Personen- en familierecht

[0:00:02] Goedemiddag dames en heren.

[0:00:06] Welkom in de vergadering van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid.

[0:00:10] U bent hier welkom tot vijf uur.

[0:00:12] Zijn wij met elkaar bezig, zeg ik maar zo.

[0:00:15] Ik heet van harte welkom de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid met haar gevolg.

[0:00:21] Wij praten van vandaag over het personen- en familierecht.

[0:00:25] We hebben een volle bak aan kamerleden, waaronder een nieuw gezicht zie ik de herklemming van van jaar 21.

[0:00:32] Die ook graag mee wil doen in deze commissie.

[0:00:37] Als dat mag.

[0:00:38] Ik kijk ook even naar de tribune.

[0:00:40] Nee, ik zie je.

[0:00:41] Nee, ik zie je.

[0:00:45] Als u even in het midden gaat staan, dan kunnen we inderdaad wat vragen...

[0:00:48] Nee hoor, ik denk dat dat akkoord is.

[0:00:50] Als ik iedereen zo bekijk, is dat van harte welkom.

[0:00:53] En doe uw best.

[0:00:54] Wij hebben vier minuten spreektijd per commissielid, zeg ik erbij in de bijdrage.

[0:01:00] En ik wou aan u voorleggen om drie interrupties te doen per persoon in de eerste termijn.

[0:01:06] Om eens te kijken hoe ver we komen.

[0:01:07] En lukt het dan niet, of heeft u meer vragen, dan kunnen we altijd kijken, gelet op tijd, hoe het vordert.

[0:01:12] Maar het is best een groot onderwerp met veel...

[0:01:14] Veel vragen en daar geven we ook de ruimte voor.

[0:01:19] Dit gezegd hebben, en ik denk door de huishoudelijke mededelingen heen kijken naar de G4, dan kunnen wij van start gaan.

[0:01:26] Dan geef ik als eerste het woord aan lid Kostic namens de Partij voor de Dieren.

[0:01:30] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:32] Vandaag vraagt de Partij voor de Dieren aandacht voor het recht van mensen om erkend te worden voor wie ze zijn.

[0:01:37] Voor trans, intersekser en non-binaire mensen is dat geen vanzelfsprekendheid.

[0:01:42] Zij zijn in Nederland aantoonbaar minder veilig.

[0:01:44] Ze worden vele malen vaker gediscrimineerd, bedreigd en zelfs mishandeld.

[0:01:48] En dat probleem wordt alleen verergerd door wetgeving.

[0:01:51] die ze heel moeilijk maakt om hun gezagsregistratie aan te passen.

[0:01:54] Kan de staatssecretaris zich inleven hoe vernederend het voelt dat je verplicht bent goedkeuring te vragen aan iemand anders over wie je bent?

[0:02:04] Zo voelt het voor trans en non-binaire mensen.

[0:02:06] Zij moeten volgens de wet onnodig verplicht eerst goedkeuring vragen bij de psycholoog of zelfs de rechter om erkend te worden.

[0:02:13] Voorzitter, al sinds 2019 belooft de politiek hier daarom dat de transgenderwet moet worden gemoderniseerd.

[0:02:20] Partijen als VVD, CDA en D66 hebben voor de verkiezingen meerdere malen daarover beloftes gedaan aan de kiezer.

[0:02:27] En toch staan we hier vandaag nog steeds zonder een wet.

[0:02:30] En ondertussen wachten mensen.

[0:02:32] Voorzitter, dat wachten heeft gevolgen.

[0:02:34] Dat betekent dat mensen dagelijks spanning voelen bij het laten zien van een idee, bij het ophalen van een pakketje, omdat hun registratie niet klopt met wie ze zijn.

[0:02:44] Omdat ze telkens het risico lopen om geconfronteerd te worden met onbegrip, afwijzing of zelfs agressie.

[0:02:49] En dat zorgt voor stress, voor onveiligheid.

[0:02:52] voor het gevoel dat je in die tijd steeds ter discussie staat.

[0:02:56] Voorzitter, de huidige situatie is voor veel mensen vernederend en het kost geld en het leidt tot wachttijden van maanden.

[0:03:02] Het zorgt voor onnodige overbelasting van gezondheidsdeskundigen die hun tijd veel beter kunnen besteden aan echte problemen.

[0:03:09] Zij vragen daarom ook aan de politiek voor de aanpassing van de wet.

[0:03:13] Twaalf Europese landen hebben al geregeld dat mensen zonder tussenkomst van anderen worden erkend om wie ze zijn.

[0:03:19] Het kabinet heeft zich gecommenteerd aan het regenboogakkoord waarin ook het opnieuw indienen van de transgenderwet staat.

[0:03:25] Dus mijn vraag aan de staatssecretaris is helder.

[0:03:27] Waar wachten we nog op?

[0:03:29] Is zij bereid om de gemoderniseerde transgenderwet zo snel mogelijk opnieuw naar de Kamer te sturen?

[0:03:33] Kan zij uiterlijk voor de debat emancipatie met een tijdlijn komen voor het herindienen van de wet?

[0:03:38] Kan zij op kort termijn gesprek gaan met de gemeenschap

[0:03:41] voor wie dit belangrijk is en organisaties die die gemeenschap vertegenwoordigen, zoals de Transgender Network en daarover terugkoppelen aan de Kamer.

[0:03:49] Voorzitter, dan de positie van non-binaire mensen.

[0:03:51] Voor hen is het nog ingewikkelder.

[0:03:53] Zij kunnen hun geslachtsregistratie alleen via de rechter laten aanpassen.

[0:03:56] Rechters hebben al gezegd dat dit discriminerend is en dat de overheid een wettelijke regeling moet bieden.

[0:04:02] Voorzitter, ongeveer 2% van de Nederlanders identificeert zich niet als man of vrouw.

[0:04:07] Daar hoor ik zelf ook tussen.

[0:04:09] Ook zij hebben recht op erkenning.

[0:04:11] Dus mijn vraag, wanneer komt de wettelijke mogelijkheid om een X te registreren zonder tussenkomst van de rechter?

[0:04:16] Al honderden mensen hebben inmiddels een X via de rechter kunnen verkrijgen, maar zij lopen weer tegen een talvol problemen aan in de maatschappij.

[0:04:24] Is de staatssecretaris bereid om met belangrijke organisaties, zoals Transgendernetwerk, in gesprek te gaan om deze problemen in kaart te brengen en met de aanpak te komen?

[0:04:32] Voorzitter, dit debat gaat niet alleen over wetgeving.

[0:04:35] Het gaat over mensen die vandaag leven met het gevoel van onzekerheid, onveiligheid en vernedering.

[0:04:40] Omdat de overheid achterblijft, de beloften zijn gedaan, het draagvlag bij deskundigen is er, nu is het tijd om te leveren.

[0:04:46] Voor de politiek is het slechts een administratieve wijziging, maar voor veel mensen maakt het een wereld van verschil.

[0:04:52] Het gaat om het recht om jezelf te zijn.

[0:04:54] Dank u wel.

[0:05:02] Voorzitter, laat ik voorop stellen dat ik het een mijlpaal vind dat het kabinet voor de zomer excuses wil gaan maken aan afstandsmoeders en kinderen die tot 84 onder ingrijpende en soms gedwongen omstandigheden hun pasgeboren kinderen hebben moeten afstaan.

[0:05:18] En voor die mensen gaat het over identiteit, verlies en een overheid die daarin een nare rol heeft gehad en daarmee eigenlijk ook wel levenslange schade heeft aangericht.

[0:05:28] En ik vraag de staatssecretaris om naast die excuses te komen tot concrete maatregelen om nieuwe misstanden te voorkomen.

[0:05:35] En dat zie je nu bijvoorbeeld bij arbeidsmigranten, maar ook te komen voor de juiste zorg voor de doelgroep, dat ze de dossiers kunnen inzien, dat ze de juiste plek hebben, regie kunnen krijgen om dat te raadplegen, maar ook dat ze kunnen zoeken naar familie, ongeacht ontstaansgeschiedenis, dat dat gewoon zoveel als mogelijk gegarandeerd wordt.

[0:05:54] Is zij daartoe bereid?

[0:05:55] dan de dubbele achtername.

[0:05:58] Sinds 2022 kunnen ouders beide achternamen doorgeven aan hun kinderen.

[0:06:02] En je zou zeggen, wat mooi, een stap vooruit in gelijkwaardigheid.

[0:06:05] Maar alles behalve dat.

[0:06:07] Want de wet pakt oneerlijk uit, is onrechtvaardig en discriminerend voor heel veel vrouwen die ook vandaag hier aanwezig zijn.

[0:06:14] Waarom?

[0:06:14] Omdat vrouwen altijd toestemming moeten krijgen en vragen aan hun vader om ook hun naam door te mogen geven.

[0:06:21] In de praktijk creëert dat afhankelijkheid in precies die situaties waar juist bescherming nodig is.

[0:06:27] Dat blijkt uit al die verhalen die ik via Clara Wichman heb gehoord, maar ook wat we vanochtend in de Volkskrant hebben gelezen.

[0:06:34] Het verhaal van Rebecca, het verhaal van Ariane.

[0:06:37] Rebecca die geadopteerd was en geen toestemming krijgt van haar ex om haar eigen roots mee te geven aan haar eigen kinderen.

[0:06:46] Maar ook het verhaal van Kiara die intieme terreur, een onveilige relatie heeft overleefd, die nu volledig gezag heeft, maar nog steeds de toestemming moet vragen van de ex-partner om ook de achternaam van haar te geven aan haar kind.

[0:06:59] Ik kan daar gewoon niet met mijn hoofd erbij.

[0:07:03] En het wrange is, er is geen rechtsgang.

[0:07:06] geen echte vangnetregel, alleen een heel ingewikkelde procedure om je naam te wijzigen via justice, wat geld kost, wat tijd kost, terwijl ik denk ze willen niet iets wijzigen, ze willen iets toevoegen.

[0:07:18] Waarom accepteren we dit?

[0:07:20] Wat vindt deze staatssecretaris ook als vrouw van deze bepaling in deze wet?

[0:07:26] Wil zij deze bepaling uit die wet

[0:07:28] uitlichten en zo snel mogelijk aanpassen.

[0:07:31] Want in mijn beleving kunnen wij niet wachten totdat die evaluatie plaatsvindt en nog heel lang duurt voordat überhaupt die wet aangepast wordt.

[0:07:39] En heel graag met terugwerkende kracht.

[0:07:41] Dus graag daar een reactie op.

[0:07:43] Dan internationale kinderontvoeringen.

[0:07:46] Het verhaal van Incia die staat voor mij symbool voor de strijd die achtergebleven ouders jaren moeten gaan voeren.

[0:07:53] En ik heb onwijs veel respect voor de moeder van Incia, Nadia, die na twaalf jaar nog steeds wacht en vecht.

[0:08:00] En wat mij betreft moet die politieke druk op het hoogste niveau blijven.

[0:08:04] Het handelsakkoord werd genoemd.

[0:08:06] Ja, dat kan je als drukmiddel gebruiken.

[0:08:08] Ik zou zeggen als hefboom, niet als breekeizer, maar heb oog.

[0:08:13] Ook oog voor de noden van de achtergebleven ouders, die enerzijds al met die ellende zitten dat hun kind weg is, maar ook vaak langdurig in die juridische procedures moeten blijven en het financiële gevecht aangaan.

[0:08:27] Tot slot, voorzitter, adoptie.

[0:08:29] De interlandelijke adoptie wordt beëindigd in 2030, misschien eerder.

[0:08:33] Wat mij betreft wel met een hele zorgvuldige afronding van de procedures.

[0:08:38] Waar ik oog voor vraag bij de staatssecretaris, dat zijn de misstanden die ook door familierechters worden geconstateerd, namelijk pas op, zeker als je kijkt naar interlandelijke

[0:08:48] draagmoederschap, dat dat een soort van een nieuwe adoptieschandaal in de maak is.

[0:08:54] Ik ben voor de wet draagmoederschap.

[0:08:56] Die moet komen.

[0:08:57] Er is een wetenschapstoets.

[0:08:59] Er zijn een aantal hele goede aanbevelingen.

[0:09:01] Ik weet dat de staatssecretaris daarop ingaat en hoop dat dat ook tot de nodige wijzigingen leidt.

[0:09:06] En ik hoop niet dat er rechtszaken worden aangespannen na de excuses van de staat

[0:09:13] richting, niet aangespannen dat er rechtszaken plaatsvinden, want ook die geadopteerden die willen gewoon gerechtigheid, zorg, ondersteuning, compensatie en excuses aanbieden en dat vraagt ook, en dan rond ik echt af, tot meer inspanningen vanuit de staatssecretaris dan nu wordt geleverd.

[0:09:33] U heeft een interruptie van mevrouw Abbeker.

[0:09:37] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:09:38] En collega Müttler legt terecht de vinger bij de misstanden die er zijn zijn geweest rondom adoptie en de grote gevolgen die dat nu nog steeds heeft.

[0:09:48] En ik vond het juist daarom ook wel

[0:09:52] Heel duidelijk om vanuit de wetenschappelijke hoek te horen, opnieuw, kijk nou uit met dat wetsvoorstel draagmodderschap wat je mogelijk maakt als je de internationale route verder opent.

[0:10:02] En gezien de uitspraken van collega Mutluwer is mijn vraag aan haar vindt ze ook dat het wetsvoorstel op dit moment gewoon echt een roekeloos pad in gaat als we deze internationale draagmodderschap toch meer mogelijk gaan maken.

[0:10:15] Dank voorzitter voor die vraag.

[0:10:17] Het is voor mij juist een onderschrijving dat we die wet nodig hebben.

[0:10:21] Het is eigenlijk het omgekeerde.

[0:10:22] Ik zie dat er onwijs veel misstanden zijn, nu ook in het buitenland, dat ouders die een terechte

[0:10:30] Kinderwens hebben geen draafmoeder hier in Nederland mogen vragen of krijgen en dus hun heil zoeken in het buitenland met alle gevolgen van dien.

[0:10:40] Dat kunnen we niet altijd controleren.

[0:10:44] We kunnen niet altijd achterhalen.

[0:10:47] kinderrechters of familierechters terecht zetten, zeggen ja, we zien nu de misstanden die lijken op interlandelijke adoptie.

[0:10:55] Het beeld dat geschetst wordt van vervalse documenten, misbruik van armoede.

[0:11:00] En juist daarom denk ik dat het onwijs belangrijk is dat wij hier in Nederland met de juiste waarborgen, met de juiste randvoorwaarden de wet op die draagmoederschap moeten moeten hebben, voorzitter.

[0:11:13] Dank voor uw bijdrage.

[0:11:15] Dan gaan we luisteren aan mevrouw Wendel van de VVD.

[0:11:19] Voorzitter, vandaag spreken we over het personen- en familierecht.

[0:11:23] Dit debat gaat over allerlei verschillende onderwerpen en toch even een relatief korte spreektijd.

[0:11:29] Ik vind het belangrijk om deze onderwerpen met zorg te behandelen en daarom zal ik vandaag kiezen voor focus.

[0:11:34] Ik focus me vandaag op verschrikkelijke gebeurtenissen uit het verleden, welke tot vandaag de dag enorme impact hebben op mensen.

[0:11:41] Tussen 1956 en 1984 zijn er in Nederland ruim 15.000 pasgeboren kinderen afgestaan door hun moeders.

[0:11:52] Voor het overgrote deel waren dit kinderen van ongehuwde, jonge vrouwen die geen enkele kans zagen of kregen om hun kindje bij zich te houden.

[0:12:00] De moeders stonden meestal voor een voldoende feit.

[0:12:02] De kinderen werden direct na de geboorte van hun gescheiden, soms zonder dat ze deze zelfs maar hadden gezien.

[0:12:08] De kinderen groeiden op zonder dat de moeder wist waar en bij wie.

[0:12:13] Deze moeders moesten vaak zwijgen over hun zwangerschap en de geboorte van hun baby.

[0:12:18] Een deel van de kinderen heeft nu op volwassen leeftijd nog altijd geen of beperkte kennis over hun eigen ontstaansgeschiedenis.

[0:12:25] In plaats van jonge kwetsbare vrouwen te ondersteunen bij het laten opgroeien van hun kind, werden zij onder druk gezet om afstand te doen van hun baby.

[0:12:33] Voorzitter, toen ik dit voor het eerst hoorde een aantal maanden geleden, dacht ik echt, dit kan toch niet waar zijn?

[0:12:38] Maar helaas is dat het wel en dat in ons Nederland.

[0:12:43] De VVD vindt dat vrouwen recht hebben op eigen regie en zeker in zulke wezenlijke aspecten van het leven als het alder niet krijgen of behouden van een kind, het kennen van je eigen geschiedenis en de keuze met wie je familierelaties wil onderhouden.

[0:12:56] Deze regie ontbrak in het verleden heel vaak.

[0:13:00] Dat andere familieleden en instanties over jou als jonge moeder beslisten was eerder regel dan uitzondering.

[0:13:06] De VVD betreurt dit ten zeerste en zet zich al jaren in voor erkenning van het leed en onrecht dat duizenden ongehuwde moeders en kinderen destijds is aangedaan door hen gedwongen te scheiden en door de moeders geen reële keuzevrijheid te bieden hun kinderen te behouden en zelf op te voeden.

[0:13:22] En deze week is heel bijzonder voor vele afstandsmoeders en kinderen.

[0:13:26] De staatssecretaris heeft namelijk aangegeven excuses te zullen maken aan de betrokkenen.

[0:13:30] Een hele belangrijke stap voor vele moeders en kinderen.

[0:13:34] Ik kijk ook even naar de betrokkenen die hier vandaag bij dit debat aanwezig zijn.

[0:13:38] Maar voorzitter, daarmee zijn we er nog niet.

[0:13:40] Ik wil benadrukken dat volledige en onbeperkte inzage van de dossiers cruciaal is.

[0:13:45] En de VVD heeft twee jaar geleden hier dan ook een motie over ingediend.

[0:13:49] Daarnaast ligt er de motie Mission CS, welke de regering verzoekt het mogelijk te maken dat afstandsmoeders een brief van je moeder aan het dossier in het Nationaal Archief kunnen toevoegen.

[0:13:59] We hebben ook verzocht de archieven van het FIOM over te dragen aan het Nationaal Archief.

[0:14:03] Ik heb dan ook de volgende vragen.

[0:14:05] Wat is de status hiervan?

[0:14:07] Zijn de moties al uitgevoerd?

[0:14:09] Het kabinet zegt het zelf ook.

[0:14:10] De tijd dringt echt.

[0:14:12] En wie heeft er nu echt die onbeperkte en volledige toegang?

[0:14:15] Geldt dat ook voor de kinderen van de geadopteerden?

[0:14:17] Ook voor hen is het namelijk van groot belang om te weten waar ze vandaan komen.

[0:14:21] En waarom is dit nog steeds niet geregeld?

[0:14:23] Want als daar een wetswijziging voor nodig was, dan had het wat de VVD betreft allang in procedure kunnen worden gebracht.

[0:14:29] Het gaat niet alleen om waar je vandaan komt, maar het is ook heel erg belangrijk omdat het kan gaan over je gezondheid.

[0:14:36] En nog een algemene vraag.

[0:14:38] Wanneer kan de Kamer de reflectie van de ministeries en andere partijen die een rol hebben gespeeld verwachten, zoals beloofd, in de reactie op schade door schande?

[0:14:45] Tot slot, voorzitter.

[0:14:47] Een groot deel van de wensen van de afstandsmoeders en hun kinderen worden gerealiseerd met de wet afbouw interlandelijke adoptie en vereenvoudiging identiteitsherstel.

[0:14:56] Dit wetsvoorstel is tot 6 april in internetconsultatie geweest.

[0:15:00] Ik wil de staatssecretaris vragen wanneer zij het naar de Raad van State zal sturen.

[0:15:04] En hoewel ik begrijp dat ook de inzagen van dossiers geregeld worden in deze wet, wil ik vragen of de staatssecretaris toch eerder al iets kan regelen voor deze specifieke doelgroep, juist omdat de tijd voor hen zo dringt.

[0:15:15] Dank u wel.

[0:15:16] Dank u wel mevrouw Wendel.

[0:15:18] Er is een vraag van mevrouw Mudler.

[0:15:21] Ja, die vraag gaat niet over de terechte opmerkingen die zijn gemaakt aangaande de afstand moeders en kinderen en wat ze nodig hebben.

[0:15:30] Maar ik wil mijn collega van de VVD vragen hoe ze kijkt naar mijn voorstellen ten aanzien van de dubbele achtername in 2022.

[0:15:41] Toen we dat wetsvoorstel bespraken hebben wij een wetswijziging voorgesteld om de discriminerende bepaling dat een vrouw toestemming van de man nodig heeft, om die uit het wetsvoorstel te halen en daar naar het voorbeeld van België

[0:15:59] anders te formuleren, namelijk als mannen en vrouwen of stellen niet overeenkomen, of een kind wel of geen dubbele achternaam krijgt, dan geldt de naam van beide ouders op alfabetische volgorde.

[0:16:15] Is collega bereid om ook de staatssecretaris te vragen zo snel mogelijk deze discriminerende bepaling uit het wetboek van strafrechten of uit het familierecht te halen, zodat vrouwen ook die gelijkwaardigheid voelen?

[0:16:36] Voorzitter, gelijkwaardigheid is voor de VVD heel erg belangrijk.

[0:16:39] Dus ik vind het ook heel mooi dat collega Müttler dit onderwerp agendeert.

[0:16:44] Het vorige kabinet heeft aangegeven de evaluatie naar voren te halen, want we zouden echt nog een aantal jaren moeten wachten.

[0:16:50] En het vorige kabinet heeft gezegd, nee, we gaan het in januari 2027 doen.

[0:16:54] En volgens mij is dat ook heel erg goed.

[0:16:56] Ik denk wel dat het goed is dat we die evaluatie zorgvuldig doen, dus dat afwachten.

[0:17:01] Maar de uitkomsten daarvan zien wij natuurlijk met interesse tegemoet, waarbij gelijkwaardigheid tussen man en vrouw bij ons voorop staat.

[0:17:11] Mevrouw Moetleur.

[0:17:12] Inmiddels hebben heel veel vrouwen ons ook via de mail benaderd met hun verhalen en die zullen er, dat verzeker ik u, de komende tijd ook veel meer worden.

[0:17:21] Vindt mijn collega ook niet dat het wachten op een evaluatie ook het signaal afgeeft dat we het wel leuk en aardig vinden?

[0:17:29] wat hier nu gebeurt en dat we deze onrechtvaardige situatie dus willens en wetens in stand willen houden.

[0:17:35] Waarom zeg ik dat, voorzitter?

[0:17:36] Omdat een evaluatie, dat gaat een jaar in beslag nemen.

[0:17:40] Voordat het hier in de Kamer terugkomt, zijn we weer een jaar verder.

[0:17:43] Voordat de wet aangepast is en in de Kamer is behandeld, zijn we weer een jaar verder.

[0:17:47] En deze vrouwen kunnen niet nog drie, vier jaar wachten.

[0:17:50] Vandaar mijn oproep en mijn wens, ook richting mijn collega van de VVD is,

[0:17:55] Doe met ons mee.

[0:17:56] Laten we ervoor zorgen dat we anno 2026 dit soort bepalingen in onze wetboeken gewoon niet meer hebben voor al die vrouwen.

[0:18:07] Wil mevrouw een reactie?

[0:18:09] Ja, voorzitter, ik denk dat mijn reactie nog steeds heel erg aansluit bij wat ik net zei.

[0:18:12] Voor ons staat gelijkwaardigheid tussen man en vrouw echt voorop.

[0:18:15] Juist daarom vinden we het ook goed dat die evaluatie ver naar voren wordt gehaald.

[0:18:20] En we vinden het wel belangrijk dat dat zorgvuldig gebeurt op een manier waarop we ook in de praktijk het voor deze vrouwen goed regelen.

[0:18:27] Toen dit wetsvoorstel is ingevoerd, waren er heel veel argumenten op de uitvoering.

[0:18:31] Dus voordat ik hier iets over ga zeggen, wil ik ook weten, kan de uitvoering dit ook aan, zodat het niet alleen blijft bij een goed voorstel, maar dat dat ook in de praktijk zo zal resoneren.

[0:18:43] Dus ik zie de evaluatie met heel veel interesse tegemoet.

[0:18:47] Jan, dan nog...

[0:18:48] Leert Kots iets met een vraag?

[0:18:50] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:18:51] Ik heb net geschetst hoe bijvoorbeeld trans mensen elke dag moeten leven met gevoelens van onzekerheid, onveiligheid en vernedering.

[0:18:59] Omdat ze moeten wachten op anderen om überhaupt goedgekeurd te worden voor wie ze zijn.

[0:19:04] En omdat de overheid achterblijft.

[0:19:06] We beloven heel lang vanuit de politiek, onder andere de VVD, dat de modernisering van de transgenderwet er snel moet komen.

[0:19:11] Het coalitieakkoord zegt ook we nemen het regenboogakkoord gewoon over en daar staat die transgenderwet in.

[0:19:16] Dus even ter bevestiging en hopelijk gewoon een positief antwoord.

[0:19:20] Staat de VVD nog steeds positief tegenover de modernisering van de transgenderwet en roept zij samen met ons vandaag het kabinet op om heel snel te komen met die wet naar de Kamer?

[0:19:33] Ja, voorzitter, de VVD geeft eigenlijk al tijden, want het duurt lang, dat deel ik met het lid Kostić, geeft echt al tijden aan.

[0:19:41] We willen die transgenderwet behandelen.

[0:19:43] Dus het feit dat die is teruggetrokken, daar word ik niet blij van, als ik het zo mag zeggen, omdat we het juist belangrijk vinden dat we dit gesprek snel met elkaar voeren.

[0:19:52] Tijdens de eerste termijn van de Kamer, die al heeft plaatsgevonden, zijn er vooral heel veel vragen ook gesteld door mijn fractie, die wij graag beantwoord zouden zien.

[0:19:59] Dus wat ik heel graag zou willen is dat de nieuwe staatssecretaris, die hier vandaag zit, dat die goed gaat kijken naar de eerste termijn van de Kamer, die er destijds is geweest.

[0:20:10] Welke vragen leefden daar nou?

[0:20:12] En dat er dan een nieuw wetsvoorstel naar de Kamer komt.

[0:20:15] Maar wat ons betreft gaat het zeker geen jaren duren.

[0:20:18] Dank.

[0:20:19] Nog een tweede vraag.

[0:20:23] Ja, dat is goed te horen, dat de urgentie er ook zit bij de VVD, dus ook die boodschap richting de staatssecretaris.

[0:20:29] Het is namelijk ook onder een VVD-kabinet geweest dat die wet is ingetrokken.

[0:20:33] Dus ik ben blij dat de VVD hierbij nu een andere koers kiest.

[0:20:37] Dan over mensen die een X heel graag zouden willen, omdat ze zich niet identificeren als man of vrouw.

[0:20:47] Is de VVD met ons eens dat de staatssecretaris daar ook snel werk van zou moeten maken, omdat die mensen nu ook geen mogelijkheid, geen normale mogelijkheid hebben, geen eerlijke mogelijkheid hebben om te zijn wie ze zijn?

[0:21:04] Voorzitter, de VVD wil eigenlijk kijken hoe we überhaupt zouden moeten omgaan met geslachtsregistratie, omdat wij ons eigenlijk wel afvragen hoe belangrijk is het nou überhaupt dat zoiets in een paspoort of een identiteitsbewijs staat en overbodige geslachtsregistratie zouden we het liefst tegen willen gaan, dat sowieso.

[0:21:23] Over de specifieke vraag, de x in het paspoort, ik denk ook hiervoor geldt, wat ons betreft, dat het een heel zorgvuldig wetgevingstraject moet zijn.

[0:21:32] De Raad van State is over het amendement van D66, wat er in het verleden lag, natuurlijk duidelijk geweest dat het echt even in een wet gegoten moet worden, met even tussen aanhalingstekens overigens.

[0:21:45] Dus wij zouden heel graag willen behandelen, maar ook daar in zorgvuldigheid.

[0:21:50] Ja, dan is er nog een vraag van de heer Diederik van Dijk van SGP.

[0:21:54] Dank, voorzitter.

[0:21:55] Ik hoor collega Wendel zeggen als het gaat over een nieuw wetsvoorstel voor de transgenderwet, een nieuw wetsvoorstel.

[0:22:01] Mag ik daaruit afleiden?

[0:22:02] Dat wil ik niet hebben over een simpel kopietje wat opnieuw wordt toegestuurd, maar dat het letterlijk ook bij de tijd wordt gebracht.

[0:22:09] Het was denk ik al verouderd toen het toen werd ingediend, maar inmiddels de ontwikkelingen hebben die stilgestaan.

[0:22:14] Dat is nog gebaseerd op een evaluatie van bijna tien jaar oud.

[0:22:18] Ik neem aan dat er dan wel een wetsvoorstel zou moeten zijn, ook in de ogen van VVD, die ook alle recente ontwikkelingen die er op dit terrein zijn geweest, ook internationaal, worden meegenomen.

[0:22:28] Mevrouw Arnold.

[0:22:32] Ja, voorzitter.

[0:22:33] Ja, ik denk dat het goed is om te kijken naar wat is er in de eerste termijn van de Kamer gezegd en welke andere relevante zaken ziet de staatssecretaris om hierin mee te nemen en om dan een voorstel naar de Kamer te sturen.

[0:22:46] Ja, voldoende zo.

[0:22:48] Dan gaan wij verder naar het CDA, mevrouw Strauman.

[0:22:53] Dank u wel, voorzitter.

[0:22:55] Voorzitter, ik neem u graag mee naar 29 november 2024, naar de woorden van Trudy Scheler-Gertsen in de rechtszaal bij het Hof Den Haag.

[0:23:03] En ik citeer.

[0:23:04] Het schrijnende is dat men tot op de dag van vandaag mei en al die andere vrouwen wil doen geloven dat zij zelf hebben gekozen voor afstand.

[0:23:12] Tot op de dag van vandaag werpt dat een schaduw over mijn leven en het merendeel van mijn lotgenoten.

[0:23:17] De schulden krijgen de verantwoordelijkheid over je eigen kind niet te willen nemen.

[0:23:21] Gezondigd tegen religieuze wetten.

[0:23:24] Incapabel om je kind zelf op te voeden.

[0:23:27] Deze geschiedenis, we kunnen het niet terugdraaien.

[0:23:30] Maar ik vraag wel nadrukkelijk om eerherstel.

[0:23:33] Voor alle moeders en mijzelf, in wat voor vorm dan ook.

[0:23:36] Het mag niet de geschiedenisboeken ingaan, zoals de staat er nu over denkt.

[0:23:41] En voorzitter, deze woorden spreken voor zich.

[0:23:44] Het leed dat afstandsmoeders en kinderen is aangedaan werkt door tot op de dag van vandaag.

[0:23:49] En daarom is het belangrijk dat we hierbij stilstaan, de rol van de overheid erkennen en markeren dat de staat er sinds deze week niet langer zo over denkt.

[0:23:58] En de brief van de staatssecretaris met de toezegging dat excuses worden aangeboden is dan ook van grote betekenis.

[0:24:04] En ik dank de staatssecretaris dat zij in de hele korte periode dat zij er nu zit dit dossier de aandacht en urgentie heeft gegeven die het verdient.

[0:24:13] En de staatssecretaris geeft aan dat excuses voor de zomer zullen komen.

[0:24:17] Kan zij het proces daarnaartoe schetsen en aangeven hoe afstandsmoeders en kinderen daarbij betrokken worden?

[0:24:23] Voorzitter, excuses zijn het begin van een traject naar herstel.

[0:24:27] En ik wil daarbij aandacht vragen voor drie punten.

[0:24:30] Allereerst de toegang tot dossiers.

[0:24:32] Moeders en kinderen missen autonomie, terwijl het over hun eigen afstammingsgeschiedenis gaat.

[0:24:37] En mijn collega van de VVD stelde zojuist ook die vraag en ik wil die graag ook stellen.

[0:24:41] Wat is de stand van zaken betreft de overdracht van FIOM-dossiers naar het Nationaal Archief?

[0:24:46] En wat betreft het wettelijk verankeren van het recht op inzage?

[0:24:50] En welke digitale inzage is nu ook al mogelijk?

[0:24:53] Ten tweede geldt dat waarheidsvinding niet eindigt bij excuses.

[0:24:58] Sterker nog, de excuses maken duidelijk dat de geschiedenis en de dossiers tot nu toe een verkeerd beeld gaven van de werkelijkheid.

[0:25:05] En daarom willen afstandsmoeders ook heel graag een brief toevoegen aan dossiers.

[0:25:09] Maar het Nationaal Archief ziet allerlei, wat mij betreft, bureaucratische bezwaren.

[0:25:14] En ziet daarbij over het hoofd dat toegang door dossiers vaak ook een eerste stap is naar mogelijk hersteld contact tussen moeder en kind.

[0:25:22] En dat dan juist heel cruciaal is wat er in die dossiers staat.

[0:25:26] En dat belang zou wat het CDA betreft moeten prevaleren.

[0:25:29] Hoe ziet de staatssecretaris dit?

[0:25:31] En klopt het dat de wet toevoeging van een brief niet in de weg staat?

[0:25:36] En kan de staatssecretaris toezeggen om hierover met de minister van OCW in gesprek te gaan?

[0:25:41] Ten derde, excuses hebben alleen zin als we van het verleden leren.

[0:25:45] En daarom schrikt het CDA van de verhalen die naar buiten komen over gedwongen afstand bij arbeidsmigranten.

[0:25:51] Heeft de staatssecretaris deze groep vrouwen voldoende in beeld?

[0:25:54] En welke stappen zet zij om deze groep de juiste ondersteuning te bieden?

[0:25:58] Het extra zorgwekkend is dat nog steeds met die juridisch niet bindende afstandsverklaringen wordt gewerkt.

[0:26:04] Deze hebben weliswaar inmiddels een andere werktitel gekregen, maar hebben nog steeds dezelfde impact.

[0:26:10] Want feit blijft dat na ondertekening het mentaal moeilijker is om terug te komen op een besluit.

[0:26:16] En kan de staatssecretaris toezeggen dat deze praktijk van symbolische verklaringen tot afstand per direct stopt?

[0:26:23] Voorzitter, ik rond af, maar niet voordat ik ook aandacht heb gevraagd voor een ander dossier.

[0:26:27] Voor de Nederlandse geadopteerden uit Chileense kinderhuizen, waar ook veel misstanden hebben plaatsgevonden.

[0:26:32] En het strafrechtelijk onderzoek in Chile loopt nog, maar geadopteerden lopen opnieuw aan tegen een gebrek van autonomie over hun eigen adoptiedossiers, die bij FIOM liggen.

[0:26:42] En FIOM beslist welke informatie met Chile wordt gedeeld.

[0:26:45] En dat is tot nu toe helemaal niets, terwijl andere Europese landen wel meewerken.

[0:26:50] Wat kan de staatssecretaris voor deze groep

[0:26:52] Dank u wel.

[0:26:54] Mevrouw Straman, dank.

[0:26:56] U heeft een interruptie van mevrouw Bikker te pakken.

[0:26:59] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:27:01] En ik kan me bij die laatste vragen trouwens ook aansluiten, juist ook voor deze groep mensen duurt het al eindeloos lang.

[0:27:10] Maar dat bepaalt me ook eerlijk gezegd bij de bevindingen van de commissie Joustra en bij het wetsvoorstel omtrend draagmoederschap, waarvan de commissie heeft afgesproken dat we de staatssecretaris vragen om een reactie op de wetenschapstoets.

[0:27:22] Maar ik het ook op dit moment al wel heel graag ook weet hoe de collega van het CDA denkt over dit wetsvoorstel in de huidige vorm, omdat er afspraken over staan in het coalitieakkoord.

[0:27:32] En ik me ernstige zorgen maak als dat wetsvoorstel zo doorgaat dat we een herhaling krijgen van misstanden uit het verleden.

[0:27:40] Naast dat ik persoonlijk denk dat het onverstandig is om draagmoederschap verder normaal te gaan maken.

[0:27:45] Dus ik ben heel benieuwd hoe de CDA-fractie hierin staat en ook welke

[0:27:50] route de CDA-fractie voor zich ziet.

[0:27:54] Dank voorzitter en dank aan mevrouw Bikken voor de vraag.

[0:27:58] In het coalitieakkoord staat dat we doorgaan met wet draagmoederschap, maar wel mede in oog en schouw nemen de aanbevelingen uit de commissie-Jouwstra.

[0:28:06] Dus ik denk dat daar twee van de punten samenkomen en wij zaten vanochtend samen in de technische briefing en ik denk dat mevrouw Bikken daar ook heel duidelijk heeft gehoord waar mijn zorgen zitten, waar mijn vragen over gingen.

[0:28:16] Die gingen inderdaad over die buitenlandse trajecten en ik denk dat we ook niet

[0:28:20] naar onze ogen dicht moeten doen voor de risico's die daar liggen.

[0:28:24] Daar heb ik zorgen over en daar heb ik vragen over gesteld.

[0:28:27] En ik ga mede in oog en schouw nemen wat de commissie Jouwstra over interlandelijke adoptie heeft opgeschreven, opnieuw kijken naar dit wet voor stijldraagmoederschap.

[0:28:36] Mevrouw Becker, ik wijzig om, dat is uw laatste interruptie.

[0:28:40] Zo is het.

[0:28:41] Gaat uw gang.

[0:28:43] Dank u wel, voorzitter.

[0:28:46] Dank ook voor het antwoord.

[0:28:50] Deskundigen wijzen erop, wat betreft dat wetsvoorstel draagmoederschap, dat ook de bemiddeling mogelijk gemaakt gaat worden en er dus ook veel meer advertenties zullen komen rondom binnenlands draagmoederschap.

[0:29:02] Nu heb ik altijd met het CDA opgetrokken als het ging over juist dingen die je niet wilt.

[0:29:08] Daarvan zei ik heel vaak samen met het CDA, ga dan niet doen alsof je het via de wet beter geregeld gaat krijgen.

[0:29:14] Een voorbeeld daarvan is de gokmarkt, waar we een op een samen optrokken om te zeggen, ga nou niet dat pad op en al helemaal niet een pad met reclame en advertenties.

[0:29:24] Heeft collega Straatman naast die buitenlandse reserve, ik hoop dat dat helemaal gaat stoppen, dat buitenlands draagmoederschap,

[0:29:32] ook terughoudendheid als het gaat om het binnenlands draagmoederschap.

[0:29:35] En hoe ziet ze dat ook in het proces in de komende maanden?

[0:29:38] Want het staat nog wel, naar ik meen, dit wetsvoorstel gepland in mei of juni om te behandelen.

[0:29:45] We hebben een wetenschapstoets gehad met een heel aantal aanbevelingen.

[0:29:50] Bijna twintig aanbevelingen van wetenschappers die naar zowel het binnenlandstraject hebben gekeken en het buitenlandstraject.

[0:29:57] En het kabinet komt met een reactie daarop.

[0:29:59] En dat ziet zowel op die binnenlandse procedure als op die buitenlandse procedure.

[0:30:02] Ik denk dat het een zorgvuldig traject is dat we dat afwachten.

[0:30:06] En dat we ook kijken op welke manier we ook de binnenlandse procedure mogelijk nog met meer waarborgen kunnen omkleden.

[0:30:11] Tegelijkertijd zeg ik wel, we hebben ook te maken met een realiteit waarin draagmoederschap plaatsvindt.

[0:30:17] En vanochtend werd ook duidelijk dat het ontbreken van die wettelijke regeling ook zorgt voor heel veel problemen in het belang van wensouders, maar vooral ook in het belang van kinderen zouden we het gewoon zorgvuldig moeten regelen.

[0:30:29] Dus ik ga met goed gemoed naar de reactie van dit kabinet kijken.

[0:30:34] Maar met name over het buitenlandstraject heb ik veel zorgen en wil ik gewoon dat we voorkomen op iedere manier dat we kwetsbare mensen in het buitenland opnieuw, dat we te maken krijgen met dezelfde problematiek die we ook bij interlandelijke adoptie hebben gezien.

[0:30:47] Dank.

[0:30:48] Dan gaan wij luisteren naar de heer Sneller.

[0:30:51] Hij spreekt namens D66.

[0:30:52] Dank u wel, voorzitter.

[0:30:53] In een democratie is het het grootste goed dat je je leven mag inrichten zoals je wil, zolang je anderen geen schade berokkent en je je aan de regels houdt.

[0:31:02] Maar, voorzitter, dan moeten we wel zorgen dat die regels ook aansluiten bij hoe mensen hun leven willen leiden.

[0:31:07] En de maatschappij is constant in verandering.

[0:31:10] Zie bijvoorbeeld het huwelijk voor paren van gelijke geslacht, dit jaar 25 jaar geleden ingevoerd.

[0:31:15] Ooit onmogelijk gedacht, nu bijna vanzelfsprekend.

[0:31:18] En daarmee ook een bestendiging van rechten en een schild tegen discriminatie.

[0:31:22] En als sociaal-liberaal zoek ik ook steeds naar manieren waarop we onze wetten zouden moeten aanpassen om aan te sluiten bij de maatschappij van nu en die idealen ook te ondersteunen.

[0:31:32] En met die inleiding wou ik eigenlijk van rechts naar links voor mij gezien beginnen met een compliment eerst aan mevrouw Mütleur voor het organiseren van het ronde tafelgesprek over de wet introductie gecombineerde geslachtsnaam.

[0:31:44] Voor mij ook weer leerzaam.

[0:31:46] Volgens mij was het destijds een stap vooruit.

[0:31:48] Ik ben daar iets positiever over dan collega Mütleur en ik heb ook persoonlijk gezien

[0:31:52] dat het ook een gewaardeerde stap is geweest.

[0:31:55] In ieder geval, mijn kinderen hebben nu die gecombineerde geslachtsnaam.

[0:31:58] Maar we hebben ook duidelijk gehoord van deskundigen en van mensen die in minder gelukkige relaties zaten, hoe schrijnend het kan zijn.

[0:32:06] Het veto-recht van de man is volgens mij een gekke vorm om het mild te zeggen.

[0:32:10] En dat heb ik zelf ook gevoeld toen.

[0:32:12] ik toestemming moest geven en ook wist wat de gevolgen zouden zijn van het niet geven van die toestemming.

[0:32:19] Dus mijn vraag ook aan de staatssecretaris is hoe kijkt zij hiernaar?

[0:32:23] We hoorden ook dat er een geschillenregeling onder andere zou moeten worden uitgewerkt.

[0:32:28] Ook dat er destijds wat bij de behandeling van het amendement mutua bromet wat twijfels over waren.

[0:32:33] En dat er ook een evaluatie naar voren is gehaald.

[0:32:36] Dus hoe zorgen we ervoor dat we geen tijd verliezen voor het geval we inderdaad daartoe besluiten en daar een meerderheid blijkt te zijn in deze Kamer.

[0:32:43] En tegelijkertijd ook recht doen aan de zorgvuldigheid die zeker ook dit naamrecht vraagt.

[0:32:50] Dus die vragen aan de staatssecretaris.

[0:32:51] Dan kom ik bij de collega daarnaast.

[0:32:54] De VVD-fractie heeft een initiatiefwetsvoorstel in consultatie gebracht over het meer ouderschap, iets wat al sinds 2016, eigenlijk sinds het door de staatscommissie is aangeraden, wat mij betreft, om regeling vraagt en ook kansen biedt om meer stabiliteit te geven en zekerheid voor kinderen.

[0:33:10] En ik vind dat een heel mooi initiatiefwetsvoorstel en hoop dat we dat verder kunnen gaan zien.

[0:33:16] Dan kom ik bij collega Straatman, die zich ook in haar erge inbreng...

[0:33:20] al zag hoe zij zich industreerde, hoe zij zich heeft ingezet voor de afstandsmoeders en daar ook sinds zij de Kamer in is gekomen haar tanden daarin heeft gezet.

[0:33:30] Het sierde haar dat ze complimenten aan de staatssecretaris gaf, maar die komen haar ook toe.

[0:33:34] En ik vroeg me graag bij de vragen, die gingen over inzage in de dossiers en hoe dat nou zit met het bredere ook het recht op het kennen van je ontstaansgeschiedenis.

[0:33:43] Dan nog even terug naar collega Kostic die twee terechte vragen stelde.

[0:33:46] Eén over de transgenderwet en twee over de x in het paspoort.

[0:33:50] Ook bij het lezen van de rapporten hier weer, sommige mensen denken dat die x in het paspoort over een marginaal verschijnsel gaat, maar er blijkt gewoon 480 tot 580 duizend Nederlanders die zeggen dat het waarschijnlijk of zeer waarschijnlijk is dat ze hun geslachtsregistratie zullen aanpassen als dat via de gemeente mogelijk is.

[0:34:08] Dat is niet enkele tientallen mensen zoals als je soms mensen tegenkomt lijken te denken.

[0:34:13] Dus mijn vraag voor allebei deze wetsvoorstellen of voornemens is eigenlijk aan de staatssecretaris.

[0:34:19] Wat zijn haar plannen op dat gebied?

[0:34:22] En dan ten slotte, voorzitter, een punt dat nog niet genoemd is de echtscheidingen.

[0:34:27] De notarissen zeggen eigenlijk ja, er liggen een paar mooie stukken over wat er gebeurt bij complexe scheidingen.

[0:34:33] Belangrijk dat dat beter wordt

[0:34:36] geborgd en dat de belangen van kinderen goed worden bekeken en dat we daar zorgvuldig in zijn.

[0:34:41] Tegelijkertijd zijn er ook mensen die uit elkaar gaan in goed overleg, terwijl we eigenlijk nu de rechterlijke macht daar ook weer mee belasten.

[0:34:48] Dus welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om dat via het notariaat bijvoorbeeld te laten verlopen?

[0:34:54] Dank u wel.

[0:34:55] U heeft een vraag van het lid Kostic.

[0:34:58] Nou, ten eerste dank aan mijn collega van D66 voor het mooie betoog.

[0:35:02] Ik denk dat we hetzelfde doel delen.

[0:35:04] Toch nog even, mijn collega vraagt aan de staatssecretaris wat haar plannen zijn als het gaat om, nou ja, in ieder geval de uitvoering van een regenboogakkoord zoals in de coherentieakkoord staan, waarvan onderdelen zijn, inderdaad, onder andere die transgenderwet en de X in het paspoort.

[0:35:24] Wat is de boodschap van D66?

[0:35:27] Is D66 het samen met ons eens dat de staatssecretaris daarmee vaart moet maken en zo snel mogelijk daarmee naar de Kamer zou moeten komen?

[0:35:35] De heer Sneller.

[0:35:37] Wetende dat er ook een initiatiefwet in beginsel was en waar ik nog steeds, ook dus mede afhankelijk van de antwoorden van de staatssecretaris en ook de voorkeuren van collega Kostic, want ik denk dat we dat ook gewoon in een gezamenlijk overleg moeten doen, wat er nou het beste is,

[0:35:52] Ook, denk ik, moeten wij die initiatiefwet verder voortzetten.

[0:35:55] Tegelijkertijd heb ik ook weer de bijlagen met de uitkoervoeringsconsequenties gezien en hoeveel daarachter vandaan komt.

[0:36:02] En is het de vraag of ik dat als initiatiefwet nou het meest kansrijk is of dat ik mezelf dingen op de hals haal die ik niet waar kan maken?

[0:36:09] Dus ik zit daar relatief open in, maar vind in ieder geval dat het moet gebeuren.

[0:36:12] En als dat de meest kansrijke route is dat de staatssecretaris daarmee komt, dan graag.

[0:36:17] Dank.

[0:36:18] Dat brengt ons bij de bijdrage van de heer Diederik van Dijk-SGP.

[0:36:23] Dank u wel, voorzitter.

[0:36:25] Voorzitter, soms krijg je het gevoel dat de burgerlijke stand steeds meer op een snackbar gaat lijken.

[0:36:31] Zoals je bij een snackbar allerlei soorten friet en snacks kunt bestellen, kunt kiezen voor geen saus of dubbele saus, met of zonder uitjes.

[0:36:39] Zo is ook bij de burgerlijke stand steeds meer naar eigen behoefte verkrijgbaar.

[0:36:43] Een enkele of een dubbele geslachtsnaam, wel of geen x in allerlei type situaties, het eenvoudig wijzen van de achternaam.

[0:36:51] De gedachte is dat alles eenvoudig via de balie van de burgerlijke stand moet kunnen gebeuren.

[0:36:56] Geen hinderlijke rechter meer die toetst of de persoonlijke wens wel noodzakelijk, gewichtig of toelaatbaar is.

[0:37:03] De overheid waakt niet meer over orde en stijl namens het collectief, maar voldoet snel en simpel aan individuele behoeftes.

[0:37:12] Aan het begin van haar Amstermein wil ik de staatssecretaris uitnodigen een meer fundamentele reflectie te geven op dit rechtsgebied.

[0:37:20] Is er volgens haar nog voldoende balans tussen het algemeen belang en de individuele behoefte?

[0:37:25] En de SGP wijst er bovendien op dat de onderbouwing van voorstellen nogal eens dun is.

[0:37:30] Bijvoorbeeld toen de behoefte van een zeer beperkte groep uit een aanvechtbare peiling zomaar leidde tot het invoeren van de dubbele geslachtsnaam.

[0:37:38] Hoe wil de status status bijdragen aan rijpe zorgvuldige wetgeving?

[0:37:42] Voorzitter, dit is een natuurlijk bruggetje naar de plannen met het naamrecht.

[0:37:46] De naam is een belangrijk onderdeel van de persoonlijke identiteit, maar die identiteit is volgens de SGP vooral ook een objectief gegeven, bijvoorbeeld vanwege de gegeven bloedbanden en familiestructuren.

[0:37:59] Het betekent niet dat de overheid het subjectieve gevoel disqualificeert, zeker niet, maar we kunnen zeker ook niet altijd zomaar aan toegeven.

[0:38:08] Als iemand zich bijvoorbeeld niet thuisvoelt bij de naam Van Beek, omdat hij al jaren aan een rivier woont, hoeft de overheid niet te accepteren dat iemand Van Dijk wil heten.

[0:38:19] Het verbaasde de SGP dat het demissionaire kabinet het algemene recht overnam om eenmalig de achternaam te wijzigen, enkel op basis van een wankele suggestie in de rapport.

[0:38:31] Kunnen we ervan uitgaan dat dit kabinet daar niet mee doorgaat?

[0:38:34] Voorzitter, het is een goede zaak dat het wetsvoorstel over zelfidentificatie is ingetrokken.

[0:38:40] En wat we op dit moment politiek ook vinden, het is in ieder geval duidelijk dat we met het oude voorstel niet verder kunnen.

[0:38:46] De tijden zijn in de relatief korte jaren echt veranderd.

[0:38:50] De oude onderbouwing, waaronder de evaluatie van de transgenderwet 2017, volstaat echt niet meer.

[0:38:57] onderkent het kabinet die realiteit.

[0:39:00] De SGP neemt aan dat de staatssecretaris rekenschap wil geven van de recente ontwikkelingen.

[0:39:05] Neemt de staatssecretaris bovendien de opvatting van het EHRM serieus dat de toets van een deskundige belangrijk kan zijn bij het wijzigen van de geslachtsregistratie?

[0:39:16] Voorzitter, de relatie tussen een moeder en haar ongeboren kind is bijzonder, maar kan ook bijzonder kwetsbaar zijn.

[0:39:23] Dat blijkt in ieder geval juridisch zo te zijn.

[0:39:25] Lisette ten Haaf van de Universiteit Utrecht laat heel helder zien, uitgebreid artikel in Ars Equi, het favoriete blad van mijn collega Sneller, laat heel helder zien dat de wetgever de belangen van moeder en kind onvoldoende beschermt en daardoor ontstaat binnen de jurisprudentie inconsistentie en dus

[0:39:46] Rechtsongelijkheid voor zowel de moeder als het ongeboren kind.

[0:39:49] Het te denken valt bijvoorbeeld aan de ondertoezichtstelling van een ongeboren kind of de situatie van een gedwongen keizersnede waar ook het strafrecht hapert.

[0:39:59] Het doden van een levensvatbare feutus valt bijvoorbeeld wel binnen het bereik van strafrecht, maar ernstige mishandeling niet.

[0:40:06] En dat roept fundamentele vragen op die niet allemaal aan de rechtspraak overgelaten kunnen worden.

[0:40:11] Dat is ook de strekking van het genoemde artikel.

[0:40:13] Wil de staatssecretaris deze thematiek onderzoeken en verkennen hoe de wetgever meer duidelijkheid en daarmee rechtszekerheid kan bieden aan moeder en kind?

[0:40:22] Voorzitter, mijn laatste punt.

[0:40:24] Het is al eerder aangehaald door collega's.

[0:40:26] De wetenschapstoets over draagmoederschap geeft veel reden tot nadere bezinning, bijvoorbeeld

[0:40:32] over het risico op misstanden.

[0:40:34] In dat ligt mijn vraag, kan de staatssecretaris aangeven of zij de Nationaal Coördinator Bestrijding van Geweld tegen Vrouwen en de Nationaal Rapporteur Mensenhandel om een advies wil vragen?

[0:40:46] Dank u, voorzitter.

[0:40:48] Dank, de heer Diederik van Dijk.

[0:40:49] U heeft nog een paar vragen, te beginnen bij mevrouw Mütleur van GroenLinks PvdA.

[0:40:54] Ja, ik zeg het met alle respect, want ik heb weleens tegenover collega

[0:40:58] Diederik van Dijk gestaan, waar ik andere bewoordingen gebruikte en hij dat toch wel zwaar opnam.

[0:41:08] Daar wil ik niet naartoe.

[0:41:09] Aan de andere kant, als we het hebben over naamrechten en het fetorecht van de man, als het gaat om het dubbele geslachtsnaam, dan had ik gehoopt dat de SGP een andere bijdrage had

[0:41:22] willen kunnen leveren, want gaat mijn collega door zijn bijdrage niet voorbij aan al die gevoelens van die vrouwen die zeggen dit is niet rechtvaardig, aan al die vrouwen die zeggen ik zit in een toxische relatie, er is sprake van intieme terreur en

[0:41:44] Het naamrecht, dat veto-recht, die toestemming wordt misbruikt voor doeleinden.

[0:41:50] En daar heb ik last van.

[0:41:51] Daar heeft mijn kind last van.

[0:41:53] En ik wil met gezag mijn kind ook mijn geschiedenis en mijn naam doorgeven.

[0:41:59] Ik wil dat hij daarop reageert.

[0:42:01] Dank voor deze vraag, hele nette vraag.

[0:42:04] Ik val niet ondersteboven.

[0:42:06] Dank voor alle compassie die ik hier proef.

[0:42:09] Nee, in alle ernst, goede vraag.

[0:42:12] Waar ik in mijn bijdrage vooral de vinger bij heb gelegd, en daar wacht ik ook serieus op, een serieuze reflectie, de verhouding tussen het algemeenbelang, orde, waarvoor een overheid verantwoordelijk is, en de andere kant, allerlei individuele behoeften.

[0:42:25] Kijk, mevrouw Müller noemt een aantal situaties, hele pijnlijke situaties,

[0:42:29] alle medewerking om die vrouwen te helpen en als je dan af wil vanwege een hele ellende geschiedenis van de achternaam van je man, alle begrip, maar dat kan allemaal.

[0:42:36] Maar waar ik tegenover zet, is nu het voorstel om gewoon iedereen die daar één keer zijn leven behoefte aan heeft, de mogelijkheid te geven tot een nieuwe achternaam.

[0:42:46] Nou dat vind ik een typisch voorbeeld dat slaan we volstrekt door en daar wil ik graag een nadere reflectie op hebben.

[0:42:52] Ja, mevrouw Mulder is door de vraag heen, tegen de stelling misschien.

[0:42:57] Dat brengt ons op de heer Sneller, om een vraag aan te maken.

[0:43:01] Dank, voorzitter.

[0:43:01] Ja, ik denk dat het ook komt, zeg ik tegen collega Van Dijk, dat hij zelf begint over cafetaria en dat die vergelijking gewoon iets te ver doortrekt als hij begint over uitjes, als het gaat over kwesties zoals onderhavigen en de diepgevoelwensen van sommige mensen op dit soort punten.

[0:43:17] Dus ik denk dat dat ook deel van de achtergrond is.

[0:43:20] En ik denk dat hij dat ook wel snapt.

[0:43:22] Tegen die achtergrond twee vragen.

[0:43:24] Eén, het kunnen wijzigen van die achternaam.

[0:43:29] Als ik de vorige staatssecretaris daarover lees, dan komt dat ook tegen de achtergrond van bijvoorbeeld de invoering van de BSN als identificerend iets.

[0:43:38] Dus dat op een andere manier tegemoet wordt gekomen aan de behoeften die de heer Van Dijk terecht, denk ik, neerlegt om ook orde en structuur en herleidbaarheid vast te leggen.

[0:43:49] In welke mate kan hij die redenering van die staatssecretaris volgen?

[0:43:54] Dank ook voor deze vraag en ze komen echt ook wel verder.

[0:43:57] Kijk waar ik in mijn korte spreektijd en tuurlijk ik heb daarbij ook woorden gebruikt om ook een klein beetje te prikkelen van schieten we niet een beetje door en waartoe dient de naam en in hoeverre moet dat gebaseerd op een eenvoudige behoefte of zit het ook een andere kant aan.

[0:44:12] Het rapport wat eronder ligt, van Arthur Andersen hebben we al gezegd, was niet erg van onder de indruk.

[0:44:17] Maar er stond wel één ding in waar ik het van harte mee eens ben, waarmee ik volgens mij ook uw vraag beantwoord.

[0:44:22] Het rapport zegt, suggereert inderdaad een algemeen recht voor iedereen op eenmalige wijziging van de achternaam.

[0:44:28] Maar, en die beveling heb ik niet meer teruggezien, ontwikkel eerst een visie op de functies van achternamen, pagina 44.

[0:44:36] Die hele tussenstap is overgeslagen door het demissionaire kabinet.

[0:44:39] En daar zit mijn punt.

[0:44:40] Waar zijn we nou precies mee bezig?

[0:44:42] Hoe kijken we naar achternamen?

[0:44:44] Wat de heer Sneller dus zegt, BSN, ja dat kan een zekere zin, het relativeert de positie van de achternamen wat.

[0:44:50] Maar in hoeverre, nou dat lijkt me echt wel goed om daar eens een keer wat dieper over te debatteren.

[0:44:54] En dan heb ik graag eerst even een goede visie daarover van dit kabinet.

[0:44:59] Ja, de heer Steller.

[0:45:00] Maar dan is er in ieder geval openheid ook om die relativering dus wel ook door te voeren eventueel, hoor ik in ieder geval het antwoord van collega Van Dijk, dat is mooi.

[0:45:10] De andere vraag die ik had, want tussen neus en lippen door zei je dat er een wetsvoorstel was wat gebusseerd was op, dan heb ik het niet helemaal goed geciteerd, maar ik geloof dat het neerkwam op een flutpeiling of in ieder geval

[0:45:20] Eentje die niet zo heel goed was.

[0:45:22] In dat opzicht vroeg ik mij af, ook naar de feitelijke onderbouwing.

[0:45:25] We hebben een rapport van Rutgers expertisecentrum seksualiteit over die kiezen voor een X.

[0:45:30] Ik noemde die cijfers in mijn eigen bijdrage.

[0:45:33] En ik vroeg me af hoe de heer Van Dijk kijkt naar die aantallen.

[0:45:37] Of hij daar ook vraagtekens bij stelt of dat hij die wel onderschrijft.

[0:45:42] De heer Van Dijk?

[0:45:44] Die aantallen, de heer Snellig noemde ze, ja, ik heb geen reden om aan te nemen dat de heer Snellig ons iets anders voorstelt dan de werkelijkheid, dus daar wil ik in mezelf goed in meegaan.

[0:45:56] Ook hier raakt het wel aan de vraag, voor mij is heel erg belangrijk dat zo'n document iets objectiveerbaars heeft en dat de persoon die jij voor je hebt staan, en als dat een man is, moet je weten dat het een man is, en is het een vrouw, is het een vrouw, etcetera.

[0:46:08] Het zit voor mij veel meer op dat punt.

[0:46:11] Ongeacht eigenlijk nog over de aantallen waar het over gaat.

[0:46:16] Ja, uw laatste antwoord misschien.

[0:46:17] Ja, dat snap ik.

[0:46:18] Nee, et cetera is denk ik dan een x, als ik de heer Van Dijk eigenlijk mag helpen.

[0:46:24] Maar dat het vooral belangrijk is dat we wel over dezelfde feitenbasis praten.

[0:46:29] En als er blijkbaar in het verleden onderzoeken zijn geweest waar de heer Van Dijk nu van zegt, ja, dat was eigenlijk een onvoldragen onderzoek en ik betwist de cijfermatige onderbouwing, dan is het denk ik wel goed om in deze fase, voordat we dat hele traject

[0:46:42] ook zometeen weer ingaan, wel even vast te stellen dat de heer Van Dijk zegt ik heb geen reden om te twijfelen aan de cijfermatige onderbouwing in ieder geval.

[0:46:51] Helder, en ik wil meteen een klein misstelmachine oplossen, want het onderzoek waar ik net naar verwees, dat ging over die dubbele geslachtsnaam en dat was echt een rammelende onderzoek.

[0:47:02] Dus we moeten altijd goed opletten, deugen de cijfers, is het representatief, de mensen die worden geïnterviewd, de organisaties die inspreken, maakt ook nog heel erg veel uit, maar daar begint het.

[0:47:15] Het begint met de feiten en daar wil ik altijd graag ook op aanspreekbaar zijn.

[0:47:19] Zeker.

[0:47:20] Dank, meneer Diederik van Dijk.

[0:47:21] Dan gaan we naar mevrouw Bikker namens de ChristenUnie.

[0:47:24] Gaat uw gang.

[0:47:25] Ja, voorzitter.

[0:47:25] Dank u wel.

[0:47:26] En het rapport Schade door Schande confronteert ons met een pijnlijk verleden waarin moeders en kinderen ernstig tekort zijn gedaan.

[0:47:35] Moeders moesten zonderwettelijke basisverklaringen tekenen om afstand te doen van hun kinderen.

[0:47:41] En dat heeft hen en ook hun kinderen ernstig beschadigd.

[0:47:45] Ik was diep onder de indruk, ook als je leest wat vrouwen ervaren hebben in die tijd.

[0:47:50] En dat de overheid haar rol erkent, dat is belangrijk en noodzakelijk.

[0:47:55] En de aangekondigde excuses zijn daarom een goede zaak.

[0:47:59] Maar voor de ChristenUnie geldt dan ook, erkenning mag niet blijven steken in woorden alleen.

[0:48:05] Kan de staatssecretaris toelichten wat zij verstaat onder zorgvuldige excuses?

[0:48:09] En welke invloed getroffenen daadwerkelijk hebben op de inhoud en vorm daarvan?

[0:48:13] En welke concrete stappen van herstel en nazorg het kabinet voor zich ziet?

[0:48:19] Dan ten aanzien van interlandelijke adoptie, die wordt afgebouwd.

[0:48:23] En het is glashelden dat in het verleden veel is misgegaan.

[0:48:27] Tegelijkertijd wil ik vandaag ook met waardering spreken over daar waar het wel goed ging en waar het goed gaat.

[0:48:34] Want naast de pijnlijke gevallen ken ik zeker ook gelukkige gezinnen, waarin zowel ouders als adoptiekinderen dieper verbondenheid ervaren en met dankbaarheid terugkijken op de totstandkoming van de familieband via adoptie.

[0:48:47] Maar voor nu in dit debat zoem ik in op de misstanden.

[0:48:50] Recent nog erkende het gerechtshof Amsterdam namelijk in de casus Butink, een NRC-schrever uitgebreid over, dat er ernstige misstanden waren en dat zowel de staat als bemiddelingsorganisaties daarvan op de hoogte waren, maar dat toch niet onrechtmatig gehandeld is.

[0:49:07] Voorzitter, dit is de eerste geadopteerde die de staat op deze wijze aansprakelijk heeft gesteld.

[0:49:12] Maar ondanks dat de rechter ernstige misstanden constateert, ondanks de kritische beschouwing van de commissie Joustra en de excuses van de overheid, staat deze gedupeerde wel met lege handen.

[0:49:23] Hoe beschouwt de staatssecretaris dat en hoe rijmt ze dat?

[0:49:27] Enerzijds vastgestelde misstanden en excuses, maar geen herstel van overheidswegen.

[0:49:33] En tot slot, welke lessen trekt het kabinet uit dit verleden voor het huidige beleid en mogelijk nieuwe initiatieven?

[0:49:40] Onderstreept dit niet eens te meer dat, voor zover mogelijk, we echt moeten kijken hoe kinderen bij hun biologische ouders kunnen blijven en anders in de buurt kunnen opgroeien van de omgeving waar ze geboren zijn.

[0:49:53] Als je de casus die ik eerder aanhaalde bestudeert, lees je over een kind dat haar biologische moeder nog altijd niet gevonden heeft, fraudeleuze adoptie doordrengt van commerciën, waarbij lokale tussenpersonen in het land van herkomst letterlijk per kind werden betaald, kinderen die afkomstig waren van alleenstaande moeders met weinig geld en in de context van wijdverbreide corruptie.

[0:50:14] Commissie Joustra schrijft in de context van Sri Lanka bovendien over babyfarms en kinderhandel.

[0:50:20] Alles wat je niet wilde gebeurde daar.

[0:50:22] Nu schrijft Joustra dat structurele en systematische misstanden terug te voeren zijn op het ontstaan van een adoptiemarkt en het tot verhandelbaar goedmaken van kinderen met inbegrip van markttermen als vraag- en aanbod, kanalen, tussenpersonen en vergunningen.

[0:50:36] Joustra waarschuwt in dit verband voor dezelfde mechanismen als het gaat om draagmoederschap.

[0:50:42] Ondertussen ligt er nu wel een wetsvoorstel dat toch deze weg opgaat.

[0:50:46] Wetenschappers zijn glashelder.

[0:50:49] Internationaal draagmoederschap geeft kans, grote kans, op misstanden.

[0:50:53] Nationaal zijn er enorm veel haken en ogen.

[0:50:56] We mogen daar niet naïef over zijn en kunnen dat niet nog een keer zo mis laten gaan.

[0:51:01] De ChristenUnie is helder.

[0:51:02] Wij zien het wetsvoorstel draagmoederschap als een heiloze weg.

[0:51:06] Die kant moeten we niet op.

[0:51:07] En het rammelt ook inhoudelijk.

[0:51:09] En daarom mijn indringende oproep aan het kabinet.

[0:51:12] Ga niet door met dit wetsvoorstel.

[0:51:14] Trek het terug.

[0:51:15] Dit onzalige pad verder uitlopen zou een minderheidskabinet dat nog zaken hoopt te doen op allerlei fronten in de Kamer ook echt niet moeten willen.

[0:51:23] Stop nu het kan en luister goed naar die indringende waarschuwingen.

[0:51:27] Voorzitter, mijn collega Sneller sprak goede woorden over het omgaan met complexe scheidingen.

[0:51:31] Ik sluit me daarbij aan en kortuit halver is dat vanwege de tijd even de vragen die ik daarover stel, behalve dan dat ik wel wil weten wat is nou de ambitie van het kabinet op dit punt in de komende vier jaar.

[0:51:42] En ten aanzien van de transgenderwet is hier al veel gewisseld.

[0:51:45] Ik constateer de wet is ingetrokken.

[0:51:48] Dan moet je niet opnieuw hetzelfde proces op die manier weer ingaan.

[0:51:52] Natuurlijk moeten we kijken naar de bevindingen, ook in de afgelopen jaren.

[0:51:56] Ook wat transgender mensen in Nederland meemaken.

[0:52:02] De voorzitter is me zat, maar het wetsvoorstel moet...

[0:52:06] Daar hebben we het later over, voorzitter.

[0:52:10] Wat mijn fractie betreft is de wet nu ingetrokken en blijft dat zo.

[0:52:15] Ik drukte u inderdaad even weg, dat was overigens even uitproberen van de knoppen.

[0:52:21] Maar u was ook over uw tijd, eerlijk is eerlijk.

[0:52:24] Dus het was eigenlijk wel het goede moment om dat soort dingen even te testen.

[0:52:29] Maar zeer bedankt voor uw bijdrage.

[0:52:31] En dat brengt ons tot de laatste spreker van vandaag, de heer Klemink namens JA21.

[0:52:38] Gaat u gaan.

[0:52:38] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:52:39] En in aanleiding van de woorden van mevrouw Bikker inderdaad, zodat in de zaterdagse adoptie helaas veel misgeschapen, ook wel mooie nieuwe verbanden zijn gecreëerd.

[0:52:49] Voorzitter, dank aan de commissie dat ik vandaag mag deelnemen als woordvoerder van EMA Spaans voor jaar 21.

[0:52:52] Dus ik zal mij betogen dan ook vooral op de focus leggen op deze onderdelen.

[0:52:57] Maar voorzitter, eerst over Insinia.

[0:52:59] Tien jaar uit Nederland, ontvoerd en illegaal in India zonder haar moeder.

[0:53:03] Dat is de situatie van Insinia, dochter van Nadia.

[0:53:05] Ik spreek deze tekst namens mijn collega Ingrid Conradi, die hier intensief mee bezig is.

[0:53:11] Ze heeft gesproken met de Indiaanse ambassadeur, gesproken met de minister Berendsen, met elk concreet antwoord op de vraag wat Nederland gaat doen blijft uit.

[0:53:18] Blijkbaar is het ontvoeren naar en vasthouden in een ander land iets wat we gedogen en ontbreekt het iedereen aan doorzettingsmacht.

[0:53:26] Maar voorzitter, dit kan toch niet.

[0:53:28] Alle jurisprudentie-emoties ter spijt.

[0:53:31] We zijn nog geen steek verder.

[0:53:33] Wat heeft het kabinet nodig om grote stappen vooruit te zetten op het contact op zijn minst weer te herstellen tussen moeder en dochter?

[0:53:40] om gehoor te geven aan het recht en niet toe te geven aan misdaad?

[0:53:44] Wat gaat het kabinet wanneer doen?

[0:53:47] Wat zijden te nemen stoppen?

[0:53:49] Wanneer kunnen we concreet beweging zien?

[0:53:51] Alle diplomatie is nu al een keer voorbij.

[0:53:53] Is het kabinet bereid om deze kwestie op Europees niveau op het hoogste punt van de agenda te zetten?

[0:53:59] Een voorstel over de transgenderwet en de procedure voor de wijziging van de stagsregistratie.

[0:54:04] In 2014 is de koppeling tussen biologisch feitelijk geslacht en registratie bij de overheid losgelaten.

[0:54:11] De term geslacht op bijvoorbeeld je paspoort moet eigenlijk genderidentiteit zijn.

[0:54:15] En we hebben tijdens de kritis over de loskoppeling van het feitelijk geslacht en de geslachtsregistratie bij de overheid.

[0:54:20] Maar laat ik helder zijn.

[0:54:21] Sociale acceptatie van genders is voor ons nooit en nooit een vraagstuk geweest.

[0:54:26] gender dysforie bestaat, transgenders bestaat.

[0:54:29] Het zijn onze buurgenoten, collega's op het werk, familieleden.

[0:54:32] Acceptatie is minimaal een kwestie van goed fatsoen.

[0:54:36] Transgenders zijn voorwaardige burgers van ons land met alle rechten en plichten die daarbij horen.

[0:54:43] En dat betekent, voorzitter, dat er dus ook een procedure is om je geslachtsregistratie aan te passen.

[0:54:47] En die procedure is er.

[0:54:49] In mijn gesprek met de gemeenschap hoor ik daadwerkelijk de wens om hier aanpassingen aan te doen.

[0:54:53] Eindiging is voornemens een wetsvoorstel daarvoor in te nemen.

[0:54:56] Kan de staatssecretaris aangeven wat de tijdlijn gaat worden?

[0:55:00] En wanneer kunnen wij het wetsvoorstel verwachten?

[0:55:01] En kan de staatssecretaris aangeven dat dit wetsvoorstel in grote lijnen... ...hetzelfde blijft als het introkken wetsvoorstel?

[0:55:08] En die laatste vraag heeft ook te maken met de passage uit de Cliché-akkoord.

[0:55:12] Daarin staat het regenboogakkoord hiervoor de basis.

[0:55:16] Wij voeren dit akkoord zorgvuldig uit met wetgeving en beleid.

[0:55:20] Maar als ik dan het regenboordakkoord ga lezen, dan staat er weer het CDA neemt dit wetsvoorstel zorgvuldig in overweging.

[0:55:27] Kan de staatssecretaris verhelderen welke politieke afspraken nu zijn gemaakt binnen de coalitie dan wel binnen het kabinet?

[0:55:33] Voor mijn fractie is een balans tussen toegankelijkheid en zorgvuldigheid in de wijzigingsprocedure van groot belang.

[0:55:39] Voor de burgers moet de procedure helder, begrijpelijk en ook te doen zijn.

[0:55:45] En tegelijkertijd gaat het niet even om het wijzigen van een adres.

[0:55:48] De overheid heeft ook een verantwoordelijkheid om dit proces zorgvuldig in te richten.

[0:55:52] Burgers moeten goed weten wat de procedure inhoudt, wat de gevolgen zijn en er moet vastgesteld worden wat het om een duurzame wens betreft.

[0:55:59] Is voor de staatssecretaris het vaststellen van een duurzame wens een belangrijk onderdeel van een zorgvuldig proces?

[0:56:05] En welke elementen bevat dit dan voor onze staatssecretaris?

[0:56:08] Daarnaast heeft de staat ook een verantwoordelijkheid voor de mogelijke consequenties van een wijziging van de geslachtsregistratie, bijvoorbeeld als het gaat om de veiligheid en toegang naar het buitenland.

[0:56:16] Dat geldt zeker en in het bijzonder voor de toevoeging van X.

[0:56:21] Ik rond af, voorzitter.

[0:56:22] Een kritische blik zal mijn fractie ook hebben ten aanzien van de wijziging procedure geslachtsregistratie voor kinderen onder de 16 jaar.

[0:56:27] Dat is nu nog niet mogelijk, maar in het ingetrekken wetsvoorstel werd hier wel een procedure voor voorzien, namelijk via de rechter.

[0:56:34] Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen deze jonge leeftijd als het gaat om de wijziging van de stadsregistratie in relatie tot de zorgplicht van de overheid?

[0:56:42] Dus over een goed begrip, het goed kunnen overzien van de consequenties en het duurzame wil.

[0:56:46] Voorzitter, dank u wel.

[0:56:47] Tot zover.

[0:56:48] Ik zie een vraag van de SGP.

[0:56:51] Een vraag aan de heer Klemink.

[0:56:54] Hij maakte een paar opmerkingen over de transgenderwet en een nieuwe versie die wordt verwacht.

[0:57:00] Hij maakte daarbij ook een paar opmerkingen over hoe belangrijk het is dat je op een respectvolle manier met transgenderpersonen omgaat.

[0:57:07] 100% mee eens, elk mens gelijkwaardig, geen discussie over.

[0:57:13] Maar juist, dat was ook het pijnpunt in het wetsvoorstel, dit raakt ook jongeren en zonder enige tussenkomst van de deskundigen.

[0:57:21] Internationaal is ook heel veel gebeurd.

[0:57:22] en er zijn steeds meer waarschuwingen, ook van gerenommeerde medici, wetenschappers.

[0:57:27] Kijk uit, ga nou niet te snel mee met transitie, het gaat meestal vanzelf over.

[0:57:32] Pas op om te gaan mee te gaan, want je komt in een proces waarvan soms het einde niet is te overzien.

[0:57:36] En die voorzichtigheid, want voor mij, niemand wil hier mensen kwetsen, de SGP in ieder geval ook niet, maar wat is dan werkelijk in belang, juist ook voor jongeren?

[0:57:44] Neemt de heer Klemink dat ook mee in zijn pleidooien richting dit kabinet?

[0:57:49] Zeker, voorzitter, en blij met de opmerking van de collega van de SGP, want waar mijn zorg ook zit is, we zagen een paar dagen geleden de uitkomst over discriminatie van transgenders in Nederland, een enorme toename daarvan, dus dat is daar echt een zorgpunt wat mij betreft, dus ik ben ook blij met deze woorden van de collega van de SGP.

[0:58:05] Ja, kijk, wat ik vraag is een zorgvuldig wetsproces en ik vraag om een procedure die aan de ene kant wel de toegankelijkheid voor transgenders in Nederland borgt en tegelijkertijd ook zorgvuldig is en mijn

[0:58:16] Vandaar een stuk kritische blik zal inderdaad gaan over die leeftijd bepaling die althans in het ingetrokken wetsvoorstel zat en wel licht mogelijk ook weer in de nieuwe wetsvoorstel zal zitten.

[0:58:26] En dat denk ik ook bijvoorbeeld aan het verbod op de conversiëntherapie waar je ook voor gestemd heeft.

[0:58:31] En daar hebben we ook de beschrijving gemaakt tussen minderjarigen en volwassenen.

[0:58:35] Vanuit die blik kan ik ook kijken, TCT, naar een nieuw wetsvoorstel op dit gebied.

[0:58:40] Ja, tot zover de eerste bijdrage vanuit de Kamer.

[0:58:47] Ik kijk even naar de staatssecretaris voor de termijn waarop u de antwoorden denkt gereden hebben.

[0:58:53] Een half uurtje zullen wij zeggen half vier hier stipt weer vertrekken.

[0:58:57] Dan doen we dat.

[0:58:58] Dank u wel.

[0:58:58] Dan schors ik tot dan deze vergadering.

[1:32:15] Ja, ik heropen de vergadering van de vaste commissie.

[1:32:19] Wij gaan door met de beantwoording van de gestelde vragen door de Kamerleden.

[1:32:24] Eerste ronde.

[1:32:26] En het lid Kostis heeft mij gemeld dat ze heel even naar een andere vergadering moet.

[1:32:31] Dus die is een half uurtje even elders, maar heeft haar spullen wel laten liggen ter bevestiging dat ze nog terug terug zal keren.

[1:32:38] Dus wij gaan naar de staatssecretaris luisteren aan uw antwoord.

[1:32:43] Voorzitter, dank u wel.

[1:32:44] Dat is meteen even schakelen, want ik had als mapje één gender, dus dan is dat in de volgorde.

[1:32:50] Ik weet niet of ik dat dan ook nog even om ga keren.

[1:32:53] Dat is wel sympathiek, denk ik.

[1:32:55] Ik ga dat doen.

[1:32:56] Ik heb voldoende mapjes om hem ergens tussen te schuiven.

[1:33:00] Vandaag spreek ik voor het eerst met u over het personen- en familierecht.

[1:33:03] En ik heb zeker ook in aanloop naar dit debat gemerkt, als ik dat niet al wist, dit raakt iedereen.

[1:33:10] Dit raakt iedereen.

[1:33:11] op enig moment in zijn leven of je het nu wilt of niet en het heeft hele mooie en het heeft ook ingewikkelde en moeilijke kanten.

[1:33:20] Ik kan u vertellen mijn week begon met een telefoontje naar Frans en Ellen wat een langverwacht telefoontje was en waarin dus ook excuses van het kabinet

[1:33:31] werd aangeboden aan de afstandsmoeder en de afgestanen.

[1:33:35] En de manier waarop we dat gesprek met elkaar voerden, de manier waarop wij als kabinet proberen om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan wat nodig is op dit moment,

[1:33:48] en hoe we ook de komende maanden met elkaar verder gaan invullen.

[1:33:53] Ja, dat was ontzettend persoonlijk en dat heeft ook diepe indruk op mij gemaakt.

[1:33:57] Dus daar wil ik in ieder geval dit moment ook mee beginnen.

[1:34:01] Grote dank daarvoor, want zo'n proces duurt lang en moet zorgvuldig, maar we zitten allemaal op dezelfde pagina wat dat betreft.

[1:34:09] In verlengde daarvan, dit is mijn zesde week en voor mij hebben heel veel mensen ontzettend veel werk gehad en gevochten voor het moment waar we nu zijn.

[1:34:19] Niet in de laatste plaats enkele Kamerleden, dus daar wil ik ook mijn dank en respect aan uitspreken, want daardoor is dit onderwerp bovenop mijn stapel terechtgekomen.

[1:34:29] Dan zijn er meer onderwerpen waar we het vandaag met elkaar over gaan hebben.

[1:34:34] Dat betekent ook, bijvoorbeeld als het gaat over je afkomst, de informatie daarvan.

[1:34:40] Het is allesbepalend voor wie je bent.

[1:34:44] Daarnaast gaat het persoon- en familierechten ook over familiebanden, over levensgebeurtenissen, zoals het ontstaan van gezinnen in verschillende vormen.

[1:34:52] die er vandaag de dag bestaan.

[1:34:54] En niet alleen het ontstaan van gezinnen, maar ook het uiteenvallen daarvan.

[1:34:58] Levensgebeurtenissen met veel impact op ouders en kinderen.

[1:35:02] Er zijn de afgelopen jaren veel ontwikkelingen geweest in het personen- en familierecht.

[1:35:06] Het is geen rustige periode geweest.

[1:35:08] En soms is dat noodzakelijk, omdat je dingen in de wet moet vastleggen.

[1:35:12] En soms zijn het besluiten waarvan we nu zeggen, kijk er nog eens goed naar.

[1:35:17] Interlandelijke adoptie wordt bijvoorbeeld afgebouwd.

[1:35:20] Er ligt een indringend rapport van de Commissie de Winter over binnenlandse adoptie en afstand.

[1:35:25] Over al deze onderwerpen spreek ik u vandaag.

[1:35:28] Net als over andere ontwikkelingen zoals het naamrecht waar ook vragen over gesteld zijn en de aanpak van complexe scheidingen.

[1:35:36] Ik zal ingaan op de vragen die door de Kamer zijn gesteld en ik heb daar maar liefst tien mapjes voor en ik wil de onderwerpen bespreken zodat u weet waar ongeveer uw vraag ook beantwoord gaat worden.

[1:35:48] Dan begin ik niet met gender, maar begin ik met binnenlandse afstand en adoptie.

[1:35:53] Dan ga ik naar het wetsvoorstel afbouw adoptie, dan naar de adoptie dossiers en dan ongeveer gender.

[1:36:02] Het naamrecht, de complexe scheidingen, internationale kindontvoeringen, het draagmoederschap en nog twee overige vragen.

[1:36:16] In ieder geval genoeg te doen.

[1:36:27] Genoeg te bespreken, te beginnen met binnenlandse afstand en adoptie.

[1:36:32] Daar is een vraag over gesteld door mevrouw Mütleur van

[1:36:35] Pro, zij stelt voorop mijlpaal dat excuses is aangeboden.

[1:36:40] Bent u bereid met concrete maatregelen te komen om nieuwe misstanden te voorkomen?

[1:36:44] Ook gericht op dossiers inzien, het zoeken naar familie.

[1:36:49] Ja, dat ben ik.

[1:36:50] Na ontvangst van het rapport schade door schande hebben gesprekken plaatsgevonden met een aantal getroffenen, onder meer over de behoefte aan maatregelen die kunnen bijdragen aan erkenning en herstel.

[1:36:59] Die behoeften zijn zeer uiteenlopend, dat moet ik ook zeggen.

[1:37:03] En ik kan daar waarschijnlijk niet volledig aan tegemoet komen.

[1:37:06] Daar moeten we het met elkaar ook over hebben.

[1:37:09] Er moeten wel keuzes gemaakt worden.

[1:37:11] Ik begrijp dat de getroffen heel graag duidelijkheid willen.

[1:37:13] En ik wil ook tot een zorgvuldig besluitvormingsproces komen.

[1:37:17] Ik zal uw Kamer voor de zomer nader informeren over de resultaten van het reflectietraject, van de opvolging van de aanbevelingen en de verdere maatregelen.

[1:37:26] En ik doe dat de komende periode

[1:37:27] samen met die getroffenen, zodat we ook daadwerkelijk bijdragen aan het herstel.

[1:37:33] Dan de vraag van mevrouw Wendel, die gaat over wanneer ontvangt de Kamer uitkomsten van de reflectie op de gebeurtenissen rondom afstand en adoptie.

[1:37:40] Zoals ik zei, voor de zomer komt er een brief naar uw Kamer en daar zal ik ook die uitkomsten van de reflectiebijeenkomst in meenemen.

[1:37:49] Dan ga ik naar binnenlandse afstand en adoptie, mevrouw Straatman.

[1:37:54] Het proces richting excuses, hoe worden de afstandsmoeders en afgestaan hierbij betrokken?

[1:37:59] Zoals ik net al zei, ik wil dat graag zorgvuldig doen.

[1:38:02] We doen dat ook heel graag samen.

[1:38:04] Als het gaat over herstelmaatregelen, dan hebben we daar nog een gesprek met elkaar ook te voeren.

[1:38:09] Wat is toereikend en wat is haalbaar en hoe komen we nader tot elkaar?

[1:38:14] Wat we wel met elkaar hebben afgesproken, dit is allemaal voor de zomer.

[1:38:18] Dus ik voel ook een grote urgentie om dit goed, zorgvuldig, maar ook snel met elkaar op te lossen.

[1:38:24] Ik heb ook een enorme bereidheid gevoeld bij de getroffenen om ook dat gesprek met ons te blijven voeren.

[1:38:30] En zeker ook als het gaat over hoe je excuses maakt.

[1:38:33] Kijk, die waarheid kan ik natuurlijk niet alleen maar zelf verzinnen.

[1:38:37] Dat gaat erom, hoe worden excuses ook ontvangen?

[1:38:39] En welke woorden betekenen er dan ook echt iets?

[1:38:42] En hoe kunnen we die betekenis er ook voldoende aan toevoegen?

[1:38:48] Dus dat is iets waar ik de komende maanden ook juist met de getroffenen over in gesprek ben, ga.

[1:38:55] Dan de vraag van mevrouw Straatman die gaat over het gebruik van de...

[1:39:00] afstandsverklaringen.

[1:39:02] Dat is echt een belangrijk onderwerp waar volgens mij een aantal van u ook nog wel een vraag over gesteld heeft.

[1:39:07] Het is onderdeel van het protocol afstand ter adoptie en in dit protocol zijn de samenwerkingsafspraken tussen alle organisaties die op dit terrein werken vastgelegd.

[1:39:16] Naar aanleiding van het rapport Commissie de Winter is per begin 2026 besloten om de term afstandsverklaring te wijzigen in verzoek tot voortzetten van de afstandsprocedure.

[1:39:28] Met het ondertekenen van dit document verzoekt de moeder aan instanties om de afstandsprocedure voor te zetten.

[1:39:34] Het document had en heeft echter geen juridische status.

[1:39:39] Ik begrijp dat het ondertekenen van een document echt als heel vervelend of als zelfs heel dwingend kan worden ervaren, terwijl dat juist niet de bedoeling is.

[1:39:49] De Raad voor de Kinderbescherming gaat daarom samen met de andere protocolpartners op zoek naar alternatieven voor het gebruik van een document en het zetten van een handtekening.

[1:39:58] Ik vind dit een goede ontwikkeling.

[1:40:00] Ik denk dat het passend en verstandig is.

[1:40:04] De staatssecretaris, de vraag van mevrouw Stapel.

[1:40:08] Ja, dank u wel en goed dat daar onderzoek naar wordt gedaan en verder naar gekeken wordt.

[1:40:12] Tegelijkertijd zou ik er ook voor willen waken dat we het beestje dadelijk een andere naam gaan geven en vervolgens dat het precies diezelfde impact heeft.

[1:40:19] Want als ik ook de antwoorden op de Kamervraag lees,

[1:40:23] Er kent de staatssecretaris ook dat de handtekening een louter symbolische waarde heeft, terwijl het wel een veel meer dan symbolische impact heeft.

[1:40:32] Het heeft geen enkele juridische betekenis, maar om later daarvan terug te komen, dat vergt wel iemand.

[1:40:38] Zeker als iemand de Nederlandse taal of het Nederlands gebruik veel minder machtig is.

[1:40:43] Dus zou de staatssecretaris in die gesprekken ook met de raad van de kinderbescherming dan willen meenemen dat het niet alleen het veranderen van de naam is, maar ook gewoon eigenlijk dat het hele gebruik van zo'n document, dat we daar eigenlijk mee zouden moeten stoppen of dat we het wettelijk moeten inregelen.

[1:40:56] Dat is één van beiden.

[1:40:57] De staatssecretaris.

[1:40:59] Dank u wel, voorzitter.

[1:41:00] Ja, klopt.

[1:41:01] Dat is precies het gesprek wat ik ook voor met de raad voor de kinderbescherming zei, ook weer met hun partners.

[1:41:06] Dat gaat over zoeken naar alternatieven voor het gebruik van het document überhaupt en het zetten van de handtekening.

[1:41:14] Dan de vraag van mevrouw Bikker en dat is eigenlijk in het verlengde van de voorgaande vragen, dat gaat erover wat is dan het zorgvuldige proces naar excuses die gemaakt worden voor de zomer?

[1:41:25] Wat ik net zei, ik ben er natuurlijk heel graag over in gesprek met de getroffenen, waar we eerder ook al het gesprek over hebben gevoerd, de belangenorganisaties die ook opkomen voor de belangen van de getroffenen en we zoeken naar hoe kun je zoveel mogelijk tegemoetkomen aan wat nodig is om de excuses ook te laten landen in de woorden die daar het beste bij passen.

[1:41:44] Dus dat is een opmaat naar de zomer en ik zal u daar ook voor de zomer over informeren, zeker in lijn met herstelmaatregelen.

[1:41:52] Een vraag van mevrouw Beker.

[1:41:54] Ja, voorzitter, ik ben blij met die toezegging.

[1:41:56] Dank daarvoor en ook heel goed dat de staatssecretaris dat zo doet.

[1:41:59] Kan zij nog iets meer zeggen, ook hoe zij de getroffenen zelf betrekt en welke invloed zij hebben op inhoud en vorm richting de zomer?

[1:42:07] De staatssecretaris.

[1:42:09] Dank u wel, voorzitter.

[1:42:11] Waar we nu in overleg over zijn of waar we het gesprek over willen voeren is als het gaat over de herstelmaatregelen.

[1:42:17] Wat zou dat dan kunnen zijn wat tegemoetkomt aan wat nodig is nu en voor toekomstige generaties of het intergenerationale gedeelte?

[1:42:25] van wat ook een schade heeft veroorzaakt.

[1:42:29] Denk aan het dossier inzagen, denk aan psychosociale ondersteuning, denk aan de belangrijke aspecten, DNA kits, de belangrijke aspecten die genoemd zijn in eerdere fasen door deze groep getroffenen.

[1:42:41] Wij moeten goed beoordelen en kunnen kijken wat is haalbaar.

[1:42:45] Wat is haalbaar en betaalbaar?

[1:42:46] En dat is natuurlijk ook voor ons een belangrijke afweging.

[1:42:49] Tegelijkertijd mag het nooit lijdend zijn.

[1:42:52] dat ten eerste van de herstelmaatregelen.

[1:42:54] In tweede instantie, en misschien wel voorafgaand daaraan, wat zijn nou de woorden die we samen ook van voldoende waarde vinden zijn voor het moment van excuses aanbieden?

[1:43:05] Ik doe dat graag met de collega van VWS, dat heeft u ook gezien, mevrouw Hermans, die heeft ook een gesprek met mij gevoerd en de getroffenen.

[1:43:12] is ook nauw betrokken geweest bij de afgelopen anderhalve week dat dit natuurlijk allemaal op een snelle en zorgvuldige manier heeft plaatsgevonden, maar ook in het vervolg richting het goed en juist kiezen van de woorden die nodig zijn om echt tegemoet te komen aan wat excuses dan ook betekent voor deze groep.

[1:43:32] Dan had ik nog een vraag van mevrouw Straatman en die gaat over de groep vrouwen die als arbeidsmigranten in Nederland werken.

[1:43:41] Heeft u die goed genoeg in beeld en die signalen ontvangt u die ook?

[1:43:46] Daar waar het gaat om juist de zorgen die we ook over deze groep hebben.

[1:43:50] De signalen van de groep vrouwen, die is bij mij bekend, bestaan helaas geen snelle en makkelijke oplossingen en het kabinet moet en wil hier juist ook in de breedte heel goed naar kijken.

[1:43:59] De ministeries van JNV, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, VWS, die zijn hier overal met elkaar in contact en die zijn met veel partijen in gesprek.

[1:44:09] Wij zijn samen aan het verkennen wat nodig is om bestaande hulp en ondersteuning beter te laten aansluiten op de behoeften van de zwangere arbeidsmigrant.

[1:44:18] Dan heel feitelijk nog even, wat gebeurt er dan?

[1:44:20] Het FIOM biedt informatie over keuzeopties en ondersteuning in Nederland in diverse talen.

[1:44:26] Er worden tolken ingeschakeld als het gaat over keuzehulptrajecten.

[1:44:30] Er is door FIOM een routekaart ontwikkeld speciaal voor arbeidsmigranten waarin de keuzeopties, ondersteuning en hun rechten worden toegelicht.

[1:44:38] En het FIOM organiseerde onlangs een kennissessie over onbedoelde zwangerschap voor de hulpverleners en contactpersonen voor arbeidsmigranten bij Stichting Barca.

[1:44:49] Dan ben ik door dat eerste blokje van binnenlandse afstand en adoptie heen en dan ga ik naar het tweede, dat is wetsvoorstel afbouw-adoptie.

[1:44:56] En voor u dat doet, heeft u nog een vraag van mevrouw Stam.

[1:44:59] Zeker.

[1:44:59] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:45:01] Ook op het punt van die arbeidsmigranten, want ik ben inderdaad bekend met de verschillende routes die FIOM heeft.

[1:45:07] Tegelijkertijd was het ook FIOM die in het NRC-artikel, toen het ging over de arbeidsmigranten, de noodklok luidde en zei we hebben eigenlijk de situatie onvoldoende in beeld.

[1:45:16] Er dreigt een situatie die we uit het verleden kennen en die we zeker nooit meer willen laten voorkomen.

[1:45:23] Dus wat kunnen we meer doen dan wat er

[1:45:25] nu al is en zouden we daar denk ik wel spoed mee moeten maken.

[1:45:28] Want ja, we hebben uit het verleden geleerd wat voor ellende dat met zich meebrengt.

[1:45:32] De staatssecretaris.

[1:45:34] Voorzitter, dank u wel.

[1:45:35] Absoluut terecht dat u hier nog extra even de vinger bij legt.

[1:45:39] Waar het om gaat, is dat we in de breedte natuurlijk kijken naar de omstandigheden van arbeidsmigranten.

[1:45:44] Als die omstandigheden zo penibel zijn dat vrouwen die zwanger zijn, zich op een of andere manier ook onder druk gezet voelen om hun kinderen af te staan.

[1:45:53] dan is dat een uitvloeisel van hoe we het in beginsel al onvoldoende goed geregeld hebben voor arbeidsmigranten.

[1:46:00] Dat is het gesprek wat we voeren met sociale zaken en met VWS.

[1:46:04] Tegelijkertijd is het mijn rol om juist daar aan tafel te zeggen, luister, deze vrouwen komen eigenlijk precies in dezelfde situatie terecht, door al die omstandigheden niet goed geregeld zijn, waardoor we dus een herhaling van zetten krijgen ten opzichte van het verleden.

[1:46:18] Dus dit onderwerp zeker daar constant aan tafel bespreekbaar maken, veel meer dan de maatregelen die ik nu noem bij FIOM, die kan ik niet doen.

[1:46:27] Maar weet, u gerustgesteld, dit is wel een onderwerp wat mijn aandacht heeft aan die tafel met VWS en SC2, omdat het juist belangrijk is zo'n kwetsbare groep binnen een kwetsbare groep van arbeidsmigranten ook extra goed in de gaten te houden.

[1:46:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:46:44] Dan het wetsvoorstel afbouw, adoptie.

[1:46:47] Een vraag van mevrouw Wendel.

[1:46:49] Het wetsvoorstel afbouw, interlandelijke adoptie en vereenvoudiging identiteitshersteller is tot 6 april in internet consultatie geweest.

[1:46:56] Wanneer stuurt u dit naar de Raad van State?

[1:46:59] Klopt, de internetconsultatie is vorige week geëindigd.

[1:47:02] Er zijn 240 reacties op binnengekomen. 186 openbaar, 54 niet openbaar.

[1:47:09] En de keuze voor het maken van...

[1:47:11] Ik ben hier even iets uitgebreider op dan dat we normaal gesproken zouden doen.

[1:47:14] De keuze voor het maken van openbare en niet-openbare reacties kan door de indiener van de reactie zelf worden gemaakt.

[1:47:20] Dus die wordt niet door de ontvanger gemaakt, dus niet door ons.

[1:47:25] Daarnaast zijn een paar reacties die openbaar waren ingediend, niet langer openbaar, omdat daarin persoonsgegevens van derden zijn vermeld.

[1:47:32] En dat zou onzorgvuldig zijn.

[1:47:35] Ook deze reacties worden uiteraard gewoon betrokken bij de verdere voorbereiding van het wetsvoorstel, net als alle andere reacties.

[1:47:41] Ik streef naar het wetsvoorstel in het najaar naar de Raad van State te sturen.

[1:47:46] We zijn dus nu die 240 reacties aan het bestuderen.

[1:47:51] Dan de adoptiedossiers.

[1:47:55] Dan de adoptiedossiers.

[1:47:56] Begin ik ook met een vraag van mevrouw Wendel en mevrouw Straatman.

[1:48:02] Wie heeft er nu echt die onbeperkte en volledige toegang tot inzage van dossiers?

[1:48:07] Geldt dat ook voor de kinderen van de geadopteerden?

[1:48:10] En waarom is dit nog steeds niet geregeld?

[1:48:12] Dit is een complex onderwerp.

[1:48:13] Hier heb ik mij ook wat langer over moeten laten bijpraten, omdat dit raakt aan verschillende aspecten van hoe gaan we zorgvuldig om met persoonsgegevens.

[1:48:22] Adoptiedossiers bevatten altijd persoonsgegevens van meerdere betrokkenen, zoals ook geadopteerde broertjes en zusjes.

[1:48:29] Dat kan, hè?

[1:48:30] Dat betekent dat voorafgaand aan de inzage van een dossier altijd een belangenafweging plaats moet vinden, ongeacht door wie inzage wordt verzocht.

[1:48:38] In het wetsvoorstel afbouw interlandelijk adoptie en vereenvoudiging identiteitsherstel is een wettelijk vermoeden opgenomen dat het belang van een geadopteerde bij inzage van afstammingsgegevens zwaarder weegt dan de belangen van de overige belanghebbenden.

[1:48:54] Desalniettemin moet die weging nog wel worden gemaakt.

[1:48:58] Het wettelijk vermoeden geeft richting aan de belangenafweging en draagt bij aan de inzagemogelijkheden voor geadopteerden.

[1:49:04] Ik merk in de gesprekken met archiefbeheerders zoals het Nationaal Archief dat er aandacht en inzet is voor het belang en zo breed mogelijke inzagen in de dossiers en in beginsel wordt inzage verstrekt in de afstammingsinformatie.

[1:49:19] Dan ga ik door naar de interlandelijke adoptievraag over Chileense adoptieouders.

[1:49:24] Die is gesteld door mevrouw Straatman.

[1:49:26] Er liggen dossiers over Chileense adopties bij FIOM.

[1:49:29] FIOM beslist welke informatie met de Chileense autoriteiten wordt gedeeld in het kader van een strafrechtelijk onderzoek.

[1:49:35] Dat is voor de Chileens geadopteerden onverteerbaar.

[1:49:38] Wat kunt u voor hen betekenen?

[1:49:41] Het is mij bekend dat de Chileense autoriteiten een strafrechtelijk onderzoek zijn gestart naar de adoptiepraktijken in het verleden.

[1:49:47] De Chileense autoriteiten zijn via de diplomatieke weg geïnformeerd over de beschikbaarheid van dossiers over Chileense adopties bij FIOM.

[1:49:55] Rechtshulpverzoeken verlopen via de aangewezen autoriteiten.

[1:49:58] Het is dus niet aan FIOM om de beslissingen te nemen over het delen van informatie met de Chileense autoriteiten.

[1:50:04] De Chileense autoriteiten kunnen zich wel desgewenst in verbinding stellen met de Nederlandse autoriteiten om die informatie op te vragen.

[1:50:12] In algemene zin worden geen mededelingen gedaan over individuele strafzaken, het contact daarover met buitenlandse autoriteiten en de wijze waarop er gehandeld is.

[1:50:24] Dan de vraag van mevrouw Wendel.

[1:50:27] Die gaat ook over de inzage in relatie tot het wetsvoorstel.

[1:50:30] Hoewel ik begrijp dat ook de inzage van dossiers geregeld wordt in de adoptiewet, wil ik u vragen of u niet toch al eerder iets kunt regelen voor deze specifieke doelgroep, juist omdat de tijd dringt.

[1:50:42] Ik zie helaas geen mogelijkheid om de inzage in de dossiers nu echt anders te laten verlopen.

[1:50:46] Ik heb begrip voor de vraag.

[1:50:48] Het wetgevingstraject kost gewoon tijd.

[1:50:50] Ik zag u net ook even denken, hoe lang moet dat nou precies allemaal duren?

[1:50:53] Het vraagt ook zorgvuldigheid, zo snel mogelijk, maar natuurlijk moet je ook heel goed kijken naar het moment dat je voor of na de zomer een wet verderbrengt.

[1:51:03] En dat is eigenlijk waar we nu op dit moment staan.

[1:51:06] Ik blijf overleg met onder meer het Nationaal Archief en de FIOM over de inzage van de dossiers en ik benadruk daarbij het belang van de betrokkenen bij de inzage.

[1:51:14] Ik constateer daarbij gelukkig dat dit belang ook breed wordt onderschreven.

[1:51:20] U heeft een vraag van mevrouw Wendel.

[1:51:23] Ja, dat klopt, en u zag inderdaad mijn nadenkende gezicht, omdat ik het liefst zou willen zeggen, ja, dat accepteer ik niet.

[1:51:29] Ik wil dat het morgen online is en tegelijkertijd... Of, sorry, online is, geregeld is, uiteraard, niet online.

[1:51:36] En tegelijkertijd begrijp ik natuurlijk de realiteit waarin de staatssecretaris zich bevindt.

[1:51:41] En wat ik wil vragen aan de staatssecretaris, want uiteraard steun ik het dat ze dat met zorgvuldigheid doet, maar kan de staatssecretaris toezeggen dat ze dat met dezelfde bedrevenheid doet als dat ze de afgelopen...

[1:51:52] Zes weken zijn het, geloof ik, dat de staatssecretaris gestart is, met dit dossier aan de gang is gegaan, dus dat het niet even één van de dossiers is die ergens bungelt, maar dat u echt dit prioriteit blijft geven.

[1:52:05] De staatssecretaris.

[1:52:07] Dank u wel, voorzitter.

[1:52:08] Dat zeg ik met liefde toe, omdat ik ook heel goed begrijp hoe belangrijk dit is, juist ook om te weten waar je vandaan kwam om de inzage te krijgen, waar nodig is.

[1:52:16] Ik begrijp ook heel goed dat er een belangenafweging noodzakelijk kan zijn, dus alle ruimte die we daar geven, en zo voer ik die gesprekken nu ook, dat doen we.

[1:52:24] Tegelijkertijd heeft het absoluut mijn prioriteit om dit goed en snel te regelen.

[1:52:30] Dan de vraag van mevrouw Wendel ook over de moederbrief.

[1:52:35] Ja, dat is ook wel weer een complex onderwerp natuurlijk.

[1:52:39] Er ligt een kamerbreed aangenomen motie van collega Michon.

[1:52:44] Die heeft de regering verzocht het mogelijk te maken dat de afstandsmoeders een brief van de moeder aan het dossier in het Nationaal Archief kunnen toevoegen, waardoor afstandsmoeders de gelegenheid krijgen een aanvullende verklaring te verstrekken.

[1:52:56] om zo de door hen geconsulteerde onjuistheden of onvolledigheden in het dossier te corrigeren.

[1:53:02] Dat is de strekking van de motie.

[1:53:04] Ik ben me zeer bewust van het grote belang van inzagen in het dossier, zoals ik net ook al zei.

[1:53:09] In relatie tot het verleden, de toekomst en in het kader van mogelijk contact herstel.

[1:53:14] Daar werd door enkele van u ook aan gerefereerd.

[1:53:16] Het is ook bekend dat er behoefte kan zijn aan de toevoeging van een brief van de moeder aan het dossier.

[1:53:21] Mijn voorganger heeft uitvoerig gesproken met de Rijksarchivaris en dat heeft geleid tot de volgende inzichten.

[1:53:27] Het Nationaal Archief beheert archieven zoals deze die zijn overgebracht door de organisatie die het archief beheert.

[1:53:31] samenstelt.

[1:53:33] Dat zijn altijd afgesloten dossiers.

[1:53:36] Ten behoeve van de authenticiteit en de betrouwbaarheid van een archief wordt er niets meer aan dat archief toegevoegd of eruit verwijderd.

[1:53:43] Zo werkt dat.

[1:53:44] Nou eenmaal, zeg ik even heel plat.

[1:53:47] Alleen documenten die bij een archief vormer zijn achtergebleven en die behoren bij een eerder incompleet overgebracht archief worden daaraan toegevoegd.

[1:53:56] Dat is dus maar een klein groepje.

[1:53:57] Dit is in overeenstemming met de archiefwet.

[1:53:59] Het neemt niet weg dat ik de mogelijkheden onderzoek van een separaat archief, waarin brieven van moeders zouden kunnen worden ondergebracht.

[1:54:07] Daar kan ik nu niet op vooruitlopen, maar ik wil dat heel graag ook met u delen rond de zomer, omdat die verkenning nu loopt en ik me heel goed realiseer dat het niet een antwoord kan zijn dat we zeggen, het is een afgesloten dossier, dat staat nou eenmaal in de archiefwet, daar doen we niks meer aan.

[1:54:21] Dus juist een separaat archief zou kunnen bijdragen aan dat je toch op een andere manier tegemoetkomt aan de mogelijkheid om een moederbrief toe te voegen.

[1:54:29] Mevrouw Noel.

[1:54:33] Ja, dank voorzitter.

[1:54:36] Ik kan deze interruptie eigenlijk hetzelfde beginnen als mijn vorige in alle eerlijkheid.

[1:54:41] Wat ik concreet zou willen vragen is, hoe gaat de staatssecretaris er dan voor zorgen dat dat niet een los archief is die er helemaal niet mee verbonden is?

[1:54:51] Dus met andere woorden, als betrokkenen in zo'n dossier kijken, komt er dan een goede verwijzing in zodat dat laagdrempelig wel te vinden is?

[1:55:00] Ja, dat.

[1:55:02] De staatssecretaris.

[1:55:05] Terechte vraag, voorzitter.

[1:55:07] Ik ben aan het onderzoeken hoe dat separate archief eruit zou kunnen zien.

[1:55:10] Ik ben dus ook aan het onderzoeken hoe het niet een losstaand pakketje brieven zou kunnen zijn, maar dat het ook daadwerkelijk onderdeel kan uitmaken of misschien een parallel dossier kan zijn, waardoor je het wel kan vinden.

[1:55:21] En dat is iets waar ik graag voor de zomer op terugkom.

[1:55:23] Hoe ziet dat er dan uit?

[1:55:25] En dat is eigenlijk de snelst mogelijke termijn zonder de aanzorgvuldigheid in te boeten, laat ik het zo zeggen.

[1:55:33] Een aanvulling van mevrouw Straatman.

[1:55:36] Ja, dank u wel.

[1:55:36] Voorzitter, even nog voor mezelf, om het goed te begrijpen.

[1:55:39] Betekent het nu zo dat de archiefwet het ook gewoon niet toestaat, omdat de definitie van afgesloten archief het niet mogelijk maakt dat er iets anders bijkomt dan die ene uitzonderingsgrond die u zojuist noemde?

[1:55:52] De staatssecretaris.

[1:55:53] Voorzitter, dat klopt.

[1:55:56] Ja, u kunt vervolgen.

[1:55:57] Ja, dank u wel.

[1:55:58] Een vraag van CDA, VVD, mevrouw Straatman en Wendel beide.

[1:56:02] Wat is de stand van zaken met betrekking tot het onderzoek naar de mogelijkheden van een wettelijke grondschak?

[1:56:06] Het ligt eigenlijk in het verlengde hiervan.

[1:56:08] Ik denk dat dit hetzelfde... Ja, dat is hetzelfde.

[1:56:12] Nou, misschien even de vraag dan gericht van de VVD.

[1:56:15] Het is een motie die oproept ook de archieven van de Stichting 4 om over te dragen aan het Nationaal Archief.

[1:56:21] Dat is een private organisatie.

[1:56:23] Het is een privaat archief.

[1:56:25] Het moet zorgvuldig en terughoudend mee om worden gegaan met de wettelijke grondslag die verplichte overdracht van dossiers van private organisaties aan de overheid voorschrijft.

[1:56:35] Een dergelijke juridische grondslag...

[1:56:37] is juridisch lastig.

[1:56:38] Het houdt immers een vorm van onteigening blijkbaar in.

[1:56:42] Het is wel een beetje juridische rabbit hole waar je dan in komt.

[1:56:46] Maar goed, we zijn ook daar natuurlijk zelf bij.

[1:56:49] In het wetsvoorstel afbouw interlandelijke adoptie en vereenvoudiging identiteitsherstel wordt voorzien in een wettelijke grondslag voor vrijwillige overdracht van dossiers

[1:56:58] van private organisaties aan het ministerie van Justitie en Veiligheid.

[1:57:01] Daarmee kunnen de dossiers overgedragen worden aan het Nationaal Archief.

[1:57:05] Dus hier zit het verschil tussen vrijwillig overdragen en het niet-vrijwillig overdragen.

[1:57:11] Voor FIOM geldt dat er sprake is van duurzame archivering van de dossiers.

[1:57:14] FIOM verleent op verzoek ook de inzage.

[1:57:17] Het maakt dat ik dit moment ook geen noodzaak zie om FIOM te verplichten die dossiers over te dragen.

[1:57:21] Ik kijk even naast me en ik ga ervan uit dat dat dus ook gewoon gebeurt.

[1:57:31] Dan gaan we een vraag.

[1:57:32] Ja, mevrouw Stijnman.

[1:57:34] Ja, voorzitter, toch nog op die dossiers, want het wordt natuurlijk nu wel een heel dolhof voor moeder en kind.

[1:57:39] Je wilt natuurlijk gewoon één loket waarin dan alles samenkomt, omdat het ook het beginpunt is waarin moeder en kind samenkomen.

[1:57:44] Dus ook als het gaat over die brief.

[1:57:47] Ja, als de wet dat onmogelijk maakt, dan moeten we kijken hoe we daar op een andere manier mee omgaan.

[1:57:52] Maar het is natuurlijk wel absurd dat dit soort wettelijke bepalingen, die toch wel heel bureaucratisch lezen, gewoon het herstelt contact in de weg zitten.

[1:58:01] Want het is natuurlijk heel broos.

[1:58:03] Voor zover er überhaupt vaak al contact is, dan gaan mensen natuurlijk niet een heel dolhof aan dossiers open trekken om toch maar te vinden wat ooit toch de gedachte van de moeder was bij een dossier wat kinderen nu lezen.

[1:58:14] Dus ja, ergens snap ik inderdaad dat we met wettelijke problemen te maken hebben.

[1:58:18] Aan de andere kant kunnen we hier ook op een pragmatische manier mee omgaan voor deze specifieke gevallen.

[1:58:23] De staatssecretaris.

[1:58:25] Voorzitter, in het begin van dit kopje zei ik al, ik heb me hier zelf ook iets langer over moeten laten informeren, want het is nu absoluut niet pragmatisch, laat dat duidelijk zijn.

[1:58:34] En het is ook heel erg belangrijk dat we het zo eenvoudig mogelijk maken om inzagen in dossiers toe te staan.

[1:58:41] We hebben alleen wel te maken met wat belangrijke wetgeving waarin a, bijvoorbeeld een belangenafweging gemaakt wordt, of b, waarin we dus binnen een archiefwet nou eenmaal spreken over afgesloten dossiers, of c, de variant die ik net noemde.

[1:58:56] Dus je ziet dat eigenlijk het hele kader ons dwingt om dit ook heel netjes en zorgvuldig te doen.

[1:59:00] Dat is ook niet over één nachtijs gegaan, dat moeten we ook heel eerlijk zeggen.

[1:59:04] Maar absoluut ben ik het eens ook als het gaat over de vraag van mevrouw Straatman,

[1:59:08] kunnen we dit versimpelen?

[1:59:10] Kunnen we mogelijk maken dat mensen wel actief geïnformeerd worden, net zoals bijvoorbeeld nu als een dossier wordt toegevoegd bij het Nationaal Archief?

[1:59:17] Kunnen we zorgen dat het eenvoudig is, dat ze makkelijk doorverwezen kunnen worden?

[1:59:21] Kunnen we daar zorg voor dragen?

[1:59:23] Eigenlijk zie ik dat in het verlengde van waar ik voor de zomer dan ook een bericht op wil geven met die moederbrief.

[1:59:30] Hoe zorgen we nou dat als we informatie verzamelen op verschillende plekken, dat dat niet alleen maar een kwestie is van door blijven zoeken en verrast worden dat er nog meer informatie op een andere plek staat, maar dat we ook daadwerkelijk dat als een pakket kunnen zien en dat we ook echt het zoeken.

[1:59:47] en het vinden van informatie van waar je vandaan komt, dat je dat ook eenvoudig zou moeten kunnen vinden.

[1:59:54] Dus ik wil daar de toezegging op doen dat ik daar ook, als het gaat over de moederbrief in zijn algemeenheid, kijk naar hoe we nu die archivering hebben geregeld.

[2:00:05] Dan M. Ja, mevrouw Rendel.

[2:00:10] Ja, voorzitter.

[2:00:12] Mijn conclusie is, het is allemaal juridisch geneuzel dit.

[2:00:17] Ik denk te zien dat de staatssecretaris zich daar net zo aan ergert als dat ik dat doe.

[2:00:23] Dus ik heb er ook vertrouwen in dat de staatssecretaris dit met passie zal oppakken en zal kijken.

[2:00:29] binnen de mogelijkheden die er zijn, hoe we dit kunnen oplossen.

[2:00:32] En ik wil de staatssecretaris ook vragen, mochten we daar wel wetten voor moeten wijzigen, binnen het redelijke uiteraard, kan ik er dan ook van uitgaan dat de staatssecretaris met voorstellen daartoe komt?

[2:00:45] En tenslotte, de staatssecretaris sprak over de FIOM, dat de dossiers eigenlijk bezit zijn van de FIOM en ga je die dan onteigenen of hoe gaan we daarmee om?

[2:00:57] Kan ik dit zo lezen dat de staatssecretaris de Vion wel echt met klem zou verzoeken om die dossiers over te dragen?

[2:01:04] De staatssecretaris.

[2:01:07] Voorzitter, dank.

[2:01:10] Ik hou van de wet, laat ik dat even voorop stellen.

[2:01:12] Dus het is niet zo dat ik denk dat het allemaal geneuzel is, want het dient ook absoluut een doel, dat we dingen heel goed en zorgvuldig met elkaar hebben vastgelegd.

[2:01:18] Dus alleen, we hebben het onszelf soms ook wel heel erg ingewikkeld gemaakt en daar moeten we goed naar kijken.

[2:01:24] Dus wees erop gerust dat ik dat absoluut ga doen.

[2:01:28] De FIOM verplichte, ja, het is een collegiale organisatie waarin het gesprek wordt gevoerd, om daar absoluut niet moeilijker over te doen dan strikt noodzakelijk.

[2:01:35] Ik merk daar ook geen terughoudendheid, dus ik heb ook geen aanleiding

[2:01:39] om ze te verplichten of om iets anders op te leggen, maar weet dat dit bovenaan mijn lijstje staat van belangrijke onderwerpen en gespreksonderwerpen met de Fion.

[2:01:49] Dan hebben we een vraag van mevrouw Bikker, met uw goedkeure, voorzitter.

[2:01:53] Die ging over de adoptiesaak van mevrouw Butink.

[2:01:57] Hoe vindt de staatssecretaris de geconstateerde ernstige misstanden en excuses rijmen met geen herstel van overheidswegen in de casus Butink?

[2:02:06] Ik heb het gelezen.

[2:02:07] Mevrouw Butink heeft bij de rechter een schadevergoeding gevorderd van de staat in verband met haar adoptie uit Sri Lanka in 1992.

[2:02:14] Deze vordering is uiteindelijk afgewezen.

[2:02:17] Het gerechtshof van Amsterdam heeft geoordeeld dat de staat destijds niet onrechtmatig heeft gehandeld.

[2:02:22] De impact van die procedure en de redenen waarom die is ingesteld is heel groot geweest voor mevrouw Butink.

[2:02:28] Mijn voorgangers en ik hebben dat heel goed begrepen.

[2:02:30] Mevrouw Butink heeft een voortrekkersrol op zich genomen met deze procedure.

[2:02:34] Met de toenmalige staatssecretaris Weerwind heeft zij naar aanleiding van het destijds door de staat ingestelde cassatieberoep in december 22 een gesprek gehad en met haar zijn afspraken gemaakt over een tegemoetkoming in bepaalde kosten.

[2:02:47] Over de concrete inhoud van de afspraken kan ik geen uitspraken doen, maar dit is wat er toen wel is afgesproken.

[2:02:56] Dit roept de vraag op van mevrouw Mulder.

[2:02:58] Ik heb mevrouw Butting afgelopen zondag mogen spreken en ik denk dat mevrouw Butting niet alleen voor zichzelf vecht, maar voor heel veel andere jonge vrouwen en mannen die geadopteerd zijn.

[2:03:10] waarbij misstanden zijn geconstateerd, waarvoor excuses zijn aangeboden en waardoor terecht wordt gezegd hoe kan het dat de staat niet bijdraagt aan identiteitsherstel, ondersteuning bij waarheidsvinding, structurele psychologische hulp.

[2:03:26] Dus even los van mevrouw Butink, zij strijdt voor veel meer en ik kan het gewoon niet rijmen met enerzijds de excuses

[2:03:35] Anderzijds, nou, de rechter heeft anders beslist en zij heeft toch compensatie gekregen van de vorige.

[2:03:41] Het rijmt gewoon niet.

[2:03:43] Dus graag daar even een reactie op.

[2:03:47] Ik begrijp goed dat dit ook een vraag oproept.

[2:03:51] Uiteindelijk ga ik niet op de stoel van het gerechtshof zitten en is geoordeeld in deze casus dat er uiteindelijk geen reden is van onrechtmatig handelen door de staat.

[2:04:01] Ik denk dat dat een belangrijke constatering is, in ieder geval ook juridisch.

[2:04:06] Tegelijkertijd, en dat is een situatie die natuurlijk hier ook speelde, excuses maken betekent ook wat houdt dat dan in?

[2:04:12] De algemeen herstelmaatregelen die u net even kort noemt, en ik heb geen gesprek gehad met mevrouw Butink, maar die zien natuurlijk ook op de activiteiten die INEA nu in zijn algemeenheid voor zijn rekening neemt.

[2:04:25] Ik ga ervan uit dat dat in heel veel gevallen ook toereikend is.

[2:04:28] Op het moment dat dat niet het geval is, dan is het natuurlijk belangrijk om daar het gesprek over aan te gaan, maar we hebben natuurlijk juist ook met elkaar afgesproken.

[2:04:35] De organisatie die zorg draagt voor waar deze mensen nog wel in herstel hun hel kunnen halen.

[2:04:45] En dat is volgens mij een belangrijke constatering.

[2:04:47] Ik begrijp ook heel goed dat er een persoonlijke, maar ook zeker vanuit voortrekkersrol een teleurstelling is voor deze groep dat het gerechtshof op deze manier geoordeeld heeft.

[2:04:56] Nogmaals, ja, dat is daar.

[2:04:58] En ik denk dat daar juridische afwegingen zijn gemaakt die ook belangrijk zijn.

[2:05:03] Oké, u kunt vervolgen.

[2:05:04] Dank u wel.

[2:05:05] De vraag van mevrouw Bikker gaat over de lessen van de commissie Joustra.

[2:05:09] Welke lessen trekt het kabinet uit het verleden voor het huidige beleid en de mogelijk nieuwe initiatieven?

[2:05:14] Het rapport van de commissie Joustra heeft naast belangrijke uitgangspunten met betrekking tot het belang van het kind, de kwetsbaarheden in het systeem heel goed weergegeven.

[2:05:22] De zorgvuldige afbouw van het interlandelijk adoptie is ingezet in het wetsvoorstel en het wetsvoorstel is daarvoor de juridische basis, zo kan ik het beter zeggen.

[2:05:32] Dat zijn de gevolgen van de lessen die uit het verleden van de interlandelijke adoptie zijn getrokken.

[2:05:37] Het rapport van de commissie-Jouws schrijft ook een bredere betekenis.

[2:05:40] Ook in andere dossiers is er oog voor de belangen van kinderen en mogelijke kwetsbaarheden in het systeem.

[2:05:45] Dus dit is de les die we daar in zijn algemeenheid en in bredere zin uit trekken.

[2:05:51] Dat was mijn kopje van de adoptie dossiers.

[2:05:55] En dan zag ik dat lid Kostich ook weer terug is en dat we dus het onderwerp gender...

[2:06:01] Het vorige blokje, de dossiers, daar droeg ik nog twee vragen op.

[2:06:04] De heer, was je sneller en dan mevrouw Bikker?

[2:06:07] Ik had een vraag gesteld, meer in algemene zin, onder dit kopje over het recht om je ontstaansgeschiedenis te kennen.

[2:06:12] Is dat iets waar we dan in de brief die voor de zomer komt meer over terug gaan lezen?

[2:06:17] Dat is goed dat u dat aanvult, voorzitter.

[2:06:20] Terechte opmerking zeker.

[2:06:21] Dat kunt u daar ook in lezen.

[2:06:23] Ja, dank u wel.

[2:06:24] Mevrouw Beker.

[2:06:26] Ja, voorzitter.

[2:06:26] En ik had in het licht van het rapport Joustra ook gevraagd over wat het voor impact heeft op het wetsvoorstel draagmoderschap.

[2:06:33] Komt de staatssecretaris daar ook nog later op terug?

[2:06:35] De staatssecretaris?

[2:06:37] Daar moet ik dan in de tweede termijn even bij u op terugkomen.

[2:06:40] Ja, mevrouw Strauman.

[2:06:43] Ja, en tegelijkertijd mijn laatste vraag, voorzitter.

[2:06:45] Ik had ook nog een vraag over de digitale inzage van dossiers.

[2:06:49] Komt de staatssecretaris er misschien in overig nog op terug of nu?

[2:06:54] De staatssecretaris.

[2:06:55] Ook tweede, want ik heb er iets in deze mappen wel over gelezen, maar ik wil het zorgvuldig beantwoorden, graag in de tweede termijn.

[2:07:01] Ik wil de commissie dan voorstellen om het bij max vijf introducties te houden als het goed is.

[2:07:06] Daar sloot ook net mevrouw Straatman mee af.

[2:07:09] Dat leek me een goede norm.

[2:07:10] De straatmannorm.

[2:07:12] Kijken of we daar van... Ja, misschien komen we daar een hele end mee als het zo kan.

[2:07:17] Want we hebben tot vijf uur.

[2:07:19] Ja, we gaan door met blokje vier, Genner.

[2:07:22] Ik doe mijn best.

[2:07:24] Goed, de transgenderwet.

[2:07:27] Er zijn natuurlijk veel vragen over gesteld.

[2:07:29] Te beginnen bij lid Kostic en de heer Klemink.

[2:07:32] Beide gevraagden in het coalitieakkoord is opgenomen dat u blijft werken aan acceptatie, veiligheid en emancipatie van de LHBTQI plus gemeenschap conform het regenboogakkoord.

[2:07:42] Wanneer gaat de transgenderwet opnieuw worden ingediend?

[2:07:45] Ik hecht heel veel waarde en acceptatie aan de veiligheid en emancipatie van deze gemeenschap.

[2:07:51] Ik vind ook de woorden die gekozen zijn in het coalitiekoord heel passend en mooi, namelijk er zijn wetsvoorstellen ingediend die zijn stilkomen te liggen, er zijn wetsvoorstellen die zijn ingetrokken en we gaan alles wat bijdraagt juist aan de uitvoering van dat regenboogakkoord in deze periode verder brengen.

[2:08:11] Hoe gaan we dat doen?

[2:08:12] En dat is misschien ook wel weer een mooie aanvulling op de vraag die mevrouw Wendel heeft gesteld.

[2:08:16] We hebben ook een eerste termijn in de Kamer ervaren, daar waar het gaat om de transgenderwet.

[2:08:20] Dus we moeten ook goed kijken, want ik weet ook de samenstelling van deze Kamer.

[2:08:25] Hoe zorgen we nou dat we...

[2:08:26] invulling en uitvoering kunnen geven aan die transgenderwet.

[2:08:29] Dus het is een hele belangrijke en tegelijkertijd ook één die we echt zorgvuldig moeten doen.

[2:08:35] Dus dat is waar ik de komende periode mee bezig ben.

[2:08:38] U kunt ervan op aan dat wat in het coalitieakkoord staat, dat we dat ook uitvoering geven en het moment en de manier waarop we dat doen, dat doe ik heel graag met de Kamer samen dus.

[2:08:47] Wat dat betreft een uitnodigende hand naar u ook om hierover het gesprek met mij te blijven voeren.

[2:08:56] Een vraag op dat lid kost iets.

[2:09:01] Ik kies mijn vragen ook heel graag zorgvuldig uit.

[2:09:04] Mijn concrete vraag was of de staatssecretaris wilde toezeggen dat ze met een tijdlijn komt

[2:09:11] over wanneer dan die transgender wordt ingezet en of ze die tijdlijn wil komen voor het emancipatiedebat, want dat is voor ons echt fundamenteel.

[2:09:21] En daarnaast had ik ook nog een vraag of ze op kort termijn in gesprek wil gaan met de gemeenschap die dit betreft en de organisaties die die gemeenschap vertegenwoordigen en daarover terug wil koppelen op korte termijn naar de Kamer.

[2:09:35] Voorzitter, om met dat tweede te beginnen, heel graag zelfs, want ik heb daar ook hele mooie brieven van ontvangen.

[2:09:43] Belangrijk dat zij ook zich gezien voelen door dit coalitieakkoord, dat ik ook ervaar hoe belangrijk de onderwerpen niet alleen

[2:09:51] ten aanzien van X, maar ook de transgenderwet nog zijn voor deze groep en groepen mensen.

[2:09:57] En wij zijn allemaal mensen.

[2:09:58] En als we dan uiteindelijk kijken naar hoe mogen we dan elkaar ook leren kennen en identificeren, dan zijn dit hele belangrijke stappen juist om jezelf te kunnen zijn in Nederland.

[2:10:08] En dat is precies wat het coalitieakkoord beoogd.

[2:10:10] En dat is ook precies wat je natuurlijk juist met dit soort wetten vorm wil geven.

[2:10:13] Tegelijkertijd, wat ik zei, dat moet zorgvuldig.

[2:10:17] Dus ik ga heel graag het gesprek aan.

[2:10:18] Ook om mee te nemen wat nou het belang en de urgentie ervan is.

[2:10:22] Ik weet ook dat een wet een aanlooptijd heeft en ook een uitvoeringstijd.

[2:10:26] Maar we hebben vier jaar, dus we gaan dit natuurlijk gewoon doen met elkaar.

[2:10:32] En tegelijkertijd...

[2:10:33] absoluut belangrijk om dit heel zorgvuldig te doen.

[2:10:35] Die tijdlijn voor het emancipatiedebat, ja, dat wordt wel krap, maar laat ik toezeggen dat ik mijn uiterste best ga doen om daar wel in ieder geval een beeld terug te kunnen geven, dat is natuurlijk door mijn collega wordt dat gedaan, de staatssecretaris van OCW, want dat is het debat emancipatie, om daar in ieder geval ook met u hier op dit onderwerp een beeld te kunnen geven van hoe de toekomst eruit ziet.

[2:10:57] Het lid Konstits.

[2:10:58] Bedankt voor de toezegging over die tijdlijn.

[2:11:01] Maar ik wil wel even meegeven van de staatssecretaris over die zorgvuldigheid.

[2:11:06] Laat daar geen misverstand over bestaan.

[2:11:09] De politiek heeft daarover nagedacht.

[2:11:11] Er is een uitgebreide evaluatie geweest en we hebben

[2:11:15] input gekregen van mensen uit het zorgveld, mensenrechtenorganisaties, vrouwenrechtenorganisaties, die allemaal zeggen, zet nou door met deze wet.

[2:11:23] Dus we weten al dat het zorgvuldig is.

[2:11:27] Mensen wachten er al sinds minstens 2019 op, toen voor het eerst die belofte werd gedaan.

[2:11:31] Er is een regenboog kort en er is een meerderheid in deze Kamer om dat zo snel mogelijk door te zetten.

[2:11:36] Dus ik wil ook de staatssecretaris meegeven om dat mee te nemen bij de planning die ze voor het emancipatiedebat gaat sturen.

[2:11:42] De staatssecretaris

[2:11:44] Hartelijk dank, daar ben ik me zeer van bewust.

[2:11:47] Absoluut.

[2:11:47] Dan is er een vraag van de heer Klemmink.

[2:11:49] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:11:50] Het coalitieakkoord refereert inderdaad aan het regenboogakkoord.

[2:11:55] En om dat verder te brengen op een zorgvuldige manier, nu zitten in het regenboogakkoord zelf nog wat nuances als het gaat om de stellingnaam van politieke partijen, ook die het toebehoort tot de coalitie.

[2:12:04] Mijn vraag was ook eigenlijk een duiding, een politieke duiding, van als u refereert in het coalitieakkoord naar het regenboogakkoord, maar daar zitten nuances in van deelnemers aan dit akkoord.

[2:12:12] Wat is dan eigenlijk de zinsteen in het coalitieakkoord?

[2:12:15] Dus een politieke duiding daarvan.

[2:12:17] De staatssecretaris.

[2:12:19] Die is heel veel waard, dus dat vooropgesteld.

[2:12:22] Ten tweede natuurlijk heb ik dat regenboogakkoord ook gelezen en zie ik ook de nuancering die daar wordt aangebracht en daarom ook de zorgvuldigheid in dit traject.

[2:12:30] Want wat ik niet wil is dat we met een wat ons betreft goed doordachten en goed gewogen wet komen wat uiteindelijk

[2:12:36] sneuvelt omdat we het niet zorgvuldig hebben aangepakt.

[2:12:39] Dat is het allerbelangrijkste.

[2:12:40] Ik denk, als we dit met elkaar gaan doen, dan gaan we dat dus ook op een goede manier doen.

[2:12:44] En dat is het gesprek wat we nu met elkaar moeten voeren.

[2:12:46] Ik ben ook blij om van u te horen hoe we er vandaag de dag in staan.

[2:12:50] En dit neem ik mee.

[2:12:51] Wees u er gerust van op van gesteld.

[2:12:55] Dat ik dit heel serieus neem, dat ik hier ook absoluut geen vertraging duld, maar dat zorgvuldigheid tijd vraagt.

[2:13:04] En dat is waar ik op dit moment absoluut mee bezig ben.

[2:13:09] De heer Diederik van Dijk.

[2:13:10] Heel kort, en ik denk misschien bijna dan ten overvloede, dikke streep onder het woord zorgvuldig.

[2:13:16] En daaruit leid ik af dat de staatssecretaris ook gewoon alle recent ontwikkeling, want het is een terrein wat echt niet stilstaat,

[2:13:23] En ik heb al in mijn bijdrage gewezen naar best toenemende ook intersnale kritiek vanuit medische wetenschappers van oproepen tot terughoudendheid.

[2:13:32] Dat ook die recent ontwikkelingen, dat past allemaal onder het begrip zorgvuldigheid, ga ik vanuit.

[2:13:36] Er wordt meegenomen, zeker ook als het gaat over de belangen van jongeren.

[2:13:42] Staatssecretaris.

[2:13:44] Uiteraard worden alle inzichten meegenomen, dat kan ik zeker zeggen.

[2:13:48] Wel even terugkomend op de vraag die u ook heeft gesteld over de deskundige verklaring.

[2:13:51] Ik denk dat het wel goed is om daar wel ook reëel over te zijn.

[2:13:56] Belangrijkste is dat het ERM daar een opvatting over heeft geuit.

[2:14:02] Niet zozeer in je moed, maar...

[2:14:07] Weegt dat goed?

[2:14:09] Je kan.

[2:14:10] En dat is denk ik wel iets waar we ook eerlijk over moeten zijn, want dan kiezen we er natuurlijk voor om niet te zeggen het moet per se, maar dan zeggen we juist, en dat is ook wel hoe de transgenderwet in het verleden vorm is gegeven, het kan.

[2:14:26] U kunt vervolgen.

[2:14:27] Dan ga ik naar de vraag van mevrouw Wendel en die ging over, kunt u goed kijken naar de eerste termijn van de Kamer?

[2:14:35] Zeker, die neem ik absoluut daarin mee.

[2:14:38] En dan kom ik op de vragen die gesteld zijn over non-binair.

[2:14:43] Ook een belangrijk in het regenboog akkoord.

[2:14:46] Bent u bereid om de gesprekken aan te gaan?

[2:14:48] Lid Kostiets heeft dat gevraagd.

[2:14:49] Zeker.

[2:14:50] Ga ik in gesprek met de staatssecretaris onderwijs en emancipatie?

[2:14:53] Absoluut.

[2:14:53] Ik ga ook graag in gesprek met de belangenorganisaties.

[2:14:56] En in het verlengde daarvan is ook nog een vraag gesteld over de, ja, ik zeg maar even de mogelijkheid om een X te laten registreren op de geboorteakte.

[2:15:05] Het initiatief wat daar eerder ook in de Kamer op is genomen.

[2:15:09] Op dat moment is ook ambtelijke ondersteuning verleend op dat initiatiefvoorstel.

[2:15:13] Dat is in 2023 stilkomen te liggen.

[2:15:15] Ik nodig u

[2:15:16] van harte uit om daar ook weer de eerste stappen in te zetten.

[2:15:20] Ik bied ook heel graag de ambtelijke ondersteuning daarbij aan, omdat het samen oploopt eigenlijk met hoe we het regenboogakkoord vorm zouden willen geven.

[2:15:31] Een vraag van lid Kostiets.

[2:15:34] Ten eerste zou ik heel graag willen op welke termijn de staatssecretaris ongeveer met de belanghebbenden in gesprek zal gaan en daarover dan de Kamer zal terugkoppelen.

[2:15:43] Maar belangrijker ook nog is, wat ze nu zegt, is eigenlijk, het mag volgens mij weer terug naar de Kamer als het om dit vraagstuk gaat, dat er een wetsvoorstel zou liggen.

[2:15:56] Zegt ze nou Kamer, kom zelf met een wetsvoorstel, want ik ga dan niks doen.

[2:16:00] Of gaat de staatssecretaris dit zelf voor het varend oppakken?

[2:16:03] Want volgens mij hoor ik net van D66 dat ze het liefst willen dat de staatssecretaris dit snel oppakt.

[2:16:10] Nee, kijk, dit vraagt ook wel zorgvuldigheid en ik denk dat dat ook is waar we staan.

[2:16:15] In formele proces ligt hier nog een voorstel in de Kamer.

[2:16:20] Dus ik wil ook niet door dingen heen lopen.

[2:16:22] Natuurlijk kunnen we met elkaar het gesprek voeren over hoe zullen we dit vorm gaan geven en dat is volgens mij waar we nu staan.

[2:16:27] En wat mij betreft is dat ook in ieder geval de ambtelijke ondersteuning die ik kan bieden.

[2:16:32] bij het initiatief-wetsvoorstel.

[2:16:33] Wat er nog meer bij nodig is, laten we elkaar daarover spreken.

[2:16:36] Het raakt allemaal aan het uitwerking geven van het regenboogakkoord, zoals het ook in het coalitieakkoord is omschreven.

[2:16:44] Mevrouw Kostic.

[2:16:45] Of, sorry, Rik Kostic.

[2:16:47] Ja, dank je wel.

[2:16:48] Nee, dat snap ik.

[2:16:49] En misschien kan D66 dan precies toelichten hoe ze het bedoelen.

[2:16:51] Ik snap dat zeker dat de staatssecretaris de Kamer niet in de weg wil zitten.

[2:16:56] Ons gaat het vooral om de snelheid, want ik heb volgens mij...

[2:17:00] voldoende benadrukt hoe urgent het is voor heel veel mensen en hoelang dit ook wordt beloofd.

[2:17:05] We zien in Europa steeds meer landen die dit gewoon al wettelijk hebben geregeld.

[2:17:10] Dus we kunnen heel snel aan de slag gaan.

[2:17:11] Dus het maakt me niet uit hoe het gebeurt, maar laten we snel aan de slag gaan.

[2:17:15] En ik heb heel graag het kabinet ook daar aan onze zijde.

[2:17:20] Staatssecretaris.

[2:17:22] Ik sta absoluut aan uw zijde daarmee.

[2:17:25] Ik zeg even, vierde voorzitter, vierde staatssecretaris, dat ik collega Kostić binnenkort even zal opzoeken om te kijken hoe we dit zo goed kunnen doen.

[2:17:34] De staatssecretaris kan vervolgen.

[2:17:37] Dank u wel, voorzitter.

[2:17:38] Ik kom bij het naamrecht dossier en daar heb ik best een uitgebreide inleidende spreektekst voor en dat ga ik ook gewoon doen, want we hebben nog wel even en er zijn ook veel vragen over gesteld.

[2:17:52] Uit de beleidsdoorlichting blijkt dat de naam in onze tijd minder een puur administratief

[2:17:57] herkenningsteken is en juist meer uitdrukking geeft aan wie je bent en met wie je je verbonden voelt.

[2:18:03] Tegelijkertijd wordt in de beleidsdoorlichting geconstateerd dat er in de praktijk knelpunten worden ervaren, juist op gronden, kosten en termijnen.

[2:18:11] Op basis van die inzicht heb ik een voorstel uitgewerkt voor de vereenvoudiging van de gronden en het bewijslast van de naamswijziging.

[2:18:17] In het voorstel krijgt elke Nederlander eenmalig de kans zijn voor- en of achternaam bij de gemeente te laten wijzigen

[2:18:24] zonder opgave van reden.

[2:18:26] Dit maakt naamswijziging niet alleen eenvoudiger, dat maakt het ook goedkoper.

[2:18:30] Zo willen we de drempels verlagen zonder in te leveren op zorgvuldigheid en gelijke behandeling.

[2:18:36] Uw Kamer heeft daarnaast ook aandacht gevraagd voor de vangnetnorm.

[2:18:39] En dat is een belangrijke, hebben we vandaag ook allemaal in de Volkskrant kunnen lezen.

[2:18:42] De vangnetnorm bepaalt welke achternaam een kind krijgt als ouders er samen niet uitkomen.

[2:18:47] Zo krijgt een kind binnen het huwelijk of geregistreerd partnerschap de achternaam van de vader van het kind.

[2:18:52] Recent heeft een ronde tafelgesprek plaatsgevonden op aangeven van mevrouw Müttler.

[2:18:55] Daar kregen we ook complimenten voor, want dat is een volgens mij buitengewoon interessante bijeenkomst geweest, waarin moeders en organisaties hun zorgen hebben geuit over de vraag of dit systeem in Nederland nog van deze tijd is, omdat er onderscheid gemaakt wordt tussen de man en de vrouw.

[2:19:10] Ik ben wel als vrouw, maar ook als mens, gevoelig voor de oproep dat ik verschillende leden hier vandaag heb horen doen om te komen tot een aanpassing.

[2:19:18] De planning is om dit onderwerp mee te nemen in die lopende evaluatie van de WIG.

[2:19:24] En het ingewikkelde is natuurlijk, die is al naar voren gehaald, die hebben we nu naar januari 2027 gehaald.

[2:19:29] Ik wil hier, en dan ga ik toch weer het woord zorgvuldig gebruiken, ik wil hier de uitkomsten van de prejudiciële vragen die door de rechtbank Zeeland zijn gesteld aan de Hoge Raad ook in meenemen.

[2:19:42] Dat kost ook tijd.

[2:19:44] Voor je het weet is het januari 27.

[2:19:46] Op het moment dat ik door uw Kamer word opgeroepen om toch dit onderdeel eerder naar voren te halen, dan zal ik daar ook zeker gehoor aan geven.

[2:19:56] Mevrouw Mudler.

[2:19:59] Ik ben heel blij met het feit dat de staatssecretaris als vrouw en als mens dit onderschrijft.

[2:20:08] Dus dat is gewoon heel prettig.

[2:20:10] Aan de andere kant is het natuurlijk nu nog wel heel vaag.

[2:20:13] Want wanneer die antwoorden op de prejudiciële vragen gaan komen, is onzeker.

[2:20:17] Dat kan een jaar duren.

[2:20:19] Dat kan misschien anderhalf, twee jaar duren.

[2:20:21] wanneer die evaluatie afgerond is.

[2:20:24] Nou, we weten uit ervaring ook dat neemt wat tijd in beslag en dan moet er eerst een reactie op komen en dan ga je nadenken hoe je dat eventueel in je wet kunt aanpassen.

[2:20:33] Een wets aanpassing gaat nog een jaar duren, dan moet je naar de raad van... Ja, ik ben even aan het...

[2:20:40] En ondertussen, even aan het schetsen hoe lang dat kan duren, en ondertussen hebben we op dit moment te maken met onwijs veel vrouwen in heel veel situaties die hiermee van doen hebben op een hele negatieve manier.

[2:20:56] Wat heeft de staatssecretaris van ons nodig?

[2:20:58] Want ik kan me ook best voorstellen dat we haar een handje helpen.

[2:21:01] dat er zelf met een wetsvoorstel of een wetsaanpassing komen om de boel te versnellen, waarbij we wel al die dingen mee kunnen nemen.

[2:21:09] Dus ik ben even aan het zoeken of we ergens kunnen samenwerken.

[2:21:15] Voorzitter, dank u wel.

[2:21:16] Kijk, in dit proces is het natuurlijk zo dat er niet voor niks gekozen is voor een evaluatie op de WIG, dus op de wet, waar dit een onderdeel van is.

[2:21:25] Wat het in zijn totaliteit dus betekent dat je daar iets uithaalt en dat al gaat aanpassen, daar zou ik ook voorzichtig mee willen zijn.

[2:21:31] Dat zeg ik u ook eerlijk.

[2:21:33] Dus je moet het in zijn totaliteit bezien.

[2:21:35] Die evaluatie is naar voren gehaald.

[2:21:37] Mijn voorkeur heeft het zeker om dat af te wachten.

[2:21:39] Ik begrijp ook wat mevrouw Mütleur zegt.

[2:21:41] Zo'n proces kost dan weer

[2:21:43] Tijden tegelijkertijd, ja we zijn er ook zelf bij, dus een evaluatie hoe we het gaan inrichten, hoe lang dat moet duren, wanneer we de resultaten willen zien en wanneer we dus ook wet willen aanpassen.

[2:21:52] Het kost op alle mogelijke manieren, op beide manieren kost het tijd.

[2:21:57] Dus of we het nu zouden doen of dat we het over een half jaar met de evaluatie starten en het dan in zijn

[2:22:01] in de breedte bezien zouden doen, dat kost ook tijd.

[2:22:04] Weet dat ik het belangrijk vind.

[2:22:05] Weet ook dat als ik opgeroepen word door uw Kamer om dit eruit te halen en naar voren te halen, dat ik dat dan ook zal doen.

[2:22:13] Tegelijkertijd wil ik u ook wijzen op het risico wat het met zich meebrengt als je dit onderdeeltje eruit trekt.

[2:22:19] En daarbij wil ik nog even iets zeggen wat ik vandaag vernam en dat vond ik ook wel weer een inzicht voor mezelf.

[2:22:23] Ja, het klopt dat de man een veto heeft, maar dat heeft de vrouw ook.

[2:22:26] Alleen de vrouw, daar wordt het natuurlijk niet zo vaak voor ingezet of door ingezet.

[2:22:31] Dus in die zin is er sprake van gelijkwaardigheid en tegelijkertijd zie je dat de uitwerking anders uitpakt.

[2:22:38] Volgens mij is tijdens het rond tafelzetten met uw permissie, voorzitter, uitgelegd dat dat niet zo werkt en dat, dan moet ik even goed zeggen, in dit soort gevallen vaak ook de man totaal niet betrokken is bij, in familierechtelijke zin, bij de vrouw, terwijl we hier gewoon te maken hebben met een partner die letterlijk

[2:23:02] samen met een vrouw, soms een kind opvoedt, soms gewoon niet eens aanwezig is in het leven van het kind en nog steeds die toestemming moet gaan verlenen.

[2:23:10] En ik vind dat je die twee niet met elkaar kan vergelijken.

[2:23:14] Het heeft de toenmalige minister tijdens het debat ook gedaan.

[2:23:17] Dat lijkt mij echt geen recht doen aan de situatie nu.

[2:23:21] Mijn vraag aan de staatssecretaris voorzitter is wel.

[2:23:25] Ik zie haar een soort van

[2:23:27] Ik zie wel wat mogelijkheden om dit uit te lichten.

[2:23:33] Ik hoor de risico's, maar het is niet onmogelijk.

[2:23:35] Dus wij gaan daar wel even over nadenken.

[2:23:38] En we gaan ook nadenken of dit met terugwerkende kracht kan, zodat we alle vrouwen die nu niet die mogelijkheid hebben gekregen of te laat waren toen die overgangsregeling in het leef werd geroepen, dat die hier toch een beroep op kunnen doen straks.

[2:23:53] Dus wij gaan daar mee aan de slag.

[2:23:56] De staatssecretaris vervolgt.

[2:23:59] Hartelijk dank, voorzitter.

[2:24:02] Ik heb nog een vraag gekregen van de heer Van Dijk en die gaat over het algemene recht op eenmalige naamswijziging.

[2:24:07] Het was eigenlijk de eerste gedeelte waar ik net op terugkwam.

[2:24:09] Dan krijgt u toch een beetje het antwoord wat juist nu uit die consultatiefase moet gaan blijken.

[2:24:15] Op 6 april is die consultatiefase van de wet afbouw interlandelijke adoptie en vereenvoudiging identiteitsherstel afgerond.

[2:24:21] Er zijn veel reacties op die consultatie binnengekomen. Uit een eerste analyse op de consultatie blijkt dat er veel behoefte is aan een eenvoudige vorm van naamswijziging.

[2:24:30] in het bijzonder onder geadopteerde en ik beraad me op de uitkomsten en de vervolgstappen ten aanzien van dit wetsvoorstel.

[2:24:39] Een vraag van de heer Diederik van Dijk.

[2:24:41] Dank, aanraker bij dit punt.

[2:24:44] Het voorstel om iedereen het recht te geven om een keer in zijn leven van achternaam te kunnen veranderen, vereenvoudiging et cetera, allemaal uitstekend, maar dit lijkt me echt een

[2:24:55] een doorgeslagen wetsvoorstel of een doorgeslagen vorm van gelijkheid om iedereen zo'n recht te geven.

[2:25:00] En wat ik vooral mis ook, en dat is een politieke opvatting, maar tegen welke achtergrond, tegen welke visie moet je dit nou afzetten?

[2:25:08] Hoe kijken wij aan inderdaad tegen de functie van achtername?

[2:25:11] Zoals bijvoorbeeld mij ook dat Anderson rapport opwierp.

[2:25:14] Zou het daar niet de eerste keer fundamenteel over moeten hebben voordat we

[2:25:18] weer allemaal met nieuwe initiatieven komen aankomen zetten, waar heel veel tijd in gaat zitten, waarvan we echt kunnen afvragen, moet dat nou onze prioriteit hier zijn?

[2:25:29] Voorzitter, dank u wel.

[2:25:30] Het heeft mijn prioriteit, omdat ik ook merk dat het ontzettend belangrijk is voor een hele grote groep mensen.

[2:25:35] En we komen met dit wetsvoorstel blijkbaar ook tegemoet aan die vraag.

[2:25:38] En ik denk dat het goed is om dat in zijn totaliteit te wegen.

[2:25:42] Dat is wat de consultatiefase nu ook met zich meebrengt.

[2:25:45] En dat is wat we de komende periode ook gaan doen.

[2:25:49] Dus de start is trouwens vervolgd.

[2:25:51] Ja, hartelijk dank.

[2:25:52] Ik kom bij het volgende blokje.

[2:25:54] Al zeg ik en ik merk ook dat ik nog internationale kinderontvoering en draagmoederschap, wat ook belangrijke onderwerpen zijn, graag de tijd wil geven.

[2:26:02] Dus dit is de scheidingen, het scheidingen mapje of complexe scheidingen mapje en

[2:26:09] Daar heb ik twee vragen over gekregen.

[2:26:11] De eerste is van de heer Sneller.

[2:26:14] Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om een scheiding via het notariaat te laten verlopen?

[2:26:18] Interessante gedachte.

[2:26:19] Ik laat dit onderzoeken door het WODC.

[2:26:22] Zij onderzoeken wat de verwachten voor en nadelen van een scheiding zonder tussenkomst van de rechter zijn bij paren zonder minderjarige kinderen.

[2:26:29] Ik betrek daarbij ook de rol van de notaris.

[2:26:31] Ik verwacht in mei 2026, dus dat is nu over een dikke maand, het rapport aan uw Kamer te kunnen zenden en rond de zomer mijn reactie daarop.

[2:26:41] De tweede vraag die gesteld is over de scheidingen is van mevrouw Bikker.

[2:26:45] Wat is de ambitie van de staatssecretaris op het gebied van de complexe scheidingen?

[2:26:50] De afgelopen jaren is gewerkt aan een gerichte werkwijze om ouders te begeleiden met hulp en ondersteuning voor gezinnen die dat nodig hebben en die er zelf in zo'n situatie van de complexe scheiding gewoon niet meer

[2:27:01] uitkomen.

[2:27:02] Het project is recent afgerond en de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, dus mevrouw Sterk, die organiseert bijeenkomsten met gemeenten om het juist te hebben over de methode die dan zou werken, de Haaglandenmethode wordt het ook wel genoemd, zodat regio's ook van elkaar kunnen leren.

[2:27:22] We ondersteunen de gemeenten en de professionals om deze werkwijze en de scheidingsexpertise te verwerken in een eigen lokale

[2:27:29] aanpak en steeds meer gemeenten zetten in op de aanpak van scheidingen.

[2:27:33] Daarnaast werk ik momenteel samen met juridische partners in de rechtspraak, advocatuur, de raad voor de kinderbescherming en Villa Pinedo aan een rapport voor kindvriendelijke juridische procedures bij scheidingen.

[2:27:46] Hier wordt ook het onderwerp contactverlies in meegenomen.

[2:27:49] Het rapport staat rond de zomer op de planning om naar u toe te zuren.

[2:27:56] Mevrouw Beker.

[2:27:57] Voorzitter, dank daarvoor en ook dank voor de inzet op de agenda, juist ook die ontwikkeld wordt mede naar aanleiding van de motie van collega Seder.

[2:28:09] Wat mij telkens opvalt als het gaat om die complexe scheiding is hoe groot de gevolgen zijn en hoelang dat ook na

[2:28:15] een na-effect heeft, ook in de levens van kinderen.

[2:28:19] En daarom wil ik niets liever dat we aan de ene kant dat verbeteren, dus ik ben benieuwd wat de staatssecretaris in de zomer gaat teruggeven aan de commissie, maar ook hoe we het kunnen voorkomen, wat we nog kunnen doen om relaties waar mogelijk

[2:28:32] nieuw leven in te blazen, ook op een eerder moment erbij te zijn.

[2:28:37] En ik besef heel goed dat dat niet allemaal de overheid is, maar ik denk wel dat we deze enorme gevolgen onder ogen moeten zien.

[2:28:45] Dus ik kan de staatssecretaris toezeggen dat ze in dat rapport ook kijkt, niet alleen naar de eindsituatie, maar ook in het traject daarvoor, wat daarin beter kan, zowel vanuit de samenleving als op sommige punten vanuit de overheid.

[2:28:58] Staatssecretaris.

[2:28:59] Dank u wel, voorzitter.

[2:29:03] Het gaat natuurlijk wel heel erg om hoe ver bemoei je je als overheid met mensen die in een situatie komen waarin ze een bewuste keuze maken om uit elkaar te gaan.

[2:29:10] Tegelijkertijd, als de gevolgen zo ingrijpend zijn, zeker voor kinderen, dan heb je daar wel een belangrijke rol.

[2:29:17] Dat is eigenlijk wat die Haaglanden- methode ook doet.

[2:29:19] Dus dat je juist ook zegt van kunnen we nou in die gemeente dat gesprek faciliteren als we zien dat het zijn effect in het gezin heeft wat breder is dan alleen de ouders aangaat, maar dat het ook echt zijn effect heeft op die kinderen.

[2:29:30] Wat ik weet van het rapport, en dat zullen we in de zomer ook zien, maar dat gaat bijvoorbeeld ook over hoe voer je nou binnen de rechtspraak de kindgesprekken.

[2:29:38] Want die komen natuurlijk vaak in een situatie terecht waarin ze zich, nou,

[2:29:44] In ieder geval niet de keuze hebben gehad of hun ouders wel of niet nog bij elkaar blijven, waarin je binnen een klein half uur gehoord wordt door een rechter, wat ook best wel indrukwekkend is natuurlijk.

[2:29:54] Hoe kun je dan zo'n omgeving vormgeven?

[2:29:56] Hoe kun je zo'n kamer een beetje kindvriendelijk maken?

[2:29:58] Hoe kun je de tijd die er ook voor nodig is om dat gesprek goed te voeren, hoe kun je de rechtspraak daar ook toe faciliteren?

[2:30:05] Dus er zijn eigenlijk allerlei

[2:30:06] omstandigheden waarvan je zou kunnen zeggen als overheid, hier hebben wij toch best wel een rol in.

[2:30:13] Maar ik wil niet vooruit lopen op het rapport, dus ik weet in ieder geval wel dat dit soort gesprekken de onderdeel van uitmaak.

[2:30:18] Ik denk dat het goed is dat als we het rapport hebben, dat we dan ook kijken, zijn er nu nog losse eindjes waarvan we zien, we faciliteren dat nog onvoldoende.

[2:30:28] Ja, u kunt vervolgen.

[2:30:29] Hartelijk dank, voorzitter.

[2:30:31] Dan heb ik het blokje internationale kindontvoeringen en dan begin ik maar even met de vraag die door mevrouw Müttler en de heer Klemink is gesteld over de reflectie op de ontvoering van het meisje Incia.

[2:30:44] Waarschijnlijk ook een aantal van u heeft gister ook de moeder van Incia weer gezien bij het programma EVA.

[2:30:49] Ik heb dat zelf ook teruggekeken omdat het maakt indruk.

[2:30:53] En wat natuurlijk ook belangrijk is, is dat gisteren de premier ook een gesprek gevoerd heeft, weer met de moeder van Incia, om te kijken wat kun je nou in een situatie waarin er, geloof ik, 22 fondsen liggen, waarin er zoveel duidelijkheid is over wat de uitkomst zou moeten zijn en dat contact in ieder geval op zijn minst hersteld zou moeten worden, maar waar je als overheid dus ook met de handen op de rug staat.

[2:31:17] Het belang van dat gesprek, het belang van dat we als kabinet hier ook een brede aanpak in kiezen, dat we dus ook zorgen dat we op alle mogelijke manieren de invloed uitoefenen die we kunnen uitoefenen, dat doen we.

[2:31:32] Daarbij gezegd, ook de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris, ik stem acties strak op elkaar af, samen met onze diplomatieke posten.

[2:31:40] Gisteren heeft de minister dus ook nog gesproken met INSEA in richting India.

[2:31:45] Blijven we herhalen dat de Nederlandse rechter onomwonden heeft vastgesteld dat de moeder het eenhoofdig gezag heeft.

[2:31:51] We benadrukken het urgente belang van onmiddellijk contact herstel tussen moeder en dochter.

[2:31:57] Een ander aspect is ook wel het genoemde handelsakkoord, want daar wil ik ook wel inhoudelijk even op terugkomen.

[2:32:02] Dat staat los van deze zaak.

[2:32:04] En ik begrijp ook wel dat u de vraag opwerpt.

[2:32:06] Dat akkoord, dat wordt echt gesloten door Europa en niet door Nederland.

[2:32:12] Dus wij kunnen als Nederland niet niet ondertekenen.

[2:32:15] Wat je wel doet, is met wat ik net zei, de diplomatieke partners juist het gesprek blijven voeren en de druk uit blijven oefenen op India.

[2:32:22] om te zorgen dat hier dus wel ook juist ervaren wordt en gevoeld wordt.

[2:32:27] Het is nu echt genoeg geweest.

[2:32:32] Wie was het eerst?

[2:32:34] Dat is mevrouw Mulder.

[2:32:36] Ik begrijp het.

[2:32:38] Ik begrijp dat wij niet eenzijdig als Nederland een handelsakkoord kunnen opzeggen.

[2:32:42] Dat gaat niet.

[2:32:43] Aan de andere kant, ik heb ook de brief van Buitenlandse Zaken gelezen en daar staat letterlijk in dat het akkoord geen inhoudelijke of juridische aankopingspunten bevat voor deze zaak.

[2:32:55] Nog breder over de samenwerking in kinderontvoeringszaken.

[2:32:58] En daar zijn wij het gewoon niet mee eens.

[2:33:00] Waarom zou je zeggen?

[2:33:01] Omdat in het handelsakkoord ook een clausule over mensenrechten staat, over democratie staat.

[2:33:07] En in mijn beleving, in onze beleving, als je het hebt over kinderrechten, dan zijn dat mensenrechten.

[2:33:12] En heb je daarmee dus ook een hele duidelijke aanknopingspunt om in ieder geval dit aan te zwengelen, ook als Nederland, binnen EU-verband.

[2:33:23] En als de premier dit echt meet,

[2:33:26] En we kennen de premier, die gaat niet zomaar dit gesprek voeren, die meent het.

[2:33:33] Dan moet je hier in mijn beleving de maximale politieke, diplomatieke druk blijven opvoeren, want ik zie een aanknopingspunt.

[2:33:43] Wilt u dat als staatssecretaris, zeg ik via de voorzitter, dat ook overbrengen?

[2:33:48] En anders gaan we dat via een motie doen, denk ik, met de collega's, onder andere Conradi.

[2:33:54] Maar goed, hier graag een reflectie op.

[2:33:56] De staatssecretaris.

[2:33:59] Dank u wel, voorzitter.

[2:34:01] Weet zeker dat zowel de minister-president als de minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, als ik, dit ook met elkaar bespreken, dat we de urgentie zien, dat we ook zien dat alle middelen die ingezet kunnen worden, dat je daar heel goed naar kijkt, waaronder bijvoorbeeld de momenten dat je het hebt over zo'n handelsakkoord,

[2:34:22] Dat de diplomatieke weg dus ook een bepaalde druk vereist, dat we daar ook als kabinet eensluidend over zijn.

[2:34:29] Die oproep die wil ik herhalen, die herhaal ik hier, die herhaal ik aan de tafel met de minister.

[2:34:33] Maar alles wat helpt, geef ik u ook mee in dat gesprek.

[2:34:37] Ja, dat is natuurlijk zeker aan uw Kamer ook om daar een uitspraak over te doen.

[2:34:42] Ja, dan nog een vrouw van de heer Klemmink.

[2:34:45] Ja, hij vergeet allebei mijn scene, maar hij houdt de vergelijking wel op met mijn collega Coralie.

[2:34:55] Laat maar.

[2:34:56] Ik kan van alles over zeggen, maar laat het ook maar even gaan, voorzitter.

[2:34:59] Nee, ik begrijp het.

[2:35:03] Wat ik het kabinet zou willen vragen om... Kijk, het handelsverdrag is een proces.

[2:35:07] waar je op verschillende momenten als Nederland, juist ook met Europese partners, hier komt een soort van pro-Europese uitbraak van jaar 21, juist met Europese partners die druk aan het opvoeren.

[2:35:18] En ik hoop dan ook dat het kabinet haar Europese partners ook achter de zaak gaat krijgen, zodat we niet alleen staan als Nederland tegen India, maar dat we als blok kunnen gaan doen richting India over deze kwestie.

[2:35:30] Staatssecretaris.

[2:35:31] Voorzitter, dank u wel.

[2:35:33] Absoluut, wij hebben Europese partners, u ook.

[2:35:36] U heeft ook politieke partners in Europa.

[2:35:40] Zorg dat daar ook deze boodschap steeds weer op tafel ligt.

[2:35:44] Dat zou ik daar dan ook graag terug willen geven.

[2:35:48] Dat roept een vraag op van mevrouw Bikker.

[2:35:50] Ja voorzitter, maar laten we wel wezen, het is veel krachtiger als een kabinet ook met andere regeringen zich inzet.

[2:35:59] Want ik weet ook, ik wil niet spreken voor jaar 21 en uw politieke partners in Europa, maar ik kan zelf als een

[2:36:05] Partij als de ChristenUnie in Europa, daar zijn we met zes parlementariërs aan de slag.

[2:36:10] Dat is toch anders dan dat de regering zich erachter zet.

[2:36:12] Dus ik zou toch ook echt aan het kabinet willen vragen om ieder evenement waar dit maar mogelijk is ook te gebruiken, want we weten allemaal dat dit meisje allang terug hier in Nederland had moeten zijn.

[2:36:27] U kunt vervolgen.

[2:36:28] Ja, dank u wel.

[2:36:30] Er is nog een vraag gesteld door mevrouw Mütleur van Pro.

[2:36:33] Ik vraag uw aandacht te hebben voor de noden van de achtergebleven ouders.

[2:36:36] Die zitten met de ellende dat hun kind weg is en langdurig juridische procedures moeten voeren.

[2:36:40] Daar is uiteraard oog voor in elke zaak.

[2:36:42] Spannen we ons maximaal in om te doen wat in het belang is van het kind en het Haagse Ontvoeringsverdrag wat het van ons vraagt.

[2:36:48] Het Centrum Internationale Kindontvoeringen biedt gratis juridisch advies, voorlichting, mediation aan iedereen die in hun persoonlijke of professionele omgeving te maken krijgt met de dreigende internationale kindontvoeringen.

[2:37:00] De achtergebleven ouder kan een verzoek tot terugleiding indienen bij de Centrale Autoriteit Internationale Kind Aangelegenheden.

[2:37:06] De Centrale Autoriteit ondersteunt de achtergebleven ouder juridisch in de terugleidingsprocedure, ook in het geval van ontvoeringen naar niet-verdragslanden.

[2:37:14] In dat geval wordt via de diplomatieke kanalen aandacht gevraagd voor de zaak.

[2:37:19] Twee jaar geleden is er naar aanleiding van een motie van Kamerlid Van Nispen van de SP onderzocht waar achtergebleven ouders behoefte aan hebben.

[2:37:25] En die aanbevelingen uit het onderzoek zijn inmiddels opgevolgd.

[2:37:30] Dan heb ik nog twee mapjes en ik kom nu bij het mapje draagmoederschap en daarna overig.

[2:37:37] Dus we gaan naar draagmoederschap.

[2:37:39] Dat is een... Sorry, over het bokje nog de ontvoering.

[2:37:44] Dan gebruik ik mijn laatste interruptie.

[2:37:46] Voorzitter, waarvoor drank ik trouwens?

[2:37:48] U bent best kolant.

[2:37:55] De motie van Van Nispen is inderdaad uitgevoerd, maar er zijn meer wensen van ouders wiens kinderen zijn ontvoerd.

[2:38:04] Dat kan soms de wens zijn om als lotgenoten bij elkaar te zitten, daarbij ook ondersteuning te krijgen.

[2:38:15] psychische ondersteuning om dit leed gewoon te boven te gaan.

[2:38:23] En waar ook behoefte aan is, dat zijn advocaten die zich ermee bezighouden of mediators waar ze naartoe kunnen worden verwezen.

[2:38:33] Dus die behoefte van ouders wiens kinderen zijn ontvoerd is breder.

[2:38:39] En is de staatssecretaris bereid om daar ook met een frisse blik naar te kijken en met de betrokken organisaties daar het gesprek over te voeren om na te gaan wat nog extra gedaan kan worden?

[2:38:53] Voorzitter, dank u wel.

[2:38:54] Ik heb niet de signalen nu dat het niet toereikend is, dus dat is wel goed om even ook mee te geven dan aan u.

[2:39:01] Wat ik net zei, dat het CICO, dat Centrum Internationale Kindontvoeringen, dat geeft gratis juridisch advies, dat denkt mee over mediation.

[2:39:08] Dus als dat niet toereikend is, dan is het belangrijk om dat met elkaar ook te constateren, dat ik de signalen krijg.

[2:39:13] En uiteraard ga ik dan ook graag in gesprek over wat nog nodig zou moeten zijn.

[2:39:19] Ja, u kunt vervolgen.

[2:39:21] Hartelijk dank.

[2:39:22] Het blokje draagmoederschap, dus een ethisch en juridisch zeer complex onderwerp, maakt dat wij hier zorgvuldig mee om moeten gaan.

[2:39:29] Als je een kinderwens hebt, maar je kunt die niet langs de natuurlijke weg vervullen, is dat enorm ingrijpend.

[2:39:35] Mensen kiezen in dat geval soms voor draagmoederschap.

[2:39:38] Maar deze manier om een kinderwens in vervulling te laten gaan, kent ook de nodige risico's die, medegelet op de vaak internationale component, niet volledig kunnen worden uitgesloten.

[2:39:48] De commissie Joustra naar misstanden bij de interlandelijke adoptie, daar werd ook door een aantal van u naar gerefereerd, heeft het in het verleden ook al op dit risico gewezen.

[2:39:57] Risico's zijn er, zullen er zijn, met en zonder regeling.

[2:40:02] Bij uw Kamer ligt het wetsvoorstel Kind, Draagmoederschap en Afstamming, waarvan de voorlopige planning is dat wij daar begin juni over komen te spreken.

[2:40:11] In het coalitieakkoord is opgenomen dat we behandeling van het wetsvoorstel voortzetten met respect voor de aanbevelingen die juist uit het WODC rapport het gedragen kind en de aandachtspunten uit het rapport van de commissie onderzoek interlandelijke adoptie zijn voortgekomen.

[2:40:26] Ik betrek daarbij zonder meer de wetenschapstoets.

[2:40:29] Ik zeg heel expliciet ook dat die nu in juni op de agenda staat, want wat u nog wel van mij het goede heeft, is natuurlijk de kabinets reactie op de wetenschapstoets.

[2:40:37] En ik heb daar natuurlijk ook wel even de tijd voor nodig om dat goed te doen.

[2:40:41] Een aantal van u heeft daar ook wel vragen over gesteld.

[2:40:44] Is het nou belangrijk dat er bijvoorbeeld nog een aanvullende ronde tafel wordt georganiseerd?

[2:40:51] Ik zie geen aanleiding om daar nu iets voor te organiseren binnen mijn macht.

[2:40:56] Het is vooral aan uw Kamer om goed te kijken naar het moment van agendering.

[2:41:00] Die kabinetsreactie op die wetenschapstoets kunt u zo spoedig mogelijk, maar ook weer zorgvuldig, want die wetenschapstoets heeft ook bepaalde aanbevelingen in zich en daar is vandaag door u ook wat langer over doorgepraat, die ik goed zal moeten bestuderen.

[2:41:16] Een vraag van mevrouw Pikker.

[2:41:18] Ja, voorzitter, ik heb net denk ik wel een duidelijk signaal gegeven aan de staatssecretaris hoe dit voor de voor de ChristenUnie ligt.

[2:41:27] Maar ook als ik naar het wetsvoorstel kijk en ook de aanbevelingen die zijn gedaan in de wetenschapstoets, maar ook op andere plekken zoals de commissie Joustra, dan kan ik me haast niet voorstellen dat de staatssecretaris hetzelfde wetsvoorstel wil gaan verdedigen in de Kamers, ook gezien de teksten in het coalitieakkoord.

[2:41:43] Zegt zij hiermee ook dat het wetsvoorstel mogelijk aangepast gaat worden?

[2:41:48] Wat is het proces dat de staatssecretaris voor ogen heeft?

[2:41:51] Is dat enkel die brief en daarna gaan we in juni een behandeling doen?

[2:41:54] Hoe ziet de staatssecretaris dat?

[2:41:58] Dank u wel, voorzitter.

[2:41:59] Nou, ik zie het zo dat ik het gesprek met uw Kamer ga voeren over het wetsvoorstel.

[2:42:05] En ik denk dat dat het belangrijkste is om dan ook met elkaar de kaders en de inhoud te bespreken.

[2:42:10] Wat we hebben gedaan is hem laden met een wetenschapstoets.

[2:42:14] Ik denk dat het belangrijk is om goed te kijken naar hoe we als kabinet daar ook naar kijken en alles in overweging nemen.

[2:42:19] Dan gaan we dan met elkaar het gesprek aan, juist over dit belangrijke wetsvoorstel.

[2:42:24] U kunt...

[2:42:25] Nee, u bent door de straatmannorm heen, eigenlijk.

[2:42:29] Nee, maar het wordt nu ook gelet op de tijd, denk ik, wat krap ook.

[2:42:32] De heer Van Dijk... Diederik Van Dijk heeft er nogal wel een, ja.

[2:42:35] Gaat u gang.

[2:42:36] Toch nog eventjes hierop doorgaand, want inderdaad, we wachten met belangstelling natuurlijk de kabinetsreactie af.

[2:42:43] Maar dat sluit de Statenstraat nou bijna eigenlijk aan de voorkant al uit van, nou, het wetsverzeil zal niet veranderd worden, terwijl juist de wetenschapsdoets onder meer ook zegt, het buitenlandstraject, waar zoveel vragen over zijn, die wordt versoepeld.

[2:42:54] Dat eigenlijk haaks op de gedachte om teveel mogelijk in het binnenland te regelen.

[2:42:57] Dus ik kan me voorstellen dat wel degelijk ook tot in ieder geval al een wetswijziging zou moeten leiden.

[2:43:03] En die gaan we als het goed is nog niet aan de orde stellen als we al in debat zitten.

[2:43:11] Nou, voorzitter, ik moet misschien de Morris nog wel wat leren kennen in Den Haag, maar ik denk dat het juist heel mooi is dat we daar een debat met elkaar over voeren en dat we dan juist ook kijken naar hoe moeten we dit wetsvoorstel nou verder brengen, waar zorgen we nou ook voor de zorgvuldigheid, ook in relatie tot de andere ontwikkelingen, als je kijkt naar interlandelijke adoptie.

[2:43:27] Dus zeker in zijn geheel, in zijn totaliteit, moeten we dat gesprek tijdens dat debat met elkaar, wat mij betreft, voeren.

[2:43:34] Ik heb nog een vraag van de heer Van Dijk te beantwoorden.

[2:43:38] Die gaat over, gaat u aan de Nationale Rapporteur Mensenhandel een advies vragen op de wetenschapstoets?

[2:43:44] Dat is gebeurd.

[2:43:46] De advies is al opgevraagd.

[2:43:47] Dat heeft al onderdeel uitgemaakt van de consultatie van het wetsvoorstel.

[2:43:51] Dus ja, nu daar nog een keer een advies op vragen, dat zou eigenlijk wel dubbel op zijn.

[2:43:55] Maar weet dat we dat in ieder geval meenemen.

[2:44:00] En dan heb ik nog een mapje overig met nog twee vragen daarin.

[2:44:06] Denk ik althans.

[2:44:08] Er is wat beweging om mij heen en dan weet je dat niet zeker, maar ik ga ervan uit en anders hoor ik het ook graag van u in de tweede termijn.

[2:44:16] Vraag van de heer Sneller en de heer Van Dijk.

[2:44:19] Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen de verhouding tussen algemene rechten en individuele

[2:44:23] afweging.

[2:44:24] Dat is een vrij fundamentele vraag.

[2:44:26] Misschien had ik hiermee moeten beginnen.

[2:44:28] We leven in een tijd waar het recht om zelf te bepalen wie je wilt zijn ook steeds meer aandacht krijgt.

[2:44:34] En als het meer aandacht krijgt en de samenleving om vraagt, dan moeten we ook kijken naar welke vormen daar geschikt voor zijn.

[2:44:40] Dat is wat we hier ook met elkaar doen.

[2:44:41] We zorgen dat we dan ook, dat als er een meerderheid voor is, en het is niet de helft plus één, dat is een gedragen voorstel,

[2:44:47] dat er een wetsvoorstel komt om dat vorm te geven en dat is denk ik een hele goede ontwikkeling.

[2:44:53] Ik vind het belangrijk dat we bij het opstellen van wet en regelgeving steeds kijken in hoeverre het algemeen belang eraan in de weg staat dat we ook in wetgeving juist ruimte geven voor het individuele belang.

[2:45:04] De tweede vraag was van de heer Van Dijk en dat gaat over het artikel de rechter als beschermer van het ongeboren kind.

[2:45:12] De wetgever beschermt belangen van moeders en kind onvoldoende.

[2:45:15] Daardoor staat rechtsongelijkheid aan de wieg onder toezichtstelling van het ongeboren kind.

[2:45:22] Ook het strafrecht hapert.

[2:45:26] Fundamentele vraag is dit wel.

[2:45:28] Ik zie geen noodzaak naar aanleiding van het artikel voor onderzoek naar een nadere wettelijke regelgeving voor ondertoezichtstelling bij ongeboren kinderen.

[2:45:36] Volgens mij wordt dat proces nu zorgvuldig ingericht.

[2:45:39] Het vraagt ook altijd ontzettend veel expertise, aandacht en zorgvuldigheid op het moment dat dit soort interventies wordt gepleegd.

[2:45:47] Waar ik blij mee ben, is dat we natuurlijk ook een staatscommissie

[2:45:51] in het leven hebben, een groep die juist ook echt kijkt naar wanneer ben je nou als overheid aan het ingrijpen in een gezin en op welke manier doe je dat.

[2:45:59] En dat raakt ook heel erg aan die ondertoezichtstellingen natuurlijk.

[2:46:02] Dus juist in de breedte daarvan vind ik het een belangrijk onderwerp om mee te nemen.

[2:46:07] Niet specifiek naar aanleiding van dit artikel.

[2:46:11] Dank u wel, voorzitter.

[2:46:12] Ja, de heer Diederik van Lee.

[2:46:14] Kan ik nog één keer?

[2:46:18] Ik vrees dat dit antwoord heel kort door de bocht is.

[2:46:21] Niets en niks verwees ik naar het artikel van de RSEQ, waar ik zelf ook vast grok dat de wetgever eigenlijk toch een tekort schiet als het gaat om de positie van zwangere vrouwen en kinderen.

[2:46:30] Maar wat ik ook vast grok in het artikel is de grote verschillen die we momenteel hebben tussen rechtelijke uitspraken.

[2:46:35] Omdat rechters te weinig houvast hebben en dat echt ook in bijna soms vergelijkbare casus en verschillende uitspraken liggen.

[2:46:42] Verg dat toch niet iets meer aandacht dan van de wetgever.

[2:46:49] Voorzitter, dank u wel.

[2:46:51] Dat lijkt me een goed onderwerp voor mijn gesprek met de Raad voor de Rechtsspraak.

[2:46:54] Dus ik zal het meenemen.

[2:46:56] Dank u wel.

[2:46:58] De straatssecretaris, had u nog een nabrander die u net in de handen kreeg?

[2:47:02] Ik heb een nabrander.

[2:47:03] Dat waren de vragen die ik zei in tweede termijn te gaan beantwoorden.

[2:47:06] Dus dat is een beetje wat uw voorkeur heeft, of we dat dan straks meenemen.

[2:47:10] Ja, goed.

[2:47:11] Ik kijk naar de klok.

[2:47:11] Ik kijk naar de collega's.

[2:47:14] Ik denk dat we tijd hebben voor een hele korte, sumiere tweede termijn, waarin een onbeantwoorde vraag nog even wordt gesteld.

[2:47:20] Want wij moeten om vijf uur hier het pand, of tenminste de zaal uit, voordat het licht uitgaat.

[2:47:24] Dus dank aan de straatssecretaris.

[2:47:25] Ik ga kijken naar de...

[2:47:27] De leden.

[2:47:28] Dit kost iets.

[2:47:29] Ja, dank u wel.

[2:47:30] Ik vraag graag een twee minuten debat aan en ik heb twee vragen.

[2:47:34] De staatssecretaris heeft toegezegd dat als het gaat om het transgenderwerk op korte termijn een gesprek zal worden gevoerd met de gemeenschap en daarover zal het terug worden gekoppeld in de Kamer.

[2:47:42] Ik zou graag een kleine tijdindicatie willen.

[2:47:45] En de tweede vraag gaat over ook de toezegging om met onder andere het transgendernetwerk in gesprek te gaan als het gaat

[2:47:51] om de problemen waar mensen die nu al een X-unit-paspoort hebben tegenaan lopen in de maatschappij.

[2:47:56] En daar wil ik graag nog een verduidelijking en bevestiging van de staatssecretaris dat ze dan niet wacht op dat wetsvoorstel die de X moet gaan regelen op een andere weg.

[2:48:04] Want dat is een ander traject.

[2:48:06] Het gaat om mensen die nu al een X-unit-paspoort hebben en te maken hebben met hele praktische zaken, zoals banken en verzekeraars die nog niet aangepast zijn aan die realiteit.

[2:48:17] En mijn concrete vraag was daarin of zij in gesprek wil gaan met die belanghebbenden om te kijken welke problemen lopen jullie tegenaan en welke acties kunnen we daaruit maken.

[2:48:30] Ik kan ze dat toezeggen.

[2:48:31] Dank.

[2:48:32] Mevrouw Mulder.

[2:48:34] Ik vond het heel fijn, voorzitter, om dit debat te voeren met deze staatssecretaris en ik dank haar ook voor haar constructieve houding.

[2:48:40] Ik kondig wel aan dat wij sowieso met een voorstel gaan komen met de heer Clement, zeg ik het niet goed?

[2:48:48] Nou, het is de heer Klemink.

[2:48:50] Ja, excuus, ik ben niet zo van de namen.

[2:48:55] Maar u gaat samen een voorstel doen?

[2:48:58] Nee, we gaan toch een voorstel doen om ervoor te zorgen dat, vooral betreft INSEA en het aanknopingspuntje wat we toch zien in het handelsakkoord, onder de aandacht te brengen.

[2:49:10] Ik ga ook een voorstel indienen ten aanzien van de dubbele geslachtsnaam, naar aanleiding van het debat wat we net hebben gevoerd, om toch ervoor te zorgen dat die onrechtvaardige situatie, het discriminerend element in de wet verdwijnt.

[2:49:25] En tot slot, voorzitter, heb ik nog één vraag en dat heeft te maken met adoptie.

[2:49:31] Want ik weet dat er ook kinderen zijn die zijn geadopteerd nadat ze te vondeling zijn gelegd.

[2:49:38] Een van mijn collega's, de heer De Hoop, is daar een van.

[2:49:42] Ik heb laatst een podcast beluisterd en kinderen die dat overkomt zouden eigenlijk ook te allen tijde het recht moeten hebben om bij de politie of elders te kunnen kijken wie hun ouders zijn.

[2:49:51] Het sluit een beetje aan op de discussie die we hebben gehad over adoptie over het algemeen.

[2:49:56] En is ze daartoe bereid of kan ze daar eventueel later op terugkomen?

[2:50:00] Maar ik vind het wel een mooi punt om mee af te zetten.

[2:50:05] Dank mevrouw Wendel.

[2:50:08] Ja, dank voorzitter.

[2:50:10] En in deze tweede termijn wil ik toch de staatssecretaris ook met klem danken voor de voortvarende aanpak van de afgelopen weken in het binnenlands adoptiedossier.

[2:50:20] Ik waardeer dat echt enorm.

[2:50:22] En volgens mij is er nu met de aankondiging van excuses een hele belangrijke stap gezet.

[2:50:27] Tegelijkertijd wil ik de staatssecretaris nogmaals op het hart drukken om met dezelfde urgentie en hetzelfde tempo door te gaan met de rest van het proces in de erkenning voor deze mensen en dan met name rondom de openbaarheid van de dossiers en de brief van je moeder.

[2:50:42] Dank u wel.

[2:50:44] Ja, dank, voorzitter.

[2:50:45] En ik kan me eigenlijk helemaal aansluiten bij de woorden van mevrouw Wendel.

[2:50:49] Dank voor de urgentie waarmee het traject naar excuus is opgepakt, maar ik zie het ook echt wel als een beginpunt van het traject naar herstel.

[2:50:55] En laten we eens ook kijken, met name die toegang tot die dossiers en ook die moederbrief, hoe we dat gewoon op een pragmatische manier kunnen regelen.

[2:51:02] Want ja, de vraag is ook, ja, wat is een afgesloten dossier?

[2:51:05] Je kunt je denk ik ook heel erg de vraag stellen, met de geschiedenis die dit dossier heeft, is een dossier zonder moederbrief niet per definitie onvolledig?

[2:51:13] en pas dan wel de kwalificatie gesloten.

[2:51:17] Maar dat denk ik voor een later moment.

[2:51:19] En wat betreft die digitale inzage, misschien nog een korte toelichting op mijn vraag.

[2:51:23] Je ziet nu dat, met name als het gaat bijvoorbeeld om afstandsmoeders, en het zal ook wel voor een grotere groep mensen gelden die op leeftijd zijn, dat ze nu naar het Nationaal Archief in Den Haag moeten om inzagen te vragen, terwijl al de technische uitrusting er al is om via digiD inzagen te krijgen.

[2:51:38] Dus ook op dat punt laten we daar ook pragmatisch mee omgaan en dat gewoon faciliteren.

[2:51:44] Dank voorzitter, dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording en aan de collega's voor het mooie debat.

[2:51:49] Ik meld mij binnenkort bij collega Kostić en zoals beloofd en ik moet mij voor nu verontschuldigen.

[2:51:54] Dank u wel.

[2:51:55] De heer Diederik van Dijck.

[2:51:57] Dank voorzitter.

[2:51:58] Dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[2:52:01] De agenda van vandaag was in zekere zin, althans zo heb ik hem gezien, toch een beetje wel een ratje toe ergens aan thema's, met alle respect.

[2:52:09] En ik vind het voor een deel ook een klein beetje wel exemplarisch hoe wij omgaan met dit rechtsgebied.

[2:52:13] Zeker als we het hebben over het naamrecht.

[2:52:15] Daar hebben we het nodig over gewisseld.

[2:52:18] Waarbij toch ook de vraag is, gaan we nu zoveel mee in

[2:52:21] hele individuele gevoelens, of hoeveel waarde hechten wij aan collectieve kenbaarheid en orde, etcetera, wat het algemene belang zou moeten dienen.

[2:52:30] Ik hoop dat we dat punt nog eens een keer een wat fundamenteler debat over de achterliggende visie, ook op naamrecht, met elkaar kunnen hebben.

[2:52:37] Dank u, voorzitter.

[2:52:39] Ik ben dol op fundamentele debatten, dus ik sluit me graag aan bij collega Diederik van Dijk.

[2:52:45] Maar ik zou alle meeste staatssecretaris graag een compliment willen maken, want zes weken in dit immens grote terrein actief zijn en dan met zoveel kennis van zaken hier komen en ook al vanuit het hart laten zien waar uw betrokkenheid ligt, zeg ik via de voorzitter natuurlijk, dat verdient gewoon een groot compliment.

[2:53:02] Dus veel dank daarvoor.

[2:53:03] Ik heb wat vragen gesteld over draagmoederschap in verhouding tot de commissie Joustra, maar ik kan me ook voorstellen dat de staatssecretaris zegt dat ik dat wat steviger behandel in de brief in plaats van in de tweede termijn.

[2:53:14] Ik wil haar danken voor de toezegging rondom de complexe scheidingen en de inzet die het kabinet daar is oplegen.

[2:53:21] Tot slot, de heer Klenink.

[2:53:23] Ja, voorzitter, dank aan de staatssecretaris.

[2:53:26] Maar het gaat om de geslachtsregistratie, de wijziging en zorgvuldigheid, zowel in het wetsproces.

[2:53:32] Het voorstel dat komt belangrijk is, dat heeft de staatssecretaris heel helder gemaakt, maar ook in de uitkomst van straks van de procedure, de balans tussen toegankelijkheid voor burgers aan de ene kant en

[2:53:40] zelfvuldigheid aan de andere kant.

[2:53:42] En voor mijn partij is vooral die leeftijdsbepaling een belangrijk onderdeel daarvan.

[2:53:47] Dus ik kijk uit naar de behandeling terzijde tijd.

[2:53:51] En wat ik dan ook eigenlijk hoop, dat proeft ook wel uit de woorden van de staatssecretaris, dat het meer is dan optelt tot 76 zetels.

[2:53:57] En juist bij dit soort vraagstukken en wetsbehandelingen denk ik dat een breed draagvlak van de Kamer gezorgd moet worden.

[2:54:03] Dus ik hoop ook dat dat de intentie uiteindelijk is van de staatssecretaris.

[2:54:07] Dank.

[2:54:08] Ik geef het woord aan de staatssecretaris voor het tweede termijn.

[2:54:11] Hartelijk dank, voorzitter.

[2:54:13] Voorzitter, om te beginnen met de eerdere vraag die mevrouw Bikker heeft gesteld.

[2:54:17] Die gaat over de lessen uit het rapport van de commissie-Jouwstra.

[2:54:20] Denkt u echt goed om daar wat zorgvuldiger en uitvoeriger op terug te komen in een brief, als u het goed vindt?

[2:54:23] Ik heb hier een vrij kort en technocratisch antwoord.

[2:54:26] Dat zou ik ook jammer vinden, want dat doet ook geen recht.

[2:54:28] Dus daar is graag schriftelijk op terugkomen.

[2:54:31] Dan de digitale inzage, de vraag van mevrouw Straatman.

[2:54:36] Kunnen dossiers gedigitaliseerd worden?

[2:54:37] Archiefbewaarders gaan over hun eigen archivering, toch ook wel weer hoe het feitelijk zit.

[2:54:42] Maar ik wil heel graag het gesprek met die archiefbewaarders aan om aandacht te vragen voor de mogelijkheden om hun dossiers te digitaliseren zodat ze ook inzichtelijk worden.

[2:54:49] Zodat je ook, op het moment dat je gaat inloggen met je DigiD, echt een compleet dossier zou kunnen zien bij het Nationaal Archief, omdat het inmiddels ook daaraan toegevoegd is, de ideale situatie.

[2:55:00] Maar het is belangrijk om te weten, dat is dus niet iets waar ik per se vandaag wat mee kan.

[2:55:04] Het is wel het gesprek wat ik met ze voer, omdat ik me ook realiseer dat juist die digitalisering kansen hierin biedt.

[2:55:11] Dan de vraag van lid Kostic, die gaat over... die gaat graag op korte termijn in gesprek met de transgender- en x-gemeenschap.

[2:55:20] Voor de zomer zou ik dat graag doen, omdat het mij ook helpt om dit dossier meer eigen te maken, om ook, en dat heb ik wel in die persoonlijke gesprekken die ik nu ook ervaar, juist als het gaat over persoon- en familierecht,

[2:55:32] ook nodig om met de goede dingen bezig te zijn.

[2:55:34] Dus dat soort voor de zomer, als het aan mij ligt in ieder geval, en de agenda's, maar dat zal vast goedkomen.

[2:55:41] En dan de problemen die nu ervaren worden door mensen die een X in hun paspoort hebben, bijvoorbeeld doordat ze bij banken of gemeenten zich moeten identificeren.

[2:55:51] Ik zou daar schriftelijk op terugkomen omdat ik anders mogelijk wat ga insinueren van hoe dat nu loopt en waar we dat anders zouden moeten doen.

[2:55:59] Ik denk dat het goed is dat ik daar even iets dieper in duik of ik daar ook schriftelijk nog iets meer tegemoet kan komen aan een zorgvuldig antwoord.

[2:56:07] Dan de laatste vraag die ik hier nog heb, die is van mevrouw Mütler en dat gaat over vondelingen, collega De Hoop.

[2:56:16] Dit is al mogelijk via INEA, dus dat is een beetje het feitelijke antwoord.

[2:56:20] Tegelijkertijd is het natuurlijk absoluut ook een groep die we niet uit het oog moeten verliezen.

[2:56:27] Het is ook niet iets wat je heel vaak leest in de krant, om maar even zo te zeggen.

[2:56:33] Dus ik denk dat het goed is om ook op dit onderwerp even wat dieper in te duiken en het onderdeel te laten uitmaken van een schriftelijke terugkoppeling, zodat u daar ook een beeld van krijgt hoe dat nu werkt.

[2:56:43] Dank.

[2:56:43] Er is nog een interruptie van lid Kostis.

[2:56:46] Misschien kan ik het de staatssecretaris ook makkelijker maken.

[2:56:49] Ik hou van brieven, maar de staatssecretaris heeft gezegd, ik ga sowieso in gesprek met belanghebbenden, waaronder ook het transgendernetwerk, het gedeelte over mensen met een X in hun paspoort die tegen allerlei praktische problemen aanlopen.

[2:57:04] Mijn vraag was vooral of de staatssecretaris dat ook kan bespreken tijdens haar gesprek voor de zomer met transgendernetwerkers,

[2:57:10] daar kan worden gekregen.

[2:57:11] Waar liggen nou precies die problemen?

[2:57:12] En vervolgens dat de staatssecretaris terugkoppelt van wat heb ik gezien en waar zie ik ook oplossingen als staatssecretaris.

[2:57:19] Staatssecretaris.

[2:57:22] Helder verzoek.

[2:57:23] Dat ga ik zo doen.

[2:57:24] Ja, hartelijk dank.

[2:57:26] Dat was uw tweede termijn.

[2:57:28] Dat klopt, ik ben klaar.

[2:57:30] Dank u zeer Staatssecretaris en de ondersteuning voor deze beantwoording.

[2:57:35] Ik krijg aangereikt, of willen jullie zelf de toezeggingen?

[2:57:40] Ga ik die voorlezen?

[2:57:43] De toezeggingen van vandaag.

[2:57:45] De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid zegt de Kamer toe voor de zomer van 2026 de Kamer te informeren over het reflectietraject in het kader van het rapport Schade door Schande en de aanbevelingen daarin, gesprekken met de getroffenen en de herstelmaatregelen en het proces daarbij.

[2:57:59] De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid zegt de Kamer ook toe om de Kamer voor de zomer van 2026 te informeren over het onderzoek naar de mogelijkheden voor een separaat archief voor moederbrieven.

[2:58:11] En de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid zegt de Kamer toe om zich in te spannen om voor het debat over emancipatie de Kamer te informeren over de tijdlijn met betrekking tot de nieuwe transgenderwet en de gesprekken met de gemeenschap.

[2:58:21] De staatssecretaris zegt...

[2:58:24] Dat zegt ook toe.

[2:58:25] Als in mei 2026 het WODC-rapport over het onderzoek naar het regelen van scheidingen via de notaris aan de Kamer wordt gestuurd, een kabinetsreactie daarop in de zomer van 26 aan de Kamer wordt toegezonden, staat dictaars van justitie... Wap, wacht even hoor.

[2:58:42] Nou kom ik helemaal niet meer.

[2:58:45] Dat zegt ook toe.

[2:58:47] ...de kabinetsenreactie op de wetenschapstoets... ...en de reflectie van het lid Diederik van Dijk daarop... ...in zakenwetstel, wet, kind, draagmoederschap en afstamming... ...zo spoedig als mogelijk toe te zenden.

[2:58:56] En de staatssecretaris zegt de Kamer toe... ...de Kamer te informeren over de problematiek die mensen ervaren... ...met een x in hun paspoort voor de zomer.

[2:59:06] Dat zijn ze, ja.

[2:59:08] Daarmee hebben wij de toezeggingen ook genoteerd.

[2:59:10] Dan wil ik de Kamer danken, de collega's voor de inbreng, nogmaals de staatssecretaris voor beantwoording en alle mensen hier aanwezig op de tribune en de luisteraars via de livestream.

[2:59:21] Dank voor uw aandacht en dan sluit ik hierbij deze vergadering.