Definitief Nationaal Programma Ruimte voor Defensie

[0:00:01] Welkom allemaal bij het nota-overleg nationaal programma Ruimte voor Defensie.

[0:00:06] Een warm welkom aan de staatssecretaris en de ontsteuning.

[0:00:11] En aan de andere zijde aan de leden van het kabinet of van de Tweede Kamer.

[0:00:15] Een hele mooie afvaardiging vandaag.

[0:00:18] Ook iedereen welkom op de tribune en de kijkers die van afstand meekijken.

[0:00:24] De spreektijden voor het notaoverleg zijn na vooraf allemaal vastgesteld.

[0:00:29] Die mogen de leden zelf indelen voor de eerste en de tweede termijn.

[0:00:33] U heeft vier interrupties in de eerste termijn.

[0:00:36] En aangezien het een notaoverleg is, hebben we in de tweede termijn gelegenheid tot het indienen van moties.

[0:00:46] Oké, dan wil ik als eerste het woord geven aan mevrouw Jachtenberg van D66.

[0:00:52] En u heeft twaalf minuten.

[0:00:55] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:01] In de VS hoorde ik een F-35 ooit omschreven als de Sound of Freedom als die met volle afterburner overvloog.

[0:01:08] In de omgeving van Leeuwarden dacht mijn schoonfamilie daar echter anders over en ze vroegen mij als lucht- en ruimtevaartingenieur of ik daar niet iets aan zou kunnen doen.

[0:01:17] Sinds de invasie in Oekraïne kijken we in Nederland gelukkig wel anders naar dit soort overlast.

[0:01:21] De noodzaak van een slagvaardige krijgsmacht is duidelijk.

[0:01:24] Tegelijk leven we in een klein land waarin we de ruimte samen moeten delen.

[0:01:29] Dat vraagt om een balans en een whole of society aanpak waarin lasten beperken en de baten vergroten.

[0:01:35] Juist daarom wil ik beginnen met complimenten aan Defensie.

[0:01:39] Er wordt echt werk van gemaakt van afstemming met de omgeving rond het NPRD.

[0:01:44] Er wordt actief gezocht naar manieren om de lasten te verminderen en de contacten verlopen over het algemeen goed.

[0:01:50] De volgende stap is wat mijn fractie betreft duidelijk, niet alleen het beperken van de lasten, maar het vergroten van de baten.

[0:01:58] Voorzitter, de komst van nieuwe kazernes en defensielocaties legt extra druk op de omgeving.

[0:02:03] Denk aan woningbouw, infrastructuur en voorzieningen.

[0:02:07] Dat zijn geen kleine vraagstukken.

[0:02:09] Dit raakt direct aan de leefbaarheid in gemeenten en daar maken veel mensen zich terecht zorgen over.

[0:02:14] Daarom vraag ik de staatssecretaris hoe deze extra druk integraal wordt meegenomen in de plannen en kunnen lokale overheden rekenen op concrete ondersteuning vanuit het kabinet om deze groei op te vangen, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur?

[0:02:28] Een ander groot punt van zorg is stikstof.

[0:02:31] Eerder waren die zorgen al aanzienlijk.

[0:02:34] En het kabinet schreef zelfs dat de effecten enorm zouden kunnen zijn.

[0:02:38] Er werd gesproken van vertraging van jaren en het risico dat dit de verdedigingscapaciteit van de NAVO-grondgebied kan beperken.

[0:02:45] Dat zijn stevige woorden.

[0:02:47] Daarom mijn vraag, waar staan we nu?

[0:02:49] En hoe wordt voorkomen dat noodzakelijke defensieuitbreidingen vastlopen?

[0:02:55] In de beantwoordingen van de feitelijke vragen lezen we dat het kabinet werkt aan een nieuwe stikstofaanpak.

[0:03:00] Hoe verloopt het overleg met collega- bewindspersonen op dit punt?

[0:03:04] En kunnen we op korte termijn duidelijkheid verwachten over een aanpak waarin ook ruimte voor defensie expliciet wordt meegenomen?

[0:03:11] Ook netcongestie is op veel plekken inmiddels een harde beperking.

[0:03:15] Op welke manieren kijkt de defensie naar het zelf opwekken en opslaan van energie om deze knelpunten te omzeilen?

[0:03:21] en wordt daarbij ook gekeken naar delen van energie met bijvoorbeeld commerciële partijen in de omgeving.

[0:03:28] Voorzitter, dit zijn allemaal vraagstukken waar nationale veiligheid en lokale leefbaarheid elkaar raken.

[0:03:33] Juist daarom is het van belang dat we hier vooruitkijken, knelpunten tijdig adresseren en samen met de regio tot oplossingen komen.

[0:03:45] Voorzitter, ruimte voor defensie betekent ook ruimte maken en dat raakt mensen.

[0:03:51] Hun huizen, hun bedrijven, hun leefomgeving.

[0:03:55] Juist daarom is participatie geen bijzaak, maar een voorwaarde.

[0:03:58] Voor draagvlak en voor zichvuldige besluitvorming.

[0:04:02] Voor mijn fractie staat voorop dat niemand zich overvallen mag voelen door plannen van de overheid.

[0:04:07] Tijdens het eerdere debat ging het over 27 woningen en bedrijven die plaats moesten maken voor Defensie.

[0:04:13] Het is goed om te lezen dat het gesprek met ondernemers en woningeigenaren is gestart, maar ik wil de staatssecretaris vragen, lopen deze gesprekken inmiddels met alle betrokken eigenaren en is het aantal van 27 nog steeds actueel?

[0:04:28] Ik herinner de staatssecretaris graag aan de breed aangenomen motie om mensen die hun huis moeten verlaten van deur tot deur te begeleiden.

[0:04:35] Wat is er concreet met die opdracht gebeurd?

[0:04:38] Hoe ziet de begeleiding er in de praktijk uit?

[0:04:41] En hoeveel van deze mensen hebben in ons een nieuwe plek gevonden?

[0:04:45] Want als we dit doen, moeten we het goed doen.

[0:04:48] Menselijk, zorgvuldig en met oog voor de toekomst van de betrokkenen.

[0:04:56] Voorzitter, hoewel mensen die wij spreken duidelijk doordrongen zijn van de noodzaak voor meer ruimte voor defensie, maken ze zich ook zorgen over wat dit precies voor hen betekent.

[0:05:06] Dat zijn geen cijfers op papier, maar mensen met een verhaal.

[0:05:10] Laat waarvoor zorgen dat zij zich gezien en gesteund voelen.

[0:05:13] We horen vanuit hun zorgen dat in afwezigheid van communicatie duidelijkheid ontbreekt en het ruimte laat voor spookverhalen.

[0:05:21] Hoe worden omwonenden op de hoogte gehouden van verandering en mogelijke overlast?

[0:05:25] En hoe zorgen we ervoor dat er geen ruimte ontstaat voor nepnieuws en onrust, maar juist voor vertrouwen en duidelijkheid?

[0:05:34] En, voorzitter, als we spreken over de ruimte voor defensie, dan hebben we het niet alleen over vierkante meters op de grond, maar juist ook over de luchtruim boven ons.

[0:05:43] En daar liggen enorme kansen, kansen om te innoveren, om te trainen, om voorop te blijven lopen in een wereld waarin onmomentelijke systemen een steeds grotere rol gaan spelen.

[0:05:54] Het ontwikkelen, experimenteren, opleiden, trainen en oefenen met drones en de bestrijding daarvan is essentieel om onze kruismog wendbaar en toekomstbestendig te houden.

[0:06:03] Want wie vooruit wil, moet ruimte creëren.

[0:06:06] Niet alleen fysiek, maar ook juridisch.

[0:06:09] In de opvolging van motie van Dijk zien we een analyse van knelpunten en een duidelijke ambitie om de maximale juridische ruimte op te zoeken voor opleidings- en trainingsdoeleinden.

[0:06:18] Dat is precies de richting die nodig is.

[0:06:21] Laten we die ruimte dan ook daadwerkelijk benutten.

[0:06:24] Wanneer horen we meer over het oplossen van deze knelpunten en worden alle juridische knelpunten meegenomen in de wet op de defensiegereedheid?

[0:06:32] Kan de staatssecretaris toezeggen dat we voor het behandelen van de wet uitgebreide terugkoppeling hebben gehad over de opvolging van de motie van Dijk?

[0:06:43] Voorzitter.

[0:06:44] Nou, Drones wil kort ingaan op innovatie en dan specifiek de samenwerking met lokale overheden.

[0:06:51] Want als de ventie ergens uitbreikt, dan raakt dat direct de regio.

[0:06:55] En juist dan is het belangrijk dat we samen optrekken en kansen verzilveren.

[0:07:00] Neem Lelystad Airport.

[0:07:01] Daar komt meer defensieactiviteit met de komst van de F-35.

[0:07:05] Tegelijkertijd is in de regio een sterke wens voor meer werkgelegenheid en voor een innovatieve invulling van de luchtvaart, bijvoorbeeld op het gebied van duurzame technologie.

[0:07:15] Dat vraagt om een gezamenlijke aanpak.

[0:07:18] Daarom vraag ik de staatssecretaris hoe werkt u concreet samen met gemeenten en provincies om lokale ambities, zoals innovatie en economische ontwikkeling, te verbinden aan de plannen van Defensie?

[0:07:29] En hoe zorgt u ervoor dat regio's niet alleen de gevolgen ervaren,

[0:07:32] maar ook echt meeprofiteren met de kansen die dit biedt.

[0:07:37] We zien dat het wel kan.

[0:07:39] In het gebied van Amersfoort en Zeist wordt al gewerkt aan een integrale aanpak waarin natuur, leefomgeving en veiligheid hand in hand gaan.

[0:07:47] Dat levert vertrouwen en kwaliteit op.

[0:07:50] Kan de staatssecretaris toezeggen naar dit voorbeeld te kijken en de lessen hieruit mee te nemen naar de andere onderdelen van Ruimte voor Defensie?

[0:07:59] U heeft een interruptie van mevrouw Bikker.

[0:08:02] Voorzitter, als dit alles was wat collega Jachtenberg over Lelystad Airport ging zeggen, dan heb ik een vraag naar.

[0:08:10] Dat is het geval, want bij het nota overleg over het conceptprogramma lagen er twee duidelijke moties over Lelystad Airport, eentje van de collega's van de VVD.

[0:08:18] om Lelystad Airport naast de F35 ook te openen voor de burgerluchtvaart.

[0:08:24] Ik zie meneer De Groot weer stralen, als ik het zeg.

[0:08:26] En eentje van de ChristenUnie, om dat juist niet te doen.

[0:08:28] En de motie van de ChristenUnie werd aangenomen.

[0:08:31] Sorry meneer De Groot, maar zo waren de verhoudingen.

[0:08:34] Met steun van CDA en D66.

[0:08:37] En nu heb ik gelezen dat deze partijen zijn gedraaid in de afspraken die in het coalitieakkoord zijn gemaakt, met alle gevolgen vandien over de geluidsoverlast en wat dat zal betekenen voor inwoners, juist ook van Zeewolde en van de Veluwe.

[0:08:50] Maar mijn vraag is de volgende.

[0:08:52] Hoe weegt D66 de risico's van het toestaan van burgerluchtvaart op een plek die juist ook voor de militaire luchtvaart ontzettend belangrijk is?

[0:09:01] En vindt u dat alle risico's al voldoende in beeld zijn gebracht daarvoor?

[0:09:05] Of zijn er nog aanvullende onderzoeken nodig?

[0:09:07] Dank voor de vraag, voorzitter.

[0:09:12] Wat onze fractie betreft staat nationale veiligheid voorop.

[0:09:16] We hebben ook met regio Lelystad afstemming gehad en juist zij stonden ervoor dat naast het openen voor F35 Lelystad ook openging voor burgerluchtvaart.

[0:09:28] Voor D66 staat voorop dat dit in hand gaat met natuurlijk de geldende wet en regelgeving van natuur en milieu.

[0:09:36] En dat het een afweging moet zijn die daar in balans mee gaat.

[0:09:40] Dat is voor zover.

[0:09:45] Er lijkt nog tot een vervolgvraag.

[0:09:47] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:09:48] En ook dank voor het antwoord.

[0:09:50] Goed te horen dat de nationale veiligheid voorop staat, ook in alle komende afwegingen.

[0:09:55] En dat is mij zeer bekend.

[0:09:56] Zelfs ook in mijn eigen partij is de ChristenUnie Lelystad ervan overtuigd dat het goed is voor de lokale economie.

[0:10:04] En ik begrijp ook dat men zich daarvoor in wil spannen.

[0:10:07] Alleen mijn zorg is dat als Lelystad Airport voor vakantieluchtvaart wordt geopend, daar vind ik iets van wat ik bij INW wel zal vertellen, maar nu met de Defensiepad heb ik eigenlijk twee grote zorgen.

[0:10:19] Aan de ene kant dat het juist gaat belemmeren in de vergunningverlening, omdat we zien dat de toegangswegen daarmee nog meer dicht slippen.

[0:10:25] slibben.

[0:10:27] En ook wel dat ik me echt zorgen maak om de veiligheidsrisico's als we de beiden vermengen.

[0:10:32] Is D66 bekend met goede voorbeelden waar dit uitstekend samengaat?

[0:10:37] En zouden we hier toch niet eerst ook even bezint eer gebegint moeten bekijken of dit überhaupt wel met F35 een verstandige combinatie is als we weten dat de dreiging de komende jaren toeneemt en Defensie alleen maar zal groeien?

[0:10:50] Hoe ziet D66 het voor zich en kunnen we daar een gezamenlijk aanknopingspunt vinden?

[0:10:57] Ja, dank voor de vervolgvraag.

[0:10:59] Ik begrijp de zorgen.

[0:11:01] En ik denk eigenlijk dat dit ook een goede vraag is voor de staatssecretaris zelf, want hier is nog te weinig voor uitgezocht en mag nog meer op papier komen wat dat concreet betekent.

[0:11:09] Maar ja, het punt voor ons blijft dat Nationale Veiligheid gaat roepen.

[0:11:18] Oké, mevrouw Dobbe heeft nog een vraag, zie ik.

[0:11:21] Ja, dank u wel.

[0:11:21] En ik vind...

[0:11:23] Dank u wel ook voor de beantwoording.

[0:11:24] Mevrouw Bikker was wel heel lief, want het feit is natuurlijk wel dat D66 een draai heeft gemaakt hierop.

[0:11:31] En dat is toch interessant om te weten waarom en welke afwegingen D66 eerder had om te zeggen we openen Lelystad Airport niet voor de burgerluchtsvaart, niet voor vakantievluchten.

[0:11:42] En nu wel, want die veiligheidsoverwegingen waren toen ook al bekend.

[0:11:46] En voor ons is het natuurlijk altijd een heel erg spannend spanningsveld geweest, omdat je zag dat commerciële belangen hier ook doorheen speelden, van bijvoorbeeld de schipholgroep.

[0:11:55] Dus ik ben toch wel benieuwd, waarom heeft D66 nu die draai gemaakt?

[0:11:59] En welke nieuwe informatie is er dan gekomen om te zeggen, wij wegen dat toch anders?

[0:12:06] Dank voor de vraag.

[0:12:07] Ik denk niet dat we het als een draai moeten zien.

[0:12:09] De afweging zoals ik net ook antwoordde aan mevrouw Bikker, openen van Lelystad Airport voor burgerlucht waar het gaat hand in hand met het feit dat Lelystad Airport daar zelf om vraagt als F-35's te komen.

[0:12:20] Dus dat is één afweging.

[0:12:22] En verder blijft voor ons belang wel vooropstaan dat dit in lijn moet blijven met de huidige wet en regelgeving voor natuur en milieu.

[0:12:31] Ja, dat was nou niet het antwoord op mijn vraag natuurlijk, want die informatie dat Lelystad Airport open wilde voor de burgerluchtvaart, ja, die was al bekend.

[0:12:39] Dat willen ze al jaren, dat willen ze al sinds Lelystad Airport is gebouwd natuurlijk.

[0:12:43] Dus dat kan niet die afweging, kan niet een nieuwe afweging zijn geweest voor D66 om dan toch te zeggen, we denken hier ineens falicant anders over en we staan wel vakantievluchten toe vanuit Lelystad Airport.

[0:12:54] Dus welke nieuwe informatie heeft D66 dan gehad om nu te beoordelen, nu kan het wel verantwoord

[0:13:00] Nu zijn de belangen van bijvoorbeeld de bewoners anders gewogen, nu zijn de belangen van het milieu anders gewogen en de overlast anders gewogen.

[0:13:06] Wat is daar dan anders in nu of is het echt alleen maar een politieke overweging van het in de coalitie gaan?

[0:13:15] Nogmaals, ons standpunt blijft dat het in lijn moet blijven met de huidige geldende natuur-, milieuwet- en regelgeving.

[0:13:20] We zien dat dat wel kan en sterker nog, we komen met verscherpte maatregelen dat de CO2-uitstoot en de geluidsoverlast omlaag moet.

[0:13:27] Dus we zetten vooral in op nog verbeteren van een bepaalde situatie.

[0:13:39] Oké, dank u.

[0:13:40] Dan gaan we naar de eerste termijn van mevrouw Bikker.

[0:13:42] U heeft vijf minuten.

[0:13:44] Nee, het is nog niet klaar.

[0:13:44] Oh, het was nog niet zo ver.

[0:13:46] Dan vervolgt u het betouw.

[0:13:48] Excuus.

[0:13:50] Dat maakt niet uit, maar dit was ook de laatste, hoor.

[0:13:52] Voorzitter, tot slot een aantal punten kort en concreet.

[0:13:55] Uit Groningen horen we signalen over mogelijke uitbreiding bij de Eemshaven.

[0:13:59] Wat zijn de concrete ambities van Defensie hier?

[0:14:01] En lopen er al gesprekken voor verdere uitbreiding?

[0:14:04] En in Leeuwarden zou een COA-locatie komen, maar dat gaat nu niet door vanwege Defensie.

[0:14:08] Hoe weegt de staatssecretaris deze belangen?

[0:14:11] En hoe blijft de overheid een betrouwbare en voorspelbare partner voor regio's?

[0:14:16] Veel plannen zijn gebaseerd op navondorm van 2%, maar inmiddels is het al 3,5%.

[0:14:21] Wat betekent dit voor de ruimtevraag?

[0:14:23] En is dit toekomstbestendig of moeten we rekening houden met meer?

[0:14:27] Afrondend, voorzitter, dit was mijn eerste debat.

[0:14:29] Ik vond het superleuk.

[0:14:30] Zelfde interrupties.

[0:14:32] Ik kijk uit naar meer.

[0:14:35] Hartstikke mooi.

[0:14:36] Dank u wel.

[0:14:38] Mevrouw Dobbe, u heeft een interruptie.

[0:14:43] Toch altijd goed om het debat te voeren.

[0:14:45] Ik heb nog één vraag, want tijdens het vorige debat, en daar zat u toen nog niet bij, maar met uw voorganger, hebben we wel doorgepraat over compensatie voor bewoners die hier nadeel ondervinden aan dit plan Ruimte voor Defensie.

[0:14:58] ofwel omdat ze bijvoorbeeld onteigend worden, ofwel omdat ze al gevolgschade zullen hebben, ofwel omdat ze door het stellen van het voorkeursrecht al schade hebben ondervonden, zelfs al is de definitieve locatie niet op hun plek gevallen.

[0:15:14] Dus er is heel veel schade.

[0:15:15] We hebben het gehad over compensatie.

[0:15:16] Er is ook een motie aangenomen, daar heeft D66 ook gesteund, en dat ging over het ruimhartig compenseren en dat ook duidelijk maken wat dat dan betekent, ruimhartigheid, want het is nogal een subjectief begrip.

[0:15:25] En nu lees ik die nota, de definitieve nota, en het hele begrip ruimhartig komt daar niet in terug.

[0:15:30] Dus mijn vraag is eigenlijk, is D66 duidelijk hoe bewoners nu worden gecompenseerd, of dat ruimhartig voldoende is?

[0:15:38] En vindt D66 dat ook genoeg?

[0:15:41] Wij hebben daar twijfels over, daar zullen jullie niet over twijfelen.

[0:15:45] Check, dank voor de vraag.

[0:15:46] Drie interrupties, dat is toch wel weer leuk van mevrouw Doppen, dank.

[0:15:51] Ik vind het een goede vraag en ik sluit me daar eigenlijk wel bij aan.

[0:15:54] Daarom ook eerder mijn vragen aan de staatssecretaris om dus update te geven over het stand van zaken van het aantal wisselingen van woningeigenaren en andere mensen die ruimte moeten maken voor defensie.

[0:16:05] Dus dat is niet een directe antwoord op uw vraag, maar ik sluit me er wel bij aan.

[0:16:13] Een interruptie van mevrouw Wiersma.

[0:16:16] Ja, zeker.

[0:16:16] Ik zag dat dit lid zo blij was met de interrupties dat ik dacht ik doe er ook nog eentje.

[0:16:21] En die is de volgende, want zij stelt dat het conform geldende natuurwet en regelgeving zou moeten verlopen.

[0:16:30] Maar nu zien we dat Lelystad, en dat is natuurlijk een heel hoofdpijn dossier, ook voor deze staatssecretaris overigens, geen goede figerende natuurvergunning heeft.

[0:16:40] Er zijn in Nederland heel veel pasmelders, dat zijn mensen die tegen hun handelen zeg maar, die hebben altijd in tegen gehandeld conform wet en regelgeving, maar toch niet over een goede natuurvergunning beschikken, omdat ten tijde van het pas

[0:16:55] zij geen vergunning konden krijgen.

[0:16:57] Dat pas is op een gegeven moment, nou ja, vernietigd bij de Raad van State door een rechtszaak van de MOB.

[0:17:03] Maar er zijn dus heel veel ook gezinsbedrijven in Nederland die wachten nog steeds op legalisatie.

[0:17:09] Dat loopt echt zeer moeizaam om een natuurvergunning te krijgen en weer in een legale situatie te vinden.

[0:17:16] Er zijn talloze handhavingsverzoeken bij bedrijven, gezinsbedrijven

[0:17:20] die integen gehandeld hebben en toch mogelijk problemen ondervinden straks in de continuering van hun bedrijf.

[0:17:28] Soms al generaties in de familie.

[0:17:30] Nu, ik ben het toch een beetje eens met mijn buurvrouw over de draai van D66.

[0:17:36] Als dit lid, ja excuses hoor, want ik ben je naam even kwijt.

[0:17:41] Ja, jachtenberg.

[0:17:42] Ik moet even hier nog een beetje landen in deze commissie.

[0:17:47] Als dit lid, dat is ook in luchtvaarttermen even landen, als dit lid nou moet kiezen tussen de belangen van een vliegveld en burgerluchtvaart of de belangen van al die gezinsbedrijven in Nederland die ook op zo'n vergunning wachten, hoe kijkt D66 daar nu tegenaan, vraag ik?

[0:18:09] Dank voor de vraag.

[0:18:12] Wederom, voor ons staat voorop dat de nationale veiligheid belangrijk is.

[0:18:16] Maar wat ik net ook al vroeg aan de staatssecretaris, dat we ook graag willen zien dat er zoveel mogelijk wordt gekeken naar een integrale aanpak van deze kwestie, want het raakt meerdere belangen.

[0:18:25] Daar sluit ik mij bij aan.

[0:18:29] Ja, dat was niet zozeer de vraag natuurlijk, voorzitter, want ik had het hier in die zin niet over het militaire gebruik, dat snap ik.

[0:18:40] Het ging nu om de verbreding, ook naar burgerluchtvaart, zeg maar.

[0:18:47] De inzet daarop en de inspanningen die D66 daar dus voor zich ziet,

[0:18:52] Dat voelt wel in disbalans, wetende dat er nog zoveel ook gezinsbedrijven, ondernemers die ten goede trouw gehandeld hebben, ook wachten op deze inspanning vanuit dit kabinet en ook vanuit de politiek, maar ook van D66.

[0:19:07] Sorry, wat is dan de vraag?

[0:19:15] Ja, voorzitter, ik had net niet het idee hoe weegt het lid Jachtenberg het, dat, kijk, dat ging niet om het militaire aspect, maar de verbreding naar burgerluchtvaart, om daar inzet op te plegen, om te kijken of dat vergund zou kunnen worden, terwijl er ook nog heel veel ondernemers die niet

[0:19:37] die politieke steun en ondersteuning hebben gehad, ook niet van D66, hoe weegt zij dat?

[0:19:44] Om dan wel hiervoor die inspanningen te doen en tegelijkertijd zijn er nog heel veel pasmelders die ook wachten op een goede vergunning.

[0:19:54] Dank voor de verheldering.

[0:19:55] Het blijft voor ons vooropstaan dat nationale veiligheid is nu bij uitstek de belangrijkste.

[0:20:01] Integrale aanpak waar mogelijk, dat zou heel fijn zijn.

[0:20:04] Maar op dit moment is het vooral heel belangrijk dat we gaan zorgen dat we zelf veilig blijven zodat we langer termijn kunnen blijven en ook ruimte blijven voor andere mensen in de samenleving om andere dingen te doen.

[0:20:20] Oké, ik zie geen interrupties meer.

[0:20:21] Dan gaan we nu echt naar de eerste termijn van mevrouw Bikker.

[0:20:24] U heeft in totaal vijf minuten.

[0:20:29] Dank u, voorzitter.

[0:20:31] Afgelopen donderdag was ik bij de generaalspoorkazerne in het mooie Ermelo en opnieuw onder de indruk van het prachtige werk dat onze mannen en vrouwen bij Defensie doen.

[0:20:41] En voorzitter, één ding is duidelijk.

[0:20:42] Het is urgent.

[0:20:43] Het is dringend dat we snel op gaan bouwen, want in Defensie moeten we investeren, maar niet alleen op papier.

[0:20:48] en daarom een 3D bijdrage van de ChristenUnie over draagvlak, overduidelijkheid en over doorpakken.

[0:20:53] Allereerst draagvlak, want het draagvlak voor de defensieuitbreiding is over het algemeen vrij groot.

[0:20:59] Dat merkte ik ook in Ermelo en elders op de Veluwe.

[0:21:02] Omwonenden en gemeenten willen hun verantwoordelijkheid nemen voor onze veiligheid, maar draagvlak is kostbaar en daarom is het noodzakelijk dat inwoners en bedrijven niet alleen nadelen ondervinden, maar ook duidelijk voordelen ondervinden van die defensieuitbreidingen.

[0:21:16] Dus niet alleen bouwen of uitbreiden van een kazerne, maar ook investeren in voorzieningen, woningbouw, leefbaarheid, bereikbaarheid van een gebied.

[0:21:22] En daar zijn mijn zorgen groot over.

[0:21:24] In Ermelo bijvoorbeeld, welke garanties hebben inwoners daar dat niet alle stikstofruimte naar de uitbreiding van de kazerne gaat en jongeren vervolgens kunnen fluiten naar de starterswoningen waar ze allang op wachten?

[0:21:35] Of de bereikbaarheid van de Veluwe.

[0:21:37] De kazerne in Zeewolde,

[0:21:39] Deze staatssecretaris was als Kamerlid ook allerminst gelukkig met deze locatiekeuze.

[0:21:43] Met de zeer beperkte ontsluiting gaat zorgen voor gedoe.

[0:21:46] Laat staan als er echt een keer paniek uitbreekt.

[0:21:49] Hier is geld voor nodig en de antwoorden in de feitelijke vragenronde stellen mij in allerminst gerust.

[0:21:54] Ga maar leuren bij INW in het MIRT, is het antwoord, even wat minder ambtelijk geformuleerd.

[0:21:59] Weet de staatssecretaris al hoelang Hoevelaken op antwoord wacht?

[0:22:03] Kan de staatssecretaris hier echt genoegen mee nemen?

[0:22:05] Ik denk het zomaar van niet.

[0:22:06] En bovendien, veel verkeer gaat over provinciale wegen waar het meert geen antwoord biedt.

[0:22:11] Dus, voorzitter, draagvlak.

[0:22:13] En dat geldt ook voor Staphorst.

[0:22:14] Terecht aangehaald als voorbeeld hoe een gemeenschap het grote munitiedepot verwelkomt.

[0:22:19] Maar als het Rijk van haar kant het verhaal niet nakomt rond infrastructurele aanpassingen, zeg maar dag tegen het draagvlak.

[0:22:25] Dat kunnen we niet hebben, want het is dringend dat we door gaan pakken.

[0:22:29] Voorzitter, dan het tweede punt.

[0:22:31] Als het gaat om de duidelijkheid, dan hebben we het over de planning.

[0:22:35] Gemeenten en personeel van kazernes hebben echt behoefte aan duidelijkheid.

[0:22:39] Deze staatssecretaris moet wat de ChristenUnie betreft voorkomen dat de Nederlandse ziekte ook zijn ministerie gaat overnemen.

[0:22:45] Namelijk eindeloos overleggen en geen schop de grond in.

[0:22:48] gemeenten die wachten, gemeenten die op Defensie telkens weer moeten wachten of op andere ministeries.

[0:22:55] Kan de staatssecretaris per project aangeven wat de tijdsplanning gaat worden?

[0:22:59] Wanneer de eerste schop de grond in gaat en wanneer het eindplaatje gerealiseerd is?

[0:23:03] Vorige week werden we in een briefing geïnformeerd over de personele groei van Defensie, maar dan kan je ook meteen duidelijk maken waar gaan de manschappen gestationeerd worden?

[0:23:12] Of de kazernes in Ermelo en Stroe, wanneer worden die uitgebreid in afwachting van de nieuwe kazernen in Zeewolde?

[0:23:18] U heeft een interruptie van meneer De Groot.

[0:23:24] Ja, want ik wilde graag over mevrouw Bikker en van de kerstdiener ook complimenten geven over hoe goed ze in mijn geboorteregio actief is om te kijken wat er allemaal speelt op iets van defensie.

[0:23:34] Ik heb in het debat bij de begroting ook gezegd, ik zag in mijn jeugd niets anders dan defensiepersoneel op straat.

[0:23:40] Er liggen veel plannen, dus er moet veel gebeuren.

[0:23:42] En daar houden wij elkaar ook vast dat dat op een goede manier gaat plaatsvinden.

[0:23:46] Er was één zin wat mij opviel in de betoof van mevrouw Bikker.

[0:23:50] Dat was, wat zegt u tegen starters als Defensie uit moet breiden?

[0:23:54] Wat zegt u tegen starters als zij geen woning kunnen krijgen omdat Defensie alle stikstofruimte opgebruikt?

[0:24:00] En net gaf mevrouw Bikker ook weer aan, ja, die Defensielocaties moeten worden uitgebreid.

[0:24:04] Mijn vraag zou zijn, moeten wij niet uitdragen hier in de Kamer dat

[0:24:09] start is er niets aan een woning hebben op het moment dat wij niet veilig zijn in Nederland.

[0:24:12] Dat is natuurlijk iets wat elkaar in de houtgrijp houdt.

[0:24:15] Ik ben benieuwd hoe mevrouw Beker daar naar kijkt eigenlijk.

[0:24:19] Ja voorzitter, hiermee raakt collega De Groot eigenlijk aan de belangrijkste vraag van dit hele overleg.

[0:24:25] Namelijk, het is nodig dat we ruimte maken voor defensie en niet alles kan.

[0:24:28] We zullen moeten kiezen in schaarste.

[0:24:30] Dat ben ik zeer met hem eens.

[0:24:32] En of dat dan gaat om natuur of om woningbouw of om bedrijvigheid, telkens zullen we een afweging moeten maken.

[0:24:38] En soms kan je een hele mooie combinatie maken.

[0:24:40] Neem bijvoorbeeld Ermelo waar ik was.

[0:24:42] Ik ken de kazerne ook nog uit mijn jeugd, want ik heb een heel aantal jaren in het mooie Nunspeet mogen wonen.

[0:24:47] Dus ik ken ook de geluiden van de oefeningen, zowel van Schieterij in het Harde als dat je van alles zag gebeuren op de Ermelo'se heide.

[0:24:54] Maar dat terzijde, voorzitter.

[0:24:57] Wat me opviel, die kazerne is ooit veel drukker bevolkt geweest.

[0:25:00] Daar waren de manschappen gelegerd, de dienstplichtigen hebben daar nog volop rondjes gemarcheerd.

[0:25:07] Dus er zijn ook allerlei mogelijkheden al binnen de huidige vergunning, denk ik, voor het bouwen.

[0:25:13] Alleen moeten er dan goede afspraken gemaakt worden met de regio, met de omliggende gemeenten, met de provincies, over hoe je ervoor kan zorgen dat je ook de stikstofruimte wel een beetje ervoor zorgt dat jongeren ook een huis kunnen vinden.

[0:25:25] En ik denk dat het kan.

[0:25:26] Waar ik hem net zo goed spannend vind om aan een schot voor de boeg te geven is Natura 2000.

[0:25:31] Waar ik ook heb gezien dat we alles hebben vastgelegd in tijden dat de wereld keurig aangeharkt was.

[0:25:36] Maar we nu, en neem ook over Rijssel, waar allemaal kleine Natura 2000 gebiedjes liggen.

[0:25:40] En ik ben dol op Natura, want ik ben van de ChristenUnie.

[0:25:43] Maar toch, we hebben wel een afweging te maken als het gaat om defensie.

[0:25:46] En dan kan niet alles samen gaan.

[0:25:47] En dan hebben we ook dat gesprek, vind ik, in Europa te voeren.

[0:25:50] En ik hoop ook dat de staatssecretaris dat wil doen.

[0:25:52] Dus ik zie zeker wel het spanningsveld.

[0:25:55] Maar ik denk ook dat als we allebei willen,

[0:25:57] Je kan je verschuilen in de wetten en de regelgeving.

[0:25:59] En dat is mijn zorg als ik manschappen spreek, als ik nu betrokken ambtenaren spreek.

[0:26:04] Iedereen in het bestuurlijk overleg zit vanuit zijn eigen mandaat te onderhandelen.

[0:26:09] Misschien is het niet de tijd om te onderhandelen, maar is het tijd om door te pakken.

[0:26:12] En dan vraagt het wel met elkaar, wat vinden wij het meest dringend?

[0:26:15] En daarom dat ik zei draagvlak, daar kunnen we met elkaar wat aan doen, maar ook die duidelijkheid.

[0:26:20] En dan kom ik weer doorpakken, voorzitter, als u wil.

[0:26:22] Dan ga ik wel mijn stopbordje weer aanzetten, want ik weet hoe dat gaat hier met mijn vijf minuten.

[0:26:27] Voorzitter, doorpakken.

[0:26:28] Dan komen we bij Lelystad.

[0:26:30] Bij het nota-overleg over het conceptprogrammalager twee duidelijke moties en ik schetste dat net al aan collega Jachtenberg.

[0:26:36] De motie van de ChristenUnie werd aangenomen en ik vond dat mooi, niet alleen omdat ik niet zo voorstander ben van burgerluchtvaart op Lelystad Airport, maar ook omdat ik hou van doorpakken.

[0:26:46] Wat zou het goed zijn als dit vliegveld snel gereed kan komen, juist ook voor de militaire luchtvaart?

[0:26:51] En natuurlijk moeten we kijken wat er nodig is voor de Flevolandse economie.

[0:26:54] Daar sta ik honderd procent achter.

[0:26:56] Maar kan de staatssecretaris garanderen dat de komst van burgerluchtvaart geen remmende factor zal worden in het realiseren van de militaire luchtvaart?

[0:27:03] En laat duidelijk zijn, ik ben tegen de komst van de burgerluchtvaart daar.

[0:27:06] En laatste vraag, voorzitter.

[0:27:08] Hoe gaat de staatssecretaris ermee om dat er nu veel meer landbouwgrond nodig is dan eerder werd beoogd?

[0:27:13] waarvan er ook heel veel echt vruchtbare landbouwgrond verloren gaat door de komst en de uitbreiding van de burgerluchtvaart.

[0:27:20] En kan de staatssecretaris daarin ook aangeven wat dit alles gaat betekenen voor de wegen op de Veluwe en de aansluiting naar Flevoland, want dat moet niet vastlopen als er paniek is, dat moet nog steeds soepeltjes doorgaan.

[0:27:30] Dus ik hoor op die punten heel graag hoe mobiliteitsproblemen worden voorkomen.

[0:27:33] Dank u wel.

[0:27:36] Dank u wel.

[0:27:38] Dan geef ik het woord aan de heer Van Dijk.

[0:27:40] En u heeft in totaal ook vijf minuten speektaart.

[0:27:43] Dank u wel.

[0:27:44] Hou jij met tijd bij?

[0:27:45] Dank je wel.

[0:27:46] Voorzitter.

[0:27:47] Onze krijgsmacht heeft meer ruimte nodig om te kunnen oefenen en militairen op te leiden.

[0:27:51] De ruimte in Nederland is schaars en Defensie is sterk afhankelijk van de bereidheid van decentrale overheden.

[0:27:57] En dat ze hun vinger hebben opgestoken verdient alle lof.

[0:28:00] Want deze opgave biedt naast kansen ook uitdagingen voor bestuurders, bewoners en ondernemers.

[0:28:04] Uitdagingen op het gebied van bereikbaarheid, leefbaarheid en mobiliteit.

[0:28:08] Ik denk aan de gemeenten Dronten en Goeree-Overflakkee, plekken die aangewezen zijn om extra te oefenen met laagvliegen met helikopters.

[0:28:17] Of Nijkerk en Zeewolde, het grootste plan uit het nationaal programma.

[0:28:20] De komst van de nieuwe kazernen van de landmacht aan de Spiekweg in Zeewolde trekt bedrijvigheid aan in de provincie Flevoland, maar zet ook meer druk op bijvoorbeeld de verkeerssituatie rond het knooppunt Hoevelaken.

[0:28:31] Kan de staatssecretaris aangeven

[0:28:33] In aanvulling op de vraag ook van mijn collega Bikker, wanneer het kabinet met middelen komt om de aanpak van knooppunt Hoevelaken van de grond te krijgen?

[0:28:40] De midbrief van afgelopen januari stelt ons wat dat betreft niet gerust.

[0:28:44] Hoe is zijn afstemming met de bewindspersonen van de INW?

[0:28:48] In gebruikname van de kazerne ligt tussen 2030 en 2040 een nogal brede range.

[0:28:54] Kan de staatsdagers aangeven wat er nodig is om in de buurt van 2030 te komen?

[0:28:59] Ondertussen worden ondersteunende diensten alvast uitgebreid op de bestaande kazernes in Ergemelo en Stroe.

[0:29:04] Hoe betrekt Defensie omwonenden hierbij?

[0:29:07] De SP heeft veel waardering voor de werkbezoeken die de staatssecretaris in dit kader al aflegde in Nijkerk en Zeewolde, maar ook aan Staphorst.

[0:29:15] De vastgoedbehoeften voor de munitieopslag Staphorst en de grondverwerfingskosten zijn inmiddels geborgd in de voorjaarsnota.

[0:29:22] Tegelijkertijd blijft er onzekerheid over de financiering voor infrastructurele aanpassingen en ontsluitingen.

[0:29:28] De SGP kan zich er alles bij voorstellen dat betrokken partijen inmiddels behoefte hebben aan een tijdlijn.

[0:29:33] En daarom vraag ik de staatssecretaris wanneer kunnen we de financiële borging van de infrastructurele aanpassingen verwachten?

[0:29:40] Wat ons betreft wordt dit bij Prinsjesdag geregeld zodat Staphorst verder kan.

[0:29:45] Graag hoor ik hoe uitvoering gegeven wordt aan mijn motie, waaronder ook de naam van mijn favoriete staatssecretaris prijkt.

[0:29:52] Voorzitter, het verdient een compliment aan de voorganger van deze staatssecretaris dat hij zoveel locaties heeft kunnen aanwijzen die voorzien in de behoeftes van Defensie.

[0:30:00] De enige behoefte waarvoor er geen locatie kan worden aangewezen is die voor een tweede springterrein waar met zwaarde explosieven kan worden geoefend.

[0:30:08] In antwoord op schriftelijke vragen of dit noopt tot samenwerking met onze Oosterburen

[0:30:12] gaf de staatssecretaris aan dat hij als alternatief kijkt naar een verdeling over meerdere plekken in Nederland en of bestaande oefenmogelijkheden in het buitenland.

[0:30:20] Daarom vraag ik hem, loopt het vervolgonderzoek hiervoor al?

[0:30:24] Zo duidelijk wordt welke zoeklocaties hiervoor in beeld zijn.

[0:30:27] Voorzitter, relatief goede, goedkope drones maken het mogelijk om met beperkte middelen grote schade aan te richten, waardoor sterkere legers lokaal belangrijke nederlagen kunnen leiden.

[0:30:38] We zien het in Oekraïne en het Midden-Oosten.

[0:30:41] Juist omdat het slagveld van de toekomst asymmetrischer en minder voorspelbaar wordt, is het technologische know-how van Nederlandse bedrijven op het gebied van intelligente systemen van cruciaal belang.

[0:30:52] Terecht pakt Nederland in het Europees Verband een leidende positie op drones en counterdronesystemen.

[0:30:57] Maar met alleen technologie zijn we er niet.

[0:30:59] Er moet ook geoefend kunnen worden.

[0:31:00] Ik heb er ook met belangstelling

[0:31:02] Collega Jachtenberg haakt daar ook bij aan.

[0:31:05] Met belangstelling heb ik de analyse gelezen over knelpunten voor het oefenen met drones.

[0:31:09] Hiermee wordt invulling gegeven aan mijn aangenomen motie bij de begroting 2025.

[0:31:14] Nog altijd zijn er belangrijke juridische en fysieke beperkingen.

[0:31:18] Nauwere samenwerking met civiele partners, kennisinstellingen en bedrijfsleven is van cruciaal belang.

[0:31:25] En daarom is mijn oproep, ook gedaan door D66, zorg voor een vast gremium waarin Defensie kan samenwerken en overleggen met de industrie en andere partners om optimaal te kunnen oefenen, trainen en opleiden met onbemande vliegtuigen.

[0:31:42] Tot zover, dank u, voorzitter.

[0:31:45] Dank u wel.

[0:31:45] Ik zie geen interrupties, dus we gaan naar de heer Boon van de PVV met een totale spreektijd van 10 minuten.

[0:31:52] Dank u wel.

[0:31:53] De PVV is trots op de mannen en vrouwen van Defensie die elke dag beraad staan om ons land en onze vrijheden te beschermen.

[0:32:01] Trots op onze militairen die bereid zijn alles te geven voor Nederland.

[0:32:06] En trots op onze veteranen, mannen en vrouwen die hebben gestreden voor onze veiligheid, vaak onder zware en gevaarlijke omstandigheden.

[0:32:15] Juist daarom is het goed dat we nu een andere koers inslaan.

[0:32:19] Want eindelijk komt er een einde aan jaren van bezuiniging op bezuiniging.

[0:32:24] Jaren waarin defensie werd uitgekleed onder leiding van de VVD en Mark Rutte.

[0:32:29] Jaren waarin onze militairen moesten werken met te weinig mensen, verouderd materieel en een organisatie die niet op orde was.

[0:32:39] Die tijd is voorbij.

[0:32:40] Daarom steunt de PVV de investeringen in ons leger.

[0:32:44] Maar voor de PVV staat altijd één ding voorop, het Nederlands belang.

[0:32:48] Onze militairen zijn er om Nederland te beschermen, om onze grenzen te bewaken en om veiligheid te garanderen.

[0:32:55] Dat betekent dat onze krijgsmacht gewoon sterk moet zijn.

[0:32:58] Geen papieren werkelijkheid, maar echte slagkracht.

[0:33:02] Daarom moet Defensie de ruimte krijgen om dat extra geld ook echt goed te benutten.

[0:33:07] Geen bureaucratisch gedoe, geen vertraging, maar daadkracht.

[0:33:11] Een sterke krijgsmacht die doet waarvoor zij bedoeld is.

[0:33:15] Nederland beschermen.

[0:33:17] En dat betekent concreet meer ruimte om te oefenen, voldoende opslag van materieel en betere, realistische trainingsmogelijkheden.

[0:33:26] Want alleen goed getrainde militairen zijn inzetbaar wanneer het op aankomt.

[0:33:31] Voorzitter, en dan moet je dus ook keuzes durven te maken.

[0:33:35] Dan laat je veiligheid niet tegenhouden door regels.

[0:33:39] Want laten we eerlijk zijn, we hebben niets aan militairen die in de file staan om kazernen te bereiken, omdat de wegen het niet aankunnen.

[0:33:46] Dat is toch absurd?

[0:33:48] Provincies en gemeentes willen ook vaak bij ze meewerken.

[0:33:51] Maar dit, dit is precies waar het wrinkt.

[0:33:54] We laten onze veiligheid toch niet blokkeren door stikstofregels.

[0:33:58] Laat ik het maar gewoon zeggen.

[0:33:59] Stop met die stikstof onzin.

[0:34:02] We moeten doorpakken.

[0:34:03] Regel die infrastructuur.

[0:34:05] Zorg dat onze kazernes bereikbaar zijn en Defensie kan doen wat nodig is.

[0:34:11] En ja, houd de overlast zo veel mogelijk binnen de perken.

[0:34:15] Voor militairen en voor de gewone Nederlanders.

[0:34:18] Maar geen excuses, geen eindeloos overleg.

[0:34:20] Ga het gewoon regelen.

[0:34:22] En voorzitter, we moeten eerlijk zijn.

[0:34:24] Een sterkere krijgsmacht betekent op sommige plekken meer overlast.

[0:34:29] Voor mensen die daar wonen is dat niet niks.

[0:34:32] Dat begrijp ik heel goed.

[0:34:34] Tegelijkertijd moeten we ook eerlijk zijn.

[0:34:36] Het is simpelweg onmogelijk om dit te doen zonder enige overlast te veroorzaken.

[0:34:42] Maar we moeten daarom wel alles erom doen om die overlast zo veel mogelijk te beperken.

[0:34:47] Dat kan door slim te plannen, te investeren in goede infrastructuur en duidelijk te communiceren met de omgeving.

[0:34:54] Maar laat één ding duidelijk zijn, onze veiligheid staat voorop.

[0:34:59] Voorzitter, PVV nog een aantal vragen en aandachtspunten.

[0:35:02] Het NPRD laat zien dat er grote stappen worden gezet, maar ook dat er nog belangrijke gaten zijn.

[0:35:09] Zo is er geen nieuw terrein aangewezen voor het oefenen en trainen met explosieven.

[0:35:13] Dat is wat de PVV betreft onacceptabel.

[0:35:16] Nederland, een Nederlandse locatie, heeft onze voorkeur.

[0:35:19] Maar als het in Nederland niet lukt, moet actief gekeken worden naar haalbare buitenlandse alternatieven, zodat onze militairen wel volledig kunnen trainen.

[0:35:28] Verder een vraag, is er binnen het NPRD voldoende nagedacht over oefenterreinen waar de nieuwe drone en koude drone-eenheden kunnen trainen, zowel in het uitvoeren van aanvallen als in het onderscheppen en uitschakelen van drones en raketten?

[0:35:44] Voorzitter, de F-35 is ons suprieure wapen in de lucht en het paradenpaardje van de luchtmacht.

[0:35:51] onmisbaar voor onze slagkracht en paraatheid.

[0:35:55] De PVV staat daarom positief tegenover stationeren van deze toestellen op Lelystad Airport.

[0:36:01] Daarbij gaan wij ervan uit, waar dat kan, rekening wordt gehouden met de omwonenden.

[0:36:08] Wij willen dat ons eigen mid- en kleinbedrijf vooral krijgen bij opdrachten van Defensie.

[0:36:13] Dus bij de bouw van kazernes en oefenterreinen, bij onderhoud en bij de inkoop van goederen en diensten.

[0:36:20] Koop juist lokaal.

[0:36:21] Denk aan simpele dingen.

[0:36:23] Voedsel inkopen bij lokale leveranciers, bloemen halen bij de bloemist in de buurt en het gebak bij de warme bakker om de hoek.

[0:36:32] Besteed het geld gewoon in regio's waar kazernes en oefenterreinen liggen.

[0:36:36] Als ons eigen midden er klein bedrijf van profiteert, is dat goed voor Nederland en voor het draagvlak.

[0:36:43] Graag hoor ik van de staatssecretaris of hij dit ook wil en of er verstikkende aanbestedingsprocedures zijn die dit in de weg zitten.

[0:36:51] Daarnaast pleit de PVV ervoor dat Defensie een hogere prioriteit krijgt op het spoor, met uitzondering van de spits, zodat militair transport niet vastloopt in logistieke knelpunten.

[0:37:03] Hoe kijkt de staatssecretaris hiernaar?

[0:37:06] Voorzitter, een ander punt.

[0:37:08] Nieuwe kazernes moeten gewoon voorbereid zijn op moderne en hybride oorlogsvoering.

[0:37:12] Denk aan antidroommaatregelen en bescherming tegen nieuwe dreigingen.

[0:37:16] Het gaat erbij niet alleen om het afslaan van aanvallen, maar ook om het tegengaan van spionage en andere heimelijke activiteiten.

[0:37:24] Is de staatssecretaris ervan overtuigd dat hier, ook qua ruimte en inrichting, voldoende rekening mee wordt gehouden?

[0:37:31] Een ander punt voor de PVV, een principieel punt.

[0:37:35] De PVV wil geen islamitische bedruimtes op kazernes.

[0:37:38] Onze krijgsmacht staat voor eenheid, discipline en onvoorwaardelijke realiteit aan Nederland.

[0:37:44] En daarvoor is er geen plaats voor de islam of het faciliteren van de sharia.

[0:37:49] Kacernen zijn om Nederland te verdedigen, niet om ruimtes te bieden aan islamitische voorzieningen die haak staan op onze waarden en vrijheden.

[0:37:58] Kan de minister uitleggen waarom Defensie dit toch zou moeten faciliteren?

[0:38:03] Tot slot, de PVV vindt dat er niet gewacht moet worden tot 2028 om de AZC in Budel te sluiten.

[0:38:11] De mensen in Budel hebben al veel te lang en veel te veel overlast en agressief gedrag van asielzoekers moeten verdragen.

[0:38:20] Het is genoeg geweest.

[0:38:22] Dat AZC moet dit jaar voor 1 juli dicht, zodat er weer ruimte komt voor onze eigen mensen.

[0:38:29] En we zetten ze op 1 in plaats van asielzoekers.

[0:38:32] Voorzitter, dank u wel.

[0:38:35] Dank u wel.

[0:38:37] Dan gaan we naar de volgende spreker, mevrouw Dobbe namens de SP.

[0:38:41] U heeft ook een totale tijd van vijf minuten.

[0:38:45] Dank u wel, voorzitter.

[0:38:47] Defensie moet voorzien in wat de NAVO van ons verwacht.

[0:38:50] Dat lezen we ook weer in deze nota terug.

[0:38:52] En daarom moet defensie groeien en is er behoefte aan ruimte.

[0:38:55] Maar waar is dan de onderbouwing daarvan?

[0:38:58] Want we hebben zeker recent weer gezien hoe de NAVO haar behoefte vormgeeft, namelijk door uitspraken van Trump die vervolgens verdedigd worden door Rutte.

[0:39:06] En daarna zou Nederland daar dan aan moeten voldoen.

[0:39:09] Ik heb eerder gezegd dat als de levens van mensen in onzekerheid worden gestort door de belangen van Trump en van de VS, wij dat problematisch vinden.

[0:39:16] En daarom stel ik hier weer deze vragen aan deze staatssecretaris.

[0:39:20] Dan, als we kijken naar de mensen, de gezinnen, de bedrijven en de gemeenschappen, die worden geraakt.

[0:39:25] We lezen over participatie en inspraak in de vervolg- en realisatiefase.

[0:39:29] Maar wat betekent dit nu heel concreet?

[0:39:32] Want veel mensen voelen zich nu al niet gehoord.

[0:39:35] Dus wanneer, op welke manier en waarover kunnen zij dan nog daadwerkelijk zich uitspreken en inspraak hebben?

[0:39:41] En hoe kunnen wij daar inzicht in krijgen, zodat we ook weten dat het goed en zorgvuldig gebeurt?

[0:39:47] Dan, voorzitter, compensatie.

[0:39:49] Na het vorige debat, daar hebben we het uitgebreid over gesproken, daar is onze motie aangenomen om een compensatieregeling uit te werken met daarin gespecificeerd hoe het begrip ruimhartig wordt toegepast.

[0:40:02] Maar het hele begrip ruimhartig komt in deze nota dus niet meer terug.

[0:40:06] Dus hoe is deze motie uitgevoerd?

[0:40:07] Dus graag een concreet antwoord.

[0:40:09] Want we horen bijvoorbeeld van mensen op de Weerterheide over blijvende onzekerheid en compensatie voor bijvoorbeeld verlies van grond.

[0:40:16] We hebben er nog niks over gehoord en onzekerheid vreet echt aan mensen.

[0:40:21] Dat is heel erg voorstelbaar dat die onzekerheid.

[0:40:24] Ja, dat doet mensen echt heel erg veel.

[0:40:26] Dus ik hoor graag over hoe nu verder en hoe deze motie wordt uitgevoerd.

[0:40:30] En als mensen dan bezwaren hebben tegen voorgestelde compensatie, dan lezen we ook dat ze in cassatie kunnen gaan bij de Hoge Raad.

[0:40:38] Jammerdunkt dat ze dat recht hebben.

[0:40:40] Natuurlijk hebben ze dat recht, maar hoe ruimhartig vindt u dat zelf om mensen dan maar door te sturen naar de Hoge Raad?

[0:40:46] En wat doet u dan om te voorkomen dat mensen genoodzaakt worden om dit te moeten doen?

[0:40:50] En voor mensen die bezwaren hebben tegen besluiten over nadeelcompensatie staat ook bezwaar en bestuurlijk-rechtelijk beroep open.

[0:40:57] Dat lezen we ook.

[0:40:58] Ook hier me dunkt, daar heeft iedereen gewoon recht op, maar dan moeten mensen dus ingewikkelde juridische procedures doorlopen, terwijl zij buiten hun schuld om schade hebben, waarbij Defensie wel advocaten heeft en deze mensen niet.

[0:41:14] Dus waar is de procedure die mensen doorlopen die ruimhartig en die laagdrempelig is?

[0:41:20] Dan, we begrijpen dat er nog geen sprake is of besluit over gedwongen uitzettingen van mensen of bedrijven, klopt dat?

[0:41:26] Kunnen wij hier met elkaar afspreken met de staatssecretaris dat u het proces zo inricht dat hier ook geen sprake van zal zijn in de toekomst?

[0:41:35] En tot slot, is de staatssecretaris het met ons eens dat gezien de enorme opgave, als het bijvoorbeeld gaat over woningbouw, dat we voorrang of uitzonderingen voor defensie die hier ten koste van gaan, ons niet kunnen veroorloven?

[0:41:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:41:52] Dank u wel.

[0:41:53] Dan gaan we naar de volgende spreker, mevrouw Wiersma.

[0:41:55] Ook een totale spreektijd van vijf minuten.

[0:41:58] Ja, dank.

[0:41:59] Ik kom er net achter dat ik dan het een en ander zal moeten schrappen, maar ik zal gauw voortgaan.

[0:42:04] Voorzitter, Nederland staat voor een immense opgave.

[0:42:07] De wereld om ons heen is instabieler geworden en dat vraagt om een sterke en goed uitgeruste krijgsmacht.

[0:42:14] En dat is voor BBB ook absoluut geen discussie.

[0:42:17] Veiligheid is een kerntaak van deze overheid.

[0:42:21] Maar één ding is ook glashelder voor BBB, want nationale veiligheid mag nooit ten koste gaan van de voedselzekerheid en de vitaliteit van onze regio's.

[0:42:31] Juist in een onzekere wereld hebben we ze beide nodig.

[0:42:34] Een sterke krijgsmacht, maar ook een sterke landbouwsector.

[0:42:38] Beiden zijn randvoorwaardelijk voor een weerbaar land.

[0:42:42] We spreken vandaag over een ruimtebeslag van vele hectares.

[0:42:47] Ik weet dat dat nu minder is dan wat er op landbouwgrond wordt afgewend tot aanvankelijk in de nota genoemd werd.

[0:42:55] Dat is afgezwakt en dat is positief, maar waar het uiteindelijk wel om gaat, dat is meer dan duizend hectare.

[0:43:01] Ik wil de staatssecretaris meegeven, en ik weet ook dat hij dat weet, dat achter die hectare zitten mensen, daar zitten gezinnen, daar zitten bedrijven die daar al generaties lang zitten soms.

[0:43:13] En het heeft enorme impact als je ziet dat het ruimtebeslag op je bedrijf valt.

[0:43:20] Dat geldt in de regio Zeewolde, ook in Midden-Drenthe bij de H. Daar gaat het om twee bedrijven, maar dat zijn wel families waarvan hun leven eigenlijk significant veranderd wordt.

[0:43:33] En we begrijpen dat Defensie ruimte nodig heeft.

[0:43:36] En laat ik daarbij ook uitspreken dat ik daar waardering voor heb wat de vorige staatssecretaris, maar ook deze staatssecretaris hopelijk, ik vraag hem ook of hij daar ook achter staat om het platteland hierin

[0:43:48] serieus te nemen en serieus mee te nemen ook.

[0:43:52] Het is belangrijk dat de lijn die toen is ingezet zorgvuldig en rechtvaardig wordt voorgezet, met oog ook voor de gezinnen die het raakt, maar ook voor de voedselzekerheid.

[0:44:02] U spreekt, voorzitter, de staatssecretaris spreekt, bedoel ik, over een waardig perspectief en volledige schadeloosstelling.

[0:44:09] En dat klinkt goed, maar ik ben wel benieuwd wat dat concreet betekent voor de mensen die het raakt.

[0:44:15] Daarom heb ik nog een aantal vragen.

[0:44:19] Het waardige perspectief staat voorop, voorzitter, maar hoe rijmt de staatssecretaris dit met het feit dat schaduwschade, dus de schade die de ondernemers in dat gebied nu al leiden door jarenlange onzekerheid en investeringstops, wettelijk is uitgesloten van vergoeding?

[0:44:37] En bent u bereid om met een ruim hart, de minister, of de staatssecretaris, sorry,

[0:44:42] om met een ruimhartige regeling te komen die ook die juridische blokkade doorbreekt.

[0:44:48] Want dan is het daadwerkelijk volledige schadeloosstelling en een waardig perspectief.

[0:44:54] In de regio's is daarnaast, het is al vaker benoemd, frustratie over de stikstofruimte die tot een kookpunt stijgt als het gaat om wie welke prioriteit krijgt.

[0:45:04] Honderden pasmelders verkeren al jaren in juridische onzekerheid en wachten ook op de aan hen beloofde legalisatie.

[0:45:11] Het kabinet lijkt nu voor de uitbreidingsplannen wel wegen te vinden om stikstofruimte vrij te maken, maar erkent zelf

[0:45:17] dat de beschikbare stikstofruimte een cruciale factor is voor het tempo waarmee de 57 behoeften kunnen worden gerealiseerd.

[0:45:26] Zeker omdat veel militaire locaties in of nabij stikstofgevoelige Natura 2000 gebieden liggen.

[0:45:34] Het is voor BBB een kwestie van morele en juridische rechtvaardigheid.

[0:45:39] Een eerlijke volgorde is daarin essentieel.

[0:45:41] Een kabinet dat zich kabinetsbreed inzet voor een rechtvaardige benadering.

[0:45:46] In de ingediende zienswijze zien we ook de vrees, luid ook nog, dat Defensie straks met voorrang de stikstofruimte opeist.

[0:45:54] Of erger nog dat het stikstofsaldo van boeren die moeten wijken alleen voor de kazernes of munitiedepots wordt ingezet voor militaire activiteiten in plaats van bijvoorbeeld het legaliseren van pasmelders.

[0:46:07] De staatssecretaris lijkt de verantwoordelijkheid ervoor af te schuiven op de kabinetsbrede aanpak en politieke besluitvorming.

[0:46:15] Maar de mensen in het veld die vragen nu wel om boven bij de vis.

[0:46:20] Ik onderbreek u heel even.

[0:46:21] U heeft nog 45 seconden.

[0:46:23] Ik weet niet wat u voor plannen heeft in de tweede termijn.

[0:46:26] Ja, ik heb nog één motie.

[0:46:28] Ik ga heel snel door.

[0:46:30] Kan de staatssecretaris de toezegging doen dat er voor geen project binnen het nationaal programma Ruimte voor Defensie een definitieve stikstofvergunning niet zal worden aangevraagd of verleend, zolang er in de betreffende regio nog pasmelders moeten wachten op de wettelijke legalisatie van zijn of haar bedrijfsvoering?

[0:46:49] Ik zou de staatssecretaris willen vragen om in die gezamenlijke aanpak voor al die projecten die daarop wachten inzet te plegen.

[0:46:57] Dan stop ik hierbij, voorzitter.

[0:47:01] Oké, dan houdt u nog twaalf seconden over voor de tweede termijn en dan gaan wij naar de volgende spreker.

[0:47:08] Dus mevrouw Nanninga namens JA21 en u heeft in totaal zeven minuten.

[0:47:13] Kijk eens aan, dank voorzitter.

[0:47:14] Voorzitter, voor JA21 gaat deze nota en dit gesprek met elkaar over de vraag of Nederland in staat is om zijn krijgsmacht daadwerkelijk gereed te maken.

[0:47:24] Zonder oefenterreinen, zonder vastgoed, zonder juridische ruimte, zonder stikstof en netruimte is echte gereedstelling, zoals u hier bedoelt, onmogelijk.

[0:47:31] Het NPRW maakt duidelijk dat Defensie extra fysieke en milieuruimte nodig heeft om hoofdtaak 1 waar te maken en dat onderschrijven wij volledig.

[0:47:41] Tegelijk zien we in deze stukken een risico dat we deze grote woorden gebruiken maar nog te weinig harde uitvoeringszekerheid hebben.

[0:47:48] De vorige staatssecretaris Tuinman kon in de beantwoording van schriftelijke vragen niet aangeven welke delen van het NPRD vastlopen op stikstof.

[0:47:56] Even min waar de netcongestie een probleem wordt en ook nog niet welke financiële bijdragen van het Rijk per locatie nodig zijn voor infrastructurele inpassing.

[0:48:06] Voorzitter, op het punt van regeldruk en juridische ruimte staat jij in het winter heel helder in de wedstrijd.

[0:48:11] Als Defensie gereed moet zijn, dan moet Defensie ook de ruimte krijgen om te oefenen, te testen, op te schalen.

[0:48:17] Dat geldt zeker ook voor onbemande systemen.

[0:48:19] In de brief van de staatssecretaris Boswijk over drones staat dat Defensie nu vastloopt op complexe procedures, frequentieruimte, natuurwetgeving, persoonsgegevens, verouderde luchtvaartregels en simpelweg gebrek aan luchtruim.

[0:48:33] Het NPRD in combinatie met de WODG moet daar dus heel snel merkbaar verschil gaan maken.

[0:48:38] Of kijk naar zo'n situatie als herwijnen, jarenlange procedures, weer een nieuwe rechtszaak, eindeloze discussies.

[0:48:44] En uiteindelijk is er nog steeds geen radar.

[0:48:46] Dat is precies het soort getreuzel en geneuzel waar we echt vanaf moeten.

[0:48:49] Mijn vraag aan de staatssecretaris is daarom simpel.

[0:48:52] In hoeverre is het NPRD daadwerkelijk het startschot om dit soort dossiers vlot te trekken?

[0:48:57] En wat gaat er dan concreet anders zodat projecten zoals herwijnen niet opnieuw jarenlang vastlopen?

[0:49:03] Ja, super.

[0:49:04] Daarom heb jij in de twintig jaar een paar concrete vragen over.

[0:49:06] Wanneer verwacht de staatssecretaris dat de aanpassingen in de luchtvaartveiligheidsregels daadwerkelijk zijn geformaliseerd?

[0:49:12] Welke bestaande oefenen en testlocaties kunnen dit jaar al extra worden benut?

[0:49:17] En kan de staatssecretaris al dan niet vertrouwelijk ons periodiek rapporteren over de voortgang van drone pilots in Valkenburg, Mark Nessen en de andere door hem genoemde test- en schietlocaties?

[0:49:27] We hebben in Oekraïne gezien dat drones cruciaal kunnen zijn in moderne oorlogsvoering.

[0:49:31] En dan moet het ook terugkomen in dit

[0:49:33] In de antwoorden van de staatssecretaris staat dat Defensie samen met INW bekijkt welke infrastructurele aanpassingen die nodig zijn voor het NPRD een plek kunnen krijgen in het MIRD.

[0:49:48] Ook staat er dat aanpassingen aan de onderliggende wegennetten met gemeenten worden besproken.

[0:49:53] In de regio Harderwijk is het in het bestuurlijk afverleg van de MRT afgesproken dat het Rijk uit de woonbouwmiddelen bijna 100 miljoen euro bijdraagt aan een keervoorziening bij Harderwijk en maatregelen op de Veluwe-lijn om een frequentieverhoging mogelijk te maken.

[0:50:05] Dat is heel goed.

[0:50:06] Maar laat me ons daar ook heel helder over zijn.

[0:50:08] Voordat de pensie ergens uitbreidt, moet 100% zeker zijn dat die investeringen er ook daadwerkelijk komen.

[0:50:15] We kunnen niet eerst een munitiedepot neerzetten en daarna via een ander ministerie half terugkrabbelen op wat er is toegezegd.

[0:50:21] Wat daar dan ineens toch weer geen geld voor is.

[0:50:23] De Groei van Defensie moet niet alleen iets vragen van burgers, maar ook aantoonbaar iets teruggeven.

[0:50:28] Is de staatssecretaris dat met mij eens?

[0:50:31] Voorzitter, dan nog even over het gebrek aan ruimte om te trainen met explosieven.

[0:50:35] In hoeverre kijkt het kabinet serieus naar structurele uitbreiding van oefenmogelijkheden in het buitenland?

[0:50:41] Nederland maakt de gebruik van faciliteiten zoals op Creta.

[0:50:44] Maar is de staatssecretaris bereid dit verder uit te bouwen als binnenlandse ruimte tekort schiet?

[0:50:48] En kan hij daarbij concreet maken of dit een volwaardig alternatief kan zijn of alleen een tijdelijke uitwijk optie?

[0:50:54] In een eerdere beantwoording lezen wij dat Defensie de behoefte opnieuw gaat heroverwegen en mogelijk wil kijken naar een combinatie van spreiding binnen Nederland en het gebruik van bestaande oefenlocaties in het buitenland.

[0:51:05] Kan de staatssecretaris iets meer duiding geven bij die heroverweging?

[0:51:09] Wanneer verwacht hij hier meer duidelijkheid over te kunnen geven?

[0:51:12] En is het denkbaar dat een structurele combinatie van binnenlandse en buitenlandse oefenmogelijkheden uiteindelijk een voorkeur krijgt?Tot slot zit hier de burgemeester-wethouder van de gemeente Staphorst op de publieke tribune.

[0:51:26] Dat is een gemeente die een stap naar voren zet om ruimte te bieden aan defensie.

[0:51:30] Daarvoor dank.

[0:51:31] We willen andere gemeentes dit ook vooral oproepen.

[0:51:33] ook te doen.

[0:51:35] Dat helpt ons allemaal.

[0:51:36] En natuurlijk namens jou, 21, onze waardering en dank aan onze mannen en vrouwen van Defensie nu en ook de veteranen uit het verleden.

[0:51:44] Dank u wel.

[0:51:47] Dank u wel.

[0:51:48] Dan gaan we naar de volgende spreker, de heer De Groot namens de VVD.

[0:51:51] En u heeft wel elf minuten.

[0:51:53] Dank u wel, voorzitter.

[0:51:55] Laat ik beginnen met het uitspreken van waardering vandaag.

[0:51:58] Voor de mensen in Nederland, voor bestuurders van gemeenten en provincies die ruimte maken voor onze kruismacht.

[0:52:04] Het gaat namelijk niet zonder slag of stoot.

[0:52:07] Kijk maar zoals in Zeewolde, waar een megacazerne mogelijk wordt gemaakt.

[0:52:10] Of in Ledenstad, waar ruimte wordt geboden voor de F-35.

[0:52:15] In Staphorst, voor munitieopslag en het heropenen van de kazerne en oefenterrein in Budel.

[0:52:20] Het zijn een paar voorbeelden van velen.

[0:52:23] ...waar soms geen makkelijke keuzes aan tegen ons nog liggen.

[0:52:25] Het raakt namelijk de leefomgeving van mensen... ...en dat vraagt draagvlak natuurlijk, maar ook bestuurlijke moed.

[0:52:30] En juist daarom zeg ik hier, Nederland staat op voor defensie.

[0:52:34] Dat zie je steeds meer en steeds vaker.

[0:52:37] In bijvoorbeeld Buurdal willen ze zelfs heel graag dat de militairen terugkeren.

[0:52:40] En dat is mooi om te zien.

[0:52:42] Maar voorzitter, dat betekent ook dat Den Haag moet leveren.

[0:52:45] Want als het land ruimte maakt, mag het Rijk geen rem zijn... ...op de planning, op het tempo en op de randvoorwaarden.

[0:52:52] Ik kom daar zo op terug.

[0:52:54] Voorzitter, eerst nog maar even waarom we dit moeten doen.

[0:52:56] Want laten we scherp zijn en blijven op die context.

[0:52:58] Het gaat over de veiligheidssituatie die in Europa fundamenteel is veranderd.

[0:53:03] En deze commissie heeft twee weken geleden met eigen ogen gezien hoe dat is.

[0:53:07] Ik heb in Polen en Oekraïne zowel de dreiging als de oorlog met eigen ogen gezien.

[0:53:12] De dreiging is concreet en zal langdurig zijn.

[0:53:15] En van Nederland mag worden verwacht dat wij hierop onze verantwoordelijkheid nemen.

[0:53:18] Om onszelf beter te kunnen verdedigen en binnen de NAVO een sterke partij te zijn.

[0:53:23] ...dat wij een krijgsmans hebben die inzetbaar, schaalbaar en geloofwaardig is.

[0:53:27] En dat betekent dus groei, echt serieuze groei.

[0:53:30] En die groei kan alleen als we die fysiek en ruimtelijk... ...de randverwaarde op orde hebben.

[0:53:35] En dat is precies waar het hier vandaag over gaat.

[0:53:38] We hebben ruimte nodig voor kazernes, voor munitieopslag... ...voor luchtmachtcapaciteit, voor oefenterreinen... ...en voor nieuwe vormen van optreden, zoals grootschalige drone-operaties.

[0:53:49] Voorzitter, de oorlogsvoering verandert razendsnel.

[0:53:52] En drones zijn geen nieuws meer.

[0:53:53] We hebben net een aantal collega's erover gehoord.

[0:53:55] Het is een kernonderdeel van moderne conflicten.

[0:53:59] En dat vraagt om grootschalige oefenruimte.

[0:54:01] En mijn vraag van vandaag aan de staatssecretaris daarover is dan ook, wanneer wordt deze extra oefencapaciteit voor drone-operaties gerealiseerd?

[0:54:09] Ik mis een grootschalig onderdeel daarvan in dit programma.

[0:54:14] Voorzitter, de grote zorg van de VVD is het tempo en samenhang van dit programma, want de opgave is groot, maar de aanpak is ook versnipperd.

[0:54:21] Losse projecten, trage besluiten en veel focus op procedures.

[0:54:25] En daarom stel ik de staatssecretaris de volgende fundamentele vraag.

[0:54:30] Wat is zijn integrale planning?

[0:54:31] Niet per locatie, niet per project, maar één samenhangend tijdspad voor het hele programma in zijn geheel.

[0:54:37] Wanneer worden locaties vastgesteld?

[0:54:39] Wanneer starten de uitbreidingen?

[0:54:40] Wanneer zijn ze operationeel?

[0:54:42] Kan het staatssecretaris een duidelijke tijdlijn geven met concrete mijlpalen, zodat we ook kunnen toetsen of er voldoende tempo is?

[0:54:49] Want zonder planning is er geen regie en zonder regie is er geen versnelling.

[0:54:53] En deze vragen zullen de staatssecretaris aanspreken.

[0:54:56] Want niet zo lang geleden nog was hij, zeg ik via u voorzitter, de man die het kabinet opriep om veel tempo te maken.

[0:55:03] Gelukkig zit de staatssecretaris nu zelf aan deze knoppen, de heer Boswijk.

[0:55:08] Dus ik verwacht hier verbluffende antwoorden op van de staatssecretaris.

[0:55:13] Voorzitter, dat gezegd hebben we, komen we bij twee grote knelpunten.

[0:55:16] Het is er al over gegaan, stikstof en ruimtesebeperkingen.

[0:55:21] We weten allemaal wel dat dit een bottleneck is, maar dat kunnen we niet accepteren.

[0:55:27] Is dat de defensie daardoor stilvalt?

[0:55:29] En daarom vraag ik de staatssecretaris, hoe verhoudt de net gevraagde integrale planning in de tijd zich tot vrijkomende stikstofruimte?

[0:55:37] En waarop wordt deze ook concreet gereserveerd voor defensie?

[0:55:40] Met andere woorden, hebben we straks plannen die niet uitgevoerd kunnen worden omdat stikstofruimte ontbreekt?

[0:55:45] Of is het allemaal geregeld straks?

[0:55:47] En als dat risico is, wat gaat de staatssecretaris doen om dat dan ook te regelen?

[0:55:52] Want voorzitter, zonder garanties op nationale veiligheid is het wachten en oplossen van andere dossiers namelijk ook zinloos.

[0:55:57] Dat moeten we ons wel beseffen.

[0:55:58] Daarom moeten we ook sterker die prioritering aanbrengen.

[0:56:02] Voorzitter, dan de samenhang met andere randvoorwaarden.

[0:56:04] Meneer De Groot, voordat u verder gaat, heeft u een interruptie van mevrouw Bikker.

[0:56:10] De heer De Groot spreekt woorden die ik zeer kan onderschrijven over de dringendheid en de Nederlandse ziekte die dreigt dat we wel al onze procedures eindeloos op orde houden, maar er vervolgens geen gezond defensie uitbreiding is, maar alleen maar eindeloos gepraat.

[0:56:26] Nu is juist op de geboortegrond van de heer De Groot al eeuwenlang, nou, eeuwen weet ik niet, maar wel heel erg lang, een band.

[0:56:34] Defensie en Veluwe, die gaan gewoon goed samen.

[0:56:36] En die willen ook goed samen gaan.

[0:56:38] Ziet collega De Groot met mij dat we ook een aantal stappen gewoon versneld kunnen zetten als we niet alles op iedereen laten wachten, maar gewoon ook in gebieden, met provincies, met gemeenten, hele concrete afspraken maken wat er de komende vier jaar

[0:56:53] al mogelijk is.

[0:56:55] Want ik denk dat we op die manier ook meters kunnen maken in plaats van dat we het oude spreekwoord wie iedereen omarmt, omarmt niemand van belang laten zijn.

[0:57:04] En dus eindeloos overleggen.

[0:57:09] Dank aan mevrouw Bikker ook voor deze interruptie, want ik denk dat het zelfs in de regio waar ik dus geworteld ben, een beetje in DNA zit om dat aan te pakken.

[0:57:17] Mevrouw Bikker zal het met eigen ogen bij de bezoeken die zij heeft afgelegd ook hebben gezien.

[0:57:22] Het is bijvoorbeeld ook de provincie die nu al gewoon in kaart heeft gebracht voor al die NPRD-uitbreidingen, wat moet er eigenlijk gebeuren op het onderliggend wegennet, om even een voorbeeld te noemen.

[0:57:30] Gemeentes die inzichtelijk hebben gemaakt, wat betekent dit eigenlijk voor de middenstand, zowel in positieve als negatieve zin.

[0:57:38] En daar komen ze ook mee naar voren.

[0:57:40] Het zijn allemaal betrokken inwoners, betrokken gemeenten ook.

[0:57:44] die ook wat vragen van ons om dan die stap voorwaarts te kunnen maken.

[0:57:48] En ik denk dat we daar goed naar moeten luisteren, omdat versnelling wel degelijk mogelijk is.

[0:57:52] Ja, zeker.

[0:57:56] U vervolgt de betoog.

[0:57:58] Dank u wel, voorzitter.

[0:57:59] Ik begon met het stukje over dat er nog samenhang is met andere randvoorwaarden.

[0:58:04] En dan wil ik beginnen met woningbouw, want de fensie groeit en dat betekent dat meer mensen en een deel van die mensen, en ik neem bijvoorbeeld ook even de megakazerne die gaat komen in Zewolde, die zullen straks niet elke week intern zitten om daarna weer terug te keren naar huis.

[0:58:18] Een deel van het personeel dicht van een kazerne zal zich dicht willen vestigen bij die nieuwe kazerne.

[0:58:23] Ze hebben daarom woningen nodig als we kazernes uitbreiden.

[0:58:27] En zonder te zorgen voor voldoende woningen in die omgeving, creëren we een nieuwe bottleneck.

[0:58:31] Dan hebben we straks vacatures die we niet kunnen vervullen.

[0:58:34] En daarom vraag ik aan de staatssecretaris, wordt extra woningbouw standaard onderdeel van de planvorming rond nieuwe, uitbreidende defensielocaties?

[0:58:41] En is de staatssecretaris dan bereid ook om samen met de collega van VRO in het kabinet met gemeenten en provincies afspraken over te maken over voldoende en passende woonruimte voor defensiepersoneel?

[0:58:52] Waarbij ook voorhang voor defensiepersoneel, ja, als je je voor defensiepersoneel maakt, dan moet je ervoor zorgen dat ze er ook kunnen wonen, daar onderdeel van is.

[0:58:59] Jaren geleden heb ik hierover, toen nog met woordvoerder Valstaar, een motie over ingediend.

[0:59:03] maar nog niet echt concrete opvolging op is gegeven.

[0:59:06] Je moet het aan de voorkant meenemen en niet pas achteraf.

[0:59:09] Hetzelfde geldt voor dus militaire mobiliteit.

[0:59:11] Een aantal collega's had het er ook al over.

[0:59:12] Een kruismacht die zich niet snel kan verplaatsen, is een kruismacht die niet inzetbaar is.

[0:59:18] We hebben die investering nodig die voldoende geschikt is voor zwaar materieel.

[0:59:21] We hebben verbindingen nodig die betrouwbaar zijn en we hebben logistieke corridors nodig die aansluiten op onze NAVO-verplichtingen.

[0:59:28] En de VVD ziet nu onvoldoende dat deze mobiliteitsopgave integraal wordt meegenomen.

[0:59:33] Daarom is mijn motie over bijvoorbeeld de Nijkerkerbrug een belangrijk signaal.

[0:59:38] Maar het is ook een testcase hoe dit in de praktijk wordt opgepakt.

[0:59:41] Hoe worden namelijk keuzes over locaties gekoppeld aan bereikbaarheid en infrastructuur?

[0:59:44] En waar zien we concrete investeringen of versnellingen die militaire mobiliteit daadwerkelijk verbeteren?

[0:59:50] Want alleen maar spreken dat we het meenemen in de MIRT-systematiek is echt onvoldoende.

[0:59:54] Dat is nog niks.

[0:59:56] Terwijl, en ik gaf het al aan mevrouw Bikker, provincies zijn die al inventarisaties hebben gedaan.

[1:00:00] ...naar aanleiding van deze note ruimte.

[1:00:02] We zijn het er, denk ik, over eens dat slecht bereikbare kazernes... ...gewoon een zwakke schakel in onze verdediging zullen worden.

[1:00:09] Dan, voorzitter, tot slot vraag ik nog naar flexibiliteit en satirische reserve.

[1:00:13] Want als we kijken naar de toekomst van onze krijgsmacht... ...en specifiek de luchtmacht, dan moeten we ook nadenken over redundantie.

[1:00:19] Wat doen we als bestaande locaties tijdelijk uitvallen?

[1:00:22] Hebben we dan voldoende uitwijkmogelijkheden?

[1:00:23] Hebben we capaciteit achter de hand?

[1:00:25] En daarom stel ik de vraag aan de staatssecretaris Roborte dat Nederland voldoende strategische flexibiliteit heeft om in verschillende scenario's te blijven opereren.

[1:00:36] Ik bedoel eigenlijk dan het hebben van uitwerklocaties.

[1:00:39] En als je dat concreet maakt, kijk ik bijvoorbeeld naar Vliegveld Twente.

[1:00:42] Waarom is dat nu niet al aangewezen als uitwerklocatie?

[1:00:45] Voorzitter, we moeten namelijk vooruitdenken en niet alleen plannen voor de ideale situatie, maar ook voor het scenario waarin het misgaat.

[1:00:51] We hebben nu de kans om dit te betrekken, laten we dat dan ook besluiten.

[1:00:55] Voorzitter, ik rond af.

[1:00:56] Nederland laat zien dat het bereid is om ruimte te maken voor defensie.

[1:01:01] Dat is geen verzelfsprekendheid.

[1:01:02] Dat is een keuze.

[1:01:04] Een bewuste keuze voor veiligheid.

[1:01:05] Heel fijn dat die bereidheid er is.

[1:01:08] Maar dan moet het Rijk ook leveren.

[1:01:09] Met tempo, met samenhang en met de rand voor waar de snelheid op orde te brengen.

[1:01:13] Dus mijn oproep aan de staatssecretaris is simpel.

[1:01:16] Kom met een heldere planning.

[1:01:17] los de knelpunten, zoals stikstof, actief op, zorg voor samenhang met woningbouw en mobiliteit en regel de oefencapaciteit die nodig is voor de kruismacht van de toekomst.

[1:01:27] Want, voorzitter, meer ruimte voor Defensie mag nooit een papieren werkelijkheid zijn.

[1:01:31] Het is de verdere fundatie onder onze veiligheid.

[1:01:34] Defensie wil deze verdere fundatie leggen, laten we dan ook zorgen dat die kan worden gelegd.

[1:01:39] Tot zover.

[1:01:42] Dank u wel.

[1:01:42] En voordat we verder gaan, heeft u een interruptie van mevrouw Wiersma.

[1:01:47] Ja, dank u voorzitter.

[1:01:48] Ik was al even benieuwd, want als ik zo luister naar de bijdrage van het lid De Groot, dan heb ik de indruk dat hij, zeker als het gaat om stikstof, dat hij eerder naar een prioriteringsvraagstuk dat benadert, terwijl vanuit het perspectief van de BBB en ook van mij persoonlijk,

[1:02:12] vind ik dat er echt een fundamentele herziening moet komen van de vergunningverlening.

[1:02:19] Waarbij het niet meer gaat over prioritering, maar gewoon vergunning, toestemmingverlening weer pragmatisch en uitvoerbaar maken, wat in Nederland op dit moment absoluut niet het geval is.

[1:02:31] En ik ben benieuwd, voorzitter, of de heer De Groot dat met mij eens is.

[1:02:36] Voorzitter, kijk, waar ik eigenlijk naar vraag is, gaat niet zozeer over de stikstof aanpak.

[1:02:41] Daarover debatteren we natuurlijk ook in een andere commissie.

[1:02:45] Maar waar ik wel naar vraag is, ik wil gewoon zicht hebben over wat betekent dit eigenlijk aan stikstofruimte?

[1:02:49] Dat zicht heb ik nog niet eens vanuit de VVD-fractie.

[1:02:52] Dus dan kun je zeggen van ja, hebben we veel of weinig of in welke tijdsaspect hebben we dan stikstofruimte nodig?

[1:02:59] Moeten we dan naar een prioritering?

[1:03:01] Moeten we naar een andere stikstofverlening?

[1:03:03] Als je alleen al kijkt naar bijvoorbeeld de plaatsing van de F35, dan weten we dat het pas vanaf 2033, 2034 zal zijn.

[1:03:09] Zo van acht jaar.

[1:03:10] Ja, ik mag toch hopen dat we dan voldoende stikstofruimte hebben om dat te realiseren met elkaar.

[1:03:14] Ik mag hopen dat voor de megre kazernen in zowel dat we dan stikstofruimte hebben.

[1:03:18] Ja, niet in het hier en nu, dat weten we, want we hebben een probleem.

[1:03:21] Maar dan moeten we het wel hebben.

[1:03:22] Dus ik vraag om een integrale planning.

[1:03:24] Ik vraag dan ook welke stikstofruimte is daarvoor nodig.

[1:03:26] En als we dan met elkaar hier weer om tafel zitten en het blijkt dat het schuurt tussen bijvoorbeeld het legaliseren van pasmelders.

[1:03:32] Stikstofruimte voor woningbouw, waar ik al heel veel jaren om vraag.

[1:03:35] Stikstofruimte voor energievoorziening, waar ik ook al vanuit die woordvoering heel veel jaren om vraag.

[1:03:39] Ja, ik vraag het nu ook vanuit Defensie.

[1:03:41] En tuurlijk vind ik nationale veiligheid heel belangrijk, maar we hebben nog wel meer prioriteiten hier.

[1:03:45] Ik zou niet in die afwerking willen komen.

[1:03:48] Tegelijkertijd zeg ik, Rusland, Midden-Oosten, andere landen hebben deze stikstofparlamentiek niet en die gaan gewoon door.

[1:03:54] Dus in die noedanigheid moeten we naar kijken, maar ik wil eerst het overzicht

[1:03:58] Voordat ik mij ga toeleggen op welke prioriteiten het heeft, of het over uitzondering gaat of over een andere stikstofverlening, daar ben ik nog niet.

[1:04:09] Ja, nou, ik wil toch de heer De Groot een beetje uitlokken, voorzitter, om daar toch wat meer antwoord op te geven.

[1:04:17] Want als ik kijk naar de prioriteit van dit kabinet, dan is één daarvan juist ook meer natuur en meer natuurdoelen.

[1:04:25] En waar het vorige kabinet juist probeerde om alle beleid wat in overeenstemming te brengen tot

[1:04:30] wat daadwerkelijk ook in Nederland kan, zodat we onszelf niet meer zo in de hoek schilderen, noemen wij dat, zou ik toch graag willen dat de heer De Grote wat kleur bekent.

[1:04:41] Want meer natuur ontwikkelen in de toekomst, dat betekent niet per definitie minder

[1:04:47] problemen.

[1:04:48] In de praktijk komt het er soms vaak op neer dat er dan juist weer stikstofgevoelige natuur wordt toegevoegd, wat de problemen uiteindelijk alleen nog maar groter maakt.

[1:04:57] Dus ik ben toch wel benieuwd, is de heer de Groot van mening dat er wel een fundamentele herziening moet komen van het huidige stikstofbeleid?

[1:05:07] Juist ook omdat we nu zelf zien dat zoiets fundamenteels belangrijks als defensie zelfs daarin vastloopt.

[1:05:18] Ik snap dat mevrouw Wiesma van de BWB dit antwoord van mij dus vanuit de VVD wil hebben.

[1:05:24] Maar ik ben nu vijf jaar in de Tweede Kamer, afgelopen 31 maart.

[1:05:29] En eigenlijk op het gebied van stikstof zie ik alleen maar dat bijvoorbeeld voor woningbouw en energievoorziening dat alleen maar meerende problemen zijn gekomen.

[1:05:37] Dus volgens mij hebben we een stikstofaanpak afgesproken in de coalitie met elkaar die juist ruimte moet gaan geven.

[1:05:43] En die afspraak, daar sta ik achter.

[1:05:46] Alleen ik wil wel dat Defensie bij dat rijtje hoort wat wij belangrijk vinden in Nederland, want het gaat over nationale veiligheid.

[1:05:52] En nogmaals, de stikstofaanpak wordt in een andere commissie besproken met elkaar.

[1:05:57] Ik wil dat overzicht hebben.

[1:05:59] En dan zou ik ook best, op het moment dat het op tafel ligt, en er blijkt heel knijp in te zijn, zou ik nog wel eens een keer opnieuw met mevrouw Wiesma het debat willen aangaan.

[1:06:06] Oké, en hoe lossen we dit dan op?

[1:06:08] Maar op dit moment kan ik daar niet, heb ik dat overzicht niet en kan ik daar geen antwoord op geven.

[1:06:16] Oké.

[1:06:17] U heeft een interruptie van meneer Van Dijk.

[1:06:19] Dank u wel, voorzitter.

[1:06:21] Toen ik de bijdrage hoorde van Kamerlid de Groot dacht ik even.

[1:06:24] Het is ook wel een heerlijk job het Kamerlid zijn.

[1:06:27] Want je zegt gewoon tegen de staatssecretaris fix het.

[1:06:30] En ik denk dat de staatssecretaris ook vaak met heimwee terugdenkt naar zijn periode als Kamerlid.

[1:06:35] Maar in alle ernst.

[1:06:36] Ik hoorde de heer de Groot bijvoorbeeld spreken over het defensieproef maken van alle infrastructurele terechten.

[1:06:42] De werkelijkheid is dat we al tientallen miljarden tekortkomen voor het reguliere onderhoud.

[1:06:48] Dit is een groot maakdeel van de regeringsfractie.

[1:06:51] Hoe gaan we hier doorheen komen?

[1:06:53] Ik begrijp dat hij het primair vraagt aan de staatssecretaris, maar ook de VVD zal hier ideeën over hebben.

[1:07:00] Ja, dank u, meneer Van Dijk.

[1:07:01] En een volledig terechte vraag.

[1:07:05] Kijk, de coalitie heeft 15 miljard extra vrijgemaakt in het meerdfonds voor de komende jaren om ervoor te zorgen dat we wel kunnen blijven investeren op investituur.

[1:07:13] Maar er ligt heel veel vraag.

[1:07:14] Als het gaat over achterstandig onderhoud, als het gaat over aanleg van nieuwe opgaven die we met elkaar ook willen.

[1:07:19] Ik ben het helemaal eens met het pleitdooi dat we Hoevelaak als eerste prioriteitproject weer moeten aanpakken.

[1:07:23] Helemaal mee eens.

[1:07:25] Maar het vraagt dus wel dat ook de staatssecretaris hier aan tafel, en juist vanuit dat perspectief stel ik die vraag, ook wel vecht voor die

[1:07:31] voor die gelden die nodig zijn om bijvoorbeeld zo'n Nijkerkerbrug, verbreding van andere wegen die nodig zijn om die, als het vanuit reisverantwoordelijkheid gaat, om die te kunnen aanleggen.

[1:07:42] En alleen maar in het meer te voegen zegt nog niet dat we het dan ook krijgen.

[1:07:46] En dat was ook precies mijn pleidooi.

[1:07:50] Ik wil graag dat de staatssecretaris daar ook voor vecht.

[1:07:52] En ik zal zeker vanuit mijn fractie ook ervoor vechten

[1:07:55] ...dat die nieuwe defensielocatie op bereik wil zijn.

[1:07:57] En als we dan keuzes moeten maken omdat er te weinig geld is... ...dan zal ik die ook durven maken.

[1:08:01] Dat zou ik graag vast willen meegeven aan de heer Diederik van Dijk.

[1:08:07] Oké, dank u wel.

[1:08:08] Dan gaan we naar de volgende spreker namens het CDA, de heer Van Lanschot... ...met een totale spreektijd van tien minuten.

[1:08:14] Dank u wel, voorzitter.

[1:08:16] Voorzitter, Nederland leeft in een andere tijd dan tien jaar geleden.

[1:08:19] De dreiging is dichterbij gekomen.

[1:08:21] Europa moet weer denken in verdediging, afschrikking en paraatheid.

[1:08:25] En dan hoort daar ook iets heel bazaals bij, en dat is ruimte.

[1:08:29] Ruimte om te oefenen, ruimte om te vliegen, ruimte om munitie op te slaan, ruimte om militairen te huisvesten, ruimte om op te leiden en ruimte om materieel te onderhouden.

[1:08:38] Een programma van deze omvang kan alleen een succes worden als er goed wordt samengewerkt met regionale en lokale overheden.

[1:08:46] Daarom een groot compliment aan al die gemeenten en provincies die al een stap naar voren hebben gezet om constructief mee te werken, danks Staphorst, Ermelo, Zeewolde en al die anderen.

[1:08:56] Voorzitter, wat ons betreft is de hoofdvraag niet of Defensie ruimte nodig heeft.

[1:08:59] Die vraag is al beantwoord.

[1:09:01] Voor het CDA is de echte overkoepelende vraag hoe zorgen we ervoor dat defensieinvesteringen de samenleving in de volle breedte kunnen versterken?

[1:09:11] En daarom willen we vandaag ten eerste in bijzonder stilstaan bij de infrastructuur rond defensieprojecten.

[1:09:16] Mevrouw Bikker, de heer De Groot, de heer Van Dijk vroegen daar net ook al aandacht voor.

[1:09:20] Want extra ruimte voor defensie betekent in de praktijk ook extra druk op wegen, spoor, energie, water en bereikbaarheid.

[1:09:26] Dat wordt erkend in de brief van het kabinet, dat is heel fijn, maar hoe gaan we dat nou effectief vormgeven?

[1:09:32] Binnen het CDA maken we daar een conceptueel onderscheid tussen de enerzijds randvoorwaardelijke defensie-infra, bijvoorbeeld het aanleggen van een weg naar een nieuwe kazerne, maar anderzijds heb je ook de koppelkansen met civiele infra.

[1:09:45] Denk aan de lang gekoesterde regionale wens voor het verbreden van een weg die veel gebruikt wordt, ook straks voor militair verkeer.

[1:09:53] Het CDA vindt het belangrijk dat we deze koppelkansen pakken en daarmee versterken we de mobiliteit, woningbouw en economie in onze regio's.

[1:10:01] Kan de staatssecretaris daarom aangeven welke budgetten binnen het NPRD beschikbaar zijn voor zowel de defensie-infrastructuur als de civiele koppelkansen binnen het NPRD?

[1:10:12] En daar hoort ook een goede taakverdeling bij van verantwoordelijkheden tussen rijk en regio.

[1:10:17] En dan helpt een bekostigingssystematiek, en dat klinkt wat technocratisch, maar in de Breenpoortregio hebben we daar goede ervaringen mee.

[1:10:24] Project Beethoven brengt even in herinnering om de uitbreiding van ASML hier te houden, twee derde van de publieke investeringen door het Rijk en één derde door de regio.

[1:10:33] Zo'n verdeelsleutel zal anders zijn in het geval van NPRD, civiele infrakoppelkansen, maar de denklijn is heel interessant.

[1:10:42] Waarom?

[1:10:42] Het zorgt voor helderheid voor decentrale overheden, maar bovendien ook voor consistentie tussen die overheden.

[1:10:48] Dat niet de ene gemeente een brug krijgt die 20% geco-financierd is en de andere die 40% geco-financierd is.

[1:10:57] Dan hebben we het over het MIRT-proces als de route om infrastructuurgeld te besteden.

[1:11:01] De collega Groot noemde het net al.

[1:11:04] Het lijkt logisch om de expertise te bundelen die daar is vanuit de INW-collega's en dus bepaalde infra-investeringen vanuit Defensie via het MIRT-proces te laten lopen.

[1:11:14] Tegelijkertijd is het MIRT-proces ook vrij gestructureerd en daarmee niet altijd even snel gezien de tempo en tempo dat nodig is voor de Defensieopgave.

[1:11:24] En daarom denkt het CDA dat een fast track binnen het MIR-proces voor NPRD-infra noodzakelijk is.

[1:11:30] Daarom de volgende vraag aan de staatssecretaris.

[1:11:33] Is hij bereid om samen met zijn INW-collega's A, een fast track in te richten voor NPRD-defensie-infra binnen het MIR-proces en B, een heldige bekostigingssystematiek met decentrale overheden voor NPRD-koppelkansen op civiel gebied in te stellen?

[1:11:47] En daartoe zullen we een motie indienen in de tweede termijn.

[1:11:50] Dan kijk ik even hoe lang ik nog heb.

[1:11:54] Op het gebied van woningbouw, voorzitter, ziet het CDA een mogelijke Catch 22.

[1:11:58] En dat is namelijk het volgende.

[1:11:59] De geluidscontour van een oefenterrein die beïnvloedt waar woningen gebouwd kunnen worden.

[1:12:05] En dus zou de gemeente die omgevingsplannen vaststellen, terughoudend kunnen zijn met het maken van ruimte voor defensie, omdat ze beperkt in een andere belangrijke opgave.

[1:12:14] In Oldebroek wordt dit vraagstuk voortvarend opgepakt door zowel de gemeente als de ministeries, want zowel het college van BNW als de minister kan een deel van de decibellen die op de gevels neerzlaan, kan daar ontheffing voor geven.

[1:12:28] Is het kabinet bereid vaker dit soort ontheffingen in te zetten, zodat we de woningbouwopgave ook voortvarend kunnen aanpakken?

[1:12:36] En natuurlijk, daar hoort bij, gemeentes zijn leidend voor wat betreft omgevingsplannen en scheppen dan ook eerlijke verwachtingen naar de mensen die daar komen wonen.

[1:12:44] Voorzitter, ruimte voor defensie gaat natuurlijk ook om de plek waar onze mensen zullen moeten verblijven.

[1:12:50] En die vastgoedopgave is enorm.

[1:12:52] Circa 475 objecten, 11.000 gebouwen.

[1:12:56] En daar is het Rijksvanspoedbedrijf dus een essentiële partner bij.

[1:13:01] Maar wat helaas ook uit ervaring blijkt, is dat het Rijksvastgoedbedrijf niet altijd dezelfde KPIs en doelstellingen heeft als andere ministeries of maatschappelijke opgaven.

[1:13:13] Daarom vragen we aan de staatssecretaris of hij kan verkennen of de prioritaire vastgoedobjecten binnen het RPRD overgeheveld kunnen worden van het Rijksvastgoedbedrijf naar Defensie, zodat je als ministerie van Defensie grip hebt op die kritieke objecten en niet wacht op een andere partij.

[1:13:31] Dan, voorzitter, biedt deze grootschalige verbouwing bij Defensie ook kansen wat ons betreft die veel breder zijn, zoals op het gebied van natuur.

[1:13:39] Er is een samenwerking met Staatsbosbeheer die ziet op het versterken van natuurgebieden.

[1:13:47] En wat is dan ook de reactie van de staatssecretaris op het pleidooi van onder andere natuurmonumenten dat strategische aankoop van grond door Defensie een rol kan spelen bij het realiseren van nieuwe natuur als we natuur expliciet als koppelkans meenemen?

[1:14:01] En dan hebben we het nog niet gehad over de samenleving.

[1:14:03] Favoriet CDA-onderwerp natuurlijk.

[1:14:06] Defensie zou het ons betreft veel vaker moeten oefenen op zichtbare locaties.

[1:14:10] Maar andersom moet de faciliteiten als kazernes ook worden opengesteld voor de samenleving, zodat militairen niet alleen maar op hun kazerne zitten, maar zij naar buiten gaan en mensen van buiten naar binnen komen.

[1:14:22] Zo is er een mooie samenwerking tussen Defensie en NOC-NSF voor duurzaam gebruik van elkaars sportfaciliteiten.

[1:14:28] Handig als je weet hoe de budgetten voor gemeentes onder druk staan op het gebied van sportgebied.

[1:14:34] Ik heb al wat gezegd over van binnen naar buiten en buiten naar binnen.

[1:14:41] Het kan ook handig zijn om wat verder vooruit te kijken in het kader van dual use op het gebied van kazernes en de multifunctionaliteit van de woonunits die daar zitten.

[1:14:52] We leggen nu allerlei slaapkamers aan voor militairen.

[1:14:56] Hoe denkt de staatssecretaris erover dat we die zo bouwen dat die in de toekomst ook gebruikt kunnen worden voor spoedzoekers, dus mensen die met urgentie een woning zoeken?

[1:15:06] Dan drones, al een paar keer genoemd.

[1:15:09] Onlangs was ik aanwezig op de drone-dag op de kazerne in Oorschot.

[1:15:13] Daar oefent de landbacht met drones, maar mag nog geen granaten vaststepen aan die drones om ze te oefenen, zoals het op het slagveld in Oekraïne gebeurt.

[1:15:22] Het CDA vindt het belangrijk dat we kunnen trainen as you fight, dat we zo kunnen oefenen, dus ook met drones met scherp moeten kunnen schieten.

[1:15:30] En kan de staatssecretaris dan toezeggen dergelijke hinderlijke regels aan te passen of af te schaffen?

[1:15:36] Ik ben bijna klaar, voorzitter.

[1:15:38] TNO publiceerde onlangs dat ze bezig zijn met mobiele containers waar explosieve stoffen in geproduceerd kunnen worden.

[1:15:45] Kleine fabriekjes en die kunnen worden opgesteld op een militair terrein.

[1:15:50] Zijn er locaties van defensie die hier geschikt voor zijn?

[1:15:54] Ik rond af, voorzitter.

[1:15:55] CDA steunt de noodzaak voor extra ruimte voor defensie.

[1:15:57] We vragen drie dingen.

[1:15:58] Eén, regel de infrastructuur goed.

[1:16:00] Twee, voorkom hinderlijke regels en bureaucratie.

[1:16:03] En drie, zorg dat defensie- investeringen de samenleving in de breedte versterken.

[1:16:07] Dank u wel.

[1:16:10] Dank u wel.

[1:16:11] Hij heeft een aantal interrupties.

[1:16:12] Ik begin met de heer De Groot.

[1:16:14] Dank, voorzitter.

[1:16:15] En met die laatste oproep van de heer Van Lanschot, volledig eens.

[1:16:19] Mijn vraag gaat over de droneoefeningen.

[1:16:21] Want daar heeft de heer Van Lanschot zelf ook vragen over gesteld.

[1:16:26] Het gaat niet zozeer over het kunnen oefenen met scherp, zou ik willen zeggen, maar wel over een oefenterrein wat groot genoeg is.

[1:16:33] Of oefenterreinen die groot genoeg zijn, als je gaat over die... Ja, ik zou zeggen oefenen zoals het er straks echt aan toe gaat.

[1:16:41] En we weten ook gewoon dat er enorm grote oppervlaktes nodig zijn om te kunnen oefenen met... Dus grootschalige oefenterreinen nodig zijn om te kunnen oefenen met drones.

[1:16:50] Dus mijn vraag aan de heer Van Lassers is eigenlijk van de plek waar hij geweest is, is dat dan voldoende?

[1:16:55] Want ik heb ook gevraagd naar grootschalig oefenterrein of zullen we moeten kijken hoe we oefenterreinen kunnen koppelen of als dat niet voldoende is, nieuwe oefenterreinen moeten aanwijzen om te kunnen oefenen met drones zoals ze straks ook in het echt eraan toe zou gaan.

[1:17:13] Voorzitter, en dank voor de vraag.

[1:17:16] Of Oorschot groot genoeg is voor deze type drone-oefeningen, dat kan ik niet inschatten.

[1:17:21] Ik ben geen expert op dat gebied.

[1:17:22] Dat het noodzakelijk is dat er grootschalig met drones geoefend wordt, dat onderschrijf ik volledig.

[1:17:27] Dus ik hoop dat de staatssecretaris deze vraag kan beantwoorden en ik zou dit plein door je dan ook steunen, van de heer De Groot.

[1:17:35] Oké, dan geef ik het woord aan mevrouw Bikker.

[1:17:37] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:17:40] Collega van Landschot noemde Oldebroek, daar worden ChristenUnie-mensen altijd blij van, dus ik ook.

[1:17:45] Maar hij noemde niet vliegveld Lelystad.

[1:17:47] En daar zit toch een verband, namelijk de acht Veluwse gemeenten hebben aangegeven, alsjeblieft, geen vakantievliegveld Lelystad.

[1:17:54] Wij zijn zeker bereid onze portie te dragen als het gaat om defensie, maar voeg daar nou niet extra vakantievluchten aan toe.

[1:18:02] Wat is nou volgens het CDA de dringende reden dat dat wel moet gebeuren en is collega Van Lanschot ook bereid om dat uit te gaan leggen in Oldebroek?

[1:18:13] Dank, voorzitter.

[1:18:15] Laat ik allereerst de uitnodiging aannemen om langs te gaan in Oldebroek.

[1:18:18] Daar leg ik met alle plezier uit dat we ruimte voor defensie moeten maken en dat er ook soms tot overlast zal leiden, hoe vervelend dat ook is.

[1:18:27] Kijk, het is natuurlijk belangrijk dat bij die verschillende AFLI-routes er wel zoveel mogelijk geluidsoverlast wordt geminimaliseerd.

[1:18:34] Nu weet ik dat dat uit de technische brief is dat dat ook het geval is, maar dat er overlast zal zijn, dat kunnen we helaas niet ontkennen.

[1:18:40] Dan hoor ik mevrouw Bikker denken, maar dan kunnen we toch niet de vakantievluchten doen.

[1:18:45] Op zo'n manier wordt natuurlijk ook zo'n vliegveld onrendabel.

[1:18:49] En laten we ook niet vergeten dat ook de provincie Flevoland wat aan ons geeft.

[1:18:56] En dan vind ik het ook fair om wat terug te geven aan hen.

[1:19:01] U bent aan het einde van uw interrupties.

[1:19:05] Het woord is aan mevrouw Piri.

[1:19:06] Nou, en met een vraag inderdaad, voorzitter.

[1:19:09] Ik heb er nog vier, dus ik ga even door op mevrouw Bikkers vragen, want het wordt nu wel heel mooi.

[1:19:16] Er worden opeens argumenten bijgehaald over het moet toch rendabel zijn.

[1:19:21] Gelukkig hebben we nog de verslagen van alle voorgaande keer dat de staatssecretaris die nu daar zit, gewoon hier zat als CDA-Kamerlid en zijn inbreng bracht.

[1:19:30] Het was heel duidelijk, het CDA vond gewoon dat deze besluiten losgekoppeld moesten worden van elkaar.

[1:19:36] Dus wat is daaraan veranderd, vraag ik aan de heer Van Lansschot.

[1:19:42] Voorzitter, dank voor deze vraag.

[1:19:44] Volgens mij zijn er eigenlijk twee vragen die gesteld worden.

[1:19:46] Eén, wil je?

[1:19:47] En twee, hoe besluit je dan over die voornemens?

[1:19:51] Kijk, in ons verkiezingsprogramma hebben we heel duidelijk gezegd, onder randvoorwaarden zijn wij akkoord met ook de openstelling van Lelystad Airport.

[1:19:58] Dat is op zich niet veranderd en ten tweede combineer die besluiten dan, dat lijkt mij heel logisch, dat is nog onder het vorige kabinet is dat besluit gevallen, zeg ik er nog even bij.

[1:20:10] Even voor de duidelijkheid, ik ga hier niet discussiëren over het kiezingsprogramma van het CDA, maar laten we gewoon het houden bij de nature van de voorgaande woordvoerder namens het CDA.

[1:20:20] Het moet stiller, het moet schoner.

[1:20:23] En er moet een oplossing komen voor de laagvliegroutes.

[1:20:25] Ik neem aan dat dat in lijn was met het CDA verkiezingsprogramma.

[1:20:29] En zolang dat nog niet geregeld is, zou militair wat ons betreft echt los moeten worden geknipt.

[1:20:35] Dat waren de woorden van de heer Boswijk als Kamerlid.

[1:20:37] Dus nu is de vraag, is er nu volgens CDA voldaan aan die randvoorwaarden?

[1:20:45] Voorzitter, in de technische briefings die ik heb ontvangen over dit vraagstuk, om specifiek te zijn de AFLI-routes, is daar wat mij betreft aan voldaan.

[1:20:54] Tegelijkertijd, ik ben er niet expert op, dus ik kan niet inschatten hoe die geluidscontouren exact optimaal aan elkaar zitten.

[1:21:00] Dus ik moet daar ook gewoon afgaan op de expertise van collega's.

[1:21:04] Maar het kan inderdaad zo zijn dat je soms besluiten toch gecombineerd neemt en niet apart zet.

[1:21:09] Ja, ik zie dat ook als voortschrijdend inzicht.

[1:21:12] Nou, voorzitter, ik zie het vooral als weer een onderwerp waarop het CDA en D66 gewoon weer de VVD hebben laten winnen in de onderhandelingen.

[1:21:22] Toch?

[1:21:23] VVD beaamt het.

[1:21:24] Zo zie ik het.

[1:21:25] Want er is geen enkel, geen enkel randvoorwaarde die hiervoor aan het CDA is gesteld, waar nu aan wordt voldaan.

[1:21:32] Dat is gewoon de waarheid.

[1:21:33] Dus kom er dan ook gewoon eerlijk vooruit.

[1:21:35] We hadden haast en moest snel een kabinet komen.

[1:21:39] En ook dit punt hebben we ingeleverd.

[1:21:41] Kunt u dat beamen?

[1:21:45] Voorzitter, ik vind hoe dit nu gepland wordt en georganiseerd wordt, gecombineerd, daar heb ik alle vrede mee.

[1:21:52] Nou, mevrouw Perie, een laatste instantie?

[1:21:55] Gelukkig worden uw woorden ook vastgelegd in de notule, want ik kan u vertellen, daar krijgt u nog heel veel spijt van.

[1:22:02] Als we kijken wat gaat er nu juridisch en procedureel gebeuren, er moet een ruimer luchthavenbesluit komen, er moeten nieuwe zwaardere merprocedures komen, extra beroepsmogelijkheden bij de Raad van State, een langer tijdpad, een natuurvergunning vereist, een grotere stikstofopgave en dan zijn er nog twaalf punten, voorzitter, die ik niet opnoem.

[1:22:24] Dus dan is mijn vraag aan het CDA.

[1:22:26] Wat is nu belangrijker?

[1:22:28] Is het gewoon belangrijk dat wij, als we Defensie zeggen is zo belangrijk voor ons, nu te regelen dat die F35 zo snel mogelijk gestationeerd kan worden op luchthaven Lelystad Airport?

[1:22:41] Of is het belangrijker om te voldoen aan de eisen van de VVD, aan de twee coalitiepartijen, om daar een besluit, waar notabene een meerderheid van de Kamer tegen was, inclusief het CDA, om die weer op terug te draaien?

[1:22:55] Voorzitter, terecht noemt collega Peri het belang van defensie.

[1:22:58] Onze fractie ziet ook het belang van de commerciële luchtvaart.

[1:23:02] Daar hoort bij, uiteraard, dat wordt voldaan aan alle geldende wet- en regelgeving, dus ook de vergunningen moeten worden aangevraagd en goedgekeurd.

[1:23:10] En daar hoort bij dat de aanvliegroutes geminimaliseerd worden voor geluidsoverlast.

[1:23:15] En dat vereist een verdraaid nauwkeurige en goede afstemming in de regio.

[1:23:20] En ja, dat zal soms tot overlast leiden en dat vinden mensen vervelend.

[1:23:24] En ik ga met alle plezier dus op de uitnodiging van mevrouw Bikker in om naar de VD te gaan om dat samen te bespreken.

[1:23:34] Dan geef ik het woord aan mevrouw Dobbel.

[1:23:35] U had ook nog een interruptie.

[1:23:37] Dat klopt.

[1:23:39] Dat noemen we ook een draai, ook van het CDA, net zoals D66.

[1:23:42] Als het gaat over Lelystad Airport, dat het ook maar even is vastgelegd.

[1:23:46] Ik wilde over iets anders door, namelijk CDA zegt, samenleving is ons favoriete onderwerp.

[1:23:52] En in de inbreng heb ik erg veel gehoord over dat er overal kansen liggen.

[1:23:56] Dus ook kansen voor de samenleving.

[1:23:58] Maar er is ook een andere kant.

[1:24:00] Er zijn nu bewoners, omwonenden die al tijdenlang in grote onzekerheid zitten vanwege de voortgang of van hun bedrijf of van hun huis waar ze soms al generaties lang wonen.

[1:24:12] En als je het hebt over de samenleving en bijvoorbeeld over gemeenschappen, ook gemeenschappen die hierdoor enorm worden

[1:24:17] beïnvloed.

[1:24:19] En we hebben daarom niet voor niets de vorige keer in deze commissie een uitgebreid debat gehad over compensatie voor deze bewoners.

[1:24:25] Wij waren überhaupt niet voor, maar als het dan gebeurt en deze bewoners moeten op deze manier plaatsmaken of er is nadeel voor deze bewoners, dan moet er goede compensatie zijn voor elke schade die ze hebben geleden.

[1:24:37] Daarom hebben we de vorige keer uitgebreid over gehad.

[1:24:39] Het zou ruimhartig gebeuren.

[1:24:41] Niemand wist precies wat ruimhartig dan betekent.

[1:24:44] Want iedereen heeft daar weer een andere interpretatie van.

[1:24:46] Dus we hebben gezegd, definieer dat nou goed.

[1:24:48] Wat betekent nou die ruimhartigheid?

[1:24:51] En richt daar ook een goed proces voor in.

[1:24:53] Nu zien we dat niet terug in deze nota.

[1:24:55] En ik zou graag van het CDA willen weten, wat is voor het CDA ruimhartig als het gaat over de belangen van deze bewoners?

[1:25:02] Hoe weegt u dat dan ten opzichte van de belangen van de bewoners, ten opzichte van defensie en de ruimteopgave?

[1:25:08] En wilt u ook meer weten over wat dit nu betekent, omdat het op dit moment onvoldoende duidelijk is, ook voor die bewoners die nu in onzekerheid zitten?

[1:25:19] Voorzitter en dank aan mevrouw Dobbe voor deze interruptie die een terecht punt maakt, want wij hebben ook voor deze compensatie een motie gestemd en die is ook verder nog uitgewerkt in een vervolg motie waar we ook voor hebben gestemd.

[1:25:36] Dus dus ja.

[1:25:38] Mensen die last krijgen van deze uitbreiding, die moeten gecompenseerd worden.

[1:25:43] Ja, dan is vervolgens natuurlijk de discussie wat betekent ruimschoots.

[1:25:46] Ik hoorde ook net zeggen een goede compensatie, een nette compensatie, ruimhartig.

[1:25:52] We begrijpen allemaal dat zij gewoon goed moeten worden gecompenseerd.

[1:25:56] Nou, als je dan kijkt naar hoe dat in de NPRD is verwerkt, ik pak even paragraaf 10.2.2 erbij,

[1:26:04] Daar staat, maar wellicht is dat nog onvoldoende duidelijk voor mevrouw Dobbe, door onteigening parallel te laten lopen aan de eerste fase van middelijke verwerving kan dus een waardig perspectief worden geboden aan grondeigenaren.

[1:26:16] Dat lijkt mij al een eerste aanzet als antwoord op uw vraag, op de vraag van mevrouw Dobbe.

[1:26:22] En als dat niet zo is, dan denk ik dat ze het beste aan de staatssecretaris verder door kan leggen, maar haar pleidooi, dat ondersteunen wij.

[1:26:32] Dank u wel.

[1:26:33] Dan gaan wij door naar de volgende spreker, mevrouw Piri namens GroenLinks Partij van de Arbeid.

[1:26:39] U heeft een totale ontspreektijd van 11 minuten.

[1:26:42] Dank u wel, voorzitter.

[1:26:43] Ik was, ik weet niet hoe het met collega's was, maar rond de paasdagen was ik voor het eerst eigenlijk naar het Nationaal Militair Museum.

[1:26:51] Het was een prachtig weer en een prachtig museum.

[1:26:55] Er was bijna geen parkeerplek.

[1:26:58] Dat was een goed teken, want zoveel gezinnen trokken er met de paasdagen op uit.

[1:27:04] Omdat er interesse is in Defensie.

[1:27:07] En ook het buitendeel was nu net geopend.

[1:27:10] Dus dat betekent dat je ook de rondrijende tanks en andere voertuigen kunt bewonderen.

[1:27:18] En ik denk ook dat dat eigenlijk heel mooi aangaf hoeveel belangstelling er eigenlijk is ook voor defensie.

[1:27:23] Of je nou binnen was, buiten was, jong en oud, gezinnen met kleine kinderen die een prachtig dagje uit hadden en ook een soort nationale trots voelde voor onze krijgsmacht.

[1:27:35] Ik zeg dit even voorafgaand aan mijn inbrengvoorzitter, want waar we het vandaag over hebben is de ruimte voor defensie.

[1:27:44] Volgens mij is een heel breed draagvlak ook in deze kamer van links tot rechts dat meer investeren in onze krijgsmacht een absolute noodzaak is.

[1:27:52] En zoals ik ook tijdens de begroting aangaf van defensie is één voorwaarde die ik

[1:27:57] heel belangrijk gaan vinden de komende tijd, is dat we ervoor ook voor zorgen dat dat draagvlak voor Defensie, wat ook zo breed is in de samenleving, dat we dat ook behouden.

[1:28:08] En natuurlijk is ruimte schaars.

[1:28:09] Veel collega's hebben het al gezegd.

[1:28:11] We zijn een klein land met heel veel inwoners, hele grote woningopgave, een grote natuuropgave.

[1:28:19] Collega's hadden het natuurlijk ook over de landbouwopgave en daar komt dan ook nog de vraag om ruimte natuurlijk van Defensie bovenop.

[1:28:27] En voor mijn fractie is het evident dat als we extra investeren in Defensie, we natuurlijk ook kijken naar extra groei qua personeel, dat we ook moeten kijken naar die ruimte.

[1:28:40] Maar voorzitter, ik ga natuurlijk ook een paar kritische punten plaatsen en u hoorde het net al bij mijn interruptie.

[1:28:48] Het eerste zit wel op Lelystad Airport.

[1:28:50] Ik vind het eigenlijk gewoon echt heel lelijk hoe een besluit nu aan elkaar wordt gekoppeld, terwijl er geen draagvlak was in de Kamer, heel duidelijk voor het openen van Lelystad Airport voor luchtverkeer, voor vliegverkeer, dat dat nu toch gekoppeld wordt.

[1:29:08] aan iets hier met een voorwaarde om die F-35's daar te gaan stallen.

[1:29:16] Ik vind het gewoon eigenlijk een goed voorbeeld van lelijke politiek.

[1:29:22] Laat ik helder zijn.

[1:29:23] Mijn fractie steunt de stationering van jachtvliegtuigen op Lelystad.

[1:29:28] En het plan MER wijst Lelystad eenduidig aan als locatie met de minste geluidshinder en de ligging is strategisch goed te verantwoorden.

[1:29:36] Dus daar gaat deze discussie niet over.

[1:29:39] En de zwaarwegende nationale veiligheidsbelangen laten ons geen ruimte voor aarzeling.

[1:29:44] Maar juist daarom zijn wij fel tegen het koppelen van dit besluit aan de openstelling van groot handelsverkeer, zoals de coalitie nu voornemens is.

[1:29:54] De juridische en ecologische risico's van zo'n koppelbesluit zijn haast niet te overzien.

[1:29:59] We moeten eerlijk zijn.

[1:30:01] Ook enkel militair gebruik zal overlast creëren voor omwonenden.

[1:30:06] Maar in plaats van ze daarvoor ruimhartig te compenseren, worden ze nu gestraft met nog meer overlast en door dubbel gebruik, omdat de geluidscontouren toenemen.

[1:30:17] Omwonenden zeggen daarom niet voor niets geen en en.

[1:30:22] En ook vanuit verschillende Flevolandse gemeenteraden klinkt de oproep om civiel en militair gebruik niet te koppelen.

[1:30:30] De provincie en de VVD verkopen ons een beeld van eensgezind bestuurlijk draagvlak voor commerciële opening, maar dat klopt simpelweg niet.

[1:30:39] Nederlanders zijn echt bereid tot offers om een bijdrage te leveren onze nationale veiligheid, maar niet die bereid, maar sorry.

[1:30:50] Maar met die bereidheid wordt gespeeld door ze nu extra offers te laten brengen voor vliegvakanties.

[1:30:56] Kan de staatssecretaris aangeven hoe hij lokaal draagvlak bij bewoners daadwerkelijk wil behouden?

[1:31:02] En bovendien dreigt dit koppelbesluit tot dramatische vertragingen waarmee onze nationale veiligheid in het geding komt.

[1:31:10] compleet onverantwoord.

[1:31:13] Dubbelgebruik, ik zal het ook uitleggen voordat de VVD daar vragen over heeft.

[1:31:17] Dubbelgebruik vergt een ruimer luchthavenbesluit, een nieuwe merprocedure.

[1:31:23] En het dreigen juist extra juridische stappen en bezwaren.

[1:31:27] Elke stap is een extra risico op jarenlange vertraging.

[1:31:33] Ook groeit bij dubbelgebruik de stikstofopgave fors, terwijl intern salderen niet meer mogelijk is.

[1:31:40] Stikstofruimte die we nodig hebben voor Defensie en onze woonopgave wordt hiermee verspild.

[1:31:46] De natuurvergunning voor Lelystad Airport is nog altijd niet op orde en dat gaat waarschijnlijk niet snel veranderen.

[1:31:54] Ik kan dit deel afronden als u wilt voorzitter of ik kan even stilstaan voor een interruptie.

[1:31:59] U heeft een interruptie van de heer De Groot.

[1:32:02] Ja, voorzitter, kijk, want het gaat wel... Kijk, ik vind het prima als GroenLinks Partij van de Arbeid, onder mevrouw Piri, kritiek heeft op het feit wat de VVD wil, of wat we hebben afgesproken in het coalitieakkoord, maar het gaat wel om de feit en de fictie uit elkaar te trekken.

[1:32:18] We hebben onlangs een technische briefing gehad waarin gesteld werd dat binnen twee jaar een stikstofvergunning gekregen zou kunnen worden.

[1:32:24] Waarin we gehoord hebben van Defensie zelf is dat ze graag medegebruiker willen zijn vanwege de voordelen.

[1:32:29] Defensie wil helemaal die luchthaven zelf niet exploiteren.

[1:32:32] Ze hebben ook aangegeven dat pas vanaf 2033 of later definitieve stationering zal kunnen plaatsvinden.

[1:32:38] Dan praten we over een termijn van 7, 8, misschien wel tot 10 jaar voordat de definitieve stationering plaats zal zijn.

[1:32:47] Dan is het natuurlijk heel flauw om te zeggen van ja, die burgerluchtvaart die gooit al het roet in het eten, want het kan wellicht al binnen twee tot drie jaar gerealiseerd worden.

[1:32:55] En dat zijn de feiten, en ik wil het toch even hier meegeven aan mevrouw Pirie, dat het belangrijk is om ook te kijken naar de wens die Defensie rondom de stationering van de F-35 zelf heeft te plaatsen.

[1:33:07] Dank u wel, mevrouw Pirie.

[1:33:08] Nou, voorzitter, een aantal aantal zaken hierover.

[1:33:11] Ten eerste laten we het inderdaad houden bij de feiten.

[1:33:14] Nog voordat deze drie partijen dit afspraken in het regeerakkoord was het al heel duidelijk, heel duidelijk dat gewoon een meerderheid van de Kamer hier tegen civiel gebruik van Lelystad Airport is.

[1:33:26] Dat is een feit.

[1:33:28] Het tweede is de VVD doet altijd voorkomen alsof het bestuurlijk dit een enorme eis zou zijn uit alle geledingen vanuit Flevoland.

[1:33:37] Dat is gewoon niet het geval.

[1:33:40] Dat is niet het geval.

[1:33:42] Mevrouw Bikker gaf daar net de antwoorden.

[1:33:44] Ik geef die antwoorden.

[1:33:46] Ik heb die gesprekken ook gedaan.

[1:33:49] Dan wat de VVD hier zegt, is allemaal ervan uitgaand dat civiel gebruik überhaupt stand houdt bij de rechter.

[1:33:58] Is denk ik nog een hele grote vraag.

[1:34:01] En laten we wat ik net zei.

[1:34:04] De VVD kan toch niet ontkennen als je een ruimer luchthavenbesluit nodig hebt.

[1:34:09] Nieuwe zwaardere merkproceduren met nieuwe inspraakprocedures.

[1:34:13] Extra beroepsmogelijkheden bij de Raad van State.

[1:34:17] Een langer tijdpad.

[1:34:18] Een natuurvergunning vereist voor zowel civiel als militaire component.

[1:34:26] En ik kan nog wel doorgaan.

[1:34:28] Dan kan de VVD toch niet ontkennen dat het allemaal blokkades zijn waar je overheen moet komen voordat dit besluit nu kan plaatsvinden en dat dit allemaal blokkades zijn die er niet zouden zijn geweest als gewoon alleen een besluit was gevallen om de F35's te stationeren.

[1:34:44] Dat kan de VVD toch ook niet ontkennen.

[1:34:48] Uw laatste interruptie.

[1:34:50] Ja, voorzitter, kijk.

[1:34:52] Provincie Flevoland, gemeente Lelystad willen

[1:34:55] Dat dubbel gebruik van Lees wat Airport, daar laten we het ook even bij de feiten houden dan, want er wordt maar aangevreven dat het niet zo is, dat dat niet de feiten zijn.

[1:35:02] Dat zijn de feiten, al jarenlang.

[1:35:04] Onder het mond van ook bestuurlijke transparantie, helderheid en ook afspraken nakomen.

[1:35:10] Dus dat is dat even over het eerste, voorzitter.

[1:35:12] Dat zijn de feiten.

[1:35:13] Zij willen dat zelf en tot op de dag van vandaag.

[1:35:16] Maar mevrouw Pieren gaat niet in op de vraag die ik stel aan het eind.

[1:35:20] De wens van Defensie zelf.

[1:35:22] Defensie heeft zelf aangegeven dat ze graag medegebruiker willen zijn van een luchthaven die niet van Defensie is, maar van de Schiphol Groep.

[1:35:29] Dat is de wens die ze zelf uitspreken.

[1:35:32] En tuurlijk moeten we dan voldoen aan alle juridische eisen die daar gesteld worden.

[1:35:37] En dat gaan we ook doen.

[1:35:37] Die tijd hebben we ook.

[1:35:38] Ik heb het jaartal 2033 of later genoemd.

[1:35:41] Dus nogmaals, kan mevrouw Pieren ingaan op de wens van Defensie zelf om deze luchthaven als medegebruiker te gaan gebruiken en niet als een militaire luchthaven te gaan inzetten?

[1:35:52] Voorzitter, volgens mij is er nog een verschil.

[1:35:54] Volgens mij ligt de wens van Defensie erbij om F-35's te stationeren bij Lelystad Airport.

[1:36:00] En dat steunt mijn fractie.

[1:36:01] Dat steunt mijn fractie.

[1:36:04] Ik zal hier horen wat of nu het standpunt ook van defensie.

[1:36:10] Kijk, er is een politiek besluit tussen drie partijen waarvan er één ervoor was om ook vliegverkeer toe te laten op Lelystad Airport, dat is de VVD, en twee partijen die voordat ze de coalitie ingingen dat standpunt niet deelden.

[1:36:24] Nou, ik herken, daar heeft de VVD gewonnen en daar is nu een politiek besluit.

[1:36:31] Ik heb vanuit Defensie niet gehoord, voor ons is het allerbeste voor de veiligheid, voor de snelheid, om ervoor te zorgen dat Lelystad Airport niet alleen voor de F-35, maar ook voor burgerluchtvaart geopend wordt.

[1:36:46] Dat heb ik Defensie niet horen zeggen.

[1:36:49] Mevrouw Peer, u vervolgt uw betoog.

[1:36:51] Voorzitter, dan over de bereidheid van...

[1:36:57] Nee, ik was nog afgronding van Lelystad Airport.

[1:37:01] Het is onbestaanbaar dat onze nationale veiligheid gegijzeld wordt door de belangen van de luchtvaartlobby.

[1:37:07] Daarom roep ik de staatssecretaris op om de realisatie van het militair gebruik van Lelystad Airport niet afhankelijk te maken van commercieel medegebruik.

[1:37:16] Hoe gaat hij voorkomen dat Defensie uiteindelijk met lege handen komt te staan?

[1:37:20] Toen de staatssecretaris nog Kamerlid was, was hij hier terecht zeer kritisch op.

[1:37:26] Zolang Lelystad Airport niet aan de randvoorwaarden voldoet, moet militair gebruik losgeknipt worden.

[1:37:32] Is de staatssecretaris het eens met mijn zeer gewaardeerde ex-collega Boswijk?

[1:37:36] Voorzitter, dan over de bereidheid van lokale overheden om actief mee te denken over het bieden van ruimte voor Defensie, maar daar ook logisch

[1:37:45] wensen aankoppelt.

[1:37:47] Mijn fractie is wat dat betreft geschrokken van de schriftelijke beantwoording.

[1:37:51] Er is vanuit Defensie geen dekking voor infrastructurele aanpassingen en ontsluitingen.

[1:37:57] Defensie wijst daarvoor naar andere ministeries.

[1:38:00] Dat is een gang van zaken die we echt niet willen als rijksoverheid.

[1:38:04] Defensie doet een immense ruimteclaim, maar weigert de randvoorwaardelijke investeringen mee te financieren.

[1:38:12] Mag ik de staatssecretaris eraan helpen herinneren dat INW kampt met miljarden tekorten voor zelfs het minimale onderhoud.

[1:38:21] Laat staan het herinrichten van Nederland om de groei van Defensie te faciliteren.

[1:38:26] Kan de staatssecretaris aangeven wat Defensie heeft aan nieuwe locaties die onbereikbaar of onrealiseerbaar zijn omdat de randvoorwaarden niet op orde zijn?

[1:38:36] Vindt hij ook niet dat Defensie deze lasten mede zal moeten dragen?

[1:38:40] Ook herinner ik de staatssecretaris eraan dat er meerdere moties met een ruime meerderheden zijn aangenomen die het kabinet vragen om inpassingsbudget vrij te maken en financiële borging van projecten te realiseren.

[1:38:52] Hoe worden deze moties uitgevoerd?

[1:38:54] Ook hier dreigt draagvlak verspuld te worden.

[1:38:57] Staphorst heeft zichzelf aangeboden als locatie voor een munitiedepot en is hiervoor terecht geprezen.

[1:39:04] Maar als puntje bij paaltje komt, lijkt Defensie niet over de brug te komen met financiële middelen.

[1:39:09] Wat voor voorbeeld wordt hiermee gezet als Rijksoverheid?

[1:39:13] Voorzitter, dan over compensatie.

[1:39:15] De staatssecretaris krijgt mijn complimenten voor hoe hij steeds met betrokkenen in gesprek gaat, maar hij zal ook moeten erkennen dat gesprek alleen niet voldoende is.

[1:39:23] Ruimhartige compensatie is wat mijn fractie betreft een voorwaarde voor succesvolle en rechtvaardige uitvoering van het NPRD en ook hierin

[1:39:32] is er unaniem voor een motie Dobbe-Noordkamp gestemd over het uitwerken van kaders van een ruimhartige compensatieregeling.

[1:39:41] Daarin werd het kabinet nadrukkelijk verzocht om de Kamer ruim schoots voor het definitief vaststellen van locaties te informeren over een dergelijke regeling en hoe het concept ruimhartig wordt toegepast.

[1:39:55] Helaas moet ik concluderen dat er met die moties, ook met de motie Noordkamp over investeren in leefbaarheid, niets is gedaan.

[1:40:03] Is de staatssecretaris het met mijn fractie eens dat je echt moet kijken naar ruimhartige aanpak?

[1:40:08] Daarmee bedoelen we bijvoorbeeld ook leefbaarheidsfondsen waar gemeenten uit kunnen putten voor geluidsisolatie, groenzones, verkeersveiligheid en voorzieningen.

[1:40:18] Ook natuurcompensatie is belangrijk voor mijn fractie, maar ook voor een succesvolle uitvoering van de NPRD.

[1:40:25] Defensie en natuur kunnen immers goed samengaan mis de juiste keuzes worden gemaakt.

[1:40:30] Het is daarom goed om te lezen dat defensie en staatsbosbeheer een intentieovereenkomst aan het uitwerk zijn tot samenwerkingsovereenkomst.

[1:40:38] Hoe staat het hiermee?

[1:40:40] Wordt dit een landelijke overeenkomst en kan de staatssecretaris ook aangeven of en hoe andere natuurorganisaties betrokken worden?

[1:40:47] En toch zijn er ook risico's.

[1:40:49] Uit de plan MER blijkt dat de staat van de natuur op meerdere vlakken verslechtert.

[1:40:54] Hoe staat het met de uitwerking van een concreet natuurcompensatieplan?

[1:40:58] Ook acht mijn fractie het wenselijk om de strategische grondaankoop door Defensie expliciet te koppelen aan de nog te realiseren hectares voor het natuurnetwerk Nederland.

[1:41:07] Op deze manier kan de groei van Defensie bijdragen aan onze veiligheid en natuurherstel en is de staatssecretaris bereid deze koppeling ook toe te passen.

[1:41:16] Tot slot, voorzitter.

[1:41:18] De uitbreiding van Defensie botst op een aantal blokkades die bij andere ministeries zitten.

[1:41:25] Zoals het stikstofslot, de netcongesti, maar ook het ernstige tekort aan personeel in de bouw.

[1:41:31] Volgens het Economische Instituut voor de Bouw zijn tussen nu en eind 2029 75.000 nieuwe arbeidskrachten nodig in de bouw.

[1:41:39] En dat betekent, als we niks doen, dat er ook een enorm grote concurrentie gaat komen tussen defensievastgoed en woningbouw om vakkrachten en bouwbedrijven.

[1:41:50] En volgens mij is ook de ambitie, in ieder geval van mijn fractie, maar ook van dit kabinet, om dat hand in hand te laten gaan en allebei ervoor te zorgen dat het lukt en niet het een ten koste gaat van het ander.

[1:42:02] En hoe gaat het kabinet hierop anticiperen?

[1:42:04] Dank u wel.

[1:42:07] Dank u wel.

[1:42:08] Ik zie geen interrupties.

[1:42:10] Dan zou ik zelf nog graag mijn inbreng willen doen.

[1:42:13] En daarvoor wil ik de heer Van Lansselt vragen om het voorzitterschap even van mij over te nemen.

[1:42:20] Met alle plezier.

[1:42:21] We blijven wel gewoon zitten, neem ik aan?

[1:42:23] Zeker.

[1:42:24] Ja?

[1:42:24] Nou, dan mag ik als uw interimvoorzitter mevrouw Ten Hoven even het woord geven voor haar inbreng.

[1:42:29] Niet even, voor haar inbreng.

[1:42:31] En die is hoeveel minuten, Givier?

[1:42:32] Zeven.

[1:42:33] Zeven.

[1:42:33] Dank.

[1:42:35] Dank u wel.

[1:42:36] Middels het nationaal programma Ruimte voor Defensie, de NPRD, krijgt Defensie meer ruimte voor de noodzakelijke groei en voor versterking van de krijgsmacht.

[1:42:45] De grootste uitbreiding van Defensie is sinds 1935.

[1:42:49] Er is behoefte aan uitbreiding voor kazernes, opslagplaatsen, oefenterreinen, laagvlieggebieden en ruimte om te kunnen opleiden en trainen.

[1:42:57] Hiervoor is meer ruimte een must en voor de realisatie van alle ambities is stikstofruimte essentieel.

[1:43:04] Veel defensielocaties liggen in of nabij stikstofgevoelige natuurgebieden en het is daarom zeer onzeker of de benodigde vergunningen tijdig verkregen kunnen worden.

[1:43:14] Defensie geniet geen uitzonderingspositie binnen de stikstofregelgeving.

[1:43:19] Wat is het plan om binnen deze stikstofregels toch alle gestelde doelen voor 2040 te realiseren?

[1:43:25] Lelystad Airport bijvoorbeeld is dé locatie om F-35 gevechtsvliegtuigen te stationeren.

[1:43:32] Hiervoor is een apart luchthavenbesluit nodig, plus een natuurvergunning.

[1:43:36] De procedures hiervoor moeten nog worden opgestart, zei een ambtenaar van Defensie onlangs in de technische briefing.

[1:43:43] Hij sprak over een ingroeiscenario van 10 jaar.

[1:43:46] Hoe gaat dit er precies uitzien?

[1:43:48] En wat is plan B, vraag ik de staatssecretaris, wanneer de natuurvergunningen uitblijven of juridisch worden aangevochten?

[1:43:56] Zo dreigt ook de munitieopslag in Staphorst inmiddels vertraging op te lopen vanwege een aangetroffen dassenburgd.

[1:44:03] Toen ik dit hoorde, moest ik gelijk denken aan de gevechtsbaan op het infanterieschietkamp, het ISK in Harskamp.

[1:44:09] Want deze heeft tien jaar stilgelegen.

[1:44:12] Onder andere door natuurregelgeving en de aanwezigheid van beschermde diersoorten.

[1:44:18] Tien jaar kon de gevechtsbaan niet gebruikt worden.

[1:44:21] Maar gelukkig is deze sinds oktober weer in gebruik.

[1:44:25] De luxe dat defensieprojecten kunnen wachten omdat er een worm, een das of een ander beschermd dier in de grond zit, is wat groep Markushouwe betreft definitief voorbij.

[1:44:35] We kunnen het ons niet veroorloven dat we hierdoor niet klaar zijn om ons grondgebied en onze burgers te beschermen.

[1:44:42] Onze potentiële vijanden houden hier namelijk op geen enkele manier rekening mee.

[1:44:47] Wij pleiten dan ook voor realistische beleid bij beschermde diersoorten wanneer het landsbelang en de nationale veiligheid in het geding zijn.

[1:44:56] Wat zijn hierbij de plannen van het kabinet?

[1:44:59] Groep Markushouwer steunt de uitbreiding van defensie.

[1:45:01] Echter zijn we benieuwd hoe dit kabinet het gaat regelen zolang Nederland nog volledig in de knel zit door het stikstofslot.

[1:45:08] Het kan toch niet zo zijn dat de bouw van defensieterreinen of de oefeningen stil komen te liggen door deze stikstofregels.

[1:45:16] Wat gaat hierop het plan zijn?

[1:45:19] Voorzitter, we ontvangen nu al veel verontrustende berichten van mede-overheden die vrezen dat de komst of de uitbreiding van defensielocaties een groot beslag legt op de beschikbare stikstofruimte, de natuurvergunningen en de netcongesti in hun gemeenten, waardoor woningbouw en andere civiele ontwikkelingen in de knel komen.

[1:45:39] Hoe wordt er gezorgd dat dit niet het geval gaat zijn?

[1:45:42] Daarnaast benadrukt het rapport van ABN AMRO een ander knelpunt.

[1:45:46] De extra investeringen in Defensie zetten de woningbouw verder onder druk.

[1:45:51] De kans is groot dat er een strijd om technisch personeel ontstaat en de kosten verder oplopen.

[1:45:57] Er wordt namelijk een beroep gedaan op dezelfde aannemers, ingenieurs en installateurs die ook nodig zijn voor de woningbouw, het onderhoud aan de bruggen, de wegen en de uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk.

[1:46:09] constateren de onderzoekers van de bank.

[1:46:12] Wat is de reactie van het kabinet op de conclusies in dit rapport?

[1:46:16] En welke oplossingen heeft het kabinet om specifiek deze knelpunten aan te pakken?

[1:46:22] Voorzitter, als we Nederland weerbaarder en slagvaardig willen maken, dan moeten we keuzes durven maken.

[1:46:29] En dan moeten we over grenzen heen durven stappen.

[1:46:32] Letterlijk en figuurlijk.

[1:46:33] Dank u wel.

[1:46:36] Dank, mevrouw Ten Hove van de groep Markushouwer.

[1:46:38] Zijn er interrupties?

[1:46:39] Kijk even om me heen.

[1:46:40] Zo niet, dan geef ik het woord en het voorzitterschap weer aan u terug.

[1:46:43] Dank u wel.

[1:46:44] Dan gaan we schorsen voor de beantwoording.

[1:46:47] De staatssecretaris heeft aangegeven 25 minuten nodig te hebben.

[1:46:53] Dan schorsen wij tot kwart over drie.

[2:15:33] Oké, welkom allemaal weer.

[2:15:36] We gaan door met de voortzetting.

[2:15:39] Voordat ik het woord aan de staatssecretaris geef, allereerst nog twee mededelingen.

[2:15:43] Deze termijn krijgen alle leden maximaal drie interrupties, omdat we met een behoorlijk aantal zijn.

[2:15:49] Dan wil ik u vragen kort en bondig te stellen.

[2:15:53] En dan, nadat het kabinet de beantwoording heeft gegeven, gaan we gelijk door naar de tweede termijn van de Kamer.

[2:16:00] Dan kunt u de moties indienen, mocht u dat willen.

[2:16:04] Dan geef ik het woord aan de staatssecretaris.

[2:16:07] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:16:09] En allereerst dank aan alle Kamerleden voor hun aanwezigheid en voor de goede vragen en het goede debat wat ik heb mogen zien.

[2:16:17] En ook veel respect voor een groot aantal van deze Kamerleden heeft ook recent een bezoek gebracht aan Oekraïne.

[2:16:24] Ik denk dat dat heel belangrijk is.

[2:16:25] Dan zie je toch even waarom we dit eigenlijk allemaal doen.

[2:16:29] En ik denk ook dat komt ook wel duidelijk terug in alle inbrengen.

[2:16:33] Dus dus dank daarvoor.

[2:16:35] Voorzitter, besturen is leed veroorzaken.

[2:16:39] Dat is een uitspraak van Ernst Hiesbalien en dat klinkt niet heel optimistisch en er zijn gelukkig veel optimistische verhalen over Defensie te vertellen, maar ik vond het wel belangrijk om deze toon eigenlijk meteen aan het begin te zetten.

[2:16:53] Mijn opdracht als staatssecretaris is namelijk niet alleen het opbouwen van onze krijgsmacht, ik voel dat als een grote verantwoording,

[2:16:59] Maar ook te doen wat veel van uw Kamerleden ook zeiden is het behouden en het versterken van het draagvlak voor onze krijgsmacht.

[2:17:05] En om dat te doen moeten we ook eerlijk zijn over de ook negatieve impact die er ook is.

[2:17:11] Ja, Defensie brengt heel veel positives.

[2:17:14] Dat heb ik ook allemaal mogen zien in werkgelegenheid, in kennisontwikkeling, in landschapsversterking.

[2:17:21] Maar er zijn ook wel mensen die ik heb ontmoet de afgelopen weken waarvan het leven stilstaat.

[2:17:26] En ik vond het wel eerlijk om dat ook hier gewoon te zeggen.

[2:17:29] En een aantal van u heeft hier ook aandacht voor gevraagd, dus het leek me ook netjes om hiermee te beginnen.

[2:17:37] De eerste week dat ik staatssecretaris werd, was ook mijn vraag meteen aan mijn team.

[2:17:41] Ik wil eigenlijk zo snel mogelijk...

[2:17:43] Ik heb even een vraagje.

[2:17:44] Zou u misschien kunnen aangeven hoeveel blokjes u geeft?

[2:17:47] Want ik weet niet of dit nog de inleiding is, maar dat helpt de leden om hun interrupties krachtig in te zetten en op het juiste moment.

[2:17:54] Ja, dank voorzitter.

[2:17:55] Voorzitter, het Kamerlid Boswijk is al vaak gevallen.

[2:17:59] Ik heb hem in deze hoedanigheid helaas nooit mogen meemaken, maar hij was altijd van de hele lange introducties.

[2:18:05] Dus ik was nog met mijn intro bezig, maar ik ga zo meteen met de blokjes algemeen NPD-proces, omwonenden slash compensatie, de koppelkansen, specifieke locaties en overig.

[2:18:18] Maar ik geef een seintje wanneer mijn introductie voorbij is.

[2:18:23] Voorzitter en ik gaf dus in de eerste week gaf ik gaf ik deed ik het verzoek van ik wil eigenlijk zo snel mogelijk het land in om beeld en geluid te krijgen van wat er speelt in het land om ook de bestuurders ontmoeten en een aantal had ik in mijn vorige hoedanigheid al ontmoet maar ik vond het belangrijk om het alsnog te doen en ook de mensen te spreken waar dat ook een negatieve impact heeft en ik wil er ook van deze gelegenheid

[2:18:47] gebruik maken om heel veel complimenten en een aantal zit hier ook op de tribune, bestuurders en ambtenaren, zowel lokaal, provinciaal als ook mijn eigen ambtenaren.

[2:18:58] Ik heb daar gezien hoe mooi Nederland ook functioneert.

[2:19:02] Bestuurlijk Nederland en dat is echt wel een compliment waard en dat ben ik ook dankbaar voor mijn volgangers Tuinman en Van der Maat.

[2:19:11] En ik heb ook gezien de kansen die dit kan beten en ik zag het ook al een beetje in de inbrengen terugkomen.

[2:19:16] Het lokaal ondernemerschap willen stimuleren.

[2:19:20] Dat gaat van ondernemers in Drenthe die zeiden kan ik mijn fruit misschien kwijt bij die nieuwe kazerne tot de aannemers die zeggen wij willen graag prefab legeringsgebouwen doen en dat gaan we elektrisch doen zodat we geen stikstof minder met stikstofregels te maken hebben.

[2:19:37] Ik hoorde de heer van Lanschot net zeggen over kazernes openstellen.

[2:19:41] Deels allemaal hele goede ideeën die ik ook lokaal heb gehoord en waar ik ook een kans zie om de draagvlak voor Defensie nog verder te vergroten dan alleen dat men ziet in de actualiteit waarom Defensie ook alweer nodig is.

[2:19:55] En dat is ook een extra reden om te zeggen dat wij

[2:19:59] niet gaan voordringen op bepaalde dossiers.

[2:20:01] Ik kan zelfs op een iets meer inhoudelijke ingang, bijvoorbeeld stikstof, dat we niet gaan kijken hoe kunnen wij hier snel voor in dringen, maar hoe kunnen wij ook zorgen dat wij meehelpen bij het oplossen van dit immens complexe probleem.

[2:20:14] En ik vond eigenlijk dat mevrouw Bikker dat het perfectste samenvatte.

[2:20:18] als afronding van mijn inleiding.

[2:20:21] Ik sta mevrouw Bikker altijd, het staat altijd bekend om de goede quotes, draagvlak, duidelijkheid en doorpakken.

[2:20:27] En dus ik proefde heel veel positiviteit in alle gesprekken die ik heb gezien, even los even van de verschrikkelijke verhalen die ik ook heb gehoord, maar over het algemeen veel positiviteit, veel mouwen opstropen, veel draagvlak en die draagvlak moeten we verbreden wat mij betreft, maar ook wel een roep om duidelijkheid.

[2:20:46] en hem doorpakken.

[2:20:48] Ik zeg er wel meteen bij, het kabinetsbesluit is pas in december genomen.

[2:20:52] We hebben natuurlijk een kabinetswissel gehad, dus ik geef ons ook even respect om dit gaan uitvoeren, maar dat ongeduld, niet ongemak, ongeduld wat mevrouw Bikker heeft, dat heb ik ook zeker.

[2:21:05] En ik denk veel met u.

[2:21:07] Dat was de inleiding, voorzitter.

[2:21:08] Dan gaan we naar het kopje algemeen en NPD-proces.

[2:21:14] Dat is wel een mooie om te beginnen.

[2:21:17] Dat was de heer Van Dijk, die eigenlijk de vraag stelde, wat is nou eigenlijk de relevantie en de noodzaak van het NPRD?

[2:21:27] Verlengde stelde de heer De Boon ook die vraag.

[2:21:32] Hoe houden we rekening met het dreigingsniveau?

[2:21:34] Ook mevrouw Jachtenberg, denk ik.

[2:21:38] Ja, check.

[2:21:40] Sorry.

[2:21:42] Het is inderdaad zo dat het NPD, en een aantal van u heeft het ook al gezegd, het NPD houdt rekening met de 2% investering.

[2:21:51] En zoals u weet is er besloten vorig jaar, en het kabinet heeft dat ook bekrachtigd, dat er natuurlijk een extra investering gaat plaatsen richting de 3,5%.

[2:22:02] Het wil niet zeggen dat we gaan verdubbelen, helemaal niet zelfs.

[2:22:07] De verwachting is dat we redelijk binnen de kades kunnen zijn, maar het is wel goed om te realiseren dat we op dit moment nog uitvoering geven aan de 2% en dat er mogelijk wellicht hier en daar nog aanvullingen komen in de loop van de tijd, maar niet op korte termijn zien we daar nu een verandering in.

[2:22:26] maar niemand weet hoe de wereld er over drie, vier weken uitziet.

[2:22:29] Dus wij zullen hier ook altijd scherp op blijven en u hier ook nauw in meenemen.

[2:22:33] Op dit moment is het inderdaad de 2% wat we aan het uitvoeren zijn en die opgave is al heel erg groot en die zal ook al heel veel ruimte gaan bieden voor wat wij op dit moment als defensie nodig hebben in de legering, in het oefenen, noem maar zo op.

[2:22:51] En mevrouw Bikker, maar ook weer de Groot en mevrouw Nanninga vroegen eigenlijk allemaal om, ja we willen eigenlijk een soort planning zien.

[2:22:59] Hoe gaat het er nu concreet uitzien?

[2:23:01] Terechte vraag, die zou ik ook stellen.

[2:23:05] Het is natuurlijk zo dat wij in december, nadat wij hier ook in de Kamer meerdere debatten hebben over gehad.

[2:23:10] Wat is de wens en behoefte?

[2:23:13] We hebben uiteindelijk na een vrij zorgvuldig proces besloten.

[2:23:17] Dit zijn de locaties waar Defensie ruimte nodig gaat hebben om klaar te zijn voor de toekomst.

[2:23:22] En dat is eigenlijk één groot programma geweest.

[2:23:25] En nu zijn we eigenlijk op het punt gekomen dat we dat grote plan moeten gaan vertalen naar lokale plannen.

[2:23:32] Dus ik hoorde de heer De Groot zeggen, ik wil geen versnippering.

[2:23:36] Ik snap wat hij bedoelt.

[2:23:38] Ergens wil ik wel een versnippering.

[2:23:40] plannen sneller kunnen gaan en misschien juist anderen kunnen gaan vertragen of wat dan ook.

[2:23:46] Maar wat de heer Groot denk ik bedoelde, maar ik wil geen woorden in zijn mond leggen, is dat wij als rijksoverheid wel in samenhang moeten gaan kijken.

[2:23:53] Dus dan gaat het over vraagstukken over bijvoorbeeld stikstof,

[2:23:56] of over bereikbaarheid of over woningbouw, dat we dat wel zo integraal mogelijk doen.

[2:24:01] Maar uiteindelijk zullen de plannen wel veel regionaler worden opgeknipt, zodat op die locaties waar de uitdagingen soms net iets specifieker zijn of anders zijn als een locatie verderop, dat je daar wel iets meer maatwerkt en daar ook weer iets meer kan versnellen.

[2:24:19] Op dit moment zijn we drukdoende bezig met het vertalen van het NPD naar allemaal regionale plannen.

[2:24:28] En het doel is dat we eind dit jaar aan jullie roadmaps, ik had even geen ander goed woord, maar roadmaps kunnen presenteren waarin we gewoon heel duidelijk aangeven de tijdsplanning en ook kijken zoveel als mogelijk de koppelkansen die er zijn, zodat we ook jullie, maar ook ikzelf veel meer vinger aan de pols kunnen houden.

[2:24:51] Mevrouw Piri vroeg eigenlijk in het verlengde daarvan van joh, hoe zit het nou bijvoorbeeld met natuurcompensatie?

[2:24:59] Ja, dat is denk ik naast de stikstof, naast netcongesti, naast de woningbouwopgave is denk ik natuur en de compensatie daarvan is natuurlijk, het zou dom zijn als we dat niet integraal doen.

[2:25:12] Dus er zijn inderdaad heel veel plekken, we hebben er een beetje op uitgezocht, de kazernelocaties in Nederland zitten allemaal in gebieden waar de stikstofdruk vrij hoog is, maar waar we ook wel een natuuropgave hebben.

[2:25:25] Tegelijkertijd is dat ook wel weer een kans voor Defensie om daar een rol in te spelen.

[2:25:30] Om te kijken, kunnen wij naast zorgen voor een kazerne die up-to-date is, kunnen we ook voor zorgen dat we

[2:25:37] naar de natuur verbeteren, herstellen, wat ook kan bijdragen aan het versneld krijgen van stikstofvergunningen.

[2:25:46] Dus we kijken heel nadrukkelijk, dus wel versnipperd, namelijk kleine regio's, maar wel echt integraal, dat we alle vraagstukken daarin meenemen.

[2:25:58] Die roadmaps krijgen u dus eind dit jaar en daarnaast het idee dat uw kamer twee keer in het jaar bij de stand van Defensie, dat is al een gebruikelijke systematiek, de kamer informeren over de voortgang van de verschillende projecten en dan zal er ook wel een gelegenheid zijn om daarover in gesprek verder te gaan.

[2:26:21] Dan ga ik, dan kwam mevrouw Jachtenberg inderdaad met een voorbeeld over, gesproken over integraal en over zeker goede samenwerking met de mede-overheden, noemde u A tot Z, Amersfoort tot Zeist.

[2:26:38] Toevallig ben ik daar vorige week geweest.

[2:26:40] Niet alleen, we hadden een hele touringbus vol en we zijn er in aan het rondgereden.

[2:26:45] En ik denk dat dat een voorbeeld is wat zeker inspirerend is en wat zeker navolging verdient.

[2:26:52] En eigenlijk wat ik in het Utrecht heb gezien, dat heb ik gelukkig...

[2:26:56] verspreid het heel Nederland gezien.

[2:26:58] Van Brabant tot Friesland, Drenthe, Flevoland.

[2:27:02] Eigenlijk echt een hele nauwe samenwerking tussen provinciale overheden, gemeentelijke overheden en het landelijk.

[2:27:10] Echt nogmaals de complimenten hoe

[2:27:13] hoe die samenwerking verloopt.

[2:27:15] En ik weet ook dat ook andere ministeries hier kijken naar hoe Defensie dit proces heeft gelopen, omdat we natuurlijk veel meer ruimtelijke opgaves hebben.

[2:27:23] Dus dat gaat goed.

[2:27:26] Ten slotte over dit blokje had de heer

[2:27:29] Van Dijk nog een vraag stelt, ja, hoe kijken jullie naar oefeningen in het buitenland?

[2:27:34] Ja, ons doel is toch wel zoveel als mogelijk het in het binnenland te doen.

[2:27:39] Waarom?

[2:27:40] Omdat we een andere opgave aan hebben.

[2:27:41] Later deze week zal ik met u in het debat gaan over personeel.

[2:27:46] En we zien gewoon dat het...

[2:27:50] kunnen werven, maar ook het kunnen behouden van militairen.

[2:27:55] Het trainen binnen de Nederlandse grens, want wij doen al heel veel in Duitsland of in de VS of in Scandinavië, dat zal zeker zo blijven.

[2:28:05] Maar we willen ook wel rekening houden met de werkdruk voor het personeel, voor de militairen, zodat we niet nog meer gaan eisen dan we nu soms wel doen.

[2:28:16] Dus we proberen eigenlijk wel zoveel mogelijk dat binnen Nederland nog te

[2:28:20] behouden.

[2:28:23] U heeft een interruptie van de heer Boon.

[2:28:25] Ja, dank u wel.

[2:28:26] Oefenen binnen Nederland, dat vind ik heel erg goed.

[2:28:28] En de PVV heeft al meerdere malen geprobeerd om onze tanks in Nederland gestationeerd te krijgen.

[2:28:33] Dat is helaas niet gelukt, maar de staatssecretaris is wel bereid om te kijken of er wel met tanks incidenteel in Nederland geoefend kan worden.

[2:28:45] Ik kan me herinneren dat de heer Boon zelfs een tank op een rotonde wilde hebben ergens.

[2:28:51] Ik ben een groot fan van de Leopard A8 die wij gaan krijgen.

[2:28:58] Ik denk alleen dat wat leidend moet zijn is niet de beelden die we graag zien, want dan nemen we soms de verkeerde besluiten.

[2:29:04] uiteindelijk de beste omstandigheden voor onze militairen te kunnen oefenen.

[2:29:08] En bij een leopard is dat ook het in stand houden, ook het onderhoud, het uitwisselen met de Duitsers, dat speelt ook mee.

[2:29:17] Zeg ik daarmee, er komt nooit een Nederlandse leopard naar Nederland, zodra we de Nederlandse leopards hebben, dat zeg ik niet.

[2:29:24] Maar ik denk dat het zwaartepunt toch wel vooral Duitsland zou zijn, omdat daar toch wel de ideale omstandigheden voor onze militairen zijn.

[2:29:39] Geen vervolgvraag.

[2:29:42] Dank u wel.

[2:29:43] Dan kwam ik bij het puntje knelpunten en koppelkansen.

[2:29:45] Er zit een beetje overlap in, omdat dat natuurlijk knelpunten ook iets met processen te maken heeft.

[2:29:51] Maar er zijn eigenlijk iedereen vroeg hier naar, want we hebben grote opgaves, woningnood die er is, het stikstof, netcongesti.

[2:30:02] de natuuropgave.

[2:30:06] Het zou natuurlijk heel dom zijn als wij dat, zeker als Rijksoverheid, allemaal versnipperd gaan doen.

[2:30:11] Dus ja, wij kijken die opgaves echt integraal.

[2:30:14] En in het belang van behoud van draagvlak lijkt het ons niet verstandig om, als bijvoorbeeld, ik geloof mevrouw Wiesma hield een heel pleit dooi voor de pasmelders, ik denk geheel terecht, ik ben op de hoogte van de

[2:30:26] schijnende situatie waar veel boerengezinnen al jaren in zitten.

[2:30:31] Het lijkt ons niet verstandig om dan te gaan voordringen.

[2:30:35] Het lijkt ons veel duurzamer eigenlijk een goed integraal plan neer te leggen met ook draagvlak in de omgeving.

[2:30:41] Ik wil natuurlijk nooit zeggen dat je dan iedereen meekrijgt, maar wij willen wel zo'n integraal, meest transparant mogelijk plan neerleggen.

[2:30:54] Ja, dat.

[2:30:59] U heeft een interruptie, mevrouw Nanninga.

[2:31:01] Ja, dank u voorzitter.

[2:31:03] Ja, ik noemde in mijn bijdrage al even het slepende verhaal Herwenen.

[2:31:08] Het is altijd een afweging en ik begrijp dat het kabinet met alle belangen graag rekening wil houden, maar er moet ook een keer natuurlijk wat gebeuren.

[2:31:18] Dus hoe gaan we voorkomen dat het weer verzand in eindeloos veel procedure is en inspraak en tegenspraak en moeilijk, moeilijk.

[2:31:27] Zeker omdat voor Defensie natuurlijk ook geldt dat bepaalde elementen van Defensie...

[2:31:34] Ik vraag om een heel specifiek terrein.

[2:31:35] Je kan, wijsverspreken, op heel veel plekken een AZC neerzetten, maar een radarinstallatie, dat gaat niet overal.

[2:31:40] Daarvoor moet een terrein en heel specifieke eisen voldoen.

[2:31:43] Dus dat is ook veel schaarser.

[2:31:46] Dus wat ik eigenlijk aan de zoek ben van de Statensecretaris, is een soort prioriteitsladder

[2:31:54] waarbinnen toch niet alles kan, luidde de titel van het rapport de Remkes al.

[2:31:59] Er moeten gewoon knopen in worden doorgehakt die misschien ook niet altijd lekker vallen bij iedereen.

[2:32:03] Ik wil niet zeggen van we gaan iedereen tevreden houden en iedereen zijn belangen worden 100% geaccommodeerd, want dat kunnen we niet overal waarmaken.

[2:32:15] Sterker nog, een aantal mensen zien gewoon het belang van Defensie gaat nu voor op hun bedrijf en op hun gezinsleven.

[2:32:22] Dat is de schrijnende situatie waar ik net mee begon en dat kunnen we niet wegnemen.

[2:32:27] Wij willen alleen niet generaliseren, want we gaan overal ellebogenwerk doen, omdat dat ook het draagvlak ondermijnt van onze krijgsmacht.

[2:32:37] En ik wil dat het draagvlak van de krijgsmacht niet alleen afhangt op de activiteit in de wereld, namelijk het is gevaarlijk.

[2:32:43] We hebben de krijgsmacht nodig, maar dat het duurzaam is.

[2:32:46] Dus stel, laten we hopen, er komt weer snel vrede op deze aarde, dat er dan nog steeds draagvlak voor onze krijgsmacht is.

[2:32:54] Maar er is natuurlijk wel een mogelijkheid dat wij politiek

[2:32:57] af en toe eens een keer een besluit zullen nemen, wat we bijvoorbeeld met de schietbaan vorig jaar hebben gedaan, dat we zeggen dit vinden we zo belangrijk dat we kunnen oefenen en trainen, hier gaan we het wel doen.

[2:33:07] De wet op de gereedstelling gaat ons ook een aantal mogelijkheden geven om de procedure sneller te doen of in te korten.

[2:33:18] Toch vind ik niet dat we daar zomaar, als je die mogelijkheid hebt, dat je die niet altijd maar zomaar moet gebruiken.

[2:33:23] Ik denk ook eerlijk gezegd dat het ook wel uit mijn bezoeken gekomen is dat

[2:33:27] Sommige beperkingen wij soms ook wel een beetje zelf opleggen.

[2:33:31] Dus bijvoorbeeld dat jij procedures achter elkaar gaat plannen en dat jij pas begint met de eerste procedure lopen als jij alle informatie voor de laatste procedure hebt waarvan ik zou denken nou misschien moeten we gewoon beginnen al met deze procedure en dan hebben we misschien een gat daartussen maar stel dat het sneller gaat dan klinkt dat veel meer in.

[2:33:52] Ik vertaal hem wel eens naar mijn privésituatie.

[2:33:54] Ik ging negen jaar geleden een huis bouwen.

[2:33:56] Ik heb heipalen besteld, terwijl ik nog geen vergunning had, geen financiering en het perceel niet op mijn naam stond.

[2:34:02] Ik dacht van ja, desnoods heb ik twintig heipalen over, maar het gaat mij niet gebeuren dat ik zometeen alles heb en geen heipalen heb.

[2:34:09] En zo zouden wij als overheid ook veel meer moeten opereren.

[2:34:11] Ik zie daar eerlijk gezegd veel meer

[2:34:14] kansen en mogelijkheden dan dat we in alle rijtjes gaan voordringen.

[2:34:20] En die mogelijkheid moet er zijn als er nood aan de man is.

[2:34:23] Maar omwille van de drafel kan je dat niet oneindig gaan gebruiken, want dan krijgen we dat zometeen weer terug.

[2:34:32] Staatssecretaris, mag ik u ook vragen?

[2:34:34] De antwoorden kort en bondig.

[2:34:35] Ik vind het een mooi voorbeeld van de heipalen, maar anders gaan we zes uur niet halen, ben ik bang.

[2:34:44] We hebben nog een vervolgvraag van mevrouw Lannink.

[2:34:47] Ik denk dat de staatssecretaris en ik elkaar goed begrijpen.

[2:34:50] Mijn grootmoeder zaliger zei altijd beter mee verlegen dan om verlegen.

[2:34:54] Dan had zij het meeste over papieren, zakdoekjes en niet heipalen, maar dat terzijde.

[2:34:58] Het principe geldt.

[2:34:59] Nee, maar dan verstaan we elkaar denk ik goed en dat is ook helemaal niet wat jij er 20 voor staat om dwars door alles heen maar overal defensie dingen door te drukken, maar deze assertiviteit is denk ik van een goed niveau.

[2:35:15] Ik zou alleen willen zeggen, hou dat vast, ook als er straks gesproken moet worden met stikstofruimte en dat soort dingen en inderdaad inspraak.

[2:35:24] Het is een groot goed, maar zeker die hele specifieke toepassingen

[2:35:27] van de schaarse ruimte in Nederland.

[2:35:29] Je kan niet overal alles voor Defensie toepassen om daar echt assertief op te zijn, zou ik willen meegeven.

[2:35:40] Helemaal eens.

[2:35:43] Dan had ik nog een vraag over, hoe wil Defensie...

[2:35:47] Er is nog een interruptie van de heer Van Dijk.

[2:35:49] Ja, even hierop doorgaand, omdat nu eigenlijk een paar keer dat voorbeeld van de raden bij Herwijn is genoemd, dat ze wat een soort exemplarisch zijn voor allerlei traagheid, maar moeten we juist daarin concentreren dat juist omdat in die voorfase burgers en de centrale overheden het niet voldoende zijn meegenomen, dat we dat achteraf zwaar hebben moeten betalen vanwege vertraging.

[2:36:11] Dus het zit niet altijd in de procedure, maar is deze casus niet vooral een aanmoediging om inderdaad heel veel te investeren in het voortraject?

[2:36:21] Ik denk inderdaad dat heel veel wat de afgelopen jaren is gebeurd, dat dat nu gaat bijdragen aan het sneller uitwerken.

[2:36:29] Alles staat en valt natuurlijk met vertrouwen en transparantie.

[2:36:32] Wat ik al zei, tot nu toe heb ik hele positieve beelden hier ook bij.

[2:36:37] En het is denk ik ook onze bedoeling om die positiviteit te behouden.

[2:36:41] Dus wij gaan ook echt op een creatieve manier kijken hoe kunnen we Defensie veel meer borgen dan alleen, hé, er komt een concerne met een hek omheen.

[2:36:49] Dat is inderdaad, hoe gaan we kijken dat ook het lokale MKB, alleen er is natuurlijk geen one size fits all.

[2:36:56] Dat zou je per locatie moeten bekijken.

[2:37:00] Ik kan wel zeggen dat de lokale bestuurders daar goed hun best hebben gedaan.

[2:37:03] Al ging het om krentenbrood in Staphorst tot suikerbrood in Friesland en een vlaai uit Weert.

[2:37:11] Ja, ik ben wel een paar kilo aangekomen de afgelopen twee weken.

[2:37:14] Even kijken, dit hebben we ook gehad.

[2:37:20] Ja, dan over stikstof nog even specifiek.

[2:37:23] Zoals u weet is er ook een paar keer aan gerefereerd.

[2:37:25] We vinden dit ook echt een opgave die we integraal moeten doen.

[2:37:28] Dus we hebben nu de Taskforce Landbouw, Natuur en Stikstof.

[2:37:31] Ik heb ook meteen in de eerste week een outreach gedaan naar de minister van LVVN om op dit onderwerp heel nauw, dus niet alleen ambtelijk, maar ook bestuurlijk nauw samen te werken.

[2:37:43] Wil is er ook echt, omdat we allemaal zien, jij hebt geen succes als ik het ook niet heb.

[2:37:47] En hetzelfde geldt eigenlijk voor de staatssecretaris KGG als het gaat over netcongressie.

[2:37:52] Dus dat gaat vooralsnog hartstikke goed.

[2:37:56] Dan gaan we het over de civiele aansluiting op het wegennetwerk.

[2:38:01] Het is inderdaad waar dat op dit moment in de plannen het geld geregeld is voor de kazerne en dan de aansluiting op de openbare weg.

[2:38:12] En ja, we weten natuurlijk dat bepaalde kazernes, opslagen, dat dat effecten krijgt op het wegennetwerk lokaal, provinciaal of zelfs rijks.

[2:38:28] Wij zijn hier in goed en nauw overleg met INW.

[2:38:33] Ik heb uw wens in de Kamer ook gehoord.

[2:38:35] U kent de dilemma's ook.

[2:38:39] Daar zijn we as we speak mee bezig.

[2:38:42] Wij zijn in nauw contact hierover.

[2:38:47] En wij hopen ook binnenkort bij jullie hier iets meer over te vertellen.

[2:38:50] Maar die gesprekken met onder andere INW zijn op dit moment bezig.

[2:38:55] En zoals u weet, het is delen in schaarste.

[2:38:57] Dus wij moeten hier ook gewoon goed naar kijken.

[2:39:05] Een interruptie van de heer Van Lanschot.

[2:39:08] Ja, dank voorzitter en dank ook aan de staatssecretaris van Astral voor de toelichting.

[2:39:11] Vraag over de infra en mogelijke koppelkansen.

[2:39:17] Ziet de staatssecretaris ook dat als het MIRT-proces gebruikt zou worden voor defensie-infra-investeringen ook de potentie om daar een versneld proces, populair gezegd een fast track, voor in te richten, zodat we op tijd onze defensieopgave kunnen realiseren?

[2:39:35] Ja, maar ik wil tegelijkertijd niet helemaal op fruit lopen.

[2:39:40] Dus inderdaad, ik ken het middenproces nog van dat ik provinciaal actief was.

[2:39:45] Daar kan je heel blij van worden.

[2:39:47] Tot vier jaar later heel ongelukkig, omdat het ineens weer verdwenen is.

[2:39:51] Dus ik ken de ingewikkeldheid eraan.

[2:39:53] En ja, bepaalde vraagstukken hebben heel veel prioriteit en bepaalde vraagstukken voor defensie gaan echt pas in de hele lange termijn spelen.

[2:40:02] Dus heb je iets meer de ruimte voor.

[2:40:06] Daar wil ik uw Kamer wel even vragen om ons iets meer tijd te geven om te kijken, wat gaat het in de tijdsplanning doen?

[2:40:11] Wat is de schaarste opgave van IEW?

[2:40:15] Wat zijn de hoogste prioriteiten?

[2:40:17] En dan komt u weer, welke koppelkansen zijn er?

[2:40:19] Dus wat kunnen wij als Defensie versnellen, vertragen?

[2:40:23] Wat je weer kan doen samen met de woningbouw opgave die bijvoorbeeld in de omgeving komt.

[2:40:28] Maar dat gesprek vindt as we speak plaats en dat komt ook

[2:40:33] Ik, maar zowel mijn collega Karelman zitten er ook nog maar net en zijn nu gewoon heel hard bezig om te kijken hoe kunnen we dit om elkaar zwaardustaten en hier ook slimme combinaties in maken.

[2:40:44] Maar goed, de wens vanuit de Kamer is vrij duidelijk.

[2:40:53] Oké, staatssecretaris.

[2:40:57] Dan werd er nog gevraagd, dat is wel mooi om te zien, om te laten zien hoe Defensie verbindt, D66 vroeg om een uitvoering van een motie van de BBB over de 1,5%, SGP, het zou ook mooi zijn, over de 1,5% en hoe dat verhoudt, onder andere tot de infrastructuur.

[2:41:21] Op dit moment vindt daar een inventarisatieplaats onder leiding van de NCTV, omdat de NCTV coördinerend is over het hele grote thema weerbaarheid, waar de anderhalf procent onder valt.

[2:41:32] En dat traject is echt net begonnen.

[2:41:35] Dus ik kan daar op dit moment nog niet heel veel meer over melden.

[2:41:37] Alleen dat de motie nog moet worden uitgevoerd en we daar op dit moment mee bezig zijn.

[2:41:42] En zo snel als dat kan, we u daar de terugkoppeling op zullen geven.

[2:41:49] Dan gaan we naar het stukje drones.

[2:41:54] Nou, het is duidelijk dat uw Kamer recent op bezoek heeft gebracht aan Oekraïne.

[2:41:59] En we weten inderdaad 70 tot 80 procent van de slachtoffers in de oorlog in Oekraïne valt helaas door drones.

[2:42:07] En u heeft ook het een en ander kunnen lezen in Kamerbrief, maar ook in de media dat wij als Defensie heel hard bezig zijn, zowel op economisch gebied om, en we hebben denk ik een heel mooi

[2:42:18] netwerk aan bedrijven, maar ook onze krijgsmacht werkt er heel nauw in samen.

[2:42:23] Hoe kunnen we die innovaties heel snel implementeren?

[2:42:26] En met die innovatie en die implementatie van drones zijn we natuurlijk ook aan het kijken naar hoe kunnen we dit het beste ruimtelijk inpassen.

[2:42:38] Daar is uw Kamer ook over geïnformeerd door middel van een Kamerbrief van 23 maart.

[2:42:43] Daar heeft ook een enkeling van jullie ook aan gerefereerd.

[2:42:46] En op dit moment zijn we ook bezig om zoveel mogelijk verruimingen te zoeken waar mogelijk.

[2:42:53] En onder andere de wet op de gereedstelling is een van die initiatieven waar we op dit moment wat meer ruimte zouden moeten geven.

[2:43:07] Was dit de beantwoording aan de drones?

[2:43:14] Zo ja, dan miste ik nog wat.

[2:43:17] Of komt dat nog?

[2:43:21] Ik had nog de vraag gesteld aan de staatssecretaris.

[2:43:27] En dan liefst zo concreet mogelijk de aanpassingen in de luchtvaartveiligheidsregels, waardoor er dus meer ruimte komt voor trainingen met drones, wanneer die nu daadwerkelijk zijn gerealiseerd.

[2:43:39] En of de staatssecretaris Alder niet vertrouwelijk de Kamer periodiek kan rapporteren over de voortgang van pilots in onder meer Valkenburg, Marknesse en andere locaties, want die ontwikkelingen gaan natuurlijk snel.

[2:43:54] En er is ook snel meer ruimte voor nodig, denk ik.

[2:43:58] Ja, dank.

[2:44:00] Inderdaad, u heeft die vraag gesteld.

[2:44:02] Veel van uw antwoorden vindt u denk ik in de brief van 23 maart met de knelpunten en de mogelijkheden.

[2:44:08] Wat ik zou kunnen aanbieden is dat we voor de zomer uw kamer een briefing aanbieden, specifiek even op drones, de implementatie, de samenwerking die we doen.

[2:44:19] En ik moet even bekijken in hoeverre dat vertrouwelijk moet.

[2:44:22] Dat kan ik op dit moment even niet vertellen, maar we kunnen uw kamer hier prima op

[2:44:27] op een briefing op aanbieden.

[2:44:34] Oké, meneer Van Dijk.

[2:44:36] Dank.

[2:44:38] Onder meer ikzelf, maar ook mijn collega van D66.

[2:44:41] We zetten het samenwerk nog even door.

[2:44:42] We hadden het niet alleen over ruimteverhoeven et cetera, maar ook welke slagen er nog gemaakt worden als het gaat over nauwere samenwerking met civiele partners, kennisinstellingen en bedrijfsleven.

[2:44:53] Komen de staatsbedrijfs daar ook nog op terug?

[2:44:56] Zeker voorzitter.

[2:44:57] Ik had hier nog het laatste blaadje.

[2:45:02] Wij werken echt heel nauw op dit gebied samen.

[2:45:06] Ik denk dat het ecosysteem rond drones, de samenwerking met zowel kennisinstellingen als hele innovatieve bedrijven, en dat gaat niet alleen over het fysiek maken van drones, maar ook over de software, ook over kunstmatig intelligentie,

[2:45:21] durf ik toch wel te stellen dat wij als klein landje tot de wereldtop behoren.

[2:45:24] En hoe komt dat?

[2:45:25] Enerzijds de combinatie van we zijn een redelijk overzichtelijk land met nauwe samenwerkingen tussen de overheid en onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven.

[2:45:35] Maar ook wat gewoon meewerkt is dat wij ook een van de meest betrouwbare en grootste donoren zijn aan Oekraïne.

[2:45:44] En dat zorgt ook voor de nodige kennisuitwikkeling.

[2:45:47] De Oekraïnse bedrijven die hier vaak heen komen.

[2:45:49] en Nederlandse bedrijven die daar hun werk doen.

[2:45:54] Dus ja, daar gebeurt echt heel veel op dat terrein.

[2:45:57] En ik denk ook, om het nog concreter te maken, dat zo'n briefing daar wellicht bij kan helpen.

[2:46:07] Dan hebben we nog een interruptie van mevrouw Jachtenberg.

[2:46:11] Ja, dank, voorzitter.

[2:46:13] En misschien leuke persoonlijke anekdote.

[2:46:15] Ik kom oorspronkelijk uit het ecosysteem drones, hier voor mijn vorige werkgelegenheid.

[2:46:21] En die nauwe samenwerking, ik hoop dat ook te zien, maar eigenlijk uit mijn ervaring kan dat nog veel beter.

[2:46:27] Ik heb toch vaak gezien dat Defensie heel vaak praat over het belang van drones en het belang van samenwerking, maar dat Defensie dat doet in eigen defensieonderdelen over het ecosysteem, maar niet samen met het ecosysteem.

[2:46:40] Dus daar zou ik toch wel mee geven voor die technische briefing waar u over had, om dat ook mee te nemen.

[2:46:47] Ja, voorzitter, dat wist ik natuurlijk.

[2:46:48] Dus dan breek ik natuurlijk het zweet uit.

[2:46:52] Maar ik kan wel, mevrouw Jachtenberg, daar enigszins een gerust... Kijk, we zijn er nog niet op het niveau waar we willen zijn.

[2:46:58] Dat zullen we ook nooit zijn, omdat de innovatie altijd door blijft gaan.

[2:47:02] Tegelijkertijd, het past niet helemaal bij dit debat, maar...

[2:47:07] Een van de punten die we in het coalitieakkoord hebben gezegd is dat 10% van het defensiebudget naar innovaties moet toe.

[2:47:15] We willen een soort DARPA-achtig agentschap waar we heel nauw samenwerken, waar we niet alleen hebben over ambities, maar dat we het ook praktisch vertalen naar de opkoop toe.

[2:47:27] Ja, innovatie is op dit moment nog te veel versnipperd.

[2:47:29] Maar we zijn dat heel snel nu allemaal bij elkaar aan het brengen.

[2:47:33] Wat gebeurt er al?

[2:47:34] Wie doet wat?

[2:47:35] Hoe kunnen we dit versterken?

[2:47:36] Wat kan het bedrijf leveren en betekenen?

[2:47:38] Dus ik herken dat we nog niet zijn op het niveau waar we zijn, maar alle losse puzzelstukjes zien er heel veelbelovend uit.

[2:47:46] En het idee is ook al voor de zomer, als we de Defensie-nota gaan presenteren,

[2:47:51] dat dit onderdeel wel helemaal uitgewerkt is.

[2:47:54] En ik denk eerlijk gezegd, als we die briefing zo dicht mogelijk daarop doen, dat we daar ook het meeste over kunnen melden.

[2:47:59] En het gaat overigens veel verder als het produceren van drones.

[2:48:01] Het gaat ook over fysieke ruimte om te kunnen oefenen.

[2:48:05] Het gaat over het samenwerken met opleidingsinstellingen, over het kunnen opleiden van dronepiloten.

[2:48:10] Daar hebben we natuurlijk ook wat recent het een en ander over gedeeld, ook in de media.

[2:48:15] Dus ik denk dat we daar nog best wel de kabel positief in kunnen verrassen.

[2:48:18] Maar ik zeg er ook meteen bij, alle

[2:48:20] Ideeën vanuit de Kamer, voor mensen vanuit de praktijk, zijn natuurlijk altijd welkom.

[2:48:28] Dan hebben we nog een interruptie van meneer De Groot.

[2:48:32] Dank voorzitter.

[2:48:32] Ja, want ik had natuurlijk een vraag gesteld over die professionele militaire oefengebieden voor die drones.

[2:48:39] En ik vond de staatssecretaris heel kort door de bocht van we zijn even aan het kijken hoe we daar iets meer ruimte voor kunnen vinden.

[2:48:43] Maar we weten natuurlijk ook vanuit

[2:48:45] Oekraïne, als je wil oefenen, ik noem het maar even gewoon in de praktijk, onder gevechtsomstandigheden, is dat je een lange vuurlinie misschien wel moet simuleren.

[2:48:54] En dan praat je echt over misschien wel oefengebieden van 10 kilometer bij 10 kilometer.

[2:48:58] En ik zie ze niet direct in het programma Ruimte voor Defensie staan.

[2:49:04] Dus ik ben daar wel naar op zoek eigenlijk.

[2:49:06] Voorzitter, wilde ik aan de staatssecretaris nog echt vragen van, gaat de staatssecretaris nog echt komen met een

[2:49:11] Een ander gebied.

[2:49:13] Er wordt daar naar gekeken.

[2:49:14] Of een combinatie van gebieden.

[2:49:16] Want anders zou ik hem daar toch toe willen oproepen.

[2:49:21] Nee, voorzitter, dat heeft hij inderdaad terecht gezegd.

[2:49:24] Er wordt wel al geoefend, op kleine schaal, op militaire terreinen.

[2:49:30] We doen het ook al op civiele terreinen.

[2:49:32] Maar we gaan even los van het NPRD.

[2:49:34] Wordt er op dit moment ook gekeken naar hoe kunnen we op dit gebied meer ruimte, meer slimmere combinaties maken.

[2:49:42] En daar zijn we op dit moment ook mee bezig.

[2:49:44] Dus die oproep is ook terecht.

[2:49:51] Woordens aan de staatssecretaris.

[2:49:52] Ah, excuus.

[2:49:55] Dan was er nog een vraag vanuit de heer Van Lanschot over de reactie, wat was onze reactie op het pleidooi van natuurmonumenten als het gaat over natuurontwikkeling en strategische aankoop.

[2:50:07] Ja, dat past eigenlijk helemaal bij de integrale gedachte.

[2:50:11] Dus overigens natuurmonumenten dan niet de enige partij, ook staatsbosbeheer en alle landschappen die wij in ons land rijk is, dat we natuurlijk afhankelijk van waar

[2:50:21] de defensielocatie gesitueerd is en de grondeigenaren eromheen, dat wij inderdaad gaan kijken, wat is ons defensiebelang?

[2:50:29] Wat is het belang om het zo snel mogelijk te kunnen realiseren?

[2:50:32] En daar zal je bijvoorbeeld natuurcompenserende maatregelen voor moeten nemen.

[2:50:36] Even afhankelijk van welke partij er dan omheen zit, dat zullen we dan ook in nauw overleg doen.

[2:50:41] En we weten ook dat natuur en defensie een hele goede combinatie is, omdat sommige gebieden je eigenlijk gewoon helemaal geen mensen wil hebben.

[2:50:49] En dat is voor dieren en insecten goed nieuws.

[2:50:53] Dus we hebben sinds kort ook de rauwrandvlinder.

[2:50:57] Ik vond het niet een hele opbeurende naam, maar die waren we heel lang kwijt.

[2:51:00] Die is weer terug dankzij Defensie, dus dat is toch mooi.

[2:51:04] Dus wij kijken echt naar de echte koppelkansen ook op dit gebied.

[2:51:12] Niet alleen omdat wij beschermen wat ons dierbaar is, dus ook de meest kwetsbare leest de natuur, maar ook omdat het ons gewoon nodig is om op het gebied van stikstof de vergunningen rond te krijgen.

[2:51:25] En daarmee beantwoord ik denk ook de vraag meteen van mevrouw Piri die daar eigenlijk ook om vroeg van joh, hoe kijken die naar slimme combinaties om enerzijds defensie te versterken, maar ook de natuuropgave in Nederland te versterken.

[2:51:40] Nou, dat is inderdaad iets waar we echt naar kijken van hoe kunnen we dat slim doen?

[2:51:45] Dus dat doen we zeker, ja.

[2:51:52] Excuus, ik moet gewoon naar de voorzitter luisteren.

[2:51:59] Dat was ook de vraag van mevrouw Terhove.

[2:52:03] Om inderdaad, nou ja, die onderstrepen eigenlijk het belang van, we moeten snel van dat stikstof slot af.

[2:52:10] Is er geen plan B?

[2:52:13] Nee, er is niet overal een plan B voor.

[2:52:16] En tegelijkertijd denk ik ook wel dat we op stikstof, dat we als Defensie best wel een positieve bijdrage kunnen leveren.

[2:52:24] Ik zeg er niet meteen bij dat het makkelijk wordt, maar ik was bijvoorbeeld in de omgeving waar ook

[2:52:29] Mevrouw Bikker van de Week is geweest.

[2:52:32] Daar staan ook de provincie en de gemeente echt te springen van we hebben een plan liggen, willen jullie alsjeblieft meedoen?

[2:52:41] Ik moet dat zelf nog goed bekijken, dus ik heb het plan gekregen, maar ik moet het zelf nog even beoordelen en ook met de LVVN goed afstemmen.

[2:52:49] Maar ik zie wel degelijk mogelijkheden dat we hier ruim snelheid kunnen gaan maken.

[2:52:57] Dan, voorzitter, het blokje omwonenden en compensatie.

[2:53:06] Dat is een vraag die door heel veel is gesteld, maar onder andere om mevrouw Jachtenberg, hoe worden de omwonenden op hoogte gehouden van de verandering en de mogelijke overlast?

[2:53:18] Waar vroeger de overheid altijd voor koos om alles helemaal tot de punten achter de komma's definitief te hebben en dan pas naar buiten te rijden, waardoor soms het indruk werd gewekt, alles is al bekocht, we hebben niks meer te zeggen, heeft Defensie bij het NPRD er heel nadruk voor gekozen om al in een heel vroeg stadium te communiceren over de wensen, de mogelijkheden, de eisen.

[2:53:42] Dus eigenlijk andersom.

[2:53:44] Het nadeel daarvan is dat het voor omwonenden die soms worden overvallen door deze behoeften, dat die onzekerheid nu heel lang duurt.

[2:53:53] En dat snap ik ook.

[2:53:54] Tegelijkertijd is de keuze destijds, en ik denk terechtgemaakt, om zo snel mogelijk

[2:53:59] de behoefte neer te leggen.

[2:54:01] Alleen de nadeel is dat je nog niet alle details weet.

[2:54:04] Inmiddels met het kabinetsbesluit afgelopen december is dat wel zo.

[2:54:07] De omwonenden die ik heb gesproken, veruit de meeste positief, maar dus ook mensen echt ontevreden en dat heeft grote impact op sommige levens.

[2:54:19] Tegelijkertijd moet ik wel zeggen, nogmaals, de gemeentes die ik daar heb gesproken, de provincies, de rentmeesters doen echt hun best om dat contact zo kort mogelijk te houden en zoveel mogelijk te communiceren.

[2:54:32] Gebeurt dat overal voldoende?

[2:54:34] Niet volgens iedereen, zeg ik er ook meteen bij.

[2:54:37] En dat is denk ik ook voor ons de reden om daar altijd scherp op te blijven.

[2:54:40] Maar overal genomen ervaar ik wel dat de defensie dicht op de bal zit en zullen we dat ook moeten blijven doen.

[2:54:48] Dit is gewoon een proces dat voorlopig aan de gang zal blijven gaan.

[2:54:54] En overigens ook als de kazernes klaar zijn, zullen wij als Defensie moeten blijven communiceren.

[2:54:59] Wat zijn we aan het doen, waarom enzovoort.

[2:55:02] Mevrouw Dobbe stelde een vraag over de compensatieregeling.

[2:55:06] en de uitwerking van het begrip ruimhartig.

[2:55:10] De compensatie voor direct geraakte, en dat gaat over bedrijven, maar ook gezinnen, is gebaseerd op, ja dat is een beetje een technocratisch verhaal, maar dat is wel hoe ik het moet houden, is gebaseerd op een volledige schadeloosstelling.

[2:55:25] Dus naast alle vermogenschade ook de inkomensschade.

[2:55:30] En ruimhartig, opvallend genoeg,

[2:55:33] werd dat ook door mensen soms juist als een beetje een dodemus.

[2:55:38] Dus ja, wat is nou ruimhartig?

[2:55:40] We wekken daar soms ook de indruk van, nou, het is zo ontzettend veel.

[2:55:45] Maar we hebben daar ook een beperking in, namelijk dat je niet als overheid iedereen tot oneindig mag compenseren.

[2:55:52] Je moet ook iedereen gelijk behandelen.

[2:55:56] Het verlies wat mensen niet alleen ervaren, maar wat gewoon fysiek zo is.

[2:56:01] Ik bedoel, je gaat van een plek waar je je bedrijf hebt weg, waar je niet weg wil.

[2:56:06] Je kan dat onmogelijk, onmogelijk allemaal financieel compenseren.

[2:56:11] Dus wat wij doen is zorgen dat de economische schade en dat alle randschade die daarbij komt, dat we daar doen wat nodig is en wat mogelijk is.

[2:56:23] En dat het vooral het ruimhartige er ook vooral in zit, dat we verder kijken dan, nou hier komt een zak geld, dat we ook echt kijken hoe kunnen we mensen helpen naar vooral perspectief.

[2:56:36] Dat is ook wel het woord wat ik van veel mensen hoorde, van ik wil gewoon duidelijkheid hebben, ik wil weten waar ik aan toe ben en ook een plek waar kan ik heen.

[2:56:45] Dus wij hebben ook tegen de rentmeesters gezegd

[2:56:48] Geef dit de hoogste prioriteit, ga overal kijken in het land waar mogelijkheden zijn.

[2:56:54] En dat is tegelijkertijd ook tegen de mensen gezegd toen ik daar bij zijn tafel zat, zowel in Zeewolde als in Flevoland als in Drenthe.

[2:57:05] Het is ontzettend complex, omdat we natuurlijk een enorme opgave hebben.

[2:57:09] En mevrouw Wiesma refereerde net al aan, de pasmelders onder andere, de hele stikseldiscussie gaat er ook doorheen.

[2:57:15] En in die hele complexe puzzel moet je een alternatieve locatie vinden voor deze gezinnen.

[2:57:21] Ik ga daar niet beloftes doen die ik niet kan waarmaken.

[2:57:26] Dus we hebben gezegd, we gaan ons maximaal inspannen.

[2:57:28] We gaan de randen van de regeltjes opzoeken.

[2:57:30] Maar je zal nooit de pijn die mensen ervaren helemaal weg kunnen halen.

[2:57:36] Dat is ook gewoon het eerlijke antwoord.

[2:57:38] Dus ruimhartig zoeken wij vooral in, doe als overheid, iets meer dan men zou kunnen verwachten.

[2:57:47] Maar het zal helaas niet altijd genoeg zijn.

[2:57:51] Mevrouw Dobbe.

[2:57:53] Ja, dank u voorzitter.

[2:57:56] Mevrouw Dobbe was eerst en daarna mag u.

[2:58:03] Dank u wel voor deze beantwoording.

[2:58:06] Kijk, ik snap dat het een ingewikkeld proces is.

[2:58:11] Daarom hebben we de vorige keer ook juist in de aanloop hiervoor in het ontwerp van dit plan zoveel aandacht ook aan besteed als commissie.

[2:58:19] En daarom is er ook kamerbreed een motie aangenomen om niet ruimhartig als een dode mus te laten zijn en een vaag begrip waarmee je mensen het bos instuurt en dat het verder niks meer betekent.

[2:58:30] Maar juist om dat uit te werken, om te laten zien wat betekent dat nou?

[2:58:35] Heel concreet, wat is dan het proces wat je doorloopt met mensen?

[2:58:37] Wat kunnen mensen verwachten?

[2:58:39] Want het is heel goed dat deze staatssecretaris op plekken is geweest om met mensen te spreken.

[2:58:43] Zeewolde, nou ik weet ongeveer wat hij daar heeft gehoord.

[2:58:46] En daar zijn de overwegingen echt niet allemaal positief.

[2:58:49] En daar zitten mensen ook al heel lang in onzekerheid.

[2:58:54] Hetzelfde geldt voor de weer ter heide.

[2:58:56] En daar beschrijven mensen bijvoorbeeld dat de schade die ze lijden niet alleen maar fysiek is voor het verlies van het bedrijf en huis, maar ook het feit dat ze al zo lang in onzekerheid zitten, dat ze investeringen hebben uitgesteld, dat sommige echt ziekteklachten hebben van die onzekerheid.

[2:59:09] En daarom hebben wij dus als Kamer die behoefte uitgesproken.

[2:59:12] Wat betekent dat nou ook voor die schade, die nevenschade die mensen leiden?

[2:59:17] En daar hebben wij gewoon geen concreet antwoord op gehad, want die motie is niet uitgevoerd.

[2:59:20] Dus mijn vraag is dan, is deze staatssecretaris bereid om die motie alsnog uit te voeren, maar om dan zo te interpreteren, want er stond natuurlijk in voordat dit plan definitief werd, maar om te zorgen dat die zo snel mogelijk wel naar ons toe komt, zodat we ook weten wat het nou precies betekent.

[2:59:39] Nee, voorzitter, mevrouw Dobbe hoeft niet te vertellen hoe de mensen zich voelen.

[2:59:47] Een van de bewoners die ik sprak, die zei ik heb mijn man al een jaar en lang niet meer horen zingen.

[2:59:53] En wat ik in mijn eigen eerste antwoord ook al zei is

[2:59:59] Ik ben me ter dege van het bewust dat het niet alleen economische schade is.

[3:00:03] Sterker nog, dat is vaak ondergeschikt.

[3:00:04] Het is vooral emotionele schade en de schade die er op dit moment is, is de onzekerheid.

[3:00:12] Dus wat wij doen, en ik ben wel van mening dat wij de motie uitvoeren, en wat wij namelijk doen is...

[3:00:21] Wij doen het maximaal mogelijke om ze financieel te compenseren en wij doen het nog meer dan mogelijk is door zo snel mogelijk perspectief te bieden.

[3:00:30] Dus we hebben rentmeesters aangewezen.

[3:00:33] Ga zo snel mogelijk bij deze mensen langs.

[3:00:35] Die gesprekken vinden nu plaats.

[3:00:38] Ga kijken hoe snel en of je alternatieve locaties kan vinden.

[3:00:42] Ik heb ook ingekleurd hoe groot

[3:00:45] Het is niet een kwestie van pak het bedrijf op en we gaan ergens anders, want dat past daar precies.

[3:00:54] Nee, want een koeienbedrijf in Flevoland op kleigrond is net even iets anders dan in het Veenweidegebied.

[3:01:01] Dat is echt een stuk complexer.

[3:01:06] Dus wij doen echt het maximale.

[3:01:08] Ik denk dat de winst er vooral in zit, is laat die onduidelijkheid zo kort mogelijk zijn en laat die perspectieven zo snel mogelijk zijn.

[3:01:16] En daar mag mevrouw Dobbe mij op aanspreken, dat ik daar bovenop zit.

[3:01:21] En om aan te geven dat ik het zelf ook belangrijk vind als staatssecretaris, was dit ook een van mijn eerste bezoeken.

[3:01:27] Ik ben als eerste bij de mensen langsgegaan waar wij vooral leed veroorzaken.

[3:01:33] Omdat ik zelf ook zie dat wij hier een verantwoording hebben.

[3:01:36] Maar het gaat ook niet mooier maken dan het is.

[3:01:39] Ik heb geen toverstaf.

[3:01:41] Ik heb met de verhouden tot de wet- en regelgeving die we in het land hebben afgesproken.

[3:01:48] En ik zoek daarin echte randen op.

[3:01:50] En die zitten vooral, denk ik, in heel snel perspectief en maximale prioriteit hier aan geven.

[3:01:55] En ik hoop eerlijk gezegd, en gelukkig zijn er overigens ook al

[3:02:00] is er voor een aantal mensen inmiddels een alternatieve locatie gevonden.

[3:02:03] En ik hoop dat dat voor heel veel anderen ook gaat gebeuren.

[3:02:07] Maar nogmaals, ik ga ook geen verwachtingen wekken die ik niet waar kan maken, want het is buitengewoon complex.

[3:02:14] Ja, dank u wel.

[3:02:15] En dat snap ik.

[3:02:15] Maar nogmaals, de Kamer heeft wel een motie hierover aangenomen.

[3:02:19] De staatssecretaris is van mening dat die nu wordt uitgevoerd.

[3:02:21] Het is voor ons dus moeilijk te beoordelen, omdat die motie, omdat wij dus geen inzicht hebben in hoe ziet die compensatie regeling eruit en hoe wordt het begrip ruimhartig daaraan toegepast?

[3:02:32] Dus mijn vraag is dan aan deze staatssecretaris.

[3:02:34] Is hij bereid om ons aanvullig aanvullend

[3:02:37] te informeren over het proces.

[3:02:39] Dus wie doet wat, wanneer en ook wat gebeurt er op het moment dat er onenigheid is.

[3:02:46] Want ik had ook net als voorbeeld gegeven, ja, dan wordt er als suggestie gedaan dat mensen in cassatie kunnen gaan bij de Hoge Raad als ze het ergens niet mee eens zijn.

[3:02:53] Ja, dat kan toch niet de uitkomst zijn dat op het moment dat daar onenigheid bestaat, dat mensen maar naar de Hoge Raad moeten.

[3:02:59] Dus ik heb zelf heel veel behoefte om inzicht te krijgen echt in dat proces.

[3:03:04] Ook zoals die motie ook vraagt.

[3:03:06] Dus is de staatssecretaris bereid om ons dat te doen toekomen?

[3:03:08] Want dan weet ik ook waar ik de staatssecretaris aan kan houden.

[3:03:11] Ja, het probleem is alleen een beetje dat op dit moment die keukengesprek plaatsvinden.

[3:03:16] Dus op dit moment, as we speak, worden er met verschillende families gesprekken gevoerd met een

[3:03:25] een rentmeester die wij hebben aangesteld, die wij uiteraard natuurlijk ook betalen.

[3:03:31] Daar hebben we een heel duidelijke opdracht gegeven.

[3:03:34] Doe het maximaal mogelijk, laat zorgen dat die onduidelijkheid zo kort mogelijk duurt, in de hoop dat we natuurlijk op een middelijke manier uitkomen.

[3:03:43] Bij een aantal is dat inmiddels gelukt en we zullen er alles aan doen dat dat bij de rest ook gaat lukken.

[3:03:48] En ja, natuurlijk kunnen mensen, als ze het niet meer eens zijn, altijd naar de rechter toe.

[3:03:52] Maar dat is natuurlijk niet wat we willen.

[3:03:54] Wij willen hier natuurlijk op een nette manier, want wij zijn ter dege bewust dat wij als Defensie dit veroorzaken.

[3:04:00] En wij willen dit op een goede manier regelen.

[3:04:04] Alleen dat is een individuele aanpak.

[3:04:06] Niet elk keukengesprek loopt hetzelfde.

[3:04:08] En dat is wat moeilijk om daar nu op vooruit te lopen.

[3:04:13] Dus op dit moment vindt die gesprek plaats in de hoop dat we hier gewoon op een middelijke manier uitkomen.

[3:04:18] Ik mag toch hopen dat als nu die gesprekken bezig zijn, dat daar ook de kaders zijn geschetst en meegegeven welk proces we nu precies met z'n allen ingaan.

[3:04:32] Het begint niet bij een gesprek en dan zien we wel weer verder en we proberen het maximale te doen.

[3:04:37] Want welke opdracht krijgen die mensen dan mee, precies?

[3:04:40] En wat is dan het maximale?

[3:04:42] Welke kaders zijn er dan?

[3:04:43] Wat gebeurt er dan als bewoners het niet eens zijn met dat maximale?

[3:04:47] Hoelang mag dat proces duren?

[3:04:49] Daar moeten toch kaders voor zijn?

[3:04:50] En wat betekent dat dan?

[3:04:51] En ik zou toch... Ja, ik heb daar gewoon heel erg veel behoefte aan om dat proces, dat is meegegeven aan de mensen die dit dus nu gaan regelen, die de compensatie voor die mensen gaan regelen, om dat gewoon ook zelf inzichtelijk te hebben.

[3:05:04] En dat hebben we nu niet.

[3:05:05] En dat zou ik echt de staatssecretaris willen vragen, want die motie is ook aangenomen, dus dat is gewoon belangrijk.

[3:05:11] Voorzitter, als het over het financiële gaat.

[3:05:14] Kijk, wat wij doen is de schade die wordt gebaseerd op een schadeloosstellingswaarde.

[3:05:20] Dat is anders dan de marktwaarde van het vastgoed.

[3:05:23] Dat is veel ruimer.

[3:05:24] Dat gaat naast de vermogenschade ook over de inkomensschade die mensen leiden gedurende het proces.

[3:05:31] Dat is het maximale wat je op dit moment kan doen.

[3:05:35] Dat is het ruimhartige.

[3:05:37] Maar nogmaals, ik denk niet zozeer dat het alleen in het financiële zit.

[3:05:42] Tenminste, in ieder geval de gesprekken die ik heb gehad is waar wij, denk ik, nog een extra...

[3:05:50] aandacht aan moeten geven, wat we ook doen, is gaat toch kijken voor het perspectief.

[3:05:54] Dus zorg zo snel mogelijk voor een alternatieve locatie dat mensen weer verder kunnen met hun leven.

[3:06:00] Er is geen boer die tegen mij heeft gezegd ik moet dit bedrag hebben.

[3:06:05] Wat ze tegen mij zeiden van ik

[3:06:07] Moet ik mijn goot nog gaan schilderen?

[3:06:10] Moet ik die melkrobot nog vervangen?

[3:06:14] Moet ik überhaupt nog nieuw vee aanschaffen of juist niet?

[3:06:17] Moet ik het juist verkopen?

[3:06:19] Die onduidelijkheid, die is moordend.

[3:06:21] En daarvan zeg ik, we moeten zorgen dat die onzekerheidsakkoord mogelijk is.

[3:06:26] En daarom hebben wij rentmeesters aan de gang gezet.

[3:06:29] Ga door muren om zo snel mogelijk perspectief te bieden voor deze mensen.

[3:06:33] Alleen er is geen afwegingskader waar je zegt of een soort stromen model waar je zegt van en zo gaat het lopen.

[3:06:41] Omdat elke locatie, elk gezin, zelfs als het buren zijn, is anders.

[3:06:46] En elke plek waar deze mensen hopelijk snel terecht kunnen komen om weer door te kunnen met hun leven en met hun bedrijf is anders.

[3:06:54] En het enige waar mevrouw Dommel ons aan kan houden is dat we zorgen dat die periode zo kort mogelijk is.

[3:07:01] En dat het perspectief zo snel mogelijk komt.

[3:07:03] Over het financiële doen wij het maximale wat mogelijk is.

[3:07:06] Dus we kijken niet alleen naar de marktwaarde.

[3:07:08] We kijken veel breder dan dat.

[3:07:10] En dat is wat ons betreft de invulling ook van de motie.

[3:07:15] En ja, dan is het vooral denk ik aan de Kamer om ons daar strak op te houden.

[3:07:19] En dat vind ik ook terecht.

[3:07:21] Oké, dan was er nog een interruptie van mevrouw Wiersma.

[3:07:24] Ja, en ik ga de beloofde samenwerking helemaal waardig maken, want dit lijkt wel zowaar een soort van treintje.

[3:07:32] En ja, ik had in mijn bijdrage, nou laat ik voorop stellen, ik hoorde de staatssecretaris zeggen dat hij wil doen wat mogelijk is en dat hij de randen van de regelgeving op wil zoeken.

[3:07:41] Ik word altijd heel blij van bewindspersonen die dat beloven, maar ik wil ook meegeven dat de randen van de regelgeving, wet en regelgeving, die worden hier gemaakt.

[3:07:51] Dus met behulp van de Kamer

[3:07:53] Kan de staatssecretaris randen grenzen ook gaan verleggen?

[3:07:57] In mijn bijdrage heb ik hem gevraagd, op dit moment wordt schade wettelijk uitgesloten van compensatie.

[3:08:06] Is hij bereid om zich ervoor in te spannen om die juridische blokkade op te heffen zodat al die bedrijven die wel al jaren in onzekerheid zitten daardoor minder bedrijfsontwikkeling hebben kunnen doen

[3:08:18] waardoor hun bedrijven minder waard zijn dan ze geweest waren als die plannen daar niet op hun terrein gelegen hadden.

[3:08:27] Heeft deze staatssecretaris ook die motivatie om daarmee aan de slag te gaan?

[3:08:32] Dat zou mij een heel blij Kamerlid maken.

[3:08:36] Ja, dan is de verleiding heel groot natuurlijk.

[3:08:41] Wat ik zou kunnen...

[3:08:43] Wat wij eigenlijk op dit moment aan het doen zijn is, en wat ik ook merk bij de agrarist die ik heb gesproken, is dat wij heel snel gewoon duidelijk hebben... Nou ja, laat ik het anders zeggen.

[3:08:59] Kijk, wij hebben op dit moment

[3:09:03] Aurentmeesters aangesteld met een brede opdracht.

[3:09:08] Doe het maximaal mogelijke.

[3:09:10] Kijk verder dan de marktwaarde.

[3:09:12] Kijk naar de vermogenschade.

[3:09:16] En wat ons betreft doen we daar echt al heel veel in.

[3:09:19] Ik heb daar ook niet in gehoord dat de betreffende mensen dat onvoldoende vinden.

[3:09:24] Waar vooral de frustratie zit bij deze families is vooral

[3:09:31] de onzekerheid.

[3:09:32] Waarom duurt het zo lang?

[3:09:35] Kunnen wij door met ons bedrijf?

[3:09:36] Waar kunnen we heen?

[3:09:38] Daar zit echt het grote probleem en daar zit denk ik ook de grootste winst.

[3:09:42] Van joh, geef daar extra aandacht aan.

[3:09:46] Ga als de brandweer zoeken naar alternatieve locaties.

[3:09:49] En voor een deel is dat inmiddels gelukt en voor een deel niet, omdat er gewoon nogal grote vraagstukken liggen op het gebied van

[3:09:56] Het is niet alleen het vinden van een locatie, maar heeft de locatie ook een vergunning?

[3:10:00] De mensen hebben nu gewoon een goede vergunning.

[3:10:03] En dat is vooral waar de onzekerheid op dit moment zit.

[3:10:09] Dan wil ik daar toch nog even een verduidelijkende vraag over stellen, want ik herken dat ook niet helemaal een antwoord op de vraag die ik gesteld heb, want op mijn vraag voor die schaduwschade, dus de schade die al ontstaan is alleen door het publiceren van plannen,

[3:10:29] antwoordt de staatssecretaris-voorzitter dat die rentmeesters eigenlijk al met een soortgelijke opdracht worden op pad gestuurd.

[3:10:40] Zegt de staatssecretaris daarmee dat die schaduwschade daarmee ondervangen is?

[3:10:46] Of geldt nog steeds dat die wettelijke juridische blokkade zeg maar daar zit en zegt de staatssecretaris eigenlijk van ja daar wil ik gewoon niet mee aan de slag gaan?

[3:10:58] Voorzitter, om even de vraag helder te krijgen.

[3:11:01] Wat wij nu doen is echt breder kijken dan alleen de marktwaarde.

[3:11:08] Kijken wat de vermogenschade is.

[3:11:10] Ik weet niet of het nodig is om de schade juridisch aan te passen, maar ik ben wel bereid om extra navraag te doen wat daar nog extra in mogelijk is.

[3:11:20] Dat zou ik kunnen toezeggen, dat we dat uitzoeken binnen de mogelijkheden die er zijn.

[3:11:26] En dan later de Kamer hierover te informeren.

[3:11:28] Staatssecretaris, wanneer is later?

[3:11:38] Kan u dat even specificeren?

[3:11:40] Ik probeer de tweede termijn.

[3:11:42] En anders in de tweede termijn laat ik het nog even...

[3:11:44] Maar ik probeer de tweede termijn.

[3:11:45] Helemaal goed.

[3:11:47] U vervolgt uw betoog.

[3:11:51] Ja, dan ga ik omwille van de tijd een klein beetje sneller, want we hebben hier wel heel veel over gehad.

[3:11:56] Even kijken hoor.

[3:12:05] Ja, nog vragen over onder andere van D66 over de motie van deur tot deur.

[3:12:12] Hoeveel mensen hebben er een plek gevonden?

[3:12:14] Hoe ziet de begeleiding er in de praktijk uit?

[3:12:17] Ik wil niet helemaal individuele casussen gaan.

[3:12:19] Er zijn een aantal mensen die nu wel een plek hebben gevonden.

[3:12:24] Alleen het is buitengewoon complex, omdat elk bedrijf is natuurlijk anders.

[3:12:28] En wat ik al zei, het gaat over

[3:12:30] Wat voor type bedrijf ben je?

[3:12:33] Wat voor grondslag?

[3:12:34] Zit je op klei?

[3:12:35] Zit je op veen?

[3:12:35] Zit je op zand?

[3:12:36] Dat is ook echt een andere manier van werken.

[3:12:39] En er is natuurlijk geen verrassing dat de druk op de ruimte in Nederland gewoon groot is.

[3:12:45] Maar er zijn gelukkig vrij recent een aantal succesjes geboekt.

[3:12:49] Dus dat biedt hoop.

[3:12:50] Maar het is wel een onderwerp dat blijvende aandacht vraagt en wat niet makkelijk is, zeg er ook meteen bij.

[3:12:58] Dus dat is ook echt reden.

[3:13:00] Ik vind ook in mijn inleiding dat ik hiermee moet beginnen.

[3:13:02] Omdat ja, er is veel positiviteit rond de ruimte voor Defensie.

[3:13:06] Defensie gaat veel brengen.

[3:13:08] Maar dit is ook de andere kant van de medaille en die is er ook wel degelijk.

[3:13:11] Maar de begeleiding is echt maximaal omdat wij terdegen beseffen dat wij grote impact hebben op het leven van deze mensen.

[3:13:21] En dat het ook van belang is dat we dit netjes op een goede manier doen om draagvlak te houden voor Defensie.

[3:13:26] Ik zeg er ook meteen bij, we zullen niet iedereen helemaal blij kunnen maken.

[3:13:30] Dat is ook gewoon het eerlijke verhaal.

[3:13:34] Dank voor het antwoord, staatssecretaris.

[3:13:40] Misschien dan iets meer concreet.

[3:13:43] Wanneer verwacht u er wel meer duidelijkheid over te hebben en kunt u de Kamer daarover informeren wanneer u dat beeld wel heeft?

[3:13:56] Ik vind het moeilijk om daar...

[3:14:01] Ik wil eigenlijk voorstellen dat wij de Kamer, wij gaan de Kamer hier zo met twee jaarlijks over informeren, dat we dan dit punt meenemen.

[3:14:08] U had ook nog een, mevrouw Jachtenberg had ook nog een vraag gesteld over, en mevrouw Dobbe, over gedwongen uithuisplaatsingen.

[3:14:15] Of die hebben plaatsgevonden?

[3:14:16] Nee, die hebben niet plaatsgevonden en het is ook mijn grote opdracht en insteek om dat in alle tijden te voorkomen.

[3:14:22] Dus op dit moment is daar geen sprake van.

[3:14:25] En ik stel voor dat we tijdens de rapportage, tweejaarlijkse rapportage, dat we de Kamer ook hierover informeren over de voortgang hierin.

[3:14:39] Dan nog de opmerking van mevrouw Wiesma om het platteland en de zorg van het platteland serieus te nemen.

[3:14:45] Ik denk dat we daar al even een interruptiedebat over hebben gehad.

[3:14:49] Zeker, die nemen we serieus en we realiseren ons heel goed dat het delen in schaas is en dat landbouwgrond een extra waarde heeft, zeker goede landbouwgrond betreft.

[3:15:01] Dus zeker en dank voor deze aansporing en hou ons daar ook scherp op, want wij onderschrijven geheel dit belang.

[3:15:09] Dan hebben we ook nog de vraag van mevrouw Piri over, is de staatssecretaris het eens dat een ruimhartige aanpak moet kijken als het gaat over een leefbaarheidfonds of gemeenten voor bijvoorbeeld geluidsisolatie?

[3:15:24] Ja, defensieactiviteiten kunnen invloeden op de leefbaarheid en bepalen mede hoe inwoners hun eigen buurt ervaren als het gaat over de mobiliteit, voorziening en sfeer.

[3:15:31] Binnen al deze mogelijkheden kijken we natuurlijk maximaal wat we kunnen doen om de overlast te voorkomen.

[3:15:38] Ik zeg er ook meteen bij, we zullen niet alle overlast voorkomen.

[3:15:41] Er zullen mensen ook overlast ervaren.

[3:15:43] Dat is helaas inherent aan de verminderde veiligheid in de wereld.

[3:15:50] En daarmee ook onze krijgsbond moet kunnen oefenen.

[3:15:53] Maar we zijn wel degelijk een andere defensie dan in de jaren 80 en zeker in de afgelopen jaren, namelijk verscholen achter onze hekken en we bemoeien ons met onze eigen punten en dingen.

[3:16:05] Wij kijken echt veel breder naar dat.

[3:16:07] En ik heb dat denk ik net al genoemd, we kijken echt ook naar de stikstofopgave.

[3:16:11] We kijken naar de natuurcompensatie, hoe kunnen we daar een rol in spelen.

[3:16:15] We kijken naar hoe we een slimme combinatie kunnen maken met wonen.

[3:16:18] Maar zeker ook het gebied van leefbaarheid, wat mevrouw Piri van GroenLinks spreekt.

[3:16:27] Oh, sorry, die notitie had ik nog niet meegekregen, oké.

[3:16:32] Nee, we kijken dus ook heel nadrukkelijk van hoe kunnen we ook een slimmere communicatie maken, bijvoorbeeld met het deels openstellen van kazernes.

[3:16:40] Een aantal kazernes doen het al, dus ze hebben sportfaciliteiten, die gebruiken door de week en in het weekend niet.

[3:16:45] Nou, kunnen we wellicht iets met sportclubs in de buurt, kunnen we die faciliteiten gaan delen?

[3:16:52] Het is geen one size fits all, dat is afhankelijk van

[3:16:56] Het zijn de sportclubs waar je mee kan samenwerken.

[3:16:59] Het zijn de faciliteiten in het weekend bijvoorbeeld vrij.

[3:17:02] Hoe liggen fysiek de kazernen met de woonkernen.

[3:17:05] Maar wij kijken echt heel nadrukkelijk naar die slimme combinaties.

[3:17:10] En dat ook in het bredere licht van hoe kunnen we het draagvlak voor defensie niet alleen laten afhangen op de actualiteit in de wereld.

[3:17:17] Maar hoe kunnen we laten zien dat defensie meer is dan alleen wapensystemen en oefenen.

[3:17:23] Maar dat is wel iets wat we nu op dit moment aan het uitvoeren.

[3:17:27] Mocht de Kamer daar nog ideeën wensen, dan staan we daar zeker voor open.

[3:17:31] Wel meteen de slag om de arm, dat we natuurlijk niet alles kunnen, maar we zijn altijd bereid om te kijken wat kan.

[3:17:38] Want ik zie dat zelf ook, dat we een grote verantwoording hebben om toch iets breder te kijken dan alleen onze eigen hekwerk.

[3:17:45] Dus dat gaan we zeker doen.

[3:17:48] Dan, voorzitter, kwam ik op het ene laatste blokje.

[3:17:52] specifieke locaties.

[3:17:57] En dat gaat dan vooral over heel veel locaties.

[3:18:02] Dan ga ik beginnen met... Even kijken of dat logisch is.

[3:18:08] Dan begin ik met...

[3:18:12] Lelystad, kan de STAS het standpunt van Defensie duiden over toelaten voor civiel vliegverkeer op Lelystad Airport?

[3:18:19] Was op het gebied van veiligheid en snelheid voor Defensie het beste scenario, wel of niet, met civiel en koppelmilitair gebruik?

[3:18:28] Kan het civiele gedeelte militair gebruik gaan vertragen?

[3:18:35] Dat is even kort de vraag die door meerdere leden zijn gesteld.

[3:18:40] Mevrouw Dobbe, mevrouw Pierich, meen ik.

[3:18:47] Ons standpunt is dat het gecombineerd gebruik maken van burgerluchtvaart op Lelystad eigenlijk hele grote voordelen heeft.

[3:18:54] Waarom?

[3:18:54] Nou, ook daar ben ik geweest.

[3:18:57] Als het gaat over de faciliteiten, dus de brandweer, de beveiliging, de IT, luchtverkeersleiding,

[3:19:08] dat er enorm veel overlap zit in de faciliteiten die er op dit moment al zijn.

[3:19:13] Er is gewoon een civiel vliegveld waar al heel veel verplaatsingen plaatsvinden.

[3:19:19] Daar komt Defensie nu bij en er wordt een groter stuk civiel, dat wordt een stuk groter.

[3:19:25] Eigenlijk is het voor Defensie juist ook, we gaan extra geld investeren in Defensie, dat is heel veel geld, dat besef ik me, maar het is nog steeds deel in schaarste.

[3:19:33] Dus ook daarin hebben wij al een opdracht om slim te kijken hoe kan je combinaties daarin maken.

[3:19:38] Het is duidelijk dat het kabinet heeft besloten om Lelystad Airport een civiel vliegveld met militair medegebruik.

[3:19:48] Iemand vroeg of er al een voorbeeld van is dat het wel werkt.

[3:19:52] Ja, dat is er op dit moment.

[3:19:53] Namelijk Eindhoven, daar werkt dit eigenlijk op dit moment al.

[3:20:01] Uw Kamer heeft hier later deze maand nog een debat over met de minister van INW en vooruit lopend op het debat komt er ook nog een brief naar uw Kamer met alle details hierover.

[3:20:13] Maar wij hebben op dit moment geen aanleiding te denken dat het tot vertraging zou gaan leiden.

[3:20:20] Ja, is het wat ons betreft een verstandig besluit?

[3:20:23] Dat vroeg mevrouw Jachtenberg.

[3:20:25] Ja, dat is wat ons betreft een verstandig besluit, omdat je die combinatie met elkaar maakt.

[3:20:31] Mevrouw Bikker stelde ook in het licht daarvan een vraag over... over de remmende factor inderdaad.

[3:20:42] Ja, wij zien...

[3:20:43] We hebben eerst een interruptie van mevrouw Piri.

[3:20:47] Ja, voorzitter, want dit was ook een discussiepunt tussen mij en collega van de VVD.

[3:20:52] Dus ik dacht toch even vragen.

[3:20:54] Ik heb nog een keer opgezocht.

[3:20:55] Er was natuurlijk de vorige staatssecretaris in het verslag van de vorige keer heel expliciet gevraagd.

[3:21:02] of Lelystad, ook als er geen civiel medegebruik zou zijn, het kabinet had namelijk ook kunnen besluiten, wij willen het niet-civiele deel openen, dat er dan nog steeds Lelystad Airport de meest logische militaire keuze zou zijn.

[3:21:23] Dat is neem ik aan niet veranderd, toch?

[3:21:27] Vraag ik aan de staatssecretaris.

[3:21:28] Nee, voorzitter.

[3:21:29] Het is inderdaad militair gezien nog steeds een hele verstandige keuze om dit te doen.

[3:21:33] Zeker.

[3:21:34] Maar dat sluit niet uit dat civiel erbij juist een hele slimme combinatie is.

[3:21:39] Omdat je daardoor verschillende faciliteiten, die je anders alleen militair zou moeten gaan betalen, ook kan gaan combineren.

[3:21:46] Zeker, maar dan constateer ik in ieder geval, voorzitter, die synergievoordelen die waren de vorige keer ook bekend.

[3:21:53] Het was ook bekend dat Defensie, ongeacht of het ook een civiel vliegveld zou zijn of alleen militair, nog steeds vindt dat Lelystad Airport daar het beste voor geschikt is.

[3:22:05] Het enige wat veranderd is, is het standpunt volgens mij van CDA en D66, waardoor er nu een meerderheid is in deze Kamer om een minderheidskabinet daarin te steunen.

[3:22:13] Dat constateer ik, want volgens mij is er in die tussentijd niks veranderd sinds het vorige debat.

[3:22:19] Kan de staatssecretaris dat dan beamen?

[3:22:23] Ja, twee details.

[3:22:24] Er zijn verkiezingen geweest en er is een kabinet geformuleerd en een van de partijen, maar goed ik ken het programma van D66 niet helemaal, maar het CDA heeft daar een ander standpunt in het verkiezingsprogramma ingenomen.

[3:22:40] Dat is veranderd.

[3:22:41] Het zijn details, maar wel relevant.

[3:22:48] U vervolgt de betoog.

[3:22:51] Dan ging er een vraag over, mevrouw Piri, over het contact met de omwonenden.

[3:22:57] Ook in mijn bezoeken heb ik met omwonenden, vooral bedrijven, gesproken.

[3:23:04] Die contacten zijn goed en zolang dit proces gaat lopen, en dat is een van de roadmaps, daar zullen we u later ook over informeren, zullen we natuurlijk in goed contact zijn met de omwonenden hierover.

[3:23:19] Dat was Lelystad.

[3:23:25] Dan ga ik naar de vraag van de heer Van Dijk over Zeewolde.

[3:23:32] Kan de staatssecretaris aangeven wat er nodig is om in de buurt van 2030 te komen voor de realisatie van een centrale kazerne?

[3:23:38] O ja, dat was inderdaad het versnellen.

[3:23:41] Ja, we doen inderdaad op dit moment echt alles aan om te kijken of dat we, nou ja, ik zal het heipalenvoorbeeld niet nog een keertje noemen, maar dat zijn we op dit moment aan het doen.

[3:23:48] Hoe kunnen we

[3:23:49] bepaalde punten versnellen zodat processen iets kunnen inklinken en daar hopen wij dus eind dit jaar met die roadmaps richting de kamer te komen om te laten zien dit gaan we doen.

[3:24:04] Alleen ik zeg er wel meteen bij het is altijd

[3:24:07] Je wil ook nauwkeurig zijn, dus op bepaalde locaties zal je waarschijnlijk kunnen gaan versnellen.

[3:24:13] Maar we zullen ook bij de vooral complexere vraagstukken, en daar valt Zeewolde zeker ook bij, en Nijkerk, daar wil je natuurlijk ook een gebiedsproces doen, zodat je ook de belangen van de gemeenten,

[3:24:30] Natuurorganisaties, bedrijven, dat je die belangen ook goed kan meenemen.

[3:24:35] Dus dat wil je ook niet overhaast doen.

[3:24:37] Maar we gaan kijken hoe we dat slim kunnen doen.

[3:24:39] En die vertraging werkt, die goede samenwerking heeft nu nog niet tot vertraging geleid.

[3:24:46] En dat komt gewoon door de constructieve opstelling van alle medere overheden.

[3:24:51] Dus we horen de aansporing en we hopen eind dit jaar daar iets meer over te vertellen.

[3:24:57] Dan mevrouw Jachtenberg over de Eemshaven.

[3:25:03] Wat zijn de plannen voor de defensie daarvan?

[3:25:07] De Eemshaven is inderdaad een hele belangrijke haven, zeker naast Vlissingen en Rotterdam.

[3:25:13] En we zijn op dit moment in gesprek met de provincie Groningen en de gemeente Hoogland over de mogelijkheden voor defensieactiviteiten in de Eemshaven.

[3:25:22] Maar dat zijn gesprekken die as we speak nu plaatsvinden.

[3:25:27] Dan was mevrouw Jachtenberg ook over het COA in Leeuwarden.

[3:25:36] Wij zijn als Defensie in heel nauw gesprek met AMM en met COA en de gemeente Leeuwarden.

[3:25:43] Het belang van de defensie staat gezien onze opgave voorop, maar wij hebben hier wel een constructieve houding in.

[3:25:49] Dus wij kijken echt van joh, hebben wij de ruimte zelf nodig, dan is dat duidelijk, dan hebben we dat zelf nodig.

[3:25:55] Maar kunnen wij daar mogelijk slimme combinaties in maken.

[3:26:00] Maar goed, dat is gewoon een gesprek wat op dit moment aan de gang is en die gesprekken zijn vrij constructief op dit moment.

[3:26:09] En dan was er nog een vraag van de SGP, maar ook van mevrouw Nanninga en de heer De Groot.

[3:26:17] Er loopt een vervolgonderzoek voor springterrein, zodat duidelijk wordt welke alternatieven in beeld zijn.

[3:26:22] Dat is ook een beetje wat geloof ik de heer Boon zei over het oefenen in het buitenland.

[3:26:27] Nee, op dit moment loopt er nog geen vervolgonderzoek naar alternatieven in Nederland.

[3:26:31] De behoefte bestaat nog steeds en Defensie onderzoekt of deze behoefte structureel gefaciliteerd kan worden.

[3:26:37] En op dit moment wordt nog de behoefte gefaciliteerd in het buitenland.

[3:26:41] Dat is wat het op dit moment om het springterrein betreft.

[3:26:49] Dan mevrouw Bikker van de ChristenUnie.

[3:26:55] Wanneer worden de kazernes in Ermelo en Stroe uitgebreid, nu defensie in afwachting is van de kazernen in Zeewolde?

[3:27:01] Op veel defensielocaties zijn er al mogelijkheden om manschappen gehuisvest te worden.

[3:27:07] En wij zullen ook zo creatief mogelijk zijn om te kijken hoe kunnen we bestaande terreinen wellicht sneller gebruiken.

[3:27:17] Dat is hetzelfde heipalenverhaal, dat doen we hier ook.

[3:27:21] Alleen we hebben hier natuurlijk wel met stikstof en met netcongressie te maken.

[3:27:25] Dus wij zijn continu aan het kijken wat kunnen we versnellen.

[3:27:28] En dit valt dus ook onder die roadmaps die eind dit jaar gaan komen.

[3:27:32] Nog een vraag van het CDA.

[3:27:33] Zijn er geschikte defensielocaties voor kleine fabriekjes, mobiele containers voor de productie van drones?

[3:27:42] Ik dacht dat het over TNT ging, maar... TNO, he?

[3:27:46] Ja, springstoffen.

[3:27:48] Ja.

[3:27:52] Heer Van Lanssot.

[3:27:53] Ja voorzitter, dat ging over het TNO, dus het onderzoeksinstituut, niet de chemische stof.

[3:27:59] Maar dus TNO heeft onlangs gepubliceerd dat er mobiele containers ontwikkeld kunnen worden waarin explosieve stoffen geproduceerd kunnen worden.

[3:28:06] Ja, TNT was dat inderdaad, van TNO.

[3:28:09] Vandaar de verwarring.

[3:28:11] Ik ben op de hoogte van dit initiatief.

[3:28:13] Het is erg veelbelovend en wij zijn inderdaad aan het kijken of en hoe we dat kunnen faciliteren.

[3:28:19] Maar dat vindt, as we speak, nu plaats, die gesprekken.

[3:28:22] Dus daar komen wij ook hopelijk zo snel mogelijk bij jullie op terug.

[3:28:27] Nou, oude voorzitter.

[3:28:29] Zoa, het laatste mapje overig.

[3:28:35] Een vraag van de heer Van Lanschot.

[3:28:38] Is het verstandiger als Defensie directe regie zou krijgen op een aantal cruciale vastgoedobjecten in plaats van het Rijksvastgoedsbedrijf?

[3:28:48] Wat ons betreft is het Rijksvastgoedsbedrijf een goede partner van Defensie met veel kennis over het realiseren van projecten en willen de uitvoering van NPRD op de juiste manier en wijze doorlopen.

[3:28:58] En hier hebben we het Rijksvastgoedsbedrijf nodig.

[3:29:03] En de uitvoering van het NPD vindt zo snel als noodzakelijk en mogelijk plaats.

[3:29:08] En ook weer diezelfde roadmaps, daar zijn ze ook best nauw bij aangehaakt om te kijken hoe kunnen we het sneller uitvoeren.

[3:29:15] Waar het voor Defensie alleen wennen is, alle nieuwe processen, is dat natuurlijk voor onze mede-overheden ook.

[3:29:20] Maar wij merken wel dat hier nu een tandje bij wordt geschakeld.

[3:29:26] Een interruptie van meneer Klant.

[3:29:28] Ja, voorzitter, dank aan de staatssecretaris en goed dat Rijksvastgoedbedrijf zich als zo'n partner opstelt.

[3:29:33] Ik moet er toch een kritische kanttekening plaatsen, namelijk dat als wethouder in Eindhoven heb ik ook meegemaakt dat soms voor relatief eenvoudige processen, zoals het verkrijgen van een taxatie voor een gebouw dat moet worden overgedragen voor bijvoorbeeld de opvang van vluchtelingen.

[3:29:47] echt gigantisch lang gedaan is.

[3:29:50] Zelfs na diverse escalaties, ook op bestuurlijk niveau, we niet zagen dat daar eigenlijk een versnelling in ontstond.

[3:29:56] Dus ik zou dan de staatssecretaris op het hart willen drukken om ook goede gesprekken, ook met Rijksvastgoedbedrijf, op de diverse ambtelijke niveaus te voeren om te zorgen dat we dat tempo echt erin houden.

[3:30:09] Deze oproep is uit het hart gegrepen.

[3:30:12] Wat ik wel kan mededelen is dat wij de commandopost vastgoed nu hebben ingesteld en daarmee kijken heel nadrukkelijk van hoe kunnen we samen het marktpartijen versnellen en dat gaat bijvoorbeeld over legeringsgebouwen.

[3:30:27] Hoe kunnen we nu al legeringsgebouwen gaan produceren?

[3:30:30] Dat zouden we dan prefab gaan doen, grootschalig uitrollen.

[3:30:34] En dat is kennis die we vooral uit de markt halen, omdat we dat als overheid gewoon nog onvoldoende hebben.

[3:30:40] En dat is wel vrij veelbelovend, moet ik zeggen.

[3:30:43] Ik heb natuurlijk, en een aantal van u heeft ook gerefereerd aan het rapport van ABN, de verdringende effecten van defensie op de woningmarkt of op de bouw, om het zo maar te zeggen.

[3:30:54] Natuurlijk, ik ga dat niet ontkennen dat die risico's zijn.

[3:30:57] Tegelijkertijd zie ik ook juist heel veel kansen in wat wij nu aan het doen zijn, namelijk die versnelling in prefab bouwen van gebouwen en in dat goede afstemming met aannemers.

[3:31:11] Dat zijn een grote groep aannemers die bij ons aangehaakt is.

[3:31:14] dat die kennis en die manier van werken en die schaalgrote ook kan bijdragen aan wellicht het versnellen van de woningbouw.

[3:31:23] Ik zie daar best wel veel koppelkansen.

[3:31:25] Dat is echt een lelijk woord, daar moeten we echt iets anders op verzinnen.

[3:31:28] Maar ik zie daar echt een mogelijkheid van die manier van werken die we nu in Defensie aan het uitrollen zijn en aan het verkennen zijn, samen met marktpartijen, dat wij uiteindelijk als we het goed doen elkaar niet hoeven te verdringen en dan elkaar kunnen gaan versterken.

[3:31:41] Dus daar ben ik wel veel belovend.

[3:31:43] Ik zie daar echt wel een versnelling.

[3:31:45] En het pleidooi van de heer Van Lanschot over de traagheid als overheid, die zie ik ook.

[3:31:52] Ik zie het gelukkig door de urgentie dat er nu wel een versnelling in komt.

[3:31:58] Dan gaan we naar de gebedsruimtes.

[3:32:06] De heer Boon gaf aan waarom Defensie toch islamitische gebedsruimtes zou moeten faciliteren op kazernes.

[3:32:13] Ik denk dat de essentie defensie er is om onze normen en waarden en manier van leven te beschermen.

[3:32:21] Wij zouden onszelf geen knip voor de neus waard zijn als wij als overheid, als defensie tegen bepaalde bevolkingsgroepen of overtuigingen zouden zeggen.

[3:32:32] Hartstikke leuk dat je bij ons werkt, maar je beschermt misschien onze grondrechten, maar wij hebben geen ruimte voor jouw grondrechten en voor jouw overtuiging.

[3:32:44] Ik denk eerlijk gezegd dat dat een heiloze weg is, dat we dan echt op de verkeerde kant zijn.

[3:32:48] Dus ik vind het goed dat er voor geestelijke verzorging, voor alle geloofsrichtingen, en ik geloof iets van negen denominaties hebben we, dat het goed is dat we die ruimte bieden.

[3:33:04] Dan tenslotte nog een vraag van de heer Boon.

[3:33:09] Kan de STAS ons, al dan niet vertrouwelijk, rapporteren over de voortgang van drone pilots als Valkenburg, Mark Nessen en de andere genoemde testlocaties?

[3:33:18] Ja, dat hebben we natuurlijk net... Niet van u?

[3:33:22] Ik vond het wel een intelligente vraag.

[3:33:24] Maar dat maakt niet uit.

[3:33:26] We hebben net aangeboden om daar een briefing op te doen.

[3:33:30] Dus dat zouden we kunnen doen.

[3:33:32] En tenslotte...

[3:33:34] Ik heb één vraag, daar zit hij niet tussen, maar die heeft de heer De Groot wel gesteld.

[3:33:38] En dat weet ik omdat de heer De Groot altijd een groot pleitbezorger is voor de woningbouw.

[3:33:42] En dat was, moeten militairen geen voorrang krijgen op woningbouwlocaties?

[3:33:49] Wij hebben met NPD wel...

[3:33:51] nadrukken gekeken en afgestemd met vooral waar doen we onze defensie locaties waar vindt een grote woningbouw locaties plaats zodat je zo min mogelijk natuurlijk krijgt wat mensen van weet ik veel waar moeten gaan rijden om op op een werkplek te komen dus in die zin is al afstemming heeft er al plaatsgevonden en zal het ook blijven plaatsvinden dat we dat slim combineren

[3:34:13] En hoewel militairen maar dierbaar zijn, denk ik niet dat het verstandig is dat we in een schaarse woningmarkt voor één groep een uitzondering gaan maken voor woningbouw, omdat dat dan ook alweer voor schevige zichten in de samenleving kan leiden.

[3:34:29] Dus ik denk vooral dat we moeten gaan zorgen dat die combinatie van bouwen en het militaire en de kazernes, dat we die heel goed op elkaar af moeten stemmen en dat onze grote opdracht als politiek vooral moet zijn zo snel mogelijk een einde maken aan die woningnood.

[3:34:43] Dank u wel.

[3:34:43] Dit leidt tot een vraag van de heer De Groot.

[3:34:47] Dank u, voorzitter.

[3:34:47] Overigens, dat laatste, daar ben ik het helemaal mee eens, dat we dat probleem moeten oplossen, maar ik zou het eigenlijk willen omkeren.

[3:34:54] Op het moment dat we niet kijken naar wat er extra nodig is om defensiepersoneel te huisvesten, zorgen we juist voor extra kalibralisatie op hetgene wat we bouwen.

[3:35:01] Dus mijn vraag ging niet alleen over voorrang, mijn vraag ging er ook over, ik lees het nog een keer voor, wordt extra woningbouw standaard onderdeel van de planvorming?

[3:35:11] En dan als je die extra woningen bouwt, dan moet je ze natuurlijk ook kunnen toewijzen aan defensiepersoneel.

[3:35:17] Dat was de wat uitgebreidere versie van mijn vraag.

[3:35:21] En voorzitter, als u erbij toestaat, zal ik gelijk mijn andere ontbrekende vraag...

[3:35:25] Nee, sorry, het andere ontbrekende antwoord van de staatssecretaris van een vraag die ik wel gesteld heb willen noemen.

[3:35:30] En dat is de strategische flexibiliteit.

[3:35:34] En ik bedoel dan het hebben van uitweglocaties en concreet vliegveld Twente.

[3:35:43] Ja, klopt.

[3:35:44] Excuus, de heer De Groot heeft helemaal gelijk.

[3:35:48] Vraag 1, dat speelt vooral in Zeewolde natuurlijk, omdat het daar over 7000 arbeidsplekken gaat.

[3:35:54] Ik zeg daarin dat wij in heel nauw overleg zijn met VRO, maar ook de overleggen die ik heb gehad met de omliggende gemeentes, dat daar ook nu al op wordt geanticipeerd.

[3:36:04] Oké, er komt hier een grote vraag.

[3:36:07] Dat heeft impact op de woningmarkt.

[3:36:10] En in die zin ben ik het helemaal met de heer De Groot eens en vind dat op dit moment al plaats dat er op wordt geanticipeerd in de plantcapaciteit in de omliggende gemeentes.

[3:36:21] En de tweede, de strategische flexibiliteit, ga ik even spieken, want dat heeft u inderdaad gevraagd.

[3:36:31] Ja, op dit moment, dat is eigenlijk een beetje wat ik ook al in het begin zei, kijk, op dit moment is het NPRD gebaseerd op de twee procent.

[3:36:39] Op basis van die behoefte is er geen behoefte aan Twente vanuit de luchtmacht.

[3:36:46] Met die slag om de arm, dat er natuurlijk nu naar 3,5% gaat, dat we binnenkort de invulling gaan krijgen en de eisen is altijd wel onaardig van de NAVO, waar we natuurlijk zelf onderdeel van zijn, mogelijk dat daar dan nog een andere behoefte uitkomt.

[3:37:05] Dat sluit ik niet uit, maar nu op dit moment is die behoefte er niet.

[3:37:12] De laatste interruptie.

[3:37:13] Ja, dat is ook afdoende.

[3:37:15] Kijk, ik wilde graag nog even reageren op de woningbouw en de portefeuille die ik een tijdje heb gedaan.

[3:37:21] Extra behoefte in kaart brengen en rondom zijn woorden ben ik het helemaal mee eens, maar ook op andere plekken.

[3:37:25] Maar we weten ook als we dan niet iets specifieks doen.

[3:37:27] De wachtlijsten zijn jaren.

[3:37:29] Als we bijvoorbeeld over sociale huur hebben.

[3:37:30] Kijk, misschien voor koopwoningen is dat anders.

[3:37:32] Dus ik zit nog een beetje op mijn stoel te draaien van wat moeten we hier nou eigenlijk mee?

[3:37:36] Want je kan wel zeggen als staatssecretaris en ook in overleg met de minister van Vrouwen, we kijken ernaar en misschien dat we een enkele honderden woningen extra bouwen.

[3:37:43] Ja, weten we dan zeker dat militairen daarvoor in aanmerking komen?

[3:37:45] Ik denk het niet.

[3:37:47] Want die schrijven zich uiteindelijk op het laatste pas in.

[3:37:49] Dus dat is best een lastige situatie.

[3:37:51] Terwijl die mensen daar keihard nodig hebben om die defensie kazerne te laten draaien.

[3:37:54] Dus ik denk nog even na.

[3:37:56] Misschien kom ik dan met een motie in de tweede termijn.

[3:38:02] U vervolgt.

[3:38:03] Ja, voorzitter, tot slot even op deze vraag.

[3:38:05] De gesprekken die ik heb gehad, dat ging niet over enkele honderden woningen in de gemeente.

[3:38:09] Dus er wordt echt wel over duizenden gesproken.

[3:38:11] En dat gaat niet alleen over Zeewolde.

[3:38:13] Dat is de grote woningnoodopgave die we met z'n allen hebben.

[3:38:17] Maar in ieder geval in de gesprekken die ik heb gehad met, nou ik denk eigenlijk alle omliggende gemeenten wel.

[3:38:23] kwam dat wel nadrukkelijk terug van joh, wij zijn in onze plancapaciteit echt nadrukkelijk rekening aan te houden met wat Defensie, wat voor impact Defensie hierin heeft.

[3:38:33] Plus dat wij natuurlijk ook zelf moeten kijken wat zijn de behoeftes überhaupt van de mensen die bij Defensie werken.

[3:38:40] Omdat we ook weten dat, daarom hebben we ook gekeken naar deze locatie, dat veel mensen het liefst willen blijven wonen waar ze nu wonen.

[3:38:46] Dat is ook wel een gegeven.

[3:38:54] Dat was hem.

[3:38:58] Dat was een beste eindsprint, staatssecretaris.

[3:39:02] Allereerst dank u wel voor de beantwoording.

[3:39:06] Dan gaan we vervolgen gelijk met de tweede termijn aan de zijde van de Kamer.

[3:39:10] En omwille van de tijd is er ruimte voor maximaal één interruptie per Kamerlid.

[3:39:15] En dan is het woord aan mevrouw Jachtenberg.

[3:39:20] Dank u wel.

[3:39:21] Ik moet eerlijk zeggen, ik ben nog even aan het zoeken hoe dit deel, het proces van dit deel van de vergadering werkt.

[3:39:25] Dus als ik een foutje maak, spreek me daar eventjes op aan.

[3:39:28] Even algemeen, misschien mijn observaties van dit nota-overleg.

[3:39:34] Ik heb het niet geturfd, maar ik heb de staatssecretaris behoorlijk vaak horen zeggen, de gesprekken lopen nu.

[3:39:38] Dat is heel goed, denk ik.

[3:39:40] Maar dat is denk ik ook wel een taak voor ons als Kamer om,

[3:39:43] scherp op de bal te blijven.

[3:39:45] Want stikstof- en netcongestiegesprekken lopen nu met INW.

[3:39:49] Omwonenden en bedrijven van deur te deur begeleiden, die gesprekken lopen nu.

[3:39:53] Eemshaven, waar ik zelf mee kwam, die gesprekken lopen nu, noem maar op.

[3:39:56] Ik denk, het is meer een taak aan ons als Kamer, als we die gesprekken en de technische briefing afwachten, dan zijn we wat mij betreft wel heel erg terughoudend.

[3:40:05] want ik denk dat het voor heel veel mensen, heel veel belanghebberen, wel belangrijk is om hier kort op de bal te blijven en ook snel te kijken naar eventueel meerdere kansen en mogelijkheden om bij te sturen tijdig.

[3:40:17] Dus dat als initiële, ja, nabrander, algemene beschouwing op dit nota-overleg.

[3:40:23] Dan heb ik twee moties en die moet ik dan nu gewoon oplezen, geloof ik.

[3:40:26] Ja, oké, dank je wel.

[3:40:27] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat commerciële partijen in Nederland worden belemmerd bij het testen en experimenteren met drones door complexe wet- en regelgeving en onvoldoende fysieke experimenteerruimte, overwegende dat er op dit moment geen gremium is waarbinnen de gehele Nederlandse dronesector op reguliere basis samenwerkt met Defensie en de Nederlandse overheid,

[3:40:46] Overwegende dat nauwe samenwerking met commerciële partijen en kennisinstellingen essentieel is om knelpunten nu en in de toekomst te identificeren en op te lossen, verzoekt de regering om de publiek-private samenwerking rondom test- en experimenteergebieden voor drones verder vorm te geven middels een regiegroep met een zo breed mogelijke vertegenwoordiging van de dronesector en kennisinstellingen en de Kamer jaarlijks te informeren over de voortgang en gaat over tot de orde van de dag.

[3:41:12] Mede ondertekend door de heer Diederik van Dijk, mevrouw Bikker, de heer De Groot en de heer Van Asschot.

[3:41:19] En dan nog eentje.

[3:41:21] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat in de nota Ruimte voor Defensie het kabinet heeft gekozen voor Lelystad Airport als basis voor de F-35-toestellen, overwegende dat er naast Ruimte voor Defensie ook meer mogelijkheden nodig zijn voor innovatie, met name op het gebied van duurzame luchtvaart, overwegende dat er samen met nieuwe defensielocaties gekeken moet worden hoe zoveel mogelijk integrale kansen benut kunnen worden,

[3:41:45] ...verzoekt de regering om samen met het bedrijfsleven en kennisinstellingen... ...de mogelijkheden te onderzoeken voor het opzetten van een concrete innovatiehub... ...bij Lelystad Airport op het gebied van luchtvaartinnovatie... ...en gaat over tot de orde van de dag.

[3:41:58] Mede ondertekend door mijn partijgenootkeuze.

[3:42:02] Dank u wel.

[3:42:04] Dan is het woord aan meneer Van Dijk.

[3:42:07] Dank u, voorzitter, en dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording en ook voor het helde schetsen van het vervolg.

[3:42:12] Ik heb twee moties.

[3:42:13] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de krijgsmacht nog altijd behoefte heeft aan een tweede springterrein naast Reek voor het oefenen met zware explosieven, en in de NPRD hiervoor geen locaties aangewezen, alweer het momenteel slechts incidenteel geoefend wordt met zware explosieven in het buitenland.

[3:42:29] overwegend dat de structurele en toekomstbestendige invulling van deze oefenbehoeften noodzakelijk is voor de inzetbaarheid en gereedheid van de krijgsmacht, verzoekt de regering om zo spoedig mogelijk een concreet vervolgonderzoek te starten naar de structurele invulling van deze behoeften, waarbij zowel realistische alternatieven binnen Nederland, al dan niet gespreid over meerdere locaties, als structurele oefenmogelijkheden in het buitenland, volwaardig worden onderzocht en de Kamer, na afronding hiervan te informeren over de rood van de dag,

[3:42:54] Medeondertekend door de collega's Bikker, Boon, Van Lanschot, De Groot, Jachtenberg en Nanninga.

[3:43:00] En mijn tweede motie.

[3:43:01] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat met het nationaal programma Ruimte voor Defensie veel defensielocaties worden uitgebreid of nieuwe locaties worden gecreëerd, overwege dat provincies, gemeenten en omwonenden vaak bereid zijn om mee te werken aan de uitbreidingen, maar duidelijkheid nodig hebben over de planning en realisatie van de uitbreidingen en randvoorwaardelijke aanpassingen.

[3:43:20] Overwegende dat er onlangs gemeenteraden zijn geïnstalleerd en er nu coalities worden gevormd, zij duidelijkheid nodig hebben voor de plannen van Defensie en hun gemeenten voor de komende vier jaar.

[3:43:29] Overwegende dat volgend jaar hetzelfde geldt voor de provincies, verzoekt de regering om per locatie een duidelijk doel en tijdpad vast te leggen hierover afspraak te maken met provincies en gemeenten.

[3:43:40] De Kamer te informeren gaat over de orde van de dag.

[3:43:42] Ik kreeg trouwens deze motie aangereikt van mijn collega Bikker, die eerder weg moet.

[3:43:46] Zij is ook medeondertekenaar, evenals de collega's De Groot en Verlandschot.

[3:43:51] Dank u, voorzitter.

[3:43:52] Dank u wel.

[3:43:53] Het woord is aan de heer Boon.

[3:43:57] Dank u wel, voorzitter.

[3:43:58] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegen dat lokaal draagvlak essentieel is voor de realisatie en het gebruik van defensieprojecten.

[3:44:05] Ik verzoek de regering om bij defensieprojecten naar redelijkheid voorrang te geven aan het lokale Nederlandse midden- en kleinbedrijf bij aanbestedingen, bouw en daarop volgend onderhoud en leveringen gaat over tot de orde van de dag.

[3:44:18] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat snelle en betrouwbaar verplaatsing van militair materieel essentieel is voor een slagvaardige krijgsmacht, verzoekt de regering om defensie naar redelijkheid prioriteit te geven op het spoor voor het transport van militair materieel met uitzondering van de spits en gaat over tot de orde van de dag.

[3:44:37] Mede onttekend door collega Emiel van Dijk.

[3:44:40] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat moderne en hybride dreigingen, zoals drones en moderne precisiewapens, een steeds grotere rol spelen, verzoekt de regering om bij de ontwikkeling en aanpassing van gezernis structureel rekening te houden met dreigingen zoals drones en moderne precisiewapens en hiervoor passende voorzieningen voor detectie, verstoring en uitschakeling te realiseren.

[3:45:01] Er gaat over tot orde van de dag.

[3:45:03] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegende dat stikstofregels noodzakelijk defensieprojecten blokkeren, overwegende dat de veiligheid van Nederland en onze militairen veel belangrijker zijn, verzoekt de geging alle stikstofregels te schrappen.

[3:45:16] Er gaat over tot de orde van de dag, mede ontdekend door collega Jansen.

[3:45:21] De Kamer, gehoord de beraadslaging, overwegen dat omwonenden van het AZC in Budel al jarenlang te maken hebben met overlast, overwegen dat het onacceptabel is om te wachten tot 2028 met de sluiting, overwegen dat er ruimte nodig is voor defensie, verzoekt de regering om het AZC in Budel op 1 juli 2026 te sluiten.

[3:45:40] Er gaat over tot de orde van de dag, mede ontdekend door de lid Vondeling.

[3:45:47] De Kamer hoort de beraadslaging.

[3:45:49] Concerterende kazernes staan voor eenheid, discipline en loyaliteit aan Nederland.

[3:45:54] Overwegen dat islam niet meer Nederland hoort.

[3:45:56] Verzoekt de regering islamitische gebedsruimtes op kazernes te verbieden.

[3:46:00] En gaat over tot de orde van de dag.

[3:46:02] Medeonttekend door lid Wilders.

[3:46:04] Voorzitter tot zover.

[3:46:07] Dank u wel.

[3:46:08] Het woord is aan mevrouw Dobbe.

[3:46:10] Dank u wel, voorzitter.

[3:46:12] Een aantal moties.

[3:46:12] De Kamer, gehoord de beraadslaing, constaterende dat het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie grote impact heeft op de omwonenden en bewoners van de gekozen locaties, verzoekt de regering structurele inspraak te faciliteren van bewoners en omwonenden in de volgende fase van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie en hierover de Kamer te informeren.

[3:46:27] Dit gaat over tot de orde van de dag, mede ondertekend door Wiersma en Kiri.

[3:46:31] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat voor het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie locaties zijn geselecteerd waarbij woningen, bedrijven en beschermde natuur plaats zouden moeten maken, overwegende dat gedwongen onteigening een enorme impact heeft op de levens van mensen, verzoekt de regering in het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie niet over te gaan tot gedwongen onteigening, maar andere oplossingen te zoeken zonder dwang, en gaat over tot de orde van de dag, mede ondertekend door Wiersma.

[3:46:53] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat maatschappelijke belangen zoals woningbouw mogelijk moeten wijken voor het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie, overwegende dat dit negatieve effecten heeft voor de toekomst van Nederland, verzoekt de regering bij de implementatie van het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie geen voorrangspositie of uitzonderingspositie voor Defensie te hanteren ten opzichte van maatschappelijke belangen zoals woningbouw en natuur, en gaat over tot de orde van de dag.

[3:47:15] De Kamer, gehoord de beraadslaging,

[3:47:18] Ik wil constateren dat de NPRD-plannen leiden tot schade, onzekerheid en waardedalingen bij landbouwbedrijven en andere bewoners die wettelijk niet worden gecompenseerd.

[3:47:27] Overwegende dat het kabinet spreekt van een waardig perspectief en heeft aangegeven de grenzen van de wet op te zoeken, verzoekt de regering te bezien hoe schaduwschade kan worden meegenomen in de schadeloosstelling en daarbij eventuele juridische belemmeringen weggenomen kunnen worden en de Kamer hierover te informeren.

[3:47:40] Gaat over tot de orde van de dag, mede ondertekend door Wiersma.

[3:47:43] En tot slot, voorzitter.

[3:47:46] Ik heb meermaals gevraagd naar het proces voor compensatie en hoe ruimhartigheid daarin wordt ingevuld.

[3:47:52] En ik snap dat de intentie daar is en dat er maximale inspanningen zijn, maar we hebben nog steeds geen zicht op hoe dit nou daadwerkelijk concreet eruitziet.

[3:48:00] En dat is voor ons als Kamer wel ingewikkeld om dat dan te kunnen beoordelen en te controleren.

[3:48:04] Dus bij deze zou ik dan toch een informatieverzoek willen doen.

[3:48:07] Hoe ziet dat proces eruit en hoe wordt het begrip ruimhartigheid geïnterpreteerd?

[3:48:12] En waarom vraag ik dat?

[3:48:13] Omdat verschillende mensen, dus verschillende rentmeesters op pad worden gestuurd en die gesprekken natuurlijk ook zullen verschillen.

[3:48:20] En het moet niet van de rentmeester of van het begrip voor bepaalde geleden schade, zeker als hij niet financieel toetsbaar is, afhangen of iemand gecompenseerd wordt of niet.

[3:48:29] Dank u wel, voorzitter.

[3:48:31] Dank u wel.

[3:48:32] Mevrouw Wiersma.

[3:48:35] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat binnen het NPRD één pilot plaatsvindt met hybride gebruik van landbouw en defensie en er 57 ruimtelijke behoeften zijn rond een gratis gebied.

[3:48:45] Overwegende dat hybride medegebruik bijdraagt aan behoud van landbouwgrond en bedrijfscontinuutheid, verzoekt de regering om te onderzoeken in hoeverre de pilot voor hybride gebruik met landbouw uitgebreid kan worden in het NPRD en de Kamer hierover te informeren voorafgaand aan de verdere uitwerking en realisatie van de locaties en gaat over tot de orde van de dag.

[3:49:03] Mede ondertekend door Van der Plas.

[3:49:04] Dat was snel, hè?

[3:49:06] Heel snel, dank u wel.

[3:49:08] Mevrouw Manninga.

[3:49:11] Ja, voorzitter, dank.

[3:49:13] Ik teken graag een motie van meneer Van Dijk mee en ook straks eentje van de heer Van Lanschot.

[3:49:19] Ik zit wel nog een beetje met een probleem, want in mijn vragen over drones, de beantwoording daarvan, verwees de staatssecretaris naar zijn brief van 23 maart, maar mijn vragen waren juist naar aanleiding van die brief van 23 maart, dus die is daar niet

[3:49:32] Dan is er een aanbod voor een briefing.

[3:49:36] Daar staan we niet onbewillend tegenover, maar dat kost ook wel weer heel veel organisatie en ook druk op onze agenda's.

[3:49:43] Dat zullen we de zijne tijd beoordelen, wat er dan op de agenda staat van die organisatie.

[3:49:47] Briefing.

[3:49:48] Wat ik eigenlijk liever wil, is toch een concreet antwoord op de vragen.

[3:49:53] Namelijk, wanneer zijn de aanpassingen van de luchtvaartveiligheidsregels geformaliseerd?

[3:49:59] Welke bestaande oefen- en testlocaties voor drones dus kunnen dit jaar al extra worden benut?

[3:50:04] En ik heb liever deze vorm dan een technische briefing.

[3:50:07] Kan de staatssecretaris al dan niet vertrouwelijk periodiek rapporteren over de voortgang van de drone pilots op plaatsen waar dat van toepassing is, onder meer Valkenburg en Magnesse?

[3:50:17] Dat gaat echt om een rapportering en niet per se een technische briefing.

[3:50:20] Als dat niet kan, is dat ook goed, maar een briefing aanbieden op zich is geen antwoord op mijn vraag.

[3:50:25] De verwijzing naar de brief van 23 maart is ook geen antwoord op mijn vraag.

[3:50:28] Dat was de aanleiding van mijn vraag.

[3:50:30] Dank u wel, voorzitter.

[3:50:33] Dank u wel.

[3:50:34] Het woord is aan meneer De Groot.

[3:50:35] Dank voorzitter en dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[3:50:38] Ik heb een aantal moties meegebracht ter aanboeding van het goede werk en hier en daar ook met een resultaatsverplichting.

[3:50:44] De eerste motie.

[3:50:44] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateert dat het nationaal programma Ruimte voor Defensie veel nieuwe locaties voor de groei van Defensie moeten worden gerealiseerd.

[3:50:51] Overwege dat hiervoor één samenhang en integrale planning noodzakelijk is.

[3:50:54] Zoekt de regering een samenhangend tijdspad voor het gehele programma op te stellen, waarbij de start van uitbreiding per locatie, opening van de locaties in relatie wordt gewacht met stikstofruimte, militaire mobiliteit, woningbouw en beschikbaar budget.

[3:51:06] Gaat over tot de orde van de dag.

[3:51:07] Peter de Groot, Bikker van Landschot.

[3:51:10] Dan een motie.

[3:51:11] Grootschalig droneoefenterrein.

[3:51:13] De Kamer gehoord de beraadslaging constateren dat in het nationaal programma Ruimte voor Defensie geen grootschalig droneoefenterrein is opgenomen.

[3:51:19] Overwege dat voor de gereedstelling voor het nieuwe onderdeel van Ollersvoer een realistische oefen

[3:51:22] ...oefeningen essentieel zijn, verzoekt de regering aan Groot, Droom... ...of een gebied in Nederland te zoeken en aan te wijzen.

[3:51:27] En gaat over tot de orde van de dag.

[3:51:29] Peter de Groot, Jachterberg, Diederik van Dijk.

[3:51:33] Derde motie de Kamer.

[3:51:34] Gehoord de beraadslaging, constateren dat de staatssecretaris... ...eind 2024 de Kamer geïnformeerd heeft over de noodzaak... ...om een Agile Combat Employment concept te ontwikkelen.

[3:51:41] Overwegend dat in het nationaal programma Ruimte voor Defensie... ...geen uitwijklocaties voor de luchtmacht zijn opgenomen... ...verzoekt de regering vliegveld Twente aan te wijzen als uitwijkluchthaven.

[3:51:50] Gaat over tot de orde van de dag.

[3:51:51] Peter de Groot.

[3:51:52] En als laatste, naar aanleiding van ons interruptiedebatje.

[3:51:55] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateren dat met het nationaal programma Ruimte voor Defensie nieuwe locaties voor de groei van Defensie wordt gerealiseerd.

[3:52:02] Overwegend dat een deel van het personeel dicht bij deze locatie zou willen huisvesten.

[3:52:07] Verzoekt de regering om per Defensielocatie te bezien hoe groot de extra vraag naar woonruimte is.

[3:52:12] En verzoekt de regering met een aanpak te komen om deze woonruimte te realiseren en te kunnen toewijzen aan Defensiepersoneel.

[3:52:18] En gaat over tot de uur vandaag, Peter de Groot.

[3:52:20] Dank u wel, voorzitter.

[3:52:21] Dank u wel.

[3:52:22] Het woord is aan de heer Van Lansselt.

[3:52:25] Ja, dank voorzitter en dank aan de staatssecretaris voor het beantwoorden van onze vragen, de collega's voor het debat, de ambtenaar op diverse ministeries die er hard aan meewerken en diverse partijen in de landen had ik al benoemd in mijn inbreng.

[3:52:39] Bij wie we ook even stil moeten staan, denk ik, zijn de voorgangers van deze staatssecretaris, namelijk de heren Christophe van der Maat en Gijs Thuijman, die zich ontzettend hard hebben ingezet, ziel en zaligheid voor dit dossier, ook het land zijn ingegaan en het goede gesprek aan de keukentafel hebben gevoerd, wat deze staatssecretaris ook zal blijven voeren.

[3:52:56] Complimenten daarvoor.

[3:52:58] Het is jammer dat dan bij zo'n debat waar de rauwmantel voorkomt, de Partij voor de Dieren er helaas niet is, de rauwmantel, die vlinder, blijkt ook een andere naam te hebben, namelijk de koningsmantel.

[3:53:09] Ik zie de griffier verschrikken.

[3:53:10] Dat is dus echt zo.

[3:53:12] En misschien staat die wel een beetje symbool, namelijk voor defensie in de algemene zin, namelijk we kunnen er ook positief naar kijken.

[3:53:20] Het is ontzettend nodig en hij komt steeds meer voor in het openbaar.

[3:53:25] Voorzitter, ik heb één motie.

[3:53:27] En die zal ik nu voorlezen.

[3:53:29] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constateren dat de aanleg en onderhoud van infrastructuur essentieel is voor het realiseren van het NPRD en civiele koppelkansen biedt voor infrastructuur ter versterking van woningbouw en de regionale economie.

[3:53:39] Overwegen dat de infrastructurele opgaven en middelen van defensie voor het NPRD daarom ook via het meerdproces ingezet zouden moeten kunnen worden voor de aanleg en het onderhoud van infrastructuur.

[3:53:48] Constateren dat het meerdeproces niet altijd de snelheid biedt die nodig is voor het voortvarend realiseren van de noodzakelijke versterking van de krijgsmacht.

[3:53:56] Overwegen dat voor NPRD koppelkansen met civiele infra en financieel kader voor cofinanciering van decentrale overheden tussen haakjes, verdeelsledens, aanleg en onderhoud leidt tot snellere besluitvorming en consistentie tussen regio's.

[3:54:08] ...verzoekt de regering om met meer proces een fast track in te richten voor NPRD-infra... ...een kader voor COVID-nanciering van NPRD-koppelkansen... ...met decentrale overheden uit te werken... ...en beide uiterlijk in Q2'26 met de Kamer te delen... ...en gaat over tot de orde vandaag.

[3:54:20] Meneer namens de collega's De Groot, Jachtenberg, Nanninka, Pierie, Diederik van Dijk en Bikker.

[3:54:26] Dank u wel.

[3:54:27] Dank u wel.

[3:54:28] Het woord is aan mevrouw Pierie.

[3:54:30] Ook namens mij dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[3:54:34] We hebben natuurlijk al, en dat was mijn voorgaande woordvoerder, een uitgebreid debat hierover gehad.

[3:54:40] Ook dank denk ik aan alle mensen die hier vanuit de gemeente en ook omwonenden zeer bij betrokken zijn en dat de komende jaren ook ongetwijfeld zullen blijven.

[3:54:50] Ik begreep van de minister dat als het gaat om omwonenden er wel contact is geweest met bedrijven, maar mijn vraag is natuurlijk expliciet omwonenden als het gaat om Lelystad Airport, over de mensen die hadden aangegeven dat ze niet bij de functies van het vliegveld wilden, dus mijn vraag is nog

[3:55:06] of de staatssecretaris ook bereid is om daarnaar te kijken.

[3:55:09] En dit debat zullen wij voortzetten bij het commissierebat luchtvaart over Lelystad Airport.

[3:55:16] Er is denk ik helaas nog niet over gezegd.

[3:55:17] Het enige wat ik nog zou willen meegeven aan de staatssecretaris is, ik denk dat het heel naïef is om te denken dat dit niet tot vertraging gaat leiden.

[3:55:25] Dank u wel.

[3:55:27] Dank u wel.

[3:55:28] Dan heb ik zelf nog twee moties, dus ik vraag de heer Landschot even het voorzitterschap over te nemen.

[3:55:34] Bij deze en het woord is aan Mechel ten Hoven.

[3:55:37] Dank u wel, voorzitter.

[3:55:39] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat het nationaal programma Ruimte voor Defensie en PRD de grootste uitbreiding van defensie sinds 1935 vormt.

[3:55:49] Van mening dat deze uitbreiding zo snel en efficiënt mogelijk moet plaatsvinden om de nationale veiligheid te waarborgen en dat het niet acceptabel is dat defensieprojecten stil komen te liggen door stikstofregels.

[3:56:01] Verzoekt de regering een plan te maken om uitzondering te creëren voor stikstofregels op de uitbreiding van defensielocaties en gaat over tot de orde van de dag.

[3:56:11] De Kamer, gehoord de beraadslaging, constaterende dat de aanwezigheid van bepaalde diersoorten een belemmering kan vormen voor de paraatheid van defensie.

[3:56:20] Verzoekt de regering met een plan te komen diersoorten te beschermen zonder dat de ontwikkeling en onderhoudsplannen van defensie vertraging oplopen en gaat over tot de orde van de dag.

[3:56:32] Dank u wel.

[3:56:32] Dank u wel mevrouw ten Hoven.

[3:56:33] Dan geef ik bij deze voorzitterschap weer aan u toe.

[3:56:38] Dank u wel.

[3:56:39] De staatssecretaris heeft tien minuten nodig om alle vragen te beantwoorden en de moties te appreciëren.

[3:56:46] Dus zie ik u graag over tien minuten terug.

[3:56:49] Laten we zeggen tien over vijf allemaal in de zaal.

[4:09:24] We gaan weer beginnen.

[4:09:25] We vervolgen het debat met de tweede termijn van het kabinet en het woord is aan de staatssecretaris.

[4:09:33] Dank u wel.

[4:09:34] Voorzitter, dank u wel ook aan de Kamerleden voor het goede debat en de inhoudelijke vragen.

[4:09:42] Meer dan 100 vragen gesteld, dus dat zegt wel iets over de betrokkenheid en dat is mooi om te zien.

[4:09:47] Ik begin gewoon met de appreciatie van de moties.

[4:09:49] Het zijn er ook best wel wat.

[4:09:51] Begin ik met motie 1.

[4:09:53] Die kan ik oordeel Kamer geven met wel die verstanden dat er staat nu in het dictum

[4:09:59] Op dit moment geen gremie is waar binnen de gehele Nederlandse drone sector op een reguliere basis samenwerkt.

[4:10:05] Die is er wel, onder andere Defport, waar we in dat gremium samenwerken.

[4:10:11] Maar we onderschrijven uiteindelijk hetzelfde doel.

[4:10:14] Dus met die uitleg erbij, oordeel Kamer.

[4:10:18] Motie 1, oordeel Kamer.

[4:10:21] Motie 2.

[4:10:24] verzoekt de regering om samen de bedrijfsleven en kennisinstellingen mogelijkheid te onderzoeken voor het opzetten van concrete innovatiehubs.

[4:10:32] Dit valt wel eigenlijk echt direct onder verantwoording van het ministerie van INW.

[4:10:37] Dus wat mij betreft het verzoek om deze motie niet nu in te dienen, maar bij het luchtvaartdebat van 21 april.

[4:10:45] Ik denk dat we dan wat hygiënischer houden.

[4:10:48] Daar hoort ook het oordeel te liggen.

[4:10:51] Graag intrekken en indienen op 21 april bij de luchtvaart de wat als het zou kunnen.

[4:10:57] En anders ontijdig.

[4:10:59] Mevrouw Jachtenberg.

[4:11:03] Bent u bereid om een elders in te dienen om hem aan te houden?

[4:11:07] Ja, dat is prima.

[4:11:09] Top, dank u wel.

[4:11:11] Het was allemaal ooit voor ons allemaal een eerste keer.

[4:11:14] Ja, dat is mooi.

[4:11:17] Dan motie 3 van de heer Van Dijk en CS, oordeel Kamer.

[4:11:27] Ja en ook meteen erbij, dit komt nog in de verzamelbrief vastgoed en omgeving komt het nog terug.

[4:11:34] Dus daar zullen we uiteindelijk een update geven hoe het ervoor staat.

[4:11:37] Motie 3 is oordeel kamer.

[4:11:39] Motie 4 van de heer Van Dijk, eigenlijk van mevrouw Bikker.

[4:11:44] Ook oordeel kamer, dat zijn de roadmaps waar ik meerdere keer naar heb gerefereerd.

[4:11:49] Die komen eind 26 en sowieso stand van defensie twee keer in het jaar dat we hier u over informeren.

[4:11:56] Vier oordeelkamer.

[4:11:58] Motie vijf.

[4:12:01] Van de heer Boon verzoekt de regering om defensieprojecten naar redelijke omvang voorrang te geven aan lokale mkb.

[4:12:08] Voor een deel gebeurt dit al.

[4:12:09] Ik zie dat als een extra stimulans om dit nog beter te doen.

[4:12:12] Dus ik heb een aantal werkbezoeken gehad waar ik dacht van het zou mooi zijn als het kan.

[4:12:16] Wel even met een mitse en mare aanbestedingen weet ik het allemaal.

[4:12:19] Maar ik vind het inderdaad voor het draagvlak van begroten ook in de lokale

[4:12:25] De directe omgeving is wat mij betreft een goed voorstel, dus oordeel Kamer.

[4:12:30] Motie 5, oordeel Kamer.

[4:12:34] Dan motie 6, ook van de heer Boon en Emiel van Dijk over voorrang-spoor van militair materieel.

[4:12:42] Wat mij betreft oordeel Kamer, maar wel echt als het nodig is.

[4:12:47] Dus als de situatie erom vraagt.

[4:12:48] En dat is natuurlijk goede afstemming met ProRail en NS.

[4:12:53] Dus in die hoedanigheid oordeel Kamer.

[4:12:55] Zes, oordeel Kamer.

[4:12:59] Dan motie zeven.

[4:13:04] Van ook van de heer Boon verzoekt de regering om bij ontwikkeling en aanpassing van kazernen structureel rekening te houden met dreigingen zoals drones.

[4:13:10] Oordeel Kamer.

[4:13:11] En op dit moment vindt er al bij de nieuwbouw ook al een nieuwbouw en revitalisatie en inventarisatie plaats en worden er ook al voorzieningen geplaatst.

[4:13:21] Denk aan radars enzovoort.

[4:13:23] Maar wat dat betreft, oordeel Kamer.

[4:13:25] Zeven oordeelkamer.

[4:13:28] Dan hebben we de motie van de heer Boon en Jansen over alle stikstof regels schrappen.

[4:13:36] Ja, lijkt me een fantastisch idee.

[4:13:38] Alleen, we moeten ook zorgen dat het juridisch houdbaar is.

[4:13:41] Anders creëren we gewoon een nieuwe pas.

[4:13:43] Dus wij zien inderdaad de noodzaak om snel met oplossingen te komen.

[4:13:47] Daarvoor is de tas voor landbouw, natuur en stikstof.

[4:13:50] Maar deze motie gaat net iets iets iets korter de bocht.

[4:13:54] Dus ontraden.

[4:13:56] Motie 8 ontraden.

[4:13:58] De motie op stuk nr 9 verzoekt de regering om het ACC in Budel in 1 juli 2026 te sluiten.

[4:14:05] Ontraden.

[4:14:06] In overleg met het ANM is er een afspraak gemaakt om dit in 2028 te doen.

[4:14:10] En we hebben ook meerdere belangen af te wegen dan alleen het defensiebelang.

[4:14:14] Dus ontraden.

[4:14:15] Motie op stuk nr 9, ontraden.

[4:14:17] Motie op stuk nr 10, met verwijzing naar het debat, ook ontraden.

[4:14:21] Motie op stuk nr 10, ontraden.

[4:14:23] Dan motie op stuk nr 11.

[4:14:26] Ik verzoek de regering structurele inspraak te faciliteren van mevrouw Dobbe.

[4:14:32] Voor een groot deel gebeurt het eigenlijk al, maar wij onderschrijven geheel de oproep en de gedachte van deze motie, zeker in het belang van draagvlak.

[4:14:43] En zoals ik al aangaf, vinden er zowel individuele overlegplaatsen als zo meteen ook gebiedsprocessen met mede-overheden.

[4:14:50] Maar aangezien we hetzelfde doel dienen, oordeel Kamer,

[4:14:55] 11.

[4:14:55] Oordeel Kamer.

[4:14:59] Dan de andere motie 12 van mevrouw Dobbe.

[4:15:01] Verzoekt de regering een nationaal programma ruimte voor defensie niet overtuigend tot gedwongen onteigenen.

[4:15:06] Heb ik al in het debat gezegd.

[4:15:07] Wij doen er echt alles aan om het middellijk te doen.

[4:15:10] Tot nu toe gebeurt dat ook, maar ik ga geen beloftes doen die ik misschien niet waar kan maken.

[4:15:16] Dus nogmaals, we doen er echt alles aan om dit te vermijden, maar ik kan er geen oordeel Kamer op geven.

[4:15:24] De motie op stuk nr. 13 bezoekt de regering bij de implementatie van een NPRD geen voorrangspositie of uitzonderingspositie voor de defensie te hanteren ten opzichte van maatschappelijke belangen zoals woningbouw.

[4:15:38] en natuur ontraden.

[4:15:42] De afweging van belangen zullen we soms ook om uitzonderingen vragen op basis van de WODG.

[4:15:48] We zullen zoveel als mogelijk proberen gewoon netjes een afweging met alle belangen te maken.

[4:15:54] Maar ik kan niet uitsluiten dat er soms wel momenten plaatsvinden dat we daar omwille van bodveiligheid en andere afwegingen moeten maken.

[4:16:04] Dus ontraden.

[4:16:05] Motie 13, ontraden.

[4:16:08] De motie op stuk nr. 14 heeft mevrouw Dobber en mevrouw Wiesma ook over gehad.

[4:16:14] Wij zullen het maximale doen om te kijken wat mogelijk is.

[4:16:19] Maar ik heb ook al gezegd in het debat dat ik de juridische belemmeringen niet wegneem.

[4:16:25] Daar vraagt de motie wel om.

[4:16:27] Daarom ontraad ik de motie op stuk nr. 14.

[4:16:33] Mevrouw Dobber.

[4:16:34] Even een vraagje hoor, maar waarom niet de juridische belemmeringen wegnemen?

[4:16:38] Want als dit een ruimhartige compensatie in de weg zou zitten, dan zou je toch denken, dan kunnen we, als het kan, de juridische belemmeringen wegnemen?

[4:16:45] Nou, ook omdat de huidige wetgeving, de Omgevingswet, ook wel zegt van joh, het gaat er vooral over de schade, moet ik het goed zeggen, dat de Omgevingswet ook zegt van joh,

[4:17:03] Als ondernemer heb je ook nog een soort bedrijfsrisico.

[4:17:06] Dus ik kan me voorstellen dat dat voor ondernemers niet zo voelt.

[4:17:11] Maar de wet zegt wel van ja, er is een bepaald risico dat je als ondernemer altijd met een overheid te maken kan krijgen dat er ineens een belang is.

[4:17:18] door jouw belang heen fietst.

[4:17:21] En daar hebben wij alle afspraken gemaakt als het gaat over compensatie.

[4:17:24] En heb ik ook gezegd hoe die compensatie plaatsvindt.

[4:17:27] Dus we doen daar echt het maximale in.

[4:17:29] Ik denk alleen dat de ruimte vooral zit in hoe kunnen wij die begeleiding en dat perspectief zo snel mogelijk bieden.

[4:17:35] We krijgen al wat meer ruimte als het gaat over compensatie.

[4:17:37] Dus niet alleen naar de marktwaarde, maar ook naar de vermogenschade.

[4:17:42] Er zit vooral de ruimte in hoe kunnen we deze mensen zo snel mogelijk duidelijkheid, perspectief en een andere locatie bieden.

[4:17:48] Eigenlijk wat ik in het debat ook al heb gezegd.

[4:17:52] Een hele korte vervolgvraag.

[4:17:54] Ja, maar de staatssecretaris is toch ook wel met ons eens dat dit wel iets verder gaat dan een bedrijfsrisico.

[4:18:00] Want hier hebben ondernemers schade van iets waar ze echt zelf niks aan kunnen doen, maar de keuzes die door Defensie worden gemaakt, dat is toch niet een normaal bedrijfsrisico.

[4:18:12] Dat moeten we toch op een andere manier wegen.

[4:18:14] En daardoor zou het toch goed zijn om te kijken wat juridisch daar in de weg zit en hoe we dat kunnen aanpassen.

[4:18:20] Ik snap dat het door de mensen in kwestie niet als normaal wordt ervaren, maar tegelijkertijd moeten we wel beseffen dat we in Nederland in een dichtbevolkt land leven en dat deze procedures, al sinds dat wij spoorlijnen aanleggen in Nederland, dat is denk ik 180 jaar inmiddels, dat dit wel gebeurt.

[4:18:36] En dat is voor elke individu buitengewoon schrijnend en verschrikkelijk.

[4:18:41] Maar stel dat wij hier zeggen van ja, we vinden dat we hier de regels aan moeten passen, dan gaan we dit heel vaak krijgen.

[4:18:47] Dus ook als het gaat over fabrieken bouwen of kerncentrales of andere energieinfrastructuur.

[4:18:56] Dus dan kunnen we hier misschien heel veel ruimte bieden, maar dan gaan we zo meteen een president scheppen die we denk ik niet waar kunnen maken in een dichtbevolkt land, wat we als Nederland nu eenmaal ook zijn.

[4:19:07] Nogmaals, ik snap dat deze mensen het niet als normaal ervaren.

[4:19:11] Maar in een dichtbevolkt land, met veel druk op de ruimte, met ruimtelijke ordening zoals die in grote lijnen al sinds ons koninkrijk begonnen is bestaat, kunnen we dat niet gaan aanpassen, want dan is het hek van de dam.

[4:19:29] Motie 14, ontraden.

[4:19:33] De motie op stuk nr 15 van mevrouw Wiesma verzoekt de regering om te zoeken hoe ver hybride gebruik van landbouw uit te breiden in het NPD.

[4:19:43] Die is ontraden.

[4:19:44] Er is namelijk al eerder een motie aangenomen voor dubbel ruimtegebruik.

[4:19:48] Ik dacht van de heer Van Dijk, even uit mijn hoofd.

[4:19:50] Daar zijn we op dit moment bezig om dat uit te zoeken en te kijken hoe we slimme combinaties kunnen maken.

[4:19:57] Die gesprekken vinden plaats onder andere met LTO Noord.

[4:20:01] Dat is al buitengewoon complex.

[4:20:03] We hopen ook binnenkort daar wel op terug te komen hoe het ermee staat.

[4:20:07] Deze motie roept om nog verder uit te breiden.

[4:20:09] Dat lijkt mij niet reëel, dus ontraden.

[4:20:15] Motie 15 ontraden.

[4:20:17] Het leidt tot een vervolgvraag.

[4:20:19] Ja, want ik snap hem niet helemaal in lijn met die motie, want waar ik specifiek om vraag, want er staat nog een aanvulling in, is om de pilot, de loopt een pilot, om daar binnen te kijken of die verruimd kan worden.

[4:20:32] Dus ik snap niet helemaal in de appreciatie die de staatssecretaris geeft waarom dat dan verder zou gaan of niet zou kunnen.

[4:20:41] Er is nog niet echt sprake van een pilot.

[4:20:43] Er is meer sprake van gesprekken en onderzoek.

[4:20:46] Wat staan we onder dubbel gebruik?

[4:20:50] Mag er geoefend worden als er gewassen staat?

[4:20:54] Hoe staat het dan met voedselveiligheid?

[4:20:56] Ik kan me voorstellen dat lood in je mais niet is wat we willen.

[4:21:02] Hoe rendabel is het dan?

[4:21:04] Of gaat het simpel over mesplaatsingsruimte?

[4:21:08] wel heel belangrijk zou kunnen zijn.

[4:21:10] Die gesprekken vinden nu plaats.

[4:21:13] Tegelijkertijd komen we er ook achter dat het allemaal niet zo makkelijk is als dat destijds bedacht werd.

[4:21:20] Dat gaat niet helpen als we zeggen dat het heel moeilijk is en dat we het nog verder uitbreiden.

[4:21:24] Ik denk dat het stap 1 is dat we eerst kijken wat we kunnen met de bestaande motie van de heer Van Dijk.

[4:21:30] Kunnen we daar tot iets komen?

[4:21:32] In het verlengde van alle oproepen en alle koppelkansen die we probeerden te maken, is dit er ook een serieuze.

[4:21:37] Maar ik weet ook dat het complex is en niet zo makkelijk is dat de Kamer destijds dacht.

[4:21:45] Dus het lijkt mij dan ook niet verstandig als we dat nu meer in dat proces zitten om dan te zeggen we gaan hem nog even verder uitbreiden.

[4:21:55] Mevrouw Wiersma, heel kort.

[4:21:57] Ja, heel kort.

[4:21:59] Ik heb de vraag aan de staatssecretaris, want ik begrijp dat er landen zijn, lidstaten, die dit wel doen.

[4:22:05] Waarom is dat hier dan zo ingewikkeld en kan het hier niet?

[4:22:09] Ja, dat hebben we dus uitgezocht, maar wij hebben in ieder geval niet in onze nabije omgeving landen gevonden die dit dus daadwerkelijk doen.

[4:22:16] Dat hebben wij inderdaad gehoord in de Kamer.

[4:22:18] Dat hebben we uitgezocht.

[4:22:20] Mochten wij het over het hoofd zien, dan horen we heel graag welke landen en in welke vorm.

[4:22:25] Maar wij zijn eigenlijk in ons eerste uitzoekwerk erachter gekomen dat dat tegenvalt.

[4:22:35] Dan motie 16 van de heer De Groot.

[4:22:39] Oordeel Kamer.

[4:22:43] En goed, dat is in feite ook wel in lijn met het debat wat we hebben gehad.

[4:22:47] En dat past ook in de roadmaps zoals ik die heb genoemd.

[4:22:50] Motie 16, Oordeel Kamer.

[4:22:52] Ik moet nog een beetje wennen dat ik eerst nog u moet laten uitpraten.

[4:22:57] Ook voor mij is het allemaal nieuw.

[4:22:59] Dan motie grootschalige drone oefenterrein van de heer De Groot en mevrouw Jachtenberg.

[4:23:15] Ja, daar heeft hij groot gelijk.

[4:23:17] Gelukkig.

[4:23:18] Want die switch zo van ontraden naar oordeel Kamer.

[4:23:22] En dan kan ik ook meteen de vragen meenemen die mevrouw Nanninga net even stelde.

[4:23:27] Over wanneer zijn die regels, die droomregels nou geformaliseerd?

[4:23:31] Over welke locaties hebben we?

[4:23:34] En kunnen we periodiek worden ge-update over de voortgang?

[4:23:39] Nou, allereerst...

[4:23:40] De droomregels zijn Q1 2027.

[4:23:44] Welke locaties hebben we dan?

[4:23:47] Dat gaat over Valkenborg, Delen, Twente en...

[4:23:52] Dat is in lijn met de motie van de heer De Groot.

[4:23:54] Waar we dus naar aan het kijken zijn, is hoe kunnen we bestaande oefenterreinen door middel van corridors aan elkaar koppelen, zodat je dan wel die grootschaligheid ontwikkelt.

[4:24:04] Dus in het licht daarvan hoop ik dat ik hiermee de vraag van mevrouw Nannigheid beantwoord.

[4:24:08] En met die gedachte kan ik de motie 17 van de heer De Groot Oordeelkamer geven.

[4:24:14] 17 Oordeelkamer.

[4:24:16] De motie 18 van de heer De Groot over Twente, naar verwijzing naar het debat, ontijdig.

[4:24:24] Op dit moment bestaat de behoefte niet.

[4:24:27] Ik sluit niet uit dat de behoefte mogelijk bekendbaar wordt gemaakt, maar het lijkt me wel de volgorde dat we eerst de behoefte van de NAVO afwachten, voordat we hier op vrijheid gaan lopen.

[4:24:39] De heer De Groot.

[4:24:40] Hier zit natuurlijk wel een beetje de crux van deze discussie.

[4:24:44] Als we afwachten, bestaat dan vliegveld Twente nog?

[4:24:48] Het is natuurlijk een vliegveld waar een klein beetje generational aviation op plaatsvindt.

[4:24:54] Veel innovaties ook rondom plaatsvullen.

[4:24:56] Alleen het is natuurlijk wel een zwaar gesubsidieerd vliegveld.

[4:24:58] Waar de staat ook elk jaar natuurlijk weer geld voor beschikbaar moet stellen.

[4:25:02] en voor je het weet is het weg.

[4:25:04] Dus ik zou eigenlijk willen voorstellen, voorzitter, kan ik de staatssecretaris verleiden door het dictum aan te passen om te zeggen ga in gesprek met de provincie-overheid van dit geval om te kijken wat mogelijk is.

[4:25:17] Iets in die richting.

[4:25:18] Ik probeer even te kijken hoe we hier toch nog een akkoordje kunnen komen met elkaar.

[4:25:23] Ja, dan wil ik meneer De Grote even opwijzen dat u dat zelf dient te doen bij de GVPNR.

[4:25:28] Is de staatssecretaris, komt hij dan tot een andere appreciatie?

[4:25:33] Nou kijk, op dit moment vinden en niet alleen op dit moment, die gesprekken hebben ook al plaatsgevonden, ook deze specifieke behoeften.

[4:25:40] Wij zijn doorlopend met alle mede-overheden in gesprek.

[4:25:45] Dus ik denk dat we elkaar dan een beetje bezighouden met iets wat we al aan het doen zijn.

[4:25:50] Alleen het feit blijft, er is op dit moment vanuit de luchtmacht geen behoefte.

[4:25:54] En ja, er gaat veel geld naar Defensie, maar het is nog steeds delen in schaarste en we moeten nog steeds op een slimme manier omgaan met het geld.

[4:26:03] Dus ik wil ook geen verwachtingen wekken die we ofwel niet waar kunnen maken of waar überhaupt geen behoefte aan is.

[4:26:07] Dus ik zou eigenlijk zeggen, laten we even afwachten waar de NAVO mee komt.

[4:26:13] En ik snap het, we blijven niet op handen zitten, we blijven het dialoog hebben, maar ik wil niet helemaal forsorteren op een behoefte die heel duidelijk nu door de luchtmacht is gezegd, die hebben wij op dit moment niet.

[4:26:23] tenzij de NAVO opeens andere dingen van ons gaat vragen.

[4:26:27] Overigens, dat signaal hebben we ook niet.

[4:26:31] Oké, motie 18, ontijdig.

[4:26:37] Dan motie 19.

[4:26:38] Even kijken hoor.

[4:26:43] Ook van de heer De Groot verzoekt de regering met een aanpak te komen om deze woonruimte te realiseren.

[4:26:49] Ja, daar heb ik eerder ook al aangegeven, ja, toch ontraden.

[4:26:53] Er vinden al heel veel overleggen plaats en hebben ook al plaatsgevonden in het proces eerder toen het NPRD neer werd gelegd.

[4:27:00] Toen is al duidelijk gekeken, oké, waar gaan we kazernen, locaties,

[4:27:06] vergroten of net zelfs nieuw realiseren.

[4:27:09] En dat is toen al heel bewust gedaan met waar zit de behoefte van het personeel?

[4:27:13] Waar zit de OV?

[4:27:14] Waar zitten verkeersverbindingen?

[4:27:17] Hoe ligt het in het land?

[4:27:18] Wat doet het met het dreigingsniveau?

[4:27:20] En is het doorlopend overleg ook met de mede-overheden van oké, en wat doet deze vraag?

[4:27:26] En de gesprekken vinden niet alleen plaats op het gebied van de woningen, maar ook op het gebied van netcongesti, stikstof,

[4:27:34] Dus wat ons betreft is deze motie niet nodig aan ontraden.

[4:27:41] We hadden daarnet, de staatssecretaris en ik hadden daarnet ook al een interruptiedebatje over.

[4:27:48] Kijk, er blijft gewoon één vraag boven de tafel hangen.

[4:27:51] En die vraag zou ik toch willen stellen aan de staatssecretaris.

[4:27:54] Hoe komen deze woningen dan in de handen van defensiepersoneel?

[4:27:57] Want dat is eigenlijk de kern van waar dit hele idee, waar ik natuurlijk niet, er komt niet uit de lucht vallen.

[4:28:02] Het hele idee is natuurlijk van ja, je kan plankcapaciteit, woningbouw, komen die woningen, is er rekening mee gehouden, hoor ik ook via u voorzitter, hoor ik ook van de staatssecretaris, ook als het gaat over al die andere dingen die moeten gebeuren.

[4:28:15] Alleen dan kan het nog steeds zijn dat militairen die zich toch willen huisvesten bij defensielocaties met lege handen staan.

[4:28:20] En daar maak ik me grote zorgen over.

[4:28:22] En dat is nog niet geregeld.

[4:28:24] Dus ik ben best bereid om iets te doen met die motie of hem niet in te dienen of anderszins.

[4:28:29] Alleen ik zou graag willen dat de staatssecretaris dit probleem toch echt adresseert.

[4:28:34] Staatssecretaris.

[4:28:34] Ja, voorzitter, ik meen dat overheden, regionale en lokale overheden al veel meer ruimte hebben om voorkeuren te geven aan bepaalde groepen.

[4:28:44] Ik geloof dat Amsterdam dat doet met onderwijzers en politieagenten.

[4:28:48] Wat ik zou willen doen, ik zou eigenlijk

[4:28:53] als de heer De Groot deze motie aan zou kunnen houden.

[4:28:55] Laten we het zo doen en onze even de tijd geeft om te kijken, joh, wat is die behoefte?

[4:28:59] Want dat is ook maar de vraag, of dat de behoefte specifiek zit en dat wij gewoon een soort verkenning hierop gaan doen en dat wij later dit jaar, ik kijk heel veel wanneer wat een logisch moment zou zijn, voor het einde van het jaar terugkomen van joh, dit is een reëel ding, laten we hiermee aan de gang gaan.

[4:29:19] Ik denk dat dat beter, dat we die volgorde doen.

[4:29:23] Ik ben er zeker bij bereid toe, voorzitter.

[4:29:28] Misschien nog met, als de toezegging genoteerd kan worden, vier uur, voorzitter, en dan misschien nog met die toevoeging, want ik refereerde in het debat aan de motie-valstaar Peter de Groot en die ging eigenlijk over hoe kunnen gemeenten binnen hun verordening militaire hospitaalberoep aanwijzen om ook voorrang te kunnen krijgen op woningen op het moment dat dat het geval is.

[4:29:48] Dat is een motie uit 2023.

[4:29:49] Eigenlijk is die

[4:29:51] In mijn optiek nooit goed opgevolgd en zou het ook daarover moeten gaan.

[4:29:54] Deze motie hou ik aan.

[4:29:57] Had meteen gezegd dat het van oud-collega Valstarr was.

[4:30:01] Dan had ik natuurlijk een heel ander oordeel gegeven.

[4:30:04] Nee, maar laat ik het zo doen.

[4:30:07] We noemen inderdaad een toezegging dat wij voor het einde van het jaar, en ik wil me eigenlijk betrekken bij die roadmaps, ik vind dat het meest logisch dat we dat moment aangrijpen, dat we uw Kamer informeren over per plan wat is de vooruitgang, wat zijn de versnellingen die we kunnen maken en dat we ook kijken gewoon specifiek, en dit gaat dan vooral over Zeewolde, hoe kunnen wij hier die slimme combinatie maken met wonen en de behoeften vanuit de ventie zelf.

[4:30:33] Laten we dat zo doen.

[4:30:34] En dat doen we dan eind dit jaar, voor het einde van het jaar.

[4:30:37] Oké, daarmee is motie 19 aangehouden.

[4:30:42] Dank.

[4:30:43] Dan ga ik naar motie 20.

[4:30:46] Van Lanschot en een hele hoop andere mensen.

[4:30:51] En dat gaat eigenlijk over dat je binnen het MIRT een soort snelweg kan maken voor defensie.

[4:31:00] Ik wil hem oordeel kamer geven, maar wel met een duidelijke kanttekening.

[4:31:06] Defensie is niet de enigste vrager.

[4:31:09] Ik zie het grote belang en de aanleiding om te kijken of we een slimme koppeling kunnen maken met het INW.

[4:31:17] kunnen we bij wijze van spreken een mandje maken met een aantal knooppunten.

[4:31:22] Ik zeg er wel meteen bij, daar zullen we ook meerdere belangen in moeten gaan afweken.

[4:31:26] Dus ik zou bijvoorbeeld, wat ik net met de heer De Groot sprak over die woningbouwlocatie, het zou best slim zijn als we gewoon gaan kijken, zijn er een aantal strategische knooppunten in Nederland, waar Defensie één van de partijen is, dat we die eruit halen en dat we daarmee gaan versnellen.

[4:31:40] Met die kant tegen kan ik oordeel Kamer zeggen, en daar zeg ik wel meteen bij,

[4:31:44] Ik moet dit alleen wel met mijn collega's van INW, van Vrouw, ook doen.

[4:31:51] Dus het is een inspanningsverplichting, maar geen resultaatsverplichting, zeg ik tegen heer Van Lanschot.

[4:31:56] Als hij er zo mee kan leven, dan kan ik hem oordeelkamer geven.

[4:32:00] Dank aan de staatssecretaris voor de toelichting.

[4:32:05] Uiteraard zijn er meerdere belangen af te wegen.

[4:32:08] Waar deze motie specifiek om vraagt, is dat waar de defensie betreft het sneller kan gaan.

[4:32:12] En ook met snelheid kun je nog steeds natuurlijk bredere belangen afwegen.

[4:32:16] Dat is één element van de motie.

[4:32:18] En het tweede is, daar hoor ik de staatssecretaris niet over, is die cofinancierings, financiële kaders voor decentrale overheden.

[4:32:25] Dus ik ga er dan ook van uit dat die

[4:32:27] ook gewoon mee wordt opgepakt, zoals de motie vraagt.

[4:32:30] En dat het een inspanningsverplichting is, dat is akkoord.

[4:32:33] En als dat niet uitkomt, wat de motie beoogt, dan verwachten we natuurlijk ook dat dat aan de Kamer keurig wordt uitgelegd via een brief uiterlijk in de Q2.

[4:32:40] Q2, dat is aankomend kwartaal al.

[4:32:48] Dat is heel snel.

[4:32:50] Dat kan ik gewoon niet waarmaken eerlijk gezegd.

[4:32:55] Dus ik zou eerlijk gezegd de uitvoering willen koppelen aan die roadmaps.

[4:32:59] Dat vind ik namelijk logischer omdat ik dan integraal alles meeneem.

[4:33:06] En even kijken hoor.

[4:33:11] Ja, plus ook nog wel wat kanttekeningen.

[4:33:13] Ja, er ligt grote druk bij Defensie, maar

[4:33:18] Sommige woningbouwlocaties worden sneller uitgerold als bijvoorbeeld een kazerne of een munitieopslag van ons.

[4:33:25] Dus dan kan het soms juist helpen dat we niet alleen naar Defensie kijken, maar dat we ook gaan kijken, als we snelheid belangrijk vinden, dat we ook andere maatschappelijke vraagstukken eraan koppelen.

[4:33:35] Omdat bij Defensie kan je soms zeggen,

[4:33:38] Dan hebben we dat pas in 2040 nodig.

[4:33:41] En daarom lijkt het me ook verstandig, als we snelheid belangrijk vinden, om het dan net iets breder te trekken en aan de meerdere belangen te kijken.

[4:33:48] Dus dat zou ik wel verstandig vinden.

[4:33:53] Als de heer Van Lassen het daarmee eens is, dan kan ik hem oordeel kamer geven.

[4:33:59] Ja, voorzitter, ik aarzel een beetje, want met deze appreciatie, wat spreken we dan precies af?

[4:34:06] Dat is voor mij nu niet volstrekt duidelijk.

[4:34:11] Kijk, als het gaat over de insteek van de staatssecretaris om breder een integraal af te wegen, dan is dat prima, zolang het maar extra snel gaat.

[4:34:19] En uiteraard,

[4:34:21] Sommige defensie-infra-investeringen zijn er pas in 2030 of verder nodig.

[4:34:25] Dus voor die investeringen is dan snelheid minder relevant.

[4:34:28] Maar het gaat uiteraard om de investeringen waar die snelheid wel heel belangrijk is.

[4:34:33] En ten aanzien van de timing denk ik dat Q2 voor een procesinrichting niet heel ambitieus is, eerlijk gezegd.

[4:34:41] En ook niet voor een kader voor cofinanciering.

[4:34:43] Dus ik zou toch echt de staatssecretaris en het ambtelijke apparaat willen oproepen om te kijken hoe dat wel en pragmatisch kan.

[4:34:50] Staatssecretaris.

[4:34:52] Voorzitter, hoe ik het vol me zie is dat wij gewoon specifiek kijken naar de infrastructuur wat ervoor nodig is voor defensie, dat je dat eigenlijk een soort los mandje, ik weet niet hoe ik het anders moet noemen, van maakt.

[4:35:04] En dat we tegelijkertijd kijken ook om de slagingskans groter te maken, dat je ook kijkt van welke combinaties kunnen we maken met andere belangen, lees, woningbouw, uitleglocaties van bedrijfterreinen, verkeersveiligheid, laten we die vooral niet vergeten.

[4:35:17] Ik denk dat we daardoor voorkomen dat het misschien in één groot, bijvoorbeeld, terechtkomt in het midden en niemand er ooit meer iets van hoort.

[4:35:26] Dus wat dat betreft kan ik best wel die gedachtegang best wel volgen.

[4:35:32] Alleen ja, Q2 is gewoon echt tekort.

[4:35:36] Q1 is praktisch voorbij.

[4:35:38] We zitten geloof ik al in Q2, denk ik.

[4:35:40] Ja, dat is echt tekort om die behoeftestelling, om die afstemming met andere ministeries.

[4:35:45] Ik voelde het ongeduld wat de heer Van Lanschot heeft ook.

[4:35:48] Alleen ik wil ook slimme combinaties maken en niet ook weer aparte processen opgezet hiervoor.

[4:35:53] Dus ik zou ik zou toch vooral willen vragen om

[4:35:57] deadline eind dit jaar en wat leveren we dan op?

[4:36:00] Dan hebben we duidelijk in kaart wat de grote infrastructurele knelpunten vanuit Defensie zijn en hebben wij er ook voor gezorgd dat we een slimme combinatie hebben gemaakt met de andere ministeries om de slagingskansen uiteindelijk te vergroten.

[4:36:12] Dat is denk ik het maximaal haalbare wat ik zou kunnen doen.

[4:36:14] Dan kan ik mijn oordeel Kamer geven en anders niet.

[4:36:18] Voorzitter, misschien nog om het op te helderen.

[4:36:22] Het verzoek in de motie is niet om het hele pakket aan projecten al in Q2 inzichtelijk te hebben.

[4:36:27] Dat zou inderdaad niet realistisch zijn.

[4:36:28] Dit gaat puur over hoe zou een processor kunnen uitzien dat sneller gaat?

[4:36:32] Dus als het gaat om alle projecten op een rijtje hebben, inderdaad gerelateerd aan roadmaps, dan snap ik Q4 uiteraard.

[4:36:38] Maar dit gaat puur over de procesinrichting daarvan.

[4:36:43] Het probleem is alleen, voorzitter, er vindt nog een debat plaats met INW over het hele afwegingskader, onder andere van het Meert, en dat is nog niet in Q2 afgerond.

[4:36:53] Dus dat zou ook gewoon...

[4:36:56] Wij kunnen er wel iets bij denken, maar als INW, die er uiteindelijk over gaat, iets anders voor oog heeft, dan weet ik nu al dat Q2 ga ik dan praktisch gewoon niet halen.

[4:37:06] Dus ik heb ook in mijn afstemming

[4:37:09] Ja, ook gewoon andere ministeries nodig.

[4:37:11] En ik kan dat niet alleen doen.

[4:37:13] Ja, ik kan wel iets alleen doen, maar dan heb ik alleen geen enkel effect.

[4:37:16] En dat schiet ik ook niet op.

[4:37:20] Ja, excuus voorzitter en collega's voor deze mooie onderhandeling waar u bij bent.

[4:37:29] Ja, ik neig inderdaad naar wat mijn collega de Groot hier zegt om er Q3 van te maken, ook om gewoon het signaal af te geven dat wij als Kamer gewoon tempo willen op dit dossier.

[4:37:39] En te vaak zijn overheden heel goed in dingen langzaam doen, heb ik helaas zelf ook ervaren als lokaal wethouder.

[4:37:47] En ik kan me voorstellen dat dat misschien leidt tot het dictum ontraden, maar dat vind ik niet een groot probleem, want het is tenminste wel duidelijk waar we over stemmen.

[4:37:57] Dank u wel.

[4:38:00] Ik ben toch wel heel nieuwsgierig hoe collega Boswijk destijds was.

[4:38:05] Dit was denk ik niet zo moeilijk.

[4:38:09] We gaan Q3 proberen, maar ik zeg er meteen bij, dat is echt een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting, simpelweg omdat wij niet het enige ministerie zijn die erover gaan.

[4:38:18] Ik hoor nu net dat het debat waar ik net aan refereerde al is uitgesteld.

[4:38:24] Maar daar ga ik niet over.

[4:38:28] Ik hoor de noodzaak met alle mitsen en maren die ik net heb gezegd.

[4:38:32] En Q3 gaan we er gas op geven.

[4:38:35] Maar wel met de winstwaarschuwing dat wij niet de enigen zijn die hierover gaan.

[4:38:41] Dan blijft motie 20 oordeel Kamer.

[4:38:44] Met die uitleg er helemaal bij?

[4:38:45] Ja, helemaal goed.

[4:38:48] Even kijken.

[4:38:49] Dan motie 21.

[4:38:54] over verzoek de regering een plan te maken om uitzondering te creëren voor stikstofregels op de uitbreng van defensielocatie.

[4:39:00] Ja, ik heb net een debat aangegeven.

[4:39:01] Ik wil eigenlijk zo min mogelijk uitzonderingen ook om draagvlak voor defensie te houden.

[4:39:06] Maar voor de gevallen waar we hebben te zeggen van ja, voor onder het mond van veiligheid kunnen we nu al uitzonderingen maken.

[4:39:13] Dus bijvoorbeeld wat ik net al noemde, de schietbaan.

[4:39:17] Daar kunnen wij nu, hebben wij vorig jaar al een uitzondering gemaakt op basis van stikstofregels.

[4:39:21] Maar ik wil dit niet.

[4:39:22] Er moet niet

[4:39:23] altijd gaan gebruiken, omdat als wij dat als Defensie continu blijven doen, dan ondermijnt dat het draagvlak in de samenleving.

[4:39:30] Net al genoemd de pasmelders, de woningnood.

[4:39:34] Tenzij natuurlijk veiligheid een groot ding gaat worden, dan kan het niet anders.

[4:39:38] Maar ik wil dit niet tot staande leid gaan maken.

[4:39:43] Dus dat lijkt mij even te ontraden, deze motie.

[4:39:47] Dan tot slot, voorzitter.

[4:39:49] Zal ik even het voorzitterschap overnemen als u een vraag wilt stellen, mevrouw ten Hoven?

[4:39:53] Nee hoor, dank u.

[4:39:54] Dank u wel.

[4:39:55] Motie 21 ontraden.

[4:39:58] Dan motie 22.

[4:39:59] Verzoekt de regering met een plan te komen om die soorten te beschermen zonder de ontwikkeling en onderhoudsplannen van defensieve vertraging oplopen.

[4:40:07] Deze motie is eigenlijk overbodig, aangezien dit gewoon ons natuurbeleid op dit moment is.

[4:40:13] Wij zijn verplicht nu al om

[4:40:16] alle fauna en flora in kaart te brengen voordat wij bepaalde activiteiten uitvoeren.

[4:40:23] En dat doen we als Defensie vrij voortvarend, omdat we gewoon weten, wij opereren heel vaak in natuurgebieden waar we met veel flora en fauna te maken hebben, wat wij ook zelf belangrijk vinden.

[4:40:36] Dus het is eigenlijk al staande praktijk.

[4:40:37] Dit gebeurt eigenlijk doorlopend.

[4:40:40] Dat was hem.

[4:40:41] Motie 22 overbodig.

[4:40:45] Dank u wel, staatssecretaris.

[4:40:50] Ik had nog vragen gesteld.

[4:40:52] Komt daar nog een antwoord op?

[4:40:56] Ik denk dat ik had zelfs een informatieverzoek genoemd.

[4:40:58] Ja, dat klopt inderdaad.

[4:41:00] Ja, de staatssecretaris.

[4:41:03] Ik dacht eerlijk gezegd, voorzitter, dat ik heb net met de appreciatie van mevrouw de motie van mevrouw Wiesma.

[4:41:09] een extra toelichting gegeven.

[4:41:13] Zou u uw vraag kunnen herhalen?

[4:41:15] Ja, waar de zorg zit bij ons is op het moment dat je zegt we gaan nu in gesprek met mensen om te praten over compensatie en dat doen we ruimhartig en daar nemen we ook niet alleen de financiële compensatie in oogschouw, maar ook bijvoorbeeld emotionele schade die is geleden, et cetera.

[4:41:32] Dan is dat nu afhankelijk van welke rentmeester je voor je hebt.

[4:41:35] En wij vroegen welke kaders, welk proces wordt daarmee doorlopen?

[4:41:39] Ook in lijn met de motie die we eerder hebben ingediend.

[4:41:42] En of ik daar dan een informatieverzoek van kon maken, zodat we in ieder geval die informatie als Kamer wel krijgen hoe dat nu gebeurt.

[4:41:51] Ik vrees alleen dat ik mevrouw Dobbe nooit helemaal tevreden ga stellen.

[4:41:56] Wij zijn als overheid gewoon gebonden aan bepaalde kades waar wij uniform moeten omgaan met alle gevallen.

[4:42:04] Dus ruimhartig heeft bij sommige mensen ook wel de indruk gewekt, we krijgen net iets meer als andere gelijke gevallen.

[4:42:11] Maar dat kan natuurlijk niet.

[4:42:12] Je kan natuurlijk niet als overheid iemand anders iets meer compenseren dan een ander geval ergens anders in Nederland.

[4:42:20] Je zal het altijd op een gelijke manier moeten kunnen doen.

[4:42:23] En wat ik al aangaf, wij kijken dus niet alleen naar de marktwaarde, wij kijken ook naar vermogensderving, we kijken ook naar hoe kunnen we mensen maximaal ondersteunen.

[4:42:36] Dus het punt dat mevrouw Dobbe zegt, het maakt uit welke rentmeester je hebt, dat is niet waar.

[4:42:41] Alle rentmeesters hebben allemaal dezelfde instructies.

[4:42:44] Sterker nog,

[4:42:45] De mensen in kwestie mogen ook zelf met een rentmeester komen, die dan door de overheid wordt betaald.

[4:42:52] Mits natuurlijk de loonkosten van deze rentmeester, de kosten van deze rentmeester natuurlijk marktcomfort zijn net zoveel als andere rentmeesters zouden vragen.

[4:43:02] Om maar aan te geven, wij zitten er als overheid zo neutraal mogelijk in, zodat iedereen een gelijke behandeling krijgt.

[4:43:09] Alleen wij kunnen

[4:43:10] niet meer gaan doen als dat de wet en regelgeving ons op dit moment geeft.

[4:43:15] En nogmaals, de gesprekken die ik heb gehad met mensen die vreselijk

[4:43:22] Daar zitten we veel meer de frustratie over de lange doorlooptijd, de lange onzekerheid en waar kan ik verder met mijn bedrijf en kan die periode zo kort mogelijk duren dan in de euro's eerlijk gezegd.

[4:43:41] Daar ligt vooral de grote uitdaging.

[4:43:45] Het gevoel is wel dat daar maximale aandacht op dit moment voor is en dat we daar ook op blijven duwen.

[4:43:52] Meer kan ik daar gewoon niet over zeggen, want meer is er ook niet over te zeggen.

[4:43:56] Mevrouw Dobbe, laatste instantie.

[4:43:58] Ja, dan doe ik mijn laatste poging, hoor.

[4:44:01] Maar als het inderdaad een uniform proces is, wat is dan het bezwaar om dat ook met de Kamer te delen en ons een brief te sturen daarover, waarin gewoon staat beschreven dit zijn de stappen die we doorlopen, dit is de ruimte, dit is de opdracht die die rentmeesters meekrijgen en op het moment dat er bijvoorbeeld een bezwaar of een klacht is daarover of er is geen overeenstemming over, dan gebeurt er dit en dit en dit.

[4:44:23] Ik bedoel, als dat allemaal uniform is, dan is het toch ook geen bezwaar om dat te delen met ons?

[4:44:33] actielijst of een soort doorloop stroomschema met wat de wat de randvoorwaarden en actie zijn.

[4:44:39] Dat kan ik met alle liefde.

[4:44:40] Dat zal niet veel meer zijn dan wat ik allemaal in verschillende samenstelling van zinnen heb geprobeerd te delen.

[4:44:47] Maar dat kan ik.

[4:44:47] Dat kan ik toezeggen.

[4:44:48] Dat zal er in een verzamelbrief zijn voor de zomer waarin we gewoon dit proces zullen uitschrijven hoe dit er gewoon formeel uitziet.

[4:44:57] Dat zou ik op die manier kunnen doen.

[4:44:59] Maar dat zal niet hele

[4:45:01] ...schokkend andere informatie zijn als wat ik nu net heb gedeeld.

[4:45:08] Ja, voor de zomer is voor de zomer, denk ik.

[4:45:10] Ja, maar welke zomer is dat?

[4:45:11] Is dat een meteorologische zomer?

[4:45:13] Is dat wanneer het recess start?

[4:45:14] Ja, even...

[4:45:16] De recesszomer.

[4:45:17] Ik denk dat dat goede... Even voor de duidelijkheid, voor 21 juni start het recess.

[4:45:26] 21 juni?

[4:45:27] Dan start de zomer.

[4:45:29] Of dat start de zomer, sorry.

[4:45:31] Maar hebben we het over 21 juli?

[4:45:33] Nee, ik zou echt de reces aanhouden.

[4:45:36] Dus dat is denk ik ergens begin juli of zo uit mijn hoofd.

[4:45:40] Ik heb geen idee, maar... Dus ik zou echt de zomere ses aanhouden daarvoor.

[4:45:51] Oké, dank u wel.

[4:45:54] We gaan volgende week dinsdag stemmen over de moties, dus niet deze week, maar volgende week.

[4:45:59] En dan hebben we nog een aantal toezeggingen.

[4:46:02] Zal ik nog even naar de toelichten?

[4:46:09] We hebben mooi gered.

[4:46:21] De toezeggingen van vandaag.

[4:46:22] De staatssecretaris zegt toe uiterlijk eind 2026 de Kamer te zullen informeren over de regionale roadmaps van de verdere uitwerking van het NPRD.

[4:46:33] En hierin zal meegenomen worden de toezegging die aan meneer de Groot is gedaan om de behoefte bij Defensie te peilen in specifieke gevallen voor het toewijzen van woning voorrang op de woningruimte.

[4:46:47] Daarnaast was er van mevrouw Nanninga over de drones een toezegging gedaan om te inventariseren of er desgewenst voor het zomerreces een briefing specifiek aan de commissie over het inzetten van drones.

[4:47:02] De Griffie gaat ervoor zorgen dat dit bij de volgende procedurevergadering op de agenda komt te staan.

[4:47:07] Dus dan kunnen we dat als commissie met z'n allen bekijken.

[4:47:10] Tot zover.

[4:47:14] Oh nee, mevrouw Dobber natuurlijk.

[4:47:15] Excuse, ja.

[4:47:17] Voor het zomerreces worden we nader geïnformeerd over de wijze waarop de invulling wordt gegeven aan de ruimhartige compensatie.

[4:47:27] Resmaa...

[4:47:30] Ik zal het debat misschien op naam moeten slaan, want ik heb het niet opgeschreven, maar volgens mij had ik ook een toezegging van de staatssecretaris in het begin.

[4:47:38] Dan moet u mij even helpen onthouden, mevrouw Wiersma, die staat er niet op.

[4:47:47] Sowieso staat alles wat gezegd is in het verslag, dus daar kunt u altijd op teruggrijpen.

[4:47:56] Dank u wel.

[4:47:56] Dan wil ik hierbij afsluiten.

[4:47:58] Ik wil iedereen bedanken.

[4:47:59] Dank aan de staatssecretaris, aan de ambtelijke ondersteuning, iedereen op de tribune, Kamerleden en de kijkers op afstand.

[4:48:06] En daarna fijne avond allemaal.