsbeleid van steeds hogere energielasten.

[0:21:16] Want zeg nou zelf, het is toch niet alleen ellende-crisis hier in Nederland.

[0:21:22] Die crisis is wereldwijd, Europees, overal.

[0:21:27] Neem nou onze buurlanden, België en Duitsland.

[0:21:30] Die zitten toch, zou je zeggen, in hetzelfde schuitje als wij.

[0:21:34] Maar hoe kan het dan dat de Nederlanders onderaan de streep bijna het dubbele als de Belgen en bijna 600 meer dan de Duitsers betalen voor exact dezelfde energie?

[0:21:47] Graag een reactie van de minister.

[0:21:49] Voorzitter, om zelf al maar een soort van antwoord op die vraag te geven.

[0:21:53] Dat komt natuurlijk door de steeds hogere belastingen op energie in Nederland.

[0:21:58] De totale energierekening, dus aardgas en elektriciteit, bestaat inmiddels voor meer dan de helft, 58 procent, uit belastingen en transportkosten.

[0:22:08] Wat huishoudens dan specifiek aan aardgas betalen, bestaat inmiddels voor bijna de helft, 43 procent, puur uit energiebelasting.

[0:22:18] Conclusie, in Nederland betaalt men op Zweden na, onderaan de streep, het meest voor aardgas van heel Europa.

[0:22:26] En dan tot slot ook nog wordt over de gehele energierekening, ook nog over de energiebelasting, het hoge ptw-tarief geheven van 21 procent.

[0:22:35] terwijl dat bijvoorbeeld in België en Duitsland minder is.

[0:22:40] Kortom, ja, natuurlijk, die gestegen energieprijzen zijn een heel groot probleem, maar tegelijkertijd is het wel de overheid zelf geweest die de afgelopen jaren energie bewust heel duur heeft gemaakt.

[0:22:52] En voorzitter, die belastingen, dat zijn nou hoetreffend knoppen waaraan de overheid kan draaien om die energielasten omlaag te krijgen.

[0:23:01] En het is notabene de Europese Commissie die lidstaten oproept om dat dan ook te gaan doen.

[0:23:08] Maar nee, zoals gezegd, het kabinet doet dat niet.

[0:23:11] Het kabinet doet helemaal niets.

[0:23:14] Want, om dan even de premier te citeren,

[0:23:17] Ik vind dat we in Europa nu niet te hard van stapel moeten lopen.

[0:23:21] Dat kan leiden tot maatregelen die slecht kunnen uitpakken voor de Nederlandse energietransitie.

[0:23:28] Einde citaat.

[0:23:29] Nee, voorzitter, dit zijn totaal verkeerde prioriteiten, zoals zo vaak door de PVV bepleit die lasten moeten omlaag.

[0:23:37] Energie is namelijk geen luxe, maar het is een basisbehoefte en hoort dan ook

[0:23:41] Principieel helemaal niet thuis onder het hoge btw-tarief van 21 procent.

[0:23:46] Dus, kortom, verlaag de btw op energie.

[0:23:50] En verlaag dan ook meteen de energiebelasting.

[0:23:53] Het is voor zoveel huishoudens gewoon niet meer te betalen.

[0:23:57] Oproep aan het kabinet, wacht vooral niet nog langer af, maar kom nu in actie.

[0:24:02] Verlaag die energielasten en maak de energierekening echt weer betaalbaar.

[0:24:07] Dank u wel.

[0:24:10] Dank u wel.

[0:24:12] Dat leverde verder geen interrupties op, dus dan ga ik door naar de heer Jumelet.

[0:24:16] Dank u wel, voorzitter.

[0:24:18] Goedkope energie bestaat niet.

[0:24:20] En dat brengt het besef dat de beste manier om de energierekening betaalbaar te houden is, energie zo efficiënt mogelijk gebruiken.

[0:24:28] Energiebesparing dus.

[0:24:30] Dat begint met goede isolatie en innovatie.

[0:24:33] Maatregelen die het energieverbruik van huishoudens op deze manier verlagen zijn wat het CDA betreft no-regret opties.

[0:24:39] Ze leveren vrijwel altijd voordeel op en zorgen direct voor een structurele energiebesparing.

[0:24:44] Dus bovendien verinvloed op de piekbelasting op het elektriciteitsnet.

[0:24:48] Toch ervaren veel mensen drempels bij het verduurzamen van hun woning.

[0:24:54] Het proces kan technisch ingewikkeld zijn en vraagt vaak een flinke investering, welke niet altijd mogelijk is.

[0:25:00] Daarnaast spelen ook praktische en gedragsfactoren een rol.

[0:25:03] En er mist consistentie in overheidsbeleid, hoorden we gisteren bij het ronde tafelgesprek.

[0:25:08] Mensen twijfelen bijvoorbeeld over de effectiviteit van maatregelen, weten niet altijd welke ondersteuning er beschikbaar is,

[0:25:15] en missen duidelijke voorbeelden van hoe anderen het hebben aangepakt.

[0:25:19] En hierdoor kan verduurzaming ook uitgesteld worden, terwijl de voordelen groot kunnen zijn.

[0:25:25] En toch zijn er ook mooie voorbeelden, voorzitter.

[0:25:27] Fixteams zijn een laagdrempelige manier om huishoudens te helpen met eenvoudige maatregelen die het energieverbruik verlagen.

[0:25:35] Toch horen we dat veel gemeenten deze aanpak afbouwen, omdat het budget opraakt.

[0:25:40] En daarmee dreigen ook de energiehulpnetwerken uit elkaar te vallen.

[0:25:44] Dat zou natuurlijk zonde zijn, want juist deze teams bereiken mensen in de wijk, in de buurt, die anders misschien juist niet die verduurzaming zouden krijgen.

[0:25:52] Mijn vraag aan de minister is hoe we de aanpak met fixteams kunnen versterken en voortzetten en ook wat daarvoor nodig is, ook qua financiering.

[0:26:02] Na een aarzelende start komt de uitvoering van de lokale aanpak binnen het nationaal isolatieprogramma steeds beter op gang.

[0:26:10] Inmiddels zijn er 80.000 woningen aangepakt en is ongeveer 200 miljoen euro besteed.

[0:26:16] In totaal is ruim 1,6 miljard euro beschikbaar om 750.000 koopwoningen te isoleren.

[0:26:23] Er ligt dus nog een flinke opgave om dat doel te halen.

[0:26:26] Gemeenten kunnen het tempo verhogen als de randvoorwaarden goed zijn geregeld.

[0:26:31] Zo is het belangrijk om knelpunten weg te nemen, bijvoorbeeld bij natuurvriendelijk isoleren.

[0:26:36] De vraag is aan de minister welke concrete maatregelen kunnen de aanpak versnellen?

[0:26:42] Welke knelpunten ziet de minister zelf ook en hoe kunnen die worden weggenomen?

[0:26:49] Voorzitter, juiste huishoudens met een laag inkomen worden onevenredig hard geraakt door de hoge energiekosten.

[0:26:56] Daarom is het goed vandaag dit debat te hebben.

[0:26:59] Voor hen is een gerichte aanpak essentieel met maatregelen die aansluiten bij hun situatie en financiële draagkracht.

[0:27:05] Recent onderzoek laat de noodzaak voor specifieke aandacht voor de slechtste woningen van kwetsbare huishoudens nog maar eens zien.

[0:27:11] Dit zijn meestal koopwoningen.

[0:27:13] Binnen de groep van huishoudens met energiearmoede springen ongeveer 23.000 huishoudens eruit met een zeer slecht geïsoleerde woning, energielabel F en G. Juist daar zijn de kosten hoger, maar ook de energiebesparing en impact het grootst.

[0:27:26] Deze woningen met de slechtste energielabels zijn weliswaar het duurst om te verduurzamen, maar verduurzamen levert de hoogste besparing op.

[0:27:33] Daar is echter wel een gerichte, innovatieve aanpak voor nodig.

[0:27:37] Vraag aan de minister, hoe gaat de minister ervoor zorgen dat juist deze kwetsbare groepen als eerste worden bereikt?

[0:27:42] Welke rol ziet zij daarbij voor nieuwe financieringsvormen, zoals gebouwgebonden leningen of inkomensafhankelijke renovatiesubsidies?

[0:27:50] En hoe stimuleert zij opschaling en standardisering zodat renovaties sneller en goedkoper kunnen worden uitgevoerd?

[0:27:57] En welke mogelijkheden ziet de minister voor maatwerkafspraken ook met woningbouwcorporaties en grote particuliere verhuurders om gericht te investeren op die plekken waar zowel de nood als het rendement het hoogst is?

[0:28:10] TNO heeft de opdracht gekregen tot het opstellen van een jaarlijkse prognose van de energierekening voor huishoudens.

[0:28:16] Hierin wordt voor meerdere jaren en voor diverse warmtetechnieken een prognose getoond.

[0:28:21] Volgens de brief van 18 december 2025 zou de eerste editie van deze studie dit voorjaar met de Kamer worden gedeeld.

[0:28:29] Dan kan ik me voorstellen dat het best lastig in de huidige situatie prognoses op te stellen.

[0:28:34] En toch is het juist nu zaak om inzicht te hebben om maatregelen te kunnen nemen die de meeste impact hebben.

[0:28:41] Deskundigen dringen aan op versnelling van de energietransitie, dringen aan op meebewegen van fossiel naar hernieuwbaar en structureel investeren en structurele maatregelen als een gericht noodfonds.

[0:28:53] Wanneer kan de Kamer dan de eerste jaarlijkse prognose van de energierekening van huishoudens verwachten?

[0:29:00] Tot slot, voorzitter.

[0:29:01] We spreken voor de tweede keer in vijf jaar over een energiecrisis als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen.

[0:29:08] Tegelijkertijd spelen er andere factoren die de energierekening beïnvloeden, zoals investeringen in elektriciteitsnetten en de Europese Methaanverordening.

[0:29:18] Collega Vlag sprak er net ook al over.

[0:29:20] Hoe zorgt de minister in deze complexe context voor dat we grip houden op de betaalbaarheid van energie voor huishoudens?

[0:29:27] En tot slot een aanvullende vraag.

[0:29:29] Kan de minister specifiek ingaan op de zorgen vanuit de energie sector over de gevolgen van de metaanverordening voor de import van olie en gas en daarmee uiteindelijk voor de energieprijzen voor huishoudens?

[0:29:41] Voorzitter, dank u wel.

[0:29:46] Dank u wel voor uw inbreng en ik weet dat dat één interruptie oplevert van de heer Heutink aan uw toren.

[0:29:51] Ja, voorzitter, ik hoorde het CDA spreken over de energierekening en de lasten van burgers en dat is terecht.

[0:30:02] Mijn vraag zit even op het voorstel wat ik zojuist heb gedaan, namelijk het opnieuw in het leven houden van de salderingsregeling.

[0:30:08] Die stopt volgend jaar.

[0:30:10] Mijn vraag is, is het CDA bereid om samen met ons te kijken of we daar mogelijke verandering in kunnen brengen, om toch te kijken of we die salderingsregeling weer in het leven kunnen houden?

[0:30:22] Met aandacht luisterde ik even naar het debatje van zojuist.

[0:30:28] Want het is wel bijzonder dat de heer Huiting zijn verleden totaal vergeet.

[0:30:33] Maar dat mag, dat kan.

[0:30:35] Tegelijkertijd, als het dan toch over het verleden gaat.

[0:30:37] Het CDA heeft juist ook gezegd, toen het ging over de salveringsregeling,

[0:30:40] in stappen zou moeten worden afgeschaft en daar hebben we toen ook de motie voor gehad dat is uiteindelijk heeft het niet gehaald en voorzitter dat brengt ons tot wat we vandaag met elkaar constateren namelijk dat hier afgeschaft wordt en dat kunt u vanuit de context zoals ik net aanvlieg en nog even een herinnering bracht natuurlijk betreuren maar het is nu zoals het is en voorzitter dat ja daar heeft de heer Heuting uiteindelijk zelf ook een keuze uiteindelijk in gemaakt

[0:31:09] Een korte vervolging.

[0:31:10] Nou, voorzitter, concreet hoor ik dus geen keiharde nee van het CDA.

[0:31:14] Ik hoor alleen maar ja, het blijft dus, het is nu zoals dat het is en dat is het dan.

[0:31:19] Volgens mij, voorzitter, is het CDA, is het een coalitiepartij waarvan ook ministers toch in het kabinet zitten en zijn wij als Kamer kunnen wij aan zet zijn om iets wat eerder is besloten weer terug te draaien.

[0:31:33] Want volgens mij zijn wij daarvoor ook allemaal Kamerlid geworden.

[0:31:36] En mijn vraag is als we nou er

[0:31:39] kunnen zorgen, dat samen met meneer Jumelet, als wij toch die wens die het CDA ook had, als wij daar samen in kunnen optrekken om dat toch te realiseren, dan zou dat toch fantastisch zijn?

[0:31:50] Meneer Jumelet.

[0:31:52] Voorzitter, als de heer Huiting het zelfs fantastisch noemt, dan gaan er allerlei beelden bij mij binnenkomen, maar het is denk ik van belang om te constateren dat er gepasseerd station is.

[0:32:01] We hebben met elkaar die afslag gemaakt en we hebben met elkaar de constatering dat we dat liever anders hadden gezien, maar het is nu zoals het is, voorzitter.

[0:32:10] Dank u wel.

[0:32:11] Ik zie nog één interruptie van de heer Dijk.

[0:32:15] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:17] In juli 2022 verlaagde het kabinet, waar het CDA toen ook onderdeel van uitmaakte, in ieder geval tijdelijk de btw op energie.

[0:32:27] En ik vroeg me afgezien de energieprijzen weer datzelfde niveau aan het benaderen zijn, of het voor het CDA een optie is om dat ook weer te gaan doen.

[0:32:39] Meneer Jimenet.

[0:32:40] Voorzitter, ik denk dat het heel terecht is dat in gedachte wordt gebracht wat er toen is gedaan om inderdaad die energieprijzen toch naar beneden te krijgen als het gaat om de rekening.

[0:32:51] Ik denk dat het heel terecht is dat u hoopt en dat u vindt, en daar heeft u ons aan uw zijde, dat er iets gedaan moet worden.

[0:32:58] Maar ik kijk ook naar het kabinet als het gaat om de maatregelen die genomen gaan worden.

[0:33:02] Dus ik denk dat het een van de opties is, maar ik leg het graag ook bij het kabinet neer om met een voorstel te komen en dan zullen we met elkaar daar het oordeel over geven.

[0:33:08] Ik kan u zeggen dat wij uiteraard ook de verhalen horen, de berichten krijgen en die zijn soms schrijnend, zeer schrijnend.

[0:33:17] Tegelijkertijd wordt er nu diep over nagedacht hoe dan wel gericht, juist ook gericht, niet collectief, maar vooral gericht kan worden geholpen.

[0:33:27] En daar is op dit moment denk ik de gedachte over, maar ook worden er plannen gemaakt en daar wacht ik ook op, voorzitter.

[0:33:36] Ja, voorzitter, het woordje gericht kom ik zo meteen in mijn eigen woordvoering ook even op terug, want zouden er maar gerichte maatregelen worden genomen, dan zaten mensen nu niet in energiearmoede thuis, 2 miljoen mensen.

[0:33:47] Dat zouden namelijk gerichte maatregelen zijn die nu dan genomen kunnen worden.

[0:33:51] Maar nog even terug op die btw-verlaging op energie.

[0:33:56] Want ik zei het niet voor niets, dat is toen de tijd gedaan op een niveau van energieprijzen waar we nu nog net niet zijn.

[0:34:05] Dan is mijn vraag, wanneer vindt een partij als het CDA, en niet naar het kabinet wijzen, vind ik echt te makkelijk, dat gebeurt de hele tijd namelijk.

[0:34:14] Wanneer is het voor het CDA tijd om te gaan zeggen, nu moet er een maatregel komen, nu gaan we de btw op energie verlagen.

[0:34:20] Wanneer is dat moment daar?

[0:34:21] Want wijzen naar het kabinet en afwachten vind ik makkelijk.

[0:34:24] Ik zit hier ook, kom ook met voorstellen, dan wil ik ook graag weten wanneer het voor u tijd is om de btw op energie te verlagen.

[0:34:32] Voorzitter, ik snap het ongeduld en dat is er bij ons ook, ook bij mij persoonlijk.

[0:34:37] Tegelijkertijd moeten we inderdaad in onze rol die we hebben, vooral ook met elkaar nadenken over hoe we dat kunnen doen, maar ook wat er mogelijk is, ook financieel mogelijk is, budgetair mogelijk is.

[0:34:46] Dus u kunt ongeduldig zijn, maar dan hebt u mij aan uw zijde.

[0:34:49] Tegelijkertijd moeten we toch geduld hebben om wel ook de goede maatregelen te nemen.

[0:34:52] Dus daar wachten we echt op het kabinet.

[0:34:54] Dat is niet makkelijk.

[0:34:55] Want het suggereert u dat we dat makkelijk even afschuiven.

[0:34:58] Het is in de rol, denk ik, goed om te constateren dat we op deze manier met elkaar omgaan en de rol ook hier vaststellen.

[0:35:05] En ik kan in ieder geval ook zeggen dat ook wij erg benieuwd zijn naar de maatregelen, want de verhalen zijn schrijnend en daar hebt u ons aan uw zijde.

[0:35:16] Dank u wel.

[0:35:17] U had ook een vraag van de heer Gindis.

[0:35:20] Voorzitter, in de naweeën van de energieprijzencrisis van 2022 hebben we als Kamer geconstateerd dat we wat middelen ontberen om eigenlijk snel in te grijpen.

[0:35:31] We kwamen met een maximumprijs, maar daar waren we niet zo gelukkig mee.

[0:35:35] Een van de oplossingen die we toen hebben klaargelegd voor een volgende crisis is het onderscheid in de energiebelasting tussen de eerste duizend kuub gas en daarboven, de eerste 2900 kilowattuur en daarboven.

[0:35:47] Die optie hebben we nog nooit gelicht.

[0:35:49] Tot nu toe hebben we de energiebelasting gelijk gehouden.

[0:35:51] Het is een amendement wat we onder andere het CDA en ook D66 en VVD hebben ingediend.

[0:35:57] Hoe zou het CDA er tegen aankijken om die optie nu wel te lichten, om inderdaad gericht te gaan ingrijpen om de energiebelasting voor die eerste duizend kuub gas te gaan verlagen?

[0:36:10] Voorzitter, mooi dat de heer Geenwiste dit punt inbrengt, want ik vond het ook heel goed dat dat gisteren aan de orde kwam, namelijk in het rond de tafel gesprek.

[0:36:18] Dus ik heb er al wat langer over kunnen nadenken.

[0:36:20] Maar ik vind het een van de ingrediënten om mee te nemen in het pakket wat uiteindelijk ook door het kabinet wordt opgepakt en wordt gepresenteerd.

[0:36:27] Dus ik denk dat het goed is dat dit op tafel komt.

[0:36:30] Ik denk dat het ook goed is om er heel serieus naar te kijken.

[0:36:33] En dat kan een van de mogelijkheden zijn.

[0:36:35] Maar laat ik het ook maar zo zeggen.

[0:36:36] Ik geef het graag mee als ingrediënt, naast de B2-verlaging, ook deze.

[0:36:41] En er zijn nog meer opties om uiteindelijk met elkaar de goede stappen te zetten.

[0:36:47] Ik heb zelf net ook gevraagd naar de fix teams, voorzitter, en dat betekent isoleren.

[0:36:52] Dus we kunnen daar nog een stap op zetten.

[0:36:54] Ik heb ook aangeduid, en ik denk niet onbelangrijk, dat er al 1,6 miljard is bij gemeenten, waarvan 200 miljoen is uitgegeven.

[0:37:01] Dus er liggen allerlei ingrediënten en dat hele pakket moet zo snel mogelijk worden ingezet om uiteindelijk ook juist de mensen die het hardst nodig hebben te helpen om hun energierekening te kunnen betalen, voorzitter.

[0:37:11] Dank u wel.

[0:37:13] Dan gaan we naar de heer Oosterhuis voor zijn inbreng.

[0:37:17] Dank u wel, voorzitter.

[0:37:19] Mijn collega Felix Kloss is vandaag ziek, dus ik dank u allen voor de gastvrijheid dat ik hem hier mag vervangen.

[0:37:25] En de heer Jumelet eindigde ermee.

[0:37:28] We zitten inderdaad in de tweede energiecrisis binnen vijf jaar.

[0:37:32] En bij de eerste die veroorzaakt werd door Vladimir Poetin was ik vier jaar geleden nauw betrokken als politiek adviseur van minister Jetten.

[0:37:38] En door snel in te grijpen is het toen gelukt om te zorgen dat er genoeg gas was.

[0:37:42] door te zorgen voor een grote LNG-terminal.

[0:37:45] En de gasvoorraden werden gevuld, huishoudens werden beschermd met een prijsplafond.

[0:37:49] We zijn die crisis toen met wat kunst en vliegwerk maar goed doorgekomen.

[0:37:54] En ook deze energiecrisis is geen natuurfenomeen.

[0:37:58] Ditmaal zijn Trump en Gamenei de veroorzakers.

[0:38:02] En waar ik van baal is dat er in de tussentijd te weinig is gebeurd om ons land minder kwetsbaar te maken.

[0:38:08] Onder het motto haalbaar en betaalbaar is er getreuzeld met energiebesparing en schone goedkope energie van onze eigen bodem.

[0:38:16] Wanneer daalt nu eindelijk het besef in dat juist de afhankelijkheid van olie en gas en daarmee van dubieuze regimes onze energierekening kwetsbaar en onbetaalbaar maakt?

[0:38:26] Daarover krijgt u een vraag van de heer Heutik.

[0:38:29] Voorzitter, ik hoorde D66 zeggen dat door het feit dat het kabinet heeft gekozen om haalbaar en betaalbaar energiebeleid te voeren, dat hij daarom getreuzeld is.

[0:38:41] Wil D66 dan nu niet haalbaar en onbetaalbaar energiebeleid?

[0:38:46] De heer Oosterhuis.

[0:38:48] Ik wil heel graag haalbaar en betaalbaar beleid.

[0:38:50] Ik denk alleen dat dat te vaak als excuus is gebruikt om niets te doen, om af te wachten en te zorgen dat we kwetsbaar blijven voor de situatie waarin we nu inzitten.

[0:38:57] En dat is uiteindelijk onbetaalbaarder.

[0:39:01] Een vervolgvraag?

[0:39:01] Nee, voorzitter.

[0:39:03] Het wordt onbetaalbaar op een moment als het niet haalbaar is.

[0:39:06] Dat is wat er gebeurt.

[0:39:07] Want wat D66 namelijk een handje van heeft, is dat klimaatbeleid en het energiebeleid door de strotten van de mensen te duwen.

[0:39:15] En ik zeg u,

[0:39:16] via uw voorzitter tegen de collega van D66, dat pikken de mensen niet meer.

[0:39:22] De mensen zitten daar niet op te wachten.

[0:39:24] Dus ik zou D66 aan willen moedigen om te kijken naar maatregelen die daadwerkelijk werken, maatregelen die daadwerkelijk betaalbaar zijn en maatregelen waar de mensen daadwerkelijk op zitten te wachten en te stoppen met doorgeslagen klimaatbeleid.

[0:39:40] Wilt u daar nog op reageren?

[0:39:42] Ik ben zeker voor maatregelen die werken.

[0:39:45] We doen ook niet anders, zou ik tegen de heer Heutink willen zeggen.

[0:39:48] Juist om mensen te helpen.

[0:39:50] Juist om mensen te helpen, een betaalbare energierekening, een warm huis en te zorgen voor een schoon klimaat.

[0:39:56] En dat gaat hartstikke goed samen.

[0:39:58] En juist om onafhankelijk te worden van Poetin, Trump en anderen die juist zorgen voor alleen maar grote risico's voor onze energierekening.

[0:40:08] Dank.

[0:40:08] Voordat u verdergaat, heeft u ook een vraag van de heer Vlag.

[0:40:11] Ik moet zeggen dat ik het een beetje dubieus vind om Trump en Poetin op gelijke hoogte te stellen, maar dat is voor de heer Oosterhuis zelf.

[0:40:17] De SGP vindt het ook belangrijk dat we onafhankelijker worden van dubieuze en gewelddadige regimes in het Midden-Oosten.

[0:40:24] De vraag die ik wel heb, welke vorm van energie maakt Nederland in de oog van de heer Oosterhuis?

[0:40:31] echt onafhankelijk van andere regimes.

[0:40:33] Want als je kijkt naar wind en zon, dan hebben we daar metalen en mineralen voor nodig, die ook van ver weg komen uit landen waar we liever geen zaken mee doen.

[0:40:42] En zelfs bij kern ben je afhankelijk van uranium, wat ook niet in Groningen in de bodem zit.

[0:40:50] Hiermee snijdt de heer Vlag een terecht punt aan, waarbij er natuurlijk wel een essentieel verschil is dat voor zon en wind, waar inderdaad veel materialen nodig zijn uit bijvoorbeeld China, maar als het hier eenmaal staat, dan werkt het wel altijd.

[0:41:05] En dan zijn we toch een stuk minder afhankelijk voor, als het hier is, dan van de olie- en gasstromen die continu nodig zijn.

[0:41:14] Dus daar zit volgens mij wel een groot verschil tussen.

[0:41:17] Een vervolgvraag?

[0:41:18] Nou, dat delen we denk ik wel.

[0:41:20] De afhankelijkheid is minder.

[0:41:21] Tegelijkertijd moeten we denk ik altijd in het besef blijven dat Nederland is maar een klein land.

[0:41:26] Dat we altijd afhankelijk blijven van het buitenland.

[0:41:28] Het buitenland is groter dan Nederland.

[0:41:30] En dat er ook dubieuze regimes bij zitten.

[0:41:32] En dat wederkerige afhankelijkheid dus ontzettend belangrijk daarin is.

[0:41:36] Nou, dan noem ik hem toch maar even.

[0:41:37] Dan is bijvoorbeeld onze agrarische sector is iets waar heel veel landen afhankelijk zijn van Nederland.

[0:41:41] Dan moeten we juist op dat soort zaken ook zuinig zijn om ook onze energie te kunnen garanderen in de toekomst.

[0:41:49] Ik hoorde daar geen echte vraag in, dus ik wil eigenlijk vragen om dat u... O, voordat u verder ingaat op een vraag van de heer Kops.

[0:41:58] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:41:58] De heer Oosthuis zegt, even in mijn eigen woorden, we moeten meer inzetten op schone energie van eigen bodem, wind en zon, en we moeten, kort gezegd, af van kolen, gas, olie.

[0:42:10] Maar nou is wel het geval dat...

[0:42:12] De gasunie heeft berekend dat in 2025, vorig jaar, de elektriciteitscentrales 17% meer gas hebben verbruikt.

[0:42:21] En waarom was dat?

[0:42:23] Om de schommelingen in zon- en windenergie op te vangen.

[0:42:26] Dat is natuurlijk heel tegenstrijdig.

[0:42:27] Dus dat betekent, de heer Oosterhuis zegt, we moeten overal windturbines neerzetten, overal zonnepanelen.

[0:42:33] Maar ja, we weten allemaal, die dingen zijn weersafhankelijk.

[0:42:36] En omdat die dus niet goed genoeg hebben gewerkt, die hebben niet genoeg opgebracht, zijn de gascentrales, de elektriciteitscentrales meer gas gaan verbruiken.

[0:42:45] Dat is toch heel tegenstrijdig.

[0:42:47] En dan klopt toch de stelling dat we eigenlijk feitelijk door die energietransitie van de heer Oosterhuis alleen maar meer gas zijn gaan verbruiken.

[0:42:54] In ieder geval vorig jaar.

[0:42:56] De heer Oosterhuis.

[0:42:58] Nou, nu kijkt de heer Kops wel echt naar één jaar, want we zijn natuurlijk wel in een paar jaar tijd miljarden kubieke meters gas minder gaan verbruiken.

[0:43:05] En we zijn er natuurlijk ook nog lang niet.

[0:43:07] We zitten midden in de energietransitie en naast investeren in zon en wind zal dat ook heel veel betekenen in investeren in groene waterstof en in opslag, in batterijen, et cetera.

[0:43:17] Dus de heer Kops heeft absoluut gelijk dat we er nog niet zijn, maar we moeten daarom juist doorpakken.

[0:43:24] Ja, voorzitter, dit is toch heel te makkelijk.

[0:43:27] Ja, dat we als land minder gas zijn gaan verbruiken in totaliteit.

[0:43:30] Ja, dat klopt.

[0:43:32] Dat is sinds de energiecrisis van 2022.

[0:43:35] En dat komt er voornamelijk door, omdat mensen in energiearmoede zitten.

[0:43:39] Van ellende de kachel niet meer durfden aan te zetten.

[0:43:42] Het was allemaal te duur, ze konden het niet meer betalen.

[0:43:45] Daardoor is dat gasverbruik relatief dus omlaag gegaan.

[0:43:48] Maar goed, voorzitter, aan de andere kant.

[0:43:50] Het CBS heeft ook berekend dat in de eerste helft... Uw vraag, alstublieft.

[0:43:54] Ik vind het heel interessant, maar ik wil juist de vervolginterrupties ook wel wat beknopt houden.

[0:43:59] Want we hebben heel veel sprekers vanmiddag te gaan en ik wil echt met u op de eindtijd letten.

[0:44:02] Dus aan u het woord, richting uw vraag.

[0:44:06] Ook omdat dus die zonnepanelen en windturbines...

[0:44:09] te weinig hebben opgebracht, is in de eerste helft van 2025 72% meer kolen verbruikt.

[0:44:17] Dus ook hier nogmaals, door die energietransitie van D66, waardoor we meer inzetten op zon en wind, zijn we meer kolen gaan verbruiken.

[0:44:27] Dat is toch tegenstrijdig?

[0:44:28] Dat is toch niet uit te leggen?

[0:44:31] Nee, ik kan dit gegogel met cijfers van de herkost inderdaad niet volgen.

[0:44:36] Dus volgens mij...

[0:44:38] Wat is er niet duidelijk aan dan?

[0:44:41] Volgens mij is dit niet door naar één jaar te kijken... Dan neem je niet de hele energietransitie in oogschouw en is dat absoluut niet hoe we kijken.

[0:44:52] Deze verschillende jaren zijn zo ingewikkeld met elkaar te vergelijken dat ik daar niet aan ga beginnen.

[0:44:57] Nou, zo te zien denken er allebei iets anders over.

[0:44:59] Ik wil door naar mevrouw Keizer.

[0:45:01] Ja, wil D66 nou toe naar een volledige energievoorziening vanuit hernieuwbare bronnen?

[0:45:07] Begrijp ik dat nou goed?

[0:45:11] Ja, met een beetje kernenergie wordt mij ingefluisterd, maar ja, met twee centraletjes ben je er ook niet.

[0:45:16] Op de lange termijn zie ik dat inderdaad zon, wind, groene waterstof, kernenergie, dat lijkt me op de lange termijn de energiemix waar we naartoe bewegen.

[0:45:27] Dat is toch diep populistisch om dat scheldwoord in D66-kringen richting rechtsmaars te gebruiken.

[0:45:36] Dat bestaat toch helemaal niet.

[0:45:39] Dan heb je toch een totaal verkracht landschap vol met batterijen, windmolens, zonnepanelen.

[0:45:47] En overigens maar afwachten of thuis op dat moment elektriciteit doet, want het was even windstil en een beetje bewolkt die dag of die week.

[0:45:58] Is dit niet gewoon de kluit belazeren met een groen sprookje wat niet bewaarheid kan worden?

[0:46:05] U vroeg telkens wel een vraag toe, dus wat is uw vraag op dit moment aan D66?

[0:46:08] Nou, ik denk dat ik de vraag wel heb en ik denk dat ik dit hele pessimistische beeld van mevrouw Keizer toch echt niet deel.

[0:46:16] Ik heb toch wel iets meer vertrouwen in wat hier mogelijk is, want we gaan natuurlijk, onderdeel dus ook, dat we enorm veel minder energie gaan gebruiken.

[0:46:25] Dat is een feit, mevrouw Keijzer, dat is ook al langjarig aan het gebeuren, dat we steeds minder energie verbruiken.

[0:46:32] Plus dat er natuurlijk waanzinnig veel innovatie nog steeds in zonnepanelen, in wind, in batterijen zit, dus dat het ruimtebeslag ook steeds minder zal zijn.

[0:46:40] Dus ik deel absoluut niet het zwartgallige wereldbeeld dat mevrouw Keijzer hier schetst.

[0:46:48] Voorzitter, twee rondes hè, een interruptie.

[0:46:51] Meneer Oosterhuis gaat niet in op de inhoud van wat ik zeg, dat is wel heel jammer.

[0:46:56] Heren, kan niemand het niet even overnemen van me?

[0:46:59] Of zijn jullie het er allemaal mee eens?

[0:47:00] Mevrouw Keijzer, ik weet dat alle collega's zich bewust zijn van hun recht om een interruptie te plaatsen, dus dat laad ik aan ieder lid voor zich.

[0:47:08] Maar u zult het met dit antwoord moeten doen en kunt er misschien in uw eigen inbreng straks op terugkomen.

[0:47:14] Ik zit even rond te kijken.

[0:47:15] Zijn er nu nog interrupties aan de heer Oosterhuis of mag hij door met zijn inbreng?

[0:47:19] Ik zie de heer Van den Berg.

[0:47:20] Ja, het was een soevereine beslissing hoor, voorzitter.

[0:47:24] Uiteraard.

[0:47:25] Nou, wat mij vooral stuiten, voorzitter, is dat D66 roept hiervan dat we de afgelopen jaren niet weerbaar genoeg zijn en dat hij dat spijtig vindt.

[0:47:34] En dat is ook zo.

[0:47:35] Maar wel even de feiten.

[0:47:36] We zijn de afgelopen jaren al zeer gegroeid in hernieuwbare energie, zo'n 70 procent sinds 2021.

[0:47:43] Dat heeft ons kennelijk dus niet weerbaar gemaakt.

[0:47:45] En bovendien, als we al die materialen inderdaad vanuit China importeren, dan zijn we daar afhankelijk van.

[0:47:50] We zijn afhankelijk van omvormers vanuit China, 90 procent.

[0:47:54] Als je het hebt over een soort van killswitch voor onze economie, dan is dat er wel eentje.

[0:47:58] En uiteindelijk kunnen ook al die windparken, ook vanuit Rusland, heel makkelijk gezaboteerd worden.

[0:48:03] Hoe maakt dan dat systeem van de heer Oosterhuis ons weerbaar?

[0:48:10] Ik denk dat de heer Van den Berg hier een aantal hele terechte risico's schetst.

[0:48:14] Dus niet voor niks natuurlijk ook Europees beleid op grondstoffen.

[0:48:17] Zijn we ook bezig met Europese industriebeleid om dat ook hier meer naar toe te krijgen.

[0:48:22] En zal een energiesysteem van de toekomst ook veel meer decentraal georganiseerd zijn en kan dat ook bij een verduurzaamd energiesysteem.

[0:48:30] Waardoor je ook minder het centrale risico hebt dat er opeens op afstand iets wordt uitgesakeld of met het opblazen van één pijpleiding de hele energievoorziening

[0:48:38] en de energierekening ontploffen.

[0:48:44] Kijk, nou ga ik niet heel flauw zitten doen dat we al die ideologieën tegen elkaar gaan uitspelen, maar gewoon even realistisch.

[0:48:51] Twee jaar terug viel in Spanje en Portugal de stroom uit.

[0:48:54] Het bleek een probleem te zijn, ook wat nu naar buiten komt, dat dat met de omvormers te maken had van diezelfde zonnepanelen.

[0:49:01] Wat ik zei, 90% is in handen van China.

[0:49:04] Als zo'n energiesysteem, volgens de heer Oosterhuis, dan decentraal wordt,

[0:49:08] En China heeft de macht om die ongevormers uit te zetten.

[0:49:12] Dan kan ons energiesysteem toch helemaal over de kop gaan.

[0:49:16] En dan even eerlijk, hoe gaan we daar dan mee om?

[0:49:19] Want dat antwoord heb ik nog nooit gehoord van D66.

[0:49:24] Het risico van een uitvallend elektriciteitsnet hebben we natuurlijk ook op dit moment.

[0:49:30] Dat is volgens mij niet anders in een verder verduurzaamd net dan nu.

[0:49:35] Ik zie het risico ook en juist de onafhankelijkheid van China.

[0:49:38] Volgens mij is ook het kabinet zich daar tegen van bewust.

[0:49:41] Zijn we daar als Europa, zien we die risico's toenemend.

[0:49:45] Dus dat vind ik een terecht risico, maar dat vind ik ook in het huidige energiesysteem een risico.

[0:49:51] Volgens mij moeten we daar ons van bewust zijn en zoveel mogelijk maatregelen nemen om die risico's te beperken.

[0:49:58] Dat deel ik met de heer Van den Berg.

[0:50:03] Maar dat is volgens mij ook nu het geval.

[0:50:06] Dat is het antwoord even waar u het mee moet doen.

[0:50:10] Ik zie nog twee collega's die graag een interruptie willen plaatsen en dan begin ik even bij de heer Heutink die voor zijn derde interruptie opgaat.

[0:50:18] Voorzitter, ik heb nog een vraag aan B66, maar heel even een korte inleiding.

[0:50:22] Ik ben opgegroeid in een land waarin op het moment als ik op het strand liep dat ik de boten achter de horizon zag verdwijnen.

[0:50:32] Ik ben opgegroeid in een land waarin ik als ik door het landschap heen reed

[0:50:38] En mijn ouders in de auto, dat ik die prachtige weides zag.

[0:50:42] Dat ik gewoon normale, ouderwetse windmolens zag.

[0:50:46] Maar wat zien we nu, voorzitter?

[0:50:47] Ik zie niet meer die bootstradijnen achter die horizon.

[0:50:50] Nee, ik zie het verschrikkelijk lelijke windpark van D66, zie ik nu.

[0:50:55] En als ik nu kijk naar die prachtige weides, dan zie ik die hele weide vol liggen met zonnepanelen.

[0:51:00] Ik zie de hele weide volstaan met die verschrikkelijke windmolens van D66.

[0:51:05] En dat is zo jammer voor onze aarde, zo jammer voor onze planeet.

[0:51:10] En mijn vraag aan D66 is, vindt u dit nou echt mooi?

[0:51:16] En wilt u nou echt op deze manier ons landschap kapot maken?

[0:51:23] Ik denk dat ik in hetzelfde land ben opgegroeid als de heer Heutink.

[0:51:26] En ik kan daar ook ontzettend van genieten.

[0:51:28] Van de zee, van de rivieren, de bossen.

[0:51:31] Ja, de weilanden.

[0:51:33] Dat is en was ook een land met rokende schoorstenen.

[0:51:39] Daar wil ik wel graag van af.

[0:51:41] Dus ja, ik zal ook echt niet zeggen dat duurzame energie geen enkel nadeel heeft, dat dat alleen maar hosanna is.

[0:51:49] Vind ik een zonnepaneel mooi?

[0:51:50] Nee, op dit moment lang niet allemaal.

[0:51:52] Zie ik daar ook andere voorbeelden?

[0:51:54] Ja, die zie ik ook ontstaan.

[0:51:55] Zonnepanelen, muurpanelen met zonnepanelen erin geïntegreerd, dakpannen als zonnepaneel.

[0:52:02] Er zijn nog zoveel meer mogelijkheden waarbij we wel de voordelen hebben en veel minder de nadelen, dat ik daar echt in geloof dat we die kant met snalle op kunnen.

[0:52:11] Dank u wel.

[0:52:14] Ik wil u allemaal eraan herinneren dat we vandaag een debat hebben over de betaalbare energierekening van huishoudens.

[0:52:19] Daar mag u nu uiteraard ook andere zaken bij betrekken.

[0:52:22] Maar laten we het een beetje tot deze agenda houden vandaag.

[0:52:27] Ik zag de heer Grindis.

[0:52:30] Ja, mijn voorzitter.

[0:52:30] Hier worden schoorstenen, rokende schoorstenen gedist.

[0:52:33] Maar als je door Europoort rijdt, dan rijd je toch door 40 kilometer industrieel genot.

[0:52:40] Mijn vraag gaat over de energiebelasting op de energierekening.

[0:52:52] D66 is over het algemeen niet de partij die die energiebelasting graag verlaagt.

[0:52:56] Tegelijkertijd heeft D66 na de energieprijscrisis van 2022 wel mijn amendement gesteund om

[0:53:03] eigenlijk van die ene schijf die we nu hebben op gas en op elektriciteit om daar twee schijfjes van te maken.

[0:53:09] Op dit moment is de energiebelasting op beide schijven nog altijd bij gas 60 cent.

[0:53:14] Nou dat komt nog ongeveer met de huidige energieprijs zo'n 25 cent btw overheen.

[0:53:18] Dat is een enorme belastingbedrag en zouden we die optie die we toen eigenlijk hebben klaargelegd voor een tijd als deze niet moeten lichten?

[0:53:29] Ja, ik ben blij dat we die optie nu hebben.

[0:53:33] Dus dat de mogelijkheid er is om dit te kunnen doen als de nood aan de man is.

[0:53:38] Tegelijkertijd is het natuurlijk wel een verlaging van de energiebelasting eigenlijk voor iedereen die energie verbruikt.

[0:53:45] Voor de lage inkomens, maar ook voor de hoge inkomens.

[0:53:48] En zijn het misschien juist wel hogere inkomens die al meer hebben verduurzaamd en er relatief misschien het meest baat bij hebben?

[0:53:54] En is het ook geen gratis maatregel?

[0:53:56] Want de energiebelasting verlagen voor iedereen, ook voor de eerste duizend kuub, is niet gratis.

[0:54:03] Dus altijd zal volgens mij wel de vraag zijn, is op dat moment die maatregel het geld waard?

[0:54:10] Bereikt dat de juiste groep?

[0:54:11] Of kun je voor hetzelfde bedrag meer of gerichter mensen steunen of tegen een lager bedrag?

[0:54:17] Dus dat is volgens mij altijd de afweging.

[0:54:21] Maar ik ben blij dat we de knop hebben zodat die kan worden ingezet als de nood aan de man is.

[0:54:26] Een korte vervolgvraag.

[0:54:28] Voorzitter, helder hè.

[0:54:29] Ik snap, ik ben er met D66-fractie eens dat de game changer is isolatie en de beste energie is bespaarde energie.

[0:54:38] De tweede inzet is om dat tijdelijke noodfonds zo snel mogelijk weer voor de echte huishoudens die dat nodig hebben.

[0:54:43] Maar die derde optie, om toch iets te doen aan die energierekening, voor inderdaad het eerste deel van je energiegebruik.

[0:54:50] Is de nood voldoende aan de man, wat betreft D66?

[0:54:53] En geef D66, mevrouw Chimay en de minister, van ja, doe het.

[0:55:01] Zoals ik zei, ik ben dus blij dat de knop er is en dat die snel kan worden ingezet als dat moet.

[0:55:09] De prijs is ook substantieel hoger dan een paar weken geleden.

[0:55:12] Tegelijkertijd, als we kijken naar de gasprijs, de groothandelsprijs is nu toch nog wel echt fors lager dan dat die in heel 2022 is geweest.

[0:55:20] Dus we kijken ook wel echt naar een andere situatie dan in de energiecrisis van een paar jaar geleden.

[0:55:27] Dus wat mij betreft is het nu nog te vroeg om tegen het kabinet te zeggen, doe dit.

[0:55:30] Sluit ik het uit?

[0:55:31] Nee.

[0:55:35] Voordat ik naar de heer Vermeer ga, die ook aanwezig is, aan de andere kant van de zaal, gaan we eerst naar de heer Ouwebassie.

[0:55:42] Voorzitter, dank.

[0:55:43] Ik ben opgegroeid in een lawaairige flat in Kanalenland, waar je de buren ook hoort als de deuren dicht zijn.

[0:55:50] En voorzitter, als wij de horizon probeerden te zien, dan keken we tegen een andere flat aan.

[0:55:55] Voorzitter, ik zou D66 toch willen vragen

[0:55:59] Want D66 geeft een toekomstvisie waarin we energieneutraal willen zijn.

[0:56:04] En volgens mij vinden die mensen in dat soort wijken dat ook prima.

[0:56:08] Tegelijkertijd moeten zij hun energierekening betalen op korte termijn.

[0:56:12] En is D66 ook bereid om op korte termijn, en dan heb ik het echt over korte termijn, die energierekening te verlagen?

[0:56:22] Voor de mensen die daar echt problemen mee hebben, is het kabinet nu bezig met het noodfonds energie weer in de benen te helpen.

[0:56:29] Ik denk dat dat de grootste prioriteit heeft, dat dat er voor deze winter is en dat daarmee die mensen op de korte termijn echt geholpen zijn.

[0:56:36] En dat er daarnaast, vaak gaat het hier om huurwoningen, ben ik ook heel blij dat we de afspraak hebben gemaakt dat de woningen van deze mensen ook geïsoleerd moeten gaan worden door de verhuurder.

[0:56:48] Dat wordt gewoon een norm en dat vind ik heel verstandig.

[0:56:51] Dank u wel.

[0:56:53] Dan gaan we naar de heer Vermeer.

[0:56:55] Ja, dank u wel voorzitter, want de heer Oostruis die reageerde op de interruptie van de heer Grinwits dat het geld verkeerd terecht kan komen als je zeg maar met die schalen gaat werken.

[0:57:05] En hij gaf als argument, omdat mensen met hoger inkomen zal wel verduurzaamd hebben en dan nog een keer weer geld krijgen.

[0:57:12] Maar als ze verduurzaamd hebben, gaan ze minder energie gebruiken en dan komt het toch juist bij de mensen terecht die nog veel energie verbruiken en een lager inkomen hebben.

[0:57:22] Is de heer Oosterhuis dat met mij eens?

[0:57:25] De heer Oosterhuis.

[0:57:26] Nou, ik zei niet dat het geld bij de verkeerde mensen terecht komt.

[0:57:29] Ik denk dat het geld altijd bij goede mensen terecht komt.

[0:57:32] Maar mijn punt was meer, het geld komt wel als je het generiek bij iedereen die gas verbruikt, dan gaat het echt naar iedereen.

[0:57:41] Naar mensen met een hoog inkomen, naar mensen met een laag inkomen.

[0:57:44] Terwijl het wel de vraag is of de mensen met het hoge inkomen dat nodig hebben.

[0:57:48] En het gaat juist naar de mensen die al verduurzaamd hebben en de mensen die nog niet verduurzaamd hebben.

[0:57:53] Terwijl het misschien wel verstandiger is om dan de mensen die het nog niet hebben gedaan, omdat ze het nog niet konden, om die daar wat extra mee te helpen.

[0:58:01] Dat is misschien wel een verstandiger inzet van het geld dan het geld eigenlijk aan iedereen geven die gas verbruikt.

[0:58:07] Ja, maar voorzitter, het kenmerk is juist dat mensen die al verduurzaamd hebben, minder gas gebruiken.

[0:58:12] Dus die krijgen dan ook minder terug als je die energiebelasting gaat verlagen.

[0:58:17] Dus dat gaat vanzelf goed.

[0:58:19] En het is zelfs al gebleken uit die ESDA-subsidies dat het geld van de warmtepompen de subsidies naar de mensen met 100.000 plus ging.

[0:58:26] Nou, die verbruiken ook geen gas meer.

[0:58:28] Dus de vraag is of het wel zo is dat dit geld bij de verkeerde mensen terechtkomt.

[0:58:32] En er wordt steeds als argument gebruikt door het kabinet.

[0:58:35] Daardoor wachten we nu al weken op een brief

[0:58:37] en van een brief kun je geen rekening betalen.

[0:58:39] Dus wil de heer Oosterhuis ervoor pleiten dat we nu eens kappen met al die bezwaren steeds noemen en gewoon die regeling, die energiebelasting oplaag gaan doen.

[0:58:51] Nou, ik zal er altijd voor opletten dat we het geld dat we hier met...

[0:58:57] Dat is niet ons geld, dat is geld van de belastingbetaler, dat we dat op een zo goed mogelijke manier gebruiken om de mensen te steunen die dat echt nodig hebben en de mensen te helpen verduurzamen die dat niet uit zichzelf kunnen.

[0:59:07] Ik denk dat dat verstandig is om altijd te kijken, het geld dat we inzetten, dat we dat op een zo verstandig mogelijke manier doen en zo doelmatig mogelijk.

[0:59:15] Dank u wel.

[0:59:17] Het ziet eruit tot u doorkomt met uw inbreng en u heeft daar nog één minuut de tijd voor.

[0:59:23] Eén minuut lijkt me wel heel stug, want ik heb volgens mij... Oh, excuus, ik kijk naar de verkeerde tijd.

[0:59:27] Nee, u heeft nog wat langer de tijd.

[0:59:29] Dank, voorzitter.

[0:59:30] Maar u stond natuurlijk toch ook aan het inkorten, want u heeft ook al veel interrupties mogen beantwoorden.

[0:59:34] Ja, alleen weinig over de betaalbaarheid van de energierekening.

[0:59:37] Maar ik zal mijn best doen om het tempo wat te vergroten.

[0:59:41] En mij hier en daar ook aansluiten bij voorgangers.

[0:59:43] Maar volgens mij voorzitter staan ons voor de winter drie dingen te doen en dat is zorgen dat we niemand laten vallen als de energieprijzen de pan uitreizen, zoveel mogelijk huizen isoleren om energie te besparen en zoveel mogelijk mensen helpen om over te stappen op energie van eigen bodem.

[0:59:58] En voorzitter, dit is geen koopkrachtdebat, maar ik wil er wel kort wat over vragen en misschien dat de minister een aantal vragen moet doorgeleiden naar de minister van SVT.

[1:00:07] Mijn minister vraagt wat is nu de stand van zaken rond het noodfonds en kan de minister het tijdpad schetsen?

[1:00:13] En de minister zit natuurlijk ook aan tafel met energiebedrijven en die zijn er ook bij gebaat dat mensen hun rekening kunnen betalen.

[1:00:19] En op welke manier kunnen die energiebedrijven helpen?

[1:00:23] En wat D66 betreft moet voorop staan dat noodfonds komt er voor deze winter, want we laten niemand in de kou staan.

[1:00:32] Dat brengt mij op mijn tweede punt, de oplossingen voor de wat langere termijn.

[1:00:36] Energiebesparing en overstappen op energie van eigen bodem is de enige oplossing om de energierekening immuun te maken voor het buitenland.

[1:00:43] En gezien de onzekerheid in de wereld is mijn kernvraag, wat kunnen we voor de winter nog doen om zoveel mogelijk mensen extra zekerheid te geven over hun energierekening?

[1:00:52] En dat is allereerst energiebesparing.

[1:00:55] TNO zegt, het isoleren van de slechtst geïsoleerde woningen loont het meest.

[1:01:00] Dat drukt het gasverbruik en het helpt de meest kwetsbare mensen.

[1:01:04] Vanuit verschillende organisaties kwam het idee om mensen die gebruik gaan maken van het noodfonds ook toestemming te vragen hun contactgegevens te delen met fixed-brigades of energiecoaches.

[1:01:15] Gaat het kabinet dit mogelijk maken?

[1:01:17] Ik sluit me omwille van de tijd aan bij de vraag van collega Jumilet over de kleine groep van 23.000 huishoudens die echt het probleem is.

[1:01:25] Wat kan het kabinet daar doen?

[1:01:27] En zelf heb ik dan nog de vraag dat voor een hele grote groep huishoudens het in principe rendabel is

[1:01:32] om te isoleren voor 90 procent.

[1:01:35] Maar weet iedereen ook goed de weg te vinden naar subsidies, naar goedkope of gratis leningen uit het warmtefonds, andere regelingen waar ook collega Vlag op wees?

[1:01:45] En wat gaat de minister doen om deze mensen te helpen deze regelingen te vinden en te laten benutten?

[1:01:50] Komt ze bijvoorbeeld op korte termijn met een grootschalige campagne om mensen hier beter over te informeren?

[1:01:56] En ziet zij nog mogelijkheden om een regeling als de ISDE te verbeteren?

[1:02:01] Zodat bijvoorbeeld de subsidie kan worden aangevraagd door de aannemer, die direct zorgt voor een lagere rekening in plaats van dat mensen het eerst zelf moeten voorschieten.

[1:02:09] Of door in de ISDE ook maximumprijzen te stellen voor bepaalde technieken, zoals warmtepompen, zodat fabrikanten en installateurs zich ook op die goedkopere opties gaan richten.

[1:02:20] En dan in dit kader nog twee andere vragen.

[1:02:23] Ik noemde het net al, verhuurders die krijgen de verplichting om slecht geïsoleerde huizen te verduurzamen.

[1:02:29] Kan hierbij ook worden gezorgd dat zij beginnen met de slechts geïsoleerde huizen?

[1:02:33] Dus niet zozeer de huizen die al dicht bij de norm zitten, net boven de norm te helpen, maar ook echt die huizen die nu het allerslecht zijn en waar de bewoners het meest zijn geholpen om daar ook te beginnen.

[1:02:45] En dan tot slot, voorzitter.

[1:02:46] Ik las in de voorjaarsnota dat de minister de subsidie voor aardgasvrije huurwoningen doorzet.

[1:02:51] Op die manier kunnen nog dit jaar huurwoningen van het gas.

[1:02:54] En kan de minister toelichten welke concrete resultaten we daar voor de winter mee gaan halen?

[1:03:01] Dank u wel.

[1:03:02] U heeft uw inbreng ook iets ingekort.

[1:03:03] Dank daarvoor.

[1:03:05] Even voor alle collega's nog even herhaling van de werkwijze, want inmiddels is ook mevrouw Kreuger aangeschoven.

[1:03:11] Ik weet dat zij uit een andere verplichting kwam.

[1:03:14] We hebben in principe drie interrupties voor iedereen.

[1:03:16] Bij elke interruptie mag u ook een korte vervolgvraag stellen.

[1:03:19] Ik wil u vragen om zich daar ook aan te houden, want het komt een debat en goede, maar ik wil ook de eindtijd bewaken en ik wil ook ervoor zorgen dat u met de bewindspersoon nog in discussie kunt.

[1:03:27] Dus we gaan met...

[1:03:30] Gezinspoed door naar de volgende spreker.

[1:03:32] De heer Ruscher.

[1:03:36] Dank, voorzitter.

[1:03:37] Nederlandse huishoudens betalen zich blauw aan hun energierekening.

[1:03:41] De energieprijzen zijn al jaren veel te hoog, want de overheid stapelde namelijk belasting op belasting, heffing op heffing, accijns op accijns, btw op btw.

[1:03:52] Het is de overheid zelf die energie onbetaalbaar heeft gemaakt voor gewone gezinnen.

[1:03:57] Ter voorbeeld neem de belasting op gas.

[1:04:00] Deze is sinds het klimaatakkoord van ongeveer 40 cent per kubieke meter in 2018 gestegen naar ruim 73 cent per kubieke meter nu.

[1:04:11] Een verdubbeling in acht jaar tijd.

[1:04:14] Nederland heeft de hoogste gasbelasting van Europa, maar ook de btw op energie is na een korte verlaging weer verhoogd naar 21 procent over je hele energierekening, inclusief de energiebelasting zelf.

[1:04:26] Belasting op belasting.

[1:04:29] En de netbeheerkosten die gestegen zijn, zijn weliswaar geen directe belasting, maar verplichte kosten die de consument betaalt om de energietransitie mogelijk te maken.

[1:04:38] De uitbreiding van het stroomnet, die alleen maar nodig is voor diezelfde energietransitie, kost van nu tot het jaar 2040 ongeveer 220 miljard euro.

[1:04:49] En de CO2-heffing voor de industrie is natuurlijk bedoeld om de industrie te laten betalen voor uitstoot, maar dit werkt indirect ook weer door in prijzen van consumenten.

[1:04:59] En dankzij het Europees Emissiehandelssysteem moeten bedrijven rechten kopen om CO2 uit te stoten, wat ook weer op het bordje komt van de consument.

[1:05:07] En in de toekomst wordt dit uitgebreid naar nieuwe sectoren, zoals gebouwverwarming en wegtransport.

[1:05:12] Ook die kosten worden doorberekend aan de consument.

[1:05:17] En voorzitter, Nederland ligt op de grootste gasbel van Europa met een waarde van honderden miljarden euro's aan gas.

[1:05:24] En wat doen we?

[1:05:25] We draaien de gaskraan dicht.

[1:05:26] We ontmantelen onze eigen infrastructuur, geven het weg aan Oekraïne.

[1:05:31] En vervolgens kopen we voor veel meer geld vloeibaar gas uit Amerika en andere landen.

[1:05:36] Voorzitter, dit is waanzin en het is tijd voor gezond verstand.

[1:05:41] Forum voor Democratie wil zo snel mogelijk een forse verlaging van de energiebelasting.

[1:05:46] De ODE-heffing afschaffen, want dit is niets anders dan een verkapte klimaatbelasting.

[1:05:51] En geen Europees Sociaal Klimaatfonds dat via een omweg opnieuw geld uit de zakken van Nederlandse burgers trekt.

[1:05:58] We moeten niet nog een Brusselse pot inrichten, we moeten de belastingdruk hier in Nederland verlagen.

[1:06:05] En dit zijn allemaal concrete voorstellen die wij hier met z'n allen kunnen bewerkstelligen om de energierekening voor Nederlanders betaalbaar te houden.

[1:06:14] Voorzitter, hoge energierekeningen zijn het directe gevolg van politieke keuzes.

[1:06:20] Forum voor Democratie wil andere politieke keuzes.

[1:06:23] Lagere lasten, eigen gas, kolencentrales open, kernenergie en een einde aan de klimaatonzin die onze complete economie vernietigt en de energierekening door het dak laat gaan.

[1:06:37] Dank u wel.

[1:06:39] Dan gaan we door naar de heer Dijk.

[1:06:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:06:44] Mijn ongeduld is zo groot als het gaat om ingrijpen op de energierekening van mensen thuis dat ik graag zou willen beginnen met een leus van een schoenenmerk Just Do It.

[1:06:54] Twee miljoen mensen in Nederland kunnen de energierekening op dit moment niet betalen.

[1:07:01] En meer dan de helft van de Nederlanders draait de verwarming omlaag, omdat de stoogkosten en de energiekosten te hoog zijn.

[1:07:09] En dan hebben we in een eerder kamerdebat met deze minister haar horen zeggen.

[1:07:14] Het kamerdebat klonken allerlei wensen, tot en met autoloze zondagen.

[1:07:18] We kijken heel breed, maar we gaan niet alles doen.

[1:07:22] Niet alles doen is iets heel anders dan niets doen.

[1:07:26] En op dit moment gebeurt er niets.

[1:07:28] Er komen wel plannen en als ik kabinetspartijen, coalitiepartijen daarop bevraag wat ze dan vinden dat er moet gebeuren, ik heb dat nog nooit meegemaakt.

[1:07:37] Niet in de lokale politiek, ook niet hier, maar er wordt er steeds gewezen, bewacht het kabinet af wat er gaat gebeuren.

[1:07:44] Ik wil ook van partijen zelf horen wat ze vinden en wat ze willen.

[1:07:47] Ik kan me er amper toe verhouden.

[1:07:49] Ik kom daar op het einde van mijn betoog terug.

[1:07:52] Want ik zie namelijk wel de urgentie.

[1:07:54] Ik zie dat oppositiepartijen de urgentie zien.

[1:07:57] Die zien namelijk wel dat mensen onbetaalbare energierekeningen hebben.

[1:08:01] Dus laten wij ons als oppositie verenigen.

[1:08:03] en iets gaan doen aan die hoge energierekeningen.

[1:08:07] Ik ben daar zeer toe bereid.

[1:08:08] Ik hoor meerdere partijen bijvoorbeeld het hebben over het verlagen van de belasting op onze energie.

[1:08:13] Daar zijn allerlei verschillende vormen voor.

[1:08:15] Ik hoorde de heer Grinwits er net over.

[1:08:17] Ik zou zeggen, schaf hem helemaal af.

[1:08:19] Ik vind namelijk dat energie een basisbehoefte is voor mensen.

[1:08:23] Het zou ook een nutsvoorziening moeten zijn.

[1:08:25] De SP vindt dat we onze energie zouden moeten renationaliseren zoals het ooit was.

[1:08:29] Dan hebben we er weer echt grip op in plaats van dat we constant afhankelijk blijven van buitenlandse mogelijkheden en of ze nou uit Rusland komen wat niet goed is of uit Iran komen wat niet goed is of uit de VS komt wat niet goed is.

[1:08:42] Het zorgt ervoor dat wij strategisch niet onafhankelijk zijn als we niet zelfzeggenschap hebben over onze eigen energie.

[1:08:51] De vraag is daarom ook aan deze minister, hoe erg moet het worden voordat dit kabinet gaat ingrijpen?

[1:08:57] En wanneer is dan precies dat moment?

[1:09:00] Ik zei net in een interruptie op het CDA dat we zien dat de energierekeningen weer aan het stijgen zijn.

[1:09:05] Wanneer is dan het moment dat het kabinet zegt, net zoals 2022, we gaan de btw-force verlagen op onze energie?

[1:09:13] Wanneer is dat moment?

[1:09:14] Vraag ik mij af en vraag ik ook aan het kabinet.

[1:09:18] Want we zien namelijk dat mensen in januari 2026 al bijna 2000 euro betaalden aan hun energierekening op jaarbasis.

[1:09:26] En dan is ook de vraag die ik ook aan andere partijen hier heb gesteld.

[1:09:30] Is het kabinet bereid om desnoods tijdelijk...

[1:09:33] wat de SP betreft permanent, maar desdoods tijdelijk nu de belastingen op energie te gaan verlagen, zodat mensen niet eerst in de problemen komen dat je daarna pleizes moet gaan plakken met allerlei labmiddelen, wat dan hier vaak wordt genoemd als gerichte maatregelen, die achteraf vaak heel inefficiënt blijken of dat gemeentes ze moeten uitvoeren die daar niet de capaciteit voor hebben, omdat ze al 28 taken over de schutting gegooid hebben gekregen van voorgaande kabinetten.

[1:09:59] Voorzitter, dan zijn er mensen die nu echt diep in de shit komen.

[1:10:02] En dat zijn de mensen die een flexibel of een variabel energiecontract hebben.

[1:10:07] Dat is zo'n 28% van onze huishoudens.

[1:10:10] En ik krijg mails van mensen die 200 tot 300 euro hogere energierekening krijgen nu al.

[1:10:17] Dit zijn mensen die kunnen dat niet volhouden tot het einde van het jaar.

[1:10:21] Wat vindt het kabinet van deze flexibele variabele energiecontract vormen?

[1:10:25] Is zij van mening dat deze flexibele variabele energiecontracten ervoor zorgen dat mensen geen stabiele energierekeningen hebben?

[1:10:34] En is de minister bereid om daar iets aan te gaan doen en dit te gaan veranderen?

[1:10:38] Voorzitter, dan zien we landen om ons heen die allemaal ingrijpen.

[1:10:42] Die willen dat er wordt ingegrepen op de overwinsten van energiebedrijven, zoals dat in 2022 ook werd gedaan.

[1:10:49] De 93 grootste energie- en oliebedrijven maakten 490 miljard euro meer winst dan de 700 miljard euro winst die zij al maakten.

[1:11:00] Dat zijn dus crisisprofiteurs.

[1:11:02] En er zijn landen om ons heen, Duitsland, Italië, Spanje, Portugal en Oostenrijk, die pleiten om deze overwinsten van energiebedrijven te gaan belasten, zodat de lasten van mensen omlaag kunnen.

[1:11:13] Ik wil daar graag een reactie op hebben van het kabinet of Nederland zich bij deze landen gaat aansluiten.

[1:11:19] De slechts geïsoleerde woningen, mensen die wonen in huizen met tocht, vocht, schimmel en kou, die betalen zich nu blauw.

[1:11:26] Maar dat deden ze al.

[1:11:28] Er was al een energiecrisis voor 2022.

[1:11:32] Er waren al natte muren, schimmelslaapkamers, kinderen met pufjes omdat de woningen niet warm en niet droog gekregen konden worden.

[1:11:41] En als iedere keer deze groep mensen constant de dupe is van een energiecrisis die hardst op hen neerslaat, dan komt er nooit draagvlak voor verduurzame verschone of schone energie op dak.

[1:11:57] Zonnepanelen op het dak zouden norm moeten zijn.

[1:12:00] SP heeft een onderzoek laten doen door CE Delft, dat hier meest de winst te maken is, dat 92 procent van de huishoudens die zonnepanelen zou krijgen, daar op vooruit gaat.

[1:12:12] Dat betekent wel dat we moeten gaan werken, en ik hoorde het net ook door een andere woordvoerder, moeten gaan werken met buurt- en huisbatterijen.

[1:12:19] Want we gaan het niet allemaal op het net kwijt krijgen.

[1:12:20] Ik sluit af, voorzitter, want ik zie dat u mij wilt gaan...

[1:12:25] Dat ik ga afronden, dus dat zal ik ook zeker doen.

[1:12:27] Nogmaals, ik sluit af.

[1:12:30] Er is urgentie en ik kijk naar de oppositie.

[1:12:33] Er is urgentie dat de oppositie met plannen komt voor betaalbare energie.

[1:12:37] Laten we met elkaar vandaag de afspraak maken dat we ervoor gaan zorgen dat dit kabinet de belasting, de btw op energie gaat verlagen.

[1:12:45] Al zou het met één of twee of drie procent zijn, zou een hele vooruitgang zijn voor heel veel huishoudens.

[1:12:50] Ik kijk alle oppositiepartijen daarmee aan.

[1:12:52] Kom naar me toe.

[1:12:53] Ik kom naar jullie toe.

[1:12:53] Dan kunnen we voorstellen gaan maken.

[1:12:55] Dank u wel.

[1:12:57] Dank u wel.

[1:12:57] En mijn schijnbeweging had u inderdaad goed geïnterpreteerd.

[1:13:00] We gaan snel door met elkaar naar de heer Ginwis.

[1:13:03] Voorzitter, dank u wel.

[1:13:05] Of het nou komt door de tweets van Trump, een rakette van Netanyahu of de afsluiting van de straat van Hormuz door het Iraanse regime.

[1:13:11] Feit is, de energieprijs is de afgelopen maand flink hoger geworden.

[1:13:15] Tenminste, als je afgelopen maand een nieuw vast contract zou hebben afgesloten.

[1:13:19] Ten opzichte van afgelopen najaar is de prijs voor elektriciteit met zo'n 5 cent tot bijna 30 cent per kilowattuur opgelopen.

[1:13:25] En voor gas met 32 cent tot ongeveer 1,57 euro per kuub.

[1:13:29] Al verschilt dat natuurlijk iets per aanbieder.

[1:13:32] Serieuze verhogingen.

[1:13:33] Maar het valt mee nog ten opzichte van de energieprijzencrisis van 2022.

[1:13:38] Alhoewel die gasprijs van 1,57 inmiddels wel boven de toen ingestelde prijsplafond van 1,45 euro ligt.

[1:13:45] Tegelijk geldt dat veel Nederlanders nu nog niet die gestegen prijs voelen vanwege na-el-effecten, maar dat een veel hogere energierekening wel als een donderwolk boven hen hangt.

[1:13:56] Gisteren zei econoom Peter Mulder het heel helder.

[1:13:59] Isolatie is de gamechanger.

[1:14:02] Isolatie is dé weg naar een betaalbare energierekening en mits goed uitgevoerd naar een comfortabel huis.

[1:14:07] Juist daarom hebben we in 2021 het initiatief genomen tot een nationaal isolatie programma met naast de al oude individuele route een collectieve aanpak primair gericht op huishoudens met een wat kleinere portemonnee in een geslecht geïsoleerd huis.

[1:14:21] Logisch, maar het bleek weerbarstig om deze collectieve aanpak van straten, buurten en VVE's van de grond te krijgen.

[1:14:28] Vanochtend heb ik daarom een motie ingediend om deze collectieve route te versterken en te intensiveren.

[1:14:32] In lijn ook met het betoog gisteren van TNO om in te zetten op standaardiseren, opschalen en industrialiseren en op maatwerkafspraken, convenanten met grote verhuurders.

[1:14:42] Inderdaad, het debat met de niet zo charmante titel klimaatakkoord gebouwde omgeving was de facto exact hetzelfde debat als dit debat over een betaalbare energierekening.

[1:14:51] kort hetzelfde sluit ik me overigens aan bij de vraag over de fixbrigades.

[1:14:55] Voorzitter, hoe zeer bespaarde energie ook de beste energie is, dan nog blijft er voor honderdduizenden huishoudens in ons land een probleem.

[1:15:02] Daarom ook moet het tijdelijke noodfonds weer snel een doorstart krijgen.

[1:15:06] De vorige staatssecretaris van SZW zei ja, het kan echt niet zonder de een derde

[1:15:11] private bijdrage van energiebedrijven en twee derde publiek geld.

[1:15:15] Die verhouding moeten we blijven respecteren, anders dan lopen we teveel juridische risico's.

[1:15:19] Dat leidde tot eindeloos getouwtrek tussen Kamer en kabinet.

[1:15:23] En daardoor viel er een gat tussen het noodfonds en het nieuwe publieke energiefonds.

[1:15:29] dat pas in januari 2027 van start gaat.

[1:15:32] De huidige minister van SZW ziet het zonnig erin en wil linksom of rechtsom wel door met het tijdelijke noodfonds.

[1:15:38] Maar daartoe moet het waarschijnlijk worden overgenomen door het Rijk om de infrastructuur van het fonds nog effectief te kunnen benutten.

[1:15:44] Dat moest begin deze maand duidelijk worden.

[1:15:46] Maar de Kamer heeft nog niet gehoord hoe deze gesprekken zijn afgelopen.

[1:15:49] En wanneer het tijdelijke noodfonds weer open gaat met voldoende budget.

[1:15:53] Kan de minister van KGG hier klare wijn over schenken?

[1:15:56] En wanneer kunnen huishoudens met een hoge energiequote weer een aanvraag doen met terugwerkende kracht, zoals eerder toegezegd, en zonder dat het loket voortijdig dicht gaat?

[1:16:06] Voorzitter, en dan het voorstel waar ik al wat collega's over interrompeerde.

[1:16:09] Het verlagen van de in 2022 met een amendement gecreëerde eerste schrijf van duizend kuub gas en 2900 kilowattuur aan elektriciteit.

[1:16:19] Mij bereikt het gerucht dat financiën

[1:16:21] zelfs overwoog dat weer terug te draaien.

[1:16:24] Mijn oproep aan het kabinet is, ligt deze optie die nu al meer dan drie jaar klaar ligt voor de volgende energieprijzencrisis.

[1:16:31] Dus voor een situatie als deze.

[1:16:33] Een verlaagde belasting voor het eerste deel van je energieverbruik.

[1:16:36] Overigens, niet alleen is dat de komende tijd nodig, maar ook met het oog op de invoering van ETS2,

[1:16:42] is dat geen gekke optie, waardoor de lasten voor huishoudens en voor bedrijven, maar ook de inkomsten voor het Rijk significant hoger worden.

[1:16:51] Ik zie uit naar een toezegging van de minister.

[1:16:53] Ja, dank.

[1:16:55] Ik ga naar de heer Vermeer, die heeft daar een vraag over.

[1:16:57] Oké.

[1:16:59] Ja, voorzitter, want even voor de duidelijkheid.

[1:17:01] De heer Grimwes heeft dat amendement ingediend en is ook aangenomen blijkbaar, want anders zou hij niet naar refereren.

[1:17:07] Maar kan hij even aangeven welke trigger erin stond wanneer dit geactiveerd zou worden dan?

[1:17:12] Meer geen niks.

[1:17:14] Sorry.

[1:17:17] Er stond niet een trigger in wanneer het precies moest worden ingeroepen.

[1:17:24] Het is ingediend uit mijn hoofd 5 oktober 2022 in de context van de energieprijscrisis toen.

[1:17:32] Toen we eigenlijk niet zoveel middelen hadden om huishoudens tegemoet te komen en toen we uiteindelijk maar voor een maximumprijs zijn gegaan.

[1:17:39] Maar dat had heel veel voet in de aarde en heeft ook behoorlijk wat nadelen.

[1:17:43] Terwijl eigenlijk er toen een optie ontbrak als deze.

[1:17:46] om het eerste deel van je energie, wat ieder huishouden eigenlijk niet aan ons komt, om daar dan de belasting op te verlagen.

[1:17:53] Dus ik heb dat toen ingeliend, is toen ook breed aangenomen en ligt eigenlijk klaar wat mij betreft voor een situatie als deze.

[1:18:01] Er is niet meer een schaartje te knippen, bij deze prijs gaan we dat doen.

[1:18:04] Het had ook gewoon structureel kunnen gebeuren.

[1:18:07] We hadden gewoon structureel kunnen zeggen, de eerste duizend kuub gas, dan gaan we lager energiebelasting dan die zestig cent die we nu vragen.

[1:18:13] Dat is niet gebeurd.

[1:18:14] Mijn oproep is, dit ligt nog klaar.

[1:18:17] Dit kunnen we gewoon doen.

[1:18:18] In de fiscale sleutel tabel zie je ook precies hoeveel het kost en hoe die schijven in elkaar zitten.

[1:18:23] Ik zou zeggen, de bal ligt op de stip.

[1:18:27] Kop hem in.

[1:18:30] Dat zullen wij dan als Kamer moeten doen als het kabinet er niet mee komt.

[1:18:36] Want het ligt gewoon vast in de wet, dus het is gewoon een optie.

[1:18:39] Het is uitvoerbaar blijkbaar, want anders was die toen ook niet doorgegaan.

[1:18:43] Dus wat letten hier Grimwis om dit te activeren in de twitte termijn.

[1:18:49] Voorzitter, dank.

[1:18:51] Ja, helemaal niet.

[1:18:52] Dus als er geen ruimhartige toezegging komt en het kabinet de bal niet in het doel schiet, dan zal ik het in tweede termijn proberen te doen.

[1:19:00] En hopelijk hebben we dan een meerderheid, kan ik een meerderheid tegemoet zien, zoals de heer Dijk ook al zei, van links om of rechts om.

[1:19:07] Laten we als oppositie met een voorstel komen als het kabinet het niet doet.

[1:19:14] Verenig u, zouden we bijna zeggen.

[1:19:16] Oké, we gaan snel door met het vervolgen van de heer Ginbis.

[1:19:21] Voorzitter, inderdaad, dank voor deze aanbeveling als voorzitter.

[1:19:25] Ik vind het mooi dat de voorzitter van CDA-Huizen ons zo aanmoedigt.

[1:19:30] Mijn partijkleur doet er vandaag helemaal niet toe, dat weet u.

[1:19:32] Ik ga eerst naar de heer Oosterhuis, want die heeft ook nog een vraag aan hem.

[1:19:37] Ja, want nu we het zo over dit concrete voorstel hebben, dan is...

[1:19:42] Ik ken de heer Grimmis ook uit de commissie Financiën.

[1:19:44] Daar is dan wel altijd de vraag, als we een belastingverlaging voor iedereen voorstellen, hoe gaan we dat dan betalen?

[1:19:50] En dat zou dan ook wel mijn vraag hier zijn aan de heer Grimmis, voordat hij de hele oppositie verenigt in een voorstel.

[1:19:56] Dan ben ik ook wel benieuwd of een vereniging is op hoe dat betaald gaat worden.

[1:19:59] De heer Grimmis.

[1:20:01] Voorzitter, dat is een terechte vraag van collega Oosterhuis.

[1:20:04] Ik wil eerst nu van het kabinet horen, overwegen ze bij het pakket dat wordt voorbereid deze optie te lichten, dus dat is één.

[1:20:12] Twee, als daar dus een negatief antwoord op komt en geen toezegging, en dat zou ik zeer betreuren, dan ga ik zeker met een voorstel voor een dekking proberen te komen.

[1:20:22] Maar ik kan hier wel zeggen van, denk hier aan of denk daaraan, maar dan weet de heer Oosterhuis ook dat ik, voordat je het weet, de oppositie uit elkaar speel.

[1:20:30] Dus dat risico wil ik vandaag niet lopen.

[1:20:32] Dus ik ga niet met allerlei opties hier strooien en daarmee een meerderheid die net schloorde de grond inboren.

[1:20:41] Maar dat dit natuurlijk een punt is dat het moet worden betaald, dat is duidelijk.

[1:20:45] Maar wat ik ook wel wil meegeven aan de heer Oosterhuis is dat ik het ongehoord vind dat bij de vorige formatie

[1:20:52] Zonder dat er een hana kruiden, 4 miljard euro, ruim 4 miljard euro, aan ETS2-inkomsten is ingeboekt als algemene inkomstenbron voor minister Eelco Heijnen.

[1:21:05] En er is maar een fractie van dat geld beschikbaar voor compensatie.

[1:21:09] Dus dat is weliswaar volgens de begrotingsregels geen dekking, maar het is wel een megalaste verzwaring die in het vooruitzicht ligt.

[1:21:16] En ik zou zeggen, kijk daar nog eens kritisch naar.

[1:21:18] De heer Geenwiss, ik wil u en ook allen oproepen om echt tot beknoptere antwoorden te komen, met name ook als antwoord is, daar kom ik nu nog niet mee.

[1:21:25] Dan kunt u daar op een later moment misschien nog meer inhoud aan geven.

[1:21:29] De heer Oosterhuis, een korte vraag, want dan kan ik snel door ook... Ja, ik wil inderdaad nog even kort reageren, voordat ook het beeld blijft hangen op dat laatste punt, dat mijn partij daar mede verantwoordelijk voor zou zijn, maar dit gaat echt over de formatie hiervoor.

[1:21:41] En daar deel ik misschien ook wel het ongenoegen van de heer Grimwis op, dat dat natuurlijk nu niet echt meer een optie is, omdat dat geld wel nu voor andere doelleinden wordt gebruikt.

[1:21:52] En ik dank de heer Grimwis voor inderdaad de realiteitszin dat zeker als je iedereen gaat compenseren, inclusief ook mensen die dat misschien niet nodig hebben, dat daar ook wel een dekking bij hoort.

[1:22:03] En dan ben ik wel, dan zie ik wel uit ook naar de voorstellen die de heer Grimwis daarvoor doet.

[1:22:09] Nou ja, voorzitter, niks let D66 om die ETS2 blunder te herstellen, ook al is D66 daar niet zelf verantwoordelijk voor.

[1:22:18] Dat is één.

[1:22:18] En twee, een broedende kip moet je niet storen.

[1:22:21] Dus dank voor dat begrip.

[1:22:23] Mooi.

[1:22:24] Dat lijkt me een punt achter deze discussie, maar u heeft nog één minuut spreektijd, dus u mag vervolgen.

[1:22:30] Voorzitter, ik ben nog benieuwd naar de resultaten van de pilot waarbij gegevens van huishoudens naar toestemming door het Tijdelijk Noodfonds werden gedeeld met gemeenten, juist om te helpen bij verduurzaming van de woning.

[1:22:40] En kan de minister daar misschien al iets over delen over de resultaten?

[1:22:44] Verder wordt er dit jaar bezuinigd op bewonersinitiatieven en lokale maatschappelijke organisaties die juist bewoners weten te bereiken.

[1:22:49] die de overheid minder goed kan bereiken.

[1:22:52] Is dat wel zo slim?

[1:22:53] Juist in deze tijd waarbij het spannend is wat die crisis gaat betekenen voor de energierekening.

[1:22:58] Is de minister bereid deze bezuiniging te heroverwegen?

[1:23:02] En tot slot over de betaalbare energierekening voor de huishoudens in Caribisch-Nederland.

[1:23:06] Afgelopen KGG-begroting is een amendement aangenomen om voor 2026 subsidie voor de betaalbaarheid van de nutsvoorziening voor inwoners van Caribisch-Nederland betaalbaar te houden.

[1:23:14] Structureel hebben we echter nog niks geregeld.

[1:23:16] Kan de minister toezeggen om vanaf de begroting van 2027 te zorgen voor een structurele oplossing, zodat de energietarieven in Caribisch-Nederland niet nog hoger zijn dan in Europees-Nederland?

[1:23:26] Tot zover.

[1:23:28] Dank u wel.

[1:23:29] Dan kom bij de heer Van den Berg.

[1:23:32] Een betaalbare energierekening begint niet bij mooie woorden, maar bij de rekening op de mat.

[1:23:39] En die rekening laat iets ongemakkelijk zien.

[1:23:41] Bij een gemiddeld huishouden bestond hij in januari 2026 uit tot 42% leveringskosten, 31% netbeerkosten en 10% energiebelasting en afgelopen 17% btw.

[1:23:54] Bijna 60 procent van de rekening zit dus inmiddels in netkosten en belastingen.

[1:23:59] En dat zijn kosten waar huishoudens nauwelijks schip op hebben.

[1:24:02] Ze kunnen hun gedrag aanpassen, ze kunnen hun trui aantrekken, ze kunnen apparaten slimmer gebruiken, maar ze kunnen hun netbeheerder niet kiezen en ze kunnen de belastingdruk niet wegpoetsen.

[1:24:12] Precies daar zit volgens JA20 de kern van dit debat.

[1:24:16] Want het kabinet wijst op stabiliteit en op de consumentenmarkt, maar dezelfde stukken zeggen ook dat die rust maar betrekkelijk is.

[1:24:23] Op de middellange termijn stijgt de energierekening structureel door investeringen in het energiesysteem.

[1:24:28] En de netbeheerders zijn daar glashelder over.

[1:24:30] De netbeheerkosten kunnen tot 2040 wel verdubbelen.

[1:24:35] Voorzitter, dan is de vraag dus niet of de rekening opnieuw omhoog gaat.

[1:24:38] De vraag is wie gaat die rekening betalen?

[1:24:41] De huishoudens in Nederland voelen die druk nu al.

[1:24:44] In 2024 leefden ongeveer 510.000 huishoudens in energiearmoede.

[1:24:49] Dat is ruim 6 procent van alle huishoudens.

[1:24:52] En TNO zegt vervolgens iets wat dit kabinet niet kan negeren.

[1:24:56] Juiste vaste kosten en vooral de netkosten zijn de zwaarste toekomstige aanjager van energiearmoede.

[1:25:02] En dan helpt het niet om steeds alleen te praten over overstappen, contractvormen en slimme gedrag.

[1:25:06] Dat is nuttig, maar het is niet de kern.

[1:25:08] De kern is dat we een systeem hebben opgetuigd waarin steeds meer kosten collectief worden doorgeschoven naar de energierekening van huishoudens.

[1:25:16] En voorzitter, dan het publieke energiefonds.

[1:25:19] Laat ik helder zijn, als noodrem kan gerichte steun nodig zijn.

[1:25:23] Maar laten we niet doen alsof dit een structurele oplossing is.

[1:25:26] In de stukken staat gewoon dat dit volgens tijdelijk is, als overbrugging, en dat dezelfde verduurzaming waar dit kabinet op wijzen binnen drie jaar wellicht wel klaar is.

[1:25:34] Ook staat er dat de doelgroep kleiner wordt dan bij het Tijdelijk Noodfonds Energie.

[1:25:38] En die dekte trouwens ook al niet alle huishoudens.

[1:25:40] Dus wie dit fonds verkoopt als de oplossing, verkoopt in werkelijkheid een tijdelijke pleister.

[1:25:46] En dat brengt mij bij een principiële punt.

[1:25:48] Het kabinet wil huishoudens straks deels compenseren met geld uit het Social Climate Fund, terwijl datzelfde Europese spoor samenhangt met ETS2, werd al even genoemd, en dus ook weer met extra prijsdruk op gasgebruik.

[1:26:02] Dan krijg je toch een merkwaardige cirkel, voorzitter.

[1:26:05] Eerst maak je energie via beleid duurder.

[1:26:07] Vervolgens richt je een fonds op om een deel van die pijn weer te verzachten.

[1:26:11] Dat is geen robuust beleid, dat is gewoon rompompen van lasten.

[1:26:14] En voorzitter, jij kiest natuurlijk een andere lijn.

[1:26:17] Niet ideologisch, niet technocratisch, maar gewoon nuchter.

[1:26:21] Eén, verlaag de belastingdruk op de energierekening.

[1:26:24] Ons verkiezingsprogramma is daar helder over.

[1:26:26] Betaalbaarheid moet weer het uitgangspunt zijn en de btw op energie moet omlaag.

[1:26:32] En hoe zit het dan ook met de motie van Keulemans en Van den Berg van de week met nummer 2644885?

[1:26:37] Graag een reactie van de minister daarop.

[1:26:42] Concreet, energiebelasting moet niet nog verder stijgen.

[1:26:45] 2.

[1:26:46] Kom met concrete maatregelen om de netkosten te dempen.

[1:26:50] Als netkosten de grootste toekomstige drijf van energiearmoede zijn, dan moet daar beleid op komen.

[1:26:56] 3.

[1:26:57] Richt hulp veel gerichter op huishoudens die echt klem zitten.

[1:27:01] Koppel die hulp altijd aan structurele verlaging van de rekening.

[1:27:04] Isolatie, woningverbetering en praktische ondersteuning.

[1:27:08] Want TNO zegt terecht dat compensatie zonder woningverbetering de kwetsbaarheid niet oplost.

[1:27:13] En vier, kies eindelijk voor een betrouwbaar energiesysteem dat de rekening op termijn juist verlaagt in plaats van nog verder opjaagt.

[1:27:20] In de lijn van jaar 2020, kernenergie moet de structurele ruggengraat worden van een betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem.

[1:27:28] Zolang volwaardige alternatieven ontbreken, moet ook leveringszekerheid van gas geen taboe zijn.

[1:27:32] Hoe zit het daarom met het kussengas en de motie van Van den Berg?

[1:27:37] Dempt het effect tot de prijs vanuit die motie en zouden daarmee juist ook met die inzet van kussengasreserves prijsschokken en paniekreacties vanuit de markt kunnen worden voorkomen?

[1:27:46] En vijf, stuur de Kamer jaarlijkse integrale prognosen van de huishoudelijke energierekening, uiterst uitgesplitst in levering, netkosten, belastingen en beleidscomponenten.

[1:27:57] Niet pas achteraf, maar vooraf, zodat de Kamer kan toetsen en huishoudens weten wat eraan komt.

[1:28:02] En TNO heeft het al toegezegd, maar die analyse is er nog steeds niet.

[1:28:07] Voorzitters en voorzitters, Nederlanders willen geen energierekening die als beleidsinstrument wordt gebruikt.

[1:28:13] Ze willen een rekening die betaalbaar, voorspelbaar en begrijpelijk is.

[1:28:18] En dat begint met één politieke keuze, niet de ideologie, maar de portemonnee van gezinnen centraal zitten.

[1:28:24] Dat is de juiste aanpak.

[1:28:26] Heer, dank u wel.

[1:28:29] Dank u wel.

[1:28:30] Prachtig binnen de tijd.

[1:28:31] Ik ga naar mevrouw Keijzer.

[1:28:35] Dank, voorzitter.

[1:28:39] We hebben vandaag een...

[1:28:41] Dat gaat goed.

[1:28:43] Gelukkig.

[1:28:44] Als moeder van vijf zorgen bekrijgt de zenuw als er een glas van tafel dreigt te vallen.

[1:28:49] Maar het ging goed hier.

[1:28:51] Voorzitter, daar ging mijn spreektijd.

[1:28:53] We hebben hier vandaag een commissiedebat, betaalbare energie voor huishoudens.

[1:28:58] Alleen het probleem is natuurlijk veel groter dan alleen de energierekening.

[1:29:02] Dat gaat namelijk alleen over die maandelijkse afschrijving.

[1:29:06] Terwijl we het hier eigenlijk moeten hebben over de structurele koopkracht van miljoenen Nederlanders, niet alleen de minima, maar ook over de fundamenten van onze hele economie.

[1:29:15] Want wanneer energie structureel duurder wordt, verdwijnt de koopkracht.

[1:29:19] Mensen houden simpelweg minder geld over.

[1:29:24] En iedere euro die ze dus uitgeven aan energie kan niet worden uitgegeven op andere plekken.

[1:29:29] Bij de bakker, bij de slager, lokale winkelier, een avondje uiteten, noem het maar op.

[1:29:35] Dus ook ondernemers merken dat.

[1:29:38] Maar die kampen ook zelf nog met torenhoge energielasten.

[1:29:42] Dus laten we dus daarom ook eerlijk zijn.

[1:29:45] Een aantal sprekers voor mij hebben dat ook al nadrukkelijk gezegd, waar die hoge energierekening nou vandaan komt.

[1:29:50] Op een kubieke meter aardgas is bijna de helft inmiddels belasting.

[1:29:56] En denken dat mensen heel snel een andere oplossing hebben dan gas te gebruiken, zo werkt het niet.

[1:30:04] Voorzitter, ik zei het net al, die minima.

[1:30:09] Elke keer weer hebben we het over mensen met lagere inkomens.

[1:30:15] Inmiddels zijn er zoveel maatregelen voor mensen met lagere inkomens dat het verschil met mensen met een net wat hoger inkomen door toeslagen, extra subsidies en weet ik het allemaal wat aan het verdwijnen is.

[1:30:33] Dat is niet goed aan deze discussie.

[1:30:36] Maar daarnaast ga je dan dus ook voorbij aan het probleem wat inmiddels gewoon middeninkomens hebben.

[1:30:42] Gewoon de verpleegkundige, de agent, de leraar, de bouwvakker.

[1:30:46] Ook de mkb'er trouwens, die soms ook aan het sappelen is om het hoofd boven water te houden.

[1:30:51] Dus voorzitter, wat je ook doet, zorg dat je uiteindelijk dat ook in oogenschouw neemt.

[1:30:58] Ik weet dat er weer nagedacht wordt over een tijdelijk noodfonds energie, maar dat is de vorige keer al heel snel na open en dicht gegaan, omdat het over teken dreigde te raken.

[1:31:09] Dus voorzitter, ook voor gezinnen die drie of vier keer het sociaal minimum verdienen, moet er een oplossing komen.

[1:31:17] We hebben echt meer nodig dan een incidentele pleisterplakken en welke oplossing je dan ook bedenkt.

[1:31:22] Het maakt mij niet uit, maar maakt dat die structureel is.

[1:31:26] Voorzitter en dekking.

[1:31:28] Laten we eerlijk wezen.

[1:31:30] Elke formatie worden er miljarden gevonden voor de zaken die op dat belangrijk worden gevonden.

[1:31:38] aan de formatietafel.

[1:31:39] Het wordt de hoogste tijd om nu gewoon eens de Nederlander bovenaan te zetten.

[1:31:44] Tot slot nog één vraag.

[1:31:46] Het blijft maar maar in mijn hoofd rondzingen.

[1:31:48] Is nou de reden dat we elke keer, we, het kabinet hier aan deze kant van tafel het hebben over een tijdelijke noodvondst of een tijdelijke oplossing alleen voor minima?

[1:31:59] Heeft dat er nou mee te maken dat op het moment dat je het anders doet, dat je het generieker doet, dat dan in de klimaat- economische verkenning door het PWL de broeikas

[1:32:09] de broeikasgasemissies stijgen, omdat dat binnen het systeem zo werkt en je dan in de problemen komt met de Klimaatwet.

[1:32:20] En is dat eigenlijk te redenen?

[1:32:23] Dus wederom een zelfgekozen systeem.

[1:32:26] Waarom we gewoon niet gewoon doen wat we al lang al moeten doen in dit land?

[1:32:30] De belastingen op energie naar beneden.

[1:32:34] Eigenlijk voor iedereen.

[1:32:39] Dank u wel.

[1:32:40] Dat levert verder geen interrupties op, dus we gaan door naar de heer El Awassi.

[1:32:47] Voorzitter, vandaag debatteren we over een energierekening die voor miljoenen mensen geen nota meer is, maar een vonnis.

[1:32:56] Een vonnis tot niet meer rondkomen.

[1:33:00] Er is een energiecrisis, voorzitter, en er wordt terecht verwezen naar de illegale door Israël en VS gestarte oorlog in het Midden-Oosten.

[1:33:09] Maar voorzitter, we zitten niet alleen in een energiecrisis, maar ook een afhankelijkheidscrisis.

[1:33:15] Een crisis die door dit kabinet in stand wordt gehouden door te kiezen om de burger als pinautomaat te gebruiken.

[1:33:23] En voorzitter, de cijfers liegen daar niet om.

[1:33:26] Bijna twee derde van de gasprijs die bestaat uit belastingen en heffingen.

[1:33:31] En Nederland is daarmee de absolute topkampioen van Europa.

[1:33:36] En dit terwijl buurlanden als België de druk slechts 23 procent is.

[1:33:44] De minister maakt hier een bewuste politieke keuze.

[1:33:47] De staatskas spekken over de rug van mensen die hun kachel niet durven aan te zetten.

[1:33:53] En waarom kiest dit kabinet voor de hoogste lasten van Europa terwijl onze burgers verzuipen in de kosten?

[1:34:01] Voorzitter, de gevolgen zijn schaamteloos.

[1:34:05] Mensen maken keuze die niemand in een rijkland als Nederland zou moeten maken.

[1:34:11] Ze besparen op eten voor hun kinderen om de stroom te kunnen betalen.

[1:34:16] En dit is niet alleen een financieel probleem.

[1:34:19] TNO die waarschuwt ons en die geeft aan energiearmoede leidt direct tot hogere gezondheidskosten, mentale problemen en slechtere schoolprestaties bij kinderen.

[1:34:30] De minister bespaart nu op energiecompensatie, maar we betalen de rekening straks dubbel terug via de zorg en jeugdhulp.

[1:34:39] Is de minister bereid deze maatschappelijke kostenposten op de lange termijn mee te wegen?

[1:34:45] Er ontstaat een enorme energiekloof.

[1:34:48] Waar een huishouden met een warmtepomp maandelijks gemiddeld 135 euro betaalt, betaalt een gezin in een slecht geïsoleerde huurwoning op gas 240 euro.

[1:34:59] En dat is een boete van meer dan 100 euro per maand op armoede.

[1:35:04] De energietransitie die helpt de mensen die het kunnen betalen, maar straft de mensen die het moeilijk hebben.

[1:35:11] Het kabinet schermt met 550 miljoen euro voor fixteams en energiecoaches waar niet structureel geld voor wordt uitgetrokken.

[1:35:20] En voorzitter, dat is sympathiek, maar crisismanagement is geen beleid.

[1:35:24] Begrijpt de minister dat voor structurele problemen structurele oplossingen nodig zijn?

[1:35:30] Voorzitter, en als het gaat om cruciale steunmaatregelen zoals het noodfonds,

[1:35:36] Geen op is op principe graag.

[1:35:39] Bestaanszekerheid is een recht en geen loterij.

[1:35:44] Voorzitter, ook de agent en de verpleegkundige vallen als middeninkomens nu tussen wal en schip.

[1:35:50] Ze verdienen ook bescherming.

[1:35:52] En de minister zegt dat hij kijkt naar een structurele oplossing voor de zomer.

[1:35:57] Maar voorzitter, mensen zitten nu in de kou.

[1:36:00] Je kunt geen huur betalen met een onderzoek en je kunt je huis niet verwarmen met een visie.

[1:36:07] Kan de minister uitleggen waarom hij miljarden laat liggen in het klimaatfonds door onderuitputting, maar geen geld kan vinden om de energiebelasting te verlagen voor de gewone Nederlander?

[1:36:17] En ik sluit af, voorzitter.

[1:36:19] Mensen kunnen niet langer wachten.

[1:36:21] Het is tijd dat dit kabinet stopt met kijken en begint met ingrijpen.

[1:36:26] Dank u wel, voorzitter.

[1:36:29] Dank u wel.

[1:36:31] Mevrouw Müller, aan het woord.

[1:36:33] Dank u wel, voorzitter.

[1:36:35] Hoewel het commissiedebat al lang geleden was ingepland, is het enorm actueel.

[1:36:40] De volatiliteit van de gas- en olieprijzen raken de Nederlandse huishoudens direct en mensen maken zich daar terecht zorgen over.

[1:36:46] Met het nieuws van deze week en de fragiele opening van de straat van Hormuz leek er gisteren een lichtpuntje te zijn, maar later werd de straat ook weer gesloten.

[1:36:54] Experts geven aan dat we de gevolgen van die situatie hoe dan ook nog lange tijd zullen voelen.

[1:37:00] Het is dan ook goed dat het kabinet werkt aan verschillende scenario's en verschillende maatregelen om de economische gevolgen van deze crisis op te vangen, juist ook voor huishoudens.

[1:37:09] Daar heeft de VVD vanaf het begin van de crisis om gevraagd en de Kamer heeft het kabinet twee weken geleden ook per motie verzucht om binnen één maand de Kamer te informeren over een samenhangende aanpak voor de korte, middellange en lange termijn.

[1:37:20] En de VVD kijkt hier naar uit.

[1:37:23] Gezien deze discussie binnenkort plenaargevoerd, ook op basis van de scenario's en de voorgestelde aanpak van het kabinet, wil ik mij nu focussen op de wat langere termijn buiten deze crisis om.

[1:37:33] De energierekening van de toekomst wordt namelijk ook bepaald door de keuzes die we hier nu in Den Haag maken.

[1:37:38] En laat ik starten bij de netwerkkosten.

[1:37:41] Het paart de VVD zorgen dat de energierekening voor een steeds groter deel wordt bepaald door de kosten van kabels en leidingen.

[1:37:47] Ten eerste, voor de langere termijn de kosten van het gasnetwerk.

[1:37:50] Steeds meer huizen gaan van het gas af en dat is winst voor het klimaat.

[1:37:54] Maar een indirect gevolg is dat de kosten voor de onderhoud van het gasnet over steeds minder schouders worden verdeeld.

[1:38:00] Hoe voorkomen we dat de laatste huishoudens op het gasnet, vaak mensen die niet direct de middelen hebben om over te stappen, worden opgezadeld met een veel duurdere rekening?

[1:38:09] Ten tweede, de elektriciteitskosten.

[1:38:12] We weten dat de netkosten voor stroom in de toekomst mogelijk kunnen gaan verdrievoudigen naar gemiddeld zo'n 1100 euro per jaar.

[1:38:19] Het uitsmeren van de kosten over een langere periode leek een logische noodrem, maar met Prinsjesdag hoorden we dat dit niet mogelijk zou zijn.

[1:38:26] En niet iedereen binnen de sector deelt dit.

[1:38:28] Ik vraag de minister, waarom kan dit niet?

[1:38:30] En zijn er alternatieve oplossingen om deze kostenstijging voor huishoudens te dempen?

[1:38:35] Voorzitter, de ACM werkt aan gedifferentieerde nettarieven.

[1:38:39] Gisteren kwam dit ook in onze ronde tafelgesprek aan bod. Een van de sprekers.

[1:38:47] De heer Gimnes, u heeft een vraag.

[1:38:49] Voorzitter, ik heb een vraag over die netkosten, want zoals mijn collega al zei van de VVD, dat was al een tijdje bekend, maar in de formatie is eigenlijk vrij weinig gedaan om financieel een voorziening te treffen om die netkosten te dempen.

[1:39:03] inhoudelijke afspraken gemaakt, maar in de budgettere bijlagen staat 0,0.

[1:39:08] Geen kapitaalstorting, maar ook geen subsidie, niets.

[1:39:13] Dus wat moet er dan volgens de VVD-fractie gebeuren?

[1:39:18] Mevrouw Müller.

[1:39:20] Nou, de investeringen in het net, die zullen gewoon moeten komen.

[1:39:22] We moeten dat net echt verzwaren.

[1:39:25] En tegelijkertijd, om dan meteen naar de algemene middelen te kijken, is ook niet altijd de beste oplossing.

[1:39:31] Dus ik vraag het de minister.

[1:39:32] Zijn er andere manieren om dat te doen voor langere termijn?

[1:39:35] Behalve dat we nu al meteen kijken naar de algemene middelen.

[1:39:40] Voorzitter, dat snap ik, maar dat is natuurlijk bij Prinsenstad gecommuniceerd dat het toch niet zou kunnen, die afschrijving over lange termijn.

[1:39:47] Dat is inderdaad buitengewoon frustrerend, want we leggen het gewoon aan voor hele lange termijn, dus het zal wel logisch zijn, dus dat ben ik wel met mijn VVD-collega eens.

[1:39:53] Tegelijkertijd, ja, ik denk dat het toch beter was geweest als er een voorziening was getroffen in het coalitieakkoord hiervoor, ook budgetair.

[1:40:00] Andere vraag, het socialiseren van eigenlijk de netkosten voor gas lijkt me een terechte vraag.

[1:40:07] Maar vindt mijn collega dan ook niet dat het moet gebeuren voor warmtenetten?

[1:40:11] Want daar is eigenlijk exact hetzelfde aan de hand, dat die kosten slechts worden gesocialiseerd over de aangesloten en dat is op dit moment een showstopper om warmtenetten verder aan te leggen.

[1:40:21] Mevrouw Müller.

[1:40:23] Dan deze vraag, pas ik even door naar het kabinet, u overvraagt mij daarmee.

[1:40:29] Dan kunnen we daar naar kijken.

[1:40:32] Meneer Van den Berg, u heeft een vraag.

[1:40:34] Dank, voorzitter.

[1:40:34] Ik ben niet helemaal eens met de heer Gimwis, want er staat wel iets genoemd in het coalitieakkoord en dat is namelijk dat de ambitie van wind op zee wordt verhoogd van 30 gigawatt naar 40 gigawatt.

[1:40:44] En dan zag ik vorige week een heel mooi rapport van de netbeheerders waarin staat dat door die uitbreiding van wind op zee de netwerkkosten met wel 34 miljard euro kunnen stijgen voor die 10 gigawatt en extra ambitie.

[1:40:59] Kortom, dat drijft de netkosten alleen maar verderop.

[1:41:02] En hoe wil mevrouw Miller dat dan gaan aanpakken?

[1:41:06] Mevrouw Miller.

[1:41:08] Ja, ik maak me ook zorgen over de stijging van deze investeringen.

[1:41:14] Daarom vraag ik ook hoe we dat slimmer over de jaren heen kunnen spreiden.

[1:41:19] En tegelijkertijd draagt de extra capaciteit op wind op zee natuurlijk bij aan een weerbaar energiesysteem.

[1:41:25] Dus je hebt altijd verschillende belangen daarin te wegen.

[1:41:30] Ja, zeker.

[1:41:31] Nou ja, goed, dan kunnen we het over de lange termijn gaan uitspreiden, maar dat lost het probleem natuurlijk niet op.

[1:41:36] En ik hoor nu twee dingen.

[1:41:37] Het is enerzijds goed voor het klimaat.

[1:41:38] Het is ook goed dat we die windturbines bouwen, maar dan zou ik het wel ver vinden om dan niet te gaan klagen over dat dan de energiekosten en de netwerkkosten stijgen.

[1:41:47] Want dat is natuurlijk wel gewoon kip-ei-faal.

[1:41:49] Bouw je die extra windturbines, dan moet je ook gewoon staan voor die extra kosten die de huishoudens en dus ook de bedrijven gaan betalen.

[1:41:55] En ik zou graag een reflectie van mevrouw Müller daarop willen.

[1:42:00] Daar zit natuurlijk een keer van waarheid in.

[1:42:02] Want er is namelijk niet iets als gratis energie en energie zal altijd een prijs hebben.

[1:42:08] Maar dat geldt natuurlijk precies hetzelfde voor de fossiele energie die we nu gebruiken.

[1:42:14] En wat we voorkomen door meer in te zetten op duurzame energie, is dat we voorkomen dat er door events in de wereld ineens de gasprijs of de olieprijzen heel erg toenemen.

[1:42:24] Dus het blijft veel meer stabiel.

[1:42:27] Dus ja, ook de energie nu is niet gratis.

[1:42:32] Ik denk dat ik daar even mee moet doen en dat we mevrouw Mulder vragen om door te gaan met haar inbrengen.

[1:42:38] Voorzitter, de ACM werkt aan gedifferentieerde nettarieven.

[1:42:41] Dat kwam ook gisteren bij aan het rondtafeltafelgesprek aan bod, dat had ik al gezegd.

[1:42:44] Een van de sprekers sprak haar zorg hierover uit.

[1:42:47] Mensen die namelijk veel gebruik maken van het elektriciteitsnet, omdat zij een warmtepomp hebben, zonnepanelen of een elektrische auto, zouden in de toekomst meer geld gaan betalen als we die gedifferentieerde nettarieven gaan gebruiken.

[1:42:58] En hoewel dat aan de ene kant heel eerlijk voelt, is het aan de andere kant ook een soort boete op verduurzaming.

[1:43:03] Dus hoe beoordeelt de minister deze zorg?

[1:43:07] Voorzitter, een goede manier om de energierekening laag te houden is het isoleren van de eigen woning.

[1:43:11] Maar laten we eerlijk zijn, voor veel mensen is het woud aan subsidies een ontoordelingbare jungle.

[1:43:16] Hoe zorgen we ervoor dat mensen hierin ontzorgd worden?

[1:43:18] Dat zij zich niet eerst volledig moeten verdiepen in de vele subsidies die er zijn?

[1:43:22] Is het mogelijk dat er rijksbreed één loket is?

[1:43:25] Dat je één plek hebt waar landelijke en lokale initiatieven worden gebundeld en waar mensen al dan niet met AI gewezen worden naar wat er eigenlijk voor hen mogelijk is?

[1:43:35] En gisteren in het rond de tafel gesprek bleek ook opnieuw dat ons land mooie lokale initiatieven van zogenoemde ontzorgers hebben.

[1:43:41] Mensen die anderen helpen bij keuzes, bij subsidie aanvragen.

[1:43:45] En deze lokale krachten betekenen veel, maar ze opereren ook vaak in hun eigen regio of eigen plek.

[1:43:51] en ziet de minister toegevoegde waarden om deze verschillende ontzorgers in keer samen te brengen met de vertegenwoordigers van het ministerie, zodat zij met elkaar best practice kunnen delen en kunnen aangeven waar de reeks overheid hen eventueel bij zou kunnen ondersteunen.

[1:44:03] Graag een reactie van de minister of zij bereid is dit te organiseren.

[1:44:06] Voorzitter, ik lont af.

[1:44:07] Voor de VVD is een betaalbare energierekening belangrijk en ik vertrouw op dat de minister daar voortvarend mee aan de slag gaat.

[1:44:13] Dank u wel.

[1:44:15] Dank u wel.

[1:44:16] We hebben nog twee sprekers te gaan.

[1:44:18] Die zitten aan de andere kant van de zaal, maar niet onbelangrijker.

[1:44:21] Dus ik begin met de heer Vermeer.

[1:44:25] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:44:26] En de energierekening is voor veel huishoudens een maandelijkse zorg.

[1:44:31] BBB vindt dat energie voor iedereen betaalbaar moet blijven.

[1:44:35] En dat vraagt om beleid dat werkt in de praktijk en niet alleen op papier.

[1:44:39] Voorzitter, uit de stukken blijkt dat bijna 60% van de energierekening bestaat uit netbeheerkosten en belastingen.

[1:44:44] Vele collega's begonnen daar al over.

[1:44:47] Dus als iedereen zich aan ergert, dan moet daar wat aan te doen zijn.

[1:44:50] Dat zijn kosten waar huishoudens geen enkele invloed op hebben.

[1:44:53] Tegelijkertijd zien we dat juist deze vaste lasten de komende jaren fors blijven stijgen.

[1:44:59] Onder meer door investeringen in het elektriciteitsnet.

[1:45:02] BBB vindt dat dit een fundamentele vraag oproept.

[1:45:05] Hoe eerlijk is het dat mensen die niet kunnen verduurzamen wel steeds meer gaan betalen?

[1:45:11] En ik vraag dan ook aan de minister welke concrete maatregelen neemt het kabinet om de stijging van vaste lasten voor huishoudens te dempen?

[1:45:19] En wanneer komt er een invoedingstarief voor commerciële producenten?

[1:45:23] En wanneer komt er de tarief voor de export van elektriciteit?

[1:45:27] Want op dit moment wordt zo'n 21% de afgelopen jaren van de geproduceerde hernieuwbare energie wordt geëxporteerd.

[1:45:35] En dit is de enige productiesector in Nederland voor wie de transportkosten betaald worden door burgers en ondernemers.

[1:45:42] Het is echt een grof schandaal dat het op deze manier werkt in ons systeem.

[1:45:46] Voorzitter, hier spelen ook regionale verschillen een grote rol.

[1:45:51] Nieuw TNO-onderzoek laat zien dat hoge prijzen voor benzine en diesel huishoudens in de regio veel harder raken dan huishoudens in de randstad.

[1:45:59] In de regio zijn mensen vaker afhankelijk van de auto en stapelen kosten zich dus sneller op.

[1:46:06] Als TNO in staat is om dit verschil scherp in beeld te brengen, dan moet het kabinet toch ook in staat zijn om gerichte maatregelen te nemen.

[1:46:14] Hoe gaat de minister regionale effecten structureel meenemen in het energie- en koopkrachtbeleid, zodat ondersteuning aansluit bij de keukentafel in plaats van bij de tekentafel?

[1:46:24] Volgens recente cijfers leeft ruim 6% van de huishoudens in energiearmoede.

[1:46:30] Dit zijn vaak mensen met lage inkomens in slecht geïsoleerde woningen.

[1:46:35] Generieke maatregelen zijn duur en weinig effectief.

[1:46:38] BBB kiest voor gericht beleid dat daar helpt waar de nood het hoogst is.

[1:46:43] Het kabinet zet in op een publiek energiefonds vanaf de winter 26-27.

[1:46:48] Dat is te laat omdat de onzekerheid nu speelt.

[1:46:51] Hoe wordt voorkomen dat kwetsbare huishoudens in de komende winters tussen wal en schip vallen nu het publiek energiefonds nog niet operationeel is, is dan ook mijn vraag.

[1:47:00] Dank, heer Vermeer.

[1:47:01] Ik geef u even een adempauze, want er is ook een collega die uw vraag wil stellen.

[1:47:04] De heer Van den Berg.

[1:47:06] Ja, dank, voorzitter.

[1:47:08] Ik weet niet of ik ooit zo'n ondoordachte maatregel heb gehoord, in dit geval van de BWB dan, want volgens mij spreekt de heer Vermeer over het capaciteitstarief wat hij wil invoeren.

[1:47:16] Dus oftewel we gaan dan producenten meer belasten voor het transport van hun elektriciteit, of het nou voor de export is of niet.

[1:47:23] Dat kan je invoeren, maar als je dat doet, dan berekenen zij die prijs simpelweg door aan de huishoudens.

[1:47:28] Kortom, iedereen hier gaat daarvoor betalen.

[1:47:31] En bovendien, die bedrijven gaan ook nog eens een keer naar het buitenland, omdat ze vanaf daarna kunnen exporteren naar Nederland.

[1:47:37] Oftewel, onze energiezekerheid gaat kapot.

[1:47:39] Dus waarom wil de BBB dit doen?

[1:47:42] Voorzitter, op het moment dat hier stroom geproduceerd wordt voor export, dan gaat dat gewoon extra winsten opleveren voor die ondernemingen zelf die produceren.

[1:47:54] En wat ons betreft, en op dit moment liggen de kosten voor dat hele transport vanuit de Noordzee naar het Roelgebied, die liggen gewoon bij ons, burgers en bedrijven.

[1:48:04] Wij betalen ook die transportkosten.

[1:48:07] En invoerkosten geeft ook een reële prijsweer van hernieuwbare energie, ten opzichte van bijvoorbeeld kernenergie die we op dit moment produceren.

[1:48:18] Dus volgens mij moeten wij gewoon zorgen dat de kosten daar komen te liggen, waar ze ook gemaakt worden en waar ze veroorzaakt worden.

[1:48:26] En die term socialiseren, die kun je ook uitleggen als asocialiseren, want die komt gewoon bij de verkeerde mensen komen de kosten terug.

[1:48:36] Korte en laatste interruptie overigens van uw kant.

[1:48:39] Ja, dank voor zich zal het kort houden, maar dit is zo tegenstrijdig, want u zegt de heer Vermeer van nou laten we die kosten leggen bij de mensen die het ook veroorzaken of bij de bedrijven die het veroorzaken.

[1:48:48] Dat kan je natuurlijk net zo goed doortrekken op huishoudens die belasting op aardgas betalen, omdat zij dan de vervuiler zijn.

[1:48:54] Dit is gewoon een verkapte belastingmaatregelen.

[1:48:56] Als er die producenten extra gaat belasten en dat is laatst ook stond in de Telegraaf zijn brancheregistraties.

[1:49:02] Die hebben hier terecht voor gewaarschuwd.

[1:49:04] Je kan dit doen.

[1:49:05] Wij ontvangen als staat meer belastinginkomsten, maar de uiteindelijke personen die ervoor betalen, dat zijn gewoon de huishoudens.

[1:49:11] Dus ik zou de heer Vermeer vragen, doe dit alsjeblieft niet, want het zorgt voor nog meer kosten dan dat we al hebben.

[1:49:17] Een laatste reactie daarop van de voorzitter.

[1:49:19] Dit geldt gewoon in het algemeen.

[1:49:21] Als die opbrengsten alleen maar gebruikt worden als extra melkkoe, dan heeft de heer van den Berg gelijk.

[1:49:26] Maar ik vind dat dat gewoon dat geld ook gestoken moet worden in het totale systeem, zodat niet de individuele burger of bedrijven die transportkosten moeten betalen in die netwerkkosten.

[1:49:38] Wij moeten daar gewoon een slim systeem voor verzinnen en zorgen dat het geld daar waar het gecreëerd wordt ook weer ingezet wordt.

[1:49:46] En dat het veel meer een doel, als je het al een belasting zou noemen, een doelbelasting wordt.

[1:49:51] Om te zorgen dat die totale kosten verlagen en dat er een eerlijk businessmodel is en dat dan misschien bepaalde windparken op zee niet door zullen gaan.

[1:50:00] Ja, dat klopt.

[1:50:01] En wind op land kan dan al helemaal niet meer uit.

[1:50:04] Maar dat zou ik een gewenst nevereffect vinden.

[1:50:07] We gaan nu wel snel vaart maken, want we hebben ook nog een beantwoording te gaan en een tweede termijn.

[1:50:14] Ik kijk naar de heer Jumilet, die heeft ook een vraag aan de heer Vermeer.

[1:50:16] Ja, dank u wel, voorzitter, want ik was even getriggerd door de heer Vermeer waar het gaat om gerichte maatregelen.

[1:50:21] Dat vind ik een goede gedachte.

[1:50:23] In plaats van collectief heel veel geld uit te geven, vooral gericht om echt resultaten te halen.

[1:50:29] Maar hoorde ik u goed zeggen dat dat ook te maken heeft met waar je woont in Nederland.

[1:50:33] Want dan vraag ik me echt af in alle gemoeden van hoe dat er dan uitziet als het gaat om uitvoering.

[1:50:38] Want nogmaals, je kunt wel kijken naar labels bijvoorbeeld.

[1:50:42] Die 23.000 woningen die ook genoemd werden, waar je

[1:50:45] de winst heel snel kunt halen, maar u had het ook over regionale verschillen en daar dan op gericht maatregelen nemen.

[1:50:53] Ik ben erg benieuwd hoe u dat voor zich ziet, voorzitter.

[1:50:56] Dat geldt vooral op het gebied van hoge prijzen van benzine en diesel bijvoorbeeld.

[1:51:05] Daar speelt dat extra.

[1:51:06] Maar we hebben ook gezien dat de energiearmoede in het algemeen ook heel sterk regionaal bepaald is.

[1:51:13] En dat komt ook omdat bepaalde regio's al jaren achterstand hebben.

[1:51:19] op allerlei gebieds en hogere kosten, dus ook minder geld hebben, om zelf te verduurzamen.

[1:51:24] We hebben gisteren een debat over de wet Groningen gehad.

[1:51:30] Waardoor is die discussie over gaswinning in Groningen openen nou extra pijnlijk?

[1:51:36] Omdat het juist weer die gebieden treft die al jarenlange achterstand hebben en ook al die jaren ook minder geld hadden om te investeren in verduurzaming.

[1:51:46] En zo blijf je achter de feiten aanlopen.

[1:51:48] En we zouden dat eerst recht moeten trekken voordat we hier een goed gesprek over generieke maatregelen verder kunnen voeren, wat ons betreft.

[1:51:59] Ja, ik kan u daarin volgen, maar tegelijkertijd zeg ik u ook maar, volgens mij gaat het dan echt ook over de uitvoering en daar zie ik echt niet in hoe we dat dan met elkaar moeten doen, maar ik ben vooral ook benieuwd naar de reactie van de minister zometeen, want u hebt een vraag gesteld.

[1:52:14] Oké, daar zat verder geen vraag in.

[1:52:17] Sorry, daar zat eigenlijk geen vraag in, dus misschien kunt u daar een korte reflectie op geven, maar dan gaan we wel door naar de rest van uw inbreng.

[1:52:25] Nou ja, voorzitter, wij moeten stoppen met alleen de problemen benoemen, maar zorgen dat we problemen oplossen.

[1:52:30] En dan moet je er eens beginnen.

[1:52:33] Desnoods parallel aan noodfondsen enzo, maar je moet iets gaan doen, want anders hebben we elk jaar hier dezelfde discussie.

[1:52:42] Voorzitter, BBB is voorstander van verduurzaming, maar alleen als die haalbaar en betaalbaar is.

[1:52:47] Mensen die niet kunnen investeren in isolatie- of warmtepompen mogen niet worden gestraft met hogere lasten.

[1:52:54] Daarom vindt BBB dat ondersteuning en woningverbetering hand in hand moeten gaan.

[1:52:58] Eén loket, minder bureaucratie en praktische hulp, juist voor mensen die het niet zelf kunnen regelen, zoals ook al eerder door collega's gemeld.

[1:53:06] Is het kabinet bereid om de versnippering van regeling verder terug te dringen en te zorgen voor één duidelijke toegankelijke route voor huishoudens die willen besparen?

[1:53:15] Roepen we al jaren om.

[1:53:16] Mensen moeten nu een ingewikkelde roes kiezen voor BTW-teruggaven en dan ook nog eens daar geld voor schieten.

[1:53:22] Dat werkt dubbele lasten en dubbele problemen op en die mensen komen daar gewoon niet door op deze manier.

[1:53:30] Voorzitter, het conflict in het Midden-Oosten laat zien hoe kwetsbare energieprijzen zijn.

[1:53:35] Hoewel de effecten nu kleiner zijn dan in 2022, zullen prijsstijgingen alsnog doorwerken in de energierekening en BBB vindt dat het kabinet voorbereid moet zijn op snelle, tijdelijke maatregelen als dat nodig is.

[1:53:49] En ja, wij wachten al met smart al weken op die brief en elke keer wordt er gezegd ja, het komt eraan, het komt eraan, maar er moet echt wat gebeuren.

[1:53:57] En wat ons betreft gaat het kabinet ook komen met een voorstel om kolencentrales ook naar 2030 open te houden, want we hebben de afgelopen weken gezien hoe kwetsbaar we zijn en hoe hard we die nodig hebben.

[1:54:10] Gaat het kabinet met dit voorstel komen?

[1:54:13] Voorzitter, tot slot, betaalbaarheid is de sleutel tot draagvlak.

[1:54:17] BBB wil geen luchtfietserij, maar beleid dat mensen zekerheid geeft.

[1:54:21] Energiebeleid moet mensen helpen en niet in de knel brengen.

[1:54:25] Daar blijven we ons voor inzetten.

[1:54:26] Dank u wel.

[1:54:28] Dank u wel.

[1:54:29] Kom bij mevrouw Kreuger.

[1:54:31] Dank u wel, voorzitter.

[1:54:33] En dit is een debat wat al een lange tijd gepland stond en het is urgenter dan ooit.

[1:54:38] Als je kijkt naar de situatie op dit moment en hoe snel de blokkade in de straat van Hormus ook echt voorbij zal zijn.

[1:54:46] De verstoring van de gas en oliemarkt zal nog lange tijd voelbaar zijn.

[1:54:49] En gisteren werd het heel erg helder door meerdere experts gezegd, we zitten in een fossiele afhankelijkheidscrisis.

[1:54:57] Die fossiele afhankelijkheid die zorgt voor gigantische prijsschokken en daar moet je huishoudens voor beschermen.

[1:55:04] En ruim een jaar geleden adviseerde TNO al dat de overheid huishoudens beter zou moeten beschermen tegen mogelijke prijsschokken.

[1:55:11] Maar helaas is onder het vorige kabinet eigenlijk het omgekeerde gebeurd.

[1:55:16] En de vraag is dan ook, wat is er nou echt geleerd van de lessen van de vorige energiecrisis en de crisis daarvoor?

[1:55:23] Want als je kijkt, het zijn gewoon continu prijsschokken.

[1:55:26] Het Tijdelijk Noodfonds Energie, en je kan er van alles van vinden qua pleistersplakken, maar het heeft wel echt mensen geholpen, dat werd opgedoekt waardoor dit jaar niet beschikbaar was om de meest kwetsbare huishoudens te helpen.

[1:55:40] En huishoudens zijn willens en wetens langer aan het gas gehouden door zwabberbeleid met betrekking tot bijvoorbeeld de salderingsregeling en de warmtepompen.

[1:55:48] En investeren in verduurzaming loont zeker ten tijde van een energiecrisis.

[1:55:54] Het is dan wat ons betreft ook echt heel teleurstellend dat deze coalitie eigenlijk geen extra geld reserveert voor de ondersteuning van huishoudens bij deze transitie.

[1:56:03] Ja, het coalitiekort spreekt van een isolatieoffensief en vol inzet op warmtenetten, maar maakt daar gewoon geen extra geld voor vrij.

[1:56:12] Hoe kan dat?

[1:56:14] Dan over het Tijdelijk Noodfonds Energie.

[1:56:16] Daar is een motie net van aangenomen.

[1:56:19] En eigenlijk heb ik een aantal specifieke vragen daarover.

[1:56:22] Want hoe snel kan dat Tijdelijk Noodfonds Energie nou nog open?

[1:56:27] En is het kabinet van mening dat het echt als publieke uitvoerder open moet, dus met publieke financiering?

[1:56:32] En kan het sneller als het zijn privaatrechtelijke status behoudt?

[1:56:37] En als ze voor de herfst al open kunnen, zijn er volgens u ook kansen om huishoudens met terugwerkende kracht te steunen voor de maanden in 2026, waarin het fonds nog niet open was?

[1:56:48] En zo nee, waarom niet?

[1:56:49] En wat betekent dat dan voor mensen thuis?

[1:56:52] En afgelopen jaren bleek het budget niet toereikend.

[1:56:55] Dat werd net als falen van het fonds genoemd.

[1:56:57] Maar ik zou echt zeggen, nee, dat is een falen van een overheid die gewoon te weinig geld ervoor uit heeft getrokken.

[1:57:03] En kunt u toezeggen dat deze keer alle huishoudens die het nodig hebben ook daadwerkelijk geholpen kunnen gaan worden?

[1:57:10] en heeft de minister al duidelijk wat de doelgroep wordt en is ze bereid te zeggen dat het eigenlijk hand in hand gaat van een aanvraag bij het noodfonds, maar dat je dan ook ondersteund wordt met het verduurzamen en structurele maatregelen nemen om je energieberekening te verlagen.

[1:57:28] Dan, voorzitter, hoe zit het met de gesprekken met energieleveranciers over het klaarzetten van een energieprijsplafond?

[1:57:35] Daar hebben we ook meerdere keren om gevraagd, zou een les moeten zijn van de vorige energiecrisis?

[1:57:39] En als de minister het heeft over een isolatieoffensief, hoe ziet zij dat dan voor zich zonder geld?

[1:57:46] Wat is de minister van plan extra te doen om mensen te helpen zich voor te bereiden voor het komende stookseizoen?

[1:57:52] Zeker nu we weten dat de gevolgen van de oorlog in Iran nog lange tijd na kunnen weehen.

[1:57:58] En hoe zit het met de warmtenetten?

[1:58:01] Het is echt een kans, zeker voor mensen in oude stadswijken, dat het een warmtenet wordt voor de lange termijn om je huis te verwarmen.

[1:58:09] Maar hoe gaan we zorgen dat dat betaalbaar wordt voor mensen?

[1:58:11] Waarom is daar geen geld voor uitgetrokken door dit kabinet?

[1:58:14] Er is wat geld bijgekomen voor de SHA, maar dat biedt absoluut geen langetermijnperspectief waar bewoners en investeerders van op aan kunnen.

[1:58:22] en liggen er al plannen om in te grijpen op overwinsten van de grote bedrijven en op die manier eigenlijk ook mensen verder te kunnen compenseren.

[1:58:30] En tot slot, voorzitter, ik weet niet hoe ik in mijn tijd zit.

[1:58:36] Tot slot, voorzitter.

[1:58:37] Is deze minister eigenlijk van plan om te zorgen dat mensen ook daadwerkelijk zelf hun energie kunnen gaan opwekken door zonnepanelen op de daken te gaan leggen en zeker mensen in sociale huur wonen en zeker in wijken met de meeste energiearmoede?

[1:58:52] En hoe zorgt deze minister dan dat die zonnepanelen daadwerkelijk aantrekkelijk blijven?

[1:58:56] of worden, want dat is gewoon nu niet meer het geval met de abrupte afschaffing van de salderingsregeling.

[1:59:03] Zonnepanelen lonen nauwelijks meer en een groot deel van de huurders moet er zelfs op toeleggen.

[1:59:08] Ik krijg mails van mensen, ik vind het echt zo schandalig.

[1:59:11] Mensen hebben er hun vertrouwen in gesteld en hebben nu gewoon moeten ze geld toeleggen.

[1:59:15] Kan de minister toezeggen om voor de zomer opties met de Kamer te delen waarmee zonnepanelen aantrekkelijk gehouden kunnen worden en waardoor een gemaximeerde, waaronder bijvoorbeeld toch een gedeeltelijke salderingsregeling voor een aantal panelen of een aanschafsubsidie?

[1:59:35] Dank u wel voor uw inbreng.

[1:59:38] Ik zie dat de heer Genwis nog zijn hand opsteekt, maar hij is door zijn aantal interrupties heen.

[1:59:42] Nee, wij helpen u daarbij, zal ik u meegeven.

[1:59:48] Ik zie dat de heer Dijk nog wel iets wil vragen en die heeft daar nog ruimte toe, dus aan de heer Dijk het woord.

[1:59:54] Dank u wel, voorzitter.

[1:59:56] Volgens mij was mevrouw Kreuger niet in de zaal toen ik mijn woordvoering hield, maar het viel mij op dat bijna alle partijen vinden dat de belasting op energie wel erg hoog is op dit moment.

[2:00:08] En ik vroeg me eigenlijk af of de Partij van de Arbeid GroenLinks ook vindt dat die energiebelasting omlaag moet, omdat energie een basisbehoefte is die echt voor iedereen betaalbaar zou moeten zijn.

[2:00:18] En natuurlijk voor de lage- en de middeninkomens, maar dat dit ook wel, als we nu kijken naar de prijzen

[2:00:24] hoe die vergelijkbaar aan het stijgen zijn als in 2022.

[2:00:27] Toen werden ook de belastingen verlaagd op energie en vindt de GroenLinks Partij van de Arbeid dat dat ook noodzakelijk is nu.

[2:00:35] Wij vinden zeker dat het leven betaalbaar moet zijn en dat ook energie betaalbaar moet zijn.

[2:00:39] En daar hebben wij een aantal voorstellen voor gedaan.

[2:00:41] Volgens mij komt het kabinet ook met voorstellen.

[2:00:43] En wat ons betreft zijn er in geen taboes en liggen er, ik hoorde heer Grim, we spreken over het sociaal tarief.

[2:00:50] Wij hebben het eerder gekeken naar ook de verhoging van de vermindering van de energiebelasting.

[2:00:56] Dat is natuurlijk een ander instrument.

[2:00:58] Maar ik denk dat het wel heel belangrijk is om het totaalpakket te wegen.

[2:01:02] En daarbij is voor mij twee dingen echt belangrijk.

[2:01:05] Dat er een structurele aanpak komt om energie te verlagen.

[2:01:09] Dus dat gaat over isolatieoffensief.

[2:01:11] En bij wie de rekening komt te liggen.

[2:01:13] Want te vaak worden dit soort hele generieke maatregelen uiteindelijk gefinancierd op een manier dat uiteindelijk toch de mensen met minst geld te besteden daarvoor opdraaien.

[2:01:23] Kort nog, meneer Dijk.

[2:01:25] Voorzitter, terecht, daar zijn we natuurlijk allemaal bij dat dat niet moet gebeuren, maar het valt op dat daar oppositiebreed eigenlijk een meerderheid voor te vormen is, dus het zou goed zijn als we dat met elkaar weten te regelen.

[2:01:39] Dan het tweede punt over het energieplafond.

[2:01:42] Volgens mij zijn we het daar ook zeer over eens, het maximeren van die prijzen.

[2:01:45] De nadeel van het vorige energieplafond was wel dat het bedrijven kon laten weglopen met hoge winsten.

[2:01:51] Ik ben erg voor een energieplafond.

[2:01:53] Ik ben ook erg voor energie als collectieve voorziening met maximum prijzen.

[2:01:57] Maar ik neem toch aan dat we niet net zoals de vorige keer zo'n energieplafond moeten hebben waar bedrijven winst op kunnen maken.

[2:02:04] De drieslag is zorgen dat mensen die het hardst nodig hebben geholpen worden, zorgen voor structurele oplossingen, en zorgen dat de rekening komt te liggen waar die moet liggen.

[2:02:21] Dat is wat mij betreft zeker bij de grote oliebedrijven die nu winsten kunnen gaan maken.

[2:02:28] Ik verwacht dat eigenlijk in het totaalpakket zo direct van de minister.

[2:02:33] Dat gaan we zien.

[2:02:35] Dank u wel.

[2:02:35] Met die woorden komen we aan het einde van deze eerste termijn.

[2:02:38] Ik kijk eventjes naar de minister.

[2:02:43] Ik zou het heel erg prettig vinden als we om vijf uur door zouden kunnen, maar ik weet ook dan ook iets van uw vraag.

[2:02:49] Is dat mogelijk?

[2:02:51] Graag een reactie.

[2:02:52] Voorzitter, de vragen die gesteld zijn door de leden, die beslaan zo ongeveer het hele kabinet.

[2:02:57] U ziet dat niet het hele kabinet hier aanwezig is.

[2:02:59] Dat betekent dat ik ook een aantal stukken van andere bewindspersonen in ieder geval even in eerste beantwoording moet kijken.

[2:03:06] Dus in twintig minuten, ik moet ook nog een stukje lopen voordat ik daar ben, gaan we denk ik niet halen.

[2:03:13] Maar ik zal mijn best doen om zo snel mogelijk na vijf uur hier te zijn.

[2:03:16] Maar ik denk dat ik, ik had u gevraagd een half uur,

[2:03:18] dat ik zoiets toch wel nodig heb, in alle eerlijkheid, als ik ook recht wil doen.

[2:03:26] Ja, daar is ook begrip voor, zie ik.

[2:03:27] Dus dan zou ik willen voorstellen dat iedereen om vijf over vijf terug is, zodat we hopelijk op dat tijdstip kunnen beginnen en anders een paar minuutjes later, zodat u in de gelegenheid is om goede antwoorden te geven.

[2:03:38] Dank u wel.

[2:03:39] Daarmee schors ik de vergadering.

[2:34:24] Goedemiddag allemaal.

[2:34:26] Ik zou willen voorstellen om de vergadering, dit commissiedebat, te hervatten en met elkaar door te gaan naar de beantwoording vanuit het kabinet.

[2:34:36] Ik weet ook daarvoor de minister het woord mag gaan geven.

[2:34:39] Ik laat haar ook eventjes toelichten hoe ze die beantwoording wil gaan doen.

[2:34:43] Ik heb al begrepen dat daar een aantal blokjes onderdeel van uit gaan maken.

[2:34:47] En ik zou aan de leden willen meegeven dat het hen uiteraard vrij staat om vragen te stellen aan het kabinet, maar dat gaan we beperkt tot in totaal drie.

[2:34:55] Dus geen vervolgvragen zoals we eerder hebben gedaan vanmiddag, maar in totaal drie vragen.

[2:35:01] Mochten we dan met elkaar nog tijd over hebben, het zou zomaar kunnen gebeuren, kunnen we dat eventueel nog oprekken naar vier.

[2:35:07] Maar het is in ieder geval mooi dat iedereen in gelegenheid is geweest om z'n vraag te stellen.

[2:35:13] Ik kwam iets later bij het debat, dus ik was niet erbij toen de orde werd vastgesteld.

[2:35:20] Maar er is vrij ruimhartig onderling de ruimte tot interrupties gegeven, met zes eigenlijk, drie keer twee.

[2:35:27] Ik vind het wel heel erg jammer dat dat dan nu ten koste gaat van de interrupties op de bewindspersoon.

[2:35:32] Dus dat wil ik de voorzitter wel voor een volgende keer meegeven.

[2:35:34] Ik vind drie vragen aan een bewindspersoon op zo'n groot onderwerp, zoveel vragen gesteld, vind ik echt veel te weinig.

[2:35:42] Ja, dat staat genoteerd.

[2:35:44] We zullen daar ook de volgende keer rekening mee houden.

[2:35:47] Ik denk wel dat het goed is om te weten dat we hebben bijgehouden hoeveel het aantal interrupties wat geplaatst is door iedereen.

[2:35:53] En ik moet zeggen iedereen heeft zich ook wel verantwoordelijk opgesteld.

[2:35:56] Er zijn lang niet door iedereen zoveel interrupties gesteld.

[2:35:59] Dus ik neem mee voor het volgende debat.

[2:36:02] Maar laten we nu geen tijd verliezen en overgaan tot de beantwoording vanuit het kabinet.

[2:36:08] Minister.

[2:36:09] Dank u wel, voorzitter.

[2:36:10] Ik zal ook mijn best doen om snel te antwoorden zodat er ook nog een gelegenheid is voor vragen.

[2:36:15] En tegelijkertijd probeer ik dat natuurlijk zo goed mogelijk te doen.

[2:36:17] Ik zal eerst ingaan.

[2:36:19] Even een korte inleiding over de algemene ontwikkelingen en de maatregelen crisis waar een aantal vragen over zijn gesteld.

[2:36:25] Dan kom ik bij de energierekening.

[2:36:27] Veel vragen gesteld over de opbouw daarvan.

[2:36:30] Dan het noodfonds waar een aantal vragen over zijn gesteld.

[2:36:33] Salderen en weerbaarheid en dan nog een blokje overig.

[2:36:37] Dus dat zijn dan vijf blokjes in totaal, voorzitter.

[2:36:40] Ja, dank u wel.

[2:36:41] En ik wil de leden vragen om even te wachten tot het einde van een blokje om de betreffende vragen te stellen.

[2:36:48] Mag ik een vraag stellen?

[2:36:49] Alles rond isolatie of zoiets, verduurzaming van huizen, waar past dat bij?

[2:36:53] Dat zit in het blokje weerbaarheid, daar zit valderen en isoleren zit daarin.

[2:37:01] Kijk even rond, is het voor alle leden helder?

[2:37:03] Ja?

[2:37:04] Oké.

[2:37:05] Dan...

[2:37:07] Weerbaar daardoor, goede isolatie en zo.

[2:37:12] Aan u het woord.

[2:37:13] Dank u wel, voorzitter.

[2:37:14] Een korte inleiding.

[2:37:16] Een aantal van uw leden heeft daar ook al aan gerefereerd.

[2:37:18] We hebben deze Kamer de afgelopen weken meermaals stilgestaan bij de zorgelijke situatie in Iran en de impact daarvan op onze economie.

[2:37:26] Zonder energie staat alles stil en u ziet ook dat het overal ingrijpt in de economie.

[2:37:32] En daarom dit debat, ondanks dat het al lang was gepland, zoals mevrouw Müller ook zei, ook heel tijdig.

[2:37:38] En ik zou hier eigenlijk hebben gezeten met een collega die op dit moment planeer staat.

[2:37:43] En er zijn ook veel vragen gesteld over het terrein bijvoorbeeld van collega Van Vro.

[2:37:50] Dus begrijpelijk.

[2:37:53] En ik zal mijn best doen om daar waar ik kan te antwoorden.

[2:37:56] Voor meer details moet ik dan soms toch ook terugverwijzen naar die collega's.

[2:37:59] Maar we vonden het toch belangrijk het in ieder geval met u te bespreken vandaag.

[2:38:03] Dus ik begrijp de zorgen, ik snap ook echt de urgentie waar u eigenlijk allemaal aan heeft gerefereerd.

[2:38:09] En die urgentie die stak zich, die ging ook niet alleen maar over vandaag, maar die zei ook eigenlijk, we zijn structureel in een andere situatie met elkaar geraakt.

[2:38:17] We zullen ervoor moeten zorgen dat we structureel weerbaarder worden.

[2:38:21] En vandaar dat er een mapje bij zit wat weerbaarheid heet, maar wat natuurlijk ingaat op, ja, hoe zorgen we er nou voor dat er weer meer grip komt?

[2:38:28] Ook voor huishoudens op hun energierekening.

[2:38:31] Voorzitter, we hadden twee weken geleden een debat over de consequenties van Iran en daarbij heeft de Kamer eigenlijk in de hele breedte het kabinet gevraagd, kijk naar allerlei maatregelen, kijk zonder taboes, breng alles in kaart en zorg ook dat er dus gekeken wordt naar verschillende scenario's, maar ook naar het onderscheid tussen olie en gas, naar het onderscheid tussen zaken die op koopkracht zijn gericht of op beschikbaarheid zijn gericht,

[2:39:00] En dat is precies wat het kabinet nu aan het doen is.

[2:39:02] We zijn niet alleen maar aan het inventariseren, maar ook echt aan het kijken welke maatregelen hebben welke effecten op welk moment.

[2:39:09] En we komen over twee weken ongeveer met een brief naar u toe.

[2:39:13] Die is beloofd volgens mij voor het meireces.

[2:39:16] En dat is ook echt de planning waar we op zitten, voorzitter.

[2:39:19] Een aantal van u vroeg naar heel specifieke maatregelen en daar waar die ook onderdeel uitmaken van dat proces waar het kabinet nu middenin zit, zal ik ook daarnaar verwijzen.

[2:39:32] Voorzitter, de energieprijzen zelf, waar we het veel over hebben gehad, ook in dat debat, zijn slecht één van de drie componenten op de energierekening en de komende jaren, daar heeft ook een aantal van u aan gerefereerd, zijn ook de andere twee juist extra belangrijk.

[2:39:45] Ieder huishouden betaalt nettarieven voor de grote investeringen en belastingen zijn de derde component.

[2:39:52] En tenslotte is natuurlijk het verbruik heel bepalend voor het bedrag onder de streep.

[2:39:58] Alle huishoudens samen gebruiken gemiddeld bijna 350 kuub minder gas per jaar vergeleken met het jaar 2022.

[2:40:05] Dat is al gauw een besparing van bijna 450 euro op de rekeningen.

[2:40:08] Voor Nederland als geheel scheelt dat 3 miljard.

[2:40:11] Soms hebben we het over de grote bedragen die we moeten investeren, maar ook nu geven we veel geld uit aan energie en dat gaat dan ook echt niet alleen het land uit, maar eigenlijk ook vaak het continent uit.

[2:40:23] Europa als geheel betaalt zo'n 250 tot 300 miljard euro per jaar aan fossiele energie.

[2:40:31] En dat is dus geld wat niet in Europa bij een bedrijf besteed kan worden, maar wat in andere landen terechtkomt.

[2:40:37] Dus dat is ook een verandering, denk ik, die we met elkaar mee willen maken.

[2:40:44] Het isoleren en verduurzamen van je wonen blijft namelijk de beste manier om structureel je energierekening te verlagen.

[2:40:49] En inderdaad, het kabinet heeft ook echt de oog voor die groep huishoudens die het meest kwetsbaar is en die dit misschien ook niet zelfstandig tot stand kunnen brengen.

[2:40:57] En veel van u hebben daar ook aan gerefereerd.

[2:41:00] En voor huishoudens in energiearmoede of die wegens een kwetsbare positie moeite hebben om de energierekening te betalen.

[2:41:07] Daarvoor heeft het kabinet ook aandacht.

[2:41:08] En ik kom dus zo nog terug op dat noodfonds.

[2:41:11] Maar ik kan u wel wat zeggen.

[2:41:12] Ook voor ons is natuurlijk alles aangelegen om ervoor te zorgen dat voor

[2:41:16] het nieuwe stookseizoen dat er ook is en mensen er gebruik van kunnen maken.

[2:41:20] Voorzitter, de situatie in het Midden-Oosten gaf het net al aan.

[2:41:24] Er wordt binnen verschillende ministeries echt heel hard gewerkt om te komen tot een lijst met nuttige maatregelen die ook passen bij wat er geleerd is, zeg ik daarbij ook, van de vorige crisis.

[2:41:35] Daar werd ook naar gevraagd.

[2:41:36] Gericht op mensen die daadwerkelijk geraakt worden en die het niet zelf op kunnen vangen, want die zijn er.

[2:41:43] Dat weten we allemaal, ondanks dat het niet altijd makkelijk is het te bereiken.

[2:41:46] Maar daar moeten we wel echt specifiek, onze zorg moet daar specifiek liggen.

[2:41:53] We moeten dus de juiste balans vinden tussen hoe zorgen we dat we op korte termijn hulp bij mensen krijgen.

[2:41:59] De complete inventarisatie ontvangt u dus bij het debat voor het debat over de voorjaarsnota, dat is voor het meireces.

[2:42:13] Ik kan natuurlijk nog niet ingaan op individuele maatregelen, maar ik kan wel op een aantal punten specifiek toezeggen dat die maatregel wordt meegenomen, dat er naar wordt gekeken.

[2:42:21] Dat zeg ik dan met een schuin oog naar de heer Ginwis, die vroeg kan dat idee van die verschillende belastingsschijven

[2:42:28] ook worden meegenomen daarin.

[2:42:29] Dat zullen we ook meenemen in die inventarisatie, waarin we bekijken welke maatregelen welke effecten hebben tegen welke kosten.

[2:42:39] Want uiteindelijk, ik herhaal het dan namens de minister van Financiën ook nog maar een keer, als rijk, als overheid hebben wij natuurlijk geen geld.

[2:42:46] Wij hebben alleen uw belastinggeld en daarom is het ook zo dat we elke keer goed moeten nadenken

[2:42:51] Dat als we extra geld ergens insteken, dat we ook weten dat het ergens vandaan moet komen en dat we ook daar goed over na moeten denken.

[2:42:58] Want anders heeft dat weer consequenties die we misschien niet bedoeld hadden.

[2:43:03] Dus in die balans kijkt het kabinet heel serieus naar hoe kunnen we zo effectief mogelijk zijn.

[2:43:09] Dat is ook antwoord op de heer Dijk.

[2:43:16] Met kracht, wanneer komen we met maatregelen, vroeg hij.

[2:43:19] Daar heb ik net op geantwoord.

[2:43:21] Maar ik ben het ook hardgrondig met de heer Dijk eens.

[2:43:25] met kracht werk moeten maken van onze strategische autonomie in Nederland en in het Europees Verband.

[2:43:30] Ik noemde net al even de 250 tot 300 miljard jaarlijks die we nu eigenlijk overmaken op de bankrekeningen van andere landen in plaats van te investeren in onze eigen Europese economie via onder andere nieuwe vormen van energie, infrastructuur, maar ook het isoleren van huizen, het zorgen dat bedrijven op een andere manier aan hun energie kunnen komen.

[2:43:51] En daar zijn ook in het coalitieakkoord substantieel extra

[2:43:54] middelen voor uitgetrokken.

[2:43:56] Voorzitter, in aanzien van de heer Grimwis, maar ook over de belasting, de eerste schijf van dat energieverbruik.

[2:44:05] De heer Dijk, de energiebelasting in zijn algemeenheid.

[2:44:07] De heer Van den Berg, BTW op energie.

[2:44:10] Mevrouw Keijzer, zou de belasting überhaupt niet naar beneden moeten.

[2:44:13] De heer Elbassy geldt in het Klimaatfonds.

[2:44:17] Zou dat niet naar de energiebelastingverlaging moeten?

[2:44:20] De BTW op energie-energiebelasting.

[2:44:22] Voorzitter, we nemen al dit soort ideeën, alles wordt naar gekeken.

[2:44:27] We hebben in principe gezegd geen taboes.

[2:44:29] We moeten natuurlijk wel altijd incidenteel en structureel uit elkaar houden.

[2:44:33] En dat er nog heel veel geld in het Klimaatfonds zit, was het maar waar, zou ik zeggen.

[2:44:37] Het geld wat er nog in zit, is eigenlijk vrijwel in z'n geheel beschikbaar voor kernenergie.

[2:44:41] Dus ook daar is het, als je het daaruit haalt, kun je dat niet meer doen, geef ik ook nog maar eventjes mee.

[2:44:48] Dan had de heer Vlag ook nog specifiek een vraag.

[2:44:52] De vermindering van de energiebelasting is nu van toepassing op alle verblijfsobjecten van rijtjeshuis tot hotel.

[2:45:00] En het is inderdaad per 2029

[2:45:03] zeg ik tegen de heer Vlag, mogelijk om de belastingvermindering die er is op dit moment te beperken tot huishoudens.

[2:45:10] Maar in lijn met wat ik net zei, dat betekent dan wel weer dat de energiebelastingen voor het bedrijfsleven omhoog gaan.

[2:45:16] En dat moeten we continu heel erg goed met elkaar wegen.

[2:45:18] Dus wij hebben geen concrete voornemens, dus dit was een technisch antwoord, zeg ik daarbij.

[2:45:25] Maar mogelijkheden en wenselijkheden moeten we steeds goed uit elkaar houden.

[2:45:29] Dan in dat kader had de heer Vlag ook vragen over btw-inkomsten.

[2:45:35] Een moment.

[2:45:36] We wachten het blokje in principe af.

[2:45:39] Er zijn een aantal leden wat later binnengekomen en iedereen heeft drie interrupties in totaal.

[2:45:45] Voorzitter, de heer Vlag en ook anderen in het eerdere debat wat we plenair met elkaar hadden, de vraag over hoe voorkom je nou dat de staat rijker wordt van een hoge energierekening door de belastingen die daarop komen.

[2:46:01] Is ook toegezegd door het kabinet dat we in het kader van de huidige brandstofprijzen ook in kaart brengen over sprake is van hogere btw-inkomsten voor de overheid.

[2:46:13] Want je zou kunnen zeggen als er meer energie wordt verkocht of als er meer brandstof wordt verkocht dan krijg je daar meer btw-inkomsten.

[2:46:20] Daar tegenover staat dan echter dat als je je geld bij de pomp uitgeeft en niet bij de bakker, dat er dan via de bakker geen btw-inkomsten binnenkomen bij de staat.

[2:46:28] En dus is het niet zomaar gezegd dat meer btw vanuit energie, ook in zijn totaliteit, leidt tot meer btw-inkomsten bij de overheid.

[2:46:37] Dus we brengen het in kaart of dat zo is, maar die winstwaarschuwing moet ik uw Kamer geven, zoals ook de minister van Financiën die tijdens het plenaire debat heeft gegeven.

[2:46:47] Vraag van de heer Dijk of Nederland zich gaat aansluiten bij een groep landen die de overwinsten willen afromen.

[2:46:53] Ook mevrouw Kreuger had het over overwinsten.

[2:46:57] Ook daar, we kijken, we brengen in kaart in hoeverre er in Nederland door olie- en gasbedrijven hogere winsten worden gemaakt.

[2:47:04] We vinden het kan er nu ook niet op vooruit lopen.

[2:47:07] Daarom hebben we ons ook nog niet aangesloten bij de brief.

[2:47:10] We kijken eerst goed naar wat er aan de hand is, maar we volgen de ontwikkeling natuurlijk nauwgezet.

[2:47:16] en brengen dit ook in kaart.

[2:47:20] Dit is een vraag die hoort bij het prijsplafond.

[2:47:26] Ik dacht dat mevrouw Kreuger de vraag had gesteld over de gesprekken met de energieleveranciers in relatie tot het noodfonds en dat ze een aparte vraag had gesteld over het prijsplafond.

[2:47:34] Dus ook daarvoor geldt, we nemen dit mee in alles wat we nu aan het bekijken zijn voor die brief waar we dus voor het meireces nog mee naartoe komen.

[2:47:46] Dus daar kunt u ook dat prijsplafond in meenemen.

[2:47:49] En ik weet dat u ook een vraag heeft gesteld over de gesprekken met energieleveranciers, maar daarop kom ik dan terug bij het noodfonds.

[2:47:55] Voorzitter, dat was het eerste blokje van de algemene ontwikkelingen, actuele ontwikkelingen en maatregelen in de crisisbrief.

[2:48:04] En dan waren er volgens mij een paar interrupties.

[2:48:06] Ja, dat klopt.

[2:48:07] Dat heeft u goed gezien.

[2:48:09] Ik heb inderdaad een aantal handen omhoog zien gaan.

[2:48:12] Daar gaan we snel naartoe.

[2:48:13] Ik begin bij de heer Ginwis.

[2:48:18] Voorzitter, dank u wel.

[2:48:19] Dank voor de toezegging om in ieder geval ook

[2:48:22] Die optie van, ja, eigenlijk die splitsing die we hebben gemaakt in de eerste schijf van de energiebelasting om die serieus te overwegen bij het maatregelenpakket, en ik snap natuurlijk van die dekking, is de toezegging dan dat het mee wordt genomen en terugkomt in de brief die we voor de voorjaarsnotendebat krijgen als Kamer, dus voor 22 april.

[2:48:40] En de vraag gelijk maar hieraan vastgekoppeld.

[2:48:44] Dat werd gezegd over die heffingskorting of die belastingvermindering op de energiebelasting voor bedrijven.

[2:48:50] Klopt het dat het ongeveer gaat om een bedrag van ongeveer 400 miljoen?

[2:48:56] Voorzitter, dat laatste durf ik echt niet iets over te zeggen.

[2:49:00] Als het ging over die splitsing en als je huishoudens, dus als je de bedrijven eruit zou halen, dat het dan, als je alleen tot de huishoudens zou beperken, dat het dan 400 miljoen belastingverzwaring voor het bedrijfsleven zou betekenen.

[2:49:12] Ik denk dat dat de vraag is van de heer Grimis.

[2:49:13] Dat durf ik vanuit deze portefeuille zo geen antwoord op te geven, maar we kunnen ervoor zorgen.

[2:49:20] Ik kan eventueel kijken of ik in tweede termijn dat antwoord kan krijgen van de collega's.

[2:49:26] En anders dan komen we daar vast op terug.

[2:49:29] En inderdaad, in de hele brief waarin we naar al die maatregelen kijken, wordt deze ook dan meegenomen.

[2:49:37] Dank u wel.

[2:49:38] Ja, u gaf het al even aan.

[2:49:39] Het kan ook zijn dat er een aantal antwoorden schriftelijk nog gaan volgen, omdat natuurlijk in de breedte van het kabinet ook vragen zijn gesteld.

[2:49:45] Mijn minister doet haar best vanmiddag.

[2:49:48] Ik dacht bij de heer Heutink en daarna de heer Kops.

[2:49:52] Ik hoor de minister eigenlijk hetzelfde argument geven over die extra belastinginkomsten als dat de minister van Financiën ook doet, namelijk je kunt een euro maar één keer uitgeven en extra btw-inkomsten leiden niet per definitie tot meer geld in de schatkist van de staat.

[2:50:11] Maar ik zou toch heel graag willen dat het kabinet daarvan af gaat stappen.

[2:50:15] Want het zou namelijk betekenen dat het kabinet namelijk iedere euro van iedere Nederlander inmiddels...

[2:50:22] afneemt, dat iedere euro wordt uitgegeven.

[2:50:26] En dat is gewoon niet waar.

[2:50:27] Dus ik zou aan het kabinet willen vragen om in ieder geval met dat soort opmerkingen, namelijk als er meer B2 inkomsten binnenkomen door een bepaalde ontwikkeling, dat dat persoonlijk niets oplevert voor de schatkist, om dat te erkennen dat dat gewoon niet hard te maken valt.

[2:50:44] Hier ben ik het niet met de heuting eens en wel met de minister van Financiën.

[2:50:49] Als er geld wordt uitgegeven aan het ene product waar BTW op wordt gegeven en daardoor minder geld wordt uitgegeven aan een ander product waarop evenveel BTW wordt gegeven, dat dat dan per saldo dus niet hoeft te leiden tot extra inkomsten.

[2:51:07] Er is ook toegezegd dat we wel zullen kijken of het heeft geleid tot extra BTW-inkomsten,

[2:51:12] Ik sta dus achter de lijn van de minister van Financiën.

[2:51:18] De heer Kops.

[2:51:20] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:51:21] We hebben het nu in dit debat over de energierekening van huishoudens en de betaalbaarheid daarvan.

[2:51:26] Nou, die betaalbaarheid staat zwaar onder druk, dat kunnen we allemaal wel concluderen.

[2:51:31] En feitelijk zegt de minister nu in dit debat van, nou ja, we werken aan een brief, een investarisatie ten behoefte van de voorjaarsnota, wacht u dat maar gewoon af.

[2:51:39] Er wordt naar alles gekeken, er zijn geen taboes.

[2:51:42] Procedureel kan ik dat nog wel begrijpen, maar het is toch wat makkelijker.

[2:51:46] Want het is niet de eerste energiecrisis.

[2:51:49] In 2022 hebben we die ook gehad.

[2:51:51] Toen zijn er ook maatregelen genomen.

[2:51:52] Dus kan de minister aangeven na welke maatregelen haar voorkeur nu uitgaat en wanneer die maatregelen dan volgens haar in zouden moeten of kunnen gaan?

[2:52:05] Nee, voorzitter, dat kan ik helaas niet, omdat daarvoor die goede afweging van die verschillende maatregelen noodzakelijk is, waarbij we dus kijken naar hoeveel kost een bepaalde maatregel, hoe bedekken we dat, waar komen die lasten terecht, maar ook hoe zorg je ervoor dat je echt goed die mensen bereikt die het het hardste nodig hebben.

[2:52:26] Dat is ook overigens waartoe we zijn opgeroepen door de Europese Commissie om niet met ongerichte maatregelen te werken, maar met gerichte maatregelen

[2:52:33] Voorzitter, en daarom loop ik daar ook niet op vooruit.

[2:52:36] We kijken eerst goed naar wat verstandig is.

[2:52:40] Een tweede interruptie?

[2:52:41] Ja, aan u.

[2:52:42] Ja, voorzitter, toch begrijp ik dat niet helemaal, want dat werk, dat onderzoek, is grotendeels natuurlijk al gedaan.

[2:52:49] Die maatregelen hebben allemaal op tafel gelegen, die zijn allemaal onderzocht in 2022.

[2:52:55] Maar misschien mag ik dan een wat principielere vraag stellen aan de minister.

[2:53:01] We heffen 9% btw, het lage tarief, bijvoorbeeld op water, bijvoorbeeld op geneesmiddelen.

[2:53:08] Vindt de minister niet ook dat energie een basisbehoefte is en dus principeel thuishoort, niet onder dat hoge tarief, maar onder het lage tarief?

[2:53:17] Even afgezien van wat het kost, waar het vandaan moet komen, vindt de minister dat niet ook, principeel.

[2:53:23] Energie, basisbehoefte, 9%.

[2:53:27] Voorzitter, dit maakt echt onderdeel uit van het belastingplan, dus juist omdat de heer Kops die dingen zo nadrukkelijk aan elkaar koppelt, kan ik daar niet een bevestigend antwoord op geven, want dan zou ik een groot gat in de begroting van mijn collega's slaan.

[2:53:43] Laat me dat niet doen.

[2:53:44] Ik wil er ook nog, als het gaat over de energiecrisis, wel op wijze dat elke crisis is toch weer anders.

[2:53:50] Toen was gas het belangrijkste onderdeel van de energiecrisis.

[2:53:55] Nu zien we dat de grootste

[2:53:57] problemen of de grootste prijsstijgingen meer zitten in de diesel bijvoorbeeld en de kerosine.

[2:54:02] Dus het raakt ook de huishoudens weer op een andere manier en ook de economische sectoren weer op een andere manier.

[2:54:07] En ondanks dat er dus veel maatregelen gelukkig liggen waar we weer opnieuw naar kunnen kijken, is die weging van wat is nu verstandig, moet toch echt weer opnieuw gemaakt worden.

[2:54:16] Dank.

[2:54:18] Dank u wel.

[2:54:19] Ik zag de

[2:54:21] U heeft er drie in totaal, maar we zitten nog in het eerste blokje, dus het is aan u.

[2:54:26] Ik wil dat u alleen maar meegeeft.

[2:54:27] Ik hoor in ieder geval geen nee van de minister.

[2:54:31] Dus ik hoor de minister niet zeggen dat energie onder dat lage tarief thuis hoort.

[2:54:36] Nou ja, dat dan dagen later.

[2:54:37] Een andere vraag.

[2:54:39] We hebben notabene van ambtenaren van de ministeries een briefing gehad hier en die zeiden zelf, die gaven aan, van nou de energierekening bestaat voor bijna 60 procent, dus echt veel meer dan de helft, voor bijna 60 procent uitbelastingen en netbeheerkosten.

[2:54:55] Vindt de minister dat dan niet?

[2:54:57] Veel te veel.

[2:54:58] Vindt de minister dat die verhouding niet totaal scheef is geraakt?

[2:55:02] Dat dat gewoon andersom moet.

[2:55:04] Vindt de minister dat niet ook?

[2:55:05] Dat die belastingdruk op de energierekening veel en veel te hoog is?

[2:55:11] Dank u wel, voorzitter.

[2:55:12] Ik kom zo meteen in het blokje wat gaat over die kosten.

[2:55:16] Daar kom ik nu ongeveer aan.

[2:55:18] Ik zou eigenlijk de heer Kops willen suggereren om de interruptie misschien heel even te bewaren tot ik daar antwoord op heb gegeven.

[2:55:23] Maar ik kan ook nu een antwoord op geven wat hij wil.

[2:55:26] Ik ben nu handen, voorzitter.

[2:55:28] Ja, ik zou ja.

[2:55:30] Ik zou willen voorstellen, als u zegt van ik wil wat meenemen straks in het antwoord tot we dat dan doen, maar dat er wel een goed antwoord op komt, omdat de heer Kops niet meer in de gelegenheid is om extra vragen te stellen.

[2:55:40] Ja?

[2:55:41] Oké, perfect.

[2:55:42] Ik zag meerdere handen.

[2:55:43] Ik weet dat ik de heer Dijk eerst heb gezien en daarna komt bij de heer Vermeer.

[2:55:48] Voorzitter, ik snap iets niet zo goed.

[2:55:53] Eigenlijk al weken niet.

[2:55:55] dat echt iedereen die ik buiten dit gebouw spreek, echt iedereen, die heeft het over de stijgende kosten voor brandstof, energie, boodschappen, echt al tijden.

[2:56:07] Maar de afgelopen weken is het echt energie, energie, energie.

[2:56:11] En heel veel mensen die ik bij de pomp spreek, die met tranen in de ogen hun tank aan het vullen zijn.

[2:56:16] Maar vooral energie hoor ik.

[2:56:19] En dan vind ik dat het eigenlijk niet uit te leggen is dat het kabinet blijft zeggen, wij komen met een pakket met maatregelen in een brief, dag 22 april.

[2:56:29] Dat vind ik nog uit te leggen, maar wat is dan het moment dat dit kabinet zegt, nu moeten we iets gaan doen aan de belasting op energie.

[2:56:38] Dat begrijp ik niet.

[2:56:40] Want ik hoor nu alleen maar, ja, we moeten gerichte maatregelen nemen, niet met hagel gaan schieten, maar nu wordt niks geraakt.

[2:56:49] Dus ik begrijp gewoon echt niet, wat is dan het moment dat dit kabinet zegt?

[2:56:54] Ja, nu loopt het zorgen uit de hand.

[2:56:55] Nu moeten we gaan ingrijpen.

[2:56:59] Voorzitter, ik zou met dezelfde passie als de heer Dijk in zijn vraagstelling legt ook kunnen antwoorden dat het kabinet verstandig wil omgaan met het belastinggeld wat we uitdelen.

[2:57:14] Omdat we het namelijk ook ophalen bij mensen.

[2:57:17] En dat draagt ook bij aan hoeveel mensen uiteindelijk te besteden hebben in de supermarkt, bij de pomp.

[2:57:22] Daar moeten we dus echt zorgvuldig over nadenken.

[2:57:25] En dat is wat de Kamer ons ook heeft gevraagd.

[2:57:28] En dat is dus ook wat we doen.

[2:57:30] Juist omdat we de zorgen heel goed begrijpen.

[2:57:33] Juist omdat wij ook zien dat dit echt...

[2:57:35] Ik zei het net al, zonder energie staat alles stil.

[2:57:38] Het raakt ons dus ook overal in de economie.

[2:57:41] En dus moeten we ook goed nadenken wat we doen.

[2:57:44] Want het gaat ook snel om heel veel geld.

[2:57:46] En dat geld moeten we ook weer ophalen.

[2:57:48] En daarom kijken we daar zorgvuldig op.

[2:57:50] Dat is een afspraak die we met uw Kamer hebben gemaakt.

[2:57:52] Dan kunt u daarna zeggen, ik zou het sneller willen.

[2:57:55] Dat zouden we allemaal graag willen.

[2:57:57] Maar zorgvuldigheid kost ook tijd.

[2:58:01] De heer Dijk.

[2:58:03] Ja, een tweede interruptie aan u.

[2:58:06] Ja, voorzitter, ik begrijp het.

[2:58:08] Oké, ik wil best meegaan in het antwoord dat er een plan moet komen en dat moet samenhang hebben.

[2:58:14] Oké.

[2:58:16] Maar als er al 2 miljoen mensen in een energiecrisis zaten, nog voordat de oorlog door Trump in Iran gestart werd, als er al 2 miljoen mensen zaten in die energiecrisis, wat is dan het moment dat dit kabinet zegt nu moeten we ingrijpen?

[2:58:31] Dat moment is toch wel te bepalen.

[2:58:34] Dat is toch niet afhankelijk van het pakket waar je mee komt.

[2:58:37] Het moment dat je bepaalt, nu loopt het zo erg uit de hand, nu moeten we steun gaan verlenen, nu moeten we ingrijpen op de prijzen, dat was vorige keer veel te laat met het energieplafond.

[2:58:48] Maar blijkbaar gebeurde er toen iets, in mijn optiek, in de optiek van de SP was het, dat de hogere middenklasse voor het eerst werd geraakt met een hogere energieprijs, terwijl er al heel veel mensen in de energiecrisis zaten.

[2:58:57] Dus wat is het moment dat dit kabinet zegt, nu is de prijs zo hoog, we moeten gaan ingrijpen.

[2:59:03] Minister.

[2:59:04] Voorzitter, laat ik allereerst ook, en dat zeg ik bij nadrukkelijk, niet om te bagitaliseren, maar wel te constateren dat gelukkig de prijs waar we het nu over hebben nog wel echt een hele andere is dan de prijs pieken waar we de vorige keer waar het ging om gas mee te maken hadden.

[2:59:20] Toen waren er pieken die gingen tot 300 euro en nu zitten we rond de 50.

[2:59:24] En het tarief dat langer aanhield, was ongeveer 100.

[2:59:29] Dus dat is nog twee keer zo hoog als nu.

[2:59:32] Toen moesten een aantal maatregelen ook nog voor het eerst worden bedacht.

[2:59:37] We kunnen nu sneller, omdat er inderdaad verschillende maatregelen al zijn, maar we moeten, om zorgvuldig te zijn, ook kijken, passen die bij deze crisis, die weer anders is dan toen?

[2:59:47] En hoe zorgen we ervoor dat we ook leren van de lessen die we toen hebben geleerd?

[2:59:51] Want dat vraagt uw Kamer ons heel terecht ook.

[2:59:54] En die combinatie zal maken dat wij tot die brief komen, want ook het treffen van een belastingmaatregel is een maatregel.

[3:00:05] Die hoort in een gebalanceerd pakket, wat de heer Dijk ook onderschrijft.

[3:00:09] Dus ik begrijp heel goed uw ongeduld.

[3:00:10] Ik zou eigenlijk soms ook wel graag willen dat we sneller konden, maar de realiteit is ook dat zorgvuldigheid gewoon ongelooflijk belangrijk is hierin, want het gaat om veel geld.

[3:00:18] Dank u wel.

[3:00:19] Dank u wel.

[3:00:21] Ik kijk even naar de heer Vermeer.

[3:00:22] Ik weet dat de heer Heutink op ditzelfde punt nog een vraag had.

[3:00:27] U heeft dat ook, dan gaan we eerst naar de heer Vermeer.

[3:00:30] Ja, voorzitter, want na deze inleiding begin ik me echt af te vragen wat we verder nog gaan horen, want ik hoor hier eigenlijk als de energiebelasting voor burgers omlaag gaat, moet die voor bedrijven omhoog.

[3:00:41] Extra btw-inkomsten, die zijn er niet of niet te gebruiken.

[3:00:46] Maar dan wordt er eigenlijk gezegd, we komen met een pakket maatregelen die je zelf gaat betalen.

[3:00:52] En er is altijd gezegd, we hebben veel geld nodig, we hebben diepe zakken nodig om crisissen te kunnen bestrijden, daarom moeten we een lage staatsschuld hebben, daarom doen we zo voorzichtig.

[3:01:03] En dan wordt het gebagatelliseerd door een minder hoge, extra hoge rekening voor energie in je huis.

[3:01:11] dan drie of vier jaar geleden.

[3:01:14] Maar het is nu ook voor de auto en het is ook voor je boodschappen.

[3:01:18] Dus we hebben hier gewoon een crisis.

[3:01:20] En als ik denk, als het kabinet zegt ja, maar alles wat we voor gaan stellen, gaan we weer dekken door bij dezelfde mensen weer op te halen.

[3:01:28] Dus de Nederlander, dan heeft dit toch... Ja, dan...

[3:01:32] Ik snap het gewoon niet.

[3:01:33] Begrijp ik het totaal verkeerd?

[3:01:35] Of zegt de minister eigenlijk, we zitten zo vast in onze begrotingsregels dat we geen geld hebben om met maatregelen te komen?

[3:01:47] U gaat over uw eigen vraagstelling, maar probeer de vragen gericht te stellen, zodat we daar een goede antwoord op kunnen krijgen.

[3:01:55] Prima.

[3:01:56] Aan de minister.

[3:01:56] Voorzitter, de financiële situatie is complex.

[3:01:59] Dat is absoluut waar.

[3:02:00] De vorige keer bij de vorige crisis stond de Nederlandse overheid er financieel gezien anders voor.

[3:02:06] Maar ik ga op niks vooruit lopen.

[3:02:09] Dus ik zeg alleen dat wij goed over het maatregelenpakket nadenken.

[3:02:15] omdat maatregelen veel geld kosten en de Nederlandse overheid uiteindelijk, want ook geld wat eventueel in reserve zit, is uiteindelijk met belastinggeld opgehaald, alleen belastinggeld heeft.

[3:02:28] En dat is het enige wat ik zeg.

[3:02:29] Verder heeft de heer Vermeer, terecht vraagt hij ook aandacht voor dat deze crisis anders is dan de vorige crisis toen het voornamelijk gas was.

[3:02:37] Ik heb ook net gezegd nu is het anders.

[3:02:39] Ook gas is verhoogd, maar het is nu met name ook diesel.

[3:02:42] Dus het raakt ook andere mensen andere plekken in de economie.

[3:02:44] Dus, voorzitter, ik deel dat met de heer Vermeer.

[3:02:49] En ik heb ook net nadrukkelijk aangegeven dat ik dat prijsverschil benoemde, niet om het te bagitaliseren, want we zien dat mensen geraakt worden.

[3:02:57] We zien ook dat sectoren geraakt worden.

[3:02:59] Maar het is een ander beeld dan vorige keer en het vraagt een zorgvuldige weging.

[3:03:03] Dank u wel, voorzitter.

[3:03:05] Dank u wel.

[3:03:06] U krijgt nog een vervolgvraag.

[3:03:08] Ik verzoek om de beantwoording iets beknopter te houden.

[3:03:13] Ja, voorzitter, de overheid staat er inderdaad anders voor, want we hebben nu een lagere staatsschuld dan destijds.

[3:03:19] Dus we hebben meer ruimte in theorie en we hebben ook een wat lager begrotingstekort.

[3:03:25] Maar ik vind het echt heel ingewikkeld, want we moeten ons wel realiseren, we hebben hier te maken met een minderheidskabinet die wel samen met, zal samen met de Kamers tot oplossingen moeten komen.

[3:03:38] Maar ik voel eigenlijk dat we steeds voor een dichte deur staan.

[3:03:41] Ik voel geen enkele ruimte.

[3:03:43] Kan de minister die ongerustheid bij me wegnemen of gaan we dit gewoon in de voorjaarsnota behandeling allemaal weer herhalen met aan het eind van de dag allemaal gefrustreerde Kamerleden en nog ergere mensen die niet geholpen worden?

[3:04:01] Minister, aan u het woord.

[3:04:03] Toen ik naar dit debat toeging, dacht ik, ik kan me ook voorstellen dat het, als we niet oppassen, een tweede ronde wordt van het debat dat we twee weken geleden hadden.

[3:04:15] Toen hebben we met elkaar afgesproken, het kabinet, toen zaten er ook wat meer bewindspersonen, komen in gezamenlijkheid met een brief naar de Kamer, zodat we in gezamenlijkheid erover kunnen hebben.

[3:04:23] Het kabinet is zeer bewust van het feit dat we een minderheidskabinet zijn.

[3:04:26] Maar ik hoop ook dat u er begrip voor heeft dat ik niet als één van de leden van het kabinet vandaag in dit overleg vooruit kan lopen op de brief waarvan we als kabinet als geheel met uw Kamer hebben afgesproken dat we daarmee komen, omdat het ook echt een zorgvuldige weging over verschillende portefeuilles vraagt.

[3:04:40] En ik doe mijn best om vandaag recht te doen aan uw inbreng, maar daarmee kan ik nog niet alles beantwoorden.

[3:04:46] Ik hoop ook dat u van uw kant daar begrip voor heeft.

[3:04:48] Dank.

[3:04:50] Ik heb de antwoord gehoord.

[3:04:52] Ik wil ook de minister gelegenheid geven om straks ook in andere blokjes nog op inhoudelijke vragen in te gaan.

[3:04:59] En daarom wil ik even kijken, met uw goedvinden wil ik de heer Heutink tot slot in dit blokje nog gelegenheid geven.

[3:05:05] En daarna gaan we ook echt naar het volgende blokje toe.

[3:05:09] De heer Grimwis, heeft u een punt van orde?

[3:05:13] Ik krijg straks mijn hand op omdat ik nog één vraag heb, omdat we nu in de uitzoekfase zijn van dingen.

[3:05:19] Dus ik denk, ik wil nog eentje meegeven aan de minister.

[3:05:20] Ja, dat begrijp ik.

[3:05:21] Maar misschien werd het vergeten omdat we er al zo lang over doen in het eerste blokje.

[3:05:24] Maar u heeft al een eerste vraag gesteld in het blokje.

[3:05:26] Dus ik wil nu eerst even naar de heer Heutink.

[3:05:28] Dan krijgt u ook nog van mij de gelegenheid.

[3:05:30] Maar weet dat ik ook heel graag naar het volgende blokje toe wil.

[3:05:33] Ik moet me toch wel van het hart dat de minister zich redelijk goed weet te beheersen, want ze had toch een paar mooie inkoppertjes kunnen maken richting collega Vermeer, maar dat heeft ze niet gedaan, dus dat ziet de minister.

[3:05:44] Voorzitter, ik wil het even met de minister hebben over haar opmerking dat er verstandig moet worden omgegaan met belastinggeld als het gaat om het terugdrengen van de prijzen.

[3:05:57] Ik deel de mening dat we verstandig moeten omgaan met belastinggeld, maar als de minister nou eens zou vragen aan de mensen die zich nu blauw betalen aan de pomp, of de mensen die zich nu schil betalen aan de kassa op het moment dat ze boodschappen moeten doen, of de mensen die zich zorgen maken over de energierekening, denkt de minister niet dat die mensen

[3:06:18] Het heel erg verstandig zouden vinden dat hun zuurverdiende belastinggeld wordt uitgegeven om hun peperdure rekening wat naar beneden te brengen.

[3:06:26] Zou de minister dat niet denken dat die mensen dat vinden?

[3:06:30] Minister.

[3:06:31] Voorzitter, ik kan u verzekeren dat we ook die mening meewegen in het geheel.

[3:06:37] Kijk, zo kort kan het ook.

[3:06:38] De heer Ginwis.

[3:06:39] Voorzitter, eerst het goede nieuws.

[3:06:41] Ik moet hierna het pand verlaten, dus u hebt geen last meer van mij zometeen.

[3:06:46] Dat is in kerst helemaal geen goed nieuws, maar goed.

[3:06:48] Dan het slechte nieuws.

[3:06:48] Ik heb ook nog een vraag voor de minister.

[3:06:51] Alvores, het goede nieuws over het noodfonds ga ik zometeen laten terugluisteren.

[3:06:57] Mijn vraag is, als er dan toch een uitzoekbrief komt voor 22 april met alle ins en outs en opties,

[3:07:04] Wil ik nog één vraag meegeven voor die brief.

[3:07:07] En dat is dat hogere energieprijzen ook betekenen dat onrendabele toppen bij verschillende subsidies kleiner worden.

[3:07:16] Anderzijds neemt de vraag naar warmtepompen toe, dus dat vergroot weer de hoeveelheid aanvragen van subsidies.

[3:07:22] Kan de minister ook inzicht geven in die brief?

[3:07:25] Misschien verschillende scenario's van als dit zo doorgaat,

[3:07:29] dan valt er zoveel aan subsidie vrij en dan hebben we weer een eventuele dekkingsbron.

[3:07:34] Alhoewel ik liever niet in SDE-potjes kom, maar het is wel een reëel punt dat onrendabele toppen gewoon kleiner worden bij hogere prijzen.

[3:07:43] Ja, voorzitter, dat is zo.

[3:07:45] Bij onredabele toppen wordt dat anders, maar hangt wel vanaf hoe de subsidie natuurlijk is ingericht en bovendien ook natuurlijk uiteindelijk over iets vrijvalt van hoeveel aanvragen er worden gedaan.

[3:07:54] En ik hoor ook breedte nu kamer steeds, laten we zorgen dat alle aanvragen gedekt kunnen worden.

[3:07:59] Dus in die zin ben ik, zien we nu vooral dat de aanvragen flink oplopen en misschien nog wel wat harder dan dat de onredabele toppen verminderen.

[3:08:06] Dus ik ben niet hoopvol over dat daar veel geld vrijvalt, eerlijk gezegd.

[3:08:13] Maar mijn vraag was of de minister in de brief, die is toegezegd, daar inzicht in kan geven.

[3:08:19] Hoe gaat dat inderdaad?

[3:08:20] Hoe verhouden die twee zich tot elkaar?

[3:08:21] En inderdaad, of het dan extra subsidie vergt aan het eind van het jaar of dat er wat vrijvalt.

[3:08:26] Dat is fijn om dat inzicht te hebben.

[3:08:28] Een vraag naar een toezegging op dat punt.

[3:08:29] Minister.

[3:08:31] Ik zal even kijken, dat hoort u dan in tweede termijn, wat we op welk moment inzichting kunnen geven, het verloop van de uitputting van budgetten.

[3:08:40] Er zijn denk ik bepaalde momenten voor in het jaar dat we dat doen.

[3:08:42] Ik weet niet of het zo gedetailleerd is dat het op al die subsidieregelingen is en of dat allemaal in één brief zit, maar we kijken even wat we kunnen doen.

[3:08:52] Ik wil doorgaan naar het volgende blokje, maar ik zie toch nog een vinger van mevrouw Kreuger en die wil ik uiteraard ook de kans geven aan u het woord.

[3:08:59] Ja voorzitter, ik vind het lastig eigenlijk dat het een beetje voelt alsof we dit debat twee weken te vroeg kennelijk hebben, maar ondertussen hebben we hem eigenlijk veel te laat.

[3:09:08] Maar aangezien het nu een inventarisering is van wat er allemaal in die brief wel of niet komt,

[3:09:16] Het serieus kijken naar de overwinsten van oliebedrijven.

[3:09:20] Want de minister zei, we kijken naar de winsten van energiebedrijven.

[3:09:26] Dat zijn vele al ook bedrijven in Nederland, bedrijven die energie leveren aan consumenten.

[3:09:31] Mij gaat het om de oliebedrijven, dat moet je Europees doen.

[3:09:34] Dus wordt er echt een inventarisatie gemaakt van de overwinsten die nu al gemaakt worden?

[3:09:39] Nou ja, nieuwsberichten laten zien dat dat aanzienlijk is.

[3:09:42] Ik zag net iets voorbijkomen over vele tientallen miljoenen per dag.

[3:09:48] Voorzitter, er is een motie aangenomen tijdens het debat van twee weken geleden en die motie wordt uitgevoerd in de context van de brief.

[3:09:56] Dat kan ik mevrouw Kreuger daarover zeggen.

[3:09:59] Ik weet niet waar zij anders precies op doelt en dan weet ik niet wat ik precies toezeg, maar die motie die wordt uitgevoerd.

[3:10:04] Dat kan ik haar toezeggen.

[3:10:09] Ja, ik snap dat het lastig is om daar nog...

[3:10:12] Maar ja, als dit hetgeen is wat u daarover kunt zeggen, dan moet het daar voor nu even bij laten.

[3:10:18] U kunt door met het volgende blokje.

[3:10:21] Dank u wel, voorzitter.

[3:10:23] Volgende blokje over de energierekening.

[3:10:27] De heer Jumelet vroeg wanneer kan de Kamer de eerste jaarlijkse prognose van de energierekening van huishoudens verwachten?

[3:10:33] Voorzitter, de energierekening is sterk veranderd inderdaad, dus ik begrijp de vraag heel erg goed.

[3:10:39] Daar verwachting wordt de eerste prognose van de energierekening tijdens Prinsjesdag gepubliceerd.

[3:10:44] Dan kunnen we namelijk ook de laatste inzichten van studies zoals de KEF meenemen.

[3:10:48] Dan de VVD en de SGP, maar ook anderen vroegen naar de netkosten en dat die mogelijk omhoog gaan en de vraag kunnen die worden uitgesmeerd om de kostenstijgingen te dempen.

[3:11:05] De heer Vlag vroeg daar ook naar vanuit het feit dat op enig moment investeer je eigenlijk voor generaties en kun je dat dan ook niet uitsmeren.

[3:11:14] Zo rijden we ook allemaal over wegen die ooit zijn aangelegd en maken we gebruik van het spoor dat ooit is aangelegd.

[3:11:20] Dus het is logisch dat we daarover nadenken.

[3:11:24] En de investeringen die we nu doen, die gaan decennia mee.

[3:11:28] En de komende generatie hebben daarvan profijt.

[3:11:30] En dat is ook hoe het huidige systeem werkt.

[3:11:32] Dus de investeringen in het net worden al uitgesmeerd over een afstrijdingstermijn van het net.

[3:11:37] Dat is voor het net op land ongeveer 40 jaar.

[3:11:40] Dus de investeringen van vandaag landen in de nettarieven tot 2066.

[3:11:46] Zodat die spreiding ook geleidelijk gaat.

[3:11:49] En het idee van amortisatie, dat is de term die hierover...

[3:11:54] genoemd is door de leden, is om de investeringen nog verder in de tijd te spreiden.

[3:11:58] Dat kan als je een duidelijke piek hebt op het ene moment en een duidelijk dal op het andere moment.

[3:12:05] Dan kun je zeggen, nou, ook dat gaan we nog een beetje gelijktrekken over die verschillende jaren heen.

[3:12:09] En we zien dat bij waterstof bijvoorbeeld.

[3:12:11] En daarom hebben we ook, dat noemen we daar dan de intertemporele kostentoerekening, geloof ik, ook nog een ander, bijna onuitsprekbaar woord.

[3:12:20] Maar helaas zien we dit patroon niet bij het elektriciteitsnet.

[3:12:24] Dus het is niet waarschijnlijk dat daar komende decennia een dal komt en dan is dit dus geen effectief instrument.

[3:12:33] Dus waar we wel op inzetten, is op maatregelen om flexibel netgebruik te stimuleren, want dat doet twee dingen.

[3:12:41] Dat leidt tot een kostenbesparing, dus dat maakt de rekening goedkoper voor ons allemaal, maar het geeft dus ook in dat element van die netkosten weer meer handelingsperspectief.

[3:12:50] En nu kun je eigenlijk alleen nog maar besparen op het volume.

[3:12:53] En dan kun je eigenlijk ook besparen door op een ander moment in de tijd je energie te gebruiken.

[3:12:57] En daarmee wordt ook dat weer een flexibeler onderdeel van je energierekening dan het nu is.

[3:13:04] Mevrouw Müller vroeg ook nog naar de gedifferentieerde tarieven van de ACM.

[3:13:09] Gedifferentiëerde tarieven voor kleinverbruikers zorgen ervoor dat netcongestie wordt verlicht en dat huishoudens dus meer betalen naar gebruik.

[3:13:18] Het merendeel van de huishoudens gaat er in de schatting op vooruit, zo'n 60 procent.

[3:13:24] Het is wel zo dat als je een groter verbruik hebt, dat je dan meer betaalt.

[3:13:28] En dat is dan weer gunstiger ten opzichte van de huishoudens met een kleiner verbruik.

[3:13:33] Maar juist door de mogelijkheden van slim netgebruik dan weer open te stellen, hebben ook deze huishoudens dus wel weer perspectief.

[3:13:40] En dus als je meer gebruikt, dan heb je ook weer meer baat bij het feit dat er weer echt een daltarief is, zou je kunnen zeggen.

[3:13:45] Dus zo wordt dat bij elkaar gebracht.

[3:13:50] Er wordt ook nog verkend of er flankerend beleid nodig is om tariefstijgingen voor specifieke groepen wat te dempen.

[3:13:56] Ik verwacht de Kamer voor het einde van het jaar te kunnen informeren over de financiële effecten van het nieuwe gedifferentieerde tariefstelsel.

[3:14:05] De heer Vermeer vroeg hoe eerlijk is het dat mensen die niet verduurzamen wel steeds meer betalen.

[3:14:15] Volgens mij over het gasnet.

[3:14:19] Nee, die vraag komt zo meteen nog.

[3:14:21] Voor belastingen worden alle bekende mogelijkheden om de energierekening te verlagen nu meegenomen in de inventarisatie van de maatregelen die nu loopt.

[3:14:29] Om tariefverstijgingen zoveel mogelijk te dempen, zetten we dus in op flexibel netgebruik, locatiekeuzes in het elektriciteitsnet, maakt ook nog uit, het aansluitoffensief voor de inzet op flexibiliteit en dus ook tijdgewonde tarieven voor kleingebruikers.

[3:14:45] En dat flexibel netgebruik, volgens de laatste cijfers van de netbeheerders, zou dat een kostenbesparing van 24 miljard kunnen opleveren.

[3:14:55] Dus bij netten gaat het om groot tarieven, maar dus ook bij efficiënt omgaan met die netcapaciteit gaat het ook om grote tarieven.

[3:15:02] En nu kwam dan de vraag over het gas.

[3:15:03] Mevrouw Müller had die gesteld, maar ik dacht dat ook de heer Vermeer die ook had gesteld.

[3:15:06] steeds meer huizen van het gas af, maar ja, wordt dan uiteindelijk het onderhoud van dat netwerk dan maar over een heel klein clubje verdeeld, dan wordt het daar eigenlijk wel heel erg duur voor.

[3:15:15] En die mensen hebben misschien nog niet altijd de mogelijkheid, misschien als je op het platteland woont of er is geen andere mogelijkheid, hoe zorgen we daar dan voor?

[3:15:22] Dat is een risico.

[3:15:24] Daarom heeft de ACM het mogelijk gemaakt om bij de gastarieven een reservering te maken voor de toekomstige afbouw.

[3:15:30] Met een kleine jaarlijkse bijdrage kan er dus een grote reservering ontstaan omdat er nu nog een grote groep gasgebruikers is.

[3:15:37] En op het moment dat er dan nog maar een kleine groep is, kan die reservering ervoor zorgen dat de kosten dan niet onredelijk stijgen voor de laatste groep gasgebruikers.

[3:15:46] Dan had de heer Jumilet ook nog een vraag over hoe houden we grip op die betaalbaarheid van energie voor huishoudens.

[3:15:54] Op dit moment zijn de, ook in de context van het Midden-Oosten, vroeg hij dat.

[3:16:01] En er was ook een vraag van de heer Dijk over het variabele energiecontract.

[3:16:06] Het zat een beetje in dezelfde context.

[3:16:08] De gemiddelde energietarieven zijn gelukkig weer iets gedaald ten opzichte van vorige week, maar we weten dat dit een zeer onvoorspelbaar conflict is, dus ik zeg dat met enige voorzichtigheid.

[3:16:22] Voor huishoudens met een variabel of dynamisch contract

[3:16:26] Ik heb daar al eerder over gezegd, ook aan het begin van de crisis, wanneer je voor zo'n vernieuwing staat, kijk goed of het ook bij jou past.

[3:16:33] Want niet iedereen, als je een dynamisch contract hebt, moet je rekening houden met dat het soms geld oplevert of dat je heel weinig kwijt bent.

[3:16:43] Maar het kan ook betekenen, je neemt daarmee ook bewust van een grote risico en kijk goed of je dat in je buffers kunt als huishouden.

[3:16:50] Kijk goed wat bij jou past.

[3:16:52] Voorzitter, gelukkig zijn er wel weer, er zijn vaste contracten zodat mensen ook die zeggen, ik heb die zekerheid nodig, daar ook voor kunnen kiezen.

[3:17:04] Even kijken, dus in de nieuwe energiewet, en dat was een les van de vorige keer, toen was dat niet allemaal zo geregeld.

[3:17:11] Inmiddels is in de nieuwe energiewet opgenomen dat vergunninghoudende energieleveranciers altijd tenminste twee soorten energiecontracten moeten aanbieden.

[3:17:19] Het modelcontract met variabele tarieven voor onbepaalde tijd en het modelcontract met vaste tarieven voor een bepaalde tijd, in ieder geval een jaar, zodat huishoudens ook een keuze hebben.

[3:17:30] De heer Kops had nog een vraag over het verschil tussen de prijzen in Nederland en de landen om ons heen.

[3:17:38] Gaslicht was dat, ik heb dat signaal ook gezien.

[3:17:43] Daarover kan ik zeggen dat de prijzen die gaslicht schetst, en dat weet de heer Kops ook, dat het over de nieuwe contracten gaat.

[3:17:49] In onze buurlanden voeren energiemaatschappijen trager prijsverhogingen door dan Nederlandse energiemaatschappijen.

[3:17:56] Dus je krijgt ook later te maken met de prijsverhogingen.

[3:17:59] De Europese Commissie heeft in 2025 voor de laatste keer een uitgebreide vergelijking tussen landen onderling gedeeld.

[3:18:06] En de zorg zit natuurlijk bij de laagste inkomens vooral.

[3:18:09] Maar deze studie laat zien dat de groep huishoudens met een laag inkomen in Nederland ongeveer dezelfde uitgave heeft aan energie als een vergelijkbare groep in Frankrijk en Duitsland.

[3:18:19] In Spanje lag de rekening voor de groep huishoudens met een laag inkomen lager dan in Nederland, maar in België juist weer hoger.

[3:18:25] Dus het is ook goed om per groep huishoudens te kijken hoe die kosten verdeeld zijn.

[3:18:32] Dan een vraag van de heer Heutink en ook anderen hebben gerefereerd aan

[3:18:37] Soms kan het simpeler, kunnen we de bureaucratie verminderen en ik kom daar zo meteen nog op terug bij het blokje over isoleren en hoe we zorgen dat we de juiste mensen goed bereiken.

[3:18:50] En de heer Hutting had een specifieke vraag over de thuisbatterij.

[3:18:54] En ik moet zeggen, ik moest ook echt het antwoord even lezen, want ik wist het ook allemaal niet precies.

[3:18:58] Maar als je de stroom van je thuisbatterij zelf gebruikt, dan hoef je je dus niet inschrijven als ondernemer.

[3:19:03] Ik dacht, dat zou toch niet waar zijn?

[3:19:05] Dat is gelukkig ook niet zo.

[3:19:06] Voor je thuisbatterij gebruik je hem thuis om de stroom van je zonnepanelen op te slaan.

[3:19:11] Hoef je je niet te registreren als ondernemer bij de Belastingdienst.

[3:19:14] Als je wil gaan delen stroom, dan...

[3:19:19] Dan wordt het anders, dan word je een ondernemer, maar dan kun je ook wel Btw terugvragen.

[3:19:23] Dus daar zit dan ook nog wel weer een voordeel aan.

[3:19:26] Je kunt dan Btw terugvragen bij de Belastingdienst voor het deel, dat is verhandeld op de energiemarkt.

[3:19:32] Maar ook in de beleidsagenda voor energieopslag, die wordt uitgewerkt.

[3:19:35] kan nader worden gekeken in hoeverre we bureaucratie bij gebruik verder terug kunnen brengen.

[3:19:40] Want de vraag is, is dat nou eigenlijk, in het kader van het energie delen maken we het dan niet ongenodig ingewikkeld.

[3:19:47] Dus hier wordt nog nader naar gekeken.

[3:19:49] Ik begrijp de vraag, maar voor thuisbatterijen geldt die dus niet.

[3:19:52] Minister, bent u bijna aan het einde van dit blokje?

[3:19:57] Dan zijn we bij het noodfonds en de salderen en isoleren komen dan.

[3:20:02] Er was een specifieke vraag over de betaalbare energierekening huishoudens Caribisch Nederland.

[3:20:07] In navolging van het amendement van de ChristenUnie zijn voor 2026 middelen vrijgemaakt.

[3:20:13] 2,2 miljoen euro om de netkosten in Caribisch Nederland terug te brengen naar Europees-Nederlands niveau.

[3:20:20] Daarnaast is er 2,2 miljoen euro beschikbaar voor duurzaamheidsprojecten op de eilanden.

[3:20:25] Dat is er wat er op dit moment is.

[3:20:30] zijn middelen ter beschikking gesteld om de betaalbaarheid in Caribisch Nederland te verbeteren, 30 miljoen.

[3:20:36] Want er zijn niet voor de langetermijn middelen gereserveerd om de tarieven terug te brengen naar Europees-Nederlands niveau.

[3:20:41] Over de inzet van die 30 miljoen zal de Kamer met Prinsjesdag nader worden geïnformeerd.

[3:20:45] Dat was het laatste in de context van energierekening, voorzitter.

[3:20:50] Oké, dank u wel.

[3:20:50] En dank ook voor het tempo wat u erin heeft.

[3:20:53] Ik hoorde al een paar dubbelingen, maar verder complimenten daarvoor.

[3:20:56] Ik ga snel naar de heer Hudink.

[3:20:58] Ja voorzitter, ik heb even de site van de belastingdiensten bijgepakt en daarin staat dat de voorwaarden om B2 te kunnen terugvragen over de aanschaf en de installatie van een thuisbatterij, dat je de thuisbatterij moet gebruiken voor de verkoop in en verkoop van stroom bij uw energiemaatschappij, je moet een energiemanagementsysteem hebben, je moet een dynamisch energiecontract hebben,

[3:21:23] Wie wil dat nou nog in deze tijd?

[3:21:26] En ja, als je een privé gebruikt, dan kun je inderdaad de Btw over het verkochte niet terugvragen, maar dan voldoen je dus niet aan al die eisen die je hebt om überhaupt dat ding te kunnen kopen, want je kunt dan de Btw over het aangeschafte niet terugvragen.

[3:21:40] En daar ziet mijn vraag op.

[3:21:43] Op het moment als je het toch aantrekkelijk wil maken en je moet aan zo'n lijst met voorwaarden voldoen om überhaupt de Btw over de aanschaf van een thuisbatterij te kunnen

[3:21:53] terughalen, dan gaat er toch wat mis in die bureaucratie.

[3:21:58] Ik kijk ook even naar mevrouw Kreuger.

[3:22:00] Had zij ook op dit punt een vraag, want dan kunnen die misschien gelijk meenemen.

[3:22:06] Oké, dan gaan we eerst naar het antwoord.

[3:22:10] Voorzitter, nu hoor ik dat de heer Hutting eigenlijk verzoekt om een btw-vrijstelling op de aanschaf van een thuisbatterij.

[3:22:19] Nee, die is er dus niet.

[3:22:21] Behalve als je dus energieondernemer wordt, dan kun je de btw terugvragen.

[3:22:26] Maar je hoeft dus geen energieondernemer te worden om een thuisbatterij te kunnen installeren.

[3:22:32] En daar zit het verschil dus in behandeling in.

[3:22:36] Als het alleen voor jezelf is, zoals met alles, als je ondernemer bent, dan kun je btw terugvragen.

[3:22:43] Als je geen ondernemer bent, niet.

[3:22:44] En er zijn een paar hele specifieke uitzonderingen, maar daar zit die thuisbatterij dus niet bij op dit moment.

[3:22:52] Mevrouw Kreuger.

[3:22:53] Ja, voorzitter, je vraagt zich nu een beetje dat we drie interrupties hebben, want ik was geheel niet van plan om dit onderwerp een vraag te stellen.

[3:23:00] Maar wat de minister net zei, ik heb het abonnement gemaakt over energie delen en over energiegemeenschappen.

[3:23:06] En het idee daarbij was dat mensen energie met elkaar kunnen delen.

[3:23:10] Je wekt heel veel op zonnepanelen, je slaat het op, je kan het delen.

[3:23:14] In Europa wordt dat zo gestimuleerd in allemaal richtlijnen.

[3:23:20] Nu heeft de minister opeens over een energieondernemer... en dat je moet registreren bij de Kamer van Koophandel of de Belastingdienst.

[3:23:28] Maar dat is toch echt nooit het idee geweest... van op het moment dat jij teveel energie, wat je niet zelf kan gebruiken, dat je deelt.

[3:23:37] En die wetgeving hebben we ook als Kamer hier overigens nog helemaal niet gehad.

[3:23:40] Maar hoe de uitwerking van het amendement, maar hoe het in de wet staat, zit dat hier allemaal niet bij hoor.

[3:23:47] De minister.

[3:23:49] Voorzitter, ik gaf het net ook aan.

[3:23:50] Ik moest deze vraag echt eventjes even lezen, want toen dit amendement werd ingediend, daar was ik toen helaas niet bij.

[3:23:57] Zeg ik even tegen mevrouw Kreuger, dus dank voor de kleine coulancen.

[3:24:04] De vraag van de heer Heuting ging eigenlijk over wanneer... is het niet onnodig complex als je een thuisbatterij wil aanschaffen?

[3:24:10] En het enige wat ik heb willen aangeven is dat als je een thuisbatterij aanschaft en je die stroom alleen zelf gebruikt, dat dan een aantal van de voorwaarden waar hij aan refereerde, namelijk dat je zou moeten inschrijven of zo als ondernemer, zo was het geïnterpreteerd, niet van toepassing zijn.

[3:24:28] Wat ik eigenlijk met mevrouw Kreuger hoor zeggen is, en dat ben ik met haar eens,

[3:24:32] We willen eigenlijk op zoveel mogelijk manieren stimuleren dat stroom kan worden opgewekt.

[3:24:37] Als we kunnen opslaan en het kunnen delen.

[3:24:40] Ik weet dat daar inderdaad een wetsvoorstel voor aankomt.

[3:24:42] Volgens mij ligt dat zelfs nog bij mij.

[3:24:44] Laat ik aan mevrouw Kreuger dan zeggen dat we samen met de vraag van de heer Heutink gaan kijken of we dat zo simpel mogelijk kunnen maken.

[3:24:52] Ik kan er verder geen concrete toezeggingen over doen, want ik heb dat wetsvoorstel zelf nog niet kunnen bekijken in de afgelopen vijf weken, waarbij ook deze energiecrisis was losgebarsten.

[3:25:01] Maar de vraag, kunnen we bureaucratie ook in die context zoveel mogelijk verminderen, neem ik dan als een warme oproep mee van zowel mevrouw Kreuger als de heer Heutink, voorzitter.

[3:25:12] Ja, dank u wel.

[3:25:13] Het maakt wel wat los, want ik zie nog een aantal interrupties.

[3:25:16] Ik kijk even naar de Henk, naar heer Jumelet.

[3:25:19] Ik hoor de minister inderdaad even ingaan op mijn vraag naar de jaarlijkse prognose van de energierekening voor huishoudens.

[3:25:33] Ik hoorde ook zeggen dat de KEV daarin wordt meegenomen, want rond Prinsjesdag komt het dan allemaal ook in een brief.

[3:25:40] Mijn vraag zou zijn ook, dat is belangrijk, maar we horen ook vandaag en ik denk buiten dit gebouw ook elke keer weer verschillende ideeën over wat nou goedkoop kan, wat duur is, wat enzovoort.

[3:25:52] Dus mijn vraag zou zijn, kunt u ook daarin mee laten nemen ook een duidelijk inzicht in wat nou werkelijk rendeert en wat nou werkelijk helpt in het verlagen van de energierekening van huishoudens?

[3:26:07] Minister.

[3:26:10] Soms moet ik ook even kijken of ik iets kan toezeggen wat ook haalbaar is.

[3:26:15] De inschatting is dat we wel iets zullen kunnen meenemen.

[3:26:19] Ik weet niet of we alle mogelijke gewenste variaties kunnen meenemen.

[3:26:23] We zullen ons best doen om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de wens van de heer Jumlet daarin.

[3:26:30] Ja, deze toezegging staat dan genoteerd.

[3:26:33] Helemaal goed, mevrouw Muller.

[3:26:35] Ja, ik wil danken aan de minister in de beantwoording over de nettarieven.

[3:26:42] En ik begrijp dat het kabinet ook echt inzet op die flexibilisering en dat het tegelijkertijd ook best wel moeilijk is en wel een goede kan zijn om ook uiteindelijk netcongressie te voorkomen.

[3:26:51] En naast dat het kabinet aangeeft dit te stimuleren, ben ik wel op zoek naar, oké, wat is hij dan precies aan het doen om dit verder te stimuleren?

[3:26:58] Misschien dat u daar nu nog niet meteen antwoord op heeft, maar misschien in de aanpak in netcongressie lijkt me dat wel een fijne om daar meer over te krijgen.

[3:27:06] We zullen zorgen dat bij de volgende keer, dat het gaat over de netcongestie, we iets meer in detail misschien ook het effect van verschillende maatregelen zullen kunnen meenemen.

[3:27:14] Ja, goede toezegging aan mevrouw Muller.

[3:27:16] En de volgende keer dat we het daarover hebben, wanneer zal dat dan zijn?

[3:27:20] Voorzitter, dat valt in de portefeuille van de staatssecretaris.

[3:27:23] Ik weet niet precies uit mijn hoofd wanneer zijn volgende debat is, maar dat komt er volgens mij ook weer snel.

[3:27:29] We noteren hem voor 22 april.

[3:27:31] Kijk, heel ver.

[3:27:32] Ja, super.

[3:27:33] Oké, de heer Vermeer, heeft u nog een vraag?

[3:27:38] Ja, voorzitter, het is echt lastig, want het is allemaal complexe materieën.

[3:27:41] We hebben heel weinig interrupties.

[3:27:44] Maar over die thuisbatterij en omdat dat via dat BTW-spoor loopt, maken we het ons gigantisch ingewikkeld.

[3:27:53] Want dat betekent ook dat we BTW moeten gaan betalen voor stroom die we terugleveren, moeten we weer af gaan dragen aan de overheid straks.

[3:28:01] Maar wat veel problematischer is, dat juist die mensen waar dit voor bedoeld is, zijn de mensen die zonnepanelen hebben en die hebben al een keer aan die BTW-teruggaveregeling meegedaan.

[3:28:11] Dus die mogen niet eens meedoen.

[3:28:13] Dus het is een hele interessante actie voor mensen die nog nooit zonnepanelen gekocht hebben.

[3:28:17] Maar daar is niet voor bedoeld.

[3:28:19] Dus het enige wat de overheid wil doen is handelen in elektriciteit stimuleren.

[3:28:24] In plaats van mensen met zonnepanelen helpen en netcongestie bestrijden.

[3:28:28] Dit kan niet waar zijn.

[3:28:30] Dus ik hoop dat de minister dit allemaal nog eens even heel goed doorneemt.

[3:28:33] We hebben die hele ingewikkelde btw route gekozen, maar we moeten gewoon subsidie geven aan de installateur en dan zijn we klaar.

[3:28:43] En dan hoeven we niet dit hele fiscale systeem te belasten.

[3:28:47] Maar dat is maar een idee.

[3:28:48] En uw vraag aan de minister?

[3:28:50] Ik heb niet eens meer een vraag.

[3:28:51] Het is meer om mee te geven.

[3:28:53] Ik kijk even naar de minister.

[3:28:54] Wil de minister dit meenemen?

[3:28:59] Meenemen, oké.

[3:29:01] Voorzitter, ik heb dat goed gehoord.

[3:29:05] En wanneer we met elkaar over het wetsvoorstel komen te spreken, dan zal ik zorgen dat we ook goed hebben nagedacht over deze aspecten die genoemd zijn.

[3:29:12] Ik kan er nog niet op vooruitlopen, maar ik snap de vraag wel.

[3:29:17] En we willen met elkaar dingen zo simpel mogelijk organiseren en dat er bij de juiste mensen terechtkomt.

[3:29:23] Dus dat waren twee aspecten waar de heer Vermeer aan refereerde.

[3:29:26] Dus we komen daar nog nader met elkaar over te spreken.

[3:29:29] Dank u wel.

[3:29:30] Dan gaan we door naar het volgende blokje.

[3:29:34] Voorzitter, dat is over het noodfonds.

[3:29:37] Verantwoordelijkheid van mijn collega van SZW, maar ik ben daar natuurlijk ook wel bij betrokken.

[3:29:43] Stand van zaak rondom het opnieuw openstellen van het noodfonds.

[3:29:48] Vragen van de heer Vlag, de heer Grienwis, de heer Oosterhuis, mevrouw Kreuger, maar eigenlijk hebben

[3:29:53] Ja, 21 heeft er ook naar gevraagd.

[3:29:56] Volgens mij bent u allemaal heel geïnteresseerd in dat noodfonds.

[3:30:01] De minister van de SZW heeft kort na de aanvang van het conflict duidelijk aangegeven dat het kabinet met voet kijkt naar het opnieuw openstellen van wat dan het noodfonds heet.

[3:30:10] En ik begrijp ook de urgentie, die delen we vanuit het kabinet.

[3:30:16] Vandaag, nog voor dit debat, zat ik nog met de minister van SZW en de elektriciteitsbedrijven om tafel hierover.

[3:30:22] Dus daar wordt echt hard aan gewerkt.

[3:30:25] Met een forse prijsstijging ligt het voor de hand om de groep die het meeste risico loopt op energiearmoede zo snel als het kan, zo direct als het kan, een extra steuntje in de rug te geven.

[3:30:33] En sommigen van u refereerden ook aan andere effecten van als je in een slecht geïsoleerde woning zit.

[3:30:40] Ik ben zelf ook een keer op werkbezoek geweest bij zo'n woning waarbij je eigenlijk gewoon tussen het kozijn en de muur gewoon naar binnen kon kijken en dan denk je ook, ja, weet je, hoe is het voor de rest van je leven in zo'n woning?

[3:30:51] Dat punt van energiearmoede is gewoon reëel.

[3:30:55] De vraag is hoe het snel kan, hoe het bij de juiste groep terecht kan.

[3:30:59] We kijken dus met vertegenwoordigers van energiebedrijven, die denken mee over hoe vind je nou, hoe kom je bij de juiste mensen terecht?

[3:31:06] En ook dit,

[3:31:09] Bij die brief die we al genoemd hebben voor het meireces komt ook dit noodfonds daarin, hoe we dat willen aanpakken.

[3:31:16] We zijn er echt volop mee bezig, voorzitter.

[3:31:20] Een van de concrete suggesties die ook werd gevraagd, of eigenlijk het punt wat door bijna allemaal werd gemaakt was, dit is natuurlijk dan, daarmee kunnen ze nu helpen, maar hoe kunnen ze structureel helpen?

[3:31:30] En ik kom straks nog terug op isolatie, maar een concrete vraag was, gegevens van huishoudens,

[3:31:39] worden gedeeld door het noodfonds Energie met gemeentes.

[3:31:42] Dus het huidige T&E deelt contactgegevens van huishoudens die hier toestemming voor hebben gegeven, dat vind ik even heel belangrijk om te benadrukken, met gemeenten, zodat gemeenten hen ook kunnen helpen met het verlagen van hun energierekening.

[3:31:53] Hier hebben de gemeenten ook extra middelen voor gekregen.

[3:31:56] En al 125 gemeenten nemen deel aan die gegevensdeling.

[3:32:00] En de verwachting is dat de huishoudens hierdoor geholpen kunnen worden bij het drukken van de kosten.

[3:32:06] Onderzoek van TNO, een aantal van u heeft daar ook aan gerefereerd, laat zien dat energiehulp gewoon een meetbaar effect heeft op het gas- en elektriciteitsverbruik, met name voor mensen in energiearmoede.

[3:32:15] En gemiddeld leidt dit tot een besparing

[3:32:17] van 215 euro per jaar op de energierekening.

[3:32:19] Dus heel goede uitkomsten van die pilot.

[3:32:24] Goed dat al zoveel mensen daar mee bezig zijn.

[3:32:28] Dan was er een vraag van mevrouw Kreuger over hoe zorgen dat warmtenetten betaalbaar worden voor mensen.

[3:32:33] De betaalbaarheid van collectieve warmte is inderdaad een punt van aandacht.

[3:32:37] Tijdens de behandeling van de wet collectieve warmte is hier ook veel aandacht voor geweest.

[3:32:41] Consumenten zijn nu beschermd via het niet meer dan anders tarief dat de ACM jaarlijks vaststelt.

[3:32:46] Dit blijft zo in fase 1 van de tariefregulering, maar in fase 2 stappen we over naar kostigbaseerde tarieven.

[3:32:52] Dit kan alleen als collectieve warmte niet meer kosten dan het gangbare alternatief.

[3:32:57] Het doel is om de eindgebruikerskosten van collectieve warmte meer in lijn te brengen met de nationale kosten.

[3:33:02] en de minister van Ruimtelijke Ordening en ik zullen een Kamerbrief sturen voor de zomer om hier dieper op in te gaan.

[3:33:08] Dan had de heer El Abassi nog een vraag over energiearmoede leidt tot hogere zorgkosten.

[3:33:15] Dat heb ik ook beoogd te betrekken net met mijn opmerking over dat noodfonds energie, maar ook dat we ons realiseren dat er vaak een hele gecombineerde problematiek is.

[3:33:28] Voorzitter, dat was over het noodfonds.

[3:33:30] Eigenlijk is het korte antwoord daarop.

[3:33:31] We zijn er echt heel hard mee aan de slag.

[3:33:33] We snappen dat het belangrijk is en we komen daar ook bij die brief op terug.

[3:33:38] Ja, dank u wel.

[3:33:39] En ten aanzien van de beantwoording, als het zo is dat het in die brief gaat komen, kunnen we daar misschien ook iets beknopter dan de commissie ook over terugkoppelen.

[3:33:48] Ik kijk naar de heer Oosterhuis.

[3:33:50] Ja, dank.

[3:33:51] Over het noodfonds had ik de vraag gesteld ook, of mensen die aankloppen bij het noodfonds en ook behoefte hebben aan isolatie of geïdenticeerd worden, of de contactgegevens van die personen gedeeld kunnen worden met fixed teams, energiecoaches, et cetera.

[3:34:04] Kan het kabinet dat gaan verzorgen?

[3:34:08] Ik gaf net al aan dat er nu een pilot liep over het delen van gegevens met energiecoaches.

[3:34:18] Ik hoor eigenlijk in de oproep van de heer Oosterhuis dat hij zegt, ook dit keer wanneer het fonds opengaat, zorg dan ook dat het gelinkt wordt aan de instrumenten die er nu zijn om voor die structurele relatie te zorgen.

[3:34:30] Dat kan natuurlijk alleen, de gegevens delen alleen met toestemming ook van mensen zelf, maar het lijkt me een hele goede suggestie om mee te nemen in de uitwerking waar we nu mee bezig zijn, om te kijken of we dit meteen daarin mee kunnen nemen in hoe we het opzetten dit jaar.

[3:34:42] Want je wil uiteindelijk die mensen bereiken en die mensen die niet zelf kunnen ook helpen om tot die isolerende maatregelen te komen.

[3:34:48] Dus ik zeg toe dat we het mee zullen nemen in de gesprekken die we nu hebben.

[3:34:53] Oké, dank u wel.

[3:34:55] We kunnen door naar het volgende blokje.

[3:34:57] Dat gaat over de structurele maatregelen.

[3:35:03] Een vraag was de kans van dieren terugkomen.

[3:35:09] Ik kan daar kort over zijn op uw verzoek.

[3:35:13] Dat kan ik zo nu natuurlijk niet toezeggen.

[3:35:15] Daar zouden grote financiële consequenties aan hangen.

[3:35:19] Maar ik wil wel zeggen dat zonnepanelen ook nog steeds een rendabele investering zijn, ook nu.

[3:35:26] Milieus Centraal becijfert dat je al ongeveer 50 euro per jaar extra kan betalen.

[3:35:30] Sorry, dit is dan...

[3:35:31] Naast zonnepanelen is er ook een...

[3:35:35] Nee.

[3:35:36] Excuses, voorzitter.

[3:35:37] Ik probeer kort te zijn, maar dan ben ik langer.

[3:35:39] Zonnepanelen lonen ook als de salderingsregeling is beëindigd.

[3:35:43] Als je minder elektriciteit afneemt van het net zodat je je eigen stroom gebruikt, dan levert dat al ongeveer extra geld op milieucentraal becijferd dat je al ongeveer 50 euro per jaar extra kunt besparen door je vaatwasser aan te zetten op het moment dat je eigen zonnepanelen

[3:35:56] realiseren.

[3:35:56] Dat is dan alleen vaatwasser.

[3:35:59] Hoe zorgen we ervoor dat de zonnepanelen aantrekkelijk blijven voor mensen in sociale huurwoningen ook na deze afschaffing?

[3:36:04] Vraag van mevrouw Kreuger.

[3:36:06] Die minister van VRO heeft dit onderzocht en haar bevindingen gedeeld in een brief van 6 januari.

[3:36:15] Dus daar moet ik het eventjes bij laten, voorzitter.

[3:36:18] Dan, de heer Oosterhuis, mevrouw Kreuger en anderen hebben het gehad over vindt iedereen wel de weg naar de subsidies?

[3:36:26] Want eigenlijk rendeert dat voor heel veel mensen om die om te isoleren, maar om allerlei redenen lukt dat misschien niet of vinden zij het niet of durven ze het niet?

[3:36:35] Of is het te complex?

[3:36:36] Nou, de minister van vooral is bezig met de uitwerking van de invulling van het energiehuis.

[3:36:41] Dit gaat over de ondersteuning van alle doelgroepen bij hun verduurzamingsproces en het stroomlijnen van al die instrumenten die hier nu al voor bestaan op gemeentelijk niveau.

[3:36:50] Voor de zomer stuurt de minister vooral een kamerbrief met een meer uitgebreide toelichting en een landelijke communicatiecampagne is onderdeel van de inventarisatie van maatregelen waar het kabinet nu naar kijkt.

[3:37:01] Dus ook om duidelijk te maken dat je dan wel weet hoe dat ene loket dan heet waar je naartoe kunt.

[3:37:06] En daarnaast is natuurlijk ook veel beschikbaar via Milieu Centraal, maar ik heb

[3:37:10] Wat kunnen we nog meer doen om isolatie te versnellen?

[3:37:17] Knelpunten.

[3:37:18] De heer Jumelet heeft daarnaar gevraagd, maar ook anderen.

[3:37:23] In het debat van VRO vanmorgen is er...

[3:37:29] een motie ingediend door de PVV om te komen met een landelijke oplossing voor de haperende spouwmuurisolatie.

[3:37:36] En minister Vroos zal dat betrekken bij het isolatieoffensief.

[3:37:38] En sowieso informeert zij de Tweede Kamer voor de zomer over het isolatieoffensief, waar ook veel van u aan hebben gerefereerd.

[3:37:46] En zo specifiek die sprouwmuren wordt daar dan ook nog weer in meegenomen.

[3:37:51] Verhuurders, de heer Oosterhuis vroeg naar, de verhuurders krijgen de verplichting om slecht geïsoleerde huizen te verduurzamen.

[3:37:57] Kan hierbij worden gezorgd dat zij ook beginnen met de slechts geïsoleerde huizen?

[3:38:01] En sowieso vroeg een aantal van u daarnaar, zo'n groep van ik geloof 23.000 huishoudens waar u het over had.

[3:38:07] Ook hiervoor geldt, zelfs de beste appels, de laag hangende appels plukken ze niet zelf, dus soms is er echt hulp bij nodig.

[3:38:17] Verhuurders gaan als eerste aan de slag met verduurzamen van de slechtste energielabels, E, F en G. De woningcorporaties doen dat al volop op basis van de nationale prestatieafspraken.

[3:38:27] Het aantal slechte energielabels is sinds 2022 ook gehalveerd.

[3:38:31] Dus het werkt ook dat ze daarmee aan de slag gaan, dus in die zin

[3:38:33] En het doel is dat in 2028 ook de rest van de EFG labels van corporaties is weggewerkt.

[3:38:39] Maar dan zit je nog wel steeds met die groep die dus daar buiten zit.

[3:38:43] Want of de woningeigenaren zijn met woningen die slecht geïsoleerd zijn, volgens mij was dat die groep van 23.000 waar u ook aan refereerde, die ook aandacht behoeft.

[3:38:52] Met de normering per 1 januari 2029 zorgen we ervoor dat alle huurwoningen van private verhuurders tenminste label D hebben.

[3:39:00] De heer Jumelet vroeg de kwetsbare groepen, hoe bereiken we dat als eerste?

[3:39:07] We ondersteunen ook gemeenten en bewoners om ermee aan de slag te gaan.

[3:39:11] De minister van Vrodi informeert hierover.

[3:39:15] Nieuwe financieringsvormen, zoals de gebouwgebonden leningen of inkomensafhankelijke renovatiesubsidies, een vraag van de heer Jumelet.

[3:39:23] Bij het voorbereiden hiervan bedacht ik, oh ja, ik heb toen ik Tweede Kamerlid was ooit nog eens met de gebouwgebonden financiering wat gedaan.

[3:39:30] Het is vaker onderzocht, bleek toch bijzonder complex.

[3:39:34] Maar er loopt nog wel een onderzoek bij de minister van VRO op dit onderwerp.

[3:39:38] Ten aanzien van inkomensafhankelijke verduurzamingsregelingen, de landelijke ISDE-subsidies zijn voor iedereen beschikbaar, maar juist voor de lage inkomens kan de gemeente via de lokale isolatieaanpak extra ondersteuning bieden bovenop de landelijke ISDE-regeling.

[3:39:52] Daarnaast is het voor inkomens tot 60.000 euro financiering met 0% rente mogelijk bij het Warmtefonds.

[3:39:59] Als je dan een beter geïsoleerde woning hebt, als je eigenaar bent van die woning, rendeert dat natuurlijk ook weer op het moment dat je verkoopt.

[3:40:05] Dus dat warmtefonds is daarin ook een belangrijk instrument.

[3:40:11] Welke maatregelen bereikt kunnen worden met de aanpak aardgasvrije huurwoningen?

[3:40:16] De SH wordt in het najaar van 2026 opengesteld voor nieuwe aanvragen en draagt bij aan de versnelling bij de uitroel van warmtenetten.

[3:40:25] Dat is hoe dit doorwerkt.

[3:40:27] zien we mogelijkheden om die ISDE te verbeteren.

[3:40:32] Vroeger ook het ERO Oosterhuis.

[3:40:34] Die wordt met regelmaat geëvalueerd, waaronder nog vorig jaar.

[3:40:38] We blijven kijken naar verbeteringen bij elke jaarlijkse openstelling.

[3:40:42] Een aantal van de zaken waar afgelopen jaren naar gekeken is, als voorbeeld.

[3:40:46] De gemeente kan subsidie aanvragen en voorfinancieren voor mensen.

[3:40:49] En als we het dan hebben over die mensen die misschien moeite hebben om het geld al op tafel te leggen, de gemeente kan dat doen.

[3:40:55] Aanvragen van ISDE voor dubbel glas is makkelijker gemaakt.

[3:40:58] Ventilatie, als we het hebben over isoleren, dan moeten we niet alleen dichtplakken, maar ook zorgen voor voldoende ventilatie is toegevoegd en de ISDE werkt met vaste bedragen per apparaat.

[3:41:09] Hoe zorgen we ervoor dat mensen ontzorgd worden?

[3:41:13] Een aantal dingen heb ik net al genoemd.

[3:41:17] Dat energiehuis komt er nog bij.

[3:41:19] Ik vond het eigenlijk wel een interessante suggestie.

[3:41:21] Ik weet even uit mijn hoofd niet meer, maar volgens mij heeft een aantal van u daaraan gerefereerd.

[3:41:25] In allerlei gemeenten zitten er hele goede ideeën over wat er werkt in hun gemeente.

[3:41:31] En hoe zorgen we er nou voor dat ook die coaches van elkaar leren?

[3:41:34] Eén voorbeeld dat bij mij altijd blijven hangen, waren de ambassadeurs in Den Haag.

[3:41:37] Den Haag had subsidie gegeven aan een aantal huishoudens.

[3:41:40] En de voorwaarde daarvan was, je moest één keer per jaar je huis openstellen voor je buren, zodat zij konden zien hoe het bij jou had gewerkt.

[3:41:47] En mensen zien dan dat het bij iemand werkt die in dezelfde situatie zit zoals zij,

[3:41:52] ook de stappen heeft kunnen doorlopen en dat gaf heel veel vertrouwen.

[3:41:56] Dus er zijn waarschijnlijk dingen die nog veel beter werken misschien dan de dingen waar wij nu aan denken.

[3:42:00] Dus hoe kunnen we dat delen van dit soort best practices die gewoon van onderop op bottom op ontstaan?

[3:42:06] Laten we kijken of we dat leereffect kunnen versterken.

[3:42:11] Lijkt me goed om dat te doen, om dat even te bespreken met de VNG bijvoorbeeld, want veel van die ideeën en initiatieven zitten natuurlijk bij hen.

[3:42:17] Misschien kan het al ergens in worden meegenomen waar ik nu nog geen weet van heb, maar ik vond in ieder geval, dit soort creativiteit moeten we volgens mij met elkaar maximaal benutten.

[3:42:25] Voorzitter, dat was het blokje over isoleren en stauderen.

[3:42:29] Dank u wel.

[3:42:29] En het laatste punt klonk een beetje als een toezegging.

[3:42:32] Gaat u daar ook een termijn aan koppelen wanneer de Kamer daarover wordt geïnformeerd over het delen van die best practices?

[3:42:37] Voorzitter, ik wil even kijken, ik moet het even met de VNG bespreken.

[3:42:41] Het kwam hierop, ik vond het een spontaan idee, dus dan zeg ik graag toe dat ik daarmee met de VNG in gesprek ga.

[3:42:48] Een termijn kan ik er even niet aan koppelen, want misschien zeggen zij tegen mij, dit doen we al, of misschien zeggen ze tegen mij, dat kunnen we op X, maar we komen daar natuurlijk op terug.

[3:42:56] Prima, dank u wel voor die inspanningsverplichting die u dan aangaat.

[3:43:00] Ik kijk rond, ik zie de heer Dijk voor een interruptie.

[3:43:04] Voorzitter, het is misschien een beetje gek om als Groninger te zeggen, maar op dit soort momenten verbaast het mij heel erg dat er moet worden gezocht naar best practices.

[3:43:17] Het isoleren van woningen, het plaatsen van zonnepanelen op daken, dat moet je collectief doen.

[3:43:24] Toen de gasaansluitingen bij woningen werden aangebracht,

[3:43:28] werd dat niet individu voor individu gedaan.

[3:43:32] Toen reguleringen werden geplaatst bij mensen, werd dat niet gevraagd aan mensen, wilt u regulering aanleggen of niet?

[3:43:38] Dat werd collectief georganiseerd.

[3:43:41] Dat gaf mensen vertrouwen.

[3:43:42] Er kwam iemand langs, die zei, we gaan een gasleiding plaatsen.

[3:43:46] Dat betekende dat u een gasfornuis in huis krijgt.

[3:43:48] Kon nog een keuze maken tussen wat voor gasfornuis en wat voor pannen.

[3:43:52] Dat zorgt ervoor dat mensen daar vertrouwen in krijgen.

[3:43:55] En ik begrijp daadwerkelijk niet als het gaat over het isoleren van woningen, over plaatsen van zonnepanelen op alle geschikte daken die we hebben, wat voor uitgang kan gaan bieden, dat we dan op een gegeven moment moeten gaan hebben dat mensen een ondernemer moeten gaan worden omdat ze hun energie moeten gaan delen in hun buurt.

[3:44:14] De best practices zijn er.

[3:44:15] Dat is een collectieve aanpak van een overheid die naar mensen toe gaat en die niet aankomt zetten met radiatorfolie of tochtstrips, want dat is werk nogal vervreemd in een totaal beschimmeld huis.

[3:44:28] Meneer Dijk, ik ga u heel even onderbreken.

[3:44:30] Ik begrijp uw pleidooi, maar dat klinkt ook wel als een tweede termijn.

[3:44:33] Ja, er komt een vraag achter.

[3:44:36] Want ik heb dit debat nu een aantal jaren zitten te volgen en ik begrijp echt niet

[3:44:41] waarom er nog steeds naar individuele oplossingen worden gezocht, dat mensen met startkapitaal moeten aankomen zetten.

[3:44:48] Dat is waarom het niet werkt.

[3:44:50] Bij alle best practices, ook van andere landen, als het om zonne-energie gaat op daken, dan is het de overheid die het voor je regelt en jij stelt je dak ter beschikking.

[3:45:00] Dat werkt.

[3:45:02] Als we dat niet doen,

[3:45:03] Dan zijn we hier over twintig jaar nog steeds om bezig.

[3:45:06] Het verleden wijst uit, riolering is collectief aangelegd.

[3:45:09] Gas is collectief aangelegd bij mensen thuis.

[3:45:11] Het is een dienst van de overheid.

[3:45:14] in plaats van het individu wat er zelf moest investeren om mee te kunnen profiteren.

[3:45:18] Daar komen al die bureaucratieën en al die romslomp komt daar vandaan.

[3:45:22] Heer Dijk, wat wilt u weten op dit moment van de minister?

[3:45:24] Is dit kabinet van mening dat er inderdaad een volledig collectieve aanpak moet komen van een overheid die zich dienstbaar opstelt in plaats van aan het individu overlaat of die kapitaal krachtig genoeg is om een zonnepaneel op z'n dak te plaatsen of aan isolatiemaatregelen te gaan doen?

[3:45:40] Naar de mening van de SP, als we dat niet doen, gaat het nooit lukken.

[3:45:43] Minister.

[3:45:45] Dit is een hele andere aanpak die de heer Dijk voorstelt en het is niet wat het kabinet op dit moment voor oog heeft.

[3:45:54] Dan kan de heer Dijk nadenken wat hij met dit antwoord wil doen.

[3:45:56] Dan zou ik hem willen meegeven.

[3:45:58] Mevrouw Kreuger.

[3:46:00] Ja, voorzitter, ik voel toch wat karige antwoorden van de minister.

[3:46:04] Want het is wel, ja, het antwoord is dit is niet de aanpak van het kabinet.

[3:46:08] Ja, het is wel uit te leggen waarom.

[3:46:11] We hebben verschillende vormen gevraagd om bijvoorbeeld, ga nou voor een isolatieoffensief de wijk met de grootste energiearmoede eerst en rol dan ook zonnepanelen uit en een warmtenet en pak het wijk voor wijk aan.

[3:46:24] Mijn vraag is over salderen.

[3:46:27] Ik kreeg als antwoord van de minister dat ik een brief moet opzoeken van 16 januari van de minister van Vrouw.

[3:46:35] Mijn vraag was echt wel wat breder.

[3:46:37] Die ging namelijk over, is deze minister voornemens dat op zoveel mogelijk taken panelen moeten komen?

[3:46:44] En wat gaan we dan doen?

[3:46:45] Want op dit moment is het voor heel veel mensen niet

[3:46:48] aantrekkelijk door de terugleverboetes en zeker voor mensen in hun huurwoning die worden gewoon geconfronteerd met hele hoge terugleverboetes.

[3:46:57] Dus hoe voelt de minister zich verantwoordelijk voor dit probleem, is misschien de eerste vraag.

[3:47:02] En zo ja, hoe gaan we dit oplossen?

[3:47:04] Want op dit moment is het ja zo ongelooflijk draagvlak ondermijnend en zo schrijnend, zeker voor mensen met gewoon een hele hoge energierekening in een huurwoning, een zonnepaneel zou ze kunnen helpen.

[3:47:16] En ja, eigenlijk heeft de overheid het nu zo georganiseerd dat dat tegen mensen werkt.

[3:47:22] Dank u wel, minister.

[3:47:24] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:47:24] Ik heb het aan het begin al aangegeven.

[3:47:28] Er zijn vragen over een heel breed terrein gesteld.

[3:47:32] Ik doe ook mijn best om met het oog op de tijd snel te antwoorden.

[3:47:36] Dus sorry als ik hier te kort door de bocht was.

[3:47:39] Ik zou wel aan mevrouw Kreuger willen vragen, want ik snap wel wat zij mij schetst.

[3:47:43] Volgens mij zitten we ook nog binnenkort in een debat over hernieuwbare energie.

[3:47:47] Of ik er in die context even op terug mag komen, want zij schetst een situatie die vele componenten heeft.

[3:47:54] Of ik kan kijken of ik in tweede termijn op die bredere vraag nog wat terug kan komen.

[3:48:01] Laten we even kijken, want ik wil u nu ook een gelegenheid geven om te antwoorden, maar we kunnen ook zeggen dat het antwoord komt in de tweede termijn of bij een volgende debat.

[3:48:09] Maar laten we daar even een keuze in maken.

[3:48:11] Mevrouw Kreuger, ik zie u schudden en knikken.

[3:48:14] Ik knikte op tweede termijn.

[3:48:17] Prima.

[3:48:18] En ik schudde op ander debat, want hernieuwbaar energie is echt veel breder.

[3:48:21] Het gaat nu over betaalbare energie.

[3:48:23] Dit gaat over huishoudens.

[3:48:24] Dus dit is wel het debat om te hebben over zonnepanelen bij mensen thuis.

[3:48:27] Kan ik me ook voorstellen, voorzitter.

[3:48:29] Ik kan het zelfs nog beter maken.

[3:48:30] Ik krijg hier al een antwoord.

[3:48:31] Dan geef ik dat nu als er nog meer te vertellen is in de tweede termijn.

[3:48:34] Dit ligt namelijk echt bij mijn collega van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening.

[3:48:38] Dus dat is ook een beetje wat ik u heb aangegeven.

[3:48:41] Daar moet ik soms ook wat aan doen.

[3:48:43] De regels voor huurders liggen niet bij mij, maar op het beleidsterrein van de minister van Vro.

[3:48:49] Het eigen gebruik van opgewekte energie zorgt er wel voor dat zonnepanelen aantrekkelijk blijven.

[3:48:55] En in een ander debat, bij de minister van Vrol, is dit blijkbaar kort geleden aan de orde gekomen.

[3:48:59] Voorzitter, daar was ik niet bij, dus veel meer kan ik daar ook niet over zeggen.

[3:49:03] En ik zie aan mevrouw Kreuger dat het niet geheel aan de verwachtingen voldoet, maar veel meer kan ik op dit moment niet voor u van maken.

[3:49:13] Kunt u nog een toezegging noemen ten aanzien van een schriftelijke reactie die later nog wordt nagestuurd op dit punt, of wilt u het hier gewoon bij laten?

[3:49:19] Ik kan mijn collega van VRO vragen of zij nog een nadere toelichting heeft op dit punt van mevrouw Kreuger.

[3:49:28] Dat doe ik uiteraard graag.

[3:49:31] Dan noteren we dat en ik moet mevrouw Kreuger teleurstellen dat de interrupties voor nu op zijn.

[3:49:38] Ik heb mijn best gedaan om met u te kijken wat het kabinet u wilt bieden en dier moeten we het even meedoen.

[3:49:45] Ik kijk naar de heer Oosterhuis.

[3:49:48] Ja, dank voorzitter.

[3:49:50] Goed om te horen dat het kabinet ook richting volgende week kijkt of er al wat sneller dan wanneer het energiehuister is informatie kan komen, misschien wat massaler om mensen ook richting de winter, deze winter te helpen met alle instrumenten die er al zijn.

[3:50:05] Voor veel mensen is isoleren rendabel en er zijn ook instrumenten voor.

[3:50:09] Er is ook een groep,

[3:50:10] Dat vind ik zelf een hele lastige groep voor wie het niet rendabel is, maar die wel in een groot huis slecht isoleert met een laag inkomen.

[3:50:18] Ik denk vooral in Groningen, Friesland daar.

[3:50:23] Die groep is ook weer niet zo groot dat die niet te overzien is, maar kan het kabinet toch eens kijken wat daar mogelijk is aan instrumenten, bovenop alles wat er nu al is, om te zorgen dat ook die groep bereikt kan worden en kan isoleren?

[3:50:37] Want die bereikt het tot nu toe nog niet met de goede instrumenten.

[3:50:40] Daar zijn misschien echt wat onorthodoxe maatregelen nodig.

[3:50:43] Maar is het kabinet bereid om daar eens naar te kijken wat daar zou kunnen?

[3:50:50] Voorzitter, dan zou het wel goed zijn dat we eerst misschien wat nadere informatie krijgen over welke groep dat precies is, want dit ligt ook bij mijn collega Van Vro.

[3:50:59] Dat we ook heel gericht weten waar we naar moeten kijken.

[3:51:06] Dus in die optelsom, zeg maar, ben ik ook graag bereid, wat ik net mevrouw Kreuger ook toezeg, om een reactie te vragen van mijn collega.

[3:51:13] Maar zou het fijn zijn als de heer Oosterhuis nog even kan aangeven, welke groep heeft hij het dan over?

[3:51:18] Is dat die 23.000 waar we het eerder over hadden?

[3:51:20] Of is dat een andere groep, zodat als er gericht wordt gekeken naar wat is daar de problematiek en wat is er eventueel mogelijk, dat we het dan wel over dezelfde groep hebben?

[3:51:28] Want anders dan sturen we straks informatie die u al kende of waar u niet op zat te wachten.

[3:51:32] En ik zeg tegen mevrouw Kreugen nog even, ik zal zometeen nog even van haar proberen goed te begrijpen wat de essentie was van de informatie waar zij nog naar op zoek was, zodat we ook daarvoor kunnen zorgen dat we wanneer er aanvullende informatie komt, die ook tegemoet komt aan de vraag.

[3:51:47] Want dit is een complexe problematiek waar we het net over hadden en dan wil ik ook wel zeker weten dat we naar het juiste punt kijken om u te kunnen antwoorden.

[3:51:56] Ik kijk heel kort naar de heer Oosterhuis.

[3:51:57] Gaat het om die 23.000 of is dat een andere groep?

[3:52:01] Als het een langere antwoord behoeft dan kunt u dat misschien achter de schermen ook doorgeven.

[3:52:06] Ik zal dat doen om willen van de tijd.

[3:52:08] Dank u wel.

[3:52:09] Dan ga ik naar de heer Jumelet.

[3:52:11] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:52:12] Het is toch wat specifiek, maar ik noem het hier wel.

[3:52:15] Spouwmuren, vleermuizen, het kwam gisteren allemaal voorbij.

[3:52:19] Ook als het gaat om rond de tafel gesprek.

[3:52:21] Er wordt wel 4000 euro uitgegeven aan de ecologische toets, enzovoort, enzovoort.

[3:52:26] Maar het is hinderlijk als het gaat om het bereiken van die isolatieopgave.

[3:52:30] En ik bedoel hinderlijk, omdat er nog geen overeenstemming lijkt te zijn tussen gemeenten, provincies en de aanpak die uiteindelijk gekozen moet worden.

[3:52:38] Ik zou de minister willen vragen om daar ook de heft in handen te nemen, er hierop te voeren, omdat het uiteindelijk het doel is om zoveel mogelijk te isoleren op kort mogelijk tijd.

[3:52:47] Ik weet dat er allerlei haken en ogen aan zijn, maar ik wilde dit toch noemen omdat het uiteindelijk het doel is.

[3:52:55] Minister.

[3:52:56] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:52:57] Ik begreep dat er op het punt van die vleermuizen en spouwmuren een oplossing was gevonden, maar ik begrijp van de heer Jumilet dat er nog geen overeenstemming dan misschien over is bereikt over de implementatie met provincie en gemeente.

[3:53:07] Dit zal ik ook meegeven aan mijn collega van Vro, die hier verantwoordelijk voor is om met aandacht te proberen zo snel mogelijk daar ook dan echt de boel los te trekken.

[3:53:17] Absoluut.

[3:53:19] Wij gaan aan deze kant eventjes de vragen richting Vro bundelen, zodat we die ook noteren op het einde van deze vergadering.

[3:53:26] Dan zijn we volgens mij rond in dit blokje en dan wil ik doorgaan met de volgende.

[3:53:32] Hoeveel heeft u er nog te gaan?

[3:53:33] De laatste.

[3:53:39] Ik stel voor dat we het beantwoording van dit laatste blokje doen en daarna met elkaar even kijken naar de orde hoe we deze vergadering tot een afronding willen brengen.

[3:53:48] Dank u wel, voorzitter.

[3:53:49] De heer Van den Berg had nog een vraag over het kussengas.

[3:53:53] Zoals gevraagd in de motie Grimmings-Consuys, maar ook in de motie van de heer Van den Berg, kijken we naar strategisch gasbeleid en nemen we daarin ook kussengas mee.

[3:54:04] En in dit traject nemen we ook de externe adviezen mee, zoals uitgebracht door CE Delft, Energie Nederland, et cetera.

[3:54:11] Vraag van de heer Vermeer, regionale effecten.

[3:54:14] Kunnen we dat structureel meenemen in het energie- en koopkrachtbeleid?

[3:54:18] En ik begrijp de zorgen van de heer Vermeer.

[3:54:20] De situatie is gewoon anders.

[3:54:24] Het kabinet vindt ook belangrijk dat iedereen een betaalbare energierekening heeft en we willen zoveel mogelijk mensen uit de armoede halen of voorkomen dat ze erin komen.

[3:54:32] Het is aan mijn collega van Financiën om de koopkracht van burgers te wegen en die verschillen per regio meewegend.

[3:54:39] Dus ik zal het signaal van de heer Vermeer doorgeleiden naar hem over die regionale verschillen.

[3:54:49] Dan was er nog een vraag van de heer Jumelet over de methaanverordening.

[3:54:54] Dat methaanprobleem hebben we in Brussel aangekaart, even als andere landen.

[3:55:02] En wij zien net, dat is echt letterlijk nog een verbeterd antwoord gekregen, want er is net wat binnengekomen en blijkbaar dat de Europese Commissie het zorgen ook ziet en aankondigt met een voorstel te komen om de methaanverordening op pragmatische wijze toe te passen, om te voorkomen dat er dus problemen ontstaan.

[3:55:18] Wij verwelkomen het voorstel van de Commissie en ik zie ook het precieze voorstel dan graag tegemoet.

[3:55:23] Maar heel goed dat daar naar wordt gekeken en dat er naar oplossingen wordt gezocht.

[3:55:31] Dan kijken we of we de sluiting van de kool- en biomassacentrales terugdraaien.

[3:55:40] De onderliggende context van de vraag is dat zon en wind alleen niet genoeg zijn om Nederland op dit moment altijd van energie te voorzien.

[3:55:51] Het is belangrijk dat er altijd voldoende elektriciteit is.

[3:55:59] We zetten in op een capaciteitsmechanisme waarmee we een vergoeding gaan bieden voor elektriciteitsproductieopslag en vraagrespons.

[3:56:08] om wanneer het inderdaad en windstil is en de zon niet schijnt, er toch voor zorgen dat er voldoende elektriciteitsproductie is.

[3:56:16] En ik heb al toegezegd om uw kamer rond de zomer hier een brief over te sturen.

[3:56:22] En richting de heer Bontebal heb ik ook gezegd dat ik in die context zijn vragen, hij had die ook eerder gespeld, over de kolencentrales en de biomassa zal meenemen.

[3:56:31] Dan had de heer Vermeer nog een vraag over de export van elektriciteit.

[3:56:37] Het klopt inderdaad, een deel van de extra CO2-uitstoot van Nederland dit jaar kwam ook door elektriciteit die naar het buitenland werd geëxporteerd.

[3:56:45] Dus het zit nog meer zelfs dan alleen in de tarieven die wij betalen.

[3:56:50] Een handelstarief kan niet, want de EU is een interne markt.

[3:56:53] Maar ik was ook niet de enige die daarover begon, want ook Oostenrijk en Zweden zijn daar ook over begonnen.

[3:57:01] Waar ik wel voor pleit in de EU is dat we een kostendeling doen.

[3:57:03] Als Nederland de wind op zee bouwt, waar ook andere landen voordeel van hebben, dan zou het logisch zijn dat die andere landen ook meebetalen.

[3:57:13] spreken we over in Europa.

[3:57:15] Er zijn natuurlijk ook landen die daar heel erg tegen zijn, omdat het voor hen dan betekent dat zij meer moeten gaan betalen.

[3:57:20] Dus het is nog geen gelopen race, zeg ik als waarschuwing, maar het is wel terecht en fair dat we dit gesprek in Europa voeren.

[3:57:30] Voorzitter, ja, dat waren volgens mij de vragen die daarover gesteld waren.

[3:57:36] Nou kijk, ook voor dit blokje nog één keer rond.

[3:57:38] Zijn er nog interrupties?

[3:57:41] die gesteld moet worden?

[3:57:42] Nee.

[3:57:43] Oké, dan kijk ik ook even rond.

[3:57:44] Zijn er nog gemiste vragen in deze beantwoording?

[3:57:52] Nee.

[3:57:53] Dan wil ik met u even overleggen over de orde.

[3:57:56] Oh, mevrouw.

[3:57:58] Excuus.

[3:57:59] Ja, het ging over gemiste vragen.

[3:58:00] Ik had een hele specifieke vraag gesteld over het noodfonds.

[3:58:04] En ik begreep in de PV was gezegd, omdat de minister van Sociales, ik moest even twijfelen.

[3:58:12] Minister er niet bij kon zijn dat dat dan schriftelijk beantwoord kon worden.

[3:58:16] Dus dat zou ik heel graag willen, want het waren specifieke vragen.

[3:58:23] Ja, dat kan wat mij betreft.

[3:58:24] En ik zie de minister ook knikken.

[3:58:25] Ja, oké.

[3:58:27] Heel goed.

[3:58:28] De heer Jumilet.

[3:58:31] Een gemiste vraag.

[3:58:33] Ik heb ook iets gevraagd over de fixteams.

[3:58:35] Dat is toch wel een heel mooi fenomeen.

[3:58:40] Ik heb gehoord dat gemeenten uit de middelen lopen als het gaat om de mogelijkheden om dat ook in het komende jaar te blijven doen.

[3:58:49] Die vraag had ik gesteld.

[3:58:50] Oké, dan gaan we even kijken naar de minister.

[3:58:53] Kan daar nu een antwoord op komen of kan dat ook wellicht schriftelijk?

[3:58:58] Ik zal het even netjes doen met de microfoon, voorzitter.

[3:59:02] Ik weet ervan, inderdaad, het is een mooi initiatief.

[3:59:05] Volgens mij is er inderdaad een aflopend budget daar.

[3:59:10] Of daar nog iets aan te doen is, daar kom ik of als schriftelijk of in de tweede termijn anders nog even op terug.

[3:59:15] Mooi, dat was voor mij de laatste gemiste vraag, want dan wil ik ook met de collega's hier overleggen hoe we het gaan aanpakken met die tweede termijn.

[3:59:23] Want het is inmiddels half zeven, dat was de eindtijd van deze vergadering en ik wil ook met u de toezegging nog doornemen en ik wil ook van u weten of u er een vervolg aan wilt geven.

[3:59:32] Dus ik kijk ook even rond, is er behoefte om nu nog een tweede termijn met elkaar te hebben?

[3:59:38] Ja, ik wil een twee minuten debat aanvragen.

[3:59:41] Ja, dat mag.

[3:59:42] Doe zo.

[3:59:47] Ja?

[3:59:48] Nou, dan open ik toch even de vloer voor iedereen om nog kort aan te geven wat ze in de tweede termijn willen meegeven, inclusief ook eventueel aanvragen van een debat.

[3:59:57] De heer Huiting.

[3:59:58] Ja, voorzitter, ik wil de minister danken voor de antwoorden en ik zou heel graag bij deze een twee minuten debat willen aanvragen.

[4:00:07] Ik ga gewoon even het rijtje af.

[4:00:09] De heer Kops wilt u nog iets toevoegen?

[4:00:12] Ja, voorzitter, ik zit zo een beetje na te denken van ja, wat moet je nou nog zeggen in zo'n tweede termijn?

[4:00:16] Want eigenlijk, als ik heel eerlijk ben, een beetje terugdenken van ja, in de categorie zinloze debatten valt dit debat er toch wel in, moet ik eigenlijk zeggen.

[4:00:25] We hebben het concreet over de betaalbaarheid van de energierekening.

[4:00:28] Dat je de hele Kamer komt met concrete maatregelen die mogelijk zouden kunnen zijn om de lasten te dempen van de mensen thuis.

[4:00:36] En ja, overal

[4:00:37] Wordt er dan gezegd door de minister, er komt een brief, we gaan alles onderzoeken, alles is mogelijk, geen taboes, maar ik ga nergens op vooruit lopen, terwijl die energiearmoede al jarenlang echt een feit is.

[4:00:49] En die enorme belastingdruk op de energierekening is ook al jarenlang een feit.

[4:00:54] En dan zegt de minister notabene van, ja, we moeten verstandig omgaan met belastinggeld.

[4:00:58] Ja, touché, helemaal mee eens.

[4:01:01] Maar, voorzitter, misschien moeten we dan ook eens wat verstandiger worden in het heffen van belasting.

[4:01:05] En wat doen aan die hoge btw op energie?

[4:01:10] Het is gewoon een basisbehoefte.

[4:01:12] Die btw moet omlaag en ook de energiebelasting, bijvoorbeeld op aardgas, zo'n beetje de helft van wat mensen aan aardgas betalen, is energiebelasting.

[4:01:21] Dat is gewoon niet meer houdbaar en daar moet aan gebeuren.

[4:01:24] Dank u wel, voorzitter.

[4:01:26] Ja, dank u wel, meneer Kops.

[4:01:28] Wat mij betreft overigens geen zinloze debat, maar het is aan u natuurlijk om daar een appreciatie aan te geven.

[4:01:34] Meneer Jumelet.

[4:01:35] Voorzitter, dank u wel.

[4:01:36] Ik wilde juist gaan zeggen, voor mij is het geen zinloos debat, want ik denk dat het goed is om juist hier wel met elkaar over te spreken, zeker op dit moment.

[4:01:45] En dat er nog veel staat te doen en dat er ook met veel verlangen kijken naar de brief die komt.

[4:01:53] Dat mogen ook duidelijk zijn, zeker vanuit de urgentie.

[4:01:56] het urgentie beseft.

[4:01:57] Dus dank voor alle antwoorden.

[4:01:59] Ik zeg ook maar hier respect voor de minister, want collega's zijn er niet en u zit hier.

[4:02:04] Dus ik vind het wel heel belangrijk om ook te benadrukken de waardering daarvoor.

[4:02:08] Maar ik zie ook uit naar het vervolg hiervan, voorzitter.

[4:02:11] Dank u wel.

[4:02:13] Oosterhuis, u schudde net van nee, maar u wil toch nog iets kort zeggen.

[4:02:17] Ja, toch kort even inderdaad.

[4:02:18] Want ik sowieso dank aan de minister voor alle antwoorden en veel wijsheid in de uitwerking van maatregelen richting volgende week en later.

[4:02:26] En ik denk ook dat het verstandig is dat het kabinet dat goed weegt, want ik denk dat we niet alleen over de energierekening, over de brandstofprijzen, maar nog een veel breder debat gaan hebben over de doorwerking van die prijzen in de rest van de economie en dat het kabinet daar ook

[4:02:40] rekening mee houdt.

[4:02:43] Ik denk wel nog steeds dat de best betaalbare energierekening is er eentje waar weinig energie wordt gebruikt.

[4:02:50] Dus ik hoop dat het kabinet zich ook wel realiseert dat het niet alleen gaat over, ja mensen betalen belasting, maar hoe minder je aan je energie hoeft te betalen levert je ook geld op in de portemonnee.

[4:02:59] Dus ik zou het kabinet willen verzoeken om de hele tijd naar het brede plaatje te kijken en niet alleen maar naar de overheidsfinanciën.

[4:03:06] Dank u wel.

[4:03:07] Dank u wel.

[4:03:07] De heer Dijk.

[4:03:09] 2 miljoen mensen die de energierekening al niet kunnen betalen en de helft die de kachel niet aandraait.

[4:03:16] 1 op de 4 huurwoningen zit met schimmel, vocht, tocht en kou.

[4:03:20] 1 op de 5 woningen, als je daar koopwoningen bij optelt, zitten met vocht, tocht, schimmel en kou.

[4:03:25] Dat betekent dat er al heel erg lang een energiecrisis is bij mensen.

[4:03:28] En ik hoor steeds dezelfde antwoorden.

[4:03:31] Jaar na jaar na jaar.

[4:03:32] Een individuele aanpak.

[4:03:33] De fliksbrigades.

[4:03:35] Niets mis met al mensen erop te wijzen dat ze een tochtstrip kunnen gaan aanleggen.

[4:03:40] Echt geen enkel probleem.

[4:03:41] Maar als vervolgens er inderdaad kieren zitten in je huis en daar wordt niets aan gedaan de afgelopen jaren, dan zou ik zeggen die fliksbrigades ombouwen tot echte isolatie en zon op dak brigades.

[4:03:54] Dat inderdaad, zoals ik net aangaf, de overheid bij je langskomt.

[4:03:57] Over de overwinsten zei de minister, we gaan kijken, maar het is nu al zichtbaar dat de beurskoersen daar door het dak heen gaan.

[4:04:04] Dus waarom kijken?

[4:04:05] Ik wil een principiële uitspraak van de minister horen.

[4:04:07] Goed, dat gaan we doen, want er worden overwinsten gemaakt.

[4:04:10] Dus daar zou ik graag een reactie op willen.

[4:04:13] Over variabele dynamische tarieven en contracten.

[4:04:17] Kijk goed of het bij jou past.

[4:04:19] Ja, het past niet bij mensen, want het is gewoon hartstikke duur en ze komen door in de problemen, dus dan vergt dat ook een overheid die mensen in bescherming neemt om dat niet te gaan doen.

[4:04:27] Tot slot, er heerst een diepe...

[4:04:31] betaalbaarheidscrisis bij mensen allang.

[4:04:33] En ik heb gelukkig gezien dat alle oppositiepartijen hebben aangegeven dat ze de belasting op energie willen gaan verlagen.

[4:04:39] Wij zijn met meer.

[4:04:40] Laten we ons verenigen.

[4:04:42] Laten we een voorstel komen om de belasting op energie te gaan verlagen, want we moeten blijkbaar veel te lang op dit kabinet wachten, terwijl alle landen om ons heen wel maatregelen nemen.

[4:04:50] Of het nou gaat om het verlagen van de btw boodschappen, het verlagen van de huren in Spanje of het verlagen van de energierekening in welk omringend land van ons dan ook of het verlagen van de accenten.

[4:05:00] De Kamer is aan zet en die kan dit gaan afdwingen.

[4:05:03] Dank u wel.

[4:05:05] Mevrouw Müller.

[4:05:07] Ik wil de minister bedanken voor haar antwoorden op al onze vragen.

[4:05:10] En er ligt ook een behoorlijke opdracht voor u op de korte termijn om te kijken, gezamenlijk met het kabinet, wat kunnen we nu doen om mensen ook in de koopkracht goed te houden?

[4:05:19] Ook op de iets langere termijn om te zorgen dat er leveringszekerheid is en op de nog langere termijn dat we een weerbaar energiesysteem hebben waarbij ook nog een betaalbare energierekening is.

[4:05:28] Er liggen vele opdrachten voor u klaar.

[4:05:30] Ik denk dat het goed is dat het kabinet nu met de brief komt met alle maatregelen, dat daarna het plenaire debat daarover verder gevoerd wordt en dat wij de komende jaren verder gaan met de uitwerking van al die andere dingen die nog op de wacht wachten.

[4:05:42] Dank u wel.

[4:05:42] De heer Vermeer.

[4:05:45] Ja, voorzitter, ik wil de minister en haar team bedanken voor de antwoorden die we gekregen hebben, ook al zijn die niet altijd, nou ja, geven die toch wat onrust.

[4:05:55] We hebben 22 en 23 april belangrijke debatten.

[4:06:01] Plunair, die volgens mij allemaal over hetzelfde gaan straks.

[4:06:05] We hebben nog heel veel antwoorden nodig en het complex is, dit gaat over

[4:06:09] over ruimtelijke ordening, of vooral volkshuisvesting gaat het over het gaat over KGG, het gaat over financiën en gaat over EZ.

[4:06:19] Maar ik ja, ik weet niet.

[4:06:21] Ik vind het echt ingewikkeld worden, want we debatteren en we debatteren en ik zie hier nog geen oplossing uitkomen, terwijl die wel keihard nodig is.

[4:06:30] Dus ik heb daar wel echt zorgen over.

[4:06:33] Dit duurt al veel te lang.

[4:06:35] Ja, dank, heer Vermeer.

[4:06:36] En procedureel gezien begrijp ik ook uw punt.

[4:06:39] Dus laten we ook straks de minister in de beantwoording nog daar ook even op terug laten komen wanneer we ook welke antwoord nog kunnen krijgen.

[4:06:46] Ook vooruitloopt op die geplande debatten.

[4:06:48] Mevrouw Kreuger.

[4:06:50] Dank, voorzitter.

[4:06:51] En

[4:06:53] We zitten gewoon in een fossiele afhankelijkheidscrisis.

[4:06:56] Zolang we afhankelijk zijn van fossiel, blijven we in deze prijsschokken zitten.

[4:07:00] En dan moet je dingen aan betaalbaarheid doen, je moet dingen aan structureel, aan verduurzaming doen, nieuw, duurzame energie opwekken.

[4:07:07] En ik hoor een heleboel dingen die in het vooruitzicht worden gesteld, terwijl dit is allemaal niet nieuw.

[4:07:11] Dit hebben we allemaal na de Oekraïne-crisis ook al besproken.

[4:07:15] Ik ben verbaasd dat het zo lang duurt tot concrete maatregelen komen.

[4:07:20] Ik had concrete vragen gesteld over het isolatieoffensief.

[4:07:25] Het kabinet heeft het erover, maar er wordt geen extra geld voor uitgetrokken.

[4:07:29] Dus wat doe je dan eigenlijk?

[4:07:32] Hetzelfde met warmte.

[4:07:34] De minister zegt, ik kom voor de zomer nog met een brief.

[4:07:37] Maar er is gewoon geen geld uitgetrokken.

[4:07:39] En dat is natuurlijk een beetje het probleem, is dat de financiële plaat matcht gewoon helemaal niet met de ambities en de beloftes in het coalitieakkoord.

[4:07:47] En daar zou ik graag een reactie op willen.

[4:07:49] En dan over zonnepanelen.

[4:07:51] Ja, ik begrijp eigenlijk niet.

[4:07:54] Ik heb volgens mij twee jaar lang debatten gevoerd over de solderingsregeling en over zonnepanelen bij mensen thuis met de minister van KGG.

[4:08:03] En nu wordt het helemaal naar vroog geduwd.

[4:08:05] Maar volgens mij is deze minister gaat gewoon over zonnepanelen.

[4:08:09] En hoe hou je dat aantrekkelijk?

[4:08:11] En wat is het plan daarvoor?

[4:08:12] En het is nu gewoon een heel groot probleem voor huurders.

[4:08:15] Als jij in een tochtig huis woont,

[4:08:17] en je hebt zonnepanelen op je dak gekregen van je verhuurder, dan ben je nu gewoon ongelooflijk de shaak.

[4:08:23] Dat kunnen we toch niet laten gebeuren.

[4:08:26] Dus toch maar... Ja, ik vind dat deze minister daar wel ook verantwoordelijk voor is en ik wil heel erg graag toch horen of zij dat zo erkent, of ze de ambitie heeft dat er zonnepanelen op al die daken komen en wat ze daaraan gaat doen.

[4:08:42] Dank u wel.

[4:08:43] Dank aan alle leden voor deze tweede termijn.

[4:08:45] En dan ga ik naar de minister kijken of zij in staat is om meteen ook de laatste vragen en oproepen te beantwoorden.

[4:08:52] Volgens mij waren er ook nog een paar punten uit eerste termijn die waren toegezegd voor de tweede termijn.

[4:08:57] Misschien dat die ook meteen kunnen worden meegenomen.

[4:08:59] Ik kijk naar de minister.

[4:09:00] Gaat dat lukken?

[4:09:03] En nogmaals, er kunnen ook dingen schriftelijk en dan horen we ook graag wanneer die ons kan op kunnen komen.

[4:09:08] Als ik iets mis, dan zorgen we ervoor dat dat schriftelijk nog wordt aangeleverd.

[4:09:13] Voorzitter, allereerst, ik begrijp ook voor een deel de complexiteit

[4:09:21] Ik begrijp ook dat u op sommige punten graag had gezien dat er duidelijker antwoorden nu al te geven waren.

[4:09:30] Ik kan u vertellen, als u in deze stoel zit en u moet zeggen, u moet nog even wachten, dat is ook niet per se het meest bevredigend om als antwoord te geven.

[4:09:37] Want je hebt natuurlijk graag het debat over de concrete maatregelen.

[4:09:41] En daar zullen we ook echt met elkaar toe komen.

[4:09:43] Maar het is dan mijn lot dat ik hier vandaag tegen u moet zeggen, het duurt nog

[4:09:47] toch nog eventjes, omdat we die weging aan het doen zijn.

[4:09:50] Los daarvan, ik denk...

[4:09:52] Dit was voor mij de eerste keer dit debat.

[4:09:55] De huidige energiecrisis en de manier waarop ons energiesysteem aan het veranderen zijn, zorgen wel voor, zeker waar het gaat over de huishoudens, een steeds sterkere verwevenheid van de gebouwde omgeving en wat het betekent voor huishoudens.

[4:10:07] En daarom zou ik me wel kunnen voorstellen dat het volgende keer een debat is samen met de minister van Vrouw, omdat ik u nu moet verwijzen naar dingen die misschien bij haar liggen, waarvan u dan misschien terecht zegt, ja, maar ligt dit dan toch niet bij u?

[4:10:19] Het ene enige informatie die ik heb, is dat het, zeg ik tegen mevrouw Kreuger, dat het vraagstuk van huurders in relatie tot zonnepanelen, in relatie tot de saldering bij de minister van Vrouw ligt.

[4:10:28] En meer informatie heb ik daar dan nu niet over.

[4:10:30] Maar ik kan me wel van mevrouw Kreuger dan voorstellen van ja, dan zitten we hier met de ene minister, niet met de ander.

[4:10:36] Ik heb daarover gezegd wat ik al gezegd heb.

[4:10:41] Dus ik zou me kunnen voorstellen dat we dat...

[4:10:43] Eén moment, minister.

[4:10:44] Ik kijk even naar mevrouw Kreugen of zij een punt van orde heeft.

[4:10:48] Maar is dat dan veranderd?

[4:10:49] Want dat was echt niet zo voordat dit kabinet aandrad.

[4:10:53] Dus is dat in het constituerend beraad, hebben jullie het herverdeeld?

[4:10:56] Want ja,

[4:10:58] zonnepanelen en of zonnepanelen op daken komen en of het dan te doen is voor mensen, of waar dan ook, op een schuur.

[4:11:06] Ja, in mijn beleving is dat altijd de verantwoordelijkheid geweest van de minister van Klimaat en Energie.

[4:11:12] Voorzitter, volgens mij is het vooral van belang hoe is het nu, want er verandert bij elk kabinet iets.

[4:11:21] Ze liggen ook wel eens onderwerpen precies tussen twee departementen in, eigenlijk, of overlappend.

[4:11:28] Daarom zeg ik eigenlijk tegen mevrouw Kreugen en tegen de rest van u, ik kan me voorstellen dat we een bevredigend debat hebben als we over dit soort onderwerpen dan hebben gezamenlijk samen met de minister van Vrouw.

[4:11:38] Want we moeten voorkomen dat er onderwerpen

[4:11:40] ergens tussenin vallen of dat het onduidelijk is.

[4:11:43] In ieder geval wilt u gewoon graag een antwoord hierop.

[4:11:44] Ik kan me dat goed voorstellen.

[4:11:46] Ik kan u dat vandaag helaas niet geven, maar we zullen wel moeten zorgen dat we hierover in gesprek komen.

[4:11:53] Daarom vroeg ik u ook om nog even aan mij aan te geven dat ik heel goed begrijp waar het over gaat.

[4:11:57] Dan zal ik ook met de minister van vooruit kijken.

[4:11:59] Nogmaals, bij wie ligt het?

[4:12:01] Zodat het niet nergens ligt en niet volgende keer het debat dan krijgen van nee, ligt bij de minister van KGG.

[4:12:05] We zoeken dit even uit en we zorgen in ieder geval dat we op de inhoud, wat de reactie dan ook is, maar dat we op de inhoud nog met een reactie terugkomen op de vraag die u heeft gesteld.

[4:12:18] Ik vond het heel belangrijk om van u de aandachtspunten te horen, kan ik zeggen, ondanks dat we niet op alle punten tot concrete keuzes kunnen komen in dit debat.

[4:12:27] Wat wel heel duidelijk is, is dat velen van u zeggen structurele maatregelen helpen ook bij de koopkracht.

[4:12:33] Dat werd nog even samengevat door meneer Oosterhuis, maar dat hebben eigenlijk velen van u gezegd.

[4:12:37] Dus zorg nou dat we die structurele maatregelen nemen om die energierekening van huishoudens omlaag te brengen.

[4:12:45] De urgentie van de heer Dijk.

[4:12:46] Ik werd net gevraagd om kort te antwoorden, maar zijn urgentie van kunnen we naar collectieve re-aanpakken, waarmee we meer snelheid kunnen maken, dat snap ik.

[4:12:57] En ook daar, dat isolatieoffensief heeft natuurlijk ook de ambitie om meer snelheid te maken.

[4:13:03] Dus ook daar ligt bij mijn collega, maar ik ga wel samen met haar kijken, want netcongressie is daar natuurlijk ook weer een vraagstuk bij.

[4:13:10] Dus wat kunnen we, hoe kunnen we samenwerken, ook als kabinet, om die versnelling in te zetten?

[4:13:15] Want dat is het beste voor iedereen.

[4:13:16] Het is beter voor de huishoudens als we meer snelheid kunnen maken.

[4:13:20] Het is beter voor de netcongestie als we meer kunnen isoleren en voor iedereen beter.

[4:13:28] Dus gaan we zeker proberen.

[4:13:30] Dat draagt ook inderdaad dus bij aan de koopkracht van mensen en dat hebben we ook allemaal weer baat bij.

[4:13:35] Dat was ook waar mevrouw Muller over had.

[4:13:38] Koopkracht in het oog houden, energiebesparing en leveringszekerheid in de ultieme fase daarvan, weerbaarheid.

[4:13:46] Mevrouw Kreuger zei ook, zolang we afhankelijk blijven van import van fossiele brandstoffen, blijft daar een grote kwetsbaarheid.

[4:13:51] In die zin, we hebben veel discussies over, gaat het snel genoeg, welke maatregelen, maar ik zie ook een grote convergentie in aan de slag, isoleren, meer onafhankelijkheid, meer weerbaarheid.

[4:14:03] Daar gaan we mee aan de slag.

[4:14:06] Dat waren eigenlijk, voorzitter, specifieke vragen over warmte, dus dat isolatieoffensief, minister Vrouw.

[4:14:13] Warmte, complex, want er zijn geen extra middelen vrijgemaakt.

[4:14:18] Dat er voor de zomer een brief komt, betekent dat we nu aan het kijken zijn.

[4:14:21] Het is ook voor mij natuurlijk een gegeven als minister, wat krijg je en wat

[4:14:24] Welke opdrachten krijg je mee?

[4:14:26] Om natuurlijk heel goed te kijken, wat kan er wel?

[4:14:28] Dat zullen we ook voor warmte doen.

[4:14:30] En daarom dus voor de zomer die brief.

[4:14:33] De complexiteit van dat er geen aparte middelen voor zijn, is ook een realiteit.

[4:14:37] Maar we hebben ook niet altijd alleen maar een pot met geld.

[4:14:39] Er zijn ook andere instrumenten waar een overheid gebruik van kan maken.

[4:14:43] In het geheel, ik ga kijken wat we met warmte meer kunnen doen.

[4:14:48] Want die netten spelen ook in dat hele energiesysteem, in het aanpakken van netcongressie, in zoveel mensen van fossiel afkrijgen een hele belangrijke rol.

[4:14:57] En dat deel ik met mevrouw Kreuger.

[4:15:00] Dus daar komen we op terug.

[4:15:02] Dan was er nog een specifieke vraag van de heer Grimwis over die belastingvermindering.

[4:15:06] Wat is eigenlijk de budget als je dat alleen voor huishoudens doet?

[4:15:12] Dat levert circa 400 miljoen op.

[4:15:14] Dus dat klopte, dat bedrag wat hij daar

[4:15:16] overgaf.

[4:15:18] Dat is natuurlijk, had ik kunnen inschatten bij die eginwis die de financiële tabellen meestal goed kent, maar ik vond het toch belangrijk om het even na te kijken.

[4:15:25] Voorzitter, kijk, waren hier nog andere punten?

[4:15:32] Even kijken, de fix teams.

[4:15:36] Veel gemeenten kunnen nog gebruik maken van reeds uitgekeerde middelen tot 2027.

[4:15:43] Maar we zien ook dat bij sommige gemeenten het geld op is, terwijl er nog bewoners in energiearmoede geholpen kunnen worden.

[4:15:50] Onder meer via het sociaal klimaatplan willen we hier financiering voor regelen.

[4:15:57] Maar goed, dit is allemaal onderdeel van de besluitvorming waar we het nog over gaan hebben.

[4:16:01] Maar dat sociaal klimaatplan is dus ook iets waar we wat dat betreft naar kijken.

[4:16:07] Dan was er nog een vraag over de onrendabele top die kleiner is geworden.

[4:16:11] Ik heb nog geen inzicht in de gevolgen van de gestegen prijzen op de SDE++.

[4:16:15] De eerstvolgende update kan bij Prinsjesdag.

[4:16:18] Dus dat is het eerste moment waarop we dat kunnen geven, voorzitter.

[4:16:24] Dat waren volgens mij de opmerkingen en vragen van de leden in de tweede termijn.

[4:16:28] Dank u wel.

[4:16:30] Dank u wel.

[4:16:32] Dan wil ik graag richting een afronding van deze vergadering.

[4:16:35] Zoals u het goed vindt, gaan we richting de toezeggingen.

[4:16:39] Allereerst, er is een twee-minutendebat aangevraagd, onder andere door de heer Heutink, dus dat gaat er komen.

[4:16:45] Dat zal natuurlijk nader worden ingepland, zoals u weet.

[4:16:48] Er is al reeds een brief toegezegd over mogelijke maatregelen die de Kamer voor het meireces ontvangt.

[4:16:54] Daarin worden ook de verschillende door de leden genoemde maatregelen meegenomen.

[4:16:58] Dus ik denk dat u al een uitkijkt naar die brief.

[4:17:01] Dan heb ik twee concrete toezeggingen vanuit deze minister gehoord richting deze commissie.

[4:17:07] De eerste is voor het einde van het jaar wordt de Kamer geïnformeerd over het financiële gedifferentieerde tariefstelsel ten aanzien van de nettarieven, is dat?

[4:17:16] En ten tweede, voor de zomer informeert de minister de Kamer rond de tarieven voor collectieve warmte.

[4:17:22] Klopt dat?

[4:17:24] Richting mevrouw Kreuger was dat.

[4:17:26] De eerste klopt, de tweede is niet alleen een brief over de tarievenwarmte, maar dat is gewoon een brief over de aanpak van warmtenetten, van collectieve warmte.

[4:17:36] Dus dat is misschien iets breder dan alleen de tarieven.

[4:17:38] Hoe willen we dat aanpakken?

[4:17:40] Want dat was volgens mij waar de vraag van mevrouw Kreugen over ging.

[4:17:42] Prima.

[4:17:43] De heer Vermeer wil daar kort nog iets over vragen.

[4:17:46] Ja, met name hoe we dit zo'n beetje in de agenda gaan doen.

[4:17:49] Want we hebben dus 22 april een plunderdebat over energiekosten.

[4:17:55] 23 april hebben we de voorjaarsnota.

[4:17:58] Bij allebei komen ook gewoon weer allemaal moties aan de orde.

[4:18:03] En dan hebben we dit verhaal nog.

[4:18:05] En gaan we dat dan ook nog voor het meireces doen?

[4:18:11] Of moeten we daar gewoon alles repareren wat in die andere debatten niet gelukt is?

[4:18:22] Ik ben bezig.

[4:18:23] Ik denk dat het niet gaat lukken, heer Vermeer, om die vraag nu te beantwoorden.

[4:18:27] Er is een twee-minuten-debat aangevraagd.

[4:18:28] Laten we eventueel in een eerstvolgende procedurevergadering hier nog op terugkomen als u dat wenst, want ik ben natuurlijk benieuwd ook wat de rest van de commissie daarvan vindt.

[4:18:38] Goed, ik was bij de toezeggingen.

[4:18:39] Er zijn dus die twee toezeggingen gedaan.

[4:18:41] Daarna zijn er ook nog een aantal andere dingen aan u meegegeven, met name ook richting de minister van Vro.

[4:18:46] Die nader zal ingaan op het punt van mevrouw Kreuger rond de zonnepanelen voor huishoudens en het punt van de heer...

[4:18:53] voor huurders, het punt van de heer Oosterhuis en het punt van de heer Jumilet ten aanzien van de spouwmuren en de vleermuizen.

[4:19:04] Daarmee denken wij rond te zijn in de toezeggingen.

[4:19:07] Klopt dat, mevrouw Kreuger?

[4:19:08] Misschien komt hier het hele misverstand vandaan.

[4:19:10] Mijn vragen gingen over zonnepanelen op huishoudens.

[4:19:13] Voor huishoudens.

[4:19:14] Ja.

[4:19:15] Niet op huishoudens.

[4:19:16] Maar dus als er een antwoord kan komen vanuit vrouw voor de huurders en KGG voor de andere mensen, vind ik ook goed.

[4:19:24] Maar het lijkt mij handig als zonnepanelen bij één bewindspersoon zitten.

[4:19:27] Maar goed, wie ben ik?

[4:19:29] Ja, nou, er is sowieso toegezegd om u wat helderheid te geven, want ik zag de verbazing bij meer collega's, maar ik geef toch de minister nog het woord of dat het misschien een oplossing kan zijn.

[4:19:37] Nou, voorzitter, we hebben dan het lek boven over waarom er zo'n verbazing was bij mevrouw Kreugen over waar de zonnepanelen, dus de huurders, die zitten bij mevrouw.

[4:19:46] Maar laten we samen met een antwoord komen op de door u geschetste problematiek.

[4:19:50] Dan heb ik meteen voldaan aan mijn belofte om te zorgen dat we goed samenwerken vanwege de nauwe verwevenheid.

[4:19:57] Met zo'n opheldering wil ik graag deze vergadering gaan afronden.

[4:20:01] Ik wil iedereen heel erg bedanken.

[4:20:01] Dank aan de minister voor haar aanwezigheid en alle antwoorden.

[4:20:05] Dank aan alle leden voor hun aandacht en inbreng.

[4:20:10] We zijn een klein beetje uitgelopen in de tijd, maar we waren ook met veel sprekers vandaag.

[4:20:14] Dus ik ben toch blij dat dat gelukt is om dat vandaag te doen.

[4:20:18] Iedereen heel erg bedankt en een hele fijne avond.