Technische briefing door het SCP voor technische briefing over onderzoeksrapport 'Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2026'

[0:00:02] Er zit nog één gelijksdeur in.

[0:00:51] Goedemiddag dames en heren, welkom bij een technische briefing gegeven door het Sociaal Cultureel Planbureau voor de technische briefing over het onderzoeksrapport Sociaal en Culturele Ontwikkelingen 2026.

[0:01:04] Aanwezig daarvoor twee heren, de heer Huying en de heer Olshorn.

[0:01:11] Zij gaan ons zometeen door een presentatie heen loodsen.

[0:01:14] Aanwezig zijn ook een aantal leden.

[0:01:15] U krijgt allemaal gezien het aantal leden wat er zit, krijgt u het in

[0:01:20] Van een groepje van drie en een groepje van twee krijgt u de kans om één vraag te stellen, met eventueel één verduidelijkheidsvraag, en hoe korter en bondiger u de vraag stelt, en ook natuurlijk hoe korter en bondiger het antwoord is, hoe meer vragen we kunnen stellen.

[0:01:32] Dus ik stel voor dat wij met elkaar gaan beginnen.

[0:01:35] Het woord is aan de heer Uyengang.

[0:01:39] Dank je wel.

[0:01:40] Nou, ik ga jullie meenemen bij de sociaal-culturele ontwikkelingen in 2026.

[0:01:48] Dit onderzoek is uitgevoerd onder andere door Roel Willems en door mijzelf.

[0:01:51] Alleen Roel kon er vandaag niet bij zijn, helaas.

[0:01:53] De hoofdonderzoeker.

[0:01:54] Het zijn grote schoenen om te vullen, maar ik ga het toch proberen.

[0:01:57] En dat gaat zeker lukken met Martin aan mijn rechterzijde.

[0:02:02] Het SCO 2026.

[0:02:04] Het waarom en het wat.

[0:02:11] Het SCP heeft als een van de doelstellingen om beter aan te sluiten bij de begrotingscyclus.

[0:02:18] En een van de middelen waarmee we dat willen doen is via de sociaal-culturele ontwikkelingen.

[0:02:24] Het idee is dat de afwegingen die worden gemaakt bij de voorjaarsnota, dat daar ook die sociaal-maatschappelijke afwegingen een grote of grotere rol gaan spelen.

[0:02:35] Dat doen wij door onder andere sociaal-maatschappelijke knelpunten te agenderen, hoe we dat doen,

[0:02:40] Daar kom ik later nog veel meer over te spreken.

[0:02:42] Het is de vierde editie sinds 2023 en wij maken een foto, zou je kunnen zeggen, van hoe gaat het nu met Nederland in sociaal-maatschappelijk opzicht.

[0:02:51] We kijken naar ongelijkheden, want achter dat algemene beeld zitten vaak grote verschillen tussen verschillende groepen in de Nederlandse samenleving.

[0:03:00] We kijken naar ontwikkelingen, korte termijn ontwikkelingen zou je ergens kunnen zeggen.

[0:03:04] We kijken terug voor een periode van vijf jaar.

[0:03:08] En deze keer hebben we ook de internationale vergelijking gemaakt.

[0:03:11] Dus hoe doet Nederland dit ten opzichte van andere Europese landen?

[0:03:14] En dat is anders ten opzichte van bijvoorbeeld de SCO van vorig jaar.

[0:03:18] Het burgerperspectief staat met name centraal.

[0:03:25] Eén sheet mis ik, maar dan doe ik die wel even uit mijn hoofd.

[0:03:30] Hoe hebben we dit gedaan?

[0:03:31] Het is dus gebaseerd op vragenlijstonderzoek.

[0:03:34] Er zijn meer dan vijfduizend respondenten geïnterviewd.

[0:03:37] Zij hebben allerlei vragen ingevuld.

[0:03:39] We hebben dit dus al vijf keer gedaan, zodat we over de tijd kunnen kijken van hoe ontwikkelen de sociaal-maatschappelijke... Hoe zien die sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen eruit?

[0:03:50] Daarnaast hebben we voor die internationale vergelijking gebruik gemaakt van een databestand, European Social Survey heet dat,

[0:03:56] Dat doen 50.000 mensen, maar uit meer dan 30 landen en, ik geloof, 1.700 respondenten uit Nederland.

[0:04:03] Die foto, wat betekent dat?

[0:04:04] Hoe hebben we dat nou precies gedaan?

[0:04:06] Wij gebruiken bij het SCP het perspectief van de kwaliteit van de samenleving, zoals wij dat noemen.

[0:04:12] En daarbij kijken wij... Die kwaliteit van de samenleving is gebaseerd op drie pijners.

[0:04:18] Allereerste kwaliteit van leven.

[0:04:19] Dat gaat over wat hebben mensen, wat doen mensen en wat voelen mensen.

[0:04:24] Zoals je daar kan zien.

[0:04:25] Wat hebben mensen?

[0:04:26] Dat benoemen wij vaak in termen van hulpbronnen of kapitaalvormen.

[0:04:32] En in het SEO hebben we gekeken naar inkomen, opleiding en ook naar gezondheid.

[0:04:38] Participatie, wat doen mensen nou precies?

[0:04:41] Het is een snapshot, dus we hebben gekeken naar een aantal verschillende participatievormen.

[0:04:46] Er zijn er nog veel meer, maar in deze SEO hebben we gekeken naar betaald werk, vrijwilligerswerk en de mantelzorg.

[0:04:52] En we kijken bij de kwaliteit van leven ook naar het welbevinden.

[0:04:55] Hoe gaat het mensen in termen van hoe voelen zij zich?

[0:04:58] Hoe tevreden zijn ze met het leven?

[0:05:00] Ervaren zij mentale klachten en ervaren zij regie over hun leven?

[0:05:05] Tweede pijler waar die kwaliteit van de samenleving op rust is sociale samenhang.

[0:05:10] Hoe gaat het met mensen of hoe gaat het eigenlijk tussen mensen?

[0:05:12] Vertrouwen mensen elkaar?

[0:05:14] Voelen zij zich verbonden met hun lokale gemeenschap?

[0:05:16] Voelen zij zich verbonden met Nederland?

[0:05:18] Het heeft aspecten in zich van binding en insluiting, maar ook van uitsluiting.

[0:05:23] Bijvoorbeeld, we hebben ook bijvoorbeeld gekeken naar ervaren discriminatie.

[0:05:28] En de derde pijler waar die kwaliteit van de samenleving op rust, is de relatie van burgers tot de overheid.

[0:05:35] Dat valt ook uit een en drie verschillende elementen.

[0:05:38] Het vertrouwen dat mensen hebben in de overheid, het oordelen over de functioneren, oordelen over het functioneren van de overheid en het erkennen van de overheid in termen van legitimiteit.

[0:05:52] We beginnen maar meteen met de hoofdbevindingen en daarna zal ik die hoofdbevindingen verder uitleggen of toelichten.

[0:06:00] Als je kijkt naar die kwaliteit van leven, dat was de linkerzeur van het huis van de kwaliteit van de samenleving.

[0:06:05] Dan zien we dat gemiddeld genomen eigenlijk het best wel goed gaat met die kwaliteit van leven in Nederland.

[0:06:09] Veel Nederlanders zijn tevreden met hun leven, geven gemiddeld een 7,7.

[0:06:16] En ook als je dat vergelijkt in internationaal opzicht is dat een hoge en een goede score.

[0:06:22] We doen veel.

[0:06:24] Het aantal mensen met betaalde baan is hoog.

[0:06:27] Het aantal mensen met vrijwilligerswerk is hoog.

[0:06:31] Dus dat is het positieve verhaal.

[0:06:34] Tegelijkertijd onder dat verhaal zitten ook weer verschillen.

[0:06:36] Er gaan ook verschillen schuil.

[0:06:38] Bijvoorbeeld, als we kijken naar mentale klachten, hebben we toch best wel een groot deel van de Nederlandse mentale klachten.

[0:06:43] Als we specifiek inzoomen op jongeren, zie je dat het aantal jongeren met klachten, mentale klachten, psychische problematiek, flink is toegenomen, ook de afgelopen tien jaar.

[0:06:53] Bij sociale samenhang is het beeld wat meer gemengd.

[0:06:56] Ook als je het vergelijkt ten opzichte van andere Europese landen, is het bijvoorbeeld goed gesteld met het sociaal vertrouwen.

[0:07:02] En dat is het vertrouwen dat mensen hebben in andere mensen.

[0:07:07] Ook het vrijwilligerswerk is participatie.

[0:07:08] Men zegt ook wel iets over de sociale samenhang en scoort Nederland hoog.

[0:07:12] Tegelijkertijd zijn er ook veel zorgen bij burgers over het samenleven.

[0:07:18] Is er een toename te zien in de ervaren tegenstellingen?

[0:07:21] Zien we lichtelijke ontwikkelingen naar meer discriminatie?

[0:07:24] Het sociaal vertrouwen neemt iets af.

[0:07:28] Er zijn ook wat...

[0:07:30] Het heeft echt wel twee kanten bij sociale samenhang.

[0:07:32] Het meest problematische, als je dat zo kan zeggen, van de drie pijlers waar de metertjes op rood staan, zoals we dat in onze termen zeggen, is de relatie tussen burgers en overheid.

[0:07:43] Nou, wat er goed gaat, laat ik daarmee beginnen, is er is nog veel legitimiteit, veel burgers erkennen wel de overheid als zodanig, maar tegelijkertijd het vertrouwen is laag, stabiel laag zou je kunnen zeggen, waarschijnlijk geen nieuw verhaal en er zijn veel negatieve oordelen over het functioneren van de politiek.

[0:08:03] Overal doorheen al die drie elementen speelt dus die ongelijkheid, en ik ga daar overal nog dieper op in,

[0:08:10] Maar die ongelijkheden zijn groot, verschilt een beetje per element van kwaliteits- en samenleving.

[0:08:15] Die stapelen, dus de ongelijkheden hangen ook samen met elkaar en het heeft veel invloed op allerlei termijnen van het leven en misschien ook wel verschillen in bijvoorbeeld in gezondheid of in inkomen en opleiding.

[0:08:29] Dat heeft ook invloed op hoe mensen aankijken tegen sociale samenhang.

[0:08:35] Het is ook van invloed, zeker ook op de relatie tot de overheid.

[0:08:40] Ik neem jullie mee.

[0:08:42] Ik weet niet of dat dit goed te lezen is, maar in ieder geval hoop ik de rechterkant wel voor jullie.

[0:08:47] Dus wat ik al zei, die tevredenheid over het leven is hoog.

[0:08:50] En daaronder in die figuur zie je de positie van Nederland is in het oranje.

[0:08:55] Zij scoren helemaal rechts.

[0:08:58] Dat is eigenlijk het allerhoogste, een beetje samen met het slitspunt van heel Europa.

[0:09:04] En ik moet zeggen, in het onderzoek stond vooral, hebben we dit gedaan, om een gevoel te krijgen van hoe doet Nederland het ten opzichte van andere landen, voor die relatieve plaats.

[0:09:13] De achtergronden van waar al die verschillen tegenkomen, is geen onderdeel.

[0:09:16] Of waar staat een bepaald land, niet zo.

[0:09:18] Maar wat je zult zien is dat, in ieder geval hierbij, Nederland dus goed scoort, hoogstkoort is de oranje en het gemiddelde is het grijze.

[0:09:28] Hoge participatie, dus ook met betaald werk.

[0:09:31] Nederland is bijna koploop als het gaat om mensen met betaald werk.

[0:09:37] Er is wel een missende maar, waar we hier nu niet op inzoomen, maar als je kijkt naar het aantal uren dat men werkt in Nederland, komt natuurlijk door relatief veel deeltijdsbanen staan we hier aan de andere kant van Europa.

[0:09:50] Vrijwilligerswerk is in coronatijd flink ingezakt, maar weer teruggeveerd en Nederland scoort hoog op het gebied van vrijwilligerswerk.

[0:10:00] Maar goed, zoals ik al zei, er zijn echt grote verschillen en met name best veel mensen ervaren mentale klachten.

[0:10:07] We zien ook op basis van andere bronnen dat bijvoorbeeld het aantal burn-outs flink is toegenomen de afgelopen jaren.

[0:10:14] En wat ik net al aangaf, Nederland participeert veel.

[0:10:20] Nu heb ik niks laten zien over mantelzorg, maar veel Nederlanders combineren allerlei taken en dat zorgt ook voor veel combinatiedruk.

[0:10:30] Dat zien we wel, bijvoorbeeld mantelzorg, intensieve mantelzorg, die zowel baan als zorg misschien voor jonge kinderen moet combineren met de zorg voor één of twee zieke ouders.

[0:10:41] Ja, daar zien we wel dat er ook grote problemen zijn.

[0:10:51] Ja, excuse, er zit een vertraging op.

[0:10:54] Nou, die sociale samenhang, ik gaf het net al aan, op een aantal vlakken scoordeelde het goed.

[0:10:59] Internationaal gezien, dat sociaal vertrouwen is dus hoog.

[0:11:02] Je ziet het oranje staafje zit aan de rechterkant.

[0:11:04] Dat is in dit geval goed in de zin van veel Nederlanders of Nederlanders vertrouwen andere mensen relatief meer dan in andere landen in Europa.

[0:11:15] Veel mensen, staat hier niet, ervaren ook wel dat zij goede bindingen hebben of zich verbonden voelen met Nederland.

[0:11:23] En tegelijkertijd ook dus een relatief groot deel, bijna 60 procent, ervaart meer een binding met de lokale omgeving, de binding met de buurt.

[0:11:34] Negatieve kanten.

[0:11:35] Kijk, het moet een beetje terughoudend zijn.

[0:11:37] Die ontwikkelingen zijn op de korte termijn afgelopen vijf jaar, maar we zien wel op een aantal vlakken dat de ervaren discriminatie is toegenomen.

[0:11:46] Het blijkt dat deze cijfers, maar ook recent zijn er andere cijfers geweest, registratiecijfers, waaruit dat blijkt.

[0:11:52] En we weten

[0:11:53] Het monitoren, het in kaart brengen van discriminatie is heel ingewikkeld.

[0:11:56] Dat is een ervaringsaspect.

[0:11:58] Aan de andere kant weten mensen ook heel vaak niet wanneer ze wel gediscrimineerd worden.

[0:12:02] Dat is ingewikkeld te monitoren, maar als je nu vraagt of mensen discriminatie ervaren hebben, zien we een ontwikkeling daar.

[0:12:10] Iets meer discriminatie.

[0:12:12] Het kan om allerlei verschillende gronden zijn.

[0:12:13] Het kan om herkomst gaan, het kan om je gezondheid, het kan om gender.

[0:12:18] En nog veel meer achtergronden.

[0:12:22] Die binding met de buurt en met Nederland is licht afgenomen, net zoals sociaal vertrouwen.

[0:12:26] Het zijn kleine afnames, dus we zijn er wel voorzichtig mee.

[0:12:30] Maar tegelijkertijd ook opgeteld met dat heel veel burgers en magers natuurlijk zorgen over het samenleven en

[0:12:36] veel burgers ervaren ook groeiende tegenstellingen.

[0:12:39] En die tegenstellingen die openbaren zich met name op het gebied van mensen met verschillende politieke opvattingen en mensen met een zonder migratie achtergrond.

[0:12:46] Zo zien burgers dat.

[0:12:51] Oké, de relatie van de burgers tot de overheid.

[0:12:53] Wat ik al zei, het positieve is de overheid, de legitimiteit van de overheid, daar is het wel goed mee gesteld.

[0:13:01] We hebben onder andere gevraagd die twee dingen die daar staan.

[0:13:04] Dus mensen vinden wel dat je wet hoort na te leven, ook al ben je het niet eens met die wetten, of je hoort ook wetten na te leven, ook al zijn ze niet in je eigen voordeel.

[0:13:12] Tot zover het goede nieuws, zou ik wel willen zeggen.

[0:13:17] Maar het vertrouwen is laag, stabiel laag.

[0:13:21] Hier richten we ons op de afgelopen vijf jaar, maar ook als je verder teruggaat, is het vertrouwen in zowel de regering als in de politiek laag.

[0:13:30] Belangrijk hierbij op te merken is dat deze cijfers zijn nog voor de installatie van het huidige kabinet, dus daar gaat het niet specifiek over en de meeste cijfers zijn ook nog verzameld voor de verkiezingen van 2024-2025.

[0:13:42] Maar goed, en belangrijk voor dat politieke vertrouwen zijn die oordelen over het functioneren van de overheid.

[0:13:49] Bijvoorbeeld iets wat wij noemen responsiviteit, bijvoorbeeld uitgedrukt in dat de regering weet wat er leeft onder die burgers, geven burgers gemiddeld een 4,7.

[0:14:00] Over procedurele rechtvaardigheid, dus worden de belangen van verschillende groepen goed meegenomen in de overwegingen, 4,7.

[0:14:10] en 4,0, nog lager, het vermogen van de overheid om problemen op te lossen.

[0:14:15] En al die drie zaken dragen bij, weet het onderzoek aan, dat het stramen lager is.

[0:14:21] Die ongelijkheden, die werken door.

[0:14:23] Dit is een figuur van vorig jaar, maar die is wel heel tekenend, denk ik, want toen keken we ook naar verschillen in gezondheid.

[0:14:30] En wat je hier ziet, bijvoorbeeld de twee rode staafjes,

[0:14:34] dat mensen die weinig inkomen hebben, geen hbo-wo-opleidingen hebben en een slechte gezondheid, dat die veel vaker mentale klachten hebben.

[0:14:45] Je ziet dat meer dan 80%.

[0:14:47] Ik weet niet of je het kan zien, maar dan leg ik het nu uit.

[0:14:49] En mensen die heel veel hulpbronnen hebben, dus die stapeling van die drie, zowel gezondheid als inkomenopleiding,

[0:14:54] 50 procent.

[0:14:55] Ook nog best veel, maar de verschillen zijn groot.

[0:14:57] Maar als je kijkt naar bijvoorbeeld vertrouwen in andere mensen, dat sociale vertrouwen, gemiddeld gaat het wel goed.

[0:15:02] Maar mensen met weinig hulpbronnen, zie je, nog minder dan 30 procent heeft vertrouwen in andere mensen.

[0:15:08] Terwijl mensen met wie het goed gaat, in termen van hulpbronnen, 80 procent.

[0:15:11] Inderdaad verschil.

[0:15:13] Zo zie je het ook bij vertrouwen in overheid, stapeling van veel hulpbronnen, veel vertrouwen in de overheid en vice versa.

[0:15:21] Dit sla ik nu even over.

[0:15:22] Dit is het beeld wat je net eigenlijk gehoord hebt in uitgedrukt, visueel uitgedrukte metertjes.

[0:15:28] Maar het verhaal is, ja, het verhaal is denk ik duidelijk.

[0:15:33] Dus die kwaliteit van leven gaat heel erg in de hoofdleiding.

[0:15:35] De kwaliteit van leven gemiddeld genomen goed.

[0:15:38] Let wel op bepaalde aspecten, bijvoorbeeld welzijn van jongeren, sociale samenhang, dubbel beeld.

[0:15:43] En de metertjes bij relatie, burger, overheid staan met name op rood.

[0:15:46] En dat betekent dat hier is wel

[0:15:49] Je mag wel iets gebeuren als ik het zo kan uitdrukken, maar in ieder geval die relatie van de burgers tot de overheid wordt door veel burgers als negatief ervaren.

[0:15:59] Wat kan beleid doen?

[0:16:01] Het is natuurlijk niet onze taak om te zeggen wat beleid moet doen, maar geredeneerd vanuit die kwaliteit van samenleving zijn een aantal dingen waar het nieuwe beleid aandacht voor kan hebben.

[0:16:13] Bijvoorbeeld die structurele ongelijkheden.

[0:16:15] Structurele ongelijkheden, ze zijn diep

[0:16:17] Wat we net hebben laten zien, ze zitten op al die terreinen en ze stapelen zich.

[0:16:21] Een van de dingen die gedaan kan worden, is investeren, ervoor zorgen dat die ongelijkheden kleiner worden door ervoor te zorgen dat de mensen aan de onderkant, als het gaat om die verschillende hulpbronnen,

[0:16:33] dat die tekorten worden gestuurd, zodat hun hulpbronnen worden versterkt.

[0:16:40] En dat gaat verder dan alleen inkomen en vermogen.

[0:16:42] Het gaat ook om echt investeren in gezondheid, in sociaal kapitaal, sociale netwerken.

[0:16:47] Ook heel belangrijk voor de kwaliteit van het leven, op alle domeinen van het leven.

[0:16:54] Ongelijkheden kunnen deels, en we weten ook uit onderzoek dat dat ook een achterliggende oorzaak is, ontstaan door kansen ongelijkheid.

[0:17:02] Dat kan ook op verschillende manieren worden aangepakt.

[0:17:04] Het wordt vaak geassocieerd juist in het onderwijs bij jongeren, maar kans ongelijkheid blijft bestaan en ontstaat ook gedurende de hele levensloop.

[0:17:13] Ik denk dat een antidiscriminatiebeleid kan helpen bij het tegengaan van structurele ongelijkheden.

[0:17:19] Bij nieuw beleid let goed op, dat is in ieder geval het advies, van hoe kan dit anders uitpakken voor verschillende groepen in de samenleving, dus toets, beleid en ongelijkheden.

[0:17:32] En bij het betrekken bij burgers let op representatie en responsiviteit.

[0:17:37] En wees ook gevoelig voor de behoeftes van de verschillende groepen in de samenleving.

[0:17:41] En bijvoorbeeld als voorbeeld kun je kijken naar het klimaatbeleid.

[0:17:44] Let daar goed op.

[0:17:46] In ieder geval in termen van ongelijkheid, van hoe zit het met die verdeling van de lusten en lasten.

[0:17:51] Komen de lasten niet terecht bij de ene groep die de lusten, bijvoorbeeld subsidies, of de toegang niet weten te vinden tot subsidies, of de vaardigheden niet hebben om een subsidie aan te vragen.

[0:18:06] Maar het kan ook simpelweg zijn, als je een waterpomp niet kan betalen, dan houdt het snel op, zeg maar.

[0:18:12] Of als je in een huurhuis woont, dan heb je wel de last, maar heb je zelf niet zoveel mogelijkheden om zelf iets te doen aan bijvoorbeeld stijgende energieprijzen.

[0:18:22] Ik zit hier, kijk even naar mijn rechterzijde.

[0:18:25] Vul me vooral aan.

[0:18:27] Ja, we hebben het ook over het borgen van de sociale samenhang.

[0:18:31] Bijna alles hangt met alles samen en daarmee bedoelen we ook dit.

[0:18:35] Als je investeert in hulpbronnen is dat niet alleen goed voor bestaanszekerheid van mensen, maar het draagt ook bij aan de participatiekans, ook sociaal, voor mensen.

[0:18:44] Dus mee kunnen doen is belangrijk en daar zijn gewoon randvoorwaarden van nodig.

[0:18:47] En een van die dingen is dat mensen ook de hulpbronnen hebben om mee te kunnen doen.

[0:18:51] Het organiseren van ontmoeting, en daar kunnen we later nog wel meer over hebben, maar wat we onder andere zien is dat de leefwerelden, bijvoorbeeld tussen rijk en arm, in toenemende mate gescheiden zijn.

[0:19:04] Dat belemmet de ontmoetingskansen tussen verschillende groepen in de samenleving.

[0:19:08] Denk na van enerzijds, überhaupt, hoe kan je mensen met elkaar meer in verbinding brengen?

[0:19:13] Investeren in de sociale infrastructuur.

[0:19:16] En tegelijk kun je ook nadenken over, bij een nieuw beleid, hoe kunnen verschillende groepen misschien meer met elkaar in contact te brengen.

[0:19:23] Tenminste, als je dat wil, het doorgaan van sociale samenhang.

[0:19:26] Het antidiscriminatiebeleid spreekt denk ik voor zich, maar als je mensen binnenboord wil houden, als je wilt werken aan de inclusie en insluiting, als je mensen niet wilt uitsluiten, dan is het belangrijk dat je aandacht hebt ook voor discriminatie.

[0:19:40] Hier een beetje in lijn mee is een discours van polarisatie en benaderd gedeelde waarden.

[0:19:46] Het is iedereen natuurlijk vrij om dat zo in te vullen als hij of zij dat wil.

[0:19:51] Tegelijkertijd weet het dat dat ook effecten heeft op hoe groepen zich verbonden voelen met de Nederlandse samenleving.

[0:19:58] Dus dat heeft in ieder geval gevolgen.

[0:20:01] En het investeren in sociale samenhang is op zichzelf heel goed, maar kan, in ieder geval heeft het allerlei positieve effecten, laat ik het zo zeggen.

[0:20:10] En tegelijkertijd is het ook heel belangrijk voor een weerbare samenleving, niet alleen nu, zou ik bijna zeggen, maar ook in tijden van crisis is het belangrijk dat de sociale samenhang sterk is.

[0:20:22] Maakt eigenlijk niet uit wat voor type crisis, zou ik bijna willen zeggen, maar als mensen elkaar vertrouwen, als mensen, nou ja, als je het heel

[0:20:30] heel praktisch maakt.

[0:20:31] Als jij weet wie je buren zijn, als je weet dat je daar terecht kan, dan kom je één makkelijke crisis door.

[0:20:37] En, weet het onderzoek, slaagt de samenleving er ook beter in om weer terug te veren na zo'n crisis.

[0:20:43] Maar als een crisis er leidt dat de deuren extra op slot gaan en buitengehouden worden, dan draagt dat niet bij aan een veerkrachtige samenleving.

[0:20:55] Ten slotte, die betrouwbare overheid.

[0:20:56] We hadden het al over een aantal

[0:20:58] Zaken die echt bijdragen aan een betrouwbare overheid of aan een positiever oordeel over de overheid, meer vertrouwen.

[0:21:08] Het gaat over die responsiviteit.

[0:21:11] We hebben het erover, dus weet wat er leeft onder die verschillende groepen.

[0:21:15] Laat die resultaten zien.

[0:21:16] Zorg voor dat procedurele rechtvaardigheid.

[0:21:21] En dat betekent niet automatisch dat mensen...

[0:21:24] Het gaat erom dat mensen weten dat de belangen zorgvuldig zijn afgerogen.

[0:21:28] dat mensen er allemaal bij zijn, dat mensen er goed bij zijn betrokken.

[0:21:33] Dat betekent niet per se dat wat eruitgekomen is uit het beleid niet iets kan zijn wat niet helemaal het voordeel is van die mensen.

[0:21:40] Wat is voor mensen heel belangrijk, oké, wordt het goed uitgelegd, de afwegingen die zijn gemaakt achter deze beleidskeuzes en dat draagt er wel toe aan bij dat mensen proceduele rechtvaardigheid

[0:21:54] ingewikkeld woord ervaren, maar vertrouwen hebben in de overheid.

[0:21:58] En dat is heel belangrijk.

[0:21:59] Ook daar geldt weer ten alle tijden belangrijk, maar zeker ook bijvoorbeeld in tijden van crisis.

[0:22:04] Er worden noodmaatregelen genomen.

[0:22:06] Nou, dan is het belangrijk dat mensen ook het idee hebben, hé, die overheid is er voor mij en ik vertrouw de overheid.

[0:22:12] En een ander punt, raakt er die legitimiteit?

[0:22:14] Kijk, als dat vertrouwen langdurig laag is, dan kan dat ook de legitimiteit van de overheid aantasten.

[0:22:22] We zien ook wel dat het rechtsstatelijk bewustzijn, nou, dat dat niet heel sterk ontwikkeld is, ook binnen de samenleving, dat is ook nog wel een punt van aandacht.

[0:22:35] Ik kijk naar rechts en ik druk op de knop en dat was onze presentatie.

[0:22:42] Dank u wel, mooie compacte presentatie.

[0:22:47] Dan gaan we naar de leden toe.

[0:22:52] Als de leden het goed vinden begin ik met mevrouw van Eyck.

[0:22:55] Ik begrijp dat mevrouw van Eyck ook iets eerder weg mag.

[0:22:58] Dus u mag twee vragen stellen en tegenzitter Drust mag de mijne stellen.

[0:23:06] Dank je wel voor de presentatie.

[0:23:07] Er wordt gesproken over ongelijkheden en die kun je op allerlei verschillende manieren interpreteren.

[0:23:14] Er bestaat natuurlijk ook

[0:23:14] inkomensongelijkheid en vermogensongelijkheid en in het rapport wordt wel iets gezegd over de ontwikkeling daarvan en waar we staan ook ten opzichte van bijvoorbeeld andere Europese landen, kan daar nog iets over gezegd worden in de zin dat inkomensongelijkheid binnen Europa

[0:23:33] Er zijn volgens mij vier landen die minder inkomensongelijkheid hebben dan wij, maar vermogensongelijkheid is dalende als je kijkt naar de afgelopen 10, 15 jaar.

[0:23:41] In hoeverre je dat dan terugvindt ook in jullie analyse en de conclusies van het rapport.

[0:23:48] Dank u wel.

[0:23:53] Dank voor uw vraag.

[0:23:56] We hebben in dit onderzoek niet gekeken naar hoe ongelijkheden zich op dat vlak hebben ontwikkeld.

[0:24:03] Wij hebben met name gekeken naar hoe verschillen in hulpbronnen, dus volt in inkomen, opleiding, gezondheid, hoe dat doorwerkt op die andere vlakken.

[0:24:12] Bij het volgende SEO gaan we wel dieper in op hoe die verschillende vormen van die kapitaalvormen, hoe zich die gaan

[0:24:21] hoe die zich ontwikkeld hebben.

[0:24:22] Dus nu hebben we er niet naar gekeken, is het het meest korte antwoord.

[0:24:34] Ja, dank u voorzitter.

[0:24:35] Ik heb een vraag over die mentale gezondheid.

[0:24:39] Want ik zag in het Staatje, als het goed is, de jongeren, 66 procent die daar...

[0:24:44] Dat zien wij natuurlijk ook terug in de debatten hierover.

[0:24:47] En ik heb een vraag.

[0:24:50] Vragen jullie ook naar de redenen waarom zij dit zo ervaren?

[0:24:54] En wat zijn die redenen dan?

[0:24:56] En wat zouden we daar dan eventueel op kunnen inzetten om dat te verbeteren?

[0:25:01] Meneer Van Houwelingen, kunt u ook direct uw eerste vraag stellen?

[0:25:05] Ja, ik heb een vraag.

[0:25:06] Ik lees in het rapport dat de armoede is de afgelopen jaren steeds verder gedaald.

[0:25:09] Daar hebben we natuurlijk veel debatten over gehad.

[0:25:11] En ik heb ook in de debatten daarna geen gevraagd.

[0:25:13] Ik ben benieuwd hoe het SCP daarover denkt.

[0:25:14] Want als je dan kijkt, dat komt uit die CBS-cijfers, maar als je kijkt naar registergegevens, zoals bijvoorbeeld

[0:25:19] Het aantal mensen dat geregistreerd is bij een voedselbank of het aantal schuldhulptrajecten dat is ingezet, dat is juist volgens mij, als ik me niet vergis, mijn gerust is wat gestegen.

[0:25:28] Dus het laat een heel ander trend zien, hoe dat wordt geïnterpreteerd.

[0:25:31] Dank.

[0:25:32] Dank u wel.

[0:25:34] Graag gedaan.

[0:25:39] Over die mentale gezondheid.

[0:25:42] Kijk, het SCO zelf, dus deze studie, is heel erg monitorend van aarde.

[0:25:46] Dus we laten zien van, nou, hoe is het beeld en wat zijn de ontwikkelingen en de ongelijkheden.

[0:25:53] Dus in dit onderzoek zelf hebben we niet specifiek gevraagd aan de jongeren van wat de achtergronden zijn van die trend in psychisch welzijn.

[0:26:00] Tegelijkertijd, op basis van andere onderzoeken, weten we hier wel het een en ander van.

[0:26:05] Dus er zijn bij veel jongeren zorgen over het samenleven, zorgen over kan ik een koophuis krijgen.

[0:26:14] Social media speelt een grote rol.

[0:26:19] De druk om te presteren speelt een grote rol.

[0:26:21] Dus er zijn allerlei, er zijn wel onderzoeken die zich hier op richten.

[0:26:26] In dit onderzoek hebben we dat niet specifiek gedaan.

[0:26:28] Maar de elementen die ik net aangaf spelen allemaal wel een rol bij het verminderde mentaal welzijn van jongeren.

[0:26:41] Nee, en wat je daar, denk ik, dat klopt inderdaad, en wat je er nog bij op kan tellen, wat we zien in meer kwalitatief onderzoek, is dat het ook een rol speelt, het is meer een soort algemene zorg over de toekomst, een aantal crises waarvan ervaren wordt dat die er zijn of op ons afkomen, bij jongeren dus, en een soort gevoeld onvermogen van, nou ja, de generatie die het nu moet regelen, die het nu woord zeggen heeft, om die crisis het hoofd te bieden.

[0:27:05] Dat is geen feitelijke analyse, maar dat is zoals jongeren dat ervaren en wat ze in kwalitatievere studies wel vaak teruggeven.

[0:27:13] Een korte verduidelijkheidsvraag kan, maar liever geen nieuwe vraag.

[0:27:18] De vraag is nog even, wat verstaat u onder jongeren?

[0:27:22] Welke leeftijdsgroep, zeg maar, hebben jullie daarvoor genomen?

[0:27:27] Ja, denk ik.

[0:27:28] Of ongestoord mag ook.

[0:27:30] Nou, in het onderzoek zelf van het SCO richten we ons op 16 jaar en ouder.

[0:27:35] Maar die bevindingen die ik nu aangaf van jongeren is ook gestoeld op allerlei ander onderzoek, ook van het CBS.

[0:27:41] Je hebt ook HBSC-onderzoek, dat richt zich op 12+.

[0:27:46] Dus eigenlijk het beeld op basis van jongeren van 12+, 16+.

[0:27:50] Soms spreken we ook over jong volwassenen, 18 tot 27 jaar.

[0:27:54] Die lijn is best wel hetzelfde.

[0:27:56] Bij die groepen zien we dat het mentaal welzijn is afgenomen sinds begin deze eeuw.

[0:28:04] En dan de vraag van de heer Van Houwelingen.

[0:28:11] Ja, dus de vraag over de afnemende armoedecijfers en de veronderstelde, want ik zal gelijk toegeven dat ik daar niet een onderbouwing voor heb zelf, ook geen onderbouwing tegen, maar ook niet voor, en de veronderstelde toename in ieder geval van het gebruik van voedselbanken, schuldhulpregelingen, dat soort zaken.

[0:28:30] Ik denk, er zijn twee dingen over te zeggen.

[0:28:31] Ik denk, het belangrijkste is natuurlijk dat daadwerkelijk secte-armoedecijfers net iets anders zijn dan waar het hier om gaat.

[0:28:36] Je kan in principe gegeven de metingen zoals we ze doen, we houden rekening met de vermogen en de schulden die mensen hebben, maar het is niet één op één dat je in onze meting arm moet zijn om in de schuldhulpverlening terecht te komen.

[0:28:50] Er zit gewoon ruis op.

[0:28:52] Wat wij zien is inderdaad, waar we ook voor gewaagd of gewaarschuwd hebben een tijdje geleden, dat je wel eens waar die daling ziet ook rond die armoedecijfers,

[0:28:59] Maar dat je nog steeds ook een hoop mensen rondom die armoedegrens ziet, ook er net boven.

[0:29:04] Die SEC, statistisch gezien wel boven die armoedegrens vallen, dus niet meelopen in het armoedepercentage, maar wel heel veel moeite kunnen hebben om de eindjes aan elkaar te knopen.

[0:29:11] En het kan zijn, ik kan dat niet keihard maken, maar het kan zijn dat je dat terugziet in de, dat kan zich vertalen in een toename neemend gebruik van voedselbanken en dat soort zaken.

[0:29:20] Maar helemaal SEC kan ik het niet zeggen.

[0:29:24] Dan gaan we naar de heer Oosterhuis, D66.

[0:29:27] Ja, veel dank voor uw toelichting op uw onderzoek.

[0:29:31] Het laatste deel, vertrouwen in de politiek.

[0:29:33] Ik denk dat dat een belangrijke opdracht ook is voor ons.

[0:29:38] U noemde daar ook het zorgen voor die procedurele rechtvaardigheid.

[0:29:41] Zou u daar nog wat meer over kunnen toelichten, wat voor concrete dingen het kabinet en ook deze Kamer daarin zouden kunnen doen?

[0:29:50] Dank u.

[0:29:50] En als laatste de heer Stilteens namens GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:29:53] Dank ook voor de presentatie.

[0:29:55] Mijn vraag sluit aan bij mijn collega van D66, namelijk het vertrouwen in de politiek.

[0:30:00] Eén van de redenen is dat ze ervaren dat er te weinig wordt geleverd, te weinig resultaat wordt geboekt, zie ik in de slides.

[0:30:06] Hebben jullie ook doorgevraagd op welke gebieden ze vinden dat de overheid te weinig levert?

[0:30:10] Is er ook een verdiepingslag?

[0:30:12] Gaat het om wonen, betaalbaarheid van het leven?

[0:30:15] Ik kan veel dingen zelf bedenken, maar wat geven mensen zelf aan waarin zij vinden dat de overheid het meest teleurstelt?

[0:30:24] Dank u wel.

[0:30:25] Wij gaan weer naar mijn rechterzijde.

[0:30:27] Wie kan het eerste een antwoord geven?

[0:30:31] Ik begin even met de tweede.

[0:30:34] Dan kan ik meerder nadenken over de eerste.

[0:30:36] Jij misschien ook wel.

[0:30:39] In dit onderzoek hebben wij het niet specifiek doorgevraagd van waarom

[0:30:43] Wat zijn de achtergronden van jullie tevredenheid?

[0:30:45] We weten wel, op basis van ander onderzoek, het CRB-onderzoek, de heer Van Houwelingen niet geheel onbekend, waar mensen zich zorgen over maken, wat voor hun de grootste problemen zijn.

[0:30:58] Een van de dingen is natuurlijk alles rondom het gebied van wonen, geen huizen vinden, geen betaalbare huizen vinden.

[0:31:08] Ja, en we weten ook op basis van ander onderzoek, daar is natuurlijk niet heel veel geleverd om het een beetje in uw termen te gebruiken.

[0:31:17] Dus op basis van dit onderzoek weten we dat niet, op basis van andere onderzoeken zijn dat wel aspecten die zeker een rol spelen.

[0:31:26] Maar ook zaken rondom migratie, asielmigratie, daar zijn natuurlijk ook heel veel zorgen over en er zijn mensen ontevreden over wat daar wel of niet geleverd wordt.

[0:31:40] We zijn anderhalf minuut verder.

[0:31:41] De eerste vraag, wie heeft er het eerste antwoord?

[0:31:48] Ik weet niet of we een heel bevredigend antwoord kunnen hebben.

[0:31:51] De pro-systerele rechtsvaardigheid gaat over een aantal maatschappelijke normen van goed overheid voeren en hoe die dan in beleidsmanforming terechtkomen.

[0:32:01] Dat gaat onder andere om wat Willem zei, een goede afweging van belangen.

[0:32:06] Dat gaat over het borgen van een soort van ondergrens.

[0:32:11] Het gaat over

[0:32:13] Transparantie kan het overgaan.

[0:32:15] Het gaat over dat soort normen die dan in de beleidsvorming geborgen zouden moeten zijn.

[0:32:18] En dat maakt natuurlijk heel erg uit, denk ik, per beleidsterrein en per beleidsmaatregel die je aan het ontwerpen bent, hoe je dat precies het beste doet.

[0:32:26] Wat altijd een manier kan zijn om het te doen, is bij de beleidsvorming kijken, de groepen betrekken, of in ieder geval kennis nemen van de groepen, de belangen van de groepen waar je beleid over aan het maken bent.

[0:32:38] Dat is een manier om hier rekening mee te houden.

[0:32:42] Dat lijkt me een manier, een soort algemener principe wat je hiervoor zou kunnen geven, dat dat altijd verstandig is.

[0:32:49] Uiteindelijk denk ik de directe, precieze vertaling naar elke beleidsterrein durf ik hier niet aan.

[0:32:54] Daar heb ik in ieder geval niet hier de empirie onder liggen.

[0:32:56] Misschien kun jij daar iets aan vullen.

[0:33:01] Niet heel veel, maar ik weet wel... Kijk, wij zitten hier nu als boekbeelden van het SVP en wij vertellen het grotere verhaal, maar we hebben heel veel collega's die heel erg veel expertise hebben, ook op dit gebied.

[0:33:13] Dus ja, misschien is het een idee om ook hier nog over door te praten, zeg maar, na dit... na deze bijeenkomst, want we hebben collega's die hier echt heel veel verstand van hebben en nu, denk ik, nog veel beter kunnen beantwoorden, de antwoord kunnen geven op uw vraag en dat u het moet zien in uw behoefte.

[0:33:31] Dank.

[0:33:34] Dan gaan wij weer naar mevrouw Vermeter, BVV.

[0:33:37] Ja, dank u voorzitter.

[0:33:39] Ik had eerst een hele andere vraag, maar as we speak komt er net een bericht binnen, eigenlijk via BN de Stem en Telegraaf, dat steeds meer Nederlanders hun eten niet kunnen betalen door de crisis.

[0:33:53] Het Rode Kruis trekt nu ook aan de bel.

[0:33:58] En dat ook mensen die dus op papier lijken dat ze het gewoon goed genoeg hebben, gewoon niet meer boodschappen kunnen doen.

[0:34:03] Dus de vraag is even een beetje, hoe weeg je dat nou?

[0:34:06] En op welk moment ga je dit weer opnieuw beoordelen of onderzoeken?

[0:34:14] En zijn jullie bijvoorbeeld ook geconsulteerd, nu bijvoorbeeld met het nieuwe pakket vanuit het kabinet?

[0:34:20] Worden jullie daarbij betrokken?

[0:34:23] Ja of nee?

[0:34:24] Want dit heeft nogal wat effecten.

[0:34:27] met wat er aan de hand is.

[0:34:30] Dank u wel.

[0:34:31] Meneer van der Hammerlingen, Forum.

[0:34:33] Een vraag die eigenlijk ook een beetje op aansluit, zoals de heer Huijk ook al weet, daar hebben we vaak discussies over gehad.

[0:34:39] Je hebt natuurlijk de CBS-cijfers, maar je hebt ook, ik vind zelf, registercijfers en iets wat gedrag meet ook heel waardevol.

[0:34:44] En dat kan natuurlijk afwijken van wat CBS-cijfers laten zien, want die gaan natuurlijk bijvoorbeeld uit dat mensen sociale voorzieningen aanvragen, maar dat lukt mensen niet altijd.

[0:34:52] Dan kunnen mensen toch in de armoede vervallen.

[0:34:53] Dat is eigenlijk ook wat mijn

[0:34:54] collega hiernaast zegt, dus mijn vraag is eigenlijk, we zagen net een heel mooi dashboard, zou het niet, hoe kijkt het SCP er tegenaan?

[0:35:00] Mooie idee's en ook dat soort meer gedrag, de registercijfers die gedrag meten, dus mensen die inderdaad zich, dat doen ze denk ik niet voor de lol, registreren bij de voedselbank.

[0:35:08] Of het is schuld van, dat zie ik soms, dat zie je altijd in de SCP-rapport, zouden het niet ook mooie variabelen zijn?

[0:35:14] Dat is eigenlijk mijn vraag, ja.

[0:35:18] Meneer Henk of meneer Olsdorn, wie wil het eerst?

[0:35:23] Meneer Henk.

[0:35:25] Ik begin hier met de tweede.

[0:35:27] Over dashboards gesproken, er leven ideeën wel om ook meer, zowel objectieve als subjectieve indicatoren, ook beter te vangen in dashboards.

[0:35:40] Er leven ideeën, ik kan hier nog niks 100% beloven.

[0:35:45] Dat zal deels ook gaan over hulpbronnen en hoe gaat het natuurlijk met mensen.

[0:35:51] Of dat daar specifiek in komt, hoeveel mensen de deelgebruik maken van een voedselbank, dat weet ik niet, zeg maar.

[0:36:02] We monitoren, we zijn weer een beetje terug om wel...

[0:36:06] We weten hoe belangrijk het is om goed in beeld te hebben over hoe het gaat met de mensen.

[0:36:10] En dat heeft die bestaansonzekerheidskant, maar ook alle andere kanten.

[0:36:16] We zijn wel op dit moment bezig met het maken van stappen op dat vlak.

[0:36:25] Nee, ik denk dat het goed is om even toe te lichten.

[0:36:27] Onze armoedecijfers die gaan uit van een, misschien dat de heer Houweling dit weet, maar onze armoedecijfers gaan uit, dat is eigenlijk ook een antwoord op die eerste vraag, van een soort budget wat je in Nederland nodig zou hebben om een

[0:36:39] Nou ja, en hoe noemen wij dat ook weer?

[0:36:41] Een minimaal bestaan te kunnen leiden met een groeier... Sorry?

[0:36:46] Wat vooraf voldoende zou moeten zijn om rond te komen in Nederland.

[0:36:51] Daar zitten op zich prijzen in van bepaalde basisgoederen.

[0:36:56] Die systematiek, en dat is het eerlijke verhaal, is niet geënt op dit soort hele scherpe prijsschokken.

[0:37:00] Dus dit zien wij niet...

[0:37:01] Sowieso loopt data natuurlijk altijd één à twee jaar achter, maar de methodiek zelf staat ook niet zomaar toe om dit soort enorme prijsschokken in één keer mee te nemen.

[0:37:09] Dus het eerlijke antwoord is denk ik dat dit soort schokken zich niet, die zie je niet snel, if ever terug in de armoedegrenzen of in de armoedecijfers.

[0:37:16] Ook omdat onze armoedegrenzen op inkomen gebaseerd en de uitgaven die mensen vervolgens hebben en de keuzes die ze daarin maken spelen daar een minder grote rol.

[0:37:25] Dus het blijft altijd enigszins onder de radar.

[0:37:28] En ik denk dat

[0:37:30] In de interpretatie daarvan, dat zal het CBS te delen ook doen, maar dat kunnen wij ook doen op de manier die Willem net zei, is het goed om te kijken naar het gedrag wat mensen inderdaad vertonen.

[0:37:38] Dus op het moment, je kan weliswaar constateren dat het armoedepercentage niet stijgt of gelijk is gebleven, wellicht dat we over twee jaar constateren dat de armoede helemaal niet per se toegenomen is dit jaar, maar dat heeft dan met de methodiek te maken, waarbij je natuurlijk wel mee kan nemen, zou kunnen nemen dat

[0:37:53] Er veel.

[0:37:55] Schuldhulpverlening is aangebracht, dat er bij de voedselbank is aangeklopt.

[0:37:58] Maar dat kunnen wij nu niet zo zeggen.

[0:38:02] Dat zou je achteraf, natuurlijk op basis van de beschikbare gegevens, kunnen bekijken.

[0:38:08] Zal ik u verduidelijk nog eens vragen, mevrouw Van Metelen?

[0:38:12] Met de microfoon graag.

[0:38:15] Als ik eerder nog mag, want misschien...

[0:38:17] Nou ja, kijk, ik zit het nog even te lezen en we weten dit al langer natuurlijk, dat er gewoon steeds meer werkende armen zijn.

[0:38:24] Dus mensen die gewoon een volledig loon hebben, et cetera.

[0:38:27] Maar door de stapeling van alles, van hoe duur dat het allemaal wordt, gaat het gewoon heel rap achteruit.

[0:38:33] En het staat hier ook in eerdere cijfers, CBS staat ook in het stuk, 1,1 miljoen Nederlanders.

[0:38:38] We hebben het niet over een paar mensen, het worden er echt heel rap heel veel meer.

[0:38:42] Dus moeten we dan misschien ook niet, nou dat is eigenlijk een andere methodiek, misschien gaan gebruiken om ook meer te gaan kijken, niet alleen dus naar dat inkomen, maar gewoon ook van wat is nou daadwerkelijk wat je overhoudt en waar sta je dan?

[0:38:57] Want er zijn dus een heleboel mensen die het veel zwaarder hebben dan die misschien eruit komen in de grafieken.

[0:39:05] Misschien is het ook handig om dit soort vragen aan de bewindspersoon te vragen.

[0:39:08] Maar je kijkt ook nog naar mijn rechterzijde.

[0:39:17] Nou, eerst nog eigenlijk een aanvullende opmerking op wat jij net zei.

[0:39:23] We hebben het nu over bestaansonzekerheid, mensen die misschien onzichtbaar zijn, werkende armen, volgens de statistieken misschien niet armen, maar in de feitelijke wereld wel.

[0:39:33] Dat is, denk ik, een heel belangrijk vraag.

[0:39:35] En wij zijn eigenlijk constant, als SCP, aan het nadenken van hoe meet je nu goed bestaansonzekerheid en juist ook die onzichtbare groep boven water te krijgen.

[0:39:46] Ik denk de kracht van het SCO, de studie waar we het nu over hebben, is dat één van de krachten is dat we zien dat die bestaansonzekerheid of armoede, dat die zulke grote en langdurige effecten heeft.

[0:40:03] Dus niet, oké, we kunnen ons allemaal voorstellen dat tast je welzijn aan, je maakt je druk, er is stress.

[0:40:08] Maar wat wij zien, ook in dit onderzoek,

[0:40:10] Het gaat eigenlijk nog veel verder en het raakt veel meer facetten van het leven van mensen.

[0:40:19] Dat zou je misschien in eerste instantie wel of niet kunnen bedenken, maar het raakt ook van hoe kijken mensen naar andere mensen, hoe veilig voel je je, hoe vertrouw je de buren naast je.

[0:40:29] Het heeft heel veel invloed en impact op het leven van mensen.

[0:40:33] We hebben het er ook wel over, die relatie van burger en overheid.

[0:40:39] Eén, armoede moet goed in beeld zijn van wie zijn het precies en krijgen we die zichtbaar, maar het besef van de heftigheid waarmee dat verinvloed heeft op allerlei domeinen van het leven en dus daarmee de kwaliteit van leven aan mensen aantast, dat is wel onpleidooi vanuit die blikken in ieder geval bekeken om die problematiek aan te pakken.

[0:41:04] Nog één aanvullend punt denk ik over armoede specifiek.

[0:41:09] Wat wij doen...

[0:41:12] Wat wij doen in ons onderzoek als planbureau is op basis van de wetenschappelijke kennis die we weten over het kunnen rondkomen en wat je nodig hebt om rond te komen vaststellen voor welke mensen dat niet geldt, welke mensen niet kunnen rondkomen.

[0:41:24] Daar zit enorm veel, eigenlijk een heel groot vraagstuk nog omheen wat hier geadresseerd wordt.

[0:41:28] Mensen waarvan je het net niet ziet, mensen die...

[0:41:30] Nou ja, daar ben je net buiten vallen.

[0:41:32] Onzichtbare mensen, mensen die eigenlijk wel rond kunnen komen, waarvan je als politiek kan vinden dat ze toch te weinig hebben.

[0:41:38] Ook al kunnen ze sek rondkomen.

[0:41:40] Ik denk, wij leveren één stukje aan van die puzzel.

[0:41:42] Dat is die armoedegrens en alles wat daaronder valt.

[0:41:44] Een deel daarvan is het koopkrachtbeeld, de koopkrachtplaatjes.

[0:41:47] Een deel daarvan houd je weer op andere plekken.

[0:41:51] Kijk, volgens ons criterium zien wij nu dit.

[0:41:54] Ik denk uiteindelijk dat het hele beeld op basis daarvan zou je politieke afweging moeten maken.

[0:41:58] Maar ik denk niet dat wij, nou ja, wij kunnen daar nu niet aan bijdragen verder.

[0:42:04] De armoedecijfers zijn zoals ze zijn en alles wat daar onzichtbaar omheen zit hebben wij nu niet een heel scherp beeld van.

[0:42:11] Meneer Oosterhuis.

[0:42:13] Nog even op een ander thema.

[0:42:16] De ervaren discriminatie, daar laten jullie ook zien dat dat toeneemt en dat dat ook wat doet met het vertrouwen.

[0:42:21] Hebben jullie nou ook een beeld wat daar de oorzaken voor zijn?

[0:42:26] De heer Stultiens.

[0:42:29] Dank.

[0:42:30] Mijn vraag gaat nog over de ongelijkheid.

[0:42:31] U laat eigenlijk zien dat op heel veel verschillende aspecten de groep, de kloof tussen mensen met veel of weinig hulpbehonden best groot is.

[0:42:39] Het gaat om vertrouwen in elkaar, vertrouwen in de overheid.

[0:42:43] Twee subvragen.

[0:42:44] Eén is, wat zijn de hulpronnen?

[0:42:46] Naast inkomen heb je nog andere definitie van hulpronnen?

[0:42:49] En twee, zie je die kloof de afgelopen jaren toenemen of afnemen?

[0:42:53] Die grafiekjes die we zagen in kloof, is dat nog trendwaard te nemen?

[0:43:03] Wie wil het eerste een antwoord geven?

[0:43:08] Ik begin weer even met de tweede en dan kunnen we nadenken over de eerste.

[0:43:13] Wat zijn hulpbronnen?

[0:43:14] Ja, dat is misschien nog niet helemaal goed duidelijk gekomen uit de presentatie zelf.

[0:43:20] Wij bekijken hulpbronnen op vier verschillende manieren.

[0:43:22] Dus er zijn vier kapitaalvormen, persoonlijke hulpbronnen, sociale hulpbronnen, economische hulpbronnen en persoonshulpbronnen.

[0:43:31] Ik kijk even, sociaal, cultureel, economisch en persoonlijk.

[0:43:36] Dus dat gaat onder andere over...

[0:43:40] De economische hulpbron gaat over inkomen en opleiding, maar de sociale hulpbron gaat veel meer over hoeveel mensen ken je, wie zit er in je netwerk en hoeveel steun kun je daaraan ontlenen.

[0:43:51] De culturele hulpbron is al ingewikkelder.

[0:43:53] Dat heeft ook iets te maken met leefstijl en sluit dat aan bij de dominante leefstijlen of die jou verder kunnen brengen in het leven.

[0:44:04] En daarnaast zo'n persoonskapitaal, en dat heeft onder andere te maken met gezondheid, maar ook hoe mensen eruit zien.

[0:44:11] Blijkt uit onderzoeken dat mensen die als gemiddeld aantrekkelijker worden gezien gewoon een grotere kans hebben om een baan te krijgen of andere dingen.

[0:44:21] Dus dat noemen wij hulpbronnen.

[0:44:23] En hier hebben we naar drie specifieke hulpbronnen gekeken.

[0:44:26] Dus gezondheid, opleiding en inkomen.

[0:44:28] Maar er zijn er veel meer.

[0:44:29] En een van de belangrijke dingen is dat vaak

[0:44:31] cumuleren ze, dus vallen ze samen.

[0:44:36] En de tweede, of die verschillen in Hulbon, of die kloven, of dat die nu toenemen of niet, dat hebben we hier niet bekeken.

[0:44:43] Volgend jaar gaan we dat wel doen, om te kijken, zien we nou dat die verschillen toe- of afnemen.

[0:44:49] Dus in ieder geval, baas, aan dit onderzoek weten we dat niet goed.

[0:44:55] Een verduidelingsvraag.

[0:44:56] Hebben jullie dus voor alle vier de vormen van kapitaal

[0:45:00] een soort kwantitatieve berekening gemaakt bij mensen.

[0:45:03] Kijk, bij inkomen snap ik hem, dat is vrij makkelijk.

[0:45:05] Maar ook bijvoorbeeld bij sociaal, hoeveel mensen ken je tot aan het cultureel kapitaal?

[0:45:09] Heb je dit allemaal... Ja, dat is nu niet meegenomen, zeg maar, in deze vorm.

[0:45:16] Maar dat gaan we wel doen.

[0:45:17] En dan ga je dus inderdaad kijken van wie ken jij, hoeveel sociale contacten heb je, maar ook wat voor type sociale contacten zijn dat.

[0:45:26] Ken je een dokter, of ken je een jurist, of ken je iemand die in de Tweede Kamer zit?

[0:45:29] Want het netwerk is...

[0:45:32] De kwaliteit van het netwerk, om het zo te zeggen, is minstens nog veel belangrijker dan de kwantiteit.

[0:45:40] Ja, om antwoord te geven op je vraag, ja, er zijn quantitative metingen voor al deze kapitaalvormen worden uiteindelijk meegekomen.

[0:45:50] om daar nog even op aan te vullen.

[0:45:52] We hebben natuurlijk wel, sinds 2014 brengen wij periodiek de studie Verschil in Nederland slash Eigen Tijds Ongelijkheid uit.

[0:45:58] Hij is voornamelijk veranderd, ergens in de loop van de tijd, waarin we inderdaad dit kwantitieve beeld proberen te geven en een aantal keer hebben gereproduceerd.

[0:46:04] En dan zie je inderdaad dat vrij structureel, afhankelijk van hoe streng je wil zijn, de onderste 10%, de laagste 10%, 10% minste hulpbronnen, daar echt een groep

[0:46:15] behoorlijk structureel laag scoort op al die vormen.

[0:46:17] En als je iets minder streng bent, gaat het om 20 procent van de mensen die echt weinig heeft van veel, om het zo in te noemen.

[0:46:23] En daar zitten wel ontwikkelingen in, maar ik denk dat je vooral moet zeggen dat het beeld hardnekkig is en stabiel.

[0:46:30] Dus dat je niet blind moet staan op de ontwikkeling, maar vooral moet constateren dat dit vrij structureel en stabiel is.

[0:46:38] En dan de vraag van de heer Oosterhuis.

[0:46:42] Sorry, ik had de vraag niet helemaal meer scherp.

[0:46:44] Wat was de vraag precies?

[0:46:46] Of u ook iets meer duidelijkheid geeft bij de oorzaken van de toename van de ervaren discriminatie.

[0:46:54] Ik denk dat het meest simpele antwoord is dat we dat eigenlijk niet zo goed weten.

[0:46:58] In ieder geval zeker niet de baas van dit onderzoek.

[0:47:06] Ik denk dat dat...

[0:47:11] Kijk, wat we weten, dat gaf ik ook al aan in de presentatie, dat verschillende dingen hebben een effect.

[0:47:17] Dus hoe ook de politiek praat over groepen, dat heeft gevolgen voor ook hoe dat weer neerstaat in de samenleving.

[0:47:23] Dus we weten wel dat dat een rol speelt.

[0:47:26] In hoeverre zich dat heeft vertaald in hoe mensen zich nu die discriminatie ervaren, dat kan ik niet met hardheid zeggen.

[0:47:33] Maar dat, ja nee, dat speelt wel mee.

[0:47:41] Ik kijk even naar mijn linkerhand.

[0:47:43] We hebben nog twaalf minuten.

[0:47:45] Alle 4 de 1 vragen moet net kunnen als de vragen heel kort zijn en de antwoorden heel wonderig.

[0:47:50] Hoeft niet per se, we kunnen ook kijken.

[0:47:52] Wie heeft nog per se een vraag waarvan hij denkt ik wil vanavond niet slapen als ik hem niet gesteld heb.

[0:48:04] Dus ik hoorde de heer Huik net zeggen van dat tijdens crisis dat als je mensen wordt buitengesloten, dat het niet goed is toch voor de sociale samenhang.

[0:48:13] En dan ben ik wel benieuwd, want toen was ik natuurlijk al weg bij het SCP, maar tijdens coronatijd is natuurlijk letterlijk dat gebeurd.

[0:48:18] Er zijn mensen eigenlijk letterlijk buitengesloten, die komen volgens mij niet naar een restaurant.

[0:48:22] Heeft u dat nog teruggezien ergens in de datenbestanden?

[0:48:24] Dus dat effect wat u zelf benoemt, dat de sociale samenhang ten koste kan gaan van de sociale samenhang?

[0:48:32] Dat is vast geen ingewikkelde vraag, hoor ik wel.

[0:48:35] Nou, dat mensen zich, een deel van de mensen zich buitengesloten voelde, dat weten we wel op basis van eerder onderzoek.

[0:48:48] Maar nu in dit onderzoek hebben we daar niet zo specifiek naar gekeken.

[0:48:51] Wat we ook wel weten is dat op veel vlakken, niet op alle vlakken, corona heeft natuurlijk

[0:48:56] daar input op gehad, maar ook om het mentaal welzijn, dat mensen zijn ook veerkrachtiger in samenleving, zijn ook wel misschien meer veerkrachtiger dan we denken.

[0:49:03] Ik zei het op een heel ander vlak.

[0:49:04] Vrijwilligerswerk was flink ingezakt.

[0:49:08] Veel zaken zijn wel teruggeveerd.

[0:49:10] Tegelijkertijd zien we natuurlijk wel als het gaat om die relatie burger-overheid, dat dat wel structureel en zeker ook bij een bepaalde groep, dat dat vertrouwen heel laag is.

[0:49:23] Even aanvullend, we hebben toen de tijd na het onderzoek gedaan naar, dat is te vinden op de website, naar corona-skepsis, waarin we dit een beetje op basis van kwantitatief en kwalitatief onderzoek proberen uit te pluizen.

[0:49:33] Wat het corona-skeptici, wat voor een overheid hadden die nou tegen zich over en hoe hebben die dit ervaren?

[0:49:40] Dat kan de moeite waard zijn om hierop na te slaan.

[0:49:43] Dank.

[0:49:44] Ik kijk nog eens een keer naar de leden.

[0:49:46] Nee, mevrouw Vermeend, dan krijgt u de laatste vraag.

[0:49:49] Ja, voorzitter, dank.

[0:49:50] Slapen doe ik overigens trouwens altijd, ongeacht wel of geen antwoorden op vragen.

[0:49:55] Nee, ik had eigenlijk net ook de vraag al gesteld of u ook wat geconsulteerd, zeg maar, ook nu met het pakket.

[0:50:03] Want ook in het stuk stond over het tegengaan van die structurele ongelijkheden.

[0:50:08] En een van de dingen die werd genoemd was het klimaatbeleid en die verdeling.

[0:50:12] die lusten en die lasten met die stijgende kosten van fossiele energie.

[0:50:15] Nou, ik denk dat dat nu alleen maar groter gaat worden.

[0:50:18] En als we dan bedenken dat dit rapport, zeg maar, alweer van even geleden is, denk ik dat dat verschil groot gaat worden.

[0:50:25] Maar bent u nu ook, zeg maar, in deze periode geconsulteerd eventueel hierover, over hoe jullie er naar kijken?

[0:50:32] Dat was nog mijn vraag.

[0:50:36] De heer Olshorn.

[0:50:39] Nee, is het korte antwoord.

[0:50:41] Bij ons weten in ieder geval niet.

[0:50:42] Dan moet het iemand anders in het bureau geweest zijn die dat gesprek gevoerd heeft, maar ik kan het me niet voorstellen.

[0:50:46] Dus ik denk dat het antwoord nee is.

[0:50:51] Dan ga ik er vanuit dat alle leden alle vragen hebben gesteld die ze wilden stellen.

[0:50:55] Dank ik beide heren aan mijn rechterzijde, de heer Huijink en de heer Olschon, voor hun deskundige beantwoording en sluit ik hierbij de vergadering en wens ik iedereen een fijne avond.