Netcongestie en elektriciteitsnet

[0:00:00] Een goede morgen allemaal.

[0:00:03] Van harte welkom bij dit commissiedebat over netcongressie en het elektriciteitsnet.

[0:00:09] Een bijzonder welkom aan de minister en de staatssecretaris.

[0:00:13] Fijn dat u er bent.

[0:00:14] Welkom aan iedereen op de tribune, de pers, voor iedereen ook die live meekijkt.

[0:00:20] En een welkom aan alle Kamerleden, alle commissieleden.

[0:00:23] We gaan met elkaar er weer een mooi debat van maken.

[0:00:26] Ik wil in het bijzonder ook eventjes de collega's vragen of er toestemming is om de heer Heutink ook aan het woord te laten, omdat hij niet officieel lid is van deze commissie.

[0:00:38] Ja, ik zie dat dat akkoord is voor iedereen.

[0:00:43] Ja, het is op dit moment nog groep Markuszower, maar misschien binnenkort wel DNA.

[0:00:51] Het verzoek is gedaan, hoor ik.

[0:00:53] Hartstikke goed.

[0:00:54] We hebben veel sprekers, zoals u ziet.

[0:00:56] Dus ik wil voorstellen dat we in plaats van zes interrupties, zoals de vorige keer, dat even terugschroeven naar vier in totaal.

[0:01:03] Mocht het heel voorspoedig gaan, dan gaan we naar vijf interrupties met elkaar.

[0:01:08] En ik wil namelijk ook genoeg tijd houden dat u met het kabinet ook in gesprek kunt.

[0:01:14] En het zou zonde zijn als we daarop moeten beknibbelen in dit debat.

[0:01:17] Ik zie dat dat ook tot instemming leidt.

[0:01:22] Dan heb ik verder geen mededelingen en dan stel ik voor dat we gaan beginnen en dan geef ik het woord aan de heer Vermeer.

[0:01:34] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:36] Nederland loopt vast en niet door een natuurramp, maar door beleid.

[0:01:41] Het stroomnet zit vol, wachttijden lopen op en woningbouwprojecten komen stil te liggen.

[0:01:47] Dat raakt niet de tekentafel in Den Haag, maar gezinnen die wachten op een huis, stads die geen kant op kunnen en dorpen waar leefbaarheid piept en kraakt.

[0:01:57] In de provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht dreigt er zelfs een volledige aansluitstop, ook voor woningbouw.

[0:02:04] Dat is onacceptabel.

[0:02:06] We hebben honderdduizenden woningen nodig, maar zonder stroom gebeurt er helemaal niets.

[0:02:11] En ik heb nog wel even een vraag aan de staatssecretaris, want er is een amendement vlag koekoek aangenomen bij de energiewet en daarin wordt gevraagd om een ANVB die het mogelijk maakt dat de centrale overheden zelf regels kunnen stellen in het belang van de energietransitie.

[0:02:32] En dat gaat dan bijvoorbeeld om netbewuste nieuwbouw, energieopslagsystemen, om zo meer maatschappelijk te kunnen sturen in de energietransitie van hun verordening.

[0:02:43] En de vraag is, waar blijft dat ding?

[0:02:48] Dan huishoudens.

[0:02:51] Voorzitter, wat BBB grote zorgen baat, is dat de oplossing steeds vaker gezocht wordt richting huishoudens en mkb's.

[0:02:59] Slim laden, flexibel gebruik, aanpassingen in gedrag en netbewuste bouw kunnen daar allemaal aan bijdragen.

[0:03:07] Maar dat mensen en bedrijven daarvoor moeten opdraaien omdat Den Haag de zaken niet op orde krijgt, is voor BBB onacceptabel.

[0:03:15] Wie niet kan sturen of investeren, mag wat ons betreft ook niet gestraft worden.

[0:03:20] Aan het kabinet vraag ik dan ook, kan worden uitgesloten dat nieuwe prikkels rondom netgebruik niet leiden tot hogere lasten voor huishoudens en bedrijven?

[0:03:31] En voorzitter, we moeten ook eerlijk durven zijn over oorzaken.

[0:03:35] De afgelopen jaar is massaal ingezet op zon en wind zonder dat de netten meegroeiden.

[0:03:40] En dat leidt tot bieken, pieken, onbalans en uiteindelijk volle kabels.

[0:03:47] En BBB zegt niet stop de energietransitie, maar we zeggen wel je kunt geen stabiel energiesysteem bouwen op wiebelstroom zonder een plan voor de infrastructuur.

[0:03:58] Erkent het kabinet dat grootschalige weersafhankelijke opwek ook een belangrijke oorzaak is van netcongestie?

[0:04:06] En is zij bereid pas nieuwe projecten toe te staan als ook de net impact aantoonbaar is opgelost?

[0:04:14] Voorzitter, in de stukken zien we veel plannen, pilots en verkenningen, maar gezinnen hebben geen boodschap aan plannen zonder stopcontact.

[0:04:22] En de brief van gisteren...

[0:04:23] Excuus, u krijgt een vraag hierover door de heer Heutink.

[0:04:27] Voorzitter, meneer Vermeer vraagt natuurlijk een beetje naar de bekende weg.

[0:04:30] Natuurlijk is wind- en zonne-energie een van de oorzaken van netcongestie.

[0:04:36] Dat is evident.

[0:04:39] Maar is het niet verstandiger om aan het kabinet te vragen om gewoon pédirect te stoppen met het bouwen van nieuwe windmolens?

[0:04:46] Zoveel mogelijk windmolens in de toekomst gewoon te gaan afbreken en vol in te zetten dat we binnen nu en vijf of zeven jaar de eerste kerncentralen met elkaar kunnen gaan openen.

[0:04:56] Dat zou toch veel verstandiger zijn?

[0:04:59] Voorzitter, wat verstandig is, gebeurt hier vaak niet.

[0:05:03] En ik heb dus ook gevraagd, is het kabinet bereid pas nieuwe projecten toe te staan als de net-impact aan toonbaar is opgelost?

[0:05:11] Ik vraag hier al twee jaar om de pauzeknop in te drukken, omdat net als bij een auto, als het rode lampje op je dashboard brandt, dan ga je niet extra gas geven, nee, dan ga je hem langs de weg zetten en dan ga je de ANWB bellen of wie dan ook, om het eerste probleem op te lossen.

[0:05:27] Dus ook de heer Heut, ik vraag naar de bekende weg.

[0:05:32] U kunt verder met uw inbreng.

[0:05:34] Voorzitter, en ik was bij pilots en plannen en verkenningen en de brief die we gisteren gehaald hebben.

[0:05:40] Ja, ik vind het eigenlijk heel erg dat provinciale gedeputeerden dat die nu moeten zeggen dat ze opgelucht zijn.

[0:05:48] dat het niet erger is dan dat ze dachten.

[0:05:51] Dus wij hebben al heel veel geaccepteerd aan alle beperkingen die er zijn.

[0:05:55] Maar er kunnen gezinnen gewoon geen extra aansluiting krijgen als ze op inductie willen koken bijvoorbeeld om van gas af te gaan.

[0:06:02] En ik moet hier om 11 uur moet ik weg omdat ik naar het debat moet over de energierekening van de huishoudens.

[0:06:09] Daar staan allerlei maatregelen in die feitelijk door de brief gisteren van de staatssecretaris gewoon nutteloos zijn.

[0:06:17] Warmtefonds voor eigenaren en bewoners om een lening te krijgen om een woning te verduurzamen, maar vervals kun je hem niet aansluiten.

[0:06:26] Dat werkt toch niet.

[0:06:27] Subsidieregeling voor vereniging van bijeigenaren, idem dito.

[0:06:33] Inruilregeling fossiele brandstofauto.

[0:06:38] Geen laadpaal.

[0:06:40] Dit gaat niet werken.

[0:06:41] We hadden gisteren hier een hele mooie petitie van mensen uit Delft, van de Willem van Oranje musical.

[0:06:48] En die hadden een plakkaat van aansluitingen gemaakt, een hele mooie variant, op een historisch document.

[0:06:57] En die mensen hebben gewoon aantoonbaar kunnen ze dit oplossen op het industrieterrein samen met omliggende bedrijven.

[0:07:04] Zij hebben s'avonds een musical, overdag zijn de kantoren open.

[0:07:08] Steden, de netbeheerder, kan gewoon geen oplossing bieden om die twee dingen contractueel aan elkaar te koppelen en administratief.

[0:07:18] Ja, voorzitter, als dat zelfs niet kan, gewoon bestaande capaciteit op het net efficiënt benutten.

[0:07:26] Daar gaat helemaal niets mis mee.

[0:07:27] Er kan geen kortsluiting doorkomen op het net.

[0:07:30] Het is gewoon iets wat handig uit te rekenen is.

[0:07:35] Hier moet iets gebeuren en ik vraag de staatssecretaris ook van welke middelen heeft u van de Kamer nodig om hier keihard op in te grijpen?

[0:07:43] Want op deze manier komen we niet verder en datzelfde geldt richting de ACM.

[0:07:48] We hebben straks gewoon het hele prioriteitskader, prioriteringskader, maar het is mij gewoon niet duidelijk hoe wij als Kamer hier nog iets van invloed op kunnen uitoefenen op het moment dat dat scheef loopt in de praktijk.

[0:08:01] Er wordt steeds gezegd, onafhankelijke toezichthouder kunnen we niks mee doen, maar wat kunnen wij wel doen?

[0:08:07] Geeft u ons het artikel van welke wet wij dan een voorstel voor moeten maken en wij doen dat.

[0:08:13] Heer Vermeer, wilt u tot een afronding komen?

[0:08:15] Want u bent al door uw spreektijd.

[0:08:17] Dan bedank ik u voor uw courantie.

[0:08:20] Wij kiezen voor realisme.

[0:08:22] Eerst woningbouw mogelijk maken, eerst kabels in de grond, eerst betaalbaarheid en zekerheid voor huishoudens voordat we de volgende stappen maken die nog meer druk op het net geven.

[0:08:33] Dank u wel.

[0:08:35] Dank u wel.

[0:08:36] Het woord is aan de heer Vlag.

[0:08:38] Ja, voorzitter.

[0:08:39] Om te beginnen neem ik u graag mee in mijn agenda van vandaag.

[0:08:43] Die speelt zich af in twee parallelle werkelijkheden.

[0:08:46] Om kwart over elf.

[0:08:48] ...doe ik mee aan het plenaire debat over een pakket van een miljard euro... ...wat vooral inzet op verdere elektrificatie en op allerlei terreinen.

[0:08:57] En om tien uur, een uurtje daarvoor, zitten we hier bij elkaar... ...waarin we onder andere spreken over de situatie in Utrecht... ...waar de poel gewoon op slot gaat.

[0:09:05] En ik vraag me dus af, wordt daar in het kabinet onderling... ...ook wel voldoende over afgestemd?

[0:09:10] Dat is mijn eerste vraag die ik zou willen stellen... ...want op deze manier gaan we met 120 kilometer per uur op een muur af.

[0:09:17] Voorzitter, want alleen al 15.000 aanvragen van grootverbruikers staan in de wachtstand.

[0:09:21] Huishoudens die willen overstappen op inductie, warmtepomp of elektrisch rijden, moeten maar zien of ze ook een zware aansluiting krijgen.

[0:09:29] Tienduizenden woningen kunnen niet gebouwd worden.

[0:09:32] Hoewel voor een deel van de FGU-regio gelukkig oplossingen gevonden zijn, krijgen veel bedrijven wel een aansluitstop en gaat de stad Utrecht helemaal op slot.

[0:09:42] Dat betekent nogal wat.

[0:09:44] Verder constateer ik dat alleen al de autonome groei van het elektriciteitsgebruik betekent dat in congestiegebieden tegen het einde van de congestieperiode de beschikbare transportcapaciteit op piekmomenten met gemiddeld 20% zal worden overschreden.

[0:09:58] Komt vrijkomende ruimte door congestiemaatregelen dan wel direct beschikbaar voor nieuwe aansluitingen?

[0:10:04] Misschien scheelt het ook als we de bel wat korter afdraaien.

[0:10:07] Het scheelt ook behoorlijk wat stroom, denk ik.

[0:10:10] Voorzitter, zelfs de SGP pleit voor onorthodoxe oplossingen.

[0:10:15] Ik benoem enkele punten.

[0:10:19] Wij pleiten al langer voor zwaardere netbelasting en gebruik van de storingsreserve en de staatssecretaris kijkt hiernaar met netbeheerders en ACM.

[0:10:26] Hoe gaat hij voorkomen dat het een gebed zonder end wordt?

[0:10:29] De maatschappelijke kosten van de congestiecrisis zijn torenhoog.

[0:10:32] We moeten bereid zijn ietsje meer risico te nemen.

[0:10:35] Komt de staatssecretaris voor de zomer met serieuze stappen?

[0:10:39] En gaat hij alvast wetgeving voorbereiden om netbeheerders meer ruimte te geven voor gebruik van de storingsreserve en voor versnelling van de EMC-vergunningstrajecten zodat dit klaar ligt?

[0:10:48] Ik vraag de staatssecretaris ook om vaart te maken met de crisiswet netcongestie.

[0:10:52] Het gaat hier niet alleen over versnelling van ruimtelijke procedures, maar ook over meer ruimte voor flexibiliteit.

[0:10:58] Ruimtelijke procedures kunnen versneld worden door het parallel uitvoeren van processtappen, het vroegtijdig en serieus meenemen van belanghebbenden en standaardisering.

[0:11:07] De vraag is, wordt snel de ANWB-versterking, regie, volkshuisvesting vastgesteld?

[0:11:11] En komt er ruimte om vergunningsvrij bestaande transformatorstations uit te breiden?

[0:11:17] De staatssecretaris wacht met een stikstofvrijstelling tot het Brusselse Grids Package van kracht is, lezen we.

[0:11:23] Maar we kunnen toch niet wachten tot 2028?

[0:11:26] Onderzoek toont aan dat het gros van de natuur erop vooruitgaat als energieinfraprojecten en bijbehorende industriële elektrificatie uitgevoerd worden.

[0:11:35] Dat biedt toch aanknopspunten voor een landelijke vrijstelling?

[0:11:38] Voordat de rechter dit eventueel onderuit haalt, zitten we al in 2028.

[0:11:43] Voor de FGU-regio is een crisisaanpak opgesteld.

[0:11:47] Nissewaard geeft aan dat ook hier een aansluitstop dreigt.

[0:11:50] In andere regio's horen we ook dat soort waarschuwende geluiden.

[0:11:53] Komt er een vergelijkbare crisisaanpak?

[0:11:57] Voorzitter, de SGP wil ook meer inzet op flexibiliteit.

[0:11:59] In congressiegebieden zijn mogelijkheden om met tijdelijke flexibiliteitsoplossingen zoals batterijen en WKK toch te starten met woningbouw of met laadpalen voor transportbedrijven.

[0:12:08] De strakke netregels zitten echter dwars.

[0:12:10] Wil de staatssecretaris snel ruimte creëren voor passende contractvormen en netcode-ontheffingen?

[0:12:17] Tenets flexcontracten richten zich nu op zodanig flexibiliteit dat de storingsreserve vrijgehouden kan worden.

[0:12:24] Je zou kunnen kiezen voor contracten waarbij alleen teruggeschakeld moet worden als er daadwerkelijke sprake is van storing.

[0:12:30] Wordt dit opgepakt?

[0:12:32] Het kabinet overweegt de flexiregeling toegankelijk te maken voor grotere industriële bedrijven.

[0:12:37] Ik lees na 2026.

[0:12:39] Kan ook dit niet sneller en wordt gekeken naar korting op nettarieven.

[0:12:44] Goed dat de stap wordt gezet naar tijdsafhankelijke nettarieven voor kleingebruikers.

[0:12:48] Wordt inzichtelijk gemaakt wat dit betekent voor verschillende groepen huishoudens en mkb-bedrijven.

[0:12:53] En wordt er verschil gemaakt tussen de traditionele stroomgebruikers en de gebruikers die met warmtepompen en elektrische auto's een relatief grote bijdrage leveren aan het piekgebruik.

[0:13:04] prioriteringskader, zorgt voor hoofdbrekens bij gemeenten.

[0:13:09] Gemeenten krijgen wel de mogelijkheid om in vroeg stadium transportcapaciteit te reserveren voor woningbouw en voorzieningen, maar er zitten wel veel haken en ogen aan.

[0:13:17] Die voorbereiding kost meer tijd dan gemeen te krijgen.

[0:13:20] Kan de overstap naar het nieuwe prioriteringskader voor kleinverbruikers enkele weken worden uitgesteld?

[0:13:26] Tot slot, netcongestie is helaas niet tijdelijk.

[0:13:29] Een volledig duurzaam energiesysteem in 2050 kan maar zo vier keer hogere elektriciteitsbehoeften hebben, aldus TNO.

[0:13:36] We moeten volop verzwaren, maar dan nog.

[0:13:39] Ik wil daarom aan de voorkant inzetten op meer voorspelbare stroomproductie, zoals kernenergie, energie uit water, op warmtessystemen en gebruik van moleculen.

[0:13:47] Ook inzet op efficiënt netgebruik en energiebesparing is een blijvende opdracht.

[0:13:51] Mijn laatste vraag.

[0:13:53] Bij verduurzaming van wagenpark en industrie en het beleid hieromheen speelt inzet op elektrificatie een hoofdrol.

[0:13:59] Maar gaat dat op langere termijn ook niet enorm wringen met wat het net aan kan?

[0:14:04] Hoe zorgt de staatssecretaris ervoor dat in het beleid de impact op het energiesysteem aan de voorkant wordt meegelogen?

[0:14:12] Dank u wel.

[0:14:12] Ik heb u ook enige coulantsen gegeven, gelet op de spreektijd, maar het valt alles mee.

[0:14:17] We gaan wat mij betreft door naar de, hier, Gim Wiss.

[0:14:21] Voorzitter, een opmerking vooraf.

[0:14:23] Ik heb hetzelfde euvel als mijn collega's hiervoor.

[0:14:27] Wij gaan vandaag flexibel om met dit debat, maar we laten daarmee ook zien dat we de kamercapaciteit beter benutten.

[0:14:32] Kijk, volgens mij is flexibiliteit wel een...

[0:14:35] Ik moet om half elf naar de kerk.

[0:14:36] Ik begrijp het.

[0:14:37] Ja, het is goed dat u dat eventjes meedeelt, zodat mensen ook weten waarom u tijdelijk vertrekt.

[0:14:41] En ik hoop u ook straks dan wel weer terug te zien.

[0:14:42] Zeker, zeker.

[0:14:43] Mooi.

[0:14:43] Aan u het woord.

[0:14:44] Voorzitter.

[0:14:45] Netcongressie, het is één grote ramp.

[0:14:48] Maar het lijkt door de overheden en netbeheerders te worden behandeld als een ongelukje.

[0:14:51] Althans, dat gevoel bekruipt me keer op keer als we hierover debatteren.

[0:14:55] Want voorzitter, ik kan er met mijn hoofd niet bij.

[0:14:58] Als een dijk dreigt te breken,

[0:15:00] ...dan versterken we die subiet.

[0:15:02] Maar als Tennet een cruciaal onderstation bij Utrecht moet bouwen... ...gaan we eindeloos palaveren of het niet ergens anders kan... ...of er per ongeluk niet ergens een rugstreeppad, modderkruiper of vleermuis zit... ...of er niet per ongeluk een zwaard uit de bronstijd verloren dreigt te gaan.

[0:15:15] Kunnen we in dit land echt alleen nog maar pennelijke papierschuiven op de winkel passen?

[0:15:20] Waarom is er nog geen aanwijsbesluit of heeft het Rijk dit project niet allang overgenomen?

[0:15:24] Waarom is er geen Rijks-inpassingsplap?

[0:15:26] Al dit interbestuurlijke geëmmig levert toch bedroevend weinig op.

[0:15:30] Met droge ogen beweren dat dit cruciale ding pas in 2031 wordt opgeleverd, als het mee zit.

[0:15:35] Dat is toch onacceptabel?

[0:15:37] Is de staatssecretaris dat niet enorm met mij eens?

[0:15:39] En dus de vraag wat hij eraan gaat doen.

[0:15:42] Ondertussen kleurt de netcongres die kaart van Nederland roder en roder.

[0:15:46] Rond Utrecht gaat er echt een aansluitstop komen, ondanks alle oproepen om deze kost wat kost te voorkomen, ook vanuit deze Kamer.

[0:15:54] Wat kopen de woningzoekenden, bouwers en ondernemers voor alle bezweringsformules van de afgelopen tijd, ook vanuit de voorganger van deze staatssecretaris?

[0:16:01] Wat zijn nou de harde resultaten?

[0:16:03] Graag reactie.

[0:16:05] Neemt de frustratie ook niet met de dag toe bij de staatssecretaris zelf, ook al vervult hij dit prachtige hand nog maar twee maanden.

[0:16:11] Bij ons als Tweede Kamerleden in ieder geval wel.

[0:16:14] Als je gisteren staat te luisteren bij de petitie aanbieding van het plakkaat van aansluitingen, hulde voor de vorm en titel, van een theater in Delft dat afspraken heeft gemaakt met bedrijven en instellingen zoals Deltares daaromheen, omdat ze elkaar perfect afwisselen tussen dag enerzijds en avond en weekend anderzijds.

[0:16:31] Maar dat steden niet thuisgeeft en dus dat er maar 5.000 liter diesel per week wordt verstoopt.

[0:16:38] Dan vraag je je toch af, waarom toch?

[0:16:40] Voorzitter, waarom toch?

[0:16:42] Het klopt toch dat de ACM in deze niet te staan in de weg is?

[0:16:45] Het klopt toch dat de staatssecretaris in deze niet te staan in de weg is?

[0:16:48] Het klopt toch dat de gemeente in deze niet te staan in de weg is?

[0:16:51] In de bouw leg je met elkaar, als het moeilijk wordt, de boeken op tafel.

[0:16:54] Maar de netbeheerder blijft een gesloten boek.

[0:16:57] Een oester waar je geen vat op krijgt.

[0:16:59] En de samenleving is de dupe.

[0:17:00] Staatssecretaris, laat het er niet bij zitten.

[0:17:03] Ga net zo lang op steden zitten tot ze meebewegen.

[0:17:05] Want het kan wel.

[0:17:07] Voorzitter, dit alles roept de vraag op of de netbeheerders geëquipeerd zijn voor hun job.

[0:17:11] En ja, ik heb ze heel lang verdedigd.

[0:17:13] Ik heb het voor ze opgenomen.

[0:17:14] Ik ook in deze zaal.

[0:17:16] Maar zijn deze organisaties, die in vredestijd prima functioneerden, wel in staat de netcongressieoorlog te voeren?

[0:17:22] Zijn ze in controle en in staat tot echte crisisaanpak?

[0:17:26] En staan ze daadwerkelijk open voor oplossingen van buiten, van ondernemers met innovatieve oplossingen om netcapaciteit vrij te maken?

[0:17:32] Ik hoor maar al te vaak van hen een ontkennend antwoord op deze vraag en daarom van mij een aantal vragen.

[0:17:37] In de actieagenda Land zie ik maar zeer beperkt maatregelen over wat netbeheerders anders gaan doen, hoe ze werkprocessen anders gaan inrichten.

[0:17:43] Terwijl dit toch ook een refrein is geweest in de afgelopen debatten.

[0:17:46] En wat gaat de staatssecretaris doen om juist dit te veranderen?

[0:17:49] en ziet de staatssecretaris noodzaak voor meer transparantie van de netbeheerders en meer inzet, zodat ze ook inzicht kunnen bieden in netbelasting.

[0:17:57] Binnenkort moet in elk huishouden bijvoorbeeld een slimme meter staan.

[0:18:01] Wanneer staat die in elk trafohuisje?

[0:18:04] Congestiemanagement, flexibele contractvormen worden amper uitgerold.

[0:18:07] Welke rol kan de staatssecretaris spelen om dit te bespoedigen?

[0:18:10] Kan de Kamer met grote regelmaat, het mag ook flexibel, worden geïnformeerd over de voortgang?

[0:18:15] En moet er niet juridische, technische en financiële duidelijkheid worden geboden bij flexoplossingen, zodat ondernemers daar in vertrouwen mee aan de slag kunnen?

[0:18:22] En waarom nemen netbeheerders zo weinig risico?

[0:18:25] Klopt het dat Tennet op cruciale kabels 0% risico neemt?

[0:18:29] Enfin, ik verwees al naar het plakkaat van aansluitingen.

[0:18:32] Voorzitter, meer inzet op energieopslag en flexibel vermogen moet een belangrijk onderdeel van de plannen zijn.

[0:18:37] Welke ambities heeft de staatssecretaris op dit punt?

[0:18:40] Ik zie dat netbeheerders in doorgerekende scenario's ook rekening houden met een bepaalde opslagcapaciteit in de toekomst.

[0:18:46] Maar gaan we deze capaciteit ook realiseren?

[0:18:47] En zo niet, hoe intensiveert de staatssecretaris de sturing?

[0:18:51] In de brief lees ik dat er uitvoering is gegeven aan mijn motie over het nauwkeurig in kaart brengen van opslaglocaties.

[0:18:56] Zowel via de opslagbranche als via de netbeheerders hoor ik echter dat de motie over het nauwkeurig in kaart brengen van opslaglocaties niet is uitgevoerd.

[0:19:03] Herkent de staatssecretaris dit ook?

[0:19:05] Wanneer kunnen we wel volledige uitvoering verwachten en moet er niet gewoon een helder kaartje komen?

[0:19:10] En dan nog een vraag over locale flex.

[0:19:11] Dat kan toch nog meer benut worden om het net te ontlasten?

[0:19:14] Zijn er genoeg prikkels als subsidische normering en financiële prikkels om flex te stimuleren?

[0:19:19] En moet deze inzet niet groter, zowel voor klein- als grootverbruikers?

[0:19:22] En moet digitalisering en de real-time data deling...

[0:19:25] niet een nog grotere rol gaan spelen?

[0:19:27] Zouden bijvoorbeeld thuismaterialen, mitslim aangestuurd en met de nodige waarborgen, toch niet een rol kunnen spelen in het ontlasten van het net?

[0:19:33] En is het niet een idee om, nu de saldering eraf gaat, om daar 0% B2 op te gaan heffen?

[0:19:39] En welke rol kunnen overheidsgebouwen zelf spelen in het ontlasten van het net?

[0:19:43] Is daar voldoende inzet op, onder meer door voldoende energiebesparing?

[0:19:46] En hoe staat het met de voortgang van de MKBA, van het prachtige project Delta 21?

[0:19:51] Voorzitter.

[0:19:53] Oké, ik wou nog even een punt maken over GroenGas.

[0:19:56] Is daar nog ruimte voor?

[0:19:57] Daar is helaas geen ruimte meer voor, want u bent al door uw spreektijd.

[0:20:01] En ik zie dat u wel een aantal interrupties krijgt.

[0:20:03] Dus wellicht gaat er een interruptie over GroenGas en dan bent u gered.

[0:20:07] Ik ben wel de rapporteur voor GroenGas sinds gisteren, maar daar gaat mijn interruptie niet over.

[0:20:12] Ik hoor het verhaal van de heer Grimwis en ik hoor de zorgen, ben ik het ook helemaal mee eens, maar ik ben wel benieuwd.

[0:20:19] Zijn er klimaatmaatregelen geweest in de afgelopen jaren waar de heer Grimwis tegen heeft gestemd en dat hij geen doorgang had moeten vinden?

[0:20:29] De heer Grimwis.

[0:20:30] Ik zit even te kijken, echt tegen kijken.

[0:20:32] We hebben niet echt heel veel wetten of zo verder gehad onder die maatregelen.

[0:20:36] Het zijn vaak natuurlijk, gaat het over regelingen zoals SDE plus systematieken.

[0:20:41] Ik heb wel vaak gepleit om een systeembenadering in de SE++ toe te passen en niet alleen maar individuele maatregelen te subsidiëren en dan naar de individuele maatregelen te kijken en wat die opleveren aan CO2-reductie.

[0:20:57] En alleen maar naar de onrendabele top te kijken van die ene maatregel om in het hele systeem

[0:21:02] Vraagstuk mee te nemen heb ik samen met oud-collega Erkens en Wonterbal diverse moties over ingediend.

[0:21:08] Zijn allemaal aangenomen, maar niet echt uitgevoerd.

[0:21:11] Dus ik heb heel vaak wel vanuit de systeembenadering gepleit voor als je dan aan de slag gaat met elektrificatie om het op die manier te doen.

[0:21:19] Dus dat is één van de antwoorden die je kan geven.

[0:21:22] Ik hoor net het punt richting het kabinet van we zien dit al zoveel jaren aankomen, er is eigenlijk niks aan gedaan, waarom heeft het nou zo kunnen lopen?

[0:21:34] Maar tegelijkertijd dus in deze hele kamer zijn er talloze voorstellen aangenomen van warmtepompen tot elektrificeren tot de klimaatdoelen.

[0:21:40] die hebben natuurlijk ook voor in ieder geval een groot gedeelte wel geleid tot de verregaande netcongrestie.

[0:21:45] Natuurlijk is het zo dat economische groei ook tot verzwaring van het netwerk leidt, maar als al die maatregelen aan de voorkant ook door de heer Grimwis zijn gesteund, dan moet je toch ook in de spiegel kunnen kijken van hadden we dan niet zelf anders kunnen doen.

[0:22:00] Ja, voorzitter, zeker, maar tegelijkertijd wordt al heel veel jaren wordt gepleit om de netbeheerders, dat die en actiever hun rol oppakken en dat ze meer mogelijkheid krijgen en meer worden aangestuurd vanuit de aandeelhouders ook om die rol zo te pakken.

[0:22:16] Maar wat is mijn ervaring?

[0:22:18] Bij de aandeelhoudersvergaderingen zaten tot voor kort, wij spreken echt alleen maar de wethouders financiën met puur ook een financiële bril.

[0:22:27] de netbeheerders te controleren.

[0:22:29] En het aanjagen van het oppakken van de maatschappelijke taak en gericht op robuuste netten, dat is pas zeer mondjesmate zeer laat op gang gekomen.

[0:22:42] Daar hebben we wel vaak de nadruk op gelegd.

[0:22:44] Bovendien, je moet niet de ene warmtepomp en de andere warmtepomp over één kam scheren.

[0:22:48] Dat weet de heer Van den Berg natuurlijk ook.

[0:22:50] Hybride warmtepompen hebben een zodanig piekvermogen dat het niet hoeft bij te dragen aan

[0:22:56] aan een overmatige netbelasting sterker.

[0:22:59] Als je een hybride waterpomp op een slimme manier installeert en daar de normering op richt en daar dus ook de aankoop van de mensen op richt, dan is dat niet een grote showstopper die zorgt voor heel veel netcongressie en dat weet de heer van den Berg ook.

[0:23:12] Dank voor uw antwoord.

[0:23:12] Nou ja, en zo kun je ook met groen gas omgaan, maar die vraag houdt niet goed.

[0:23:17] Het was nu nog bijna gelukt ook, nou.

[0:23:21] Maar ik vond het een heel mooi antwoord dat u heeft gegeven op de vragen en ik stel voor...

[0:23:26] Dat u wellicht ook later op een moment buiten deze vergadering daar nog met elkaar over doorspreekt.

[0:23:31] Maar we gaan nu nog door naar een andere interruptie, want ik dacht ook de vinger van de heer Vermeer nog te zien.

[0:23:35] Is dat het geval?

[0:23:37] Ja, dankuwel voorzitter, want ik wil toch wel heel graag nog even weten wat de heer Grimwes maar dan heel kort over GroenGas wilde vertellen.

[0:23:47] Nou ja, voorzitter, dank u wel voor deze vraag.

[0:23:49] Dat is zeer gewaardeerd, meneer Vermeer.

[0:23:52] Nou ja, ik denk dat we behoefte hebben aan omdenken als het gaat om netcongestie.

[0:23:55] En een van de voorstellen die naar ons toekomen, of die er al liggen inderdaad, is de bijmengverplichting voor groen gas.

[0:24:03] En nu is dat heel erg breed over allerlei eindgebruikers verdeeld.

[0:24:08] Maar het is niet gericht op sectoren met een hoge systeemwaarde, zoals in de glastuinbouw, waar 3000 megawatt uren opgesteld flexibel vermogen staat.

[0:24:16] En kun je nou niet veel beter, vanuit een beetje ketenbenadering tussen veehouders en glastuinbouw,

[0:24:21] met misschien dus een aanvullend SDE++ categorie voor groen gas die wordt geleverd naar de glastuinbouw.

[0:24:27] En dat is ook mijn vraag aan de staatssecretaris om daar eens naar te kijken en op die manier ook in overleg te gaan met onder andere de glastuinbouw samen met zijn collega Erkens, de collega van LVVN, sorry.

[0:24:38] Want ik denk dat daar veel meer mogelijkheden zijn.

[0:24:40] Ik denk dat we nu op dit moment de bijmengverplichting met betrekking tot groen gas een beetje dom aan het implementeren dreigen te gaan.

[0:24:46] ...terwijl we dat veel slimmer kunnen doen en dat levert dan direct een bijdrage aan het... ...en het in stand houden van het opgesteld vermogen bij de glastuinbouw... ...die we de afgelopen jaren, denk ik, te veel in een verkeerd hoekje hebben geplaatst... ...maar die zo ongelooflijk belangrijk is voor onze elektriciteitsvoorziening... ...en we gaan het gewoon slimmer doen waarmee we het net ontlasten.

[0:25:06] En zou de heer Grimwis dan ook eigenlijk voorstellen dat we in plaats van... ...een generieke bijmengverplichting gaan naar een mass balance benadering...

[0:25:15] die administratief op hetzelfde uit zal komen en waarbij we dan ook gewoon groen gas rechtstreeks naar die wijken gaan brengen waar tijdelijk dan misschien een gascentrale neergezet moet worden zodat er gewoon doorgewerkt kan worden.

[0:25:27] Ja voorzitter, daar ben ik zeer eens met de heer Vermeer.

[0:25:30] Ik ben ook heel erg benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris of het niet hoog tijd is.

[0:25:33] om juist met het enorme probleem van netcongressie of netverlies, wat we vandaag bespreken, maar ook de kansen die dit biedt om dat enorme opgestelde flexvermogen, bijvoorbeeld bij de glastenbouw, te blijven benutten in de toekomst, waar we nu in het verleden te makkelijk misschien wel hebben gezegd, nou, we gaan het allemaal met de warmtetransitie en elektrificatie een beetje uitverzeren, dat we daar misschien eens de klok gelijk gaan zetten.

[0:25:54] En ik ben heel benieuwd of de staatssecretaris, in lijn met de interruptie van de heer Vermeer en met mijn antwoord, daarop zou willen reageren en welke toezegging hij bereid is te doen.

[0:26:04] Prima, dankuwel en blij dat u nog deze avond heeft kunnen doen.

[0:26:08] Dan krijgt u nog een laatste interruptie en die is van de heer Kloss.

[0:26:14] Voorzitter, dank.

[0:26:15] Ik wil de heer Gemmers danken voor zijn zeer urgente, maar ook toch optimistische bijdrage.

[0:26:21] Ik deel zijn frustratie over toch een beetje de slappe aanpak van nou, in 2031 is het misschien een keer af en daar zou veel meer urgentie nog in mogen.

[0:26:32] Een van de dingen die het kabinet doet is bereid een crisiswet netcongressie voor.

[0:26:37] Ik vraag me af, want daar heeft u het vandaag niet over gehad, welke elementen ziet de heer Gimweers als essentieel voor zo'n crisiswet?

[0:26:43] Wat zou nou de versnelling kunnen opleveren, niet alleen in Utrecht, maar ook elders in het land, die we nu nodig hebben?

[0:26:49] Ik wil de heer Gimweers vragen om deze vraag op een knop te antwoorden, want ik nodig nogal uit voor een wat langer antwoord.

[0:26:54] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:26:56] Ik moet me ook gaan spoeden naar de plenaryzaal, dus dat is ook een aanmoediging.

[0:27:01] Nou, ja, naast al die voor de hand liggende antwoorden van parallelplannen en dat soort dingen,

[0:27:07] ...hoop ik echt dat we wat het zwaarst is het zwaarst laten wegen.

[0:27:12] En dat we al die verplichtingen die we bijvoorbeeld in vredestijd volstrekt logisch zijn... ...als het gaat om natuur, als het gaat om bodemonderzoek, als het gaat om archeologie... ...dat we daar eens even aan voorbij kunnen gaan.

[0:27:24] En ik weet, over het algemeen ben ik lid van een partij die echt opkomt voor zachte waarden.

[0:27:29] Maar wat het zwaarste is, moet wel het zwaarste wegen.

[0:27:31] En ik ben bang dat we daar gewoon nu... Ja, we pelaveren alsof we in vredestijd zitten, maar het is oorlog op het net.

[0:27:38] En ik vind dat besef, alsof er een dijk op doorbreker staat, dat besef moet veel meer doorklinken en dat mag ook landen in zo'n wet.

[0:27:45] Of dat snel genoeg gaat zijn, dat weet ik niet.

[0:27:48] Misschien is, maar dat heb ik ook gevraagd aan de staatssecretaris,

[0:27:51] ...moet je dit project niet gewoon overnemen met een reisinpassingsplan.

[0:27:56] Maar oké, tegelijkertijd wil ik hier ook geen motie van wantrouwen... ...naar de provincie uitspreken, want dat is ook niet terecht.

[0:28:00] Maar ik constateer wel dat het onacceptabel is... ...dat er zo lang gepalaverd wordt over een onderstation... ...van, moet het daar wel komen?

[0:28:07] Ja, ik vind het niet zo leuk in mijn achtertuin.

[0:28:09] Echt, ik ben wel helemaal klaar met dat nimbige neuzel... ...en we moeten doorpakken.

[0:28:15] Mooi, dat heeft u duidelijk gemaakt.

[0:28:17] Heeft u nog een vervolgvraag, want uw microfoon staat nog aan.

[0:28:21] Oké, dan gaan we naar de heer Van den Berg.

[0:28:24] Ja, dank voorzitter en succes bij Plenerg.

[0:28:27] Voorzitter, zeven jaar geleden, in 2019, kwam ik de Provinciale Staten van Noord-Holland binnen.

[0:28:32] Een van de eerste waarschuwingen daar was dat het onderdachte verduurzamingspad onherroepelijk zou botsen met de fysieke grenzen van ons elektriciteitsnetwerk.

[0:28:40] En zo leidde tot blackouts.

[0:28:42] Toen werd er lacherig over gedaan.

[0:28:44] En nu, zeven jaar later, zitten bedrijven, maatschappelijke instellingen en woningbouwprojecten vast op wachtlijsten en moet het kabinet in de Vlevenpolder, Gelderland en Utrecht met crisismaatregelen een volledige aansluitstop zien te voorkomen.

[0:28:57] Dan moet je toch eerlijk zeggen, dit is geen technisch incident en dit is ook geen tijdelijk uitvoeringsprobleem.

[0:29:02] Dit is het directe gevolg van jarenlang onderdacht verduurzamen.

[0:29:07] Zonder realiteitszin, zonder systeemkeuzes en zonder serieus oog voor de vraag of dit net het überhaupt al allemaal aankan.

[0:29:14] En voorzitter, precies daar zit het politieke probleem.

[0:29:17] Jarenlang is gedaan alsof iedere extra elektrificatiestap automatisch vooruitgang was.

[0:29:23] Alsof je eindeloos mobiliteit kon elektrificeren, bedrijven kon verduurzamen, warmtepompen kon uitrollen en tegelijkertijd ook nog een heel nieuw energiesysteem kon optuigen zonder dat de fysieke infrastructuur het knelpunt zou worden.

[0:29:35] Realisme bleef simpelweg buiten beeld.

[0:29:38] En nu zitten we in een situatie waarin het kabinet zelf opschrijft dat schaarste op het net structureel is, dat scherpe keuzes onvermijdelijk zijn en dat niet iedereen meer ruimte krijgt.

[0:29:49] Dan moet de conclusie toch zijn dat het oude verhaal van grenzeloze elektrificatie zonder harde randvoorwaarden gewoon is stukgelopen op de werkelijkheid.

[0:29:57] Graag hoor ik hoe het kabinet hierover denkt.

[0:30:01] De staatssecretaris schrijft dat een algehele langdurige aansluitstop in de FGU-regio is afgewend.

[0:30:07] Maar laten we wel precies zijn over wat er wel staat.

[0:30:11] In geen van de gebieden is op dit moment ruimte voor aansluitingen zonder maatschappelijke prioriteit.

[0:30:16] Een vraag erbij, die maatschappelijke prioriteit, vallen daar ook asielzoekerscentra onder?

[0:30:21] Dit is een veelgehoorde vraag die we terugkrijgen uit de provincie.

[0:30:24] en de regio wordt opgesplitst in vijf congrestype gebieden.

[0:30:28] In vier gebieden kan een deel van de maatschappelijke geprioriteerde aanvragen doorgaan.

[0:30:33] Maar voor een groot deel van de provincie Utrecht komt er vanaf de zomer alsnog een tijdelijke pas op de plaats voor nieuwe of zwaardere aansluitingen.

[0:30:40] En dat heet dan voortgang.

[0:30:42] Voor burgers, bedrijven en woningzoekenden betekent dit gewoon dat de schaarste niet is opgelost, maar alleen strakker wordt gemanaged.

[0:30:49] En daarom is mijn vraag aan de staatssecretaris heel fundamenteel.

[0:30:53] Welk energiesysteem kiest dit kabinet eigenlijk?

[0:30:55] Want daar blijft het kabinet structureel omheen draaien wat ons betreft.

[0:30:59] In eerdere stukken wordt gesproken over 195 miljard euro aan investeringen in het netwerk, tot en met 2040 met oplopende nettarieven.

[0:31:07] En elders werd weer over 170 miljard euro voor net op land gesproken, met mogelijke besparingen voor betere benuttingen.

[0:31:14] En laatst was er het rapport van Fien, die sprak dan weer over 269 miljard euro.

[0:31:19] Maar wat ontbreekt is het enige overzicht dat het toe doet.

[0:31:22] Wat kosten verschillende energiesystemen voor het net?

[0:31:25] Wat kost het systeem met maximale elektrificatie?

[0:31:28] Wat kost het systeem met meer spreiding in energiedragers door de bouw van SMR's?

[0:31:33] Wat kost het systeem waarin je realistische kijkt naar vraagontwikkeling, leveringszekerheid en ruimtelijke inpasbaarheid?

[0:31:39] en is de staatssecretaris bereid die systeemvergelijking zwart op wit naar de Kamer te sturen, inclusief te gevolgen voor netinvesteringen, nettarieven en de uitvoerbereid.

[0:31:48] Volgens mij is er al een gespecialiseerd bureau die dit kan, dus wellicht kunnen we dit ook aan hen vragen.

[0:31:53] Voorzitter, ik vraag dat met nadruk, omdat anders steeds hetzelfde gebeurt.

[0:31:57] Eerst wordt een politieke richting gekozen, daarna loopt het net weer vast en vervolgens mag de belastingbetaler en de energiegebruiker de rekening betalen.

[0:32:06] Dus mijn vraag aan de staatssecretaris is ook,

[0:32:09] erkent hij dat netcongressie niet alleen een technisch capaciteitsprobleem is, maar ook een direct kostig probleem van gemaakte politieke keuzes.

[0:32:18] En wil hij per grote beleidsdossier inzichtelijk maken welk deel van de toekomstige netverzwaring voortkomt uit beleidsmatig afgedwongen elektrificatie, welk deel dan uit de autonome economische groei en welk deel uit de keuze voor specifieke opwerkprofielen.

[0:32:32] En dan bedoel ik bijvoorbeeld zon, wind of kernenergie.

[0:32:35] En dan kom ik op wind op zee.

[0:32:37] Ook daar wil ik een eerlijk antwoord van de staatssecretaris, want wind op zee wordt vaak gepresenteerd als vanzelfsprekende vooruitgang, maar ook dat is niet gratis voor het systeem.

[0:32:46] Dus hoeveel additionele investeringen in aanlanding, transport, systeeminpassing en netverswaring op land hangen samen met verdere opschaling van wind op zee.

[0:32:54] Welk deel van de netkosten in de komende decennia is direct of indirect terug te voeren op de keuze om zwaar in te zetten op wind op zee?

[0:33:02] en wil de staatssecretaris die kosten niet alleen projectmatig, maar gewoon systeembreed inzichtelijk maken.

[0:33:07] Met andere woorden, wat kost wind op zee, niet alleen op zee, maar juist ook op het hele net?

[0:33:13] En daar hoort nog een tweede vraag bij.

[0:33:15] Als wind op zee verder wordt opgeschaald, welke extra druk geeft het dan op momenten van piekaanbod en op de noodzaak van transport, afschakeling, opslag en reservecapaciteit?

[0:33:25] Anders gezegd, wat zijn de volledige systeemkosten van wind op zee als je niet alleen naar de productie kijkt,

[0:33:30] Maar ook naar de nette, de balanshandhaving en de inpassing.

[0:33:40] Ik vrees dat het iets niet goed gaat met uw timer, want die van mij zegt dat u al in de min staat.

[0:33:45] Mijn excuus.

[0:33:46] Dat is geen probleem.

[0:33:47] Dat kan gebeuren, maar misschien kunt u dan nog één, twee dingen uitkiezen die u wilt meegeven.

[0:33:51] Ja, zeker dan.

[0:33:52] Dat is even mis gegaan.

[0:33:53] Maar voorzitter, dan nog een vraag aan de minister van VRO.

[0:33:57] Dat gaat over de woningbouw, waaronder er in ieder geval dus nog 35.000 woningen doorgaan kunnen vinden.

[0:34:03] Maar de vraag is dan even wat er gebeurt met alles wat daar buiten valt.

[0:34:07] Wat kunnen we nog op het net passen?

[0:34:09] En hoe voorkomt de minister dat netcongressie feitelijk een nieuw bouwstop wordt, alleen dan in technocratische taal verpakt?

[0:34:16] Daar laat ik hem dan maar even bij.

[0:34:19] Helemaal goed.

[0:34:20] En wellicht kunt u straks ook in een tweede termijn nog iets inbrengen.

[0:34:25] De heer Klos, aan u het woord.

[0:34:27] Dank, voorzitter.

[0:34:29] De problemen op ons stroomnet vormen de grootste belemmering voor de vooruitgang van Nederland.

[0:34:32] Het nieuws van gisteravond is daar het laatste tragische bewijs van.

[0:34:36] Duizenden mensen die een huis zoeken in Utrecht staan straks in de kou.

[0:34:39] Duizenden mensen die bij willen dragen aan onze onafhankelijkheid en grip willen krijgen op hun energierekening met een warmtepomp, inductieplaat of laadpaal worden in de steek gelaten.

[0:34:48] Ondernemers die willen groeien en bijdragen aan een sterker Nederland lopen vast.

[0:34:52] Eén moment, voordat u verdergaat heeft u een vraag van de heer Vlag.

[0:34:58] Ja, voorzitter, ik citeer even één zin.

[0:35:01] Het kabinet neemt maatregelen voor een versnellingsoffensief om verduurzaming te versterken.

[0:35:07] Dat staat in een brief van een debat dat we zo meteen gaan voeren.

[0:35:13] En dat gaat over een compensatiepakket vanwege de hoge brandstofprijzen.

[0:35:16] Erkent de heer Klos dat dat twee parallele werkelijkheden lijken?

[0:35:21] Dat aan de ene kant wordt het gaspedaal vol ingetrapt.

[0:35:23] En ik was het al eens met de eerste twee zinnen van de heer Klos.

[0:35:26] Maar ik dacht wel van we moeten dan wel even kijken waar dat dan vandaan komt.

[0:35:30] Zou de heer Klos daarop willen reflecteren?

[0:35:34] Ja, voorzitter.

[0:35:35] Die twee dingen horen natuurlijk inderdaad bij elkaar.

[0:35:39] Dus ik voel ook wel enigszins het ongemak over die parallele werkelijkheden.

[0:35:42] Ik hoor het kabinet ook steeds zeggen, als we willen verduurzamen, als we meer hernieuwbare energie willen, als we af willen van die fossiele verslaving, dan zullen we ook iets moeten doen aan de capaciteit op het net.

[0:35:54] En die moet je gaan uitbouwen, je moet meer flexibiliteit toepassen.

[0:35:58] En dat is een nationale crisis.

[0:35:59] Daar moet je met alle energie en effort die je hebt op inzetten, en dat moet je tegelijkertijd doen, anders gaat het niet lukken.

[0:36:07] Een vervolgvraag.

[0:36:10] Ja, voorzitter, dit klinkt mij toch iets te utopisch in de oren.

[0:36:14] Bij het coalitieakkoord had ik sterker het gevoel, nou, dit heeft de VVD vooral gewonnen.

[0:36:18] Maar bij zo'n compensatiepakket lees ik toch echt wel de inzet van D66 terug.

[0:36:23] Ik hoorde heer Klos in het ene debat inderdaad zeggen van we moeten af van die fossiele verslaving en we moeten volop inzetten in verdere verduurzaming.

[0:36:31] En een debat verderop spreekt hij de woorden uit dat gezinnen in de steek gelaten worden die willen verduurzamen.

[0:36:37] Ja, het kan niet allebei waar zijn.

[0:36:38] Wanneer komt het moment dat D66 ook zelf zegt ja, dit komt door onszelf en we moeten gaan remmen op die verduurzaming.

[0:36:45] Anders rijden we met z'n allen vol op een muur af.

[0:36:48] Heer Klos.

[0:36:50] Ja, voorzitter, ik weiger het probleem bij de verduurzaming te leggen, want de verduurzaming is juist de oplossing voor onze weerbaarheid.

[0:36:56] Het probleem is dat we het net niet op tijd hebben uitgebreid en dat we daar nu met een noodtempo aan moeten gaan werken om dat te doen.

[0:37:02] Het zit niet alleen in de uitbreiding, want het kabinet bijt een crisiswet voor die dat moet gaan helpen.

[0:37:07] We zien ook een brief waarin weer allerlei maatregelen worden aangekondigd om dat te versnellen.

[0:37:12] Tegelijkertijd moeten we natuurlijk ook energie besparen.

[0:37:14] Heel veel van de maatregelen die in die brief staan, die de heer Vlag net aanhaalt, die gaan ook over energiebesparing, zodat je minder druk legt

[0:37:20] op het net en tegelijkertijd moeten we veel meer maatregelen gaan inzetten om flexibiliteit te gebruiken in dat net en dat bestaande net ook zwaarder te belasten.

[0:37:29] Dus ik begrijp dat de complexiteit daarvan groot is, maar ik blijf daar optimistisch over dat we dat in Nederland kunnen.

[0:37:36] Uw derde interruptie, ja.

[0:37:38] Dat grenzeloze optimisme, zonder daarbij de consequenties te accepteren, is volgens mij de kern van het probleem.

[0:37:44] Dus ik ben blij dat we hier aangeland zijn.

[0:37:45] Want ik ben het eens met de heer Kloss dat onze weerbaarheid vergroot wordt als we meer energie in eigen huis kunnen opwekken.

[0:37:50] Dat is waar.

[0:37:51] Maar als we constateren

[0:37:52] dat ons net dat nu niet en voor 2030 niet en voor 2035 niet aankan en we blijven het gaspedaal dieper intrappen, dat is alsof je in een auto gaat zitten met een blinddoek en over de snelweg gaat rijden.

[0:38:03] Dan weet je dat er een keer een hele harde botsing komt.

[0:38:06] En ik wacht met zoveel smart, en ik denk een groot deel van Nederland, tot het moment dat die blinddoek ook bij D66 afgaat.

[0:38:12] Het tempo moet omlaag, want anders gaan we allemaal op zwart.

[0:38:18] Ja, voorzitter, ik denk inderdaad dat hier de kruks zit.

[0:38:20] En ook de kruks van het probleem met de redenering die de SGP nu hier vandaag in dit debat op tafel legt, die zien de verduurzaming als het probleem, terwijl het de juiste oplossing is voor onze weerbaarheid.

[0:38:30] En die muur die er inderdaad staat op de snelweg, die moeten we afbreken.

[0:38:34] En dat kunnen we met de maatregelen die we hebben.

[0:38:36] Wij Nederlanders zijn innovatief, vooruitstrevend.

[0:38:38] Al die problemen die we in het verleden altijd hebben aangepakt, kunnen we nu ook aanpakken.

[0:38:42] En we kunnen zeker omgaan met de schaarste die er nu bestaat, want daar zijn wij Nederlanders nou juist goed in.

[0:38:48] Dank voor het antwoord.

[0:38:49] Ik heb nog een aantal interrupties voor u in de wachtrij.

[0:38:53] Ik wil de leden aan herinneren, u mag op ieder moment een interruptie plaatsen, maar de heer Klos was echt net begonnen met zijn inbreng.

[0:38:58] Er komen misschien ook nog heel veel antwoorden op uw interrupties.

[0:39:04] Het was te proberen, zou ik richting de heer Huttink willen zeggen, die ik nu het woord geef voor zijn interruptie.

[0:39:09] Voorzitter, de crux van het probleem zit natuurlijk hier naast mij, want waar we zien dat D66 jarenlang als een kip zonder kop klimaatbeleid aan het uitrollen is, we tegelijkertijd dus een probleem hebben met netcongressie waarvan het kabinet zegt in Utrecht bijvoorbeeld is het niet voor 2031

[0:39:28] opgelost en ik tegelijkertijd zie dat D66 vol bombarie een paar weken geleden aankondigde voor 4 miljard euro te investeren in nieuwe windmolens op zee, terwijl we weten met elkaar dat windmolens de oorzaak is van netcongestie, een van de oorzaken is van netcongestie, dan moet D66 toch gewoon zeggen dat het een ongelooflijk dom idee is.

[0:39:53] Dat we maar blijven investeren in onbetrouwbare energiebronnen en tegelijkertijd dan maar doorgaan op die klimaatideologie van D66.

[0:40:07] Ja, voorzitter, wat een dom idee is, is om te blijven investeren in onze fossiele afhankelijkheid, die de Nederlandse energierekening tot speelbal maakt in de flipperkast van de geopolitiek.

[0:40:16] Om te blijven investeren in een systeem dat ons afhankelijk maakt van de sheiks, van Poetin en van Trump.

[0:40:21] En ik snap heel goed dat deze oud-PVV'er goede vrienden wil blijven met Trump, maar ik heb liever schone energie van eigen bodem uit Nederland.

[0:40:29] Dan moet D66 niet als een kip zonder kop 4 miljard euro gaan investeren aan een onrendabel windpark op zee, waarvan we weten dat dat de problemen met netprogressie alleen nog maar groter gaat maken.

[0:40:44] Nee, dan moet D66 ervoor zorgen, met de coalitiepartijen in deze Kamer, dat we volgend jaar een schop in de grond gaan zetten om een kerncentrale te gaan openen.

[0:40:52] Dat is wat er moet gebeuren.

[0:40:53] Want kernenergie, voorzitter, zeg ik tegen D66.

[0:40:56] Kernenergie, dat is een vorm van betrouwbare stroom.

[0:41:00] Dat is een betrouwbare energiebron die daadwerkelijk kan bijdragen aan het verminderen van netcongressie.

[0:41:06] Dat moet de prioriteit zijn van D66.

[0:41:09] Dat is verstandig beleid.

[0:41:10] En niet als een kip stond op kop investeren in onbetrouwbare energiebronnen zoals wind op zee.

[0:41:17] Voorzitter, ik ga iets zeggen dat u misschien gaat verbazen, maar ik ben het eens met de heer Heutink dat er ook morgen een schop in de grond moet voor meer kernenergie, want ik denk dat we alle schone technieken nodig hebben om het probleem dat op ons afkomt op te lossen.

[0:41:28] Die gaat over weerbaarheid, die gaat over een veel te hoge rekening en ja, die gaat ook over de opwarming van de aarde die steeds extremer weer

[0:41:35] veroorzaakt en ervoor zorgt dat onze planeet onleefbaar wordt.

[0:41:40] En dus hebben we alle schone technieken nodig, niet alleen wind op zee, maar ook kernenergie.

[0:41:44] En het probleem is niet de verduurzaming, maar het feit dat het net nog niet voldoende is uitgebreid.

[0:41:50] Dank u wel.

[0:41:51] Ik heb uw vierde en laatste interruptie klaarstaan.

[0:41:54] Voorzitter, nu komen we tot de kern van het probleem.

[0:41:57] Want wat de kern natuurlijk is, is dat D66 zichzelf heeft vastgeroest in een klimaatideologie waar ze in vast blijven houden en de consequenties van die religie niet meer kunnen overzien.

[0:42:12] Ze hebben zich vastgeketend aan het feit dat we morgen allemaal doodgaan op deze planeet als we niks doen aan opwarming van de aarde.

[0:42:19] En tegelijkertijd hebben we een goede oplossing, namelijk kernenergie.

[0:42:23] Dan zou daar alle energie in moeten worden gestoken.

[0:42:27] En dan zouden we die windmolens, die foeilelijke windmolens, die zouden we moeten loslaten.

[0:42:32] En dat zou D66 ook moeten doen, willen ze iets doen aan netcongestie.

[0:42:38] Voorzitter, ik zit liever vastgeroest in de wetenschappelijke werkelijkheid dan in de klauwen van Donald Trump en Vladimir Poetin, waar de heer Heutink duidelijk in zit.

[0:42:48] Bovendien denk ik dat we iets optimistischer mogen kijken naar Nederland.

[0:42:52] Het is gewoon lui en onNederlands om nu gewoon een vlagje erbij neer te gaan leggen en te zeggen we stoppen met die verduurzaming.

[0:42:59] Het zou spreken van moed en van doorzettingsvermogen als we zeggen we gaan de problemen oplossen, allemaal tegelijkertijd, en dat kunnen wij.

[0:43:10] Dank u wel.

[0:43:10] Ik ga naar de heer Van den Berg.

[0:43:12] Een beetje moed in het debat, dat is natuurlijk nooit mis.

[0:43:15] Maar de realiteitszin, dat ontbreekt wel, denk ik, in het verhaal van de heer Kloss.

[0:43:18] Want als je kijkt naar de afgelopen honderd jaar, daar hebben we ons elektriciteitsnetwerk opgebouwd.

[0:43:22] En in de komende 25 jaar moet dat twee tot vier keer uitgebreid worden.

[0:43:26] Dus dat zegt wel iets over die opgave.

[0:43:29] En waar ik dan vooral nog wel een vraag bij heb is van ik hoor dat we niet afhankelijk moeten zijn van een Trump, van Sjijks, van Poetin en dat we van onze fossiele verslavingen moeten afkomen en dat we het nou over moeten gaan op hernieuwbaar.

[0:43:41] Maar hoe kijkt de heer Klos dan naar afhankelijkheid van meneer Jinping in China als we daar dan zo op inzetten?

[0:43:49] De heer Klos.

[0:43:49] Ja, voorzitter, daar ben ik heel kritisch over.

[0:43:53] Misschien kunnen wij daar een keer samenschriftelijke vragen weer over stellen als er weer eens een keer Chinese apparaten worden ingekocht, bijvoorbeeld door netbeheerders.

[0:44:00] Daar zal ik u zeker voor uitnodigen.

[0:44:02] En ik denk dat we daar inderdaad realistisch over moeten zijn dat de kritieke grondstoffen die we nodig hebben voor heel veel van onze hernieuwbare apparaten, dat die ook komen uit landen waar we niet direct zaken mee willen doen.

[0:44:12] Ik teken daarbij wel aan.

[0:44:13] dat als wij in het fossiele systeem blijven, dat we tot in het einde der dagen iedere dag aan het importeren zijn naar landen waar we geen zaken mee willen doen, in plaats van dat we één keer de investering doen in het kopen van een apparaat dat we vervolgens kunnen recyclen.

[0:44:26] Dus er zit daadwerkelijk wel een verschil in het oude systeem en het nieuwe systeem, waarbij ik het nieuwe systeem prefereer boven het oude.

[0:44:34] Dank u wel.

[0:44:35] De heer Van den Berg is een laatste interruptie.

[0:44:38] Ja, oké, de eerste windmolen die volledig gerecycled wordt, die moet ik nog tegenkomen.

[0:44:43] Dus ik ben heel erg benieuwd wanneer dat dan gaat komen en wanneer we dan inderdaad eruit komen.

[0:44:47] Maar wat ik dan ook hoor is van we moeten van die fossiele verslaving af.

[0:44:51] Oké, maar is dan kernenergie volgens Dirk Klost dan onderdeel van het wegbewegen van die fossiele verslaving?

[0:44:59] Is dat dan ook zo goed?

[0:45:00] En is het dan niet veel beter om daar ook meer op in te zetten, juist bijvoorbeeld in Utrecht, want wat ik in die brief zie,

[0:45:05] is dat we daar niet meer windturbines en zonnepanelen gaan bouwen om het nou op te lossen, maar dat we daar gewoon gasgeneratoren neerzetten.

[0:45:12] Dus stabiele opwek is blijkbaar heel veel waard.

[0:45:15] Moeten we daar dus niet meer op inzetten en dus vooral meer op kernenergie en minder op al die andere bronnen.

[0:45:22] Voorzitter, ik herken naar de inzet van jaar 21 en ik zie een staatssecretaris die volgens mij staat te popelen om met de kleine modulaire reactoren aan de slag te gaan.

[0:45:30] Volgens mij gaat dat zeker onderdeel zijn van ons energiesysteem.

[0:45:34] Nog niet morgen.

[0:45:35] En ik wil daar ook bij zeggen, het plaatsen van windmolens en zonnepanelen dicht bij de afnemer kan op dit moment juist ook een oplossing zijn om netcongressie te lijf te gaan.

[0:45:44] Dat is ook precies wat het kabinet schetst in hun brieven aan de Kamer.

[0:45:47] En ik denk dat dat een verstandige route is.

[0:45:49] Dus nogmaals, die twee sporen kunnen we tegelijkertijd bewandelen.

[0:45:53] En ik nodig jaar 2020 uit om naar die twee sporen gelijktijdig te blijven kijken.

[0:45:58] Dank voor het antwoord.

[0:45:59] Ik kom bij de heer Vermeer.

[0:46:02] Ja, dank u wel, voorzitter, want de heer Klos die zegt verduurzaming is niet het probleem, maar de oplossing.

[0:46:08] Maar het punt, we zitten hier in een debat over netcongestie.

[0:46:11] Gisteren is alleen al 20 tot 30 procent van alle zonne-energieopwekking is afgeschakeld in april.

[0:46:19] Dus het moet nog allemaal op gang komen.

[0:46:23] Dus het grote probleem is toch gewoon dat partijen als D66 gewoon een klimaat

[0:46:31] een revolutie aan het ontketenen zijn in plaats van een transitie.

[0:46:35] En bij een revolutie, daar vallen gewoon slachtoffers.

[0:46:38] Daar kunnen we de geschiedenisboeken op nalezen en dat gebeurt ook hier.

[0:46:42] Daarom moeten wij straks naar die plenaire zaal om te praten over de energiekosten.

[0:46:46] En dan hebben we het nog niet eens over een verviervoudiging van de netwerkkosten die ons ook nog boven het hoofd hangt.

[0:46:53] Gewoon om door te drukken op iets waarvan we weten dat we de grenzen van het systeem al lang bereikt hebben.

[0:46:58] Dit kan toch zo niet verder?

[0:47:00] De heer Klos moet toch gewoon zeggen van ja, ik ben idealistisch, maar ik moet ook gewoon realistisch zijn en gewoon de jaartallen maar eens een keer op gaan schuiven.

[0:47:09] Want we gaan echt niet per 1 januari 2051 dood als die klimaatopwarming met een halve graad te veel is.

[0:47:16] Dank voor uw vraag.

[0:47:18] De heer Klosser.

[0:47:21] Het woord revolutie vond ik interessant om te gebruiken van de heer Vermeer.

[0:47:25] De oprichter van mijn partij, Hans Vermeerlo, die zei altijd we moeten een revolutie maken voordat die uitbreekt.

[0:47:31] Dat ging toen over de democratie.

[0:47:34] En ik denk dat dat hetzelfde geldt op het klimaatbeleid.

[0:47:36] De revolutie die we moeten maken is dat we een schoon land hebben.

[0:47:39] met een gematigd klimaat waarin we goed kunnen boeren, goed kunnen ondernemen en goed kunnen bouwen.

[0:47:45] En daar is verduurzaming wel degelijk voor nodig.

[0:47:47] De randvoorwaarden die we daarbij nodig hebben, zijn dat we een elektriciteitsnet hebben dat die verduurzaming aan kan.

[0:47:53] En daarom heb ik allerlei concrete vragen aan het kabinet en lees ik de brief met veel belangstelling over wat het kabinet van plan is om te doen om dat mogelijk te maken.

[0:48:01] Maar ik weiger de oplossing te accepteren

[0:48:04] dat we dus minder verduurzaming gaan doen, want daar zit voor mij nou juist de oplossing en het grote maatschappelijke belang.

[0:48:14] Ja, voorzitter, dank u wel en ik ben blij dat de heer Klos het voorbeeld van Wiechelen aanhaalt met die revolutie.

[0:48:21] Hij bedoelde een revolutie in denkbeelden hoe je de democratie moet benaderen en het beleid hier.

[0:48:27] Dit vraagt ik nu ook weer dan D66.

[0:48:29] Doe eens een revolutie in je eigen starre dogma's dat we moeten versnellen in plaats van gewoon realistisch moeten benaderen.

[0:48:38] Ook D66 is toe aan een nieuwe revolutie dan blijkbaar, terwijl het voor mij gewoon gezond verstand is om te zeggen iets wat niet kan, dan moet je je tempo vertragen.

[0:48:50] Voorzitter, volgens mij is het starradogma van de boer-burgerbeweging dat we minder aan klimaatrechten moeten doen en grijpt de heer Vermeer iedere mogelijkheid aan om dat mogelijk te maken.

[0:49:00] Volgens mij moeten we in dit debat gewoon vragen om concrete maatregelen om netcongestie op te lossen en dat zal ik zeker doen.

[0:49:05] En ik hoop met hem.

[0:49:07] Volgens mij bent u het niet met elkaar eens, maar gaan we wel door naar... Gebeurt zelden.

[0:49:12] Gebeurt zelden, wordt er nog geroepen.

[0:49:14] We gaan door naar de heer Ruscher, die had ook nog een interruptie.

[0:49:17] Dank, voorzitter.

[0:49:18] Het kabinet heeft al aangegeven dat onorthodoxe maatregelen expliciet niet uitgesloten worden en dat deze ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor hoe bedrijven en huishoudens stroom gebruiken.

[0:49:28] Ik hoorde u net volgens mij in een interruptie, door wat je met de heer Heutink ook zei, dat we moeten en kunnen omgaan met de schaarste die bestaat.

[0:49:36] Ik vroeg me af wat u daar precies mee bedoelde.

[0:49:39] In eerste instantie het bestaande net zwaarder belasten, want ik denk dat daar heel veel mogelijkheden voor zijn.

[0:49:45] Ik denk dat er ook veel mogelijkheden zijn voor flexibiliteit.

[0:49:47] Dus dat bijvoorbeeld grote bedrijven op een ander moment van de dag elektriciteit gaan gebruiken.

[0:49:53] Dat zou ook voor kleinverbruikers kunnen.

[0:49:55] Ik denk wel dat het uitgangspunt van het beleid zou moeten zijn dat wij dat net gaan uitbreiden, zodat we zoveel mogelijk elektriciteit kunnen gebruiken.

[0:50:03] Want uiteindelijk gaat dit niet om...

[0:50:05] We hebben het vaak over kilowatturen, kabels, hoogspanningstations.

[0:50:08] Maar het gaat gewoon over licht en warmte in de huizen van mensen.

[0:50:11] En daar moeten we meer van hebben en niet minder.

[0:50:14] Oké.

[0:50:14] De heer Asscher.

[0:50:15] De heer Kloss gaf net aan dat het ook om kleinverbruikers kan gaan.

[0:50:20] Ziet D66 dit dan als een mogelijke verplichting of blijft dit altijd vrijwillig?

[0:50:23] Dus wanneer mensen hun elektrische auto opladen of wanneer ze de wasmachine aanzetten, de vaatwasser gebruiken, blijft dat wat D66 betreft altijd vrijwillig?

[0:50:32] Op welk moment ze dat willen?

[0:50:34] Of komt daar een vorm van verplichting voor?

[0:50:38] Volgens mij moeten we dat inderdaad in vrijwilligheid doen, want anders is er ook geen draagvlak voor het veranderen van een tariefstructuur waarbij je beloond wordt op het moment dat je elektriciteit verbruikt op het moment van de dag dat het net niet vol zit.

[0:50:51] Daar zou juist een beloning voor moeten zijn.

[0:50:53] En dan is het een heel logisch economisch principe dat je in schaarste daar inderdaad in differentieert wat een logisch moment is om het te gebruiken en wat niet.

[0:51:01] Daar zijn we als maatschappij natuurlijk als geheel bij gebaat.

[0:51:05] Dank voor het antwoord.

[0:51:07] Dat waren de interrupties op dit punt van uw betoog.

[0:51:10] We waren een halve minuut onderweg, dus ik geef u snel het woord om te hervatten.

[0:51:16] Voorzitter, dank.

[0:51:17] Veel is al enigszins voorgekomen, dus als er dubbelingen zijn, dan hoop ik dat u mij dat vergeeft en ik probeer het te beperken, de dubbelingen.

[0:51:26] Verzwaring van het net is de enige structurele oplossing in Utrecht en in heel Nederland.

[0:51:31] Als er ooit behoefte was aan een crisiswet om dat op een noodtempo mogelijk te maken, dan is het nu, liever gisteren dan vandaag.

[0:51:37] Het coalitieakkoord geeft hier de hoogste prioriteit aan.

[0:51:40] Toch lijkt de staatssecretaris vooral bestaande plannen voor te willen zetten in een wetgevingsprogramma dat de naam crisis niet meer mag dragen.

[0:51:47] Dus welke extra maatregelen neemt de nieuwe staatssecretaris nu eigenlijk ten opzichte van wat het vorige kabinet al van plan was?

[0:51:55] De staatssecretaris kan zelf nu ook al direct aan de slag met het centraliseren van het bevoegd gezag voor alle projecten van nationaal belang.

[0:52:01] Het kabinet past dit nu toe op 25 projecten en kennelijk brengt dat enige versnelling, maar er zijn 105 projecten.

[0:52:08] Juist omdat het gaat om projecten die gemeenten en provinciegrenzen overstijgen, ligt nationale regie dan ook voor de hand.

[0:52:14] Alleen dat al kan twee jaar schelen.

[0:52:16] Graag een duidelijk antwoord van de staatssecretaris of hij bereid is om deze versnelling mogelijk te maken op deze manier.

[0:52:21] En voorzitter, het is te prijzen dat het kabinet versnelling nastreeft bij projecten zoals het hoogspanningsstation ten noorden van Utrecht door procedures tegelijkertijd uit te voeren en te verkorten.

[0:52:31] Maar dat kan geen uitzondering blijven.

[0:52:33] Wat nu mogelijk lijkt, hadden we eigenlijk al in het hele land moeten doen.

[0:52:36] Dus hoe gaat de staatssecretaris deze projectaanpak ook landelijk standardiseren?

[0:52:40] En hoe zorgt hij ervoor dat er genoeg mensen werk aan de opgave?

[0:52:44] Kan hij bijvoorbeeld toezeggen dat de Vliegende Brigade, zoals het ministerie dat noemt, fors wordt uitgebreid?

[0:52:50] We willen de regio Utrecht zo snel mogelijk van het slot halen en voorkomen dat andere regio's te maken krijgen met een aansluitstop.

[0:52:57] Flexibiliteit kan nu al ruimte bieden op het net, bijvoorbeeld via flexibele contracten en groepscontracten voor kleinverbruikers.

[0:53:03] Door lokale opwek, opslag en verbruik slim te combineren achter één aansluiting, kunnen meer woningen binnen dezelfde netcapaciteit worden gerealiseerd tegen lagere kosten.

[0:53:12] Grootverbruikers hebben deze mogelijkheden al, maar kleinverbruikers eigenlijk nog nauwelijks.

[0:53:17] De Kamer heeft daar eerder al om gevraagd en de vraag is nu hoe het staat met de uitvoering.

[0:53:21] Ik vraag een update van de staatssecretaris.

[0:53:24] Voorzitter, de wijk van de toekomst, die biedt de oplossing.

[0:53:27] Met slimme combinaties van zonnepanelen, opslag, elektrische auto's en collectieve warmte kunnen we vandaag al bouwen zonder te wachten op extra netcapaciteit.

[0:53:35] De staatssecretaris noemt terecht de kansen van netbewuste en zelfs netpositieve bouw.

[0:53:40] Maar hoe gaat hij er dan voor zorgen dat de meerkosten van netbewuste en netpositieve wijken voor ontwikkelaars geen belemmering vormen?

[0:53:47] Tot slot, er zit heel veel energie en veerkracht in Nederland.

[0:53:51] We kunnen de nationale crisis van netcongressie te boven komen, zoals we dat bij corona hebben gedaan en bij de Oekraïne-crisis.

[0:53:58] Als we uit het niets nieuwe vaccins konden ontwikkelen en in no time een LNG-terminal konden aanleggen in de Eemshaven, dan kunnen we nu ook met spoed hoogspanningstations en transformatorhuisjes bouwen.

[0:54:08] Aan de slag.

[0:54:11] Dank u wel en fijn dat u het zo kort heeft weten te houden.

[0:54:14] Heel prettig.

[0:54:15] Dan gaan we door.

[0:54:16] Oh, heeft u nog een vraag?

[0:54:18] Ja, mevrouw van Oosterhout, u krijgt nog een laatste interruptie.

[0:54:21] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:54:23] Ik hoor in het betoog van de heer Kloss veel over verzwaring van het net en flexibiliteit, maar wat eigenlijk ontbreekt, en dat ontbreekt eigenlijk ook in de brieven van het kabinet, is energiebesparing.

[0:54:32] Dus ik ben benieuwd hoe D66 daar naartoe kijkt in deze context.

[0:54:37] Ja, ik noemde dat net ook in een van de interruptiedebatten als een van de noodzakelijke pijlers daaronder.

[0:54:41] Ja, als je minder energie gebruikt, als er minder stroom door het net hoeft, dan heeft het net minder last van de stroom die we gebruiken.

[0:54:49] Dus dat lijkt me een hele belangrijke pijler onder de aanpak van netcongestie.

[0:54:57] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:54:58] Ik zou het 5066 daar nog iets concreter in zou kunnen worden.

[0:55:00] Welke maatregelen zouden we kunnen nemen op het gebied van energiebesparing in deze context?

[0:55:07] Ik denk dat een aantal van de maatregelen al zitten in het pakket en er werd een aantal keer aan gerefareerd dat straks besproken zal worden in het plenaire debat.

[0:55:15] Wat mij betreft zouden we die energiebesparingsplicht ook nog wat beter kunnen handhaven en ook zorgen dat we daar meer uithalen, bijvoorbeeld door de terugverdientijd wat langer te maken dan de vijf jaar die er nu is.

[0:55:27] Oké, dank voor dat antwoord.

[0:55:28] En dan gaan we nu door naar de heer Huizing voor zijn inbreng.

[0:55:31] Voorzitter, kort en mede, ik moet zo meteen ook naar de plenaire zaal, dus ik doe mijn tekst en dan moet ik helaas dit debat verlaten.

[0:55:37] Dus dan weten jullie waar ik ben.

[0:55:39] Voorzitter, gisteren kwam het nieuws dat een groot deel van Utrecht niet meer kan worden aangesloten op het stroomnet.

[0:55:45] En Utrecht is niet alleen.

[0:55:47] Nee, op dit moment wachten maar liefst meer dan 14.000 bedrijven op een aansluiting op het Nederlandse stroomnet.

[0:55:54] 14.000 ondernemers.

[0:55:56] die niet eens een beetje stroom kunnen krijgen.

[0:55:59] Hoe bestaat het dat we van Nederland zo'n ongelofelijke puinhoop hebben weten te maken?

[0:56:05] Ja, onze fractie weet het wel.

[0:56:07] Het zit namelijk, voorzitter, in het DNA van al die partijen die hier al decennia aan de macht zitten om ons land te verwoesten met foeilelijke windmolens en zonnepanelen.

[0:56:18] Partijen die meer geloven in peperduur en onbetrouwbaar klimaatbeleid dan in ons mooie Nederland.

[0:56:25] En het zijn precies die windmolens en precies die zonnepanelen die mede verantwoordelijk zijn voor netcongesting.

[0:56:32] Die er dus voor zorgen dat het bedrijfsleven tot stilstand komt.

[0:56:36] Immers, de zon die schijnt niet altijd en waaien doet het ook niet altijd.

[0:56:41] En dat noemen we in vakjargon, ik maak de zin even af, een tekort aan regelbaar vermogen.

[0:56:48] Mooi, ja ik vond het een goed idee om even deze zin af te laten maken.

[0:56:51] Dan komen we bij mevrouw Müller voor een vraag.

[0:56:54] Ik vind dat toch een interruptie waard, want volgens mij een week geleden deed u nog een voorstel om de salderingswege opnieuw in het leven te roepen.

[0:57:02] Dus ik wil toch even zoeken hoe u dit met elkaar verhoudt.

[0:57:05] Als mevrouw Muller heeft opgelet, dan heb ik daar gepleit voor vrijwillige zonnepanelen op daken.

[0:57:13] En dat ik de grote zonnevelden op weilanden heb verafschuwd.

[0:57:17] En ook de windmolens, die voerlelijke windmolens, die heb ik daar ook verafschuwd.

[0:57:21] Dus als mevrouw Muller had opgelet, dan had ze precies geweten wat ik hiermee bedoel.

[0:57:25] Ik stel voor dat we er vanuit gaan met elkaar dat woordvoerders opletten.

[0:57:31] Dat is denk ik niet nodig.

[0:57:32] U heeft wel goed inhoudelijk antwoord gegeven op de vraag.

[0:57:34] Ik kijk nog naar mevrouw Muller.

[0:57:35] Is er nog behoefte?

[0:57:36] Nee.

[0:57:37] Dan kunt u door met uw inbreng.

[0:57:39] Ik zou het toch anders willen verwoorden.

[0:57:40] Kabinet na kabinet heeft miljarden uitgegeven aan onbetrouwbare energiebronnen en blijft de komende jaren daar ook miljarden aan uitgeven.

[0:57:49] En voorzitter, dat is niet alleen

[0:57:51] pure domheid, dat is ook nog eens verschrikkelijk onbetrouwbaar.

[0:57:55] Want hoe denkt het kabinet het probleem dat netcongres die heet op te lossen als hij miljarden blijft investeren in onbetrouwbare energiebronnen?

[0:58:04] Een vorm van energie die dus mede verantwoordelijk is voor precies dat probleem wat we hier met elkaar proberen op te lossen vandaag.

[0:58:11] Het is een beetje hetzelfde als een auto waarvan er nu 14 rode lampjes op het dashboard branden.

[0:58:18] Ja, je weet eigenlijk dat je niet meer moet rijden in die auto, omdat die anders kapot gaat.

[0:58:23] Maar je bent toch zo ongelofelijk eigenwijs om het toch maar te doen.

[0:58:26] En wat is dan de consequentie?

[0:58:29] Ja, je staat langs de snelweg in een uitgebrande auto.

[0:58:32] Dan heb je dus helemaal

[0:58:34] En ik heb twee vragen aan het kabinet.

[0:58:36] Bent u bereid die windmolens gewoon te slopen?

[0:58:39] En wanneer gaan we beginnen met de bouw van kerncentrales?

[0:58:43] We hebben het er al jaren over, maar er gebeurt maar niets.

[0:58:46] Ga bouwen, zeg ik tegen de staatssecretaris.

[0:58:49] Bouw aan stabiele energiebronnen en heel erg snel AUB.

[0:58:57] Ja, u zag het zelf ook.

[0:58:57] Dat leverde een vraag op bij de heer Jumelet.

[0:59:01] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:59:04] Ik luister naar de heuting.

[0:59:06] Ook ik heb toch wel de drang om even te reageren.

[0:59:09] Want hij heeft het over onbetrouwbare energiebronnen.

[0:59:13] Dan heeft hij het over wind en zon.

[0:59:15] Hij gaat zometeen naar de plenaire zaal.

[0:59:18] Ja, over onbetrouwbare energiebronnen gesproken.

[0:59:20] Fossiel, als het gaat om olie en gas.

[0:59:23] Kan de heer Huiting daar wat op reflecteren?

[0:59:25] Want ja, nogmaals, volgens mij hebben we deze problemen juist nu ook, als het gaat om de prijzen, ook wel door de geopolitieke wereld waarin we op dit moment zitten.

[0:59:34] Dus hoe betrouwbaar zijn juist die energiebronnen?

[0:59:39] De heer Huiting.

[0:59:40] Nou, voorzitter, wat vooral niet betrouwbaar is, is het feit dat het kabinet, en dat wordt zo meteen ook besproken boven in de plenaire zaal, een voorjaar aan de Nederlander geeft en helemaal niets wil doen aan de brandstofreis.

[0:59:49] Dat is onbetrouwbare politiek.

[0:59:52] Daar heeft een Nederlander helemaal niets aan.

[0:59:54] Kijk, feit is dat gas en olie, waar je het ook vandaan haalt, dat het altijd werkt.

[1:00:00] Het is technisch bewezen dat het een goede brandstof is die altijd functioneert.

[1:00:04] We moeten het gewoon zien te krijgen.

[1:00:06] Gas hebben we voldoende in Groningen.

[1:00:08] Kunnen we gewoon gaan oppompen, hebben we al eerder gesteld.

[1:00:11] Dus er zijn voldoende mogelijkheden om daar gewoon voldoende van in huis te hebben.

[1:00:16] Ja, en zolang meneer Jumelet niet kan bepalen wanneer de zon schijnt en niet kan bepalen wanneer het waait, konden we dat maar.

[1:00:23] Want ja, dan was het best wel heel erg makkelijk geweest, maar dat kunnen we niet.

[1:00:27] En dat is dus onbetrouwbaar.

[1:00:30] Meneer Jumelet.

[1:00:31] Voorzitter, ik permitteer me dan ook maar toch een stevige uitspraak.

[1:00:35] Ik vind het wel een versimpeling van de werkelijkheid, voorzitter.

[1:00:38] Dank u wel.

[1:00:40] Dank u wel.

[1:00:40] En dat was van constatering.

[1:00:42] En gelet op de tijd, u wilt ook naar de plenaire zaal.

[1:00:44] Stel ik voor dat u doorgaat met uw inbreng.

[1:00:46] Nou ja, voorzitter, soms moet je problemen simpel maken om het ook daadwerkelijk op te lossen.

[1:00:51] Wat ik hier constateer is dat problemen dusdanig complex worden gemaakt dat ze nooit worden opgelost.

[1:00:56] Voorzitter, de ondernemer zit in het DNA van onze fractie en we zijn zo trots op al die bedrijven.

[1:01:03] Al jarenlang zien we hoe we grote bedrijven uit de grond wisten te trekken tot wereldwijde succesvolle organisaties.

[1:01:10] Het was onze handelsgeest die van Nederland één groot land heeft gemaakt.

[1:01:14] Maar nu zorgt het klimaatbeleid van het kabinet ervoor dat een volgend bedrijf straks niet die grote internationale organisatie kan worden, die niet dat grote verschil op de arbeidsmarkt kan gaan maken, die niet die ene uitvinding kan bedenken die we zo hard nodig hebben.

[1:01:30] En waarom?

[1:01:31] Omdat er partijen in dit huis zijn die denken dat we morgen allemaal doodgaan aan klimaatverandering.

[1:01:37] Het is niet alleen, voorzitter,

[1:01:38] Het is doodzonde en pure armoede.

[1:01:43] Tot overmaat van ramp maakte de staatssecretaris gisteren bekend dat een groot deel van Utrecht niet kan worden aangesloten op het stroomnet.

[1:01:53] Dus, nee, ook gewoon normale huishoudens komen bij dit kabinet op de wachtlijst.

[1:01:59] Voorzitter, het klimaatbeleid is zo ongelofelijk stuk... dat Henk en Ingrid de eigen meterkast niet meer kunnen verzwaren... zodat ze elektrisch kunnen gaan koken.

[1:02:08] En dus geen geld kunnen besparen op peperduur gas.

[1:02:12] zijn we toch in hemelsnaam met elkaar mee bezig.

[1:02:15] Voorzitter, ik hoop dat het gezond verstand weer gaat zegevieren, dat we stoppen met onbetrouwbaar en peperduur klimaatbeleid en dat het kabinet als de wiederweerga gaat investeren in betrouwbare energie, namelijk kernenergie.

[1:02:28] Stop alsjeblieft met het creëren van nog meer puinhopen op basis van een klimaatideologie om vervolgens weer te moeten constateren dat we weer pleizes moeten plakken.

[1:02:39] En moet iets structureels gebeuren, willen we Nederland echt klaarmaken voor de toekomst.

[1:02:44] Dank u wel.

[1:02:46] Dank u wel voor uw inbreng.

[1:02:47] En wat leuk dat weer de casus Henk aan bod kwam.

[1:02:50] Dat is eerder gebeurd in deze commissie.

[1:02:53] En dat is ook meteen het vruchtje naar de volgende spreker, namelijk Henk Jumilet.

[1:02:59] Dank u wel, voorzitter.

[1:03:00] De heer Huiting verlaat de zaal, maar laat ik positief beginnen.

[1:03:06] Iedereen is tegen netcongestie en voor het oplossen ervan.

[1:03:09] Dat is, denk ik, een positieve constatering.

[1:03:12] Maar dan, netcongestie raakt alle sectoren, bedreigt de voortgang van de energietransitie, het verdienvermogen en de woningbouw.

[1:03:19] Zo kan op maar liefst twee van de drie potentiële woonlocaties niet worden gebouwd door een gebrek aan netcapaciteit en staan zo'n 15.000 bedrijven in de wachtrij voor een aansluiting.

[1:03:29] Netcongressie moet daarom zo snel mogelijk worden opgelost.

[1:03:32] Bij een bijeenkomst over netcongressie betoog een spreker onlangs... eigenlijk is er geen netprobleem, maar een organisatieprobleem.

[1:03:40] Nu kun je aan deze woorden iets willen afdoen wellicht... maar kort gezegd is er bij netcongressie sprake van overbelasting... van transformatorstations en stroomkabels op piekmomenten.

[1:03:49] Congressie is dus maar ongeveer 15 procent van de dag.

[1:03:52] Als de auto aan de laadpas staat, als we thuis komen van werk... de auto opladen, de koopplaat aanzetten...

[1:03:57] En daarna de vaatwasser en de wasmachine.

[1:04:00] En dat allemaal tussen vier en acht uur avonds.

[1:04:03] Of tien uur avonds.

[1:04:05] Dat zijn de momenten waar het fout gaat op het net en onze kabels op sommige plekken dreigen te bezwijken.

[1:04:10] Op plekken waar dan ook nog groot verbruik in de industrie zit, zonder flexibel te maken met het productieproces, is overbelasting een feit en is er geen nieuwe ruimte op het net.

[1:04:19] En toch, voorzitter, is er in de FGU Flevoland-Gelderland-Utrecht-regio een maatregelenpakket afgesproken waardoor in vier van de vijf congestieregio's toch ruimte is gevonden door anders te organiseren, lezen we, en door gewijzigde aannames.

[1:04:35] Voorzitter, ik constateer dat de staatssecretaris in samenwerking voortvarend uit de startblokken is gegaan en dit kabinet de urgentie ziet.

[1:04:43] Toch een vraag over wat we gisteren mochten ontvangen in de brief en wat er nu aan de orde is.

[1:04:49] Hoe is het gekomen tot de opsplitsing in congestiegebieden?

[1:04:53] Er kan wellicht sprake zijn van waterbedeffecten.

[1:04:57] Is er bijvoorbeeld een impactanalyse uitgevoerd, graag daar ook een reactie op.

[1:05:01] En biedt deze aanpak, deze aanpak of de oplossing, voor de andere regio's ook soelaars die op rood staan op dit moment?

[1:05:10] Want mocht deze aanpak nou inderdaad gestandardiseerd kunnen worden, dan zijn we natuurlijk erg benieuwd hoe snel dat ook kan.

[1:05:17] Voorzitter, het CDA vraagt naast de versnelde investeringen in het net daarbij vandaag ook aandacht voor de systeemkeuzes.

[1:05:25] Het rapport Financiële impact van energiebeleid voor netbeheerders, afgekort FIEN, laat zien dat de investeringsopgave voor de energieinfrastructuur richting 2040 sterk oploopt.

[1:05:36] Netbeheerders investeren jaarlijks 13 tot 18 miljard euro, vooral in uitbreiding.

[1:05:41] Nettarieven voor huishoudens en bedrijven kunnen daardoor fors stijgen en elektriciteitstarieven richting 2040 zelfs verdubbelen.

[1:05:47] Daar maken we ons ook zorgen over.

[1:05:50] Volgens de netbeheerders ook zelf kan dit worden beperkt door slimmer gebruik van bestaande infrastructuur en integrale systeemkeuzes.

[1:05:57] Een optimale energiemix met investeringen in elektriciteit in samenhang met ontwikkeling van onder andere warmtenetten, groen gas, CCS en blauwe waterstof zorgt ervoor dat de druk op het net afneemt en maatschappelijke kosten beheersbaar blijven.

[1:06:12] Tegen deze achtergrond is het wat het CDA betreft van belang dat het kabinet regie voert op een toekomstbestendig en betaalbaar energiesysteem, waarbij dus niet alleen gestuurd wordt op maximale elektrificatie, maar op de meest efficiënte combinatie van energiedragers en infrastructuur.

[1:06:30] Een aantal vragen daar ook over.

[1:06:32] Hoe ziet de staatssecretaris de integrale sturing op de optimale energiemix van elektriciteit, warmte, groen gas, kernenergie, CCS en waterstof en besparing, zodat onnodige, dure uitbreiding van het net wordt voorkomen?

[1:06:47] En voorzitter, welke concrete keuzes moeten er de komende jaren worden gemaakt ten aanzien van onder andere de inzet van hybride warmtepompen, warmtenetten en waterstof, zodat investeringen in het energiesysteem doelmatiger worden en netcongressie wordt verminderd?

[1:07:02] En in hoeverre wordt bij de besluitvorming over toekomstige klimaat- en energiemaatregelen een integrale systeemtoets uitgevoerd, waarbij niet alleen CO2-reductie, maar ook net-impact, uitvoerbaarheid en betaalbaarheid expliciet worden meegewogen.

[1:07:16] Is daar op dit moment voldoende aandacht voor?

[1:07:19] Voorzitter, nu de minister van Vrouw vandaag ook hier aanwezig is, netcongressie in woningbouw.

[1:07:26] Om netcongressie aan te pakken is netbewuste nieuwbouw nodig.

[1:07:29] Daarbij wordt het energieprofiel van woningen, elektrische mobiliteit in wijken, afgestemd op de beschikbare netcapaciteit.

[1:07:36] Zo kunnen er binnen de beschikbare netcapaciteit meer woningen gebouwd worden.

[1:07:39] Echter, voor succesvolle netbewuste nieuwbouw zijn harde randvoorwaarden nodig en waaronder voldoende financiering en uitsluitgarantie, structurele transparantie en toegang tot de energiedata.

[1:07:52] En ook versnelde, wat ons betreft, vergunningsprocedures voor energieinfrastructuur.

[1:07:58] Vragende minister, kan de minister ingaan op het belang van energieplanologie om te voorkomen dat locatiekeuze voor woningbouw spaakloopt?

[1:08:06] Ziet de minister ook de noodzaak om ervoor te zorgen dat elektriciteitsinfrastructuur een leidend principe wordt in de nota ruimte, oftewel geen plannen meer voor woonwijken of bedrijven als er geen elektriciteitsinfra is voorzien om deze plekken van stroom te voorzien?

[1:08:21] Tot slot, voorzitter.

[1:08:24] In de brief lezen we van de staatssecretaris

[1:08:28] dat publieke laadpalen in het herziene kader van ACM geen prioriteit krijgen.

[1:08:34] En dat sluit ik eigenlijk aan, ook bij de vorige sprekers, nu in de plenaire zaal natuurlijk het hele pakket.

[1:08:40] En vervolgens lezen we eigenlijk dat de laadpalen, publieke laadpalen, geen prioriteit krijgen in de lijst hoe we dat met elkaar willen aanpakken.

[1:08:50] En tegelijkertijd gaat het kabinet voorstellen om elektrisch te gaan rijden en op te investeren.

[1:08:54] Dus graag ook daar een reactie op.

[1:08:56] Voorzitter, dat was het.

[1:08:57] Dank u wel.

[1:08:58] Prima, dank u wel voor uw inbreng.

[1:08:59] U heeft nog één interruptie en die is van de heer Vlag.

[1:09:02] Ja, dank voorzitter.

[1:09:03] Dat is ook mijn laatste.

[1:09:05] Bij het CDA zie ik toch altijd net iets meer realisme in de energietransitie dan dat ik dat bij de collega's van D66 zie.

[1:09:13] En toch staat ook de handtekening van het CDA onder het coalitieakkoord en onder dat pakket wat we straks bespreken om het gaspedaal van de verduurzaming alleen maar verder in te trappen.

[1:09:23] begint nu ook het besef bij het CDA te ontstaan dat dat misschien niet zo'n goed idee is en dat we het tempo van de verduurzaming echt omlaag moeten doen om überhaupt straks nog energie te hebben in de meeste van onze provincies.

[1:09:39] Voorzitter, bij de laatste opmerking die ik zelf maakte ontdekt u al, denk ik, daar wel wat schuren als het gaat om wat we aan de ene kant willen doen, als het gaat om het pakket en anderzijds wat we ook juist vandaag zo aan de orde hebben, als het gaat om beschikbaarheid van energie en zeker als het gaat om elektriciteit.

[1:09:59] Het CDA kiest ervoor om de stap vooruit te doen, maar u weet ook dat we bijvoorbeeld opmerkingen hebben gemaakt over het misschien wel lange ophouden van kolencentrales, of iedereen daar ook zicht voor te hebben.

[1:10:11] En ik denk dat het goed is juist om dat realisme te houden, maar tegelijkertijd niet te blijven stilstaan.

[1:10:15] Dus het is denk ik goed om dat pakket nu vooral ook aan de orde te hebben.

[1:10:20] Vooral in de situatie van nu.

[1:10:22] Ook betaalbaarheid is een heel groot en belangrijk punt.

[1:10:26] Verduurzaming is een heel belangrijk gegeven, denk ik, waarop we moeten inzetten.

[1:10:30] En tegelijkertijd moeten we ook kijken hoe we daar kunnen komen.

[1:10:33] Die randvoorwaarden zijn belangrijk, maar realisme mag u ons aanmeten.

[1:10:36] Voorzitter.

[1:10:39] Dank voor dat antwoord.

[1:10:40] Dan gaan we door naar de heer Ruscher voor zijn inbreng.

[1:10:46] Voorzitter, huishoudens worstelen met stijgende energierekeningen.

[1:10:50] Honderdduizenden woningen kunnen niet gebouwd worden.

[1:10:53] En in Den Haag krijgen we stapels brieven vol met bestuurlijke taal.

[1:10:57] Aansluitoffensief doorbraken, actieagenda.

[1:11:01] Wie hier doorheen prikt, ziet dat er slechts één conclusie te trekken is.

[1:11:04] De energietransitie loopt vast, de rekening ligt opnieuw bij de werkende Nederlander en het plan werkt niet.

[1:11:11] Tennet meldt in haar eigen investeringsplan dat 60% van de projecten gemiddeld 2,5 jaar vertraging oploopt.

[1:11:18] Het kabinet noemt dat zelf opvallend en zeer zorgelijk.

[1:11:23] Veel bedrijven wachten dus nog langer, vaak wel jaren.

[1:11:27] Op dit moment staan er 14.044 aanvragen open bij de regionale netbeerders.

[1:11:33] Plus nog eens 212 aanvragen bij Tennet met een totale omvang van 38 gigawatt.

[1:11:40] Ter vergelijking, de piekvraag in heel Nederland bedraagt 19 gigawatt.

[1:11:45] De wachtrij is twee keer zo groot als ons volledige gebruik.

[1:11:50] En in de FGU-regio Flevoland, Gelderland en Utrecht dreigt deze zomer een volledige aansluitstop.

[1:11:57] En de staatssecretaris kondigde gisteren al aan dat per 1 juli het stroomnet voor het deel rond de stad Utrecht helemaal op slot gaat.

[1:12:05] Nu is dat Utrecht en als we zo doorgaan straks heel Nederland.

[1:12:10] Geen nieuwe woningen, geen nieuwe bedrijven, niets.

[1:12:15] En de staatssecretaris schrijft zelf dat hij niet zeker weet of die stop in de FGU-regio nog afgewend kan worden.

[1:12:21] Onorthodoxe maatregelen worden door het kabinet dan ook expliciet niet uitgesloten.

[1:12:26] En deze kunnen ingrijpende gevolgen hebben voor hoe bedrijven en huishoudens stroom gebruiken.

[1:12:32] Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook aan wat voor ingrijpende gevolgen moeten Nederlanders dan denken?

[1:12:39] dan de kosten minimaal 195 miljard euro tot 2040.

[1:12:45] Laat dat bedrag even op u inwerken.

[1:12:48] Als gevolg hiervan kunnen de nettarieven voor huishoudens bijna verdrievoudigen.

[1:12:53] Een gezin dat nu al moeite heeft om de maand door te komen krijgt straks een energierekening die 2 à 3 keer zo hoog is.

[1:13:01] En waarvoor?

[1:13:02] Nederland had decennialang een energievoorziening om trots op te zijn.

[1:13:07] Het Groninger gasveld verzag miljoenen huishoudens van goedkoop, betrouwbaar gas.

[1:13:13] Onze industrie draaide op de laagste energieprijzen van Europa.

[1:13:16] Er was niets mis met onze energieinfrastructuur.

[1:13:20] Totdat klimaatideologen de agenda mochten bepalen, gesteund door VVD, CDA, D66, GroenLinks en PvdA.

[1:13:29] Het prijsakkoord werd blind omarmd.

[1:13:31] In 2019 volgde de Klimaatwet, waarmee politici toekomstige kabinetten vastpinden aan doelen die zij zelf niet eens wisten te halen.

[1:13:39] Groningen ging op slot en de belastingbetaler mocht opdraaien voor een ideologisch project waar niemand om had gevraagd.

[1:13:48] We saboteren onszelf en welk normaal functionerend land schaft zijn eigen energievoorziening af, terwijl er goedkope energie onder zijn voeten ligt?

[1:13:57] Welk land zegt eigen gas willen we niet, we kopen het liever peperduur in Qatar of Amerika?

[1:14:05] Dit had nooit mogen gebeuren.

[1:14:07] De netcongesti, de dreigende aansluitstop, de onbetaalbare energierekeningen, de woningbouwcrisis.

[1:14:13] Het zijn allemaal directe, voorspelbare gevolgen van keuzes die tegen alle waarschuwingen in zijn gemaakt.

[1:14:21] En waarom saboteren we onszelf?

[1:14:23] Nederland is verantwoordelijk voor minder dan een half procent van de mondiale CO2-uitstoot.

[1:14:29] Zelfs als wij als enige land ter wereld

[1:14:33] Op nul uitstoot zouden uitkomen is het effect op de mondiale temperatuur niet meetbaar.

[1:14:39] En wat wel meetbaar zal zijn is de economische aftakeling van Nederland.

[1:14:43] Terwijl China elke week nieuwe kolencentrales opent, India zijn steenkoolwinning uitbreidt en Verenigde Staten olie pompt, sluiten wij ons Groninger gasveld, slopen we onze gascentrales en proppen we ons landschap vol met onremdabele windturbines en zonnevelden.

[1:15:01] Forum voor Democratie ziet een andere weg.

[1:15:04] Stop de zinloze en onbetaalbare energietransitie.

[1:15:07] Trek de Klimaatwet in en zeg het Parijsakkoord op.

[1:15:11] Maak gebruik van het Groninger gasveld.

[1:15:13] Heropen onze kolencentrales.

[1:15:15] Verlaag de energiebelastingen per direct.

[1:15:19] En stop met de plaatsing van windturbines en zonnepaneelvelden.

[1:15:23] Voorzitter, het is tijd om de klimaatideologie te vervangen door gezond verstand.

[1:15:30] Dank u wel.

[1:15:31] Dank u wel.

[1:15:32] Prachtig binnen de tijd.

[1:15:33] Ik zie geen interrupties.

[1:15:35] Dus we gaan door naar mevrouw van Oosterhout.

[1:15:38] Dank u wel, voorzitter.

[1:15:40] Het net loopt vol en de Nederland dreigt stilstand en wij willen vooruitgang.

[1:15:44] Vooruitgang zodat iedere Nederlander toegang heeft tot goedkope groene elektriciteit en dat ook onze bedrijven en woningbouw erop kunnen rekenen.

[1:15:52] We moeten netcongressie gewoon oplossen en ik hoop dat we daar kamerbreed constructief aan kunnen samenwerken.

[1:15:56] En daarbij willen we ervoor zorgen dat gewone mensen worden meegenomen in dit technische verhaal en dat ze er op gerust kunnen zijn dat de schaarse aansluitingen eerlijk worden verdeeld.

[1:16:05] De file op het stroomled leidt namelijk tot zorgen.

[1:16:07] We zien de problemen in Utrecht.

[1:16:09] Terwijl er voor andere gebieden ruimte wordt vrijgemaakt, werd gisteren aangekondigd dat zij achterblijven met een aansluitstop.

[1:16:16] Die maatregel komt in Utrecht extra hard aan omdat er weinig mogelijkheden zijn voor extra capaciteit en er een enorme woningbouwopgave ligt die nu bijna volledig stil zal vallen.

[1:16:25] Juist nu de prijzen van gas, diesel en benzine zo duur zijn geworden door de oorlog in Iran.

[1:16:29] En dat mogen we niet laten gebeuren.

[1:16:32] En Utrecht is nog maar de voorbode.

[1:16:34] Ook in Brabant gaat het de verkeerde kant op en de rest van het land dreigt te volgen.

[1:16:38] En mensen maken zich hier terecht zorgen over.

[1:16:41] Dus vragen aan de staatssecretaris over welke perspectieven hij kan bieden voor Utrecht en op welke wijze hij de gemeente, ondernemers en bewoners zal ondersteunen.

[1:16:49] Bijvoorbeeld middelen om zelf batterijen aan te kunnen schaffen.

[1:16:52] Zal de staatssecretaris de meerkosten van netbewust bouwen compenseren zodat woningen gebouwd kunnen blijven worden in Utrecht?

[1:16:59] En mensen zijn het meest gebaat bij eerlijkheid en duidelijkheid over de situatie.

[1:17:03] Tot wanneer moeten mensen wachten op een uitbreiding of verduurzaming?

[1:17:07] En wat doet de staatssecretaris eraan om te voorkomen dat andere regio's binnenkort tegen dezelfde problemen aanlopen als Utrecht?

[1:17:14] Verder zijn er ook zorgen over de prioriteit in het kader van de ACM.

[1:17:17] Is het allemaal wel eerlijk?

[1:17:18] Wie mag eerst aansluiten en waarom moet een ander wachten?

[1:17:21] Wat als een rood gebied met een aansluitstop grenst aan een groen gebied waar het nog wel kan?

[1:17:26] Kan het gebeuren dat er over een paar maanden in het rode gebied een ziekenhuis moet wachten op een aansluiting, terwijl er tien kilometer verderop niet essentiële activiteiten wel nieuwe elektriciteit krijgen?

[1:17:36] Wat doet de staatssecretaris om ook de eerlijkheid tussen verschillende gebieden te waarborgen en hen niet tegen elkaar uit te spelen?

[1:17:43] Flexibel elektrische tijdsgebruik is deel van de oplossing, maar tegelijkertijd moeten we bij flexibiliteit ook bijwaken dat mensen kunnen meekomen.

[1:17:50] Heel wat mensen begrijpen nauwelijks wat er op hun energierekening staat en het is allemaal best wel technisch.

[1:17:54] Laat staan dat het voor iedereen duidelijk is hoe flexibiliteit voor hen werkt.

[1:17:57] Wat gaat de staatssecretaris doen om mensen goed te begeleiden in deze soms erg technische veranderingen?

[1:18:02] Naast flexibiliteit en uitbreiding van het net helpt ook energiebesparing en bedrijven vragen daar ook zelf om.

[1:18:08] Door efficiënter met onze energie om te gaan, kunnen we nu al meer doen met het bestaande net.

[1:18:12] Hoe maakt de staatssecretaris energiebesparing volwaardig onderdeel van de aanpak van netcongressie?

[1:18:16] En is hij bereid nieuwe energiebesparingsmaatregelen te bestuderen, daar op actie te ondernemen en de Kamer hier spoedig over te informeren?

[1:18:23] Een andere oplossing is meer batterijen, die kunnen optreden als congestieverzachter.

[1:18:28] Zal de staatssecretaris gezamenlijk met netbeheerders en de opslagsector bekijken hoe batterijen gestimuleerd kunnen worden en op welke locaties?

[1:18:35] Kijkt hij hiervoor ook naar de nettarieven?

[1:18:37] Kunnen de netbeheerders transparantie bieden over hun scenario's over de groei van batterijen in het systeem?

[1:18:42] Hoe wil de staatssecretaris lokale opslag, zoals bijvoorbeeld buurtbatterijen, stimuleren?

[1:18:47] Daarnaast zijn met warmtenetten minder warmtepompen nodig en dat speelt meer ruimte op het net vrij.

[1:18:52] Wanneer verschaft het kabinet duidelijkheid over de verdere uitrol van warmtenetten, een simpeler en effectiever tariefstelsel, het Warmtewaarborgfonds en de aankoop van private warmtebedrijven?

[1:19:02] En waar blijft het wetsontwerp voor de uitvoering van de hervorming van de elektriciteitsmarkt om energiedelen te faciliteren?

[1:19:08] En zal het kabinet daarbij kiezen voor een eenvoudig model zonder dat burgers BTW-plichtige ondernemers moeten worden.

[1:19:14] En zal ook nabijheid van energieopwerking beloond worden.

[1:19:18] Kortom, voorzitter.

[1:19:19] Er zijn heel wat oplossingen mogelijk en wij staan klaar om eraan bij te dragen.

[1:19:22] We willen gewone mensen en bedrijven helpen aan zekerheid van goedkope groene energie.

[1:19:26] En daarvoor moeten we die file op het stroomnet oplossen en zorgen dat het ook eerlijk gebeurt.

[1:19:31] Met heldere communicatie en transparantie.

[1:19:33] De tijd voor praten is voorbij.

[1:19:35] Laten we allemaal samenwerken zodat Nederland weer vooruit gaat.

[1:19:37] Dank u wel.

[1:19:38] Ja, dank voor uw inbreng.

[1:19:43] De heer Kops, aan u het woord.

[1:19:45] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:19:46] Het is eigenlijk om moedeloos van te worden, want ooit was ons elektriciteitsnet zo'n beetje het beste ter wereld.

[1:19:53] Het hebben van een elektriciteitsaansluiting was vanzelfsprekend, maar tegenwoordig zijn er wachtlijsten voor bedrijven, maar ook voor huishoudens.

[1:20:00] En het wordt ook met de dag erger.

[1:20:03] Voorzitter, eind 2022 al waarschuwde Tennet voor het eerst dat de grenzen van het hoogspanningsnet in de regio Flevolpolder, Gelderland en Utrecht in zicht kwamen.

[1:20:13] Kort daarna werd de regio aangewezen als congestiegebied en kwamen grootverbruikers op de wachtlijst.

[1:20:19] Op 12 februari van dit jaar waarschuwde Tennet opnieuw voor een mogelijke totale aansluitstop vanaf de zomer.

[1:20:27] En toen al zei het toenmatige kabinet, we moeten er alles aan doen om dat te voorkomen, alle opties liggen op tafel enzovoorts enzovoorts.

[1:20:36] Vervolgens, op 12 maart, kwam de nieuwe staatssecretaris, deze staatssecretaris, met een brief.

[1:20:42] En ook hij schreef dingen als geen taboes, we moeten een aansluitstop koste wat kost voorkomen, onorthodoxe maatregelen, enzovoorts, enzovoorts.

[1:20:52] En voorzitter, zo gaat het telkens.

[1:20:55] Telkens mooie woorden, maatregelen worden aangekondigd en vooral herhaald.

[1:21:00] Maar wat is er nu eigenlijk in de tussentijd concreet gebeurd, gedaan, uitgevoerd, geprobeerd?

[1:21:06] Geef er een naam aan, want het is onderaan de streep niet gelukt.

[1:21:11] Hoe kan het dat de problemen al vanaf 2022 bekend waren, maar die aansluitstop in ieder geval in Utrecht nu toch een feit is?

[1:21:20] Graag een reactie.

[1:21:22] Als we de brief van de staatssecretaris van gisteravond lezen, ik citeer, de voornaamste uitkomst is dat met de gezamenlijke inzet een algehele langdurige aansluitstop is afgewend.

[1:21:36] Veel van zulke teksten komen nogal bagatelliserend over.

[1:21:40] Namelijk, een algehele aansluitstop is afgewend, ja, maar dat maakt de ellende daar in Utrecht er natuurlijk niet minder op.

[1:21:48] Jaarlijkse schade, honderden miljoenen euro's.

[1:21:51] En de verwachting is dat één op de vijf woningbouwprojecten sneuvelt.

[1:21:55] Dat is nogal wat.

[1:21:57] en een langdurige aanstootstop is afgewend?

[1:22:00] Nou, voorzitter, we lezen dat de problemen pas voorbij zijn als het net flink is verzwaard en dat dat pas mogelijk in 2031 zal zijn.

[1:22:09] Dat is toch vrij langdurig?

[1:22:11] Niet waar.

[1:22:12] En voorzitter, hoe kan het eigenlijk dat dat daar allemaal zo lang moet duren, omdat er in de regio Noord-Utrecht een nieuw hoogspanningsstation moet komen, maar er nog altijd geen definitieve locatie is?

[1:22:23] Zo heb ik begrepen.

[1:22:25] Wat is hier het probleem?

[1:22:26] Is dat pure bureaucratie?

[1:22:29] Is het besluiteloosheid?

[1:22:30] Hoe kan dit?

[1:22:32] Voorzitter, even terug naar de brief van 2 april van de staatssecretaris.

[1:22:37] Daaraan staat dat het kabinet inzet op 1. uitbreiding van het net en 2. structureel betere benutting van het net door flexibel gebruik van elektriciteit als het nieuwe normaal.

[1:22:50] Het staat daar echt.

[1:22:52] Ik citeer pagina 1.

[1:22:54] We keren niet terug naar de oude toestand waarin transportcapaciteit voor elektriciteit altijd en overal praktisch oneindig beschikbaar was.

[1:23:04] Het einde citaat.

[1:23:05] Dus voorzitter, netcongressie is een heel groot probleem.

[1:23:08] We ontvangen dan een brief van zo'n 15 pagina's over de aanpak daarvan en meteen al op pagina 1 lezen we dat, even in mijn eigen woorden, die vanzelfsprekendheid van het hebben van een aansluiting er inderdaad niet meer is.

[1:23:22] en ook helemaal niet meer terugkomt.

[1:23:25] Alsof de staatssecretaris zich er eigenlijk al een beetje bij heeft neergelegd.

[1:23:29] Zo komt het althans over.

[1:23:31] En we mogen toch hopen van niet.

[1:23:33] Want wat is nu eigenlijk de boodschap dan van al die brieven?

[1:23:36] Is dat, we gaan net congressie oplossen, of is dat, ach, wen er maar aan, want dit is nu eenmaal het nieuwe normaal.

[1:23:44] Voorzitter, in zijn brief heeft de staatssecretaris het over allerlei maatregelen.

[1:23:49] En ja, ten eerste, heel veel daarvan zijn helemaal niet nieuw.

[1:23:54] En ten tweede, ja, hoe, waar en wanneer kunnen we daar dan wat van verwachten?

[1:23:59] Want zo gaat het zo ontzettend vaak.

[1:24:01] We ontvangen als Kamer brief na brief na brief, analyses, plannen, maatregelen, heel veel mooie woorden, beloftes.

[1:24:08] Maar een aansluitstop is inmiddels een feit.

[1:24:11] Dus daar gaat iets grandioos mis.

[1:24:14] Bijvoorbeeld, hoe staat het met het zwaarder belasten van het net?

[1:24:18] Wat is daar mogelijk?

[1:24:19] Wat zijn daar de risico's?

[1:24:20] Hoe zit het met het inzetten van de storingsreserve?

[1:24:24] Wat is daar mogelijk?

[1:24:25] Wat zijn daar de risico's?

[1:24:26] Ik weet het niet.

[1:24:27] We lezen het niet.

[1:24:28] En natuurlijk, hoe staat het nou met het uitbreiden van het net?

[1:24:32] En dan lezen we notabene daarover, het uitbreiden van het net, misschien wel het allerbelangrijkste, dan lezen we, ik citeer,

[1:24:38] De aanleg van energie- en infrastructuurprojecten wordt door stikstofbeperkingen drie tot twaalf maanden vertraagd.

[1:24:47] Ook dat is wel onmoedeloos van te worden.

[1:24:50] Het is eigenlijk ook een beetje sneu als je dat dan tot je laat doordringen.

[1:24:54] Het uitbijden van het net, hoe belangrijk, wordt vertraagd.

[1:24:58] met alle gevolgen voor al die huishoudens, voor de woningbouw, noem maar op, en dat allemaal vanwege zoiets geks, zoiets stoms als stikstof.

[1:25:08] Het is echt te gek voor woorden, voorzitter.

[1:25:10] En ook hier is de vraag, hoe wordt het opgelost en wanneer is het opgelost?

[1:25:16] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:25:18] Dank u wel voor deze inbreng.

[1:25:20] We komen bij mevrouw Müller.

[1:25:22] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:25:24] De netcongressieproblematiek is enorm.

[1:25:26] Bedrijven kunnen niet uitbreiden, moeten inefficiënte noodgrepen uithalen of kunnen niet verduurzamen.

[1:25:32] Nederland loopt daarmee jaarlijks miljarden aan economische waarde mis.

[1:25:36] En de aankondiging van gisteren, namelijk een aansluitstop voor Utrecht, is voor de inwoners en de ondernemers in Utrecht zeer ingrijpend nieuws.

[1:25:43] Dat leidt tot grote zorgen.

[1:25:44] En wat de VVD betreft zetten we alles op alles om ervoor te zorgen dat de zogenoemde pauze ook echt blijft bij een pauze.

[1:25:50] Wat is de inzet van het kabinet richting het weegmoment in oktober?

[1:25:53] En hoe zorgt de staatssecretaris samen met Tennet voor goede communicatie richting de inwoners van de provincie?

[1:26:00] Hoewel we eens voorkomen dat de drie provincies een volledige aansluitslop hebben gekregen, zijn de vooruitzichten ook voor de andere regio's niet rooskleurig.

[1:26:07] Het kabinet, de netbeheerders en de lokale overheden zullen de komende tijd alles op alles moeten blijven zetten om meer ruimte te maken voor nieuwe aansluitingen en tegelijkertijd het stroomnet betrouwbaar te houden.

[1:26:17] En wat de VVD betreft zetten we vol in op enerzijds het flexibeler gebruiken van het net en anderzijds het versnellen van de verzwaring van het net.

[1:26:25] Netbeheerders hebben zich gecommitteerd om flexibiliteit bij bedrijven voortvarend in te kopen.

[1:26:30] Maar hierover ontvangen wij gemengde geluiden.

[1:26:33] Omminute ruimte op het net is vaak niet inzichtelijk of vraag en aanbod komen niet bij elkaar.

[1:26:38] Hoe gaat het kabinet de netbeheerders faciliteren in deze taak?

[1:26:42] Hoe kunnen flexcontracten aantrekkelijker worden gemaakt?

[1:26:45] In de FGU-regio hebben provincies en gemeenten actief een rol gepakt door netbeheerders te ondersteunen bij het benaderen van geschikte partijen.

[1:26:52] Kunnen daaruit lessen worden getrokken voor andere provincies en gemeenten?

[1:26:55] En eerder heeft de VVD gevraagd om de FGU-regio aan te maken als innovatiegebied met extra experimenteerruimte.

[1:27:00] En wat is daarvan de status?

[1:27:02] Vraag ik aan de staatssecretaris.

[1:27:04] Voorzitter, ook het potentieel van flexibiliteit bij kleinverbruikers moet wat de VVD betreft beter benut worden.

[1:27:09] Het benaderen van huishoudens om tegen vergoedingen verbruik van warmtepomp, thuisbatterijen en laadbepalen te verschuiven is dan ook een logische stap.

[1:27:17] De staatssecretaris schrijft dat het de inzet is om de komende winter deze flexibiliteit al te kunnen inzetten.

[1:27:22] Welke belemmeringen in wet- en regelgeving zijn daarvoor geïdentificeerd?

[1:27:26] En zijn die tijdig opgelost?

[1:27:27] Kan er ook niet hier met experimenteerruimte gestart worden?

[1:27:31] en dan de versnelling van de verzwaring van het net.

[1:27:34] Wat betreft de VVD is het onbestaanbaar dat deze projecten vaak vijf tot tien jaar duren, doordat we jaren verliezen in procedures.

[1:27:41] De staatssecretaris moet dan ook snel werk maken met de crisiswet netcongesti die in het coalitiekort is afgesproken.

[1:27:46] Wanneer kunnen wij dat wetgevingsprogramma verwachten?

[1:27:49] Wat mijn fractie betreft kunnen we niet spreken van een crisiswet als deze pas in 2028 in werking treedt.

[1:27:55] Haaste is hierbij geboden.

[1:27:56] En welke opties voor wetgeving overweegt de staatssecretaris?

[1:27:59] Denkt hij bijvoorbeeld aan een versnelde beroepsprocedure voor congestieverzachters?

[1:28:04] Of een uitbreiding van de verplichte rijks- of professionale projectbesluiten, zodat onduidelijkheid over bevoegd gezag eerder wordt weggenomen?

[1:28:11] Momenteel duurt de vraag over wie bevoegd gezag is, en dus mag beslissen, soms langer dan de beoordeling van de aanvraag zelf.

[1:28:17] En dat moet echt afgelopen zijn.

[1:28:19] Voorzitter, ook op Europees niveau wordt gewerkt aan het versnellen van procedures van energieprojecten.

[1:28:23] Het is dan ook goed dat het kabinet in Brussel zich erin verzet om bijvoorbeeld de stikstofvrijstelling voor energieprojecten te verbreden.

[1:28:29] Maar voordat deze wetten zijn uitonderhandeld in Europa en geïmplementeerd in Nederland kunnen we jaren verder zijn.

[1:28:35] En ik wil de staatssecretaris en de minister dan ook oproepen om vooruitlopend op deze wetstrajecten deze versnellingsmogelijkheden al actief in te zetten.

[1:28:43] ...en hier eventueel het gesprek met de Europese Commissie overvoeren.

[1:28:46] Graag aan de flexie hierop.

[1:28:47] Voorzitter, naast de inzet op flexibel netgebruik... ...en de versnelling van het verzwaren van het net... ...heb ik drie onderwerpen die ik kort wil aanstippen.

[1:28:54] De VVD vindt het verstandig dat er opnieuw gekeken is... ...naar een aantal aannames in de rekenmodellen van de netbeheerders.

[1:28:59] Maar voor ons is het lastig te beoordelen... ...of deze aannames niet alsnog te conservatief zijn.

[1:29:04] Wie beoordeelt of deze aannames kloppen?

[1:29:06] Is een derde, onafhankelijke partij hiervoor ingeschakeld... ...en kan z'n laatste kruis dat eventueel doen?

[1:29:11] Voor woningbouw werkt het kabinet aan landelijke eisen voor netbewuste nieuwbouw.

[1:29:15] De VVD heeft liever landelijke eisen dan een woud aan verschillende netbewuste eisen in verschillende gemeentes en provincies.

[1:29:21] Maar als zulke eisen landelijk worden vastgesteld, dan moet daar wat betreft de VVD tegenover staan dat marktpartijen de zekerheid krijgen dat zij een aansluiting kunnen krijgen.

[1:29:29] Hoe trekken de minister van Vro en de staatssecretaris hier gezamenlijk in op en hoe wordt voorkomen dat dat woud aan verschillende eisen van de gemeentes en provincies zich optreedt?

[1:29:38] Tot slot, een vraag over het nieuwe tariefstelsel waaraan de ACM werkt.

[1:29:41] Een ingrijpende wijziging in hoe we voor onze stroom betalen is niet alleen een technische exercitie, maar vraagt om politieke afweging.

[1:29:47] Wordt er gewerkt aan verschillende opties?

[1:29:49] En krijgt de Kamer die opties, inclusief een heldere analyse voor de voor- en nadelen, deze tijdig voorgelegd?

[1:29:55] Voorzitter, ik sluit af.

[1:29:56] Het kabinet moet flink aan de bak om Nederland van het netcongressieslot af te halen en u mag erop rekenen dat wij daar scherp op zullen toezien.

[1:30:04] Dank voor uw inbreng.

[1:30:05] Dat levert nog een interruptie op van de heer Rusje.

[1:30:08] Dank, voorzitter.

[1:30:09] Ik wil de VVD dezelfde vraag stellen die ik aan D66 stelde over de onorthodoxe maatregelen die expliciet niet uitgesloten worden en ingrijpende gevolgen kunnen hebben voor hoe bedrijven en huishoudens stroom gebruiken.

[1:30:24] En dat gaat natuurlijk over stroomgebruik in piekuren tussen vier en negen uur s'avonds.

[1:30:30] Maar wat zegt u dan tegen die hardwerkende ondernemer of loodgieter of iemand anders die gewoon van acht uur ochtends tot vijf uur smiddags op pad is en daarna z'n vaatwasser wil aanzetten, z'n was wil doen en desnoods zijn elektrische auto wil opladen.

[1:30:47] Hoe kijkt de VVD hiernaar en zou dat altijd vrijwillig blijven of komen hiervoor ook verplichtingen?

[1:30:55] De VVD heeft altijd gezegd dat we mensen willen stimuleren om buiten het piekmoment te kunnen, bijvoorbeeld, opladen.

[1:31:02] Dus nee, wij zijn niet voorstander van negentien fabrikals.

[1:31:10] Komt dan wel neer op een verkapte verplichting, want als iemand niet anders kan en zijn elektrische auto wel moet opladen na vijf uur smiddags, of zijn was wil doen of zijn vaatwasser aan wil zetten, dan zit hij straks met een nog hogere energierekening, omdat dit kabinet het wil prikkelen om tijd buiten de piekuren de stroom te gebruiken.

[1:31:30] En dat lijkt me ook niet iets wat je zou moeten willen als VVD-zijnde.

[1:31:34] Daarom heeft de VVD ook altijd gezegd dat wij graag positieve brikkels willen hebben.

[1:31:40] En we wachten ook af waar het kabinet in dit geval mee komt.

[1:31:45] Oké, dank voor dat antwoord.

[1:31:46] Daarmee zijn we op het einde gekomen van deze eerste termijn van de commissieleden.

[1:31:50] Al een dank voor uw inbreng.

[1:31:52] Ik kijk even naar de staatssecretaris.

[1:31:54] Hoe lang wilt u schorsen?

[1:31:56] Is het bijvoorbeeld mogelijk om 12 uur met elkaar verder te gaan?

[1:32:00] Aan u het woord.

[1:32:02] Dat gaat lukken.

[1:32:06] Dan stel ik voor dat we tot twaalf uur schorsen en meteen ook even wat lunchen met elkaar zodat we daarna weer door kunnen met de beantwoordingen vanuit het kabinet.

[1:32:14] Dank u wel.

[2:02:56] Goedemiddag inmiddels.

[2:03:01] Welkom terug bij dit commissiedebat over netcongressie.

[2:03:05] We hebben zojuist de eerste termijn vanuit de leden gehad en we komen nu aan bij de beantwoording vanuit het kabinet.

[2:03:11] Ik zou graag de staatssecretaris daartoe het woord willen geven.

[2:03:15] Ik wil de leden vragen om zich te beperken tot vier interrupties in totaal.

[2:03:20] Mocht het nu allemaal heel voorspoedig verlopen, kunnen we wellicht een extra interruptie toestaan.

[2:03:27] Aan u het woord.

[2:03:29] Dank, voorzitter.

[2:03:29] En ik ga inderdaad zometeen beginnen met een stukje introductie.

[2:03:34] Daarna wil ik focussen op FGU.

[2:03:37] Er zit ook nog wel een beetje introductie bij, denk ik.

[2:03:40] Ingaan op sneller bouwen, ingaan op beter benutten.

[2:03:42] En daarna heb ik nog een aantal overige vragen.

[2:03:46] En daarna zal de minister nog een aantal vragen rondom woningbouw op zich nemen.

[2:03:50] Dus als dat de voororde mag zijn, dan gaan we dat op die manier doen.

[2:03:54] En vindt u het dan fijn om op het einde van een blokje de interrupties te ontvangen?

[2:03:58] Is dat voor u ook werkbaar?

[2:04:00] Dat is voor mij werkbaar, maar dat mag allebei.

[2:04:02] Daar heb ik geen moeite mee.

[2:04:05] Ik kijk even naar de leden.

[2:04:07] Is daar een voorkeur in?

[2:04:09] Als het aan mij ligt, ik vind het altijd goed voor de dynamiek als je gewoon direct op de vraag kan interrupteren.

[2:04:14] Ja, dan ga ik het als voorzitter toestaan om direct te interrupteren en niet het einde van het blokje af te wachten.

[2:04:19] Maar laten we kijken hoe dat gaat.

[2:04:21] Ik heb alle vertrouwen in deze commissie.

[2:04:24] In totaal voorlopig vier interrupties mogelijk als het allemaal goed gaat.

[2:04:29] Dan zijn ze ook misschien stel op, voorzitter.

[2:04:31] Dat is dan weer een voordeel.

[2:04:32] Ja, zo kunt u er ook naar kijken.

[2:04:34] Aan u het woord, staatssecretaris.

[2:04:36] Dank.

[2:04:39] na zoveel opmerkingen en...

[2:04:44] toch ook wel stevige taal over wat er aan de hand is, kan ik niet anders dan dat ook gewoon beamen.

[2:04:50] Er is een groot vraagstuk.

[2:04:52] Netcongestie hindert heel veel, doet heel veel met bedrijven, doet heel veel met inwoners en doet ook heel veel met mensen die bezig zijn met de oplossingen.

[2:05:04] Want ondanks het feit dat we vandaag spreken over alles wat nog moet, wordt er in de buitenwereld gewoon keihard gewerkt.

[2:05:09] Gaat het om duizenden projecten per jaar om

[2:05:13] duizenden kilometers aan kabel en heel veel netwerkstations en ook die mensen voelen dit debat en willen ook sneller en willen ook meer en willen ook helpen oplossen.

[2:05:24] Dus de balans bewaken tussen wat is er aan de hand en waar willen we heen ten opzichte van wat is nu precies de oorzaak ja die wil ik ook wel bewaken want dat er oorzaken zijn waar ook blijdsmatige keuzes aan de grond staan te liggen dat is zo.

[2:05:37] Daar kunnen we een behoorlijk ideologisch debat over voeren.

[2:05:40] Dat doe ik op zich ook best graag.

[2:05:42] Ik wil nu toch vooral in de beantwoording op mezelf richten, ons richten op datgene wat er moet gebeuren.

[2:05:47] En dat is heel veel.

[2:05:50] Er zijn veel mogelijkheden, gelukkig.

[2:05:52] Dat hebben we ook gisteren via FGU wel op tafel kunnen leggen.

[2:05:55] Maar er zijn ook gewoon zaken die tijd vragen.

[2:05:58] En daar kom ik zo meteen als het gaat om de wetgeving zeker nog wel even op terug.

[2:06:02] Helder is dat niemand niet mee kan doen.

[2:06:04] Dus het is een vraagstuk waar we als Rijksoverheid een taak hebben, waar de mede-overheden een taak hebben, waar de netbeheerders een taak hebben, maar waar gelukkig ook ondernemers en inwoners zelf

[2:06:14] een taak in kunnen pakken, omdat er ook nog heel veel oplossingen zijn door zelf net dingen anders te doen.

[2:06:19] En dat alles weer afgestemd tegenover andere vraagstukken in de wereld, zoals het debat wat een zaal verderop plaatsvindt, waar maatregelen worden aangekondigd die wel moeten passen in datgene wat we doen.

[2:06:29] Wij denken dat dat kan.

[2:06:30] We hebben daar vanzelfsprekend goed over nagedacht, ook die balans bewaard, maar dat dat een puzzel is, dat is echt helder.

[2:06:36] En ik wil ook proberen om enigszins weg te blijven van de tegenstellingen.

[2:06:40] Ik heb echt dezelfde frustratie.

[2:06:42] Ik heb ook chagrijn gevoeld.

[2:06:44] Termen die u allen gebruikt, richting wie dan ook.

[2:06:48] Maar uiteindelijk zul je toch aan tafel moeten om het probleem op te lossen.

[2:06:50] Dus dat is wel de houding hoe wij hier zitten.

[2:06:52] Omdat het ook wel kan.

[2:06:54] Dus het is ook niet dat we geen enkel handvat meer hebben.

[2:06:57] Alleen, het gaat nooit snel genoeg.

[2:07:00] En die conclusie kunnen we ook trekken met elkaar.

[2:07:05] Ik ga dan toch maar heel snel naar FGU toe, want die hebben we gisteren aangekondigd en die heeft op een heleboel manieren iedereen bezighouden.

[2:07:12] De Kamerbrief kwam ook vrij laat, omdat we ook tot vrij laat bezig zijn geweest met het vinden van oplossingen.

[2:07:18] Daar is de casus begonnen in februari, toen werd aangekondigd dat voor het hele gebied wellicht een aansluitstop dreigt.

[2:07:24] Dat moet je dan ook wel direct goed formuleren, want dat gaat dan om alles, terwijl we eigenlijk al weten dat voor woningbouw er sowieso wachtlijsten bestaan.

[2:07:32] Dus het is een extra daarop.

[2:07:35] We zijn heel snel aan de slag gegaan met een crisisaanpak.

[2:07:38] Even los van wetgeving, gewoon een aanpak.

[2:07:40] Hoe kunnen we met iedereen aan tafel een aantal dingen ter discussie stellen?

[2:07:44] Hoe kunnen we dingen anders gaan doen?

[2:07:45] En de twee lijnen waar ik zo meteen dieper op in ga komen hier echt samen.

[2:07:49] Het gaat aan de ene kant om sneller bouwen.

[2:07:51] En ja, in het voorproces is te lang geazeld.

[2:07:55] ...met de locatiekeuze.

[2:07:58] Te veel locaties onderzocht wellicht... ...waardoor je te lang blijft hangen in waar zou het kunnen... ...met als gevolg dat je je procedure niet kunt starten.

[2:08:05] Daar zijn in ieder geval nu keuzes in gemaakt.

[2:08:08] De locatie is gekozen, wordt uitgerold... ...moet natuurlijk zijn juridische procedure in, ook daar kom ik straks op terug... ...maar heeft er wel toe geleid dat we twee jaar eerder in het proces zitten... ...als het gaat om het opleveren van het benodigde 83 kv-station... ...en het 150 kv-station.

[2:08:26] Tegelijkertijd zijn we op zoek gegaan naar hoe zit het nou precies met de beschikbaarheid van alles, met de modellen die erachter liggen.

[2:08:32] Want uiteindelijk is het voor een deel prognotiseren van de toekomst.

[2:08:35] Wat verwachten we precies?

[2:08:36] En daar kun je best keuzes in maken.

[2:08:38] Wel keuzes die je dan vervolgens ook moet kunnen waarborgen naar de toekomst toe, want je wilt niet dat het net onveilig wordt, met als gevolg dat je misschien een situatie krijgt dat op een bepaald moment een transformatorstation daadwerkelijk doorbrandt, met als gevolg dat je veel langer een storing hebt.

[2:08:54] Dus alles moet ook wel binnen kader van net veiligheid gebeuren.

[2:08:58] En toch hebben we daar keuzes in kunnen maken.

[2:08:59] We hebben aannames gedaan, zoals in de brief beschreven.

[2:09:02] die minder conservatief zijn, wat optimistischer over wat er kan en wat er mag.

[2:09:07] En we zijn met risicomitigerende maatregelen aan de slag gegaan.

[2:09:10] Wat nu als er toch zich een situatie voor zou doen als... Een voorbeeld, daar zit bijvoorbeeld in, een aantal van u heeft gevraagd naar de aanpak van batterijen, dat we ervan uitgaan dat in de komende jaren daarvoor één gigawatt aan batterijcapaciteit wordt gerealiseerd.

[2:09:23] Dat is nogal wat.

[2:09:23] Die staat er nog niet.

[2:09:24] Dat moet allemaal nog geregeld worden.

[2:09:27] Dat zit nu wel in het model om ruimte te creëren voor de toekomst.

[2:09:30] Dus dat is geen wishful thinking, dat is met elkaar daadwerkelijk doorakkeren wat er kan en zoeken dat je daadwerkelijk die ruimte ook gaat creëren.

[2:09:38] En daar nemen we risico's in, maar dat hebben we met open vizier gedaan en daarmee is voor een groot deel van het gebied die aansluitstop voorkomen en is er voor helaas, helaas, helaas voor Utrecht nog die pauze.

[2:09:49] En ook daar blijven we werken, want daar kunnen we misschien nog wel op dezelfde manier een aantal oplossingen verzinnen in de flex.

[2:09:56] Het betekent ook dat je daar ieder half jaar een pijlsverkeer moet steken en moet zorgen dat je weer opnieuw herberekend, weer opnieuw zoekt, wetend dat de uiteindelijke oplossing er echt pas is als we de capaciteit van de stations beschikbaar hebben, dus als ze gebouwd zijn.

[2:10:12] En in die tussentijd hebben we ook geregeld dat voor de komende drie jaar de woningen die gepland staan in ieder geval nog wel gebouwd kunnen worden.

[2:10:20] Dus datgene wat er nu is, dat gaat door.

[2:10:23] En daarna moet je dus je projectplenningen en je plenningen van de beschikbaarheid van elektriciteit naast elkaar leggen.

[2:10:29] in de hoop dat je dan ergens toch op het goede moment de juiste woningen kunt bouwen.

[2:10:33] Maar het gaat pijn om.

[2:10:34] Zeker ook voor mensen die na drie jaar met die uitbreiding aan de slag willen of na 1 juli met die uitbreiding aan de slag willen.

[2:10:41] Dan heb je twee opties.

[2:10:42] Nou ja, je kunt constateren dat het gewoon niet kan.

[2:10:45] Hopelijk is er altijd nog ergens een oplossing binnen je eigen aansluiting.

[2:10:50] Maar dat vraagt dan weer behoorlijk wat doordenking en kennis van de mogelijkheden die er zijn.

[2:10:55] Dus daar moeten we ook over nadenken hoe we daarin kunnen ondersteunen.

[2:10:58] Ook belangrijk om te melden, dit alles is vanzelfsprekend niet gratis.

[2:11:01] Want het plaatsen van 1 gigawatt aan batterijcapaciteit... ...of flexibiliteit inkopen via de VES-contracten... ...dat zit wel gewoon in gereguleerde systemen.

[2:11:10] Dus dat zal doorwerken in de netwerkkosten.

[2:11:13] Dat kan niet anders, want dat is het systeem dat we met elkaar daarop hebben liggen.

[2:11:16] Maar, nogmaals, we zijn op weg.

[2:11:19] We gaan ieder half jaar de pijlstok erin steken.

[2:11:22] We zoeken naar nieuwe mogelijkheden.

[2:11:24] En we blijven in gesprek met de regio... ...om ook voor Utrecht die pijn zo klein mogelijk te maken.

[2:11:30] Ik ga kijken of er nog concrete vragen zijn die daar dan ook op slaan.

[2:11:38] Een belangrijke vraag van de heer Grinwis ging ook over hoe borg je nou dat het ook daadwerkelijk allemaal gaat.

[2:11:45] En dat heeft ook te maken met de beschikbaarheid en mankracht bij de netbeheerders, want dat moet uiteindelijk ook wel lukken.

[2:11:52] Een van de opties die we hier hebben ingeroepen is veel meer parallel doen.

[2:11:56] Dat is leuk en aardig, maar dat betekent wel dat je je capaciteit moet gaan richten op dat parallel plannen.

[2:12:01] Dat gaat ook niet vanzelf.

[2:12:02] Maar dat hebben we wel ingericht en dat gaan we ook regelen.

[2:12:07] Er was een vraag van mevrouw Van Oosterhout van BVDA GroenLinks over, GroenLinks BVDA andersom, over hoe we tot die opslissing van de gebieden zijn gekomen.

[2:12:15] Eerst was het één gebied en dan zou het hele gebied op rood blijven, op slot.

[2:12:21] Vervolgens hebben we gekeken, als je kleinere eenheden maakt, en dat doen de netbeheerders, dat doet niet het Rijk, dat doen de netbeheerders, kun je als je kleinere gebieden maakt, kun je misschien meer gebieden vrij gaan geven omdat niet in elk gebied hetzelfde vraagstuk zich afspeelt.

[2:12:34] Dat hebben we gedaan en de netbeheerders hebben de keuze gemaakt om niet voor 4 gebieden te gaan maar voor 5 gebieden.

[2:12:41] Dat hebben ze onderbouwd doordat je dan in meer gebieden daadwerkelijk ook capaciteit beschikbaar werd om vrij te geven.

[2:12:49] Er kan een waterbeddeneffect ontstaan, dat was ook uw vraag.

[2:12:53] Dat weten we nog niet zeker.

[2:12:54] Wij denken dat dat heel erg meevalt.

[2:12:56] De netbeheerders hebben dat doorgerekend.

[2:12:58] En de afspraak is gemaakt, ook gisteren, dat we dat preciezer gaan doorrekenen en dat dat ook weer op de bestuurlijke tafel komt, zodat als daar wel onverwachte effecten uitkomen die men met elkaar nu niet verwacht, dan hebben we altijd weer de kans om daarop in te grijpen.

[2:13:11] Dus de route is op deze manier door, tenzij er iets gebeurt waardoor je in moet grijpen.

[2:13:17] Die verwachting is er gewoon niet en blijft de opgave voor Utrecht dus, zeker voor het gebied dat op slot gaat, net zo groot.

[2:13:23] Daar gaat geen verandering in komen.

[2:13:26] En we moeten inderdaad zorgen dat gebieden niet tegen elkaar uitgespeeld gaan worden.

[2:13:30] Dat is natuurlijk in Nederland sowieso een vraagstuk, want er zijn gebieden waar nog ruimte is op het net en gebieden niet.

[2:13:35] Dus in die zin zie je al ook economische activiteit zich verplaatsen.

[2:13:38] Dat is nu eenmaal ook dat ondernemers ook wel volgen waar nog ruimte is.

[2:13:45] Maar in de basis zal hier vooral de onderlinge afspraak overeind blijven dat men tussen de gebieden blijft praten met elkaar.

[2:13:54] En als er hele rare situaties ontstaan in het kader van de prioriteringskader, dat we dan opnieuw aan tafel gaan en die ook weer bespreken.

[2:14:01] Dus dat hebben we met alle bestuurders goed kunnen vastleggen, ook gisteren.

[2:14:07] Staatssecretaris, u krijgt een vraag van de heer Jumelet.

[2:14:11] Ja, voorzitter.

[2:14:14] Dank voor het antwoord allereerst.

[2:14:15] En nu het laatste zinnetje, dat maakt misschien de interruptie overbodig, hebt u het ook kunnen afstemmen met de bestuurders, in ieder geval ook met de partijen aan tafel?

[2:14:27] Want ik vroeg ook nog naar de impactanalyse, of er ook een impactanalyse kon worden gemaakt, op korte termijn natuurlijk.

[2:14:32] Ik kan me ook goed voorstellen dat in het gesprek vooral een heel aantal elementen naar voren zijn gekomen.

[2:14:36] waar ook de bestuurders in Utrecht naar hebben gevraagd.

[2:14:39] Maar dan toch maar even nog een keer de vraag van hoe is dat daar gevallen, voorzitter?

[2:14:46] Ja, voorzitter.

[2:14:47] We hebben gisteren echt lang gepuzzeld om iedereen aan tafel te houden, want de belangen kunnen soms verschillen en het was ons een liefding waard om iedereen mee te krijgen in de gezamenlijke aanpak.

[2:14:57] En daar hebben we ook alles op gericht en daar hebben we ook gewoon gezocht naar oplossingen om

[2:15:01] geen verschillen tussen de regio's te krijgen.

[2:15:03] En dat is gisteren gelukt.

[2:15:04] We zijn uiteindelijk tot een afspraak gekomen die ook op papier staat en waarmee we nu de komende jaren ook aan elkaar verbonden zijn.

[2:15:12] Want ja, dit is nu ingezet, maar we zijn nog jaren bezig voordat het daadwerkelijk opgelost is.

[2:15:18] Dan was er een vraag van de heer Grinwis.

[2:15:20] Een moment, voordat u verder gaat met de beantwoording heb ik nog twee Kamerleden met een vraag.

[2:15:26] Allereerst mevrouw Müller.

[2:15:27] Ja, op dit punt het opdelen van congestiegebieden.

[2:15:31] We gaan misschien wellicht toe naar dat deze gebieden over heel Nederland kunnen plaatsvinden.

[2:15:36] Gaat u dan dezelfde aanpak hanteren en deze grotere congestiegebieden ook opknippen in kleinere?

[2:15:41] Dus gebruikt u de lessons die u hieruit leert, gaat u die ook gebruiken in de toekomst?

[2:15:47] Ja, voorzitter, dan is dus het nadeel dat we tussentijds interromperen, want dit was ook een vraag van de heer de Jumelet die ik nog moest gaan beantwoorden.

[2:15:55] Deze aanpak, daar kunnen we ontzettend veel van leren.

[2:15:58] En ik denk ook dat we niet eens deze aanpak helemaal hoeven uit te rollen, maar gewoon het modelmatige denken wat we nu hebben geïntroduceerd, dat kan eigenlijk heel makkelijk door de netbeheerders op andere plekken ook worden gebruikt.

[2:16:08] Dus dat gaat ook gewoon gebeuren.

[2:16:10] En de heer Jumlet maakte dat nog concreter.

[2:16:12] Hij noemde het gebied de Nisse Waard, waar dan ook het probleem ontstaat.

[2:16:15] Maar we hebben ook vanuit Brabant vragen gekregen.

[2:16:17] Noord-Holland heeft de vraag bij ons neergelegd.

[2:16:18] Op een heleboel plekken gaat dit spelen.

[2:16:20] En waar het kan, gaan wij die crisisaanpak ook echt ondersteunen.

[2:16:24] Tegelijkertijd is het wel zo.

[2:16:26] De teams die bij ons aan dit soort vraagstukken werken, zijn al vrij groot ondertussen.

[2:16:30] We zitten ook wel langzaam aan een capaciteitsbeperking, dus we moeten vooral proberen het zo te doen dat het heel makkelijk te vertalen is naar andere gebieden en de regio's er ook gezamenlijk mee overweg kunnen.

[2:16:43] Aannames hoef je niet iedere keer opnieuw te doen bijvoorbeeld, dus die kun je gewoon gaan doorrekenen in de modellen ook op andere plekken.

[2:16:48] Dus op die manier willen we de aanpak die we nu geleerd hebben doorvertalen en ook voor andere gebieden toepasbaar gaan maken.

[2:16:55] Dank u wel.

[2:16:57] Een van de meest schrijnende consequenties hiervan is natuurlijk dat de woningbouwopgave bemoeilijkt wordt door de problematiek op het net.

[2:17:06] De staatssecretaris schrijft in de brief dat in ieder geval de geplande woningbouw gered is met dit besluit.

[2:17:12] Maar de woningbouwambitie reikt natuurlijk veel verder dan de geplande woningbouw.

[2:17:16] Er zijn ook toekomstige woningbouwplannen die hier mogelijk doorgeraakt worden.

[2:17:20] Heeft het ministerie, heeft de staatssecretaris nou een inschatting gemaakt van in de komende vijf jaar hoeveel woningen niet worden opgeleverd als gevolg van dit besluit?

[2:17:30] Voorzitter, de netbeheerders kunnen heel exact aangeven wanneer welke stroom weer beschikbaar is.

[2:17:36] Dat is een proces dat zich ook nu gaat afrollen en daarover zal met alle gemeenten ook gesproken gaan worden.

[2:17:41] Sommige projecten, daar kun je gewoon mee doorgaan, want die zitten nog in zo'n vroege fase.

[2:17:45] Daar zal de eerste steen pas in 2030 gestapeld worden en dan is het niet erg dat er in 2031 pas stroom is, want dan kun je namelijk daar gewoon naartoe werken.

[2:17:52] Andere projecten hebben daar wel last van.

[2:17:54] De exacte aantallen, die worden beschikbaar gemaakt in de gesprekken met de regio.

[2:18:00] En die aantallen, die zullen dus ook een keer bekend worden, maar daar zit nog wel heel veel wat zachtere plankcapaciteit in.

[2:18:06] We hebben nu in ieder geval die 35.000 onderhanden werk, zoals dat genoemd wordt, die zijn wel door.

[2:18:12] En dat maakt in ieder geval dat de komende tijd er gebouwd kan worden.

[2:18:15] En mensen die nu bijvoorbeeld een contract hebben getekend, dat die er zeker van kunnen zijn dat er stroom is.

[2:18:19] Als we daar weer gegevens van hebben, zullen we die zeker ook delen.

[2:18:23] Maar dan moeten we ook, daar zit ook weer allerlei vraagstukken omheen wat je wel en niet mag delen.

[2:18:27] Maar die wordt ook met de regio exact bepaald en gedeeld.

[2:18:31] Ik denk dat dit, omdat het zo'n zware maatschappelijke consequentie is, omdat zoveel mensen op een woning wachten, dat dit heel relevant is om te delen, ook met de Kamer en met de samenleving, wat nou precies de gevolgen zijn voor de woningbouw.

[2:18:43] Dus misschien toch de vraag aan de staatssecretaris, kan ook in tweede termijn, om nog in ieder geval een vorm van inschatting te maken over hoe dit nou de toekomstige woningbouw juist in deze regio, in Utrecht, gaat raken en niet alleen de geplande woningbouw die voor nu gered is.

[2:18:58] Dat is moeilijk te doen vanaf deze plek, want daar zit veel meer omheen.

[2:19:06] Ik gaf al aan, voor een deel is dit ook nog zachte plankcapaciteit.

[2:19:09] Daar zitten soms ook meer vragen aan vast die nog beantwoord moeten worden.

[2:19:12] Dus als we een getal kunnen noemen, wil ik dat met alle plezier in de tweede termijn doen.

[2:19:15] Maar rekent u er niet op, omdat we daar gewoon nog niet zijn.

[2:19:17] Wat we nu moeten doen, is met het pakket wat er nu ligt en de beschikbaarheid van

[2:19:22] elektriciteit die er komt, opnieuw gaan bekijken en gaan prioriteren op een heel aantal zaken.

[2:19:26] Dus ik ben bang dat dat getal gewoon nog niet te noemen is.

[2:19:28] En dan kan ik wel gaan gokken, maar dat moet ik dan ook niet doen.

[2:19:31] Want je kunt natuurlijk de ooit genoemde 240 en dan die 35.

[2:19:34] Dus je kunt ergens wel een getal gaan proberen te maken, maar er hangt veel meer omheen.

[2:19:38] En dan kijk ik ook naar de minister, want dan zullen we ook moeten bekijken welke plannen er vanuit de Rijksoverheid zijn met de 30 grote woningbouwlocaties.

[2:19:48] Misschien iets om in de tweede termijn verder op te pakken.

[2:19:51] Mevrouw van Oosterhout had ik nog eerst en daarna de heer van den Berg.

[2:19:54] En nogmaals aan de leden, stel vooral ook nieuwe vragen, want andere vragen uit de eerste termijn die worden natuurlijk gewoon nog beantwoord.

[2:20:00] Dus hou dat in het achterhoofd.

[2:20:02] Mevrouw van Oosterhout.

[2:20:03] Misschien komt de precieze beantwoording op mijn vraag nog, maar inderdaad, als het gaat om het opspitsen in die verschillende congressingabieden, ik hoor de staatssecretaris pleiten voor vooral een modelmatige aanpak en tot op zekere hoogte kan ik dat volgen.

[2:20:16] Tegelijkertijd is het ook een nieuwe situatie die natuurlijk ontstaat en we moeten inderdaad, zoals de staatssecretaris ook aangeeft, goed kijken hoe dat in de praktijk gaat uitwerken.

[2:20:24] Dus mijn vraag was

[2:20:27] Stel je voor, er is nog steeds een aansluitstop in bijvoorbeeld Utrecht, maar tien kilometer verderop is wel groenlicht, om door te gaan met niet-essentiële activiteit, hoe gaat dat dan in de praktijk werken?

[2:20:37] Is het dan aan de regio's om daar onderling uit te komen of gaat de staatssecretaris daar zelf een wat actievere rol in spelen en de regie daar ook vooral op houden?

[2:20:46] Dat laatste niet, voorzitter, want dat mag ik niet.

[2:20:49] Er is een prioriteringskader uiteindelijk en dat prioriteringskader geldt per gebied.

[2:20:55] Dus per gebied wordt dat prioriteringskader afgewandeld en zal de ACM toezien op de juiste toepassing daarvan.

[2:21:04] Dus de theoretische situatie dat in een bepaald gebied men in categorie 4 komt en in een ander gebied categorie 1 nog aangesloten zou moeten worden, dat is echt een puur theoretische situatie.

[2:21:14] Maar we hebben afgesproken met elkaar, mocht dat wel gaan gebeuren, dan gaan we voordat categorie 4 wordt uitgegeven aan tafel in een bestuurlijk overleg om te kijken of we daar een andere puzzel kunnen leggen.

[2:21:24] En meer kunnen we niet doen, want uiteindelijk zit daar gewoon het prioriteringskader onder wat het bepaalt.

[2:21:29] Maar we gaan wel eerst aan tafel voordat er wordt toegekend.

[2:21:33] Ik zie dat u verder...

[2:21:34] Excuus, de heer Van den Berg.

[2:21:35] Daarna gaat u verder met uw beantwoording.

[2:21:37] Ja, dank.

[2:21:38] Ik denk dat de staatssecretaris hier wel een heel belangrijk punt maakt, namelijk de modelberekeningen die hieronder zitten, waarin we kijken wanneer we nou weer netcapaciteit hebben in 2031.

[2:21:49] Dat is natuurlijk allemaal op basis van modellen hoeveel mensen gaan gebruiken, in hoeverre de economie groeit.

[2:21:54] in hoeverre hernieuwbaar nog wordt uitgebreid.

[2:21:57] En wat ik soms moeilijk vind, is dat wij als Kamer geen inzicht hebben wat nou al die aannames zijn, wat gaat er nog allemaal gebeuren.

[2:22:06] En daardoor voelt het ook als Kamer dat wij verrast blijven worden door wat er gaat komen.

[2:22:12] Dat zag je een paar jaar geleden al in Noord-Holland.

[2:22:13] In 2035 zou dat hoogspanningsstation klaar zijn bij vijf huizen.

[2:22:18] En dat wordt volgens mij nu 2038.

[2:22:20] Maar we kunnen niet zien hoe dat nou exact komt.

[2:22:23] Dus kortom, kan de staatssecretaris dat toch met ons delen?

[2:22:29] De staatssecretaris.

[2:22:30] Voorzitter, de opdracht was al gegeven om de modellen die er onder de grond liggen aan veel berekeningen om die dubbel te checken, second opinion op te doen.

[2:22:39] Dat hebben we gedaan.

[2:22:40] Dus we hebben datgene wat door de netbeheers wordt opgeleverd nog een keer laten bekijken door een onafhankelijke derde partij.

[2:22:47] Die heeft gezegd, de cijfers moeten kloppen.

[2:22:51] Daar zit niet het verschil.

[2:22:53] Dus de netbeheerders rekenen goed.

[2:22:56] Het lijkt me ook maar een hele gelukkige constatering, want als het daar fout zou gaan, dan hebben we een nieuw vraagstuk met elkaar.

[2:23:01] Maar de aannames die je erin stopt, aan de voorkant, daar kun je het wel over hebben.

[2:23:04] En dat hebben we dus gedaan.

[2:23:06] En die discussie kunnen we nu ook dus gaan voeren voor een heleboel andere gebieden.

[2:23:09] En die gaan ook echt helpen om nieuwe ruimte te vinden.

[2:23:13] De netbeheerders zijn dan alle tijden bereid, ze zijn hier ook geweest, om opnieuw daar een toelichting op te komen geven, want ze snappen ook dat daar altijd de vragen over zijn, maar dat moeten zij zelf doen.

[2:23:22] Dat inzicht heb ik ook niet, dus dan zou ik zeggen, nodig opnieuw de netbeheerders uit en ga op dat specifieke punt hen zelf toelichting laten geven op hoe ze dat dan doen en hoe ze omgaan met dat rekenwerk.

[2:23:34] Dat lijkt mij prima iets.

[2:23:37] Kamerleden kunnen daarover nadenken.

[2:23:38] Ik zou eigenlijk aan mevrouw Müller willen vragen om haar interruptie heel eventjes op te sparen.

[2:23:42] Ik ga u straks het woord geven, maar ik wil ook met u wat tempo maken omdat we twee uur echt als een harde eindtijd hebben vandaag.

[2:23:48] En het is nu alweer bijna half één.

[2:23:51] Dus ik wil u vragen om verder te gaan met de beantwoording.

[2:23:55] Dat is goed, voorzitter.

[2:23:56] Er waren 116 vragen en ik was bij vraag 4.

[2:24:00] Dan de vraag van de heer Grinwis.

[2:24:01] En ik neem aan dat hij dat terugkijkt.

[2:24:05] Waarom er nog geen aanwijsbesluit is en waarom er geen rijksinpassingsplan is genomen?

[2:24:08] Nou, rijksinpassingsplannen, dat doen we niet meer.

[2:24:11] Dat heet tegenwoordig een projectbesluit.

[2:24:14] Maar de provincie Utrecht heeft hier al een stap in gezet.

[2:24:18] Wij denken ook dat het niet altijd beter is dat het Rijk het doet.

[2:24:21] Wij doen nu al heel veel projecten vanuit het Rijk.

[2:24:24] Maar als we alle projecten zouden moeten doen die enigszins van importantie zijn, dan hebben we ook een probleem.

[2:24:28] Want dan komen we echt aan een verdienvoudiging van datgene wat we nu al doen.

[2:24:34] Ik denk niet dat we daaraan moeten beginnen.

[2:24:36] Wij moeten de cruciale projecten eruit pikken en die moeten wij doen.

[2:24:39] Hier geldt ook dat we met kennis en expertise de provincie ondersteunen om ervoor te zorgen dat zij daar in tempo kunnen maken.

[2:24:46] En daar is die twee jaar versnelling naar voren gekomen.

[2:24:49] En dat kan misschien nog wel sneller.

[2:24:51] En dat is dan ook weer hoe we naar de volgende casussen komen.

[2:24:53] Want voor een deel zit dit ook echt, dat heb ik in het begin al geschetst,

[2:24:55] Het kiezen van de goede locatie aan de voorkant.

[2:24:57] Als dat goed en sneller gebeurt, kun je veel sneller beginnen en kun je ook met parallel plannen en allerlei andere opties in zijn ervoor zorgen dat je de versnelling op die bouwwerkzaamheden realiseert.

[2:25:07] Daar heb ik al antwoord op gegeven.

[2:25:11] Dat weegmoment in een dito.

[2:25:14] We hebben afgesproken met de provincie Utrecht om zo snel mogelijk in mei die kant op te gaan, omdat dat was een vraag van mevrouw Muller, om met zowel de overheden als inwoners in gesprek te gaan over de consequenties van dit besluit en wat we doen om daar nog

[2:25:30] op door te praten.

[2:25:32] Dat gaan we dus zeker doen.

[2:25:35] En de onorthodoxe maatregelen.

[2:25:36] We hebben hier dus echt heel kritisch gekeken naar de aannames.

[2:25:39] We hebben afsprakenkades gemaakt.

[2:25:41] We gaan werken met congestie-alerts mocht er toch in die aannames iets niet goed gaat.

[2:25:45] Stel dat we zijn van een

[2:25:46] ...van een bepaalde weerstemperatuur uitgegaan en van een bepaalde beschikbaarheid van wind en zon.

[2:25:51] Stel dat alles tegenvalt, dan heb je dus kans dat je stroomtekort komt.

[2:25:55] En dan moet je dus iets gaan doen.

[2:25:56] Dan gaan we met alarmeringsystemen werken.

[2:25:59] En in uiterste nood zul je ook misschien ergens tot een afschakeling moeten komen.

[2:26:03] Het voordeel is ten uitrekend een jaar van tevoren door, een paar maanden van tevoren door, een week van tevoren door, maar ook een dag van tevoren door.

[2:26:11] Dus je hebt verschillende momenten waar je in zou kunnen grijpen, mocht zoiets dreigen.

[2:26:15] En in die berekeningen nemen zij ook de weersvoorspellingen mee bijvoorbeeld, zodat je ook weet wat er aankomt.

[2:26:20] Dus we hebben altijd met elkaar de mogelijkheid gecreëerd om nog in te kunnen grijpen.

[2:26:24] En dat waren de vragen die met FGU te maken hadden, voorzitter.

[2:26:28] Allereerst even naar mevrouw Muller of zij nog een interruptie wilde plaatsen op dit blokje.

[2:26:33] Komt de staatssecretaris nog terug over aannames die gemaakt zijn die wij moeilijk kunnen beoordelen als Kamer, ook als we hier de netbeheerders uitnodigen, zoals u als suggestie meegaf.

[2:26:45] Wij zijn geen experts op dit technisch vlak, dus is er een onafhankelijke partij die ons kan vertellen of inderdaad de aannames die gemaakt zijn, of die inderdaad niet te conservatief zijn?

[2:26:54] Laat u zich daar zelf over informeren.

[2:26:56] Ja, daar hebben wij ook externe leskundigheid op ingewonnen en die hebben meegekeken op alles wat we doen.

[2:27:02] Dus het antwoord daarop is ja, omdat we dat zo goed mogelijk moeten doen.

[2:27:06] Maar uiteindelijk is het ook een keuze.

[2:27:07] Bijvoorbeeld zo'n, je kunt uitgaan van min 5 op 31 december 2032 of je kunt uitgaan van min 4.

[2:27:15] Dat is uiteindelijk ook gewoon een keuze.

[2:27:16] En als je dan voor min 4 kiest, wat zijn dan de consequenties en hoe ga je daar dan mee door?

[2:27:20] Het is enorm theoretisch, maar het is wel hoe we het model moeten inrichten.

[2:27:24] Want als je nu aansluitingen

[2:27:26] uitgeeft, bestaan ze ook, dus moet je ook leveren.

[2:27:31] Ik begrijp alle toelichting, maar probeer alsjeblieft de beantwoording ook kort te houden op de interrupties, want dan kunnen we snel door naar het volgende blokje.

[2:27:38] Ik geef nog eerst het woord aan mevrouw Müller voor een korte vervolgvraag.

[2:27:41] En ik begrijp dat u het zegt en ik vind het ook fijn dat onafhankelijke experts daar goed naar gekeken hebben, maar voor ons is het heel erg moeilijk te beoordelen of dat inderdaad gebeurd is en of dat ook goed is.

[2:27:49] Dus het zou, denk ik, de Kamer helpen als wij de adviezen zien van zo'n onafhankelijke experts, van die aannames die gemaakt zijn, die zijn inderdaad niet te conservatief.

[2:27:58] En dat daar keuzes achter plaatsvinden, dat is logisch en niet gek.

[2:28:02] Maar hoe kunnen wij dat beoordelen als wij daar alleen vanuit u dat mogen geloven?

[2:28:07] De staatssecretaris.

[2:28:11] Voorzitter, ik kom daar in tweede termijn even op terug, want volgens mij hebben we een hoop van die gegevens al verstrekt.

[2:28:16] En als dat niet zo is, dan kom ik daar in tweede termijn even op terug.

[2:28:19] Mij was ook wat meer een hulpvraag.

[2:28:21] Hoe kunnen we dit als Kamerleden goed beoordelen?

[2:28:23] Dus wellicht zijn er ideeën voor.

[2:28:24] Ik ga eerst naar mevrouw van Oosterhout.

[2:28:27] Dank u wel, voorzitter.

[2:28:29] Blij om te horen dat de staatssecretaris in gesprek gaat in Utrecht om ook te horen wat er nodig is.

[2:28:33] Ik vroeg me af en daar had ik dus een specifieke vraag over gesteld.

[2:28:38] Welke middelen de staatssecretaris ook beschikbaar gaat stellen, bijvoorbeeld voor de uitrol van batterijen of welke andere middelen de staatssecretaris aan denkt om de pijn daar wat te verzachten?

[2:28:46] Helder, de staatssecretaris.

[2:28:48] Voorzitter, daar is nu nog geen concreet antwoord op te geven, omdat we in eerste instantie dat met generieke beschikbare middelen zullen moeten doen.

[2:28:55] Want voor de hele uitrol van FGU zullen we, indien het allemaal past en kan, bij de voorjaarsbesluitvorming of bij de augustenbesluitvorming een vraag moeten stellen, omdat we daar ook geen middelen voor hebben nu, behalve dan de wel beschikbare generieke middelen.

[2:29:09] En dat is ook gelukkig nog best een pakket.

[2:29:11] Dus we gaan kijken hoe we dat nog meer passend kunnen maken.

[2:29:15] Helemaal goed.

[2:29:17] Heeft de heer Klos nog een vraag?

[2:29:20] Ja, voorzitter, want ik hoorde de staatssecretaris net zeggen dat dat bevoegd gezag overnemen, dus zorgen dat het Rijk ervoor gaat zorgen dat er een locatie komt in plaats van dat dat gesteggel is tussen provincie en gemeente, dat dat ook ingewikkeld is vanwege de capaciteit, gewoon op ambtelijk vlak.

[2:29:33] Dat snap ik.

[2:29:35] Tegelijkertijd, dat leidt er natuurlijk nu wel toe dat we aan de tiende locatie toe zijn en dat dat project enorme verdraging heeft opgelopen met grote maatschappelijke gevolgen.

[2:29:43] Dus mijn vraag is, hoe gaan we er nou voor zorgen dat bij al die andere grote projecten, want Utrecht is niet het enige problemenkindje,

[2:29:49] Dat dat niet gebeurt en dat het Rijk wel die verantwoordelijkheid neemt.

[2:29:52] Wat heeft de staatssecretaris daar nou voor nodig?

[2:29:55] Voorzitter, ik denk dat daar vooral het veel vaker, sneller met elkaar in contact zijn belangrijk is, want hier had het Rijk wellicht veel eerder moeten helpen om die locatiekeuze te maken.

[2:30:08] Dus u mag van ons aannemen dat we nu ook in capaciteit op dit ministerie zijn verdubbeld, dat we daar juist bovenop gaan zitten en dat we ook veel beter uitselecteren waar willen we het sowieso wel en waar verwachten we gewoon van een provincie dat ze deze stap zelf pakken ten opzichte van gemeenten ook.

[2:30:26] Excuus, dit is uw laatste interruptie al.

[2:30:28] Dat is niet erg, ik vind het erg belangrijk.

[2:30:30] Want, voorzitter, hier zit volgens mij juist het probleem.

[2:30:34] Dus we gaan beter contact met elkaar hebben, dat snap ik allemaal, maar er moet één iemand verantwoordelijk voor zijn.

[2:30:39] En dit zijn nou juist projecten die de grenzen van gemeenten en provincies overstijgen, waar een essentieel nationaal belang speelt.

[2:30:46] En dit is een nationale crisis die we dus ook met een crisis aanpak en mentaliteit moeten gaan oplossen en daar moet het Rijk voor naar voren komen.

[2:30:54] Dus dan stel ik de staatssecretaris nogmaals die vraag, hoe zorgen we er nou voor dat het bij die andere projecten gaat lukken, dat het Rijk wel het bevoegdgezag overneemt en niet alleen in gesprek gaat met mede-overheden?

[2:31:06] Voorzitter, we hebben nu 25 projecten in die projectaanpak.

[2:31:10] Totaal zijn er wel 105 projecten en wij gaan voor de zomer daar keuzes in maken welke daadwerkelijk naar ons toe moeten komen.

[2:31:18] Het kan niet alle 105 die er nog zijn.

[2:31:21] Dat is te veel, maar welke wel, dat moeten we heel gericht doen.

[2:31:24] En daar waar wij het niet doen, gaan we dat gesprek van, maar dan zult u het doen, ook echt heel gericht voeren.

[2:31:30] Want ook een provincie heeft natuurlijk uiteindelijk zelf een belang bij veel snelle keuzes maken hierin.

[2:31:34] Dus dat is niet een eenzijdig belang van het Rijk, dat is net zo goed een belang van de provincies.

[2:31:40] Dank u wel.

[2:31:42] Volgens mij waren we dan rond hè?

[2:31:44] Ja.

[2:31:44] Dan kunt u door met de beantwoording.

[2:31:46] Nou en dan gaan we naar het volgende blokje en dat heet volgens mij sneller bouwen.

[2:31:49] Dat klopt, voorzitter.

[2:31:50] En daar zit voor een groot deel natuurlijk ook het vraagstuk van de wetgeving achter.

[2:31:54] En al dan niet die crisiswet en wat we daar allemaal doen.

[2:31:57] Gisteren kreeg ik twee rapporten overhandigd van de NVDE, de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie.

[2:32:04] En daar waren wij heel blij mee.

[2:32:06] Om twee redenen.

[2:32:07] Een rapport heeft tien casus doorgelicht op waarom is het daar wel snel gegaan.

[2:32:13] Daar kunnen we dus heel veel rode lijnen uit halen, rode draad uit halen en dat weer toepassen op andere projecten.

[2:32:20] En het tweede rapport was een juridische analyse van waar zit nu de klem en waar kun je echt versnellen.

[2:32:26] En het is gewoon echt super waardevol, omdat het zijn er negen waarvan er acht

[2:32:32] op ons wenslijstje staan, dus daar gaan we ook mee aan de slag.

[2:32:34] Eentje gaan we niet doen, dat is dat je een vergunning verleent als je niet op tijd reageert.

[2:32:39] Dat zou heel veel onrust creëren en wij denken ook dat dat juridische onzekerheid creëert.

[2:32:45] Lex positivo, maar dat gaan we dus niet doen.

[2:32:48] Maar de andere acht kunnen we allemaal mee uit de voeten en die gaan we dus ook allemaal oppakken.

[2:32:54] Dus het is mooi dat ook de buitenwereld met ons meedenkt op juist dit punt.

[2:32:57] Vervolgens hebben wij 26 programma, of hebben wij een wetgevingsprogramma gemaakt waarin 26 elementen staan die heel snel in brokken naar de Kamer toekomen.

[2:33:06] Dus we gaan niet wachten tot we ergens iets tegenkomen.

[2:33:09] Nee, we hebben 26 programmaregels gedefinieerd... die we in programma's bij u terug gaan leggen... om echt op een aantal punten die versnelling te organiseren.

[2:33:18] En dat komt al voor de zomer.

[2:33:22] Net na de zomer komt de eerste al naar u toe.

[2:33:24] Dus daar gaan we echt op doorpakken.

[2:33:28] Daar hoort bij, en dat was een vraag ook van de heer Klos... over hoe je de totale projectaanpak... en dus ook deze elementen kunt standardiseren.

[2:33:35] Dat gaan we doen.

[2:33:36] We gaan gewoon sneller bepalen wat het bevoegd gezag is.

[2:33:38] Dat was ook zo'n vraag.

[2:33:39] Niet alleen welke keuzes je maakt voor locaties, maar ook wie is het bevoegd gezag.

[2:33:44] Daar kun je soms enorm lang over discussiëren.

[2:33:46] Dat moet je gewoon snel beslissen.

[2:33:47] En als je er niet uitkomt, dan teel je hem maar naar dat niveau wat het in ieder geval kan.

[2:33:51] Dus daar gaan we echt op doorpakken.

[2:33:55] Er werd ook gevraagd wanneer de AMVB, dat was een vraag van de heer Vlag, wanneer die zou komen.

[2:34:02] Dat hangt samen met de wet op de versterking in de regie volkshuisvesting.

[2:34:07] En daar kan de minister waarschijnlijk nog wel iets over zeggen.

[2:34:09] Of zal ik die nog meenemen?

[2:34:11] Dat weet ik eigenlijk niet.

[2:34:12] Neem maar mee.

[2:34:14] Er is een advies van de Raad van State op dit AMVB gekomen.

[2:34:19] Daar moeten wij dus nog op gaan reageren.

[2:34:22] En daar zit vooral het punt in, en dat gaat dan met name om het versnellen van de procedures, dat je in één keer naar de Raad van State gaat.

[2:34:29] Daar zit het punt van de werklast enorm achter.

[2:34:31] Want de Raad van State moet dat dan wel aankunnen.

[2:34:33] Als je natuurlijk in één keer naar de Raad van State gaat, betekent dat daar alle projecten gaan komen.

[2:34:37] Ja, en dat moet de Raad van State dan ook wel aankunnen.

[2:34:39] Dus daar zit gewoon, daar zit een punt.

[2:34:41] Dat moeten we nog bespreken.

[2:34:42] Maar we willen wel dat dit uiteindelijk gaat vliegen, dus daar moeten we ook oplossingen voor verzinnen.

[2:34:52] Komt er ruimte vrij om bestaande transformatorstations uit te bereiden?

[2:34:58] Dat doen we in samenwerking met tennet en netbeheerders kijken we sowieso hoe we dat kunnen doen.

[2:35:02] En vergunningen die dan vooral om simpele oplossingen gaan, die willen we zo snel mogelijk kunnen verlenen.

[2:35:09] De onnodige tijd die soms zit in het doorlopen van procedures, die zou je daar weg kunnen halen.

[2:35:14] In de verkenning willen we kijken op wat er past.

[2:35:15] Dit ronden we zo snel mogelijk voor de zomer af en dat leggen we dan ook weer bij u terug, zodat we weten of dat kan, hoe dat past en hoe we daarmee omgaan.

[2:35:25] De vraag van zowel de heer Van der Bergh als de grenswis ging over of er net beheerders geëquipeerd zijn.

[2:35:31] Er werd sowieso redelijk geschoten op de netbeheerders.

[2:35:34] Ik snap soms die frustratie.

[2:35:35] Tegelijkertijd zullen we toch ook met hen samen dit hele vraagstuk moeten lossen.

[2:35:39] En heb ik onder andere in FGU ook gemerkt dat er echt ook bij hen heel veel wil is om het op te lossen.

[2:35:46] moeten we het vooral ook samen doen.

[2:35:48] De heer Klos vroeg of er voldoende personeel is om alle elektriciteitsinfrastructuur aan te leggen.

[2:35:56] Via het actieplan groene en digitale banen doen we met een aantal ministeries samen een stevige slag in het beschikbaar hebben van voldoende personeel.

[2:36:04] De netbeheerders hebben een eigen taskforce Electra.

[2:36:08] Daar hebben ze ook middelen voor gekregen vanuit de Klimaatfonds om meer talent te werven en ook eigen vakscholen op te richten.

[2:36:15] Dus we doen er ook daar alles aan om zoveel mogelijk mensen in die sector te werken.

[2:36:19] Maar dat is natuurlijk gewoon een enorme strijd tussen verschillende sectoren.

[2:36:22] Overal is eigenlijk wel een tekort.

[2:36:26] En, en dat was een vraag ook van de heer Klos,

[2:36:30] De Vliegende Brigade, kunnen we die uitbreiden?

[2:36:33] Nou, die is al uitgebreid.

[2:36:35] Vooral onder andere voor complexe middenspanningsprojecten.

[2:36:38] Daar is ook 22 miljoen voor vrijgemaakt uit de Klimaatfonds.

[2:36:42] En op die manier willen we mensen ook opleiden om procesmanager of projectleider te kunnen zijn.

[2:36:48] Momenteel onderzoeken we ook nog of er een aanvullende aanpak op meer- en laagspanning kan zijn.

[2:36:52] En daar zou dan ook weer geld vanuit de Klimaatfonds voor beschikbaar kunnen komen.

[2:36:56] We hopen u daarover voor de zomer nog te kunnen informeren.

[2:37:02] Ook de heer Vlag, nog een vraag over de snelheid van de crisiswet.

[2:37:06] Daar heb ik net al van gezegd dat we met al die 26 elementen, dat we daar zo snel mogelijk mee naar toe komen.

[2:37:13] In ieder geval al een eerste stap naar de zomer.

[2:37:15] Een aantal van u, ook de heer Kops vroeg dat, dat crit package vanuit de EU, wat in eerste instantie in 2028 zou zijn.

[2:37:25] Wij begrijpen vanuit Europa dat men daar naar voren wil, wellicht al deze zomer.

[2:37:30] En dan is het vanzelfsprekend ook aan ons om daar dan al dan niet ook op fruit te willen durven lopen.

[2:37:35] Nou, dat is een beetje de zoektocht die we dan moeten doen.

[2:37:38] Het ANVB wordt al gemaakt, dus zodra Europa zegt dit is het, dan kunnen wij direct met het ANVB komen en kunnen we het ook daadwerkelijk gaan regelen.

[2:37:46] En nogmaals, waar nodig, gaan we echt wel zoeken wat er kan, want dit is gewoon een oplossing om in ieder geval het vraagstuk van stikstof niet te laten zorgen voor een belemmering voor de aanleg van ons elektriciteitsnet.

[2:38:01] Daar heb ik al op geantwoord.

[2:38:03] En dat was ook een vraag waarom alles zo lang moet duren.

[2:38:06] Kan de wet niet sneller?

[2:38:09] We komen heel snel met nieuwe wetgeving.

[2:38:11] En tegelijkertijd, de aanpak heeft ons ook geleerd dat het lang niet altijd in wetgeving zit, maar vooral in het maken van keuzes.

[2:38:18] Dat was het tweede blokje, voorzitter.

[2:38:21] Dank u wel.

[2:38:21] Ik zie dat dat nog een paar vragen oproept.

[2:38:25] Allereerst de heer Van den Berg.

[2:38:27] Ja, dank u, voorzitter.

[2:38:28] Het was al een van de vragen die ik heb gesteld, maar nog niet eens beantwoord.

[2:38:32] Of de staatssecretaris ook kan kijken naar of bijvoorbeeld kleinere kerncentrales in deze gebieden toch ook wel voor verlichting van netcongestie kunnen zorgen.

[2:38:41] En nou refereerde de staatssecretaris aan dat rapport van de NVDE, waar hij heel enthousiast van werd.

[2:38:46] Ik heb net even zitten kijken en daar spreken ze over congestieve zachters, lokale opwek, die zouden dus helpen.

[2:38:53] Overweegt de staatssecretaris dat ook hier te doen met kernenergie en wat zijn dan de voordelen van het implementeren van die stappen, ook op de kosten?

[2:39:05] Ja, voorzitter, konden we ze maar bestellen, dan hadden we misschien nu daar direct een profijt van.

[2:39:10] Ja, dat kan, maar dan heb je ze nog steeds niet in de periode waarin we nu spreken over waar oplossingen nodig zijn.

[2:39:16] Dus daar zit het probleem.

[2:39:17] Maar inderdaad, hoe beter je vraag en aanbod op plekken bij elkaar brengt, hoe beter het is voor het net, want dan hoef je het net niet te gebruiken om vraag en aanbod bij elkaar te brengen.

[2:39:26] Dus dat is gewoon, in de basis is dat een feit.

[2:39:28] Ik kom straks nog op een aantal vragen die met het systeem te maken hebben, kom ik nog even terug.

[2:39:32] Dat zat in mijn laatste blokje.

[2:39:34] Ja prima, blokje overig was dat dacht ik.

[2:39:38] Mevrouw Müller.

[2:39:40] Ja, dank u wel voor uw antwoord op uw vragen op delen van de crisiswet en wanneer deze naar ons toekomen.

[2:39:46] U heeft het over 26 regels en dat is veel, dat is een groot pakket.

[2:39:50] En ik zou de staatssecretaris eigenlijk willen aansporen, want ik heb ook het NVDE-rapport gezien en ik was er ook heel enthousiast over, en delen daarvan, die kan je eigenlijk redelijk snel toegepast worden, waar je al maanden of soms al jaren versneld kan raken in die hele procedure.

[2:40:04] Dus ik zou de staatssecretaris willen aansporen om niet

[2:40:07] te wachten tot hij een perfect pakket heeft van 14 of 15 regels, maar als hij net na de zomer al 8 of 9 op de planken heeft liggen, om dat gewoon met de Kamer te delen, zodat we zo snel als mogelijk die wetgeving rond kunnen krijgen.

[2:40:19] Dus een aansporing aan de staatssecretaris.

[2:40:22] Dank daarvoor.

[2:40:23] Dat was ook uw laatste interruptie voor dit debat.

[2:40:26] Voorzitter, die is gehoord en dat gaan we doen.

[2:40:28] We wachten niet tot alles rond is.

[2:40:29] We komen met het eerste deel omdat we na de zomer gewoon willen starten hiermee.

[2:40:33] En het is niet altijd wetgeving.

[2:40:34] Het zit soms ook in keuzes.

[2:40:36] De Hollandse Waterlinie is UNESCO Werelderfgoed geworden.

[2:40:40] Dat geeft enorme beperkingen op de mogelijkheid om daar binnen iets te doen.

[2:40:45] Daar moeten we ook gewoon in durven te gaan kiezen.

[2:40:48] Daar botst wetgeving dus.

[2:40:50] Dat is het belang van het oplossen van netcongest.

[2:40:52] Die botst met het belang van het beschermen van het gebied.

[2:40:55] Daar moeten we in durven te gaan kiezen.

[2:40:57] Ik kan nu nog niet zeggen hoe, maar we moeten daar wel gaan kiezen.

[2:41:06] Dan kunt u verder met uw beantwoording.

[2:41:09] Dat gaat over het beter benutten.

[2:41:12] Er waren allerlei verschillende vragen.

[2:41:14] Een vraag van BBB en CDA ging over de positie van laadpalen in dit geheel.

[2:41:20] Want hoe kun je nou elektrisch rijden stimuleren, terwijl je aan de andere kant zegt er is geen elektriciteit beschikbaar.

[2:41:25] Dat is natuurlijk niet per definitie zo.

[2:41:27] Het is ook voor een deel pieken waar we over spreken en juist het laden van auto's zou je kunnen benutten om weer die pieken af te vangen.

[2:41:34] Dus je laat ze niet op het moment dat er heel veel vraag van andere vragen is en je benut de batterij om op momenten dat je stroom nodig hebt om die dan weer leeg te trekken.

[2:41:42] Dus het zou zelfs ook een congestie verzachter kunnen zijn.

[2:41:45] maar dat is heel erg regio- en gebiedspecifiek.

[2:41:49] In algemene zin is het zo dat dat ook geldt voor eigenlijk alle slimme apparaten vanzelfsprekend en daarom zit in die hele flex aanpak ook heel veel de stap naar flex benutten.

[2:42:01] Eén moment, voordat u verder gaat krijgt u nog een vraag van de heer Humenet.

[2:42:05] Ja, want, voorzitter, de staatssecretaris begint over de publieke laadpalen.

[2:42:13] De opmerking was vooral bedoeld om toch ook nog even stil te staan bij het feit dat ze als het gaat om prioritering eigenlijk geen prioriteit hebben gekregen als het gaat om het ACM.

[2:42:24] Dus we hebben met elkaar de constatering dat elektrisch rijden aangemoedigd wordt.

[2:42:31] In de andere plerenzaal wordt daar ook over gesproken.

[2:42:36] Wij constateren hier, en om te voorkomen dat we parallele werelden hebben, om er even met de heer Vlag te spreken, dat dat dan elkaar tegenspreekt.

[2:42:45] En de vraag is van hoe gaan we daar dan mee om?

[2:42:47] Moeten we daar niet ook met elkaar aandacht voor vragen?

[2:42:51] Ja, voorzitter, en die aandacht is er, want voor een groot deel kun je dat soort publieke infrastructuur, publieke voorzieningen ook net neutraal aansluiten en dan kan het dus wel.

[2:43:00] Dus het is ook een kwestie van waar zit dan het aanbod zon?

[2:43:03] Bijvoorbeeld kun je dat koppelen aan de vraag via laadpalen en als dat net neutraal wordt aangesloten, kun je ze gewoon wel aansluiten.

[2:43:10] Dus ook daar geldt weer voor gebied specifiek kan enorm helpen om toch nog stappen vooruit te zetten.

[2:43:18] Dan het voorbeeld van het theater Delft, dat zat ook in dit blokje, daar kwam de heer Vermeer mee.

[2:43:25] Ik snap dat er een petitie is aangeboden, maar wat ik niet begrijp is dat we de oplossing gewoon niet kunnen vinden.

[2:43:31] Want er bestaat de mogelijkheid voor een groepscontract.

[2:43:34] Dat kan nu al.

[2:43:35] En dat betekent dat het gebied waar dit zich afspeelt, dus zowel het theater als de bedrijven, die kunnen een gezamenlijk groepscontract sluiten, waardoor ze gewoon kunnen delen.

[2:43:44] En dan kunnen ze precies doen wat ze willen, namelijk overdag de bedrijven en in de avond en in het weekend het theater.

[2:43:50] Dus dat kan in één groepscontract.

[2:43:51] En volgens mij kan dat morgen gesloten worden.

[2:43:54] Dus ik snap werkelijk niet waarom het niet lukt.

[2:43:57] Ik wil zeker nog een keer kijken of ik daar nog wat druk op kan zetten van doe dat nou maar, want dat kun je ook voor drie jaar doen en in die drie jaar kun je dan zien of het werkt en of er nog andere opties zijn.

[2:44:06] Na drie jaar wordt het dan wel definitief, maar je hebt drie jaar de tijd om te bepalen of dit misschien toch de oplossing kan zijn.

[2:44:11] Dus ik vind het echt gewoon lastig dat dit dan toch niet lukt, terwijl er een hele goede oplossing ligt.

[2:44:18] Dus ik ga daar nog zeker even naar kijken.

[2:44:25] De heer Van den Berge.

[2:44:26] Ik heb toch nog even een nabranding.

[2:44:28] De staatssecretaris zegt dat inderdaad elektrische auto's een zeer zware belasting zijn voor het energienetwerk, maar dat diezelfde auto's op een gegeven moment ook kunnen terugleveren aan het netwerk.

[2:44:39] Dat klinkt natuurlijk mooi, maar de realiteit is dat die standaarden pas over een paar jaar worden vastgesteld.

[2:44:44] Op dit moment zijn er nog geen protocollen hoe je dat gaat verrekenen of met netveiligheid.

[2:44:48] Dan zitten we eerder tegen 2030 dan volgend jaar.

[2:44:52] Dus ik volg niet helemaal waarom die opmerking wordt geplaatst in de context van nu dat we niet kunnen bouwen, woningen niet gebouwd kunnen worden door die bouwstop, terwijl we pas over een paar jaar dit soort oplossingen kunnen inzetten.

[2:45:07] De staatssecretaris.

[2:45:09] De eerste opmerking was dat de heer Jumelet gelijk heeft en dat je dus op plekken geen publieke laadverdiening meer kunt creëren, maar dat we moeten zoeken naar hoe je eventueel naar de toekomst toe weer wel aansluitingen kunt organiseren en dan moet je dus gaan zoeken naar dit soort mogelijkheden.

[2:45:22] En ja, dat duurt nog even, maar ook daar zoeken we hoe kan dat sneller, omdat dat ook weer een oplossing kan zijn voor het geheel.

[2:45:29] Zo heb ik de opmerking in ieder geval bedoeld te zeggen.

[2:45:33] Oké.

[2:45:33] Mooi dat dat is opgehelderd op die manier en dan gaan we door met de beantwoording.

[2:45:38] Er waren een aantal vragen, onder andere van de VVD, D66 en SGP, over de flexibele contracten, over de groepscontracten en over de uitvoering daarvan.

[2:45:48] Om te beginnen is het zo dat het belangrijk is dat alle huishoudens mee kunnen profiteren van het veranderende energiesysteem.

[2:45:57] En een uitgangspunt is dan ook belonen, dat is een eerste stap.

[2:46:02] Regie houden, dat hoort er dan ook bij.

[2:46:04] En natuurlijk ook de keuzevrijheid van de consument, want die vinden we met z'n allen ook heel belangrijk.

[2:46:09] En die drie dingen moet je dan wel meewegen.

[2:46:12] In Nederland dus nog nooit eerder ook gedaan om op die manier te werk te gaan.

[2:46:17] En er is nu in ieder geval een letter of intent getekend en dat zou kunnen betekenen dat ook als onderdeel van het FGU pakket deze winter, aankomende winter 26, met dit hele pakket al wordt gewerkt in het FGU gebied.

[2:46:32] Maar dat vraagt nog wel een behoorlijke uitwerking.

[2:46:34] Maar daar hebben de Nederlanders van gezegd dat ze daar ook hun best voor willen doen en dat ze daar ook voor gaan, want dat helpt weer om

[2:46:39] om ruimte te creëren voor het vrijgeven van het gebied.

[2:46:43] Dus het wordt niet wachten tot alle contracten klaar zijn.

[2:46:46] We zijn er al mee bezig, we gaan er al mee van start en de netbeheerder werken het al uit.

[2:46:53] Een vraag van de heer Vlag en de heer Vermeer over of het kabinet projecten gaat toestaan als de impact aantoonbaar is opgelost, bijvoorbeeld door tijdelijke flexibiliteitsoplossingen.

[2:47:04] Ook daar geldt voor dat we juist in het FGU-gebied hiermee aan de slag zijn gegaan.

[2:47:09] Concept ontwikkelen, woningbouwprojecten die congestioneutraal zijn.

[2:47:14] ...proberen naar voren te halen.

[2:47:16] En daar hoort dus inderdaad wel bij... ...dat dat uiteindelijk ook kosten met zich meebrengt... ...en daar moet je dan ook iets mee doen... ...en daar kun je ook weer het concept voor laadpalen voor ontwikkelen.

[2:47:27] Een vraag van de heer Grinwis... ...dat congestiemanagement en friske contractvormen... ...nog te weinig worden uitgerold.

[2:47:34] Het aantal contracten is vorig jaar al gestegen.

[2:47:38] Bijvoorbeeld het capaciteitsbeperkingscontract... ...is van 18 naar 243 gegroeid.

[2:47:43] Als je die groei exponentieel maakt, dan kunnen we voors aan de bak.

[2:47:49] Maar laten we daar in ieder geval mee doorgaan.

[2:47:51] En met het aansluitoffensief, wat in de brief van april staat, willen we daar ook mee doorgaan.

[2:47:55] Het nog beter maken van de contractvoorwaarden.

[2:47:58] We maken een top 50 aanpak, dus we gaan met de top 50 grootste vragen proberen een eigen aanpak te creëren.

[2:48:04] En ook het contracteren boven de financiële ondergrenzen, zodat je uiteindelijk met betere voorwaarden meer ondernemers kunt overtuigen van dat dit flexcontract een goede manier van werken is.

[2:48:17] En ook de ACM kijkt daarop mee, dat moet dan ook weer, dat hebben we met elkaar zo geregeld, om die afspraken met netbeheerders ook daadwerkelijk te controleren.

[2:48:27] Ziet de Stas, en dat was een vraag van de heer Grinwis, zie ik ook meer noodzaak in transparantie en inzicht bij de netbeheerders, inzicht in netbelasting?

[2:48:36] En moet digitalisering en real-time datadeling niet veel groter worden?

[2:48:40] Ja, 100% mee eens.

[2:48:43] Dat is heel belangrijk.

[2:48:44] Dat ringen we ook op aan.

[2:48:45] Het is ook gewoon nog niet voldoende.

[2:48:47] Bedrijven en huishoudens moeten gewoon kunnen bouwen op het inzicht van de netbeheerders en dat is gewoon nog onvoldoende.

[2:48:55] Ik weet dat ze er echt alles aan doen, maar we blijven er ook enorm op drukken.

[2:48:58] Digitalisering kan daarbij helpen, experimenteren met AI.

[2:49:03] Soms is het praktisch om het via energy hubs ook heel concreet te maken en daar dan binnen zo'n hub te proberen de data bij elkaar te brengen.

[2:49:09] Maar we moeten meer inzicht hebben in de netbelasting en in alle getallen.

[2:49:12] Daar drukken we.

[2:49:13] heel stevig op.

[2:49:16] De heer Grinwis vroeg nog of het klopt dat tennis nul risico neemt.

[2:49:21] Dat is niet waar.

[2:49:23] Alleen al in FGU hebben we op 33 plekken wordt er extra risico genomen door tennen.

[2:49:28] Dus het is absoluut zo dat ze ook zij zien dat op nul en op zeven spelen niet meer werkt.

[2:49:33] Net veiligheid was misschien het allerbelangrijkste wat ze voor ogen hadden.

[2:49:36] Maar het kunnen aansluiten van bedrijven en partijen is een steeds belangrijkere element geworden.

[2:49:44] Zwaarder belasten, een gebed zonder eindwoord.

[2:49:47] Dat was een vraag van de heer Kops en ook van de heer Vlag.

[2:49:51] En hoe zit het met de storingsreserve?

[2:49:55] De storingsreserve, dat kan in ieder geval al meer dan wat er kon.

[2:49:59] En daar hoort wel bij dat we zowel technisch als juridisch moeten onderzoeken hoe ver we daarin kunnen gaan.

[2:50:05] En er komt ook een snellere en een pragmatische aanpak van de EMC, van de elektromagnetische compatibiliteit.

[2:50:13] Dat is een lastig woord.

[2:50:15] We denken dat dat misschien zonder wetgeving aanpassing kan.

[2:50:19] Zo niet.

[2:50:21] Dan zou het zelfs dit jaar ook kunnen.

[2:50:22] Zo niet.

[2:50:23] Dan moeten we dat ook gaan regelen in een van die programma's die we hebben.

[2:50:31] Welke middelen heeft de Stas nodig om in te kunnen grijpen?

[2:50:36] Ik hoop dat de heer Vermeer bedoelde niet alleen financiële middelen, want die zijn er zeker ook wel nodig.

[2:50:43] Maar het begint ook gewoon met draagvlak voor de aanpak zoals we hem nu onder andere in FGU hebben uitgerold, maar ook breder willen uitrollen.

[2:50:50] Draagvlak bij netbeheerders, draagvlak bij mede-overheden, draagvlak bij inwoners die mee willen gaan draaien in het anders benutten van het totale netwerk.

[2:50:59] We komen nu thuis en willen dan op dat moment koken, wassen, telefoon opladen en nog heel veel meer doen.

[2:51:07] Als we dat wat meer gespreid over de dag doen, dan kun je in het net al een heleboel winnen.

[2:51:12] Dus daarvoor is ook een laagvlak bij bedrijven en inwoners nodig.

[2:51:17] We moeten hier gewoon heel scherp aan de wind zeilen en iedereen meenemen.

[2:51:20] De flexiregeling kan dat niet sneller voor de grootste industriele bedrijven.

[2:51:25] Hij wordt doorontwikkeld.

[2:51:26] Ik heb er vorige week in het debat over industriebeleid ook al iets over gezegd.

[2:51:30] We zitten nog met een klein staatssteunvraagstuk, dus een uitdaging om dat de subsidiebedragen hoger worden.

[2:51:38] Met een Europese commissie kom je dan in aanraking.

[2:51:43] Dus we denken dat op z'n vroegst openstellen in 2027, begin 2027, kan.

[2:51:48] Maar als bedrijven daar nu al naartoe kunnen werken, dan is het ook wel iets wat bij die bedrijven past.

[2:51:52] Dus het is niet per se een probleem dat dat nu nog een half jaar duurt.

[2:51:55] Als we maar zeker kunnen weten dat we dan open gaan stellen.

[2:51:58] En daar gaan we zo snel mogelijk helderheid over verschaffen.

[2:52:00] Komt de vooruitgekomende ruimte direct beschikbaar?

[2:52:05] Dat was een vraag van de heer Vlag.

[2:52:07] Ja, wellicht heeft u het meegekregen, maar vanmorgen is in Zeeland nog een bericht verschenen dat er 260 megawatt is gevonden.

[2:52:16] Dat is natuurlijk een proces van heel lang, want ik weet nog

[2:52:20] waar die vandaan komt.

[2:52:21] En dat is een heel mooi voorbeeld.

[2:52:24] Die gevonden megawatten worden nu dus weer beschikbaar gesteld voor het totaal oplossen van de wachtrij.

[2:52:30] Dus dat wordt gedaan.

[2:52:32] Maar dan blijft het natuurlijk wel weer dat volgend jaar opnieuw berekend moet worden met allerlei nieuwe getallen.

[2:52:36] Maar zodra die beschikbaar is, wordt die ook vrijgegeven, mits Net Veiligheid geen blokkade vormt.

[2:52:44] Dat pak ik zo nog even.

[2:52:47] Hoe kan de Kamer invloed uitoefenen op het prioriteringskader?

[2:52:49] Dat was ook nog een vraag in het kader van het beter benutten.

[2:52:54] Ja, dat is toch een exclusieve behoefte van de ACM.

[2:52:57] En als we daar iets anders willen, hebben we iets anders te regelen.

[2:53:02] Het is wel zo dat de ACM heeft gezegd dat ze wat ze nu hebben opgeleverd aan kader binnen twee jaar willen evalueren.

[2:53:07] Dus dan kunnen we daar opnieuw naar kijken.

[2:53:10] Wij kunnen vooral advies geven.

[2:53:13] En uiteindelijk moet je prioriteren.

[2:53:15] Want als je niet prioriteert, of als je iedereen prioriteert, want dat is dan ook vaak de vraag, dan prioriteer je ook weer niet.

[2:53:22] Dus we moeten prioriteren, anders dan doe je degenen die het echt nodig hebben, die doe je dan te kort.

[2:53:30] Kan het enige tijd worden uitgesteld?

[2:53:33] Nee, het simpele antwoord is nee.

[2:53:34] 1 juli treedt het kader in werking voor kleinverbruikers.

[2:53:37] En het eerder aanvragen start dan ook vanaf 1 oktober.

[2:53:42] We zijn daarover in goed gesprek met VNG en gemeenten.

[2:53:46] Krijgen asielzoekerscentra prioriteit?

[2:53:49] Een vraag van de heer Van den Berg volgens mij.

[2:53:52] Ja, ook zij kunnen prioriteit aanvragen en moeten dan volgens het kader behandeld worden.

[2:53:56] Ze vallen onder de categorie collectieve woonvoorzieningen.

[2:53:59] En dat zijn het ook.

[2:54:00] Dus in die zin is het ook vrij logisch dat ze daar onder vallen.

[2:54:03] En dat was het blokje beter benutten.

[2:54:06] Ik had nog één vraag, excuus, die kreeg ik net nog aangereikt, over de tijdgebonden tarieven voor kleinverbruikers en hoe verdeeld over verschillende groepen.

[2:54:15] Er zijn veel grotere verschillen dan vroeger tussen een klein appartement en een vrijstaande woning met warmtomp en een eigen laadpanel.

[2:54:21] Dus de verschillen zijn al veel groter geworden.

[2:54:24] Het tarief houdt rekening met hoeveel iemand gebruikt en wanneer iemand gebruikt.

[2:54:28] Huishoudens met slimme apparaten hebben perspectief om het gebruik aan te passen.

[2:54:33] En ook voor het mkb is eerder inzicht gemaakt wat de consequenties zijn.

[2:54:37] Dus in die zin wordt er al heel veel aan gewerkt om inzicht te hebben in die verschillen en op die manier worden die tijdgebonden tarieven ook ingesteld.

[2:54:49] Dat was wel de laatste vraag in dit blokje.

[2:54:51] Prima, dank u wel.

[2:54:52] We hebben hier straks nog één blokje te gaan, overig?

[2:54:55] Ik stel voor om dat blokje wel even in zijn geheel in één keer te doen, zodat de leden ook weten of er nog vragen gemist zijn of niet.

[2:55:01] Maar voordat we daar naartoe gaan, hebben we nog twee interrupties.

[2:55:03] Allereerst van de heer Rusje.

[2:55:05] Dank voorzitter.

[2:55:06] Ik heb geen antwoord gehad op mijn vraag over welke onorthodoxe maatregelen het kabinet heeft.

[2:55:12] Als het kabinet aangeeft dat het ingrijpende gevolgen kan hebben voor hoe bedrijven en huishoudens stroom gebruiken.

[2:55:19] De minister of de staatssecretaris gaf het net wel kort aan.

[2:55:21] We willen een beetje spreiden hoe mensen hun wasmachine of vaatwasser gebruiken.

[2:55:27] Het gaat hier over onorthodoxe maatregelen die ingrijpende gevolgen hebben voor hoe bedrijven en huishoudens stroom gebruiken.

[2:55:34] En mijn vraag is wat wordt hier precies mee bedoeld?

[2:55:39] Voorzitter, ik dacht dat ik via dit drieslag, die we in FGU gebruiken, daar antwoord op heb gegeven.

[2:55:45] Het begint met het aanpassen van de aannames, namelijk je neemt meer risico via de aannames en dat betekent dat je dus voor een vraagstuk kunt komen te staan dat als al die aannames niet uitkomen, dus het is wel kouder, er is minder wind en er is minder zon, dat dan

[2:56:01] een netbeheerder tot de conclusie kan komen, ik kan de stroom die gevraagd wordt straks niet leveren.

[2:56:06] En op dat moment zal er ergens een knop omgezet moeten worden.

[2:56:09] En nou ja, dat is vrij ingrijpend, want dat kennen we nog niet in Nederland, behalve bij storingen.

[2:56:14] En dat betekent gewoon dat er een bericht uit zal gaan of een afspraak met het bedrijf gemaakt wordt.

[2:56:19] Op die dag, tussen zo en zoveel, tussen die en die tijd, heb je even geen stroom beschikbaar.

[2:56:24] En dat kun je niet zomaar doen, daar moet je waarschuwingen voor uitgeven, maar dat is vrij onorthodox, want dan zeg je dus gewoon er is even geen stroop.

[2:56:31] Het is aan ons, met z'n allen, om ervoor te zorgen dat dat niet voorkomt en dat we met sneller bouwen uiteindelijk dat helemaal oplossen.

[2:56:43] Oké, en dan hebben we de laatste interruptie van de heer Van den Berg.

[2:56:47] Ja, vier interrupties is wel heel magertjes, maar ik ga het toch even proberen, voorzitter.

[2:56:52] Kijk, even over die vraag over het asielzoekencentrum, en dat vind ik wel een hele pijnlijke, want net werd even het antwoord op de vraag ontweken van hoeveel woningbouwprojecten hier nou echt last van zullen hebben en hoeveel projecten kunnen nou echt geen aansluiting krijgen.

[2:57:05] Maar dan is het dus wel zo dat als die voorraad over drie jaar opdroogt, ze hebben nog steeds geen aansluitering, dan zou het dus wel zo kunnen zijn dat er wellicht dus tienduizenden woningen in de regio Utrecht niet gebouwd kunnen worden, maar dat die in eerste instantie wel, die stroom die dan beschikbaar komt, verdeeld kan worden naar de maatschappelijke doelen, in dit geval de asielzoekerscentra.

[2:57:24] Snapt u dat dat wringt toch met waar we voor staan in deze maatschappij, dat we de woningnood moeten oplossen?

[2:57:30] Ik vind dat echt heel moeilijk te begrijpen.

[2:57:34] De staatssecretaris.

[2:57:35] Ze vallen in dezelfde categorie.

[2:57:38] Dus er wordt niet voor getrokken.

[2:57:39] Ze zitten gewoon in dezelfde categorie.

[2:57:41] En dat betekent dat zodra er prioritering moet plaatsvinden, en dat zal heel vaak moeten, dan zitten de woningen in dezelfde categorie als andere woonvoorzieningen.

[2:57:55] Ik stel voor dat we toch heel eventjes doorgaan nu en dat we eventueel straks nog een vijfde interruptie toestaan.

[2:58:01] En dat zal dan wat mij betreft ook zijn bij de minister, want we hebben ook nog een beantwoording van een tweede bewindspersoon.

[2:58:09] Ja, en ik ga me toch even aan de regels houden, zeg ik richting de heer Van den Berg van dit debat.

[2:58:13] We willen ook om over een uurtje klaar zijn.

[2:58:16] En dat vind ik ook belangrijk.

[2:58:17] U heeft...

[2:58:18] Ik vind wel, zeg maar, prima, ik ga ermee akkoord, maar ik vind het moeilijk te volgen, eerlijk gezegd, of aan het begin nou uiteindelijk op vier interrupties uitkomen, of wellicht dan toch zes, en waar dat dan van afhankelijk is, zeg maar, want dat is voor mij wel moeilijk.

[2:58:32] En ik denk, met zo'n belangrijk onderwerp, dan denk ik, ja, vier interrupties zijn wel zeer spaarzaam voor zo'n onderwerp, maar dat wilde ik even meegaan.

[2:58:41] Ja, ik snap daarbij uw persoonlijke mening, maar we hebben van tevoren heel duidelijk afgesproken via interrupties.

[2:58:46] Ik heb u van tevoren ook aangekondigd...

[2:58:48] Nee, ik heb geen zes genoemd vandaag.

[2:58:50] Ik heb aangekondigd dat er eventueel een vijfde gaat toestaan, afhankelijk of de tijd dat toelaat.

[2:58:54] En op dit moment liggen we op schema, dus ik ben daar heel optimistisch over.

[2:58:59] En wellicht horen we u straks dan voor de vijfde keer.

[2:59:02] Ik kijk eventjes naar de staatssecretaris of hij naar zijn laatste blokje kan.

[2:59:07] Het zijn gelukkig ook maar een paar vragen, voorzitter.

[2:59:09] Want de belangrijkste is even het kopje energiesysteem, waar een aantal vragen over zijn gesteld.

[2:59:15] En ja, we hebben in 2023 een eerste keer een NPE gemaakt, een Nationaal Programma Energiesysteem.

[2:59:21] En we zijn bezig met het maken van een nieuw Nationaal Programma Energiesysteem.

[2:59:25] En dat zal er echt ook wel iets anders uitzien dan 23.

[2:59:29] En dat heeft te maken dat in 23 bijvoorbeeld de kosten er niet in zaten.

[2:59:34] Het was een systeem gericht op het halen van de klimaatdoelen.

[2:59:36] Er zal nu veel breder gekeken worden en daarin speelt een rol dat het uiteindelijk ook een mix zal moeten zijn.

[2:59:44] Electrificatie is een heel belangrijk onderdeel van het energiesysteem, maar moleculen, dus zowel gas als groen gas zullen een onderdeel zijn van die energiemix en ook warmte zal een belangrijk onderdeel zijn van het energiesysteem.

[2:59:57] En dat moeten we in een balans brengen waarbij we

[3:00:00] verschillende publieke belangen moeten wegen.

[3:00:03] Dus ook de betaalbaarheid en uitvoerbaarheid, naast het bereiken van CO2-reductie, dat zal allemaal in dat energiesysteem terug moeten komen, zodat je daar keuzes in kunt maken.

[3:00:12] En wij zullen proberen die keuzes kort in termijn ook inzichtelijk te maken, zodat we tegemoet kunnen komen aan vragen die er zijn over inzicht in dat geheel.

[3:00:20] En we willen daar ook zeker nog toelichting op geven hoe dan de totale uitwerking van zo'n energiesysteemstudie, hoe die werkt.

[3:00:28] Er zijn meerdere systeemstudies uitgevoerd van rondom systeemkosten.

[3:00:33] Ook de ruimtelijke inpasbaarheid is onderzocht.

[3:00:35] En dat alles is onderlegger om tot keuzes in het NPE te komen.

[3:00:41] Zodat we een nationaal programma neerleggen wat uitvoerbaar, betaalbaar is en ook de doelen haalt.

[3:00:48] Want dat is wat we met elkaar willen.

[3:00:52] Dat over het energiesysteem, voorzitter.

[3:00:55] Dan hoe we energiebesparing onderdeel maken van het totale pakket.

[3:01:02] Volgens mij is dat gewoon de eerste stap in alles.

[3:01:05] Alles wat je niet gebruikt, dat hoef je ook niet op te wekken of ergens naartoe te transporteren.

[3:01:11] En het is ook nog een keer goed voor rekeningen.

[3:01:13] We doen dat met een aantal subsidieregelingen.

[3:01:16] De VEKI en de ISDE.

[3:01:19] Maar ook met een aantal fiscale regelingen.

[3:01:22] En onder andere de EIA.

[3:01:24] Die is ook verruimd in het pakket op wat nu besproken wordt, een zaal verderop.

[3:01:29] Zodat die besparingsmogelijkheid voor bedrijven er in ieder geval ook meer is dan dat die was.

[3:01:36] Dus ja, we gaan zoveel mogelijk besparen en we zullen daar de bestaande instrumenten ook voor in blijven zetten om het net minder te belasten.

[3:01:47] Vraag van de ChristenUnie over de ketenbenadering tussen veehouders, glasbouw en de mengwegverplichting GroenGas.

[3:01:54] Samen met de staatssecretaris LVVN kijken we daar inderdaad naar, want voor de glasdijnbouw kan dit een enorme potentie opleveren.

[3:02:01] Flexibel beter benutten is gewoon belangrijk.

[3:02:04] Dus die koppelkans willen we heel graag benutten.

[3:02:07] Er zijn verschillende projecten, groen gas, die ook nog eens een keer heel goed zijn voor het reduceren van de stikstofvraagstukken.

[3:02:13] Dus in dat opzicht langs alle kanten een goede manier van werken.

[3:02:17] Dus we gaan dat flexibele vermogen proberen te vergroten.

[3:02:23] En dit ging nog over opslag, sturen op batterijen en de motie van de heer Grinwis die die had ingediend.

[3:02:31] We hebben daar al op gereageerd.

[3:02:33] Het bewijs is ook dat we in het vraagstuk FGU 1 gigawatt aan batterijen juist in de prognoses meenemen die we nog moeten gaan bouwen.

[3:02:41] Dus volgens mij sturen we daar heel erg op.

[3:02:44] Maar is het echt nog niet genoeg?

[3:02:46] Dus we gaan met die hele batterij aanpak ook door.

[3:02:49] En in een volgende stap zullen we zeker ook de Kamer daar nog over

[3:02:53] informeren.

[3:02:55] Ik begreep overigens ook dat we zelfs bij ons eigen pand ondertussen een batterij hebben staan, dus we doen zelf ook mee.

[3:03:00] Dan nog het vraagstuk over energie delen.

[3:03:04] Wanneer komt de wet hierover om dit makkelijker te maken?

[3:03:06] Wat ik begrijp is dat komende maand dat wetvoorstel al naar de Tweede Kamer komt.

[3:03:13] En dan nog een vraag over warmte.

[3:03:17] wanneer we duidelijkheid verschaffen over de verdere uitdaging van warmtenetten.

[3:03:21] Daar ligt een opdracht, dat weten we heel goed.

[3:03:24] We werken ook aan het aantrekkelijker maken van warmtetarieven.

[3:03:28] Zowel met collega minister Van Vrooij als de minister van KGG komt er voor de zomer een brief over dat hele vraagstuk van warmtetarieven en hoe we daarop kunnen gaan sturen.

[3:03:39] Uiteindelijk is het ook zo dat voor dit geheel de communicatie ontzettend belangrijk is.

[3:03:44] De doel is dat de warmteoplossing met de laagste nationale kosten ook de laagste eindgebruikerskosten heeft.

[3:03:50] En in het interbestuurlijk overleg willen we daar ook met gemeenten een volgende stap in zetten.

[3:03:55] Dus daar gaan we zeker ook mee door.

[3:03:58] En daarmee, voorzitter, heb ik de vragen die gesteld zijn beantwoord.

[3:04:04] Dank voor uw beantwoording.

[3:04:06] Ik zie dat we gaan vragen oproepen bij de heer Jumelet.

[3:04:10] Dank u wel, voorzitter.

[3:04:12] Ik vroeg nadrukkelijk vandaag ook naar de systeemkeuzes.

[3:04:17] U gaat er ook al op in, staatssecretaris.

[3:04:20] En dank u ook voor de beantwoording.

[3:04:23] Maar toch, u verwijst ook naar het MPE.

[3:04:26] Daar komt natuurlijk toch vervolgens weer een uitkomst.

[3:04:30] Daar zitten ook weer aannames in.

[3:04:33] Daar spraken we ook vorige week met elkaar over in een commissiedebat.

[3:04:36] Om er ook transparantie op te krijgen, namelijk welke aannames zijn dat nou?

[3:04:40] Dus ik denk dat het goed is om dat punt nog te maken.

[3:04:44] Als het gaat om de afweging die je maakt met elkaar, als het gaat om wat gaan we nou doen.

[3:04:53] Netcongressie leidt uiteindelijk tot grote problemen.

[3:04:56] Maar we hebben het ook over groengas, we hebben het over warmtenet, we hebben het over inzet van waterstof.

[3:05:00] De keuze is niet reuze op dit moment.

[3:05:03] Vaak wordt gekozen voor elektrificatie en dat leidt tot netcongressie.

[3:05:08] Dus de vraag is, moeten we niet dat ook naar voren trekken?

[3:05:11] Moeten we het niet leggen bij het NPE alleen maar, maar ook vooral in de afweging nu al kijken of we de miljarden die we investeren, of die de netbeurs investeren, of we dat ook op een slimmere manier kunnen doen?

[3:05:20] In ieder geval die afweging lijkt mij heel goed om die toch misschien wel naar voren te trekken en niet alleen maar in het NPE te laten landen, voorzitter.

[3:05:27] Dat is mijn vraag.

[3:05:28] Dank u wel.

[3:05:29] De staatssecretaris.

[3:05:31] Nee, voorzitter, terecht.

[3:05:33] Ik heb geprobeerd te schetsen wat we met het MPE doen, wat we anders doen ten opzichte van 2023 en hoe we juist willen proberen die brede mix ook vorm te geven, waarin ook de aspecten van kosten en ruimtelijke inpasbaarheid een veel grotere plek te geven.

[3:05:47] Daar liggen echt heel veel studies onder en volgens mij hebben we al toegezegd om daar ook een keer wat meer inzicht in te geven via een technische briefing.

[3:05:55] Lijkt me goed om dat te doen, zodat we u ook mee kunnen nemen in al die aannames en keuzes die er liggen.

[3:06:01] Of dat dan precies voldoende is en of we niet nog heel veel meer scenario's zouden kunnen doorrekenen, dat is misschien ook waar.

[3:06:07] Maar op een gegeven moment is het ook wel zo van, oké, we gaan deze kant op en dit zijn de keuzes waarop ze gebaseerd zijn.

[3:06:13] Maar die keuzes willen we graag toelichten of die onderliggende studies, die kunnen we zeker toelichten.

[3:06:17] Dank u wel.

[3:06:19] Ik zie nog een laatste interruptie en die is van mevrouw van Oosterhout.

[3:06:23] Dank u wel, voorzitter.

[3:06:24] Toch nog even terugkomend op die energiebesparing, want ik ben blij om te horen dat de staatssecretaris dat toch belangrijk vindt, ondanks dat het ontbreekt in alle Kamerbrieven.

[3:06:32] Maar in het rijtje van dingen die we dan doen, als het gaat om energiebesparing, hoor ik eigenlijk alleen maar bestaande

[3:06:38] En we zitten toch in een crisissituatie met elkaar.

[3:06:42] Dus mag ik constateren dat de staatssecretaris niks extra's wil gaan doen op het gebied van energiebesparing, zoals bijvoorbeeld de versterkte handhaving van de bestaande besparingsverplichtingen zoals we die kennen?

[3:06:55] Voor zover ik weet zit er, en dat weet ik vrij zeker, zit er in het pakket wat in de plenaire zaal besproken wordt een echte aanvulling.

[3:07:04] Dus daar is al een extra stap gezet.

[3:07:06] En er is een actualisatie van de, we werken aan de actualisatie van die energiebesparingsplichten.

[3:07:12] Er wordt sowieso aan gewerkt.

[3:07:13] En volgens mij is eind vorig jaar ook een eerste

[3:07:17] brief bent u in ieder geval geïnformeerd over de voorgenomen aanpassingen.

[3:07:22] En die aanpassingen die worden binnenkort middels een internet consultatie ook naar buiten gebracht.

[3:07:28] Dus er komen ook nog aanpassingen op de energiebesparingsplicht.

[3:07:30] Dus in die zin komen er zeker ook veranderingen aan.

[3:07:33] Maar het begint er gewoon mee dat we zoveel mogelijk mensen via communicatie en via allerlei manieren meenemen in wat men zelf kan doen en hoe je een bijdrage kunt leveren aan het besparen.

[3:07:43] Al dan niet ondersteund met bepaalde subsidies.

[3:07:49] Oké, dank u wel.

[3:07:51] Voordat we dan naar de volgende bewustpersoon gaan, naar de minister, wil ik inderdaad even aankondigen dat er wel ruimte is voor die vijfde interruptie.

[3:07:59] Ik stel voor om die te doen richting minister Van Vrouw, maar de heer Van den Berg, u had net ook nog een vraag, dus aan u ook de vraag, wilt u de vijfde interruptie aan de staatssecretaris stellen of spuit u hem nog even op?

[3:08:12] Ja, helemaal goed.

[3:08:13] Nogmaals dank aan de staatssecretaris en dan gaan we snel door naar de minister.

[3:08:17] Aan u het woord.

[3:08:19] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:08:20] Ik heb van de vragen twee mapjes gemaakt.

[3:08:23] Een heet woningbouw en de andere heet ruimte en netcongesti.

[3:08:27] En ik begin met de woningbouw, met de vraag van de heer Van den Berg, die eigenlijk vraagt of de facto niet het gewoon een bouwstop is.

[3:08:36] En die zorgen, die heb ik natuurlijk net zo goed zoals u die heeft, net als al die mensen die op een woning zitten te wachten.

[3:08:45] Maar zoals de staatssecretaris net ook al aangaf, gaat het onderhands werk, het geplande woningbouw, die gaat door.

[3:08:51] Maar het gaat nog wel iets betekenen.

[3:08:53] Maar wat dat precies gaat betekenen, dat weten we nog niet precies.

[3:08:56] Dat zijn we met elkaar in kaart aan het brengen, zodat we dat wel veel preciezer weten.

[3:09:01] En ondertussen, want het heeft geen zin om alleen maar te wachten totdat er van alles in kaart wordt gebracht, ondertussen zijn we met alle partijen in gesprek hoe we woningen net neutraal kunnen aansluiten, zodat er wel gewoon doorgang gevonden kan worden met het bouwen van woningen.

[3:09:17] Dan de vraag van de heer Kloss en mevrouw Van Oosterhout over de kosten netbewust en net neutraal.

[3:09:25] We zetten in om kostenverhogende regels te voorkomen.

[3:09:29] En tegelijkertijd zien we natuurlijk wel dat als we ingaan zetten op landelijke regels voor netbewuste nieuwbouw, dat dat best effect zou kunnen hebben op de kosten.

[3:09:39] En dit is dat dilemma wat ik bijna elke dag in de woningbouw tegenkom, is dat het een kippen-ei verhaal is, dat als je in het ene investeert heb je nodig om het andere voor elkaar te kunnen krijgen.

[3:09:51] En sommigen zullen zeggen het is een kip en de anderen zullen zeggen dat het een ei is.

[3:09:55] Dus ik weet nog niet precies welke kosten hiermee gemoeid gaan zijn.

[3:10:00] We gaan dat onderzoeken.

[3:10:01] De eerste resultaten daarvan verwachten we al in begin mei.

[3:10:05] Op basis van die inzichten gaan we kijken naar die normering.

[3:10:08] Op basis van die normering gaan we kijken naar landelijke regels voor die netbewuste nieuwbouw.

[3:10:14] En op basis daarvan hopen we in ieder geval voor de zomer een eerste inzicht te kunnen geven over wat dat dan zou betekenen.

[3:10:22] Dan de vraag van mevrouw Muller over landelijke regels.

[3:10:26] Daar zei ik net al iets over.

[3:10:27] Ja, ik zet in op landelijke regels om de versnippering tegen te gaan.

[3:10:32] Ik ga samen met de staatssecretaris in gesprek met netbeheerders en de marktpartijen met de mede-overheden om deze regels vorm te geven.

[3:10:41] Want ik wil wel inzetten op regels die vervolgens ook uitvoerbaar zijn en werkbaar zijn en waarvan de marktpartijen ook zeggen hier kunnen we ook iets mee.

[3:10:49] Zinloze regels, daar heeft ten slotte niemand wat aan.

[3:10:52] U vroeg ook, kan u dan met zekerheid aangeven dat die marktpartijen dan ook gegarandeerd aangesloten kunnen worden?

[3:11:00] Dat kan ik op dit moment nog niet, omdat we op basis van hoeveel netcapaciteit er beschikbaar is, uiteindelijk toch die keuzes moeten gaan maken.

[3:11:12] En tot slot voor dit mapje was er nog een vraag van de heer Grinwees.

[3:11:16] Voordat u daar aan toekomt heb ik eerst nog een vraag van mevrouw Müller.

[3:11:21] Ja, dank u wel voor de beantwoording.

[3:11:22] Ik begrijp dat u het nu nog niet kan zeggen tegen al die marktpartijen.

[3:11:26] Als u met deze eisen gaat bouwen, dan heeft u sowieso een aansluitgarantie.

[3:11:29] Maar het gaat mij meer om dat zodra er keuze gemaakt wordt van we gaan... een heel project of een wijk gaan we starten met de bouw... en zij moeten dan echt aan die landelijke eisen voldoen... dat zij dan ook wel kunnen... dat ze dan een garantie krijgen op een aansluitstof.

[3:11:43] Dus het hoeft niet nu breed landelijk, maar meer als het begin van een project... dat er veel eerder duidelijkheid geboden kan worden tegen deze marktpartijen.

[3:11:51] Ja, voorzitter, dat ben ik natuurlijk helemaal met u eens.

[3:11:57] We kunnen mensen niet aan het werk zetten om vervolgens ergens toch dan zo'n bouwstop te krijgen.

[3:12:02] Dus wat mij betreft hebben we straks een normering die realistisch is, die transparant is en die ons ook voldoende vooruitzicht geeft op de toekomst.

[3:12:11] Dat doen we samen met de staatssecretaris om ervoor te zorgen

[3:12:15] dat we niet idealistisch op de woningbouw zitten als het net het niet aankan.

[3:12:20] Dus we moeten zorgen voor duidelijkheid, voor transparantie en als we ja zeggen, moet die ja ook een ja betekenen.

[3:12:28] Oké, dank u wel.

[3:12:29] De heer Van den Berg.

[3:12:31] Ja, dank u voorzitter en de minister voor de beantwoording.

[3:12:35] Kan de minister heel concreet aangeven wat er nou met de woningbouwlocaties gebeurt die nu in voorbereiding zijn en uiteindelijk dus toch niet aangesloten kunnen worden?

[3:12:44] Wat gebeurt daarmee?

[3:12:48] Voorzitter, dat is wat ik probeerde mee te geven in mijn antwoord, is dat ik heb ook vrij recent te horen gekregen wat er wel door kan gaan.

[3:12:57] Daar ben ik ook heel erg blij mee dat het niet een volledig gebouwstolpen is en dat er nog heel veel wel gebouwd kan worden.

[3:13:02] Tegelijkertijd wordt er ook op een plek niet gebouwd.

[3:13:05] Dat gaan wij de komende periode gaan we een kaart brengen wat dit precies betekent.

[3:13:10] En op basis daarvan kunnen we ook de Kamer informeren over wat de consequenties daarvan zijn.

[3:13:20] Kijk even naar de heer van den Berg.

[3:13:22] Ik snap dat u misschien nog daarop wilt doorvragen, maar wij gaan dit noteren als een toezegging en ik probeer hem straks dan ook concreet te maken.

[3:13:30] Misschien kunt u ons daar dan nog wat bij helpen, zegt de heer van den Berg.

[3:13:33] Ja?

[3:13:34] Oké.

[3:13:35] Dan wil ik de minister vragen om de afronding van haar beantwoording te doen, want volgens mij was ze bij haar laatste punt.

[3:13:41] Van dit mapje?

[3:13:42] Ja, dat was een vraag van de heer Grinwis over of er voldoende inzet op rol overheidsgebouwen is.

[3:13:49] Ik ben inderdaad, net als de heer Van Grinwis, van mening dat we als Rijk het goede voorbeeld moeten geven.

[3:13:54] Gelukkig doet het Rijksvastgoedbedrijf dat ook door heel nauwkeurig bij renovatie, verduurzaming en nieuwbouw hier echt het goede voorbeeld te geven door het energienet te ontlasten, door zelf energie op te wekken, door energie op te slaan en door hier slim op te sturen.

[3:14:11] Als u het goed vindt, ga ik gelijk door met het volgende mapje.

[3:14:16] Daar zit één vraag in.

[3:14:17] Dat was de vraag van de heer Jumelet en de heer Vermeer.

[3:14:21] Of ik in kon gaan op energieplanologie.

[3:14:25] Of in de nota ruimte elektriciteitsinfrastructuur een leidend principe kan zijn.

[3:14:31] En de vraag die gesteld is over de ANVB.

[3:14:33] Die laatste vraag is door de staatssecretaris in zijn pakket al beantwoord.

[3:14:39] Dus als het gaat over de energieplanologie, ja, dat is hartstikke belangrijk, want dat is het moment waar we alles met elkaar afwegen en we van tevoren vroegtijdig afstemmen op de energieinfrastructuur.

[3:14:52] Als het gaat over de nood aan ruimte is een visiedocument, die gaat zover als 2050 richting 2100.

[3:14:59] Dat is een beetje ver als het gaat over deze problematiek.

[3:15:03] Idealiter hebben we opnegen naar 2050.

[3:15:06] Daar natuurlijk ook al een heleboel stappen in gezet.

[3:15:09] Maar het is wel een leidend principe in de nood aan ruimte.

[3:15:12] Dus ik denk dat ik daar de heer Grimwis, die hier ook een vraag volgens mij over stelde, mee gerust stel.

[3:15:20] Tot zover.

[3:15:22] Dank aan de minister.

[3:15:24] En voordat ik naar de leden kijk, weet ik dat de staatssecretaris ook nog een tweetal antwoorden voor u heeft.

[3:15:31] Dus die wil ik graag nog even het woord geven en dan gaan we daarna kijken wat we rond zijn met elkaar.

[3:15:36] Dat waren de twee vragen waar ik tweede termijn voor had beloofd, maar die heb ik al, dus dan kan ik ze beter maar geven, denk ik.

[3:15:41] De eerste is richting mevrouw Muller over de validatie van de getallen.

[3:15:46] Die kunnen we aan u toesturen.

[3:15:48] Dat zullen we zo snel mogelijk doen.

[3:15:50] We zoeken even een goede weg voor, maar die zijn er en we kunnen die ook gewoon met u delen.

[3:15:54] Dus dan heeft u die.

[3:15:55] En de tweede gaat over de aantallen.

[3:15:59] Daarvoor geldt dat we die zullen koppelen aan de monitor van de woondeal, omdat we dat gewoon nog niet helemaal scherp hebben.

[3:16:05] Het is niet zo dat we nu precies de aantallen kunnen noemen bij welk project en welke wel en niet.

[3:16:10] Dat moet echt gekoppeld worden aan de monitor van de woondeal en dan kunnen we die getallen pas leveren.

[3:16:14] Dus elk getal wat we nu noemen kan zomaar morgen achterhaald zijn.

[3:16:18] Dus daar zult u even geduld moeten hebben, die komen wel.

[3:16:22] Kunt u ons even helpen?

[3:16:24] Dat waren de aantallen.

[3:16:26] De heer Klos wilde weten in hoeverre het nu op de pauzeknop drukken voor Utrecht, op hoeveel woningen zou dat betrekking hebben?

[3:16:34] Dat was uw vraag.

[3:16:35] Nou, daar zouden we het liefst een concreet antwoord op kunnen geven, maar dat kunnen we gewoon nu nog niet.

[3:16:39] We kunnen alleen noemen dat die 35.000 gelukkig wel doorgaan, onderhanden werken.

[3:16:43] Dus dat is volgens mij de positieve kant van dit verhaal.

[3:16:46] Dat moeten we ook verwerken in de woondeel.

[3:16:48] Nou, dat zal de minister vast en zeker doen.

[3:16:51] En dan komen we ook met de bredere uitwerking van die getallen.

[3:16:54] Dus we kunnen het nu gewoon niet noemen.

[3:16:59] Prima, ik zie dat dat nog twee interrupties oplevert.

[3:17:02] Allereerst van de heer Klos.

[3:17:05] Dank, voorzitter.

[3:17:06] Wat is ongeveer de tijdlijn waar u het dan over heeft?

[3:17:09] Want ik kan me voorstellen dat juist de regio Utrecht ook graag wil weten wat heeft dit nou voor effect en dat je juist op hele korte termijn wil weten om wat voor aantal dat gaat, zodat je ook kunt voorkomen dat die geplande woningen en nog niet geplande woningen hier slachtoffer van worden.

[3:17:25] Wij zeggen samen toe dat dat voor de zomer is.

[3:17:29] Kijk, dat is mooi.

[3:17:31] Tenminste... Ja, ik zie dat dat tot tevredenheid leidt.

[3:17:36] We gaan snel door naar de heer Jumelet.

[3:17:39] Ja, dank, voorzitter.

[3:17:40] Die nog even naar de minister wil uitspreken.

[3:17:43] Dat ik snap wat ze zegt als het gaat om de nood naar ruimte.

[3:17:46] En tegelijkertijd constateer ik, ook uit gemeenten, uit provincieland hoor ik dat men ook worstelt met dat leidend principe als het gaat om de elektriciteitsinfrastructuur.

[3:17:59] Er moet gekozen worden.

[3:18:02] De ruimte is schaars, maar we constateren juist hier ook met elkaar dat, u noemt het zelf kip-ei discussie, dat het soms inderdaad gaat om van wat gaan we nou waar doen.

[3:18:14] En als je daar niet aan de voorkant ook op de elektriciteitsvoorzieningen let of de energievoorzieningen let,

[3:18:21] om daar ook alle hoofd voor te hebben dat dat ook goed wordt geborgen, ook naar de toekomst toe, al is het in 2100.

[3:18:27] Dus ik pleit er echt voor om daar nadrukkelijk ook aandacht voor te hebben en er ook ruimte voor te bieden in de noteruimte.

[3:18:34] De minister wilt daar nog op reageren.

[3:18:36] Ja, dat kan ik u toezeggen, want ik ben het helemaal met u eens.

[3:18:38] Het moet een sturend principe zijn, een leidend principe zijn, die we meenemen in het nadenken over de inrichting van het land.

[3:18:49] Dank u wel.

[3:18:51] We gaan met elkaar naar de tweede termijn van dit debat.

[3:18:56] Ik kijk even rond of de heer Van den Bergh al zover is.

[3:19:00] Ja, zeker.

[3:19:01] Allereerst wil ik een twee minuten debat aanvragen, voorzitter.

[3:19:04] We hebben wel wat moties in voorbereiding om hier nog even tempo in te krijgen.

[3:19:10] Wel dank voor de beantwoording, maar wat ons betreft gebeurt er nog niet genoeg.

[3:19:14] Nog even over die woningbouw.

[3:19:16] Kijk, er wordt gezegd 35.000 woningen kunnen gebouwd worden en voor de rest weten we niet zo goed hoeveel dat dan is en wat daar dan mee gebeurt.

[3:19:24] Ik denk dat het inderdaad heel pijnlijk is dat woningen niet gebouwd kunnen worden, maar ik voel hier wel aan dat dat gewoon de keiharde realiteit is.

[3:19:32] En ik zou het eigenlijk wat dat betreft gewoon moedig vinden van de minister en staatssecretaris als ze dat ook gewoon kunnen stellen van ja, ze kunnen niet aangesloten worden, dan worden ze gewoon niet gebouwd.

[3:19:41] Die gezinnen die zoeken naar een woning, ja, die hebben gewoon pech.

[3:19:44] Ik denk dat dat gewoon de realiteit is en dan moeten we dat ook gewoon toegeven.

[3:19:49] Tweede punt nog, daar rond ik af, is dat wij zouden heel graag toch willen zien van wat nou de mogelijkheden zijn van SMR's, bijvoorbeeld in relatie tot industrieclusters.

[3:20:02] Denk aan het Noordzeekanaalgebied of aan de Gemmelot, Delfzijl, Rotterdamse haven.

[3:20:07] Wat gebeurt er nou als je daar dus lokale opwek neerzet?

[3:20:12] En wat voor impact heeft dat dan op de uitbreiding van het netwerk?

[3:20:15] Dat hoeft dan veel minder zwaar.

[3:20:16] Dat betekent natuurlijk ook dat die elektriciteit die je daarmee als het ware niet hoeft te transporteren, dan veel eerder ingezet kan worden voor die woningbouw die we allemaal zo graag willen.

[3:20:27] Ik denk dat dat een hele nuttige verkenning zou zijn, waar we met z'n allen heel veel aan zouden kunnen hebben.

[3:20:32] Ook een beetje in lijn van de heer Jumelet.

[3:20:34] en dat je het gewoon integraal bekijkt.

[3:20:36] Wat zijn de voor- en nadelen?

[3:20:37] Dank u wel.

[3:20:40] Dank u wel.

[3:20:41] Het woord is aan de heer Klos.

[3:20:43] Dank, voorzitter.

[3:20:44] De staatssecretaris begon met woorden die mij wel konden bekoren, namelijk het kan wel.

[3:20:49] En dat is een mentaliteit die ik zeer waardeer in dit debat.

[3:20:52] Maar daar moeten we nog wel heel veel gaan doen.

[3:20:54] En dat is ook wel gebleken uit dit debat.

[3:20:56] Die crisiswet moet er heel snel gaan komen.

[3:20:58] De ingrediënten liggen er, maar ik denk echt dat alle capaciteit daar nu op nodig is van het kabinet en ook op ambtelijk niveau, omdat dit ook het belangrijkste project van het kabinet is op dit moment,

[3:21:08] De file op het net is de grootste belemmering voor de vooruitgang in Nederland.

[3:21:12] Dus een crisisaanpak is nodig en ook een crisiswet.

[3:21:15] Het is heel goed dat het Rijk Bevoegde Zak gaat overnemen bij de belangrijkste nationale projecten.

[3:21:19] Ik zie zeer uit naar de brief voor de zomer waar en hoe dat dan gaat gebeuren.

[3:21:23] Ik heb geen antwoord op mijn vraag gekregen, alleen over de groepscontracten voor woningen.

[3:21:28] De netcode elektriciteit staat dat nu niet toe, wel voor grootverbruikers, maar nog niet voor kleinverbruikers.

[3:21:33] En ik vraag in dit debat om een toezegging van de minister om met de autoriteit, met de ACM te gaan praten om dat toch mogelijk te maken, juist omdat je dan kan gaan bouwen.

[3:21:43] En tot slot, voorzitter, Nederland kan dit.

[3:21:46] Laten we niet hier in zak en as gaan zitten.

[3:21:49] Wij kunnen dit als land.

[3:21:50] We kunnen ruimte maken.

[3:21:51] En ik wens de staatssecretaris alle voorspoed, moed en optimisme toe in die missie.

[3:21:59] Dank u wel.

[3:22:00] Mevrouw Müller.

[3:22:01] Bij deze laatste woorden van de heer Kloss sluit ik mij graag bij aan en ik wil de bewindspersonen bedanken voor hun beantwoording.

[3:22:08] De staatssecretaris maakt eigenlijk een mooie drieslag op waar hij heeft ingezet.

[3:22:11] Aan de ene kant zegt hij we versnellen op de verzwaring van het net en daarop komen we heel erg snel na de zomer met in ieder geval een gedeelte van de crisiswet richting de Kamer, ik kijk daar ook heel erg naar uit.

[3:22:22] Het tweede wat u zegt, we gaan echt dat stimuleren van dat flexibel gebruik, daar zetten we maximaal op in.

[3:22:27] Daar ben ik heel erg blij mee.

[3:22:29] En het derde wat hij steeds noemt is dat er gewerkt is aan het kijken naar de aannames die worden gebruikt in de rekenmodellen.

[3:22:34] En hier blijft toch een klein beetje mijn ongemak zitten.

[3:22:37] De staatssecretaris zegt mij toe, hij kan nu de validatie van het rekenmodel toesturen.

[3:22:42] Ik geloof dat, ik geloof dat het rekenmodel klopt.

[3:22:45] Maar het gaat om de aannames en de mate van, hoe erg conservatief die aannames zijn, wat die aannames precies zijn.

[3:22:52] En wij kunnen moeilijk testen vanuit de Kamer of moeilijk toetsen of die aannames wel of niet conservatief zijn.

[3:22:57] En het helpt ons als wij dat wel zouden kunnen doen.

[3:23:00] Ook omdat er belangrijke gevolgen uitkomen.

[3:23:03] Want als die aannames superconservatief waren gebleven bijvoorbeeld, dan was er misschien wel een aanzetstop geweest in de gehele FGU-regio.

[3:23:11] En doordat hij minder conservatief is gemaakt, zegt hij ook zelf, is dat beperkt gebleven.

[3:23:15] Dus toch zou ik nog willen kijken, helemaal in aanloop naar het weegmoment in oktober, hoe de Kamer beter inzicht zou kunnen krijgen over hoe conservatief deze aannames nou eigenlijk zijn.

[3:23:27] En daar wilde ik bij laten.

[3:23:29] Helemaal goed, dank u wel.

[3:23:31] Heer Humilet.

[3:23:33] Voorzitter, ik sluit me ook bij deze aan, bij mevrouw Muller op dit punt, als het gaat om de aannames.

[3:23:39] Ik denk dat we met elkaar constateren vandaag dat de brief van gisteren toch wel ons heeft bepaald bij dat het echt lastig is als het gaat om netcongressie, en dan in het bijzonder in de FGU-regio.

[3:23:52] Vier van de vijf, daar is nog ruimte in ieder geval.

[3:23:55] Eén van, en dat is Utrecht groot, zeg maar, is het nu echt een heel groot probleem en dat vinden we ontzettend jammer.

[3:24:02] Nog meer dan dat, het is schrijnend, het werd op een aantal mensen ook hier genoemd, zeker als het gaat om de elementaire zaken waar je ook op wil inzetten, als het gaat om verduurzamen, ook als het gaat om woningbouw in de regio Utrecht.

[3:24:13] CDA betreuren we dat ook zeer, maar ik zou ook willen kijken naar de kansen die het biedt, want je hebt met elkaar in een snelkoekpan gezeten, je hebt met elkaar met al die partijen om tafel gezeten en er zijn ook elementen uit te halen in mijn beleving die kunnen helpen voor de rest van Nederland.

[3:24:26] Dus ik zou heel erg daartoe oproepen om al die kennis ook die is opgedaan en die afspraken die zijn gemaakt om die ook te gebruiken in de rest van Nederland waar het gaat om netcongestie.

[3:24:35] Het laatste punt voorzitter.

[3:24:38] communicatie.

[3:24:39] We hebben met elkaar de constatering dat je soms wordt verteld tussen 4 en 9 of 4 en 10 avonds je auto niet op te laden.

[3:24:48] We hebben niet alle mensen een elektrische auto, maar toch betreft het ook mensen die bij wijze van spreken nadenken over isoleren of andere manieren van ja toch gebruik maken van elektrische apparaten.

[3:25:00] Ik kan me voorstellen en dat is een vraag niet zozeer maar wel ook een

[3:25:04] een oproep om ook te kijken naar hoe communiceer je nou eigenlijk over dit probleem?

[3:25:09] Hoe kun je ook de kansen benutten om er een antwoord op te geven?

[3:25:12] Dus ik zou dat nog willen meegeven, voorzitter, als een suggestie.

[3:25:15] Dank u wel.

[3:25:17] Prima, dank u wel.

[3:25:19] De heer Ruscher.

[3:25:20] Dank voorzitter.

[3:25:20] Ik wil nog even terugkomen op het flexibel gebruiken van het stroom.

[3:25:25] Het gaat dan vaak natuurlijk over de piekuren tussen vier en negen uur avonds, waarin het stroomnet ontlast zou moeten worden.

[3:25:32] En nu gaat het dan over prikkels, dus het duurder maken van stroom in de piekuren en gekoper maken buiten die piekuren.

[3:25:41] Dat komt eigenlijk al neer voor

[3:25:43] Een verkapte verplichting voor mensen die gewoon naar werk gaan, om een uur of zes, zeven thuiskomen en dan de was willen doen, willen gaan koken met een elektrische kookplaat.

[3:25:51] En mijn vraag is aan de staatssecretaris of dit kabinet kan garanderen dat zij nooit gaan bepalen tussen welke tijdstippen mensen stroom gaan gebruiken en in welke hoeveelheid zij dat doen.

[3:26:07] Dank u wel.

[3:26:09] Mevrouw van Oshoud.

[3:26:10] Dank u wel.

[3:26:11] Allereerst veel dank voor de beantwoording van alle vragen die zijn gesteld.

[3:26:14] Ik heb er nog een paar waar ik graag antwoord op zou willen.

[3:26:18] Want naast verzwaring van het net en flexibiliteit is het heel goed om te horen dat de staatssecretaris ook wil inzetten op de uitrol van batterijen.

[3:26:25] Maar op welke termijn wordt die extra gigawatt uitgerold en is er nog potentie voor wellicht meer?

[3:26:32] Dan in het overzicht van maatregelen tegen de energieschok dat het kabinet maandag naar de Kamer stuurde, las ik ook het voorstel om het batterijnoodvermogen op rijkslocaties te voorzien.

[3:26:40] Dat helpt natuurlijk ook bij netcongesti.

[3:26:42] Dus gaat de staatssecretaris hier concreet mee aan de slag.

[3:26:45] En dan nog even over het prioriteringskader van de ACM.

[3:26:48] De Kamer heeft in december een motie van mij aangenomen dat de regering verzoekt snel na de inwerking training van het prioriteringskader een evaluatie uit te voeren en de resultaten hiervan in het najaar van 2026 met de Kamer te delen.

[3:27:00] Maar ik hoor nu van de staatssecretaris dat de ACM binnen twee jaar wil evalueren.

[3:27:05] Dus legt de staatssecretaris dan mijn motie naast zich neer.

[3:27:07] En tot slot wil ik benadrukken dat we naast verzwaring en flexibiliteit ook altijd moeten blijven inzetten op energiebesparing.

[3:27:14] En ik zou de staatssecretaris op willen roepen om dat ook structureel mee te nemen in de aanpak van het congressteam.

[3:27:18] Dank u wel.

[3:27:20] Dank u wel.

[3:27:20] Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de tweede termijn van de Kamer.

[3:27:24] En ik kijk even opzij of we direct door kunnen naar de beantwoording of dat er een moment geschorst moet worden.

[3:27:31] We kunnen door, hoor ik.

[3:27:32] Dus dat is hartstikke mooi.

[3:27:33] Dan wil ik als eerst, denk ik, de staatssecretaris het woord geven.

[3:27:36] Ja, aan u het woord.

[3:27:38] Ja, voorzitter, dank.

[3:27:40] De heer Van den Berg vroeg naar de rol en positie van de SMS.

[3:27:43] Daar heb ik denk ik wel op gereageerd, maar het lijkt me goed dat we daar nog eens over doorpraten, ook in het kader van de routekaart die we ontwikkelen om tot 7 gigawatt nucleair te komen.

[3:27:51] Voor het huidige vraagstuk van netcongestie, al zou ik het heel graag willen, hebben ze geen nut.

[3:27:57] Ze staan er niet binnen 2, 3, 4, 5 jaar.

[3:27:59] Dus daar moeten we ook realistisch in zijn.

[3:28:01] Maar in die routekaart gaan we met elkaar schetsen hoe snel we ze wel kunnen gaan benutten.

[3:28:05] En het is gewoon een feit dat daar waar je vraag en aanbod dicht bij elkaar brengt, je het net ontlast.

[3:28:10] En dat is in ieder geval een hele positieve ontwikkeling.

[3:28:14] Dan de vraag van de heer Kloss over voor de zomer nog.

[3:28:20] ...de projecten kunnen melden en hoe we dat doen.

[3:28:25] Ja, dat gaan we doen.

[3:28:27] Voor de zomer willen we vertellen... ...bij welke projecten we meer regie gaan nemen als Rijk.

[3:28:32] Maar ik blijf ook zeggen, er zijn genoeg projecten... ...waar we juist een goed gesprek met de provincie moeten voeren... ...omdat zij het vaak net zo goed kunnen of beter kunnen... ...omdat ze er dichterop zitten.

[3:28:41] Dus die keuze gaan we wel expliciet maken iedere keer... ...en die zullen we u dan ook meedelen.

[3:28:48] Mevrouw Muller over de aannames.

[3:28:51] Kijk, het rapport wat door Arup is gemaakt, dat kunnen we toesturen en daar zit alles al in.

[3:28:58] Maar ik kan me ook voorstellen dat dat een technisch rapport is, dus als we dan toch nog een keer wellicht de netbeheerders uitnodigen voor een technische briefing, of wij, dat we dat dan nog een keer toelichten.

[3:29:08] Kijk, het gaat in het rapport om de deskundigheid die bij Tennet al zit op het doen van die aannamers, maar het zijn uiteindelijk ook keuzes.

[3:29:16] En die keuzes hebben we gechallenged met een externe bureau.

[3:29:19] Ja, we kunnen heel lang discussiëren over wat de temperatuur is op 31 december 2031, maar dat weten we niet.

[3:29:25] Het gaat erom wat durf je aan in je model om risico's te nemen.

[3:29:30] Ja, en daar moet je gewoon het gesprek met de deskundigen van Tennet over hebben, want die gaan daarover uiteindelijk.

[3:29:34] En zij gaan er ook alleen over.

[3:29:36] Wij kunnen het ook niet afdwingen.

[3:29:38] We kunnen alleen iets meegeven.

[3:29:41] De heer Ruscher, of we nooit gaan bepalen wanneer iemand stroom gebruikt, nee.

[3:29:44] Dat bepalen mensen altijd zelf.

[3:29:47] Maar ja, Nederlanders zijn wel gevoelig voor prijsstrikkels.

[3:29:49] Dat weten we ook.

[3:29:50] En dat kan weer wel helpen om de pieken uit het verbruik te halen.

[3:29:55] Dus op die manier kijken we daarnaar.

[3:29:57] En dan de vraag naar batterijen en of 1 gigawatt meer kan worden.

[3:30:04] Als het kan doen we dat, maar 1 gigawatt met elkaar, het is ook maar een getal, het kan ook 900 of 1,1 gigawatt zijn, 900 megawatt of 1,1 zijn.

[3:30:12] Het gaat er om dat we richting hebben.

[3:30:13] We gaan heel veel batterijcapaciteit organiseren om het netcongestivraagstuk op te lossen.

[3:30:19] En hoe dat precies uitpakt, dat gaan we zien.

[3:30:21] En dan denk ik nog één vraag voor mij.

[3:30:24] Die vraag over noodvermogen, die begreep ik niet helemaal.

[3:30:26] Dus ik kijk of ik die misschien nog kan toelichten.

[3:30:29] En de vraag over het prioriteringskader.

[3:30:30] Er zijn twee evaluaties.

[3:30:32] De ACM heeft gewoon haar eigen rol waarin ze daadwerkelijk gaan kijken hoe het prioriteringskader werkt.

[3:30:38] Dat is hun vaste werk.

[3:30:40] De motie roept op om in dit najaar al een evaluatie te doen.

[3:30:44] We zullen dus een evaluatie doen, maar dat zal nooit zo diepgaand kunnen als dat ACM dat doet, omdat die over de uiteindelijke verwerking en ook aanpassing kunnen gaan.

[3:30:53] Maar wij kunnen u wel vertellen dat wat invoering 2 heeft gebracht, wat er is gebeurd, nou ja, dat soort wat meer algemeenheden.

[3:31:03] brede, diepe, uitvoerige evaluatie zijn.

[3:31:06] Dat kan gewoon ook niet, omdat het nog maar net in is.

[3:31:08] Dus de motie is in die zin ook wel een beetje heel vroeg, maar als die aangenomen is, ja, dan gaan wij daar met een reactie op komen.

[3:31:14] Zo werkt het.

[3:31:17] Dank u wel.

[3:31:18] Voordat we verder gaan naar de minister, wil ik even een gelegenheid geven voor de leden om nog eventueel een korte vervolgvraag te stellen als die er is.

[3:31:25] Ik weet, meneer Van den Berg, ik ga gewoon even het rijtje af.

[3:31:27] Misschien is dat het makkelijkst.

[3:31:31] U mag hem ook bewaren tot het einde, maar ik zag net al een paar vingers even gaan, dus ik dacht voordat we op een heel ander onderwerp uitkomen, eerst eventjes richting de staatssecretaris iemand.

[3:31:44] Ja, de heer Kloss wil alvast nu die vraag stellen.

[3:31:48] Dank, voorzitter.

[3:31:50] Ik had gevraagd in tweede termijn aan de staatssecretaris of hij kon toezeggen om met de ACM in gesprek te gaan, omdat de netcode elektriciteit nu niet toestaat voor woningen om een groescontract aan te sluiten, terwijl dat wel voor grootverbruikers mogelijk is.

[3:32:02] Ik denk dat dat juist gaat helpen bij de woningbouw, omdat je dan niet meer individuele aansluitingen alleen maar hebt, maar binnen een groep energie kan gaan delen.

[3:32:11] Dus de toezegging was iets concreter dan het antwoord, wat volgens mij op een ander punt was, dat er nu kwam.

[3:32:20] Kunt u daar meteen al even op?

[3:32:21] Ja, voorzitter.

[3:32:23] Wat ik daarvan begrepen heb, is dat groepscontracten toch nog vrij ingewikkeld zijn en technisch zijn en dat je dat beter met een professionele partij erbij kunt doen, omdat het voor individuele huishoudens en collectieven daarvan ingewikkeld is om zo'n groepscontract te sluiten.

[3:32:40] Ik wil zeker nog een keer aan de ACM vragen hoe zij daar naar kijken.

[3:32:43] Dat zal ik doen.

[3:32:45] Maar weet wel dat dit het uitgangspunt is.

[3:32:50] Mooi, hartstikke goed.

[3:32:51] Dan kijk ik verder nog op dit moment.

[3:32:54] Nee.

[3:32:56] Dan stel ik voor dat we... Excuse me?

[3:32:59] Ja, oh, kijk eens aan.

[3:33:00] Mevrouw van Oosterhout.

[3:33:02] Volgens mij vroeg de staatssecretaris nog een opheldering over de vraag.

[3:33:06] Dat gaat over de brief die twee dagen geleden is gestuurd over de energiecrisis en mogelijke oplossingen.

[3:33:12] En daar stond ook iets in over batterijnoodvermogen op rijkslocaties.

[3:33:15] Dus daar ging de vraag over.

[3:33:19] Ja, voorzitter, daar heb ik in de eerste termijn al op geantwoord dat we zelfs als EZK ondertussen een batterij hebben geplaatst en het gesprek met onder andere Rijkswaterstaat en andere, het rijksvastgoedbedrijf, dat gesprek wordt gevoerd om te kijken wat we daar kunnen met het plaatsen van vermogen.

[3:33:34] Dankuwel, dan gaan we nu naar de minister toe.

[3:33:37] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:33:39] De vraag van de heer Van den Berg.

[3:33:42] De absolute prioriteit nu is om in kaart te brengen wat het precies betekent, zodat we heel nauwkeurig weten waar we het over hebben.

[3:33:50] En vervolgens gaan we alles op alles zetten om ervoor te zorgen dat er wel gebouwd kan worden.

[3:33:54] En daarop gaan we inzetten op zoveel mogelijk net neutraal aansluiten.

[3:33:58] Dat is onze inzet, daar gaan we mee aan de slag.

[3:34:01] En parallel moeten we die gesprekken met elkaar daarover voeren.

[3:34:06] Maar we moeten ook een goed beeld hebben over wat het precies betekent.

[3:34:17] Was u daarmee op het einde van de beantwoording in de tweede termijn gekomen?

[3:34:20] Kijk eens aan.

[3:34:22] We hadden met de heer Van den Berge afgesproken dat hij daar nog kort op kon reageren.

[3:34:26] Ja, save the best for last.

[3:34:27] Maar hij is voor de staatssecretaris.

[3:34:28] Dank voor de beantwoording, minister.

[3:34:32] Maar ik hoor de minister spreken over dat inderdaad een SMR, dat duurt nog een paar jaar, maar ik wil toch even hier referteren op het feit dat in Noord-Holland-Noord is een netcongestie pas in schrik niet 2038 opgelost.

[3:34:46] In Vijfhuizen 2036.

[3:34:48] Nou, dat is respectievelijk acht jaar en, zeg het, nee, tien jaar.

[3:34:53] Dan zit ik zelf even fout te rekenen.

[3:34:55] 10 en 12 jaar vanaf nu.

[3:34:57] Dus als we nou eerder dan die tijd een SMR daar kunnen realiseren, dan is in theorie natuurlijk die netcongres die ook eerder op te lossen.

[3:35:05] Dat is een feit.

[3:35:06] De vraag is alleen of de staatssecretaris dat ook gaat doen.

[3:35:11] We gaan niet overtoepen wie het meer fan van sms is, maar dat ik daar ook in geloof is helder.

[3:35:18] Dat we daarom ook met een routekaart komen hoe we ze kunnen uitrollen is ook helder.

[3:35:23] En als ze kunnen helpen om de netcongestie ook in die gebieden te verzachten gaan we ze vanzelfsprekend benutten.

[3:35:28] Maar de routekaart moet eerst uitwijzen hoe snel we ze kunnen hebben.

[3:35:31] We hebben de AMS, de allerkleinste zijn we mee bezig.

[3:35:34] We zijn met de SMS in gesprek.

[3:35:36] Die gaan we allemaal een plek geven in die routekaart.

[3:35:37] Dus we gaan daar zeker nog mooie dingen op doen.

[3:35:41] En tegelijkertijd lossen we de netcongestie in die gebieden op allerlei andere manieren wellicht ook op.

[3:35:45] En ook daar blijven we naar zoeken.

[3:35:49] Ik stel voor dat we hier op 27 mei over verder praten, namelijk het commissiedebat kernenergie.

[3:35:57] Ja, en het wordt ook een netcongrestie.

[3:35:59] Oké.

[3:36:01] Dank.

[3:36:01] Dank aan het kabinet voor de beantwoording.

[3:36:05] Dat brengt mij bij de toezeggingen.

[3:36:09] En die zal ik eventjes voorlezen.

[3:36:10] We zijn voorbereid.

[3:36:11] We hebben een vijftal toezeggingen vanuit de staatssecretaris.

[3:36:15] Zijn dat er zes geworden?

[3:36:17] Oh, dat zijn er inmiddels zes.

[3:36:18] En één vanuit de minister.

[3:36:22] En er is zojuist een twee-minutendebat aangevraagd door de heer Van den Berg.

[3:36:28] De toezeggingen.

[3:36:29] De eerste richting de heer Klos.

[3:36:31] Voor de zomer wordt de Kamer geïnformeerd over aanvullende maatregelen met betrekking tot de mogelijkheden voor de Vliegende Brigades.

[3:36:40] Meervoud begrijp ik, ja.

[3:36:43] De tweede toezegging.

[3:36:44] Kort na de zomer ontvangt de Kamer de eerste regels met betrekking tot de 26 wetgevingsprogramma's richting mevrouw Müller.

[3:36:54] Ja, dat staat er staat na de zomer.

[3:36:57] Ja, klopt.

[3:36:59] De derde toezegging richting de heer Ginwis.

[3:37:01] De Kamer wordt geïnformeerd over de batterijaanpak.

[3:37:04] En dan is nog de vraag welke termijn we daar aan mogen hangen.

[3:37:14] Kort na de zomer.

[3:37:15] De volgende.

[3:37:19] De Kamer ontvangt op korte termijn de validatie van het nieuwe rekenmodel.

[3:37:23] Richting mevrouw Müller.

[3:37:27] Voor de zomer wordt de Kamer geïnformeerd over de gevolgen van de pauzeknop voor de woningbouw in Utrecht.

[3:37:33] De concrete cijfers, richting de heer Klos.

[3:37:39] Via de woonmonitor.

[3:37:42] Dat waren ze richting de staatssecretaris.

[3:37:46] Klopt dat?

[3:37:46] Of heeft iemand dan nog een toezegging gemist?

[3:37:50] Nee?

[3:37:50] Mooi.

[3:37:50] Dan hebben we er nog één voor de minister van Vrouwen.

[3:37:53] Voor de zomer informeert de minister de Kamer over netbewuste nieuwbouw.

[3:37:58] Dat is onder andere richting de heer Van den Berg.

[3:38:10] Ik kijk nog even rond.

[3:38:11] Ik zie allemaal instemmend geknik.

[3:38:14] Dus dan wil ik richting een afronding van dit commissiedebat.

[3:38:18] Ik wil iedereen hartelijk bedanken voor zijn actieve bijdrage.

[3:38:22] En hiermee sluit ik deze vergadering.

[3:38:25] Bedankt voor uw aanwezigheid.