Leefstijlpreventie

[0:00:00] Ik open de vergadering.

[0:00:01] Ik heet u van harte welkom bij het commissiedebat Leefstijlpreventie.

[0:00:07] Kamerleden, minister, iedereen hier aanwezig op de tribune, iedereen die het debat volgt op afstand, goede opkomst aan de zijde van de Kamer.

[0:00:18] Voordat ik de Kamerleden het woord geef, vier minuten tijd per fractie, wilde ik maximaal, laat ik zo zeggen, beginnen met drie interrupties aan de zijde van de Kamer.

[0:00:29] Dat heeft met de opkomst te maken.

[0:00:30] En we kijken gewoon even hoe het loopt.

[0:00:32] En als er wat meer tijd is, dan kent u mij als iemand die daar meer ruimte geeft.

[0:00:38] Goed om even te melden dat het lid Kostić en mevrouw Brenk hebben aangegeven ook een ander debat te moeten bezoeken tijdens dit debat.

[0:00:48] Dat ziet er soms gek uit, maar dat is wat het is.

[0:00:51] Zo werkt dat.

[0:00:52] Daar hebben we alle begrip voor.

[0:00:54] Ook aangeschoven is de heer Lohman.

[0:00:56] Welkom in deze commissie.

[0:00:59] Mevrouw Moor, ik moet even zeggen, ik denk dat het geen probleem is, maar formeel geen lid van de commissie, maar volgens mij gaat de commissie niet moeilijk doen om u het debat te laten voeren namens groep Markuszaur.

[0:01:07] Ook van harte welkom.

[0:01:09] We hebben verschillende besprekers.

[0:01:11] Straks geef ik het woord aan mevrouw Konstitutie namens de Partij voor de Dieren.

[0:01:16] Sorry?

[0:01:17] Ja, nee, eh, Kamerlid.

[0:01:20] Nee, het lid kost iets, zei ik toch?

[0:01:22] Nee, nee, nee.

[0:01:23] Oh, dat zei ik niet, oké.

[0:01:24] Het lid kost iets, excuus.

[0:01:26] Namens Partij voor de Dieren, mevrouw Van Brenk, eh, Vijftig Lustpartij, mevrouw Van Metelen, PVV-fractie, mevrouw Vliegend Hart, eh, GroenLinks, Partij van de Arbeid, mevrouw Moorna, Groep Marcassau, mevrouw Wiersma, BBB-fractie, mevrouw Seinaven, D66,

[0:01:41] De heer Van Houwelingen, Forum voor Democratie.

[0:01:44] Mevrouw Couradia, 21.

[0:01:45] Mevrouw Dobbe, SP-fractie.

[0:01:47] De heer Lohman, CDA-fractie.

[0:01:48] En mevrouw Wendel, VVD.

[0:01:50] Het lid kost iets.

[0:01:53] Aan u het woord.

[0:01:54] Uur.

[0:01:55] Vier minuten gaan in.

[0:01:57] Dank, voorzitter.

[0:01:57] We bouwen aan de gezondste generatie ooit.

[0:02:00] Met een gezonde leefomgeving helpen we mensen om langer gezond te blijven.

[0:02:03] We stimuleren de consumptie van biologische producten.

[0:02:06] Dat zijn prachtige woorden uit het coalitieakkoord.

[0:02:09] Als burger zag ik vroeger in de politiek veel mooie woorden, maar weinig daden.

[0:02:13] Dat schaadt het vertrouwen in de politiek.

[0:02:16] Vandaag kan de minister laten zien dat mooie woorden ook worden waargemaakt.

[0:02:19] Want het gaat vandaag over de gezondheid van alle Nederlanders.

[0:02:22] En voorkomen is beter dan genezen.

[0:02:24] Dat begint bij wat er op ons bord ligt.

[0:02:27] Toch eet maar 10 procent volgens de Schijf van Vijf, die onlangs vernieuwd is.

[0:02:31] Terwijl ongezonde voeding jaarlijks bijna 150.000 gezonde levensjaren kost.

[0:02:36] De Gezondheidsraad is duidelijk, het is voor onze gezondheid belangrijk om veel meer plantaardig en minder leerlijk te eten.

[0:02:43] Maar reclames, prijs en beschikbaarheid van gezond voedsel in de buurt sturen ons gedrag sterk de verkeerde kant op.

[0:02:50] VWS ziet het als haar taak om gezonde keuzes makkelijker te maken en gezonde voeding te stimuleren.

[0:02:55] Maar gaat de minister daden laten zien?

[0:02:57] Een aantal vragen.

[0:02:58] Hoe verwerkt de minister de adviezen van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum, bijvoorbeeld in een samenhangende preventiestrategie?

[0:03:03] Welke concrete doelen stelt zij om Nederlanders te helpen bij een gezondere voedingspatroon volgens de vernieuwde adviezen?

[0:03:09] Is de minister bereid de oproep van gemeenten, JOGG en het Voedingscentrum te beantwoorden door te komen met een verbod op kindermarketing en met een voedselwet die gemeenten in staat stelt om de voedselomgeving gezond te maken?

[0:03:21] En er is door kabinet-schoof flink bezuinigd op het voedingscentrum.

[0:03:25] Het kabinet bevestigt dat dit tot afname van voorlichting en ondersteuning van onder andere onderwijszorg en burgers leidt.

[0:03:33] Kan de minister toezeggen ruim voor de miljoenennota de Kamer te informeren in hoeverre deze bezuinigingen van kabinet-schoof kunnen worden teruggedraaid?

[0:03:40] Voorzitter, dan PFAS.

[0:03:41] Alle Nederlanders hebben te veel PFAS in hun bloed.

[0:03:43] De autoriteit die bestrijdingsmiddelen toelaat, het CTGB, concludeert dat 46 middelen met PFAS erin waarschijnlijk van de markt moeten omdat ze ons drinkwater bedreigen.

[0:03:52] Is de minister het met ons eens dat het onwenselijk is dat schadelijk PFAS via landbouwgif over ons hele land en voedsel wordt verspreid?

[0:04:00] In Denemarken geldt er al een verbod op zulke middelen.

[0:04:03] Wil de minister ook inzetten op een sneller verbod in Nederland?

[0:04:05] En dan over biologisch, gezien het antoonbaar beter is voor de gezondheid van onder andere kinderen, ziet de minister om in lijn met het regeerakkoord kans om in het kader van preventie extra maatregelen te nemen die de consumptie van biologische groenten, peelvruchten en fruit stimuleren.

[0:04:22] En het kabinet wil gratis schoolvruid.

[0:04:25] Wil de minister zich inzetten dat dit ook biologisch schoolvruid wordt?

[0:04:28] Tot slot hitteaanpak.

[0:04:30] Ook daar is actie hard nodig.

[0:04:32] In Nederland overlijden gemiddeld bijna 250 mensen per jaar extra door hitte.

[0:04:36] Een aantal dat direct is toe te schrijven aan klimaatverandering volgens het RIVM.

[0:04:41] En kwetsbare groepen zoals ouderen en baby's lopen extra gezondheidsrisico's.

[0:04:45] En dit jaar dreigt een super El Nino los te barsten met nog meer hitte in Europa.

[0:04:50] Het vorige kabinet erkende dat meer groen helpt tegen hitte, maar kwam vooral met richtlijnen en liet echte actie aan anderen over.

[0:04:56] Gemeenten vragen actie van het Rijk.

[0:05:00] Ziet de minister dat de landelijke overheid hier ook een verantwoordelijkheid in heeft en meer moet doen, zoals Spanje dat ook doet?

[0:05:06] Een grote boom werkt bij hitte net zo verkoelend als tien airco's.

[0:05:10] Dat is niet alleen goedkoper, maar ontlast ook het stroomnetwerk.

[0:05:12] Is de minister bereid om samen met de minister van Vro afspraken te maken over landelijke inzet van meer groen in de buurt tegen hitte als alternatief voor energieslurpende airco's?

[0:05:22] En wil zij verkennen hoe meer groen in zorginstellingen, scholen en publieke gebouwen onderdeel kan worden van preventie en gezondheidsbeleid?

[0:05:29] Voorzitter, de Partij voor de Dieren wil daden zien voor een omgeving waarin gezonde, biologische en gifvrije voeding de norm is.

[0:05:36] Voor een groenere en dus meer weerbare samenleving tegen de hitte van morgen.

[0:05:40] Dank u wel.

[0:05:49] Voorzitter, preventie is iets waar we al jaren over praten, ook de coalitie in haar akkoord.

[0:05:54] En terecht, want daar is veel te halen.

[0:05:56] Meer gezondheid, meer welzijn, meer productiviteit, maar ook minder zorgkosten.

[0:06:01] We zijn dan ook blij dat het besef van urgentie is toegenomen.

[0:06:05] De coalitie richt zich in de plannen vooral op preventie bij de jeugd.

[0:06:09] En dat is prima, want jong geleerd is oud gedaan.

[0:06:12] Want het is nooit te laat.

[0:06:14] Maar laat ik beginnen met een mooi voorbeeld uit Brabant.

[0:06:17] Daar organiseren de seniorenbonden vitaliteitsdagen.

[0:06:20] Een rondje in een zaal waar je bloeddruk wordt gemeten, waar je getest wordt op suikerziekte.

[0:06:25] Een gesprek met de diëtisten, waar een geriatrische tandarts aanwezig is en waar je risico op vallen wordt onderzocht.

[0:06:32] En natuurlijk gesprekken over eenzaamheid en sociale netwerken.

[0:06:36] Het tegengaan van eenzaamheid en isolatie is belangrijk, anders krijg je kwalen, doktersbezoek en minder gezondheid.

[0:06:43] Dit voorkomen is van groot belang.

[0:06:46] Ik was laatst bij een ronde tafel over netcongestie.

[0:06:49] Kort gezegd, het elektriciteitsnet is zo goed als vol en er wordt in de zorg thuis

[0:06:54] steeds meer ingezet op digitale hulpmiddelen en andere hulpmiddelen die stroom vereisen.

[0:06:59] Wat gebeurt er als er langdurige stroomzorging is en dat soort apparatuur dus uitvalt?

[0:07:06] Het is belangrijk dat in de buurt, de zorgzame buurt, bekend is wie er kwetsbaar is en dat er een plan is wat er gebeurt met en voor deze mensen bij calamiteiten.

[0:07:18] Hoe ziet de minister dit?

[0:07:19] Is zij bereid in hoeverre dit bij de gemeente in beeld te brengen wat er bij de gemeente leeft?

[0:07:25] En is ze bereid dit bij hen onder de aandacht te brengen?

[0:07:28] En als we het hebben over leefstijlpreventie, dan gaat het vaak over bewegen, voeding en roken.

[0:07:34] Maar er hoort ook nog iets anders bij.

[0:07:37] waardig ouder worden.

[0:07:39] In Nederland heeft ongeveer de helft van de 65-plussers te maken met urineverlies.

[0:07:44] Duizenden ouderen in Nederland zijn afhankelijk van incontinentiemateriaal.

[0:07:48] Voor hen is comfort een voorwaarde om actief te blijven, sociale contacten te behouden en daarmee eenzaamheid te voorkomen.

[0:07:57] Ook helpt goed passend materiaal om huidproblemen en infecties te voorkomen.

[0:08:01] Complicaties die grote gevolgen kunnen hebben voor het welbevinden en functioneren van mensen.

[0:08:07] En toch zien we dat wasbaar incontinentiemateriaal dat comfortabeler is, minder afval veroorzaakt en beter aansluit bij een actief leven door slechts een zeer beperkt aantal zorgverleners wordt vergoed.

[0:08:20] En daarmee worden ouderen feitelijk gedwongen tot een keuze die haakstaat op alles waar leefstijlpreventie voor zou moeten staan.

[0:08:27] meedoen, zelfstandigheid en gezondheid.

[0:08:31] Waarom worden ouderen in hun keuzevrijheid beperkt, terwijl er een meer duurzame en preventieve optie beschikbaar is?

[0:08:39] Leefstijlpreventie begint bij realistische en menselijke keuzes in het dagelijks leven.

[0:08:44] Ook en juist voor ouderen.

[0:08:46] Hoe kijkt de minister hiernaar?

[0:08:47] Wil zij zich hiervoor inzetten?

[0:08:49] Voorzitter, dit is ook het moment om te vragen naar de voortgang van de motie-Tiele over consultatiebureau of noem het

[0:08:57] wijkpolies voor ouderen.

[0:08:58] Hoe staat het daarmee?

[0:09:00] Daar zou aandacht voor moeten zijn voor vaccinaties voor ouderen.

[0:09:02] Kan de minister de stand van zaken vermelden over het nieuwe type griepvaccin?

[0:09:07] Staatssecretaris Karremans zou hier overleg hebben met het RIVM en de Kamer adviseren.

[0:09:14] Wat is er sinds februari 2025 gebeurd?

[0:09:18] Als u even wacht, u mag zo weer beginnen.

[0:09:22] ...waar u was gebleven, maar dan laten we even de bel afgaan.

[0:09:25] Anders kunnen ze het op afstand vooral niet volgen.

[0:09:27] Dat is heel hinderlijk, dus we schorsen even kort.

[0:09:33] En iedereen die dit voor het eerst hoort, er is niets aan de hand.

[0:09:36] U kunt gewoon blijven zitten.

[0:09:38] De plenaire vergadering begint zo dadelijk.

[0:09:41] En er zijn ook leden in deze zaal die wel weten hoe dit belletje werkt, zie ik.

[0:10:14] Mevrouw Van Brenk krijgt weer het woord en de tijd.

[0:10:17] Dank, voorzitter.

[0:10:18] Wil de minister ook reageren op het initiatief Prik Eens Door?

[0:10:23] En ik ben ook benieuwd naar het tempo wanneer het gordelroosvaccin start.

[0:10:28] Anders zijn we weer een jaar verder en dan hebben we weer een nieuw leeftijdscohort.

[0:10:32] In het verlengde hiervan noem ik iets anders wat ik ook aangedragen heb bij de begroting sociale zaken, namelijk het sociaal pensioen.

[0:10:42] Als iedereen een jaar voordat men recht heeft op AOW al een dag in de week vrijwilligerswerk of mantelzorgwerk gaat doen, deze coalitie wil immers zorgzame wijken, dan is de kans dat men na pensioen hiermee doorgaat of zelfs uitbreidt.

[0:10:56] Denk aan het potentieel wat daarmee aangeboord wordt.

[0:10:59] Jonge senioren zijn vitaal en vergroten waarde.

[0:11:02] Je nuttigvolle voor de maatschappij geeft een doel en gaat eenzaamheid tegen.

[0:11:07] Een win-win situatie.

[0:11:09] de minister hiervan.

[0:11:10] En dan, voorzitter, sportvelden die overdag niet gebruikt worden.

[0:11:15] Ik zie gewoon dat daar hele mooie initiatieven zijn onder de noemer de derde helft.

[0:11:19] Mijn moeder doet daar ook iedere woensdagochtend aan mee.

[0:11:22] Hoe kijkt de minister tegen dat soort initiatieven aan?

[0:11:25] Dank, voorzitter.

[0:11:27] Dank u zeer.

[0:11:28] Volgende spreker, Van Metele, PVV-fractie.

[0:11:31] Leefstijlpreventie.

[0:11:35] Van informeren naar sturen.

[0:11:37] Van advies naar normering en van preventie naar leefstijlpolitiek.

[0:11:40] Dat is wat er hier vringt voor de PVV.

[0:11:44] Mensen goed informeren over gezondheid is prima.

[0:11:47] Betrouwbare informatie beschikbaar maken is ook prima.

[0:11:50] Maar een vrije samenleving trekt wel een grens.

[0:11:53] De overheid is er niet om burgers stap voor stap via leefomgeving, prijsprikkels, supermarkten en werkplekken in de gewenste leefstijl te duwen.

[0:12:01] En toch is dat precies de beweging die uit de stukken op de agenda van vandaag naar voren komt.

[0:12:07] Steeds weer lezen we dezelfde formule.

[0:12:09] De gezonde keuze moet een makkelijke keuze worden.

[0:12:11] Dat klinkt vriendelijk, bijna onschuldig, maar achter die nette zin schuilt wel een politieke keuze.

[0:12:17] Want wie bepaalt straks wat gezond genoeg is, wat wenselijk genoeg is en wat verantwoord genoeg is?

[0:12:25] En vooral, wie bepaalt dat voor een ander?

[0:12:28] De minister zegt niet achter de voordeur te willen komen, maar intussen schuift beleid wel steeds verder die kant op.

[0:12:35] Ik vraag de minister daarom heel concreet waar voor haar de harde grens ligt tussen informeren en normeren.

[0:12:43] Wanneer is preventie voor haar nog hulp en wanneer wordt het gedragsbeleid?

[0:12:47] Graag een uitgebreide reflectie hierop van de minister.

[0:12:50] En dan het onderdeel misinformatie.

[0:12:52] Niemand is voor onjuiste informatie.

[0:12:55] Niemand is voor misleiding.

[0:12:57] Maar ook hier geldt, een juist uitgangspunt kan ontsporen in verkeerd beleid.

[0:13:02] Want wie wantrouwen wil bestrijden met meer centrale regie, loopt het risico juist meer wantrouwen te veroorzaken.

[0:13:08] Zeker als de overheid zich gaat gedragen als scheidsrechter van welke opvattingen nog acceptabel zijn en welke opvattingen bestreden moet worden.

[0:13:16] Dus mijn vraag aan de minister is simpel, maar wel wezenlijk.

[0:13:19] Hoe voorkomt zij dat afwijkende opvattingen niet meer worden bestreden met argumenten, maar via politiek beleid onder controle worden gebracht?

[0:13:27] Voorzitter, wetenschap is altijd in beweging.

[0:13:30] Inzichten veranderen, discussies ontwikkelen zich.

[0:13:34] Juist daarom moet de overheid terughoudend zijn.

[0:13:36] Is de minister bereid zich hier helder over uit te spreken dat de overheid nooit de schrijfsrechter van het gezondheidsdebat mag worden?

[0:13:43] En dan de transitie naar meer plantaardig.

[0:13:45] Ook daar zie je dezelfde verschuiving.

[0:13:47] Voedingsadvies is één ding.

[0:13:49] Voedselpolitiek is iets anders.

[0:13:51] Zodra gezondheid, duurzaamheid en een gewenste voedseltransitie in één pakket worden samengevoegd, krijgen burgers niet alleen meer te horen wat gezond voor hen zijn, maar ook wat zij geacht worden te eten in het belang van politiek-ideologische doelen.

[0:14:05] Dus ook hier de vraag, is de minister het met de PVV eens dat voedingsvoorlichting geen verpakte heropvoeding mag worden?

[0:14:12] En wat weegt voor haar uiteindelijk zwaarder als een keuze moet worden gemaakt?

[0:14:16] Individuele gezondheid en vrijheid enerzijds of politieke ideologie anderzijds?

[0:14:22] Want dat is hier de vraag.

[0:14:24] Want de voorbeelden verstapelen zich op, voorzitter.

[0:14:26] De voorgenomen suikertaks is pure Haagse geldklomperij.

[0:14:29] Een strafmaatregel voor hardwerkende Nederlanders die hun boodschappen nu al nauwelijks meer kunnen betalen.

[0:14:36] De overheid gebruikt gezondheid als excuus, maar in werkelijkheid gaat het gewoon om meer belasting, meer dwang en meer bemoeienis.

[0:14:43] En vervolgens zien we de presentatie van de nieuwe Schijf van Vijf, waarin overduidelijke klimaatideologie wordt verpakt als gezondheidsadvies.

[0:14:51] Voorzitter.

[0:14:51] Een volwassen vrouw die invult dat zij gewoon vlees en vis eet krijgt van het Voedingscentrum alsnog een advies dat neerkomt op ongeveer 200 gram koolhydraten per dag, sojamelk drinken en slechts één keer per week dierlijke producten zoals vlees en eieren.

[0:15:05] En als je nog maar één schamel plakje kaas per dag mag eten, want de impact op het milieu is even groot als varkensvlees en het zou goed zijn dat fabrikanten de grootte van de plakjes zouden aanpassen.

[0:15:15] Letterlijk in de tekst.

[0:15:17] Dan, voorzitter, zijn we echt niet meer

[0:15:20] een advies op gezondheid aan het geven.

[0:15:22] Dan wordt er ideologisch gestuurd.

[0:15:25] Voorzitter, als voedingsvoorlichting zo zichtbaar wordt misbruikt om klimaatdoelen en ideologische gedragsverandering te verkopen als een gezondheidsadvies, dan past daar ook een financiële consequentie bij.

[0:15:34] Dan moet de minister de subsidie van het voedingscentrum vanuit VWS stopzetten.

[0:15:38] Want geld van volksgezondheid hoort naar echte gezondheid te gaan en niet naar klimaatactivisme in een gezondheidsjasje.

[0:15:45] En als het kabinet koste wat kost aan deze voorlichting wil vasthouden, houd de subsidie dan niet langer uit VWS, maar uit het potje van klimaat.

[0:15:53] Want de nieuwe schrijver 5 hoort thuis in de categorie klimaat en zeker niet bij het ministerie van Volksgezondheid.

[0:15:59] Betaal dit dan maar uit het Klimaatfonds.

[0:16:01] Voorzitter, de kern van mijn betoog is niet dat de overheid niets mag zeggen.

[0:16:04] Ik rond af.

[0:16:06] De kern is dat de overheid moet weten wanneer ze moet zwijgen en mensen met rust moet laten.

[0:16:11] Informeren ja, maar vrijheid inruilen voor leeftijdspolitiek nee.

[0:16:17] Dank u wel.

[0:16:18] Ja, over de tijd, maar het kwam al tot een afronding.

[0:16:21] De heer Van Houwelingen heeft een vraag.

[0:16:24] Ja, korte vraag.

[0:16:25] Heel mooi betoog en wij maken ons ook heel veel zorgen over die nieuwe schijf van vijf.

[0:16:29] En is het dan ook zo dat ook, dat ligt ook voor de PVV zo, is dat door dat het gemengd is, met ideologie gemengd, dat we ook eigenlijk die

[0:16:36] gezondheidswetenschap en die hele schrijvervijf niet meer kunnen vertrouwen.

[0:16:39] Want die schrijvervijf komt natuurlijk heel veel beleidstukken straks weer voor.

[0:16:42] En daar is ook de Nutri-Score, alles is erop gebaseerd.

[0:16:45] Dus dat kunnen we eigenlijk ook niet meer vertrouwen.

[0:16:48] Maar hoe kijkt de PVV daar tegenaan?

[0:16:50] Ja, dank u voorzitter.

[0:16:52] Ja, dat ben ik eens.

[0:16:53] En het betekent niet dat wij alle wetenschap overboord gaan zetten, totaal niet.

[0:16:58] Maar op deze manier worden er andere dingen ingefietst, doelen, die niks meer met de gezondheid te maken hebben.

[0:17:03] Dus dan heft het zichzelf op.

[0:17:05] Dus wat ons betreft stoppen met het voedingscentrum, want het heeft op deze manier geen enkele waarde.

[0:17:11] Dus ik ben het eens met met de heer Van Houding.

[0:17:16] Oké.

[0:17:16] Vraag van mevrouw Zijnhaven.

[0:17:17] Ja, voorzitter, ik hoor heel veel grote woorden, maar volgens mij als wij zeggen met elkaar dat we de gezonde keuze makkelijker maken, zegt dat helemaal niks over welke individuele afweging iemand vervolgens zelf maakt.

[0:17:31] Als jij dan heel bewust een ongezonde keuze wil maken, be my guest.

[0:17:34] Maar het uitgangspunt is dat die gezonde keuze wel de makkelijke keuze moet zijn.

[0:17:40] Ik wou bijna zeggen, ik hoorde geen vraag.

[0:17:44] Als voorzitter ben ik een beetje streng, anders gaan we... U krijgt straks nog het woord mevrouw Seijenhaven.

[0:17:49] Het lid kost iets.

[0:17:51] Ja, ik wil er eigenlijk geen tijd aan verspillen, maar doe het toch maar even.

[0:17:54] Want er worden hier gewoon wetenschappers uit voedingscentrum verdacht gemaakt.

[0:17:58] En dat vind ik echt kwalijk.

[0:18:00] En er worden gewoon mensen thuis voorgespiegeld dat ze tot iets worden gedwongen.

[0:18:04] Dat is pertinent onwaar.

[0:18:06] Mensen worden nu juist gedwongen door reclames, door beschikbaarheid van ongezond voedsel in hun buurt om de ongezonde keuze te maken.

[0:18:12] Dus ik heb wel één vraag voor de PVV.

[0:18:14] Het gaat hier over leefstijlpreventie.

[0:18:16] Mensen helpen om gezond te leven.

[0:18:18] Dat wil de PVV toch ook, gezien alle ziekte die uit ongezonde leefstijl voortkomt.

[0:18:23] Wat wil de PVV wel om mensen te helpen gezonder te leven en om ziekte te voorkomen bij ouderen, bij kinderen?

[0:18:29] Noem drie maatregelen alsjeblieft.

[0:18:33] Nou voorzitter, ten eerste ik maak niemand verdacht, helemaal niet zelfs.

[0:18:39] Het voedingscentrum heeft dat zelf gedaan door op die manier die klimaatdoelen naar voren te schuiven als zijnde een gezondheidsadvies.

[0:18:45] Dus dat hebben ze zelf veroorzaakt.

[0:18:47] En ik vind dat niet alleen, er is een enorme controverse over geweest in Nederland.

[0:18:51] Dus je kunt niet ontkennen dat een heleboel mensen denken, wat zijn we nu eigenlijk aan het doen hier?

[0:18:57] Dit gaat niet meer om gezondheid.

[0:18:58] Ik ga ook geen drie voorbeelden geven wat we wel vinden, wat we wel willen.

[0:19:04] Nee, wat de PVV wel wil, is informeren op de juiste manier.

[0:19:09] En dat er bijvoorbeeld gezegd wordt, nou oké, dat en dat is misschien beter voor je gezondheid, prima, maar niet, dan is het ook beter voor milieu of voor klimaat.

[0:19:18] Die twee dingen mogen niet door elkaar gehaald worden, heeft niks meer met gezondheid te maken en dat is een onjuiste manier van informeren.

[0:19:28] Ja.

[0:19:28] Het lid Costis had al aangegeven dat ze naar een twee minuten debat moet.

[0:19:32] Ik was aan het einde gekomen nu aan de inbreng van PVV-fractie.

[0:19:36] Dan gaan we naar de volgende spreker aan de zijde van de Kamer.

[0:19:39] Mevrouw Vliegert-Hart, GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:19:42] Voorzitter, elk kind verdient een gelijke kans op een gezonde en kansrijke start.

[0:19:46] Maar helaas is dat in werkelijkheid niet het geval.

[0:19:48] Want kinderen die opgroeien in armoede hebben een grotere kans op gezondheidsproblemen, zoals bijvoorbeeld ernstige astma door slechte woonomstandigheden met tochten en schimmel.

[0:19:56] En dat laat zien, echte preventie begint bij bestaande zekerheid.

[0:20:00] En voor GroenLinks PvdA betekent dat investeren in betaalbare en goede woningen, armoede tegengaan en zorg dat gezonde keuzes ook echt mogelijk zijn.

[0:20:07] Want preventie is geen individuele opgave, maar gezamenlijke verantwoordelijkheid en juist ook om kwetsbare jongeren te beschermen.

[0:20:14] Voorzitter, als we het hebben over het beschermen van kwetsbare jongeren, dan kunnen we niet om de gevaren heen van nicotine, tabak en vepen.

[0:20:21] Want ruim een kwart van de jongeren heeft ooit geveept en die cijfers dalen maar niet.

[0:20:25] En ik ben blij dat de minister zich inzet om die vepepidemie in te dammen, maar waar ik me wel echt heel veel zorgen over maak, is de omvang van illegale handel en de doelbewuste strategieën van de tabaksindustrie.

[0:20:35] En daarom zijn wat GroenLinks-PvdA betreft scherpere maatregelen nodig.

[0:20:40] Want die illegale verhandel verloopt eigenlijk via drie kanalen.

[0:20:42] Online, via social media via Snapchat, via fysieke winkels en via straatdealers.

[0:20:47] En op al die fronten vinden wij dat we verder moeten ingrijpen.

[0:20:50] Want maar liefst 38% van de jongeren koopt nog steeds nicotineproducten in fysieke winkels, ondanks het verkoopverbod.

[0:20:56] En vaak zelfs in de buurt van scholen.

[0:20:58] En de minister verhoogt de boetes van 700 tot 1300 euro.

[0:21:02] En dat is een stap.

[0:21:03] Maar voor veel winkels is dat simpel wisselgeld.

[0:21:06] Sommige winkels krijgen al 14 keer een boete en gaan gewoon maar door.

[0:21:10] Onacceptabel.

[0:21:11] En mijn vraag aan de minister.

[0:21:13] Denkt zij dat deze verhoging daadwerkelijk afschrikkend werkt?

[0:21:15] En waar is dat op gebaseerd?

[0:21:17] Recentere rapporten laten zien dat boetes en winstmarges beter in verhouding moeten zijn.

[0:21:21] Dus bij welk boetebedrag verwacht de minister dat dit wel het geval is?

[0:21:25] En is zij het met mij eens dat juist deze herhaaldelijke overtredingen pleiten voor snelle invoering van onze aangenomen motie voor een three strikes out methode, waarbij overtreders hun tabaksverkoop tijdelijk moeten stoppen en dat al pas echt die financiële consequenties daarmee gaan voelen?

[0:21:39] En voorzitter, afgelopen dinsdag waren velen van ons aanwezig bij de overhandiging van de brandbrief artsen slaan alarm.

[0:21:45] En zij zien dagelijks de schrijnende gevolg van tabak en vip in hun spreekamers.

[0:21:49] Hun boodschap was helder.

[0:21:51] De overheid doet nog onvoldoende om jongeren te beschermen tegen de gevaren van nicotine.

[0:21:55] En het probleem zit niet alleen in handhaving, maar ook in het systeem.

[0:21:59] Want op dit moment hebben 300 scholen een verkooppunt binnen 250 meter.

[0:22:03] En het is wat ons betreft niet uit te leggen dat jongeren in hun pauze binnen enkele minuten verleid kunnen worden om die tabak te kopen.

[0:22:11] En artsen pleiten daarom onder andere voor een vergunningsplicht voor tabakszaken.

[0:22:14] En wij delen deze grote zorgen van die artsen en willen daarom komen met een voorstel voor het invoeren van een afstandscriterium rondom scholen.

[0:22:22] En is de minister bereid deze maatregel mee te nemen in de komende wetswijziging van de tabaks- en rook- en warenwet?

[0:22:28] En voorzitter, dan die online verkoop via Snapchat.

[0:22:31] Recent bleek ook weer dat steeds vaker vapes met synthetische THC worden verkocht aan jongeren.

[0:22:36] De verhalen van zwaarverslaafde tieners zijn ronduit schokkend.

[0:22:40] En in de brief van 10 april lezen we dat de ACM onderzoek doet naar mogelijke overtredingen van de Digital Service Act.

[0:22:45] Maar mijn vraag, hoe staat het precies met dit onderzoek?

[0:22:48] En wat doet de minister in de tussentijd om deze verkoop terug te dringen?

[0:22:51] En in verschillende steden en gemeenten zien we goede voorbeelden van online jongerenwerkers die bijdragen aan de online weerbaarheid van jongeren.

[0:22:59] En we zo kunnen voorkomen dat jongeren in de val van de illegale Snapchatverkoop vallen.

[0:23:04] En hoe kijkt de minister hiernaar?

[0:23:05] En is hij bereid te onderzoeken hoe dit landelijk uitgevoerd kan worden?

[0:23:10] En voorzitter, tot slot Mainline.

[0:23:12] Door het kidderbesluit van het kabinet om de subsidie verder af te bouwen, heeft Mainline haar deuren definitief moeten sluiten.

[0:23:18] Hun ongelooflijk waardevolle werk voor de gezondheid van de meest kwetsbare mensen in onze samenleving gaat hiermee verloren.

[0:23:24] En dat geldt ook voor hun essentiële kennis en inzicht in de drugsproblematiek.

[0:23:29] En in de negatieve appreciatie op mijn amendement schreef de minister, en ik citeer, op dit moment staat VWS in contact met Mainline om hen te ondersteunen om de door Mainline opgebouwde kennis en expertise te borgen.

[0:23:39] mij vragen hoe staat het met het borgen van deze kennis en expertise?

[0:23:43] En kan de minister toezeggen om voor het commissiedebat drugspreventie eind november een brief naar de Kamer te sturen over hoe dit wordt geborgd?

[0:23:50] En kan zij daarin ook meenemen hoe het staat met de ondersteuning van drugsverslaafden door gemeenten?

[0:23:55] En voorzitter, ik kan nog uren praten over gezonde start voor ieder kind en er zijn tig onderwerpen.

[0:24:01] Maar ik kijk er naar uit, naar de maatregelen die het kabinet gaat nemen om eindelijk echt te zorgen voor de gezondste generatie ooit.

[0:24:06] Dank u wel.

[0:24:09] We zijn gekomen bij de volgende spreker, mevrouw Orna namens Groep Markuszijn.

[0:24:14] Dank voorzitter.

[0:24:16] Voorzitter, het voedingscentrum was ooit simpel.

[0:24:18] Gewoon, wat is gezond eten?

[0:24:20] Niets meer, niets minder.

[0:24:22] Maar vandaag is het iets anders geworden.

[0:24:24] Vandaag is het een instrument van de overheid.

[0:24:26] Geen neutrale voorlichter, maar een gedragscoach op kosten van de belastingbetaler.

[0:24:31] En de vraag hierbij is, kan de minister bevestigen dat het voedingscentrum voor 100% wordt gefinancierd door de overheid?

[0:24:37] Want laten we eerlijk zijn, dit instituut is niet onafhankelijk, maar is volledig gefinancierd door de staat voor 100% en dat kost jaarlijks rond de 10 miljoen euro.

[0:24:46] Voor advies dat al lang niet meer alleen over gezondheid gaat.

[0:24:50] Hoe rechtvaardig de minister deze uitgaven richting Nederlanders die gewoon zelf willen bepalen wat ze eten, zonder sturing?

[0:24:57] Voorzitter, het Voedingscentrum zegt het zelf.

[0:24:59] Het wil mensen sturen naar gezondere en duurzamere keuzes.

[0:25:03] Dat woord is felzeggend.

[0:25:04] Sturen.

[0:25:05] Niet informeren, niet uitleggen, maar sturen.

[0:25:08] Deelt de minister de mening dat sturen iets fundamenteels anders is dan neutrale voorlichting?

[0:25:13] En daarmee verschuift de kern van gezondheid naar politiek.

[0:25:17] Want duurzaam betekent hier niet gewoon verstandig.

[0:25:19] Het betekent klimaatbeleid.

[0:25:21] Kan de minister uitleggen waarom klimaatdoelen onderdeels zijn geworden van het Voedingsadvies?

[0:25:25] Graag reactie.

[0:25:27] En dan zien we terug in de adviezen.

[0:25:29] Minder vlees, minder plantaardig, anders consumeren.

[0:25:32] Niet alleen vanwege gezondheid, maar vanwege CO2, stikstof en klimaatdoelen.

[0:25:37] Is de minister bereid om voedingsadvies weer strikt te beperken tot gezondheid en duurzaamheid eruit te halen?

[0:25:42] Graag een reactie.

[0:25:44] Voorzitter, dit is de realiteit.

[0:25:46] De overheid gebruikt een voedingsinstituut om via de keukentafel gedrag te veranderen.

[0:25:50] Niet via een debat, niet via keuzes in deze Kamer, maar via folders, campagnes en de schijf van vijf.

[0:25:56] Dat is wat ons betreft beleid door de achterdeur.

[0:25:59] Erkent de minister dat die sprake is van gedragsbeïnvloeding met belastinggeld?

[0:26:03] En daar betalen Nederlanders miljoenen voor.

[0:26:05] Sterker nog, belastinggeld wordt ingezet om mensen hun schuldgevoel aan te praten over wat er op hun bord ligt.

[0:26:11] Alsof een gehaktbal ineens een moreel probleem is.

[0:26:14] Het is geen voorlichting meer, dat is conditionering.

[0:26:17] De boodschap is niet langer dit is gezond.

[0:26:19] De boodschap is eet minder, eet anders, voel u verantwoordelijk en vooral pas uw gedrag aan.

[0:26:24] Vindt de minister het de taak van de overheid om gedrag en moraal rond eten te sturen?

[0:26:29] Dit is een betutteling wat ons betreft in optima forma.

[0:26:32] Alsof Nederlanders niet zelf kunnen nadenken.

[0:26:34] Alsof mensen niet zelf kunnen kiezen wat ze eten.

[0:26:37] Voorzitter, de overheid hoort mensen te informeren, niet te sturen, niet op te voeden en zeker niet via verkapte klimaatagenda's.

[0:26:43] Dus mijn vraag aan het kabinet is simpel en dringend.

[0:26:47] Waarom financieren we met bijna 10 miljoen euro per jaar een organisatie die zich ontwikkelt van voorlichter tot gedragsstuurder?

[0:26:53] Wanneer stopt dit?

[0:26:54] Wanneer krijgen Nederlanders weer eerlijke informatie zonder de politieke bijsluiter, zonder klimaatdoelopenbord en zonder een overheid die zich bemoeit met wat zij eten?

[0:27:03] Is de minister bereid om het voedingscentrum te herzien of de financiering te stoppen als deze rol niet wordt aangepast?

[0:27:10] Voorzitter, laat mensen vrij, ook aan de keukentafel.

[0:27:14] Dank u wel.

[0:27:17] Dank u zeer.

[0:27:18] Volgende spreker, zijde van de Kamer.

[0:27:20] Mevrouw Wiersema, BBB-fractie.

[0:27:22] Ja, dank voorzitter.

[0:27:25] Ja, gezondheid begint bij het maken van gezonde keuzes.

[0:27:28] En dat gaat al snel over wat mensen niet mogen of moeten.

[0:27:33] Minder suiker, minder vet en nu minder vlees.

[0:27:37] Echte preventie begint echter niet met verboden, maar met verleiding.

[0:27:41] Eerlijk, onbewerkt en vers voedsel dat voor iedereen beschikbaar is.

[0:27:46] Uit de hongerwinterstudie van het UMC Amsterdam blijkt dat mensen die verwekt zijn tijdens de hongerwinter en blootgesteld aan ondervoeding op het moment dat organen werden aangelegd op volwassen leeftijd twee keer zo vaak een hartinfarct hebben en zelfs vier keer zo vaak borstkanker.

[0:28:04] Dus goede voeding met de juiste nutriënten is van levensbelang.

[0:28:09] Zeker waar het gaat om preventie.

[0:28:11] En laten we eerlijk zijn, gezondheid begint niet in Den Haag, maar op het erf van onze boeren.

[0:28:16] Daar wordt voedsel gemaakt dat niet alleen voedt, maar ook zorgt voor gezondheid.

[0:28:21] En het zal u niet verbazen, ook ik wil nu vooral iets zeggen over de Schijf van Vijf.

[0:28:25] En de Schijf van Vijf is ooit bedacht met één heldendoel.

[0:28:30] Mensen helpen om gezondere keuzes te maken voor hun eigen lichaam.

[0:28:33] Niet voor het klimaat, niet voor ideologische doelen, maar voor hun gezondheid.

[0:28:39] En juist daarom is het zorgelijk dat het Voedingscentrum nu expliciet klimaat- en duurzaamheidsdoelen heeft verwerkt in voedingsadviezen.

[0:28:46] In de nieuwe richtlijnen ligt de nadruk nu sterker op plantaardige eiwitten en wordt de hoeveelheid vlees verder beperkt.

[0:28:53] Niet om gezondheid te redenen, maar zogenaamd voor het klimaat.

[0:28:56] En voorzitter, daar wringt het.

[0:28:58] Want als je een instrument dat bedoeld is voor gezondheidsadvies gaat gebruiken om klimaatbeleid te sturen, dan ben je eerlijk gezegd bezig met iets anders dan waarvoor dat instrument bedoeld is.

[0:29:09] En daarmee ondermijn je je eigen wetenschappelijke geloofwaardigheid.

[0:29:14] En dan krijgen mensen het gevoel dat er via de achterdeur een agenda wordt doorgedrukt.

[0:29:19] En dat is precies het soort onbetrouwbare overheid waar mensen moe van worden.

[0:29:24] Want als iets gepresenteerd wordt als gezondheidsadvies, moet het ook gewoon gezondheidsadvies zijn, kunt.

[0:29:33] Als de overheid klimaatbeleid wil maken over de rug van voedselconsumptie, voer dat debat dan openlijk in deze Kamer.

[0:29:39] Maar vermeng dat niet met een instrument dat bedoeld is om mensen te helpen gezond te blijven.

[0:29:46] Daarnaast zit er nog een ander probleem aan.

[0:29:48] Want als adviezen doorslaan in betutteling, verliezen ze draagvlak.

[0:29:52] Want dan gaan mensen ze niet opvolgen, maar gaan ze ze juist negeren.

[0:29:55] En dat helpt niemand verder in hun gezondheid.

[0:29:59] Nederlanders weten heus al dat variatie belangrijk is en overconsumptie voorkomen moet worden.

[0:30:04] Groenten, fruit, granen, vlees of vis, alles met mate.

[0:30:07] Vilsjers en voedingsdeskundigen zeggen precies hetzelfde.

[0:30:11] Een gezond eetpatroon draait om balans en variatie, maar niet om het demoniseren van één productgroep.

[0:30:18] Sterker nog, ik durf te stellen dat dat gevaarlijk is voor de gezondheid.

[0:30:22] Voorzitter, als je het dan toch over duurzaamheid wilt hebben, laten we het debat dan wel eerlijk voeren.

[0:30:26] Nederlandse boeren produceren voedsel onder de strengste eisen ter wereld.

[0:30:32] Op het gebied van dierenwelzijn, voedselveiligheid en ook op het gebied van milieu.

[0:30:37] Als mensen iets willen meegeven, dan zou een veel logischer advies zijn, kies voor producten van dichtbij.

[0:30:43] Kies voor voedsel van Nederlandse bodem.

[0:30:45] En sterker nog, als je kijkt naar de milieubelasting per 100 gram verteerbaar eiwit, dan scoort Nederlands varkensvlees in veel gevallen helemaal niet slecht ten opzichte van plantaardige eiwitbronnen die van ver moeten worden geïmporteerd.

[0:30:58] Onze notenconsumptie in Nederland komt vrijwel 100% uit het buitenland van ver.

[0:31:04] En mijn vraag aan de minister, is deze minister bereid de opdracht aan adviesorganisaties weer terug te laten gaan naar de kern?

[0:31:11] Gezondheidsadvies los van ideologie en als het antwoord nee is, waarom niet?

[0:31:17] En is ze ook bereid met haar collega's in het kabinet te onderzoeken hoe educatie rondom voedsel meer verankerd en centraal gesteld kan worden in het onderwijs?

[0:31:25] Want preventie begint bij een kind en dat begint bij leren over heel veel dingen, maar zeker over voedsel.

[0:31:32] En voorzitter, we moeten oppassen dat gezondheidsadvies niet ongemerkt verandert in een ideologisch voedselkompas.

[0:31:38] Gezond eten moet gaan over wat goed is voor mensen.

[0:31:42] En als we het hebben over duurzaamheid, laten we dan ook eerlijk zijn over de kracht van onze Nederlandse landbouw.

[0:31:49] Want een sterke Nederlandse landbouwsector zorgt voor precies wat we nodig hebben.

[0:31:53] veilig, betrouwbaar en eerlijk geproduceerd voedsel voor onze eigen inwoners, voor ons, maar ook voor toekomstige generaties.

[0:32:01] En dat, voorzitter, moeten we koesteren.

[0:32:06] Ik had het gevoel dat u tot een afronding kwam, dus ik liet u even over de vier minuten heen.

[0:32:11] Dank u wel voor uw betoog.

[0:32:13] Volgende spreker, zijde van de Kamer, mevrouw Seinhaven.

[0:32:16] Nee, ik dacht dat u even wilde... Mag.

[0:32:21] Mevrouw Seinhaven, D60-fractie.

[0:32:24] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:32:26] En voorzitter, het gaat hier vandaag in de kern over een simpele, maar grote vraag, namelijk wat voor samenleving willen wij zijn?

[0:32:37] En voor D66 is het antwoord dan hilde.

[0:32:40] Wij willen dat deze generatie de gezondste generatie ooit wordt.

[0:32:44] En dat begint niet bij allemaal ingewikkelde regels, maar bij iets heel concreets, namelijk de gezonde keuze, de makkelijke keuze maken.

[0:32:52] Daar kunnen we mee aan de slag, maar dan zijn dus wel keuzes nodig.

[0:32:55] En die keuzes maken we in dit regeerakkoord.

[0:32:57] Bijvoorbeeld door de minimale leeftijd voor de aanschaf van nicotine houdende producten te verhogen naar 21 jaar.

[0:33:05] Door extra te investeren in kansrijke start, door te zorgen voor meer buitenspeelplekken, door gratis fruit op school, bijvoorbeeld.

[0:33:13] Daarnaast wil ik drie zaken uitlichten.

[0:33:15] Ten eerste, het invoeren van een suikertaks heeft voor D66 prioriteit.

[0:33:21] Uit recent nieuws blijkt dat de helft van de tieners elke week meer dan 90 suikerklontjes aan frisdrank drinkt.

[0:33:27] Dat zijn forse aantallen met gevolgen die we niet kunnen negeren.

[0:33:31] Want te veel suiker zorgt voor serieuze gezondheidsproblemen zoals diabetes, obesitas en hart- en vaatziekten.

[0:33:38] En juist daarom moeten we het mensen makkelijker maken om die gezonde keuze te kiezen.

[0:33:43] Bovendien kan de opbrengst van die suikertaks een echte win-win zijn.

[0:33:47] Enerzijds de winst voor de gezondheid, maar het geeft ons ook de mogelijkheid om het geld dat we ophalen met die suikertaks deels weer in te zetten om de samenleving gezonder te maken.

[0:33:56] Denk bijvoorbeeld aan investeringen in gezonde leefomgevingen, juist in die wijken waar de gezondheidsverschillen het grootst zijn.

[0:34:04] Dan vragen richting de minister.

[0:34:06] In verschillende landen heeft de suikertaks al succesvol tot minder suikerinname geleid.

[0:34:11] Daarom vragen we aan de minister hoe gaat zij ook in Nederland zorgen dat die suikertaks een succes wordt.

[0:34:18] En als tweede, hoe gaat de minister zorgen dat de suikertaks vooral landt bij die producent en niet bij de consument?

[0:34:25] Want ook daar zien we in verschillende landen dat dat succesvol lukt.

[0:34:29] Dan de tweede, kindermarketing voor ongezonde producten.

[0:34:33] Wat ons betreft is het echt hoog tijd dat dit aan banden wordt gelegd.

[0:34:37] Hoe staat het met het wettelijk verbod op marketing van ongezond voedsel voor kinderen?

[0:34:42] En wanneer start of verwacht de minister dat de internetconsultatie van deze nieuwe wet van start kan gaan?

[0:34:49] En wordt dan in die nieuwe wet ook de online leefwereld van kinderen goed meegenomen?

[0:34:55] En voorzitter, vorige week was het Nationaal Jeugddebat... ...waarin jongeren ons supergoede ideeën hebben gedeeld... ...maar ook hele goede vragen hebben gesteld... ...om te kijken van hoe kunnen we nou de aanpak van overgewicht... ...bij jongeren met elkaar, hoe kunnen we daar samen mee aan de slag?

[0:35:12] En een van die voorstellen ging over het samenwerken... ...met influencers en rolmodellen... ...bij het delen van content over bewegen en gezond eten... ...zodat de jongeren ook buitenschool beter worden gebruikt.

[0:35:22] Daarom vraag ik aan de minister hoe hij ermee aan de slag is en wat we daar de komende tijd op kunnen verwachten.

[0:35:29] Voorzitter, tot slot.

[0:35:31] Terwijl de tabaksindustrie telkens nieuwe wegen vindt, kunnen wij het ons niet permitteren om achterover te leunen.

[0:35:37] Daarover één specifiek punt.

[0:35:39] Aikoos wordt slim in de markt gezet als iets nieuws, maar het blijft gewoon een tabaksproduct.

[0:35:43] Het is gewoon een nieuwe vorm van sigaretten.

[0:35:46] Schadelijk voor de gezondheid, maar zonder dezelfde accijns.

[0:35:50] En dat is moeilijk uit te leggen.

[0:35:51] Hoe kijkt de minister daarnaar?

[0:35:53] En gaat zij ook op Aikoos-accijns een hef om het gebruiker van te ontmoedigen?

[0:35:58] Voorzitter, de gezondste generatie ooit.

[0:36:00] Het is ambitieus.

[0:36:01] Er is een interruptie.

[0:36:03] Ja, ik heb nog twee zinnen.

[0:36:05] Rond u het maar af, Tom.

[0:36:06] Lijkt me goed.

[0:36:07] Dan ga ik bij deze afronden.

[0:36:08] Het is ambitieus, maar het kan wel.

[0:36:10] En door te durven die keuzes te maken, durf ik het verschil maken voor jong en oud.

[0:36:15] Gezond leven moet in de eerste plaats de makkelijke keuze worden en daar gaat D66 werk van maken.

[0:36:20] Dank u wel.

[0:36:22] Dank u weer.

[0:36:23] Mevrouw van Brenk, een interruptie.

[0:36:25] Ja, voorzitter, wij zijn zeker niet tegen een suikertaks, maar ik vraag me toch twee dingen af, voorzitter.

[0:36:35] Het deel van hoe zorg je dat het alleen bij de producent blijft en niet gewoon bij de consument gaat komen, dat lijkt me heel erg moeilijk.

[0:36:43] En het vervolg wat D66 zegt, dat spreekt heel erg aan van

[0:36:49] Zet het dan in in die wijken, laat het geld daar terugkomen door speeltoestellen enzovoort.

[0:36:57] Maar hoe weet je dat nou?

[0:36:58] En hoe ga je dat dan weer herverdelen?

[0:37:00] Dus wat zijn nou precies de beelden die D66 net geschetst heeft?

[0:37:08] Ja, dank u wel, voorzitter, en dank voor deze vraag.

[0:37:11] Kijk, deze minister is samen met de minister van Financiën aan de slag, of met het ministerie van Financiën aan de slag, van hoe kan je nou die suikertaks invoeren en op welke manier kan dat?

[0:37:21] Daar worden verschillende scenario's uitgewerkt en wat ik vraag is, laten we alsjeblieft ook het scenario meenemen zoals we dat bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk zien, waarin we zien dat dat primair bij de producent land, die suikertaks, maar waarin we dus vooral zien

[0:37:35] ...dat die producent veel minder suiker gaat gebruiken.

[0:37:38] Dus er komen ook gewoon gezondere producten daardoor op de markt.

[0:37:41] Dat is deel één.

[0:37:44] Kijk, wat ik bij preventie altijd zo ingewikkeld vind, is dat we...

[0:37:49] Aan het eind op zoek gaan naar hebben we nog een beetje geld voor preventie.

[0:37:53] Terwijl preventie eigenlijk de kern zou moeten zijn van wat we doen met elkaar als we die beweging van zorg naar gezondheid willen maken.

[0:38:00] Dus ik zie die suikertaks ook een mooie manier om te kijken van kunnen we nou een deel van die opbrengst ook gewoon stelselmatig inzetten om preventie voor elkaar te krijgen en waar we dat dan precies aan besteden.

[0:38:10] Dat is dan aan ons met elkaar om dat te bepalen.

[0:38:15] Van Brenk.

[0:38:17] Ja, voorzitter.

[0:38:19] Goed, dan maak ik me wel zorgen van het is aan ons.

[0:38:22] Ik bedoel, we zien heel vaak dat gemeentes dan ook acties zouden moeten ondernemen van waar zetten we dan de speeltoestellen enzovoort in om.

[0:38:37] Nou ja, en dat we zien dat er alleen maar bezuinigd wordt op de gelden die naar de gemeente gaan.

[0:38:42] Dus ik

[0:38:43] Ik zie het beeld van D66 niet, ik zie alleen maar dat we dan de begroting weer proberen te dichten.

[0:38:51] En het blijft me toch echt afvragen, als wij een producent gaan belasten, of dat niet gewoon ook meteen doorgerekend wordt richting de consument.

[0:39:01] Ik zou toch even dat D66 wil zoomen nou even in wat doet het Verenigd Koninkrijk anders waar we van kunnen leren zodat het dan schijnbaar niet bij de consument komt.

[0:39:15] Ja, maar dat is precies de vraag die ik ook meegeef aan de minister.

[0:39:18] Namelijk laten we met elkaar kijken van welke varianten kan je uitwerken met elkaar.

[0:39:22] Kunnen we daar ook de lessen van uit het buitenland halen?

[0:39:24] Want daar zien we en dat de producten dus gezonder worden en we zien dat het primair bij de producent land.

[0:39:31] Ik heb een heel lijstje waar ik dat geld aan preventie aan zou willen besteden.

[0:39:37] Ik wil die buitenspeelplekken voor elkaar krijgen, maar wat mij betreft zijn dat niet alleen buitenspeelplekken voor kinderen en jongeren.

[0:39:45] Wat ik juist heel mooi vind is, kunnen we daar nou veel meer de ontmoetingsplekken van maken waar jong en oud elkaar ontmoet?

[0:39:52] waar we eigenlijk wat we ook in Scandinavië zien, waar je niet alleen een speeltuin hebt, maar waar je ook een tennisbaan daarnaast hebt en waar je ook een paar bankjes hebt waar je daarnaast kan barbecuen als je dat wil met elkaar.

[0:40:01] Dat is waar ontmoeting ontstaat en dat is waar waarvan ik denk dat dat zou heel mooi zijn als we daar beter in worden.

[0:40:09] Dat zou inderdaad heel mooi zijn, maar niet met het beleid van D66, vrees ik.

[0:40:19] Want als we kijken naar het Nationaal Sportakkoord, daar hebben we allemaal kunnen lezen dat D66...

[0:40:24] wel mooie woorden heeft over preventie en over bewegen, maar de stekker trekt uit het Nationaal Sportakkoord.

[0:40:30] Terwijl het Nationaal Sportakkoord de motor is in veel gemeenten om überhaupt iets te kunnen doen aan sportbeleid.

[0:40:36] En dat zeggen die gemeenten ook.

[0:40:37] Op het moment dat daar de stekker uittrekt, dan verdwijnen die initiatieven voor sport.

[0:40:42] En dan maakt het dus uit in welke gemeente je woont, of er sportbeleid is of niet, en of er initiatieven zijn voor bijvoorbeeld sportverenigingen of die lokale ontmoetingsplekken waar ik

[0:40:51] mevrouw Seinhaven over hoort praten.

[0:40:53] Dus mijn vraag eigenlijk aan D66 is, is dat een foutje om het Nationaal Sportakkoord zo te schrappen?

[0:41:00] Want als D66 zegt het kan wel, bedoelen ze dan het kan wel het schrappen van dit soort aangetoond effectieve initiatieven?

[0:41:08] Of wat bedoelt ze daar dan precies mee?

[0:41:14] Ja, ik heb niet scherp wat nou precies onze lijn is op het sportakkoord.

[0:41:18] Wat ik wel weet, is dat we juist in sport veel meer gaan investeren de komende tijd.

[0:41:23] Dat we juist gezegd hebben, daar gaan we 50 miljoen structureel per jaar bovenop doen.

[0:41:29] We hebben ook gezegd, in die buitenspeelplekken, daar gaan we structureel meer in investeren met elkaar.

[0:41:34] Dat is geld die er bovenop komt.

[0:41:35] Dat is onze lijn, dat is het uitgangspunt.

[0:41:39] Van Metelen.

[0:41:40] O, sorry, nee, mevrouw... Sorry, ik zag mevrouw Dobbe nog.

[0:41:43] Ja, dan is het wel goed als D66 zich wat meer verdiept in het eigen beleid wat dit kabinet, waar D66 onderdeel van uitmaakt, wordt uitgevoerd.

[0:41:51] Want het is duidelijk dat er geen geld meer gaat naar het Nationaal Sportakkoord.

[0:41:56] En daar hebben dus ook de afgelopen week zowel sportverenigingen als gemeenten, die hebben daar aan de noodbel getrokken, omdat het dreigt te verdwijnen door het beleid van dit kabinet.

[0:42:08] Dus als D66 zegt wij willen investeren in sport, maar tegelijkertijd gebeurt dit.

[0:42:13] En D66, ja, misschien heeft mevrouw Seinhaven dat niet helemaal doorgehad.

[0:42:16] Misschien steunt mevrouw Seinhaven dat ook wel helemaal niet.

[0:42:19] Dus misschien wil mevrouw Seinhaven dan samen met ons optrekken om te zorgen dat het niet gebeurt en dat wij het Nationaal Sportakkoord gewoon in stand kunnen houden.

[0:42:29] Seinhaven.

[0:42:30] Ja, kijk, nogmaals, ik heb niet helemaal scherp wat... Kijk...

[0:42:35] Mijn zoektocht zit hem er veel meer in.

[0:42:36] Wat zit er in dat sportakkoord?

[0:42:38] Ik hoef niet allerlei akkoorden in de lucht te houden.

[0:42:41] Ik wil de acties die in die akkoorden zitten, die wil ik voor elkaar krijgen.

[0:42:45] Dus als daar dingen sneuvelen, dan vindt u ons aan onze zijde.

[0:42:54] Dank u, voorzitter.

[0:42:55] Even nog een vraag aan mevrouw Sijnhaven, ook over die suikertaks uiteraard weer.

[0:43:01] U neemt het Verenigd Koninkrijk als voorbeeld, maar uit studies bijvoorbeeld van Frankrijk en Hongarije laten ze zien dat die belasting dus relatief veel zwaarder drukt op lage inkomens.

[0:43:11] Waarom kiest D66 bewust voor een maatregel die dus de ongelijkheid weer vergroot?

[0:43:19] Wij kiezen niet voor een maatregel die de ongelijkheid vergroot.

[0:43:21] Wij kiezen voor een maatregel die ervoor zorgt dat die ongezonde keuze de moeilijkere keuze wordt.

[0:43:28] Dus dat de gezonde keuze de makkelijke keuze wordt.

[0:43:30] En dat is precies wat we met elkaar beogen.

[0:43:33] Dat is wat we moeten willen.

[0:43:34] En we zien juist uit die landen, Noorwegen, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, dat suikerproducenten hun suikergehalte in die producten omlaag doen.

[0:43:42] Dus wordt die gezonde keuze ook de makkelijkere keuze.

[0:43:47] PVV fractie.

[0:43:49] Voorzitter, dat blijkt dus niet zo te zijn.

[0:43:52] En in Zuid-Afrika bijvoorbeeld, want ik ben hier natuurlijk enorm mee bezig geweest, is die suikerconsumptie na invoering van die suikertaks dus helemaal niet, die zijn bijna gelijk gebleven.

[0:44:01] Obese cijfers zijn ook niet verbeterd.

[0:44:03] Er was geen gezondheidswinst, maar wel een enorme taks.

[0:44:06] en die weer neerdaalt op mensen met de laagste inkomens.

[0:44:10] Sterker nog, ze willen hem daar ook niet meer verhogen, maar ze kunnen er niet meer vanaf, omdat hij nu op de begroting staat.

[0:44:16] En dat is exact dus wat nu dit kabinet gaat doen.

[0:44:18] Die gaat het op de begroting zetten, gaat een heleboel geld weer betaald worden door de consument, want daar gaat het uiteindelijk op neerkomen.

[0:44:25] Dus geen suikertaks wat de PV betreft.

[0:44:27] En ik zou zeggen, als je echt wat wil doen, en dat zou ik willen vragen aan D66,

[0:44:32] Waarom niet gewoon de B2B op de boodschappen naar nul?

[0:44:35] Dan doe je echt wat voor de mensen.

[0:44:38] D66 Wij zijn ervan overtuigd dat die suikertax gaat bijdragen aan gezondere producten, dat het gezondheidswinst oplevert voor de hele samenleving.

[0:44:52] U mag er nog de laatste in zetten, dat mag.

[0:44:55] Ja, ik zet mijn joker in.

[0:44:59] Ook nog heel even terug naar wat ik ook mevrouw Sijnaven hoorde zeggen over het advies van een schijf van vijf is niet dwingend.

[0:45:09] Maar in de praktijk zijpelt het advies wel door in beleid.

[0:45:13] Hetzelfde met onder andere dus de suikertaks.

[0:45:16] Het advies is minder suiker.

[0:45:18] Beleid is dan belasting om het advies dwingender te maken.

[0:45:22] Dat is dan het vervolg.

[0:45:23] En bijvoorbeeld schoolkantines of op scholen, en ik ben voor de duidelijkheid, wij zijn wel voor gezond eten hoor, maar je bent actief aan het sturen dus in beleid op mensen.

[0:45:34] En op schoolkantines is het ook actief ingericht op de schijf van vijf.

[0:45:38] Dus het is niet zo, mevrouw Blijvert, als mevrouw Zijnenhaver zegt.

[0:45:42] Is ze het met mij eens?

[0:45:44] Nee.

[0:45:47] Kijk, het voedingscentrum geeft een advies.

[0:45:49] Daar mag u naar luisteren of niet.

[0:45:51] Dat mag u meenemen in uw afwegingen in wat u vanavond gaat eten of niet.

[0:45:56] Dat vind ik geen enkel probleem.

[0:45:58] En als we met elkaar...

[0:46:02] Kijk, we worden constant beïnvloed.

[0:46:05] Er worden miljarden uitgegeven elk jaar aan reclame voor ongezonde voeding.

[0:46:11] We worden constant beïnvloed.

[0:46:13] Dus ik vind het niet zo heel gek dat een voedingscentrum daar een eigen advies naast zet.

[0:46:20] En vervolgens mag iedereen zelf de keuze maken die hij wil.

[0:46:24] Ja, ik heb nog op mijn lijstje staan Vliegend Hart van Houwelingen, maar ik zie nu ook andere, dus ik ga even inventariseren wie nog meer.

[0:46:32] Mevrouw Wiesma gaf aan, mevrouw, sorry, Lidkostić.

[0:46:36] Volgens mij zijn we, dan ga ik nu naar mevrouw Vliegend Hart.

[0:46:42] Ja, voorzitter, ik vind het een heel mooi verhaal van mevrouw Seinhaven.

[0:46:45] We moeten alles op alles zetten voor de gezondste generatie ooit.

[0:46:47] Preventie moet de prioriteit krijgen en daar moeten we allemaal aan werken.

[0:46:51] Maar als ik kijk naar de financiële paragraaf vraag ik me wel af waar dat verhaal precies tot uiting komt.

[0:46:56] Als we kijken naar de getallen zien we dat deze coalitie nog niet eens de bezuiniging van de kabinet schoof op preventie terugdraait.

[0:47:03] Dus is mevrouw Seijenhavend met mij eens dat het een mooi verhaal is, maar dat we preventie pas echt vooraan kunnen zetten, die gezondse reiteratie echt voorop kunnen zetten en kunnen prioriteren, dat dan het niet eens het terugdraaien van de bezuiniging van kabinetsgehoofd echt niet voldoende is om echt te gaan werken aan die gezonde generatie ooit.

[0:47:22] Ja, ik werk van me af dat we de bezuiniging niet terugdraaien, want we weten allemaal, preventie landt in heel veel verschillende onderdelen van een begroting.

[0:47:31] En juist op die verschillende onderdelen voegen we ook heel veel geld toe.

[0:47:36] Dus als het gaat om jeugd en school, als het gaat om sport, als het gaat om sterken en wijken, juist daar, sport, voegen we ook meer geld aan toe.

[0:47:46] Dus nee, dat beeld deel ik niet.

[0:47:49] En daarnaast, dat moet me toch ook even van het hart, het gaat niet alleen om de financiële inzet die je levert.

[0:47:54] Er zijn heel veel instrumenten die je hebt, juist in wette regelgeving, behalve bijvoorbeeld als het gaat om het verhogen van die leeftijd voor nicotine houdende producten.

[0:48:05] Dat zijn juist heel veel instrumenten die we in kunnen zetten om die gezondste generatie voor elkaar te krijgen, die niet primair om geld gaan.

[0:48:15] Eigenlijk alle voorbeelden die mevrouw Seinhaven noemt, waar ze op wil inzetten, dat zijn precies de voorbeelden waar keihard op is bezuinigd in kabinetsgrove.

[0:48:24] Dat zijn precies de dingen die wel iets aan worden geïnvesteerd, maar lang na niet terug naar het niveau wat het voor kabinetsgrove was.

[0:48:31] En als we het dan toch ook even hebben over die nicotine.

[0:48:35] Wat we nu zien, er is al een nicotineverkoopverbod tot en met 18 jaar en we zien nog steeds dat er talloze kinderen, tienduizenden jongeren verslaafd zijn aan vapen en 38% van de jongeren gewoon hun vapes en hun tabak kunnen kopen in fysieke winkels en die winkels die staan echt

[0:48:53] heel dicht bij scholen en u was zelf ook aanwezig bij artsen slaan alarm die echt heel duidelijk zeiden de overheid doet niet voldoen om die jongen te beschermen we moeten wat doen aan die verkooppunten rondom scholen dus daarin ook mijn vraag aan mevrouw seinhaven is zij het met ons eens dat we moeten zorgen dat die verkooppunten niet in de buurt van scholen zijn seinhaven

[0:49:14] Volledig mee eens.

[0:49:15] Dat is me echt een doorn in het oog dat het zo makkelijk is voor jonge mensen om ondanks dat er een verbod is alsnog vapes en sigaretten te kunnen kopen en al helemaal als dat dicht bij scholen gebeurt en dat gebeurt.

[0:49:28] Dus daar vindt u ons aan uw zijde.

[0:49:31] Dank u zeer.

[0:49:33] De heer Van Houwelingen.

[0:49:34] Ja, als ik mevrouw Seinaar goed begrijp is preventiebeleid voor D66 ontzettend belangrijk en dat klinkt ook al heel redelijk, voorlichting, we verplichten niet, wie kan daar nou tegen zijn?

[0:49:43] Maar zit daar op een gegeven moment ook voor D66, dat op een gegeven moment echt achter te vragen, een grens aan dat je zegt ja, je moet de staat zich niet meer bemoeien.

[0:49:49] Stel even om even een concreet voorbeeld te geven.

[0:49:51] Stel dat we nu veel ouderen die vallen, dat is een probleem in huis en dan zou de overheid met een beleid kunnen komen van nou,

[0:49:57] Doe als ouder een helm op, in huis.

[0:50:00] Gewoon heel ver gaan beleiden.

[0:50:02] Dan zal het D66 ook zeggen van nou, dat is misschien een goede actie, want het kan gekwaad.

[0:50:06] Het zit er een grens aan op een gegeven moment, dat is mijn vraag.

[0:50:13] Kijk, uiteindelijk mag jij als individu de keuze maken die jij wil.

[0:50:18] Dus of jij thuis een helm aan wil of niet, dat bepaal jij uiteindelijk zelf.

[0:50:23] Het enige wat wij aangeven is, zorg dan wel dat die gezonde keuze, dat dat de makkelijke keuze is.

[0:50:30] Het gaat hier natuurlijk om gezondheidsbeleid.

[0:50:36] Stel nu even heel concreet, het ministerie van Volksgezondheid zegt in een serieuze artikel, veel ouderen vallen thuis, dat is toch een probleem, gezondheidskosten, er lopen ongelukken op.

[0:50:46] Vanaf 60 gaan we mensen adviseren geheel vrijblijvend om thuis een helm op te doen.

[0:50:50] Zou D66 zeggen, in het kader van het preventiebeleid kunnen we zo'n campagne vrijblijvend wel steunen?

[0:50:57] Ja, ik herhaal, voorzitter, individuele keuzes moet je lekker aan het individu zelf overlaten.

[0:51:08] Wiersma.

[0:51:09] En dan Kostinkje.

[0:51:11] Ja, ik ben dan wel heel erg benieuwd hoe mevrouw Seinhaven dit ziet.

[0:51:14] Want zij zegt, laten we gezonde keuze de gemakkelijke keuze maken.

[0:51:20] Tegelijkertijd is het voorstel op dit moment om bepaalde keuzes juist duurder te maken.

[0:51:26] Maar op dit moment is ook in Nederland, juist in die kwetsbare groep waarvan we zien dat ze sociaal-economisch op achterstand staan,

[0:51:33] Weet mevrouw Seinhaven op dit moment hoeveel mensen er ongeveer in voedselnood, armoede leven in Nederland?

[0:51:47] Die cijfers heb ik nu niet paraat.

[0:51:49] Wat ik wel graag wil toevoegen is, even ter illustratie, ik was een aantal weken geleden mocht ik een dag meelopen met een kinderarts die gespecialiseerd was in kinderen met alvergewicht.

[0:52:01] En ik mocht de hele dag bij de gesprekken zitten die met kinderen en ouders gevoerd werden.

[0:52:06] En wat ik daar zag,

[0:52:08] Het was voor mij illustratief van wat er nu gebeurt in Nederland.

[0:52:11] Deze ouders lopen tegen muren op, elke keer weer.

[0:52:15] Zij willen dat hun kind kansen krijgt.

[0:52:23] Zij geven ook aan van het is zo ingewikkeld om die gezonde keuze te kunnen maken.

[0:52:30] Want mijn kind wordt de hele tijd verleid door invloed van buitenaf om die ongezonde keuze te maken.

[0:52:35] En daarom zeggen wij juist die gezonde keuze, de makkelijke keuze maken.

[0:52:41] Dat is natuurlijk geen antwoord op mijn vraag, want het zijn er 540.000 mensen in Nederland die in voedselnood leven.

[0:52:51] Is het dan de oplossing volgens D66 om de ongezondere keuzes

[0:52:56] duurder te maken of moeten eigenlijk de gezonde keuzes, wat mevrouw Van Metelissen juist ook al zei, juist goedkoper gemaakt, omdat die mensen nu al eigenlijk geen toegang hebben überhaupt tot goede gezonde voeding en de ondersteuning van de overheid bij nodig hebben.

[0:53:11] Dat doe je niet door dingen duurder te maken, maar dat doen ze door juist de gezonde keuzes goedkoper te maken.

[0:53:16] Is mevrouw Seinhaven dat met mij eens?

[0:53:19] En dat doen we juist door te zorgen dat in die ongezonde producten ook minder suiker terechtkomt.

[0:53:25] En dat gaan we ook met zo'n suikertaks voor elkaar krijgen.

[0:53:33] Het liet kost iets.

[0:53:39] Ja, voorzitter, ik sluit me aan bij de oproep van Pro om die bezuinigingen van kabinet Schoof terug te draaien.

[0:53:45] Niet om D66 hiermee te pesten, maar gewoon ook vanuit het gevoel van de meeste kiezers thuis.

[0:53:50] Mooie woorden zijn fijn, maar leveren dan ook.

[0:53:53] Ik wil even toetsen bij mijn collega wat het kan wel betekenen.

[0:53:57] Dus wat kan wel?

[0:53:58] Op drie punten.

[0:53:59] Eén is het kabinet Schoof heeft flink bezuinigd op het voedingscentrum, 2 miljoen euro, waardoor ze

[0:54:04] zelf ook zeggen we kunnen veel minder aan ondersteuning van burgers doen.

[0:54:09] Twee is dat nauwelijks 10 procent van burgers het haalt om een schijf van vijf zich te houden of daar überhaupt de kansen voor krijgt.

[0:54:18] En als derde is er is een enorm gebrek aan groen die we keihard nodig hebben tegen klimaatverandering.

[0:54:24] Dus mijn vraag is, wil D66 samen met ons het kabinet oproepen om op al deze drie punten beweging te maken?

[0:54:33] D66?

[0:54:35] Nou, als daar voorstellen toe komen, dan zullen wij daar heel open naar kijken.

[0:54:40] Dat is goed nieuws en dat is ook fijn, want bijvoorbeeld alleen al door ongezonde leefstijl kost het ons ook als belastingbetalers 6 miljard euro per jaar.

[0:54:53] Naast dat het gewoon heel veel leed kost bij mensen.

[0:54:56] Dan een laatste vraag richting D66.

[0:54:59] D66 gaat net over reclames en de schadelijke invloed daarvan.

[0:55:02] Is D66 bereid om samen met Partij voor je Dieren op te trekken om te kijken hoe we die reclames op ongezonde voeding meer aan banden kunnen leggen?

[0:55:10] D66.

[0:55:10] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:55:13] Dat is ook precies één van de vragen die ik aan deze minister gesteld heb.

[0:55:16] We hebben gezegd, er komt een wet op de aanpak van kindermarketing.

[0:55:21] Kunnen we daar nou vaart mee gaan maken?

[0:55:23] Dus ik vermoed volmaar dat we daar samen zullen of kunnen optrekken.

[0:55:28] En ik hecht er waarde aan om te zeggen, niet alleen mooie woorden, maar juist ook leveren.

[0:55:32] En dat is precies wat we aan het doen zijn.

[0:55:34] Dat is wat we gaan doen als het gaat om die kansrijke start, als het gaat

[0:55:39] om nicotine houdende producten naar 21 krijgen als het gaat om die gezonde keuzes makkelijker maken.

[0:55:51] Uw tijd gaat in.

[0:55:52] Ja, dank u voorzitter.

[0:55:53] Ik wil kort wat zeggen over twee onderwerpen, het tabaksbeleid en de eiwittransitie en ook de Schijf van Vijver hoeveel om te doen was.

[0:55:58] Het kabinet gebruikt hoge accijns om tabaksgebruik te ontmoedigen.

[0:56:02] Inmiddels kost een pakje van 20 sigaretten zo'n 12 euro.

[0:56:05] Het gevolg, Nederlanders wijken massaal uit naar het buitenland om daar hun tabak te kopen.

[0:56:08] We hadden onlangs hier trouwens een petitie waarbij een winkelierhouder, een primairhouder in de grensstek ook vertelde ons dat mensen zelfs naar die winkel komen, die hebben de tabak in België gekocht of in Duitsland en die verstuurt dat dan naar hun familie in Nederland.

[0:56:20] Uit het RIVM- en dwanenonderzoek blijkt dat in 2020 ongeveer 30 procent van de tabak uit het buitenland kwam, in 2023 was dat 38 procent en in 2024 60 procent.

[0:56:31] Een schrikbare stijging die ter koste gaat van de Nederlandse winkeliers en onze schatkist.

[0:56:36] Mijn eerste vraag naar de minister is wat ze van plan is te gaan doen met deze informatie.

[0:56:40] Dat wil zeggen het feit dat een steeds groter deel van de tabak die in Nederland wordt gebruikt in het buitenland wordt gekocht.

[0:56:45] De anti-tabaksmaatregelen lijken vrijwel geen invloed te hebben op de rookprevalentie in ons land.

[0:56:50] Die daalt namelijk al elk jaar met gemiddeld een klein procentpunt.

[0:56:53] En de laatste vijf jaar is daarin niets veranderd.

[0:56:55] Maar er is ondertussen wel sprake van massale uitwijk naar het buitenland, de illegale markt of goedkoper alternatieven.

[0:57:01] En we lopen miljarden aan accijnsinkomsten mis.

[0:57:04] Degelijk empirisch ex-postonderzoek naar deze effecten van het ontmoedigingsbeleid ontbreekt volgens ons nog.

[0:57:09] Het onderzoek waar het kabinet naar verwijst is gebaseerd op aannames en modellen.

[0:57:12] Vandaar de volgende vraag aan de minister.

[0:57:14] Is de minister bereid om alsnog een integrale export-evaluatie uit te voeren waarin ook grens- en substitutie-effecten worden meegenomen?

[0:57:21] Hoe verklaart de minister dat de rookprevalentie niet versneld daalt, ondanks de intensivering van het beleid?

[0:57:25] Erkent de minister dat de tabaksontmoetingsmaatregelen van de laatste jaren mede hebben geleid tot een sterke toename van de buitenlandse aankoop en mogelijk illegale handel?

[0:57:33] Ziet de minister de negatieve effecten van het beleid in de praktijk?

[0:57:36] Wat is de minister van plan hiermee te doen?

[0:57:38] Dan ga ik nu naar het tweede onderwerp, het vleesbeleid, de eiwittransitie en de schijf van vijf.

[0:57:43] Wie over leefstijlpreventie praat, praat ook over vlees en de eiwittransitie.

[0:57:49] Het gegeven dat aangestuurd wordt op minder vleesconsumptie heeft immers ook gevolgen voor de gezondheid van Nederlanders.

[0:57:55] Het kabinet wil consumptiegedrag beïnvloeden en aansturen op het consumeren van gezond voedsel.

[0:58:00] Onlangs hebben we nog Kamervragen gesteld over het feit dat supermarkten steeds meer plantaardige ingrediënten in vlees verwerken.

[0:58:06] Dit lijkt een direct gevolg te zijn van overheidsbeleid.

[0:58:10] Op de website van het ministerie van Landbouw staat bijvoorbeeld expliciet benoemd dat supermarkten een belangrijke rol hebben in de eiwittentransitie en hoe de indame van plantaardige eiwitten wat de overheid betreft flink omhoog moet de komende jaren.

[0:58:21] Mijn zesde vraag aan de minister, klopt dit?

[0:58:23] Is de eiwittransitie een beleidsdoel van deze regering of niet?

[0:58:27] Vandaar ook de nieuwe Schijf van Vijf.

[0:58:30] Die stuurt aan op minder vlees en meer plantaardig voedsel.

[0:58:33] Voeding wordt niet alleen een gezondheidsvraagstuk, maar ook een klimaat- en gedragsvraagstuk.

[0:58:37] En dat is ongelooflijk problematisch, voorzitter.

[0:58:39] Anderen hebben dat ook terecht al gezegd.

[0:58:41] Immers de Schijf van Vijf is daarmee niet langer een onomstreden objectief instrument waarmee op wetenschappelijke basis gezondheidsadvies wordt gegeven.

[0:58:48] Nee, de nieuwe Schijf van Vijf is een ideologisch middel geworden om ideologisch zeer omstreden klimaatbeleid door te drukken onder de mond van volksgezondheid.

[0:58:57] Ziet de minister dit probleem?

[0:59:00] Begrijpt de minister dat hiermee ook het vertrouwen in de gezondheidswetenschap enorm ondermijnd wordt?

[0:59:05] Dat is mijn zevende en laatste vraag, voorzitter.

[0:59:07] De nieuwe schijf van vijf, waar veel gezondheidsbeleid zich op baseert, is door deze vermenging van klimaat en volksgezondheid, ook wel one health genoemd, waar we heel vaak kritiek op hebben gehad al trouwens, ideologisch gecorrompeerd geraakt en niet langer te vertrouwen.

[0:59:21] In ieder geval niet in de ogen van de Nederlanders die wij hier mogen vertegenwoordigen.

[0:59:26] Dierlijke eiwitten zijn belangrijk en gezond, voorzitter.

[0:59:28] Zowel rood als wit vlees leveren gunstige voedingsstoffen, waaronder eiwitteisen, seleniumzink en de vitamines B1, B2, B3, B6 en B12.

[0:59:36] Zeker voor kwetsbare groepen, zoals jongeren en ouderen of mensen met eenzijdig dieet, kan het terugdrinken van dierlijke voeding op die reden juist negatieve gezondheidseffecten hebben.

[0:59:44] Dit goed praten, zoals de Schijf van Vijf nu doet, met verwijzing naar de klimaatideologie, is in ons oog ongehoord en ronduit verwerpelijk.

[0:59:51] Dank u, voorzitter.

[0:59:54] Dank u wel.

[0:59:55] Volgende spreker is mevrouw Comoradi namens JA21.

[1:00:01] Voorzitter, iedereen in deze zaal zal het ermee eens zijn.

[1:00:04] Voorkomen is beter dan genezen.

[1:00:06] Preventie verdient dan ook een stevige plek in het zorgbeleid.

[1:00:09] Maar laten we eerlijk zijn over de grenzen.

[1:00:11] Waar preventie doorschiet, begint betutteling.

[1:00:14] En dat zien we bij de nieuwe schijf van Vijf en in het beleid van overheidsinstellingen, zelfs in ziekenhuizen.

[1:00:20] Keuzevrijheid verdwijnt.

[1:00:22] Gezonde opties aanbieden is prima, maar mensen dwingen iets te eten gaat te ver.

[1:00:26] En zeker nu er plotseling ook klimaatbeleid door dit soort voedingsadvies heen loopt, roept dat eerder irritatie en weerstand op dan draagvlak.

[1:00:34] Mensen haken af zodra preventie voelt als een moralistisch vingertje uit Den Haag.

[1:00:39] De overheid moet mensen toeristen en niet betuttelen.

[1:00:43] Helpen waar dat zin heeft, maar ook accepteren dat niet elk gezondheidsprobleem oplosbaar is via Haags beleid.

[1:00:49] Ik hoor mevrouw Conradi zeggen dat er gedwongen wordt om voedingscoaches aan te passen.

[1:01:00] Kan zij daar een concreet voorbeeld van geven?

[1:01:05] Nou, dat zien we op een aantal terreinen terug.

[1:01:08] Dan zie je dus dat er in allerlei kantines geen mogelijkheid is meer om bijvoorbeeld vlees te eten of om bijvoorbeeld een ongezonde snack te eten.

[1:01:17] Op verschillende plekken vindt dat plaats.

[1:01:20] We zien dat in verschillende ziekenhuizen terug.

[1:01:22] En dat betekent dus dat mensen geen vrijheid van keuze hebben, überhaupt geen keuze hebben, maar dat zij ook niet anders kunnen doen dan dat wat er ligt tot zich te nemen.

[1:01:32] Mevrouw Koerade, u volgt.

[1:01:34] Voorzitter, neem alleen al de vleesnorm in de vernieuwde schijf van vijf.

[1:01:38] Voor volwassenen van 18 tot 50 jaar die vlees en vis eten geldt nu maximaal 300 gram vlees per week, waarvan niet meer dan 100 gram rood vlees.

[1:01:47] Dat is ongerekend, slechts 14 gram rood vlees per dag.

[1:01:50] Voorzitter, met één plakje ham per dag zit je daar al overheen.

[1:01:54] En dat laat perfect zien hoe ver deze norm van het dagelijks leven van mensen afstaat.

[1:01:59] Daar komt nog bij dat deze adviezen tegenwoordig dus ook gebaseerd zijn op milieubelasting.

[1:02:03] En daar zit precies het probleem.

[1:02:05] Als de overheid een voedingsadvies neerzet dat zo ver afstaat van het eetpatroon van burgers, dan gaan mensen dat niet meer zien als nuchtere gezondheidsvoorlichting, maar als onderdeel van een opgedrongen klimaatagenda.

[1:02:16] En dan groeit de weerstand en daalt juist de bereidheid om zo'n advies op te volgen.

[1:02:22] Zo verliezen we onnodig draagvlak voor het algehele preventiebeleid.

[1:02:26] Voorzitter, we hebben bovendien grote vragen bij het hanteren van de Schijf van Vijf als norm in wetgeving.

[1:02:31] Want hiermee dreigt dus niet alleen het voedingsadvies zelf gestuurd te worden door een politieke groene agenda, maar ook hele wetgeving.

[1:02:38] En voor jaar 21 is dat onwenselijk.

[1:02:40] Ik zou graag van de minister horen of zij dit wel wenselijk acht.

[1:02:44] Gezondheidsbeleid moet toch gewoon op gezondheid worden gebaseerd.

[1:02:47] En hoe beoordeelt de minister de juridische houdbaarheid van het hanteren van de Schijf van Vijf als norm in het voorgenomen wetsvoorstel Kindermarketing?

[1:02:55] En acht de minister het HVSS-model, niet een veel geschikter en juridisch robuuster alternatief om wetgeving

[1:03:02] op te baseren.

[1:03:03] En dan die kindermarketing.

[1:03:05] Natuurlijk moeten kinderen worden beschermd tegen ongezonde verleiding, maar dan moet wetgeving wel effectief en juridisch houdbaar zijn.

[1:03:12] Als Nederlandse aanbieders aan banden worden gelegd, terwijl buitenlandse platforms buitenschot blijven, dan verplaatst reclame zich gewoon weg naar sociale mediakanalen waar jongeren juist zitten.

[1:03:22] Daarom vragen wij de minister in dit licht of verankering in de Warenwet niet verstandiger is dan in de Mediawet.

[1:03:28] Voorzitter, juist bij vapen moet de overheid niet preken, maar handhaven.

[1:03:32] Zoete vapes zijn sinds 1 januari 2024 verboden, net als online verkopen en reclame.

[1:03:37] Ook via sociale media.

[1:03:38] En toch komen jongeren er nog makkelijk aan.

[1:03:40] Daarom vragen wij de minister.

[1:03:42] Zijn de aangekondigde extra middelen en bevoegdheden voor de NVWA wel voldoende?

[1:03:46] En wat zijn eventuele strengere maatregelen om de illegale handel echt te breken?

[1:03:50] Voorzitter, tot slot.

[1:03:52] Bij ouderen gaat preventie niet alleen over voeding of beweging, maar ook over sociale verbondenheid.

[1:03:57] Eenzaamheid maakt mensen niet alleen ongelukkiger, maar ook ongezonder.

[1:04:01] En wie ouderen zolang mogelijk zelfstandig wil laten wonen, moet dus ook oog hebben voor de keerzijde, isolement, minder sociaal contact en fysieke en psychische achteruitgang.

[1:04:11] De zorgkosten stijgen wel tot 40 tot 50 procent door sociale isolatie.

[1:04:17] Daarom pleit JA21 voor meer ontmoetingsplekken voor ouderen waar zij samen kunnen komen, dicht bij hun eigen woningomgeving.

[1:04:23] Want ook dat is provincie.

[1:04:25] En ik ben benieuwd hoe de minister daarnaar kijkt.

[1:04:27] Tot zover.

[1:04:30] Dank u zeer, het lid Kostic.

[1:04:34] Ja, voorzitter.

[1:04:35] U zit wel op drie eigenlijk.

[1:04:37] Dit is het derde.

[1:04:38] Ik heb er maar twee gedaan.

[1:04:41] Nou ja, gaat uw gang.

[1:04:42] De allerlaatste dan.

[1:04:43] Dan is het dan echt de allerlaatste.

[1:04:47] Ik heb er drie genotend, maar gaat uw gang.

[1:04:52] Dank.

[1:04:53] Kijk, ik moet echt toch maar weer opmerken dat hier desinformatie wordt verspreid en dat wetenschappers verdacht worden gemaakt.

[1:05:03] Dat vind ik echt kwalijk.

[1:05:04] De Gezondheidsraad heeft ook bevestigd dat plantaardige, meer plantaardige eten veel gezonder is.

[1:05:10] Dat is een wetenschap die al eerder bekend was.

[1:05:11] Onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving heeft de Kamer daar ook al eerder over geïnformeerd.

[1:05:16] Internationaal is dat allelang bekend.

[1:05:18] Dus dat wil ik echt even richting jaar 21 meegeven.

[1:05:21] Stop met de desinformatie.

[1:05:23] Dat is echt niet gezond voor het debat.

[1:05:24] Nog los van wat je verder daarvan vindt.

[1:05:26] Maar mijn concrete vraag is, wat wil jaar 21 dan wel om die gezondheidskosten, die zes miljard euro per jaar puur alleen al door het ongezonde leven te drukken, om mensen te helpen gezonder te leven?

[1:05:39] Wat wil jaar 21 wel?

[1:05:41] Noem drie voorbeelden.

[1:05:44] Koen Radie.

[1:05:45] Voorzitter, ik laat me natuurlijk niet zeggen dat ik hier desinformatie verspreid.

[1:05:49] Dit is gewoon een opvatting waar wij van mening verschillen en dat kan.

[1:05:54] Maar om iemand te betichten van desinformatie vind ik geen goede bijdrage voor het debat.

[1:05:59] We kijken anders naar de kwestie en dat mag.

[1:06:01] En laten we daar ook respect voor hebben.

[1:06:03] Ik denk dat dat ook iets is waar de politiek een voorbeeld zou kunnen stellen richting de maatschappij.

[1:06:08] En daar is het al vaker over gegaan.

[1:06:10] Dat gezegd hebbende.

[1:06:11] Als we kijken naar de zorgkosten en dat die enorm uit de hand lopen, ja, dat onderstrepen we.

[1:06:16] En ook wij zien, en dat heb ik ook eerder aangegeven in mijn bijdrage bij de VWS-begroting, dat er pijnlijke keuzes gemaakt zullen moeten worden, hoe vervelend ook.

[1:06:25] We kijken geregeld naar de overheid als we het hebben over zorg en dat is onhoudbaar.

[1:06:29] En tegelijkertijd zeggen we ook, binnen dat hele zorg,

[1:06:32] verhaal en alleen al de V van VWS is namelijk een heel groot begrip, moeten we heel goed kijken waar gaan we keuzes maken, wat is verstandig en wat is houdbaar en als we het hebben over preventie dan vind ik dat we ook heel kritisch mogen kijken naar de keuzes die worden gemaakt als straat om bijvoorbeeld het sportakkoord waar ik ook kritisch op ben dat dat er mogelijk uitgehaald wordt.

[1:06:53] Ik ben kritisch op die 50 miljoen die wel geïnvesteerd wordt van gaat dat naar de topsport of zien we dat ook terug

[1:06:59] In de kans de gelijkheid bij sport.

[1:07:02] Ik zie ook wel dat de belasting op groente en fruit heel hoog is en dat een patatje op dit moment goedkoper is dan een hele gezonde maaltijd.

[1:07:09] Dus ja, daar gaan wij wel heel kritisch naar kijken.

[1:07:11] En ook in de komende debatten en moties die we indienen, gaan wij ook het kabinet kritisch opvolgen.

[1:07:22] Dobbe.

[1:07:24] Ja, dank u wel en ook, nou ja, dank in ieder geval voor de afsluiting van het betoog waarbij mevrouw Conradi aandacht vraagt voor mensen en ook oudere mensen die langer thuis moeten blijven wonen en daardoor vaker in isolament terechtkomen, want dat is inderdaad wat er gebeurt en nog meer zal gaan gebeuren als het kabinetsbeleid op dit punt doorgaat.

[1:07:44] Maar mevrouw Conradi pleit daarbij voor meer ontmoetingsplekken voor ouderen om eenzaamheid bijvoorbeeld tegen te gaan, maar zou het ook niet veel beter zijn

[1:07:53] om bijvoorbeeld de bezuinigingen die juist nu op ouderen worden losgelaten, op de zorg voor ouderen die langer thuis moeten blijven wonen en die ze nodig hebben om dat daadwerkelijk te kunnen doen, om die terug te draaien.

[1:08:04] Dus dan gaat het bijvoorbeeld over de bezuinigingen op de huishoudelijke zorg, op de wijkverpleging, de eigen bijdrage ook op de wijkverpleging, die elementen die ervoor zorgen dat er meer ouderen verwaarloos bijvoorbeeld in het ziekenhuis terechtkomen en in isolement raken.

[1:08:20] Ja, daar zijn we inderdaad ook heel erg kritisch op, want als we aan de ene kant zeggen als overheid verwachten dat mensen langer thuis blijven wonen, en dat is ook wat ik begrijp uit onderzoek ook blijkt, dat ouderen dat zelf ook prettig vinden, tegelijkertijd zeggen we willen ons niet

[1:08:36] sociaal geïsoleerd voelen.

[1:08:37] Dus dat vraagt ook iets van wat gaan we dan verder faciliteren?

[1:08:41] Hoe gaan we om met de zorg?

[1:08:42] Ja, dan zullen we daar stappen in moeten maken.

[1:08:44] En waar ik gewoon steeds naar benieuwd ben, en dat weet deze minister ook, wat betekenen bepaalde bezuinigingen ook later voor de zorgkosten?

[1:08:50] En deze sociale isolement, het verhaal dat sociaal isolement bij ouderen, dat dat zorgt voor

[1:08:57] 40 tot 50 procent meer zorgkosten, dat geeft al aan dat we daarin zaken niet goed doen.

[1:09:03] En op meer terreinen is dat het geval.

[1:09:05] Dus ik ben gewoon heel erg benieuwd in hoeverre we regeren is vooruitzien ook op dit terrein echt goed doen met elkaar.

[1:09:15] Ik wil nog even stilstaan bij een punt wat mevrouw Conradie maakte over het verbod op kindermarketing van ongezond voedsel.

[1:09:25] Mijn oproep richting de minister was ook van laten we nou kijken hoe we in de wet die nog in internet consultatie moet gaan.

[1:09:33] Hoe we kunnen zorgen dat die online leefwereld van kinderen daarin ook goed meegenomen wordt.

[1:09:37] Want ik ben het met u, via de voorzitter, met mevrouw Conradi eens dat als we ons alleen richten op die fysieke omgeving, dat zal te weinig zijn.

[1:09:45] Hoe kijkt mevrouw Conradi daarnaar?

[1:09:49] Voorzitter, ja, dat was precies het punt in mijn betoog, omdat ik denk dat als we aan de ene kant proberen het enkel in een mediawet te verankeren, tegelijkertijd niet in een ware wet, terwijl buitenlandse platforms op allerlei manieren ook jongeren weten te bereiken, sterker nog veel beter dan als we de televisie voor ze aanzetten.

[1:10:08] of dan misschien de voorlichting aankomt op school of op welke manier dan ook.

[1:10:13] Ja, ik denk dat we het zeker om de online wereld mee moeten nemen en dat we ook alles aan moeten doen om te zorgen dat elk kind daarin bereikt wordt.

[1:10:21] Dus ja, dat is gewoon een gemiste kans als er daar geen aandacht aan besteed wordt.

[1:10:28] Komen we bij de volgende spreker, mevrouw Dobbe, SP-Frans.

[1:10:33] Dank u wel, voorzitter.

[1:10:34] De sociaal-economische gezondheidsverschillen in Nederland zijn nog steeds schrikbarend hoog.

[1:10:40] Mensen met een laag inkomen leven gemiddeld bijna acht jaar korter en ruim 21 jaar minder lang in goede gezondheid.

[1:10:47] En het feit dat mensen ongezonder leven of eten is geen persoonlijk faal.

[1:10:52] En talloze onderzoeken laten dat ook zien, want bijvoorbeeld zwaar werk, ongezonde huizen, armoede, stress spelen ook een rol voor mensen om bepaalde keuzes te kunnen maken.

[1:11:01] En één van de oorzaken is bijvoorbeeld wel ongezond eten dat verslavend is gemaakt.

[1:11:06] En daar verdient de industrie enorm aan.

[1:11:09] En dat verdienmodel moet wat ons betreft worden aangepakt.

[1:11:12] Dat gaat deze industrie niet zelf doen, want hun doel is winst maken.

[1:11:17] Dus wij moeten hiervoor zorgen dat hier strengere regels voorkomen en is de minister bereid om dat te doen?

[1:11:23] Sociaal-economische gezondheidsverschillen groeien ook omdat gezond eten echt moeilijker is als je minder geld hebt.

[1:11:28] Uit een onderzoek van ABN AMRO, nota bene, bleek dat voor 37 procent van de Nederlanders de prijs voor gezond eten een obstakel is.

[1:11:37] Dat is ontzettend veel, 37 procent van de Nederlanders.

[1:11:41] En ondertussen worden de prijzen van boodschappen op dit moment, dus ook van gezonde voeding, door de oorlog in het Midden-Oosten alleen maar hoger.

[1:11:49] Dat zorgt er dus voor dat sociaal-economische gezondheidsverschillen groter zullen worden.

[1:11:52] En wat doet deze minister aan om dat te voorkomen?

[1:11:55] Want aangenomen voorstellen om de prijzen van gezond eten te verlagen, worden tot nu toe niet uitgevoerd.

[1:12:00] Hoe en wanneer wordt de motie uitgevoerd van Jimmy Dijk om de prijsopdrijving in de voedselindustrie in kaart te brengen en met oplossingen te komen?

[1:12:07] En hoe staat het met de uitvoering van het voorstel Dijk om de ACM het mandaat te geven om de prijzen van boodschappen in Nederland te reguleren en waar nodig te blokkeren?

[1:12:16] Dit lijkt me nu extreem relevant, ook om grijflatie te voorkomen nu de prijzen zo stijgen.

[1:12:21] En waarom schaffen we de btw op groente en fruit niet af?

[1:12:25] Hier dus alvast drie manieren om de boodschappen voor mensen betaalbaar te maken, iets wat juist nu met gestegen prijzen zo keihard nodig is.

[1:12:31] Graag reactie.

[1:12:32] Een andere industrie met verdienmodel om mensen bewust verslaafd te maken aan schadelijke producten is de tabaksindustrie.

[1:12:39] Het is nog steeds bizar makkelijk om vapes met een smaakje online te kopen.

[1:12:43] Vandaag bestelt, morgen in huis, met vieze smaken als bananen, toffee en weet ik veel wat voor rare smaken ze er allemaal aan geven.

[1:12:51] Betalen via Ideal, bezorgen via PostNL of DHL, dat kan gewoon allemaal.

[1:12:56] Ik had het gisteren kunnen bestellen, was het hier vandaag bezorgd.

[1:12:59] Ruim een jaar geleden werd motie Dobbe Krul aangenomen om dit aan te pakken.

[1:13:03] En hoe kan het dan dat banken en postbedrijven nog steeds deze diensten aanbieden aan bedrijven die overduidelijk illegale producten leveren?

[1:13:11] Wat je al aan de naam van die websites zou kunnen zien.

[1:13:15] En waarom worden deze websites niet geblokkeerd of op zwart gezet?

[1:13:18] Want ik kijk er zo regelmatig eens naar en het wordt er niet minder.

[1:13:22] Het is ongelooflijk hoe makkelijk dit is.

[1:13:25] Wat is hier de moeilijkheid nu om deze websites op zwart te zetten als ze illegale producten verkopen?

[1:13:30] Heeft de NVWA bijvoorbeeld de bevoegdheid om DNS of IP-blokkades uit te voeren om domeinen of IP-adressen te blokkeren?

[1:13:37] En welke mogelijkheden heeft de minister om verkoop via Snapchat aan te pakken?

[1:13:42] En dan wil ik het nog hebben, voorzitter, over seksuele gezondheid.

[1:13:45] Het aantal HIV-besmettingen dreigt weer te stijgen.

[1:13:48] Een investering in laagdrempelige seksuele gezondheidszorg is nodig, want dat gaat zo niet goedkomen.

[1:13:54] Nu kan door de budgetplafonds van de CSG's maar de helft van de mensen uit de doelgroep zich daar laten testen.

[1:14:00] En we krijgen nog altijd signalen dat PrEP niet voor alle mensen uit risicogroepen toegankelijk is.

[1:14:06] Wil de minister onderzoeken waarom sommige mensen geen PrEP gebruiken en wat we hieraan zouden kunnen doen?

[1:14:11] Want hier is echt gewoon meer data nodig.

[1:14:13] Dan tot slot, hoe kun je trots vertellen dat je de gezondste generatie ooit wil krijgen, maar tegelijkertijd het sport, het nationaal sportakkoord wegbezuinigen?

[1:14:24] En deze minister heeft ongetwijfeld ook de oproepen gezien van verenigingen

[1:14:28] van gemeenten.

[1:14:29] Wat zegt deze minister tegen hen voor al die gemeenten die nu lokaal sportbeleid hebben, die afhankelijk zijn van het Nationaal Sportakkoord, wat allemaal dreigt te verdwijnen?

[1:14:38] En dat het zometeen voor mensen dus afhankelijk is van de gemeente waar ze wonen, of zij überhaupt sportbeleid daar kunnen sporten.

[1:14:46] Dank u wel.

[1:14:49] Dank u wel.

[1:14:50] Volgende spreker zijn van de Kamer.

[1:14:51] De heer Lohman namens het CDA.

[1:14:55] Dank u wel, voorzitter.

[1:14:56] We leven in een vrij land.

[1:14:58] U mag eten en drinken wat u wil.

[1:15:01] Dat geldt ook voor alle Kamerleden hier aanwezig, de mensen op de publieke tribune en uiteraard ook voor de mens thuis.

[1:15:07] Dat punt wilde ik even maken, want er leek hier vorige week en vandaag ook tijdens de gehaktbalgate grote verwarring over te ontstaan.

[1:15:16] De cijfers, zou ik willen zeggen, helaas, zijn bekend en liegen niet.

[1:15:20] De helft van de volwassenen in Nederland heeft overgewicht.

[1:15:23] 15,7 procent heeft obesitas, meer dan een verdubbeling sinds 1990.

[1:15:29] Er zijn inmiddels meer vastvoedzaken dan traditionele restaurants in Nederland.

[1:15:33] en de voedselindustrie besteedt jaarlijks 1,6 miljard euro aan reclame.

[1:15:38] Over verleiding en sturing gesproken.

[1:15:41] De huidige voedselomgeving, het aanbod dat we tegenkomen op straat, op stations en onderweg, stuurt overwegend op ongezonde keuzes.

[1:15:48] Hoe ziet de minister voor zichzelf een rol, weggelegd bij het gezonder maken van het straatbeeld, en hoe trekt zij daarin op met gemeentes?

[1:15:58] Het coalitieakkoord is helder.

[1:15:59] We bouwen aan de gezondste generatie ooit.

[1:16:02] Mijn vraag aan de minister is hoe voortvarend is zij van start gegaan met het regeerakkoord en welke concrete voorresultaten kunnen wij dit jaar nog tegemoet zien?

[1:16:14] Voorzitter, ik begon mijn betoog wat flauw over die vrijheid, maar gehakt Balgate, ofwel de kritiek op de vernieuwde schijf van Vijf, is niet onschuldig.

[1:16:22] Als de mening van elke Instagram-influencer of politicus in een talkshow gelijk gewogen wordt met het advies van de Gezondheidsraad, dan blijft de mens thuis in verwarring achter.

[1:16:32] Door richtlijnen weg te zetten als ideologisch of betuttelend wordt het gezag van onderbouwde voedingsadviezen ondermijnd.

[1:16:38] Kan de minister aangeven wat zij wil doen om dit vertrouwen te herstellen?

[1:16:43] Critici zeggen dat de Schijf van Vijf de politiek is geworden.

[1:16:46] De geschiedenis leert dat politiek en normatieve keuzes altijd onderdeel zijn geweest van de Schijf van Vijf.

[1:16:52] Levertraan, witte brood na de Tweede Wereldoorlog.

[1:16:56] Veel Hollandse boterham met kaas in de afgelopen jaren.

[1:17:00] Melk de witte motor.

[1:17:03] Ik ben het wel mee eens dat het duidelijk zou moeten worden, of en zo ja, welke normatieve keuzes worden gemaakt bij het samenstellen van de schijven, want daar zijn inderdaad veel vragen over.

[1:17:13] Waarom dit zo is en welke alternatieven er dan zijn voor deze keuzes.

[1:17:17] Zou de minister kunnen aangeven welke opdracht het Voedingscentrum heeft meegekregen van de betrokken ministeries bij het samenstellen van de laatste schijf van vijf?

[1:17:27] Ik heb interrupties.

[1:17:29] Dat dacht ik wel.

[1:17:30] Eerst mevrouw Wiersma.

[1:17:35] Ja, voorzitter, dank.

[1:17:36] En ja, gehaktbalgate en de mening van een influencer.

[1:17:40] Ik ben blij om te horen dat de heer Lohman ook van mening is dat een advies van de Gezondheidsraad

[1:17:45] betrouwbaar moet zijn.

[1:17:49] Ik ben dan wel heel erg benieuwd hoe de heer Lohman daarnaar kijkt, want als ik bijvoorbeeld recent een voedingsadvies vanuit het ziekenhuis bekijk waarmee mensen die bijvoorbeeld een behandeling voor kanker moeten ondergaan, dan krijgen zij adviezen mee naar huis.

[1:18:05] met wat zij zouden moeten gaan consumeren omdat eiwitinname juist voor de gezondheid, zeker als je een kwetsbare gezondheid hebt, van groot belang is.

[1:18:17] Zij worden geadviseerd met 30 voedingsmiddelen waarvan 21 daarvan gestoeld zijn op dierlijke eiwitten.

[1:18:25] Is de heer Lohman het met me eens dat het eenzijdig wegzetten van dierlijke eiwitten juist slecht

[1:18:33] zou kunnen zijn voor de gezondheid van de mensen in Nederland?

[1:18:37] Heer Lohman.

[1:18:39] Ja, ik ben met mevrouw Wiersma eens dat eiwitten onderdeel zijn van een gezond dieet en zeker voor mensen die ziek zijn of daar misschien meer behoefte in een bepaalde levensfase aan hebben.

[1:18:48] Ik ben niet met mevrouw Wiersma eens dat het door wie dan ook eenzijdig wordt weggezet dat dat niet zo zou zijn.

[1:18:57] Ja, binnen de 30 seconden laat ik hem toe.

[1:19:00] Dus als u nog volgvragen heeft, mag dat mevrouw Wiersma.

[1:19:05] We hadden het net over de mening van een influencer, maar in principe als dierlijke eiwitten op die manier worden weggezet, dan zou je ook kunnen zeggen dat dat de mening is, omdat uiteindelijk ook vanuit de ziekenhuizen het advies gegeven wordt juist om ook veel dierlijke eiwitten te consumeren.

[1:19:29] We hebben het bijvoorbeeld ook gezien bij sporters, waarbij bij de Olympische Spelen destijds ook een veganistisch menu, nou dat was toen de sporters daar zelf kwamen, was dat heel snel afgelopen.

[1:19:40] Dus is de heer Lohman het eens dat dierlijke eiwitten en zeker ook als het gaat om de nutriëntedichtheid die dierlijke eiwitten bieden ten opzichte van plantaardige eiwitten essentieel zijn voor een gezond voedselpatroon?

[1:19:53] Dank u wel, de heer Lohman.

[1:19:55] Tendelen ga ik mijn antwoord herhalen, want ja, dierlijke eiwitten zijn essentieel voor een gezond voedselpatroon.

[1:20:02] Ik denk dat de Schijf van Vijf ook ingezet wordt door diëtisten en waarschijnlijk ook door artsen als referentiekader om te kijken wat zou die balans dan moeten zijn in de verschillende eiwitten die er zijn.

[1:20:12] En ik denk dat het belangrijk is dat daar instantie is met honderden wetenschappers die daarover nadenken en verschillende dingen meewegen, dat dat vertrouwd wordt.

[1:20:20] En als daar vraagtekens over zijn, is dat inderdaad belangrijk, omdat het maatschappelijk debat te spreken is.

[1:20:24] Herhaal de vraag, herhaal het antwoord, mag allemaal.

[1:20:27] Mevrouw Kouradi.

[1:20:28] Voorzitter, ja, wat de heer Lohman doet is nou precies typerend voor datgene wat we gewoon zien in de maatschappij.

[1:20:34] Den Haag staat compleet af van de belevingswereld van de bewoners, van de inwoners.

[1:20:42] En dat blijkt wel uit het feit dat, ja, het voedingscentrum geeft dit aan, dus ja, weerstand of geen weerstand, dan heb je het maar gewoon te accepteren.

[1:20:51] En daar heb ik dan wel vraag tegen mij, want als die weerstand er is en laten we dan even vooral dan alle politici zoals ik of influencers de schuld geven dat die bijdragen aan al die weerstand.

[1:21:03] Maar dan ben ik toch ook wel benieuwd hoe meneer Lohman denkt aan draagvlak te komen.

[1:21:08] Want dat is wel nodig als je het hebt over voedingsadviezen die wat mij betreft gewoon niet ideologisch moeten zijn.

[1:21:15] Dus ook geen verwerkt klimaatagenda, maar gewoon gebaseerd op wetenschappelijke modellen.

[1:21:21] Lohman.

[1:21:23] Voor een deel is dat precies de vraag die ik ook aan de minister stel.

[1:21:25] Dus hoe zorgen we ervoor dat dit debat op een goede manier voortkomt?

[1:21:28] Wat zijn precies de achtergronden achter dit advies?

[1:21:30] Dus daar ben ik ook heel benieuwd naar het antwoord van de minister.

[1:21:36] Ik deel niet de mening dat dat ideologisch gedreven klimaatagenda...

[1:21:40] Ik denk dat...

[1:21:41] Ik heb...

[1:21:42] Voldoende vertrouwen, maar het is een doorlopende maatschappelijke discussie die we hebben rondom het voedingscentrum, echt al vanaf na de Tweede Wereldoorlog.

[1:21:49] Ik heb vertrouwen dat dat zich aanpast aan de tijd en dat de wetenschappelijke basis daarin, wat altijd natuurlijk geüpdate kan worden, dat dat één van de richtsnoeren is, één van de dingen waar de mensen die daar behoefte aan hebben, want nogmaals, mevrouw Kouradi, sorry, vierde voorzitter, staat volledig vrij wat zij wil eten.

[1:22:08] Dus ik denk dat, als ik mijn betoog kan afmaken, dan zal ik ook zeggen wat ik denk waar de richting van de schijf dan licht heen zou kunnen gaan.

[1:22:16] Koeradi.

[1:22:18] En dan ben ik even benieuwd, voorzitter, wat de heer Lohman dan vindt van het HFSS-model en waarom dat dan niet voldoende is.

[1:22:29] Lohman.

[1:22:30] Ik heb even niet meer uit wat het HFSS-model is.

[1:22:33] Koeradi, nog even toelichten, kort, technisch misschien.

[1:22:36] Ja, dat is wel kwalijk, want dat is nou precies wel de essentie van het hele verhaal waar we het hier over hebben.

[1:22:42] Dat is namelijk een model, een wetenschappelijk model, dat gebaseerd is op zout, vet, suiker.

[1:22:48] Hoe benaderen we voedsel en wat vinden we daarvan?

[1:22:50] Onderaan de streep moet daar een rekensom uitkomen.

[1:22:53] Dit is wel gezond, dit is niet gezond.

[1:22:55] Dat is gewoon wetenschappelijk is dat onderbouwd en daar ben ik dan even benieuwd naar.

[1:22:59] Ik ben blij dat er in ieder geval, ik ken dit voorbeeld niet, maar dat u wetenschappelijk onderbouwd voor u belangrijk is in het toekomen tot goedingvoedingsadviesen.

[1:23:06] Ik weet, ik ben ook bij het Voedingscentrum langs geweest, dat er wetenschappelijk modellen worden gebruikt om te komen tot de richtlijnen.

[1:23:11] Dus ik denk dat we daar dan gezamenlijk het mee eens zijn.

[1:23:14] Gaat mevrouw Morna, interruptie.

[1:23:20] Voorzitter, dank.

[1:23:21] Voorzitter, via u.

[1:23:22] Ik hoor een betoog van het CDA en de vraag is eigenlijk, bent u het met mij eens dat het voedingscentrum moet gaan over een voedselkeuze die impact zou kunnen hebben over de gezondheid?

[1:23:33] Dus alleen puur advies over gezonde voeding en gezondheid.

[1:23:39] Ik ben niet zelf de opdrachtgever van het voedingscentrum, dus daar is ook in mijn vraag van wat zijn precies de dingen die meegewogen worden in het tot stand komen van de voedingsadviezen.

[1:23:51] Maar wat ik ervan begrijp, de gezondheidsraad is het eerste advies en daar wordt dit meegewogen.

[1:23:56] Gezondheid, dat gaat wel iets breder dan alleen wat je in je mond stopt.

[1:23:59] Dat gaat ook over leefomgeving en andere elementen.

[1:24:04] Ja voorzitter, een makkelijk antwoord, maar ik ga u wat citeren wat het Voedingscentrum als antwoord geeft op mensen die vragen hebben over wat nou precies die schijf van vijf is.

[1:24:14] En dan antwoordt het Voedingscentrum, voedselkeuzes hebben niet alleen impact op onze gezondheid, maar ook op het klimaat, biodiversiteit en watergebruik.

[1:24:23] Gezond eten gaat niet alleen over ons lichaam, maar ook over de wereld waarin we leven.

[1:24:27] Als de richtlijnen alleen naar gezondheid kijken, negeren ze de gevolgen voor de toekomstige generaties.

[1:24:32] Duurzaamheid zorgt ervoor dat gezonde voeding ook beschikbaar blijft in de toekomst.

[1:24:36] Wat vindt de Hilomani van dat het voedingscentrum dit soort antwoorden geeft?

[1:24:40] Voor een deel zit het in lijn met het antwoord dat ik gaf.

[1:24:43] Dus de gezondheidsraad weegt niet alleen wat je in je mond stopt, maar ook de leefomgeving.

[1:24:47] Als men dat je dicht naast de snelweg woont, dan weet je dat dat mogelijk impact heeft op gezondheid.

[1:24:52] Dus dat soort dingen worden, zoals ik het begrijp, meegewogen.

[1:24:56] En volgens mij heeft het Voedingscentrum er ook geen geheim van gemaakt dat die brede afweging, dus ook duurzaamheid, inderdaad meegewogen wordt.

[1:25:04] Daar hebben we nu een debat over.

[1:25:06] En mijn vraag ook aan de minister is, als je kijkt naar de...

[1:25:09] historische ontwikkeling van de schijf.

[1:25:12] Wat is de opdracht die nu is meegegeven en hoe kunnen we, als daar dan onrust over ontstaat, ervoor zorgen dat vertrouwen hersteld wordt, want het is wel een belangrijk richtsnoer voor consumenten om keuzes te kunnen maken.

[1:25:27] Ja voorzitter, het is eigenlijk een niks zeggen, het antwoord werd hetzelfde als wat ik net had, maar ik ga u nog een stelling voorleggen.

[1:25:33] Iemand vraagt inderdaad op Instagram aan het voedingscentrum, is het voedingscentrum was dit kennelijk, is het nu een klimaatcentrum?

[1:25:40] Het antwoord van het voedingscentrum is, misschien moeten we onze naam dan maar aanpassen.

[1:25:45] Wat vindt de heer Loman niet van?

[1:25:47] En kunnen we hier misschien een gesprek over voeren dat we inderdaad die subsidie dan meteen stoppen en dat we het voedingscentrum aanpassen naar het klimaatcentrum?

[1:25:55] Want dat lijkt mij een goeie, want dan kunnen we lekker de subsidie ergens anders vandaan trekken.

[1:25:58] Dit zijn de letterlijke teksten van het voedingscentrum.

[1:26:01] En dat ook van mij en de minister op die manier.

[1:26:03] En zo heb ik er nog veel meer.

[1:26:04] Oké, de heer Loman.

[1:26:05] Ja, ik ben geen medewerker van de helpdesk van het Voedingscentrum.

[1:26:10] Dus ik kan ook niet weten of dat zo klopt.

[1:26:12] Dus ik geloof u meteen, vierde voorzitter.

[1:26:18] Ja, en dus die twee suggesties die geweest worden, laten we het omdopen tot het Klimaatcentrum lijkt mij niet iets waar ik voor zou zijn en de subsidie stoppen of verminderen ook niet.

[1:26:28] U krijgt in ieder geval altijd de vraag als Kamerlid gesteld.

[1:26:30] Dat is altijd goed om nog even.

[1:26:33] Dan de heer Lohman, of u uw betoog vervolgt.

[1:26:38] Ik was... Mevrouw Dobbe, binnen dertig seconden.

[1:26:41] Nee, dan stel ik voor dat eerst de heer Lohman zijn betoog afrondt.

[1:26:45] De heer Lohman.

[1:26:49] Even kijken, waar was ik?

[1:26:52] En alles wat u al heeft gezegd, heeft u gezegd.

[1:26:55] Ik moest even kijken waar de streep stond.

[1:27:00] Voorzitter, laten we niet vergeten voor wie de richtlijnen er zijn.

[1:27:04] Niet voor de politicus in een talkshow of hier die persoonlijke voorkeuren ventileert en die misschien ook heel goed weet wat gezond is voor haarzelf, hemzelf of de mensen om hem heen.

[1:27:13] Maar voor mensen die zoekend zijn en willen afvallen of die sporten of die kampen met gezondheidsproblemen.

[1:27:19] De opkomst van afslankpillen, zoals Ozempic, laat zien dat die behoefte er is.

[1:27:24] De schijf is een ambitie en geen gebod.

[1:27:27] Het wordt ook veel gebruikt door voedingskundige diëtisten om advies te ondersteunen.

[1:27:32] Advies, nogmaals.

[1:27:34] Voorzitter, dan de NutriScore.

[1:27:36] Ik wil hier een lans voor breken.

[1:27:37] Ja, het systeem is voor consumenten niet altijd makkelijk te begrijpen.

[1:27:41] Daar ligt een grote communicatieuitdaging.

[1:27:43] Maar de NutriScore stimuleert aan toonbaar productverwetering.

[1:27:47] Fabrikanten en retailers,

[1:27:49] We verlagen zout- en suikergehaltes en voegen meer groenten toe.

[1:27:54] Het zou goed zijn als grote internationale merken ook de Nutriscore gaan voeren, want het is een vrijwillig systeem.

[1:28:00] Wat kan de minister doen om deze bedrijven daartoe te verleiden?

[1:28:04] Is de minister bereid om consumentenvoorlichting over Nutriscore te versterken en zich in Europa hard te maken voor een publiek-privaat uniform systeem?

[1:28:14] Tot slot, we weten dat sport en bewegen helpen om ziektes te voorkomen, maar in beleid wordt dat te weinig meegewogen.

[1:28:20] Het CDA wil graag dat de minister sport opneemt in de richtlijn passend bewijs, zodat er een realistische maatschap komt voor wat we als bewijs accepteren.

[1:28:28] Hierop ook graag een reactie.

[1:28:31] Dan sluit ik af en ik wens u zometeen veel wijsheid bij het maken van uw lunchkeuze.

[1:28:36] Dank u wel.

[1:28:38] U krijgt zo het woord, mevrouw Courari.

[1:28:40] Mevrouw Dobbe, binnen 30 seconden, allerlaatste interruptie.

[1:28:43] Ja, dank u wel.

[1:28:44] Ik hoorde het CDA zeggen, we weten dat sport en bewegen heel belangrijk is om ziekte te voorkomen.

[1:28:48] Waarom kiest het CDA er dan voor om het Nationaal Sportakkoord daar de stekker uit te trekken op het moment dat we bijvoorbeeld ook de waarschuwingen zien van verenigingen en gemeenten dat dit gaat leiden tot minder mensen aan sport?

[1:28:59] De heer Lohman, Sportakkoord.

[1:29:01] Sportantwoord?

[1:29:03] Ik ga dit even agenderen met degene die normaal gesproken deze portefeuille heeft.

[1:29:09] En ik heb even gekeken naar het bredere beeld van bezuinigen wij nou echt, dus worden die bezuinigingen teruggedraaid?

[1:29:15] Volgens mij is dat een iets genuanceerder beeld dan net werd genoemd.

[1:29:21] Dus ik denk, en ik denk dat het misschien ook goed is om aanmoediging van de minister om te kijken hoe kunnen we zorgen dat sport belangrijk blijft en dat we daarmee de ambities die in het regeerakkoord staan ook kunnen halen.

[1:29:31] Voorzitter, ja, het is dan toch jammer dat dat hele begrip sportakkoord dan helemaal geen lading heeft, zo hier toch bij leefstijlpreventiebeleiddebat zitten.

[1:29:40] Maar goed, dus ik denk dat het nodig is en handig is als in ieder geval de coalitie breed en op de hoogte hiervan van is.

[1:29:47] En ik ben dan wel even benieuwd, want er gaat wel 50 miljoen naar sport, begreep ik dan weer zojuist ook van mevrouw Seinhaaf.

[1:29:56] En dan was ik ook even benieuwd.

[1:29:57] Waar gaat dan die 50 miljoen naartoe?

[1:29:58] Heeft het CDA daar wel zicht op?

[1:30:01] Ik wijs er ook even meer algemeen op aan de commissie.

[1:30:04] Er is een sportdebat aangevraagd van de week om dat nog voor de zomer te hebben.

[1:30:09] Dus dat is ook goed om te weten.

[1:30:10] En er moet nog een brief komen.

[1:30:13] Maar mevrouw Koura heeft helemaal gelijk dat het ook preventie raakt.

[1:30:16] Daar geef ik ook gelijk mee.

[1:30:18] Heer Lomo.

[1:30:19] Goed dat ik door de voorzitter daar een beetje in ondersteund word en even buiten mijn portefeuille ben, maar inderdaad, ik begreep dat CDA daar een debat over heeft aangevraagd.

[1:30:27] Dus ik denk dat het zeker op de agenda kan staan daar.

[1:30:31] En nogmaals, het mij een inbreng brengt dat wij sport belangrijk vinden en wat dat betreft vindt u ons aan uw zijde.

[1:30:39] U mag uw vraag nog even specificeren, want u zegt eigenlijk...

[1:30:43] Voorzitter, mijn vraag is heel concreet, waar gaat die 50 miljoen naartoe?

[1:30:47] Eigenlijk is de vraag, hoe wordt de 50 miljoen in het regeerakkoord ingevuld?

[1:30:52] Dat is de vraag aan de heer Lohman.

[1:30:55] En ik kan daar het antwoord op bedenken, maar dat moet u doen.

[1:31:01] Wilt u mij niet helpen, voorzitter?

[1:31:03] Nee, als u er gaat doorvragen op het specifiek, dan ga ik dat u even schilderen blijven.

[1:31:08] Ik zit hier om iemand te vervangen.

[1:31:10] Ik kan het ervoor opzoeken en dan kom ik daarbij terug.

[1:31:13] En ik zal dit ook meegeven aan degene die dat debat gaat doen namens het CDA.

[1:31:16] Dus excuus dat ik dat antwoord niet heb, maar dat is wat ik nu u kan bieden.

[1:31:20] Het mag geen sportwoordvoerder zijn, want ik ben uw voorzitter, maar ik weet dat die uitwerking nog moet komen.

[1:31:25] Mevrouw Vliegthart.

[1:31:29] Onderzoek laat zien dat kinderen die opgroeien in armoede slechtere gezondheid hebben.

[1:31:35] Recent weer een voorbeeld, kinderen in een huurhuis hebben vaker te maken met ernstige vormen van astma.

[1:31:41] Recent blijkt uit onderzoek ook dat honderdduizend kinderen in armoede leven.

[1:31:45] Dus mijn vraag aan de heer Lohman is, als we kijken naar het coalitieakkoord en de plannen, wordt de armoede niet verminderd, maar die gaat juist stijgen.

[1:31:53] En is de heer Lohman met mij eens dat we echt willen werken aan preventie, echt in die gezonde generatie, dat we ook moeten werken aan bestaanszekerheid?

[1:31:59] En hoe wil de CDA dat gaan doen?

[1:32:04] Ja, en dat kort.

[1:32:05] U moet lachen, voorzitter.

[1:32:06] Omdat het een hele brede vraag is.

[1:32:08] Ja, dus dat krijgt ook, denk ik, een breed antwoord.

[1:32:13] Ik denk dat we een gebalanceerd regeerakkoord hebben waarin nogmaals de investeringen in de provincie voor een deel teruggeschroefd zijn, of in ieder geval...

[1:32:28] De bezuinige dingen zijn geweest, die worden voor een deel teruggedraaid.

[1:32:33] En dat wij het belangrijk vinden dat de rekening op een eerlijke manier verdeeld wordt.

[1:32:38] Dat hebben we gisteren ook laten zien tijdens het Midden-Oosten-debat.

[1:32:42] Dus als er dingen zijn waar we aan kunnen draaien om te zorgen dat inderdaad de rekening niet komt liggen bij de mensen die dat niet kunnen betalen, want zeker minder toebedeelde bevolkingsgroepen hebben over het algemeen te maken met de grootste druk, ook slechtvoeding en ongezondheid, geen toegang tot sport,

[1:32:57] Dus wat dat betreft ben ik het helemaal met u eens en wil ik daar graag naar kijken hoe we daar voortgang in kunnen brengen.

[1:33:04] Dank u wel.

[1:33:05] Dan zijn we gekomen bij de laatste spreker van de zijde van de Kamer.

[1:33:09] Dat is mevrouw Wendel namens de VVD.

[1:33:12] Dank, voorzitter.

[1:33:14] Ik zal u alvast teleurstellen.

[1:33:15] Ik ga vandaag niet praten over de schijf van vijf.

[1:33:18] Dan weet u dat alvast.

[1:33:21] Voorzitter, een goede gezondheid is een voorwaarde om goed mee te kunnen komen op school, op het werk en om een bijdrage te kunnen leveren aan de samenleving.

[1:33:29] Om simpelweg gelukkig te kunnen zijn.

[1:33:31] Een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving kunnen veel gezondheidsproblemen voorkomen.

[1:33:37] Daarom zet de VVD in op preventie.

[1:33:39] Niet omdat wij ons als liberalen graag bemoeien met de manier waarop mensen hun leven inrichten, maar omdat we zien dat dit noodzakelijk is.

[1:33:46] Met de dubbele vergrijzing voor de deur hebben we gewoon simpelweg niet meer de luxe om preventie weg te zetten, als betutteling.

[1:33:52] Het vorige kabinet heeft de samenhangende preventiestrategie gepresenteerd.

[1:33:56] Ik wil de minister allereerst vragen hoe zij daarnaar kijkt.

[1:33:59] Omarmt zij deze of zal ze deze wijzigen?

[1:34:02] En wanneer kan de Kamer hier meer duidelijkheid over verwachten?

[1:34:05] Voorzitter, zorgen voor een gezonde samenleving doet de VVD het liefst met zo min mogelijk wetgeving en zo veel mogelijk samen met onze ondernemers.

[1:34:13] Op een manier waarop we concrete stappen zetten, maar waarop de bedrijven dat ook kunnen meemaken.

[1:34:19] In het ideale geval doet de sector aan zelfregulering.

[1:34:23] In het verleden hebben verschillende branches ook al aangewezen dit goed te kunnen.

[1:34:26] Denk bijvoorbeeld aan de alcoholbranche of het feit dat er veel minder zout in brood zit dan vroeger.

[1:34:32] Levert dat onvoldoende op, dan moet de overheid een actievere rol spelen.

[1:34:35] Bijvoorbeeld door afspraken te maken met de sector.

[1:34:38] In het verleden zijn er bijvoorbeeld afspraken gemaakt met fabrikanten en supermarkten over het gezonder maken van voeding en het meer promoten van gezonde producten.

[1:34:45] Wat de VVD betreft houden we de sector aan deze afspraken.

[1:34:49] Een gezonde leefomgeving nodig uit tot het maken van gezonde keuzes, zonder dat we deze opleggen.

[1:34:55] De gezonde keuze moet ook de makkelijke keuze worden.

[1:34:58] Daarom wil ik de minister vragen om hierover verdere afspraken te maken met de branche.

[1:35:03] En dat doe ik bijvoorbeeld op de supermarkten.

[1:35:05] Bedrijven kunnen dat namelijk echt niet alleen, dat moet in gezamenlijkheid.

[1:35:09] dan, voorzitter, gemeenten.

[1:35:11] Gemeenten hebben een belangrijke verantwoordelijkheid op het gebied van preventie.

[1:35:15] En er zijn ook al vele gemeenten met fantastische initiatieven en zij worden daar ook in ondersteund.

[1:35:20] Het probleem is alleen dat het preventielandschap zo versnipperd is dat gemeenten door verschillende organisaties, ministeries en zelfs verschillende directies binnen ministeries worden ondersteund.

[1:35:29] Dit zorgt ervoor dat gemeenten struggelen met wanneer en hoe ze bepaalde zaken moeten doen, terwijl juist preventie met maatwerk bij gemeenten het beste werkt.

[1:35:38] Ik vraag de minister dan ook, hoe kunnen we zorgen voor duidelijkheid bij gemeenten over wat er van hem wordt verwacht?

[1:35:43] En hoe kunnen we dit vanaf één centrale plek ondersteunen?

[1:35:47] Tot slot, voorzitter, sociale media.

[1:35:49] Ik kan het niet vaak genoeg zeggen.

[1:35:51] Een spoileralert en een debat later vandaag zal ik ook beginnen over sociale media, want deze hebben een enorme negatieve invloed, in het bijzonder op kinderen en op jongeren.

[1:36:01] En online wordt veel desinformatie verspreid over bijvoorbeeld vaccinaties, hormonale anticonceptie en vruchtbaarheid.

[1:36:08] Algoritmen belonen deze extreme en polariserende content, waardoor het steeds maar weer blijft terugkeren.

[1:36:14] Jongeren verliezen hierdoor de realiteit en feiten uit het oog.

[1:36:17] 85% van de artsen komen mensen tegen in hun spreekkamers die fysiek gevaarlijke keuzes maken door online fabels.

[1:36:26] Het condoomgebruik bij wisselende seksuele contacten keldert bijvoorbeeld razendsnel.

[1:36:30] 40% van de jongens en 46% van de meiden gebruikte geen condoom bij hun laatste losse bedpartner.

[1:36:37] En dit is een enorme terugval ten opzichte van het verleden.

[1:36:41] Daarnaast zijn er steeds meer vrouwen die geen hormonen willen gebruiken, mede vanwege angst aangejaagde online influencers die roepen dat hormonen vergif zijn en condooms onnatuurlijk.

[1:36:51] En tegelijkertijd zien we dat het aantal SOA's stijgt.

[1:36:54] Platforms gebruiken bewust verslavende algoritme om mensen zo lang mogelijk te laten scrollen.

[1:36:59] De VVD wil dat grote platforms inzicht geven in welke algoritme ze gebruiken en we willen einde maken aan de verslavende algoritme.

[1:37:07] Tegelijkertijd moeten influencers die onbewezen gezondheidsclaims maken of zwaar beperkte bewerkte producten aanprijzen als gezond een verplichte objectieve waarschuwing in beeld tonen.

[1:37:18] Medische desinformatie moet sneller door het algoritme worden weggedrukt.

[1:37:21] Ik wil de minister vragen, wat gaat de minister doen om desinformatie over hormonale anticonceptie en condooms tegen te gaan?

[1:37:29] Wat gaat de minister doen om het gebruik van anticonceptie te bevorderen?

[1:37:33] En gaat de minister met de staatssecretaris in gesprek over de gevaren van online desinformatie voor de gezondheid?

[1:37:39] Dank u wel.

[1:37:41] Ik dank u zeer.

[1:37:42] En daarmee zijn we het einde gekomen van de eerste mei van de zijde van de Kamer.

[1:37:46] Ik schors een half uur tot tien over twaalf.

[1:37:49] Ik zei ook gelijk tegen de leden.

[1:37:50] We gaan daarna gewoon door tot het einde.

[1:37:52] Wat u ook gaat eten.

[1:37:54] Eet smakelijk.

[1:37:57] Ik schors de vergadering.

[2:11:50] Ik heropen de vergadering.

[2:11:55] We gaan verder met het commissiedebat leefstijlpreventie.

[2:11:58] We zijn nu gekomen bij de beantwoording van het kabinet.

[2:12:05] Eerste termijn zei de kabinet, ik geef minister Hermans zo het woord, neem ons even mee door de blokken voor ik dat doe.

[2:12:13] Ik sta maximaal drie interrupties voor zonder een vierde.

[2:12:19] Dat is gewoon drie.

[2:12:21] En twee uur is de eindtijd.

[2:12:24] Vijf minuten uitloop zou kunnen, maar dat ga ik u niet aandoen.

[2:12:26] Ik ga proberen om daarop te sturen, maar daar heb ik u ook voor nodig.

[2:12:30] Ik geef de minister het woord aan u.

[2:12:34] Ja, voorzitter, dank.

[2:12:36] Ik zal inderdaad eerst even mijn volgorde, mijn blokjes toelichten.

[2:12:40] Ik begin met een aantal algemene vragen die over de preventiestrategie en preventiebeleid gesteld zijn.

[2:12:47] Dan komen we op alle vragen over tabak en vepen.

[2:12:51] Vragen over voeding, inclusief die over de schijf van vijf waar een enkele vraag over gesteld is.

[2:12:59] Kindermarketing.

[2:13:01] En dan een mapje overig.

[2:13:02] Voorzitter, daar zitten heel veel vragen in.

[2:13:04] De hittevragen van het lid Costić.

[2:13:08] Nou, een heleboel.

[2:13:09] De influencers, daar was een heleboel.

[2:13:12] Verschillende onderwerpen.

[2:13:12] Seksuele gezondheid komt er allemaal in aan de orde.

[2:13:15] Oké, dan weet u dat alvast.

[2:13:17] Dan wachten we gewoon even tot het laatste blok wat betreft alle losse vragen die gesteld zijn.

[2:13:24] Mevrouw Hermans, aan u het woord.

[2:13:25] Voorzitter, dank.

[2:13:28] Ik begin met de vraag van de heer Lohman.

[2:13:32] over hoe ik aan de slag ben met de afspraken uit het coalitieakkoord en daarmee beantwoord ik eigenlijk een aantal algemene opmerkingen dat gemaakt is over het belang van preventiebeleid, het belang ook van een brede inzet daarop, omdat wij met z'n allen die beweging willen maken naar gezondheid, die gezondste generatie en dat we willen van behandelen naar voorkomen.

[2:13:58] En in het coalitieakkoord is daar een heel aantal afspraken over gemaakt.

[2:14:04] Het gaat de schoolfruit, ik kom zo nog op de vraag van Dirk Kostietsche daarover, het wetsvoorstel kindermarketing, waar ook vragen over zijn gesteld, de leeftijdsgrens van nicotine houdende producten verhogen naar 21 jaar.

[2:14:17] En wij zijn nu bezig met de uitwerking, de vertaling eigenlijk van die beleidsvoornemens in wetgeving, in regelgeving.

[2:14:25] En dat doe ik allemaal, zeg ik dan ook voorzitter tegen mevrouw Wendel, vanuit de preventiestrategie, de samenhangende preventiestrategie, want daar ga ik gewoon mee door.

[2:14:37] Dus ik werk vanuit die gedachte, je wil in de omgeving waar kinderen zijn, opgroeien, leven, leren, wonen.

[2:14:46] En daar waar je het verschil kan maken, de grootste impact kan maken, daar wil ik op inzetten.

[2:14:52] En de reden ook dat ik dat nu niet op zijn kop ga zetten of iets nieuws ga maken, is omdat ik vind dat het is een goede strategie.

[2:15:01] De maatregelen in het coalitieakkoord passen er goed in.

[2:15:04] En wat we zien is dat met preventiebeleid of de maatregelen die we de afgelopen jaren hebben genomen, het vergt ook vaak een lange adem om tot resultaten te komen.

[2:15:14] En dat is niet gebaat bij

[2:15:16] steeds een nieuwe strategie of een nieuwe aanpak vanuit, in dit geval vanuit mij.

[2:15:20] Dus vandaar dat ik doorwerk vanuit die samenhangende strategie.

[2:15:25] Ik kom zo op een aantal maatregelen waar u naar gevraagd heeft.

[2:15:28] Ik denk wel dat het aan ons gezamenlijk is om heel goed te kijken met welke maatregelen kunnen we nu zo snel mogelijk de meeste impact maken en hoe kies je dus ook in de prioriteiten en dus ook in de tijd waar zetten we als eerste op in en wat komt mogelijk iets erachteraan.

[2:15:46] Voorzitter, dan vroeg mevrouw Van Metelen mij op verschillende manieren eigenlijk naar, ja, hoe kijkt de minister nou naar dat preventiebeleid en vooral naar dat normeren?

[2:15:58] Want wanneer, als ik me goed herinner, wanneer is de overheid nou een gezondheidsscheidsrechter en wanneer slaat normeren door naar betuttelen?

[2:16:10] Volgens mij woorden van mevrouw Conradi en ik dacht ook mevrouw Marna.

[2:16:16] Kijk, het preventiebeleid voor mij bestaat uit een aantal onderdelen.

[2:16:21] Het gaat over het voorlichten, over het goed informeren.

[2:16:24] Wat zijn gezonde keuzes?

[2:16:27] Hoe kan je die gezonde keuzes ook makkelijker maken?

[2:16:29] En soms hoort daar ook normeren bij.

[2:16:33] En normeren, daar kiezen we natuurlijk gericht.

[2:16:36] Waar zien we nou ontwikkelingen in de samenleving die echt grote...

[2:16:41] ...een negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid... ...of grote gezondheidsrisico's met zich meenemen.

[2:16:46] Ja, en daar vind ik dat normeren dan ook gerechtvaardigd kan zijn.

[2:16:51] Moet je natuurlijk altijd onderbouwen, moet je goed over nadenken.

[2:16:55] Maar ik ben dus niet op voorhand tegen normeren, zeker niet, omdat... Een aantal van u heeft dat ook genoemd.

[2:17:03] Kijk, we zien gewoon in onderzoeken...

[2:17:05] dat mensen, sorry voor zo'n beleidsmatige term, maar de lagere sociaal-economische status, leven minder lang in goede gezondheid en komen eerder te overlijden.

[2:17:15] En ik vind in een samenleving als de onze, in een land als Nederland, dat wij een verantwoordelijkheid hebben om daar iets aan te doen, om daar maatregelen tegen te nemen.

[2:17:25] En vanuit dat

[2:17:27] Vanuit die verantwoordelijkheid die ik voel en die ik zie, vul ik het preventiebeleid in langs die verschillende lijnen en assen.

[2:17:39] Dus de overheid, voorzitter, helpt vanuit mijn optiek om condities te scheppen, om randvoorwaarden te creëren, om soms dus ook te zeggen wat we wel of niet normaal vinden.

[2:17:50] En dat doen we op grond van wetenschappelijke inzichten, zodat we ook mensen goed kunnen informeren

[2:17:56] en daarmee mensen in staat stellen om goed geïnformeerd gezondheidskeuzes te kunnen maken.

[2:18:03] We weten wel dat die wetenschap natuurlijk voortdurend in beweging is en daarmee wordt kennis telkens aangevuld en verbeterd.

[2:18:10] Nou, daar zullen we zo in het kader van de schrijf van vijf zal ik daar nog nader op ingaan.

[2:18:14] En wij willen informeren op basis van actuele kennis.

[2:18:19] En dat doen we natuurlijk ook niet altijd zelf.

[2:18:21] Er zijn ook heel veel andere partijen in het land bij betrokken.

[2:18:24] En dat is maar goed ook dat zij dat doen en ook vanuit hun onafhankelijke rol en positie.

[2:18:31] Voorzitter, dan kom ik bij de vragen over tabak en vepen.

[2:18:39] Ik begin met Vepen.

[2:18:45] Volgens mij was mevrouw Vliegendhard de eerste die daarover begon.

[2:18:48] Daarna heeft een heel aantal het ook genoemd, de grote illegale markt die we zien op het gebied van Vepen.

[2:18:57] Ik heb twee weken geleden een onderzoek daarover naar de Kamer gestuurd en dat zijn gewoon verontrustende cijfers die helaas, zeg ik daar met de nadruk op helaas bij, passen in een trend die we al een tijd zien.

[2:19:11] Dus dat vraagt om maatregelen.

[2:19:13] Maatregelen die al eerder aangekondigd waren, die ook nog eens herbevestigd zijn in het coalitieakkoord en we gaan nog een aantal aanvullende

[2:19:21] stappen, onderzoeken in kaart brengen.

[2:19:24] Dat doe ik ook samen met de minister van Justitie, omdat dit vraagstuk gewoon echt veel van onze aandacht en inzet vraagt.

[2:19:34] En mevrouw Coenraad, die vroeg mij, zijn nou de bevoegdheden van de NVWA en de extra middelen die zijn aangekondigd, zijn die nou voldoende?

[2:19:43] Of zou je eigenlijk ook nog aanvullend maatregelen moeten nemen?

[2:19:47] We hebben drie miljoen extra voor de MVDA en die middelen zijn beschikbaar en die gaan echt al wel helpen ook bij de stappen die we hebben gezet, maar vooral ook bij het verbod, bijvoorbeeld het smaakjesverbod wat we al hebben, waar dan dus ook intensiever op ingezet en op gehandhaafd kan worden.

[2:20:11] Aanvullend werken we nu aan een wetsvoorstel waarin ook het in voorraad hebben van vapes mogelijkheid wordt om op in te grijpen.

[2:20:20] Nu is het alleen dat ze natuurlijk zien en de NVWA ook kan aantonen dat ze verhandeld worden.

[2:20:28] En we werken aan het verhogen van de boetes.

[2:20:31] Ik kom zo nog op een vraag over dat bedrag en de effectiviteit daarvan.

[2:20:36] Maar ik richting mevrouw van mevrouw Coel Radio, we zetten dus nu stappen.

[2:20:40] We werken die aanvullende maatregelen uit.

[2:20:42] Daarbij kijk, dat doe ik natuurlijk in heel nauw overleg met de NVWA.

[2:20:47] En dit hangt ook samen met de opmerking die ik net maakte.

[2:20:50] Ik vind het van groot belang.

[2:20:51] We willen een heleboel en er zijn heel veel maatregelen die, denk ik, potentieel goed zijn en effect kunnen hebben.

[2:20:58] Maar we kunnen niet altijd kan alles tegelijk en alles uitwerken in wetgeving kost ook tijd.

[2:21:02] Op een gegeven moment zullen we ook in overleg met elkaar moeten kijken.

[2:21:05] Waar kun je nou?

[2:21:06] het snelst de meeste impact hebben en waar kiezen we dan nu met prioriteit voor.

[2:21:11] En in die uitwerking zit ik nu en ik zal nog voor de zomer met een brief komen waarin ik dat uiteenzet, hoe ik die uitwerking van die maatregelen zie en zeg ik dan gelijk tegen mevrouw Vliegendhardt.

[2:21:24] In die brief zal ik ook ingaan op de moties die mevrouw Vliegendhardt, voorzitter, eerder bij een twee minuten debat heeft ingediend over de three strikes out.

[2:21:33] waar mevrouw Vliegentwaart net ook nog naar vroeg en ook naar de hoeveelheid van het in voorraad hebben.

[2:21:42] Dat zijn allemaal maatregelen waar ik mij dus goed bij kan voorstellen dat ze een effect hebben, maar je wil... Hoe zit het in de balans?

[2:21:50] Het vraagt een hele precieze en zorgvuldige weging, juist ook met de NVWA, die hier natuurlijk op moeten kunnen handhaven.

[2:21:59] Dus nogmaals, voor de zomer kom ik daarover met een brief.

[2:22:03] Dan kom ik bij die boetes, een verhoging van de boetes.

[2:22:06] En de vraag, ja, bij welk boetebedrag gaat het nou daadwerkelijk werken?

[2:22:12] Want mevrouw Vliegendhard schetste terecht wat ook in een artikel op de NOS, dacht ik onlangs, mooi werd beschreven.

[2:22:20] En wat ik ook zelf hoorde van NVWA-inspecteurs toen ik met hen mee was op een inspectie twee weken geleden.

[2:22:26] Ja, er wordt gewoon een soort kostenbatenanalyse gemaakt.

[2:22:29] Heel wrang, als ik dit zo hardop zeg, maar het is wel wat er gebeurt.

[2:22:34] Dat is één van de redenen waarom wij hebben gezegd... je wilt die boetes verhogen, zodat ze ook echt een afschrikwekkend effect hebben.

[2:22:43] In het wetsvoorstel waar we aan werken... daarin moet je regelen dat je de boete maximaal kan verhogen... en vervolgens in het besluit daaronder kan je daadwerkelijk de boetes verhogen.

[2:22:54] Ook dat doe ik samen met de NVWA.

[2:22:57] Ook daar heb ik me natuurlijk wel in een wettelijk kader te houden, zoals dat in de Algemene Wet Bestuursrecht geregeld is.

[2:23:02] Dus ik kan hier nu niet één bedrag zomaar noemen.

[2:23:08] Maar mevrouw Vliegentwaart kan ervan op aan dat juist ik met de NVWA dat gesprek ook voer op grond van de ruimte en het wettelijk kader dat er is.

[2:23:17] Wanneer is het nou afschrikwekkend?

[2:23:19] En daar hoort natuurlijk ook de handhavende capaciteit bij.

[2:23:23] Dat zag ik ook bij die inspectie toen daar vapes met een smaakje gevonden werden.

[2:23:31] De betreffende verkoper sloeg pas aan toen de boetes genoemd werden.

[2:23:38] En nog even los van de vraag of het dan hoog genoeg was, maar alleen beter dat je een boete kan krijgen.

[2:23:45] Je moet hem ook daadwerkelijk opgelegd krijgen.

[2:23:48] Voorzitter, in dat hele vape-vraagstuk speelt terecht ook, en mevrouw Dobbe vroeg ernaar, ook mevrouw Vliegendhard, de online verkoop en dan met name via social media kanalen.

[2:24:03] Hoe staat het nou met het onderzoek van de ACM en wat doen we nou specifiek tegen een social media

[2:24:10] De Europese Commissie is onlangs een formeel onderzoek gestart naar SNEP en zij nemen het onderzoek van de ACM over, die wel aangehaakt zullen blijven ook hierbij.

[2:24:27] En in de DSA...

[2:24:30] In de richtlijn hierover staat ook dat de Europese Commissie formeel bevoegd is om onderzoek te doen naar de allergrootste platforms.

[2:24:38] Ik ken niet exact de tijdlijn van het onderzoek, maar ik kan wel toezeggen dat zodra ik daar iets over hoor of iets van weet, ik natuurlijk de Kamer daarover zal informeren.

[2:24:48] En voor mij is het echt belangrijk om dat onderzoek af te wachten, want ik heb weinig ruimte, dat moet mij het kader ook geven, wat we aan maatregelen kunnen nemen.

[2:25:03] Laat onverlet dat dat wat er nu al, ik dacht dat mevrouw Vliegendhard was, die verwezen naar wat jongere werkers al doen online, dat ik dat soort initiatieven alleen maar toejuich.

[2:25:15] een warm hart toedragen, omdat ik denk dat we in de tussentijd zeker niet stil kunnen zitten.

[2:25:22] Dan vroeg mevrouw Dol bij mij ook naar de websites waar...

[2:25:26] Ik had gezien, voordat je naar mevrouw Dol gaat, interruptie van mevrouw Vliegend Hart.

[2:25:30] Ja, voorzitter, die onderzoeken die duren waarschijnlijk ontzettend lang, want dit zijn natuurlijk langdurige trajecten en dat begrijp ik.

[2:25:36] En ik vind het ook mooi dat de minister zegt in die tussentijd of überhaupt jongerenwerkers kunnen daar een goede rol in spelen.

[2:25:41] Maar mijn vraag was ook welke rol wil de minister spelen om, want het zijn nu initiatieven van lokale jongerenwerkers die kijken wat kunnen we online doen om die weerbaarheid van jongeren te vergroten in de hele breedte, maar ook juist op het weerbaarde worden tegen die verkoop, wat er gebeurt.

[2:25:57] Dus mijn vraag was ook welke rol ziet de minister voor zichzelf om dat niet bij lokale initiatieven te laten, maar ook dat breder mogelijk uit te rollen of dat in ieder geval te onderzoeken.

[2:26:08] Ja, voorzitter, dan trek ik het even iets breder.

[2:26:12] De vraag die mevrouw Seinhaven ook stelde en die volgens mij zie ik daar de fractie van fractie Geel van het jongerendebat ook.

[2:26:21] Klopt dat?

[2:26:22] Ja, toch?

[2:26:22] Op de tribune zitten.

[2:26:25] Met wie ik vorige week een debat heb gevoerd, want eigenlijk

[2:26:29] hierover ging, maar dan breder in hoe kun je ons nou op een goede manier helpen en ondersteunen in het maken van de gezonde keuzes, waar ook bij hoort niet gaan vapen en die smaakjes dus ook niet kopen.

[2:26:41] En daar kwam ook heel sterk naar voren.

[2:26:44] Ja, doe dat nou ook met influencers of met mensen die voor ons een voorbeeld zijn en naar wie wij luisteren.

[2:26:51] En dat zijn gek genoeg niet altijd per se wij politici.

[2:26:54] En ik heb dat heel erg tussen mijn oren geknopt en ook beloofd aan de fractie Geel, het klinkt een beetje afstandelijk, maar dat ik hierover het gesprek zal voeren met het programma Jongeren op gezond gewicht, maar ook de gezonde school van hoe kunnen we hier met elkaar invulling aan geven, zeg ik dan ook gelijk tegen mevrouw Seinhaven.

[2:27:17] En ik heb aan de fractie Geel beloofd dat wij in het najaar nog een keer een gesprek met elkaar voeren van waar staan we dan?

[2:27:24] omdat ik wel hier een verantwoordelijkheid zie in dat wij daar een rol in kunnen spelen via die programma's die we hebben.

[2:27:32] Ik weet niet of het altijd zo is dat iets wat lokaal goed werkt, dat je dat altijd moet opschalen en dat het dan ook nationaal werkt, omdat zeker de jongere werkers en het voorbeeld, denk ik, waar mevrouw Vliegendhard naar verwijst, die zijn zo ingebed in structuren, in wijken en in buurten,

[2:27:54] En in de ene wijk kan de dynamiek natuurlijk echt anders zijn dan in de andere.

[2:27:59] Maar je kan er wel algemene lessen en succesvoorwaarden, zou ik willen zeggen, uittrekken die weer behulpzaam kunnen zijn.

[2:28:07] En als ik het zo mag toezeggen aan mevrouw Vliegenthout, dat ik het betrek bij wat ik vorige week in het jongerendebat of nationaal jeugddebat heb toegezegd, dan zal ik dat doen.

[2:28:16] En kom ik daar uiteraard ook op terug.

[2:28:20] Dan ga ik door naar de websites.

[2:28:23] De vraag van mevrouw Dobbe, waarom die websites niet worden stopgezet?

[2:28:28] Nou, dat gebeurt.

[2:28:29] Dus de NVWA sommeert websites om te stoppen als zij zien, als zij constateren dat daar illegale vapes worden verkocht.

[2:28:39] En het is dus ook gebeurd dat dan websites op zwart gaan.

[2:28:42] Het cynische is dat je ziet dat dan heel snel weer op andere plekken websites oppoppen of dat die terugkomen.

[2:28:52] Het aanpakken van buitenlandse websites, dat is echt een heel lastig vraagstuk ook voor de NVWA.

[2:28:59] Dat moet dus echt Europees worden aangepakt.

[2:29:02] Dat is ook een van de inzetten vanuit Nederland in Europa, in hoe wij graag die tabaksproductendienstenrichtlijn willen aangepast willen zien, dat je ook hier meer op in kan zetten.

[2:29:19] Dan vroeg mevrouw Dolbe mij ook nog naar de...

[2:29:24] uitvoering van de motie door de Krul over postbedrijven en pakketjes met daarin illegale vapes of smaakjes.

[2:29:37] Die motie, daar is vorig jaar juli een brief over gestuurd door mijn voorganger en naar aanleiding van de motie heeft de NVWA met de zorgdienst afgesproken om, zodra zij signaleren

[2:29:52] ...dat er mogelijk sprake is van verboden nicotinezakjes of vapes... ...dat die verstuurd worden van een bepaalde afzender... ...dat dat wordt doorgegeven aan de NVWA... ...zodat die daar actie op kunnen ondernemen.

[2:30:05] Dus daar loopt actie op.

[2:30:08] En ik snap ook dat mevrouw Dobbe zegt... ...ja, daarmee haal je natuurlijk nog niet alles eruit.

[2:30:14] En dat klopt ook, want niet alle pakjes kun je natuurlijk zien... ...maar bij vermoeden wordt er dus op ingegrepen... ...en het signaal doorgegeven naar de NVWA.

[2:30:22] Aan de NVWA.

[2:30:27] Ja, dank u wel.

[2:30:27] Want het verbaast mij echt, want die motie is dus al een tijd geleden aangenomen.

[2:30:32] En toen al heb ik een aantal websites bezocht.

[2:30:35] Ik rook niet, ik vape niet.

[2:30:36] Ik wil ook niet dat iemand dat gaat doen.

[2:30:38] En ik vind die smaakjes oprecht heel smerig.

[2:30:40] Maar je kan het dus echt zo ontzettend makkelijk krijgen.

[2:30:43] En ik heb toen verschillende websites heb ik bekeken.

[2:30:46] Ik heb toen zelfs voor het eerst en de laatste keer in mijn leven heb ik een vape besteld met een exotische wild berry smaak.

[2:30:53] Die heb ik hier in de Tweede Kamer laten afleveren.

[2:30:56] betaald met iDeal.

[2:30:58] En die website staat nog steeds online.

[2:31:00] Dat heb ik toen gemeld bij de NVWA, nadat ik die VP weer had weggegooid.

[2:31:05] Ik heb dat gemeld.

[2:31:06] Die website staat nog steeds online.

[2:31:07] Je kan daar nog steeds betalen met iDeal.

[2:31:09] Dus hoe kan het dat die website nog steeds online staat?

[2:31:12] Welke bevoegdheden heeft de NVWA dan precies?

[2:31:16] Want ik snap dat ze kunnen sommeren, maar kunnen zij ook snel... Hoeveel tijd gaat er overheen?

[2:31:20] Kunnen zij ook snel zelf bijvoorbeeld zo'n IP-adres blokkeren?

[2:31:24] En Ideal moet natuurlijk wel een overeenkomst sluiten met een bedrijf om die diensten aan te bieden.

[2:31:28] Dus waarom doet Ideal, waarom doen de banken dat nog steeds?

[2:31:32] Want de minister ging in op de postbedrijven, maar de banken die werken dus ook gewoon mee aan betaling van evident illegale producten.

[2:31:40] Ja, voorzitter.

[2:31:42] Ik ben helemaal met mevrouw Dobbe eens.

[2:31:44] Als je dit voorbeeld zo beluistert, op allerlei fronten gaat er iets mis.

[2:31:51] Wij vinden het evident niet kloppen.

[2:31:53] Het mag ook niet.

[2:31:54] Smaakjes zijn verboden.

[2:31:56] Maar kennelijk is er een construct gemaakt waarmee er dingen omzeild worden.

[2:32:01] Mevrouw Dobbe vroeg mij onder andere naar de snelheid waarmee de NVWA kan ingrijpen en ook hoe de link met banken is gemaakt.

[2:32:10] Ik moet eerlijk zeggen dat ik die snelheid bijvoorbeeld niet exact weet.

[2:32:13] Wat ik wel wil doen, want dit voorbeeld roept bij mij tegelijkertijd, terwijl mevrouw Dobbe dit zegt, ook allerlei vragen op, van waarom doen we dit niet, waarom doen we dat niet lopen.

[2:32:22] Is er bijvoorbeeld contact of een overleg?

[2:32:25] Ik weet het gewoon niet, dus dat zijn vragen die door mijn hoofd gingen.

[2:32:29] Dus misschien kan ik met mevrouw Dobbe afspreken dat ik deze vragen uitzoek.

[2:32:35] Ook indachtig de reactie op de motie Dobbe krul, moet ik volgens mij zeggen.

[2:32:40] of we daar nu echt alles aan uitgehaald hebben of dat er nog, nou ja, ook met dit voorbeeld in de hand, eigenlijk alweer nieuwe technieken, want dat is natuurlijk het cynische met al deze businessmodellen, er worden steeds nieuwe dingen bedacht.

[2:32:54] U en ik snijden de pas af door een wet of door een afspraak met de NVWA en er wordt alweer iets nieuws verzonnen.

[2:33:01] Maar als ik dat met deze toezegging met mevrouw Dobbel kan afspreken, dan doe ik dat

[2:33:06] Ja, liever niet...

[2:33:07] Ik doe het graag, wilde ik gaan zeggen.

[2:33:08] Ik doe het natuurlijk liever niet graag, want liever zijn we hier niet mee bezig, maar het moet wel.

[2:33:12] Dus ik ga het dan doen.

[2:33:13] Toezegging genoteerd, maar heeft u een idee wanneer dat komt?

[2:33:17] En die vraag ik vaak stellen, maar eigenlijk wil ik het niet meer vaak stellen, dus u kunt gewoon elke keer zeggen en het komt dan en dan.

[2:33:22] Ja, voorzitter, weet u, maar ik bedenk ook weleens al antwoordend van, nou, dit vind ik eigenlijk een heel terecht punt, daar wil ik graag nader op ingaan en dat verder uitzoeken, maar dan zou ik bijna...

[2:33:32] Ik begrijp dat mevrouw Dolder dan zegt, kan ik die brief morgen krijgen, maar dan...

[2:33:36] Dus ik moet dat altijd even netjes checken?

[2:33:39] Nee, ik vraag gewoon een redelijke termijn.

[2:33:41] We nemen dit mee in de tabaksbrief voor de zomer.

[2:33:44] Oké, check.

[2:33:47] Ja, mevrouw Dobbe, tweede instantie.

[2:33:48] Ja, dank u wel.

[2:33:49] En dat is heel fijn, want ik ben zelf ook heel benieuwd hoe dit nu precies zit.

[2:33:53] Daarbij zou ik willen meegeven, want wij kijken hier bijvoorbeeld ook samen met de ChristenUnie naar, en dat heeft u misschien ook gezien, komen wij met een initiatiefwetgeving voor gokreclames.

[2:34:03] En daar kijken we ook naar het sneller op zwart zetten van websites.

[2:34:06] En daarbij kun je dus een heleboel leren van de methode hoe ze dat bijvoorbeeld doen bij een ander heel naar onderwerp, bijvoorbeeld bij kinderporno-websites, want die laten ze ook niet een half jaar in de lucht staan om eerst te sommeren, et cetera, als het evident illegale content is.

[2:34:20] Dus dat is fijn als de minister dat ook zou willen meenemen in de brief of we daar nog iets mee moeten veranderen om diezelfde procedures toe te kunnen passen en bijvoorbeeld de NVVA daar extra bevoegdheden voor te geven.

[2:34:29] En dan ben ik wel geïnteresseerd ook wat nou precies is gedaan nog richting de banken en wat de minister gaat doen, bijvoorbeeld met die iDeal, of neemt de minister dat ook mee in de brief?

[2:34:39] Ik had het vermoeden dat u dat ook meeneemt.

[2:34:41] Ja, voorzitter, ik wilde dat dan even allemaal bij elkaar, want dan kan ik gewoon een volledig antwoord geven en ik zal ook de suggestie van mevrouw Dolder zeker overnemen hoe dat ook op andere onderwerpen zit.

[2:34:53] Ja, de minister.

[2:34:55] Voorzitter, dan een vraag van mevrouw Sijnaven over Aicos.

[2:35:04] Helemaal met mevrouw Sijnaven eens, ook heel schadelijk voor de gezondheid, ook al worden daar wel eens andere suggesties gewekt, maar het blijft een tabaksproduct met alle gevolgen van dien.

[2:35:19] Ook voor verhittingsapparaten, tabaksticks, die weer in dat apparaat gebruikt worden, gelden strenge regels.

[2:35:29] Er wordt accijns gegeven op de tabaksticks.

[2:35:34] Ik dacht dat mevrouw Sijnaven bij de vraag stelde of dat zo is, maar dat is dus zo.

[2:35:40] Dan, voorzitter, vroeg mevrouw Vliegend Hart naar het afstandscriterium.

[2:35:51] U schetste ook dat het ongemakkelijke, u gebruikte daar eigenlijk veel betere woorden voor, maar ik ben het er gewoon helemaal mee eens, dat het niet goed voelt dat je verkooppunten van tabak en vapes vlakbij scholen staan.

[2:36:06] En met een afstandscriterium kan je die vestiging natuurlijk inperken.

[2:36:13] Om dat te regelen, moeten we ons weer allemaal passen binnen strenge, ook Europese, vestigingsregelgeving.

[2:36:21] De dienstenrichtlijn is dan natuurlijk het belangrijke.

[2:36:24] Dus dit is nou een van die maatregelen waar ik net noemde, waar ik me dus een heleboel bij voor kan stellen en we ons gewoon goed af moeten vragen met alles wat we willen regelen, welke doen we als eerste en welke mogelijk wat later in de tijd.

[2:36:44] Dus ik kom ook hierop terug in die brief, dat heb ik beloofd.

[2:36:49] En dan zal ik ook schetsen in termen van snelheid en tijd waar, als je welke keuzes maakt, heeft dat mogelijk een vertragend effect op het sneller kunnen indienen van een wetsvoorstel.

[2:37:01] Maar ik begrijp dit punt, volgens mij hebben we het er ook al eerder een keer over gehad, begrijp ik goed.

[2:37:09] Ik wil toch nog even de urgentie daarbij benadrukken, want we hadden hier echt tientallen artsen staan aan zaterdinsdag die dagelijks in hun spreekamers de gevolgen van vepen zien bij onze jongeren en die echt heel duidelijk zeggen, de maatregelen die er nu genomen worden, het zijn hele goede stappen, maar als we echt

[2:37:24] echt verdere stappen willen om te zorgen dat we die kinderen niet meer in die spreekamer zien, die afschuwelijke gevolgen.

[2:37:29] Dan moeten die tabakszaken uit die buurt van scholen, want nogmaals 300 scholen hebben een tabakszaak binnen 250 meter.

[2:37:38] En wat we ook in een brief van 18 december zagen staan,

[2:37:41] Het ging heel veel inderdaad over die Europese regelgeving, maar het ging ook heel veel over het vergunningstelsel.

[2:37:45] En wat ik in die brief van 18 december wel zie staan ook, is dat afstandscriterium kan gedaan worden met beperkende voorwaarden in die tabaks- en rookwarenwet.

[2:37:54] Dan is zo'n afstandscriterium mogelijk, alleen niet voorzien.

[2:37:57] Dus ik wil toch graag...

[2:37:58] Ik hoor het graag aan meenemen, maar ik wil nog even de extra urgentie, want het is zo duidelijk dat dit een van de maatregelen die echt werkt en die dus ook kan.

[2:38:05] Dus het gaat ook echt om keuzes.

[2:38:07] Hoe willen we de jeugd beschermen?

[2:38:09] Nee, voorzitter, die urgentie deel ik echt volledig.

[2:38:13] Ik sprak met een longarts die een aantal vreselijke voorbeelden noemde, dus de urgentie heb ik heel scherp op het netvlies.

[2:38:23] Ik vind dus ook dat we snel met wetgeving moeten komen om dat wat we kunnen doen en wat we aan banden kunnen leggen in de wet zo snel mogelijk te regelen.

[2:38:32] Maar sommige dingen vergen in de uitwerking meer tijd en daar zit mijn punt op.

[2:38:38] Maar dit punt ken ik, weet ik en ik heb het toegezegd en daar blijf ik bij.

[2:38:46] Voorzitter, dan vroeg de heer Van Houwelingen mij dat het beleid de afgelopen jaren geïntensiveerd is, maar je ziet eigenlijk geen versnelde daling van de rookprevalentie.

[2:38:59] We zien een langjarige, dalende trend in roken onder volwassenen.

[2:39:09] Maar die trend wil je wel doorzetten.

[2:39:11] En om die trend zich te laten doorzetten, kunnen we niet stilzitten en moet het beleid doorgaan.

[2:39:17] Ook het beleid natuurlijk gericht op jongeren.

[2:39:20] Een aantal van de grote maatregelen waar dat genomen is en waar we voor staan, zijn wel maatregelen, wat ik ook in mijn inleiding zei, die hebben soms wel echt even tijd nodig om hun effect te laten zien.

[2:39:35] Dus ik zie, we hebben het beleid geïntensiveerd, daar zien we effecten van, dus geen garantie dat dat blijft, dus daar moeten we op blijven inzetten.

[2:39:45] En in het verlengde maakte de heer Van Houweling ook een opmerking over, ja, maar je ziet ook veel naar het buitenland verschuiven en dat is, en soms ook de illegaliteit in, en dat is waar, dat dat ook gebeurt.

[2:40:03] Dat is inherent aan als je dingen of duurder gaat maken of ingewikkelder om aan te komen of zelfs verbied.

[2:40:10] Maar dat afgezet tegen de effecten die we zien op de, in dit geval de rookprevalentie en het effect dus op gezondheid, maakt dat de weging is dat wij doorgaan met dit beleid en zelfs ook nog met een aantal aanvullende maatregelen zullen komen.

[2:40:28] Voorzitter, dan vroeg de heer Van Houwelingen mij nog specifiek naar de accijnsverhoging en de grenseffecten.

[2:40:38] Accijnsverhoging wordt internationaal gezien als de meest effectieve manier om tabaksgebruik terug te dringen.

[2:40:47] En we zien ook dat het acteins beleid op tabak niet eenduidig is.

[2:40:54] Dus dat verschilt wel in landen om ons heen, met alle gevolgen van dien.

[2:41:02] Dus dat is een reden waarom wij bij de herziening van die Europese tabakschichtlijn inzetten, onder andere op hogere minimumtarieven, juist om die grenseffecten.

[2:41:12] tegen te gaan.

[2:41:13] Tot slot vroeg de heer Van Houwelingen mij of ik nog bereid ben om een integrale ex-postevaluatie uit te voeren, waarin ik ook de grens- en substitutie-effecten meeneem.

[2:41:29] ...in 2020, 2023 en 2024 een aantal accijnsverhogingen doorgevoerd.

[2:41:35] En het RIVM en de douane hebben steeds bij die... ...op die momenten of bij elk van die verhogingen de effecten... ...op het gebruik en de herkomst van in Nederland gerookte sigaretten onderzocht.

[2:41:47] Dus we hebben daar een goed beeld van.

[2:41:49] Dus ik zie nu geen reden of geen aanleiding voor aanvullend onderzoek.

[2:42:00] U was ook aan het einde gekomen van het blok, tabak.

[2:42:03] Dan gaan we naar het volgende blok voeding en schrijven vijf, maar voordat ik dat doe, mevrouw Steenhaven nog.

[2:42:08] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:42:09] Ik dacht, ik wacht even tot het eind van het blokje, want ik wil nog even stilstaan bij die uitkostsigaretten.

[2:42:15] Want ik hoor de minister zeggen van, we zien dat die tabaksindustrie steeds nieuwe dingen bedenkt.

[2:42:20] Dat betekent dat wij ook een tandje sneller moeten zijn.

[2:42:24] En de minister onderschrijft ook uitkost als heel schaamde product.

[2:42:28] De artsen die hier afgelopen dinsdag waren, die zeiden ja, pak je zes euro.

[2:42:34] Ik kan me voorstellen dat er dan wellicht al een stukje accijns opgegeven wordt, maar dan is het wel een heel groot verschil tussen de kosten voor één zo'n pakje met twintig uitkostsigareten en een gewoon pakje sigareten.

[2:42:44] Dus zou de minister daar nog even, dat hoeft niet nu in dit debat, maar wel later even op terug kunnen komen van hoe kunnen we nou zorgen dat dat verschil niet meer zo groot is?

[2:42:53] Tabaksbrief.

[2:42:54] Ja, voorzitter, misschien mag ik er twee dingen over zeggen, want we hebben bij tabaksaccijnsen op sigaretten per stuk en je hebt de tabaksaccijns op tabak op check en de hoogte van die accijns loopt uiteen en die tabaksticks vallen onder de

[2:43:14] de Scheck-accijns, als ik het even huiselijk mag zeggen.

[2:43:18] Nu is in de afgelopen jaren bij die accijnsverhogingen wel erop ingezet om dat verschil te verkleinen, maar er is nog steeds verschil.

[2:43:25] Daar heeft mevrouw Sijnhaven gelijk in.

[2:43:28] Dus ja, er wordt accijns gegeven, maar het is minder dan op dat pakje.

[2:43:34] Ik kan in die brief waarin ik ook op alle punten waar ik het zojuist met mevrouw Dommen over had, voorzitter, kan ik hier nog nader op ingaan en ook even hoe, nou wat het verschil was waar we nu staan.

[2:43:48] Gewoon dat het feitelijk, de feitelijke informatie, dat ik die even deel met de Kamer, voorzitter.

[2:43:56] Voorzitter, dan kom ik bij alle vragen die mij zijn gesteld over de voeding.

[2:44:02] Ik begin met een aantal algemene vragen en dan ga ik zo in op de schrijf van vijf.

[2:44:08] Ik begin met de vraag van mevrouw Wendel over de gezonde keuze en of ik afspraken ga maken met supermarkten daarover.

[2:44:17] Waar we over in gesprek zijn met supermarkten is omdat we zien dat de verhouding tussen gezond en ongezond aanbod en marketing van supermarkten eigenlijk uit balans is.

[2:44:32] En dat zorgt voor veel verleiding om voor ongezonde producten te kiezen.

[2:44:37] En wat we nu doen in samenwerking met supermarkten, is dat we een rapportage maken waarin we op een eenduidige, uniforme wijze laten zien wat is nou dat aandeel van schijf van vijf producten, hoe dat wordt verkocht in supermarkten.

[2:44:56] Die rapportage wordt voor de zomer gepubliceerd.

[2:44:59] Die maken we gewoon op basis van bestaande data.

[2:45:02] Dus dat is geen nieuwe administratie of wat dan ook.

[2:45:07] En dat doen we omdat ook een heel aantal supermarkten echt hun verantwoordelijkheid zien op dit onderwerp en hier ook mee aan de slag willen.

[2:45:15] Blijkt ook weer uit doelstellingen die supermarkten zelf gesteld hebben voor de groei van het percentage van een schijf van vijf producten in hun verkoop.

[2:45:24] En dit zie ik als onderdeel van hoe maak je nou die gezonde keuze gemakkelijker.

[2:45:31] Voorzitter, dan vroeg mevrouw Wendel ook naar influencers dat die verplicht worden om waarschuwingsboodschappen te tonen bij onbewezen gezondheidsclaims.

[2:45:45] En daarover kan ik zeggen dat het vorige kabinet is al begonnen met het vormgeven van een strategie voor de aanpak van onjuiste gezondheidsinformatie.

[2:45:54] Afgelopen november is de Kamer over de contouren daarvan geïnformeerd.

[2:46:00] Het VWS-deel, het volksgezondheidsdeel, is één van de onderwerpen dat nader uitgewerkt moet worden en daar werk ik op dit moment aan.

[2:46:10] Ik sta ook open voor voorstellen of ideeën om de regels voor influencers aan te scherpen, want ze kunnen een hele goede en positieve rol vervullen, zoals ik zojuist met mevrouw Vliegendhart wisselde en vorige week in het Nationaal Jeugddebat.

[2:46:26] Maar het kan natuurlijk ook de andere kant op gaan, dus je moet daar een hele goede

[2:46:30] balans in vinden en verplichte waarschuwingsboodschappen kan dan een vorm zijn.

[2:46:36] Ik vind ook dat platformen meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor beslissingen die zij maken bij het aanbevelen van berichten.

[2:46:45] En het kabinet heeft kort geleden bij de Europese Commissie onder de aandacht gebracht om regels voor influencers ook te verduidelijken.

[2:46:56] En wij wachten nu die voorstellen van de Europese Commissie af en die verwacht ik in het najaar.

[2:47:00] Dus dan kan ik ook verder terugkomen in het verlengde van deze vraag.

[2:47:08] Ja, dank u voorzitter.

[2:47:08] Ik had een vraag over de supermarkten.

[2:47:12] Ik herken het beeld dat supermarkten zelf inderdaad pogingen doen om gezonder diverser aanbod neer te leggen, zowel rondom plantaardig als biologisch en zelf ook pogingen doen om het gezondheidsaanbod te veranderen.

[2:47:25] Ik spreek met supermarkten en dan hoor ik ook dat er een soort van first movers probleem is.

[2:47:29] Dus eigenlijk wat nodig is dat ze gezamenlijk

[2:47:32] met elkaar afspraken gaan maken.

[2:47:34] Op het moment dat ergens gestopt wordt met het stunten rondom bepaalde producten, dan zorgt dat voor een concurrentieverschil.

[2:47:42] Ziet de minister voor zichzelf een rol in misschien weer eens met supermarkten in gesprek gaan om te kijken hoe kunnen we nou gezamenlijk die doelstellingen gelijkstellen en er ook gezamenlijk meer resultaat in behalen?

[2:47:53] De minister.

[2:47:55] Ja, voorzitter, wij zitten met supermarkten om de tafel en ik denk dus zelf dat die monitor of die rapportage waar ik het over had belangrijk is om dan gewoon voor ons hebben liggen hoe ziet dat er nou uit, die verkoop, en hoe kunnen we nu vanuit ook de ambitie die in elk geval een aantal supermarkten heeft, stappen zetten.

[2:48:17] Maar ik moet hier oppassen, ik kan dit stimuleren, ik kan dit motiveren, ik kan dit aanjagen, maar het maken van afspraken kom je natuurlijk ook snel in type afspraken die ik niet kan of mag maken weer vanuit allerlei andere wet- en regelgeving.

[2:48:34] Maar ik denk dat omdat ook bij echt wel een heel aantal supermarkten de overtuiging zit, hier moet iets gebeuren, heb ik er vertrouwen in dat we hier stappen kunnen zetten.

[2:48:47] Mocht dat toch onvoldoende blijken, dan zullen we met elkaar moeten kijken hoe kunnen we ook daar die gezonde keuze nog beter voor elkaar krijgen.

[2:48:58] Voorzitter, de heer.

[2:49:00] U gaat ook naar de beantwoording van de vragen.

[2:49:05] Het kan zijn dat er tenzij het een nieuwe vraag is, want er worden ook vragen beantwoord nog.

[2:49:12] Ik stel toch voor, gezien er heel veel vragen zijn gesteld, om even de minister wat te laten beantwoorden voordat we er nu al bovenop springen.

[2:49:20] Minister, u mag nu nog even.

[2:49:24] Voorzitter, dank.

[2:49:27] Dan vroeg de heer Lohman mij ook of ik bereid ben om de voorlichting over de Nutri-scoren te versterken.

[2:49:33] Bij de invoering van die Nutri-scoren in 2024 is er een publiekscampagne geweest met een positieve evaluatie en eind 2025 is via social media landelijke voorlichting over die Nutri-scoren herhaald.

[2:49:48] En in afstemming met de supermarkten zijn ook nog specifieke communicatieuitingen gemaakt om consumenten in de winkel eigenlijk en bij het online boodschappen doen te informeren over de Nutriscore.

[2:50:02] En dit, het belang hiervan en ook het positieve effect daarvan blijf ik ook onder de aandacht brengen bij supermarkten in dat gesprek waar ik zojuist naar verwees.

[2:50:14] Dan vroeg de heer Loma mij ook nog of ik bereid ben om mij in Europa hard te maken voor een verplicht uniform systeem.

[2:50:26] Ja, dat ben ik.

[2:50:28] Want zo'n verplicht geharmoniseerd systeem van een voedselkeuzelogo maakt natuurlijk het vergelijken ook makkelijker.

[2:50:39] En het zorgt ook voor een gelijkspeelveld voor bedrijven op dit punt.

[2:50:43] En op dit moment laat de wetgeving alleen een vrijwillig gebruik van voedselkeuzelogo's toe.

[2:50:50] Er is door de commissie in de vorige periode een voorstel gedaan voor zo'n verplicht voedselkeuzelogo.

[2:50:58] Nederland heeft samen met een aantal andere landen daar ook op ingezet van nou, ga daar mee door.

[2:51:03] Maar het voorstel is nog niet gepubliceerd.

[2:51:06] Dus ik zal dit onder de aandacht blijven brengen.

[2:51:08] En zodra ik daar meer over weet, daar ga ik de Kamer over informeren.

[2:51:13] Dan vroeg mevrouw Dobbe mij of ik bereid ben om strengere regels te maken voor de voedingsindustrie.

[2:51:22] Het kabinet werkt aan de nationale aanpak productverbetering en die gaat om het verbeteren van de samenstelling van bewerkte voedingsmiddelen.

[2:51:32] Voor de zomer komen de eerste cijfers over de voortgang van die aanpak en dan zal blijken

[2:51:38] die inzet en die aanpak voldoende is om het doel dat we hebben te bereiken of dat er meer nodig is.

[2:51:43] Dus dat is de stand van dit moment.

[2:51:47] Dan, voorzitter, de suikerbelasting.

[2:51:49] Een vraag van mevrouw Seinhaven, hoe wij daarmee bezig zijn en ook zorgen dat dat instrument gaat doen wat het moet doen.

[2:52:02] Het belangrijke uitgangspunt voor het kabinet is dat het effectief is, wat betreft het effect op gezondheid, maar ook dat het uitvoerbaar is.

[2:52:11] Daar werk ik nu samen met de staatssecretaris van Financiën aan.

[2:52:17] We werken nu verschillende scenario's uit.

[2:52:24] We hebben een verbruiksbelasting op alcoholvrije dranken.

[2:52:31] Hou je die nou?

[2:52:33] Moet je die omzetten naar een belasting op basis van suiker?

[2:52:38] Dus dat zit allemaal in die scenario's die wij uitwerken.

[2:52:41] En ook hiervan krijgt de Kamervoorzitter nog voor de zomer een brief.

[2:52:46] Dat is dan nog niet een wetsvoorstel, zeg ik erbij, maar wel met een aantal uitgangspunten, keuzes waar we dan voor staan.

[2:52:53] Dan vroeg mevrouw Steinhaven ook hoe ga ik nou zorgen dat die suikertaks vooral landt bij de producent en niet bij de consument.

[2:53:02] Het doel van de maatregel is om producten onaantrekkelijker te maken en daarmee gezondheidswinst te behalen.

[2:53:09] Dus bij de vormgeving houden we dat in ons achterhoofd.

[2:53:12] Ik zei net al, die effect op de gezondheid is van groot belang.

[2:53:18] En in de verschillende scenario's, verschillende opties,

[2:53:21] Houden we hier rekening mee.

[2:53:28] Voorzitter, dan...

[2:53:33] Dan kom ik bij een vraag van het lid Kostic over welke concrete doelen ik stel om Nederlanders te helpen bij een gezonder voedingspatroon.

[2:53:54] En het is een paar keer ook in het debat heel terecht door een aantal van u, zeg ik via uw voorzitter, gezegd dat gezonde voeding, gezond eten, is een heel belangrijk aspect in gezond opgroeien en gezond leven.

[2:54:14] En we hebben dus een heel breed pakket aan maatregelen nodig om daarop in te kunnen zetten.

[2:54:19] En gezonde keuzes in de supermarkt of bij wat je eet zijn daar onderdeel van.

[2:54:26] Daarom blijven we inzetten op die productverbetering, wat ik net in de richting van mevrouw Dobbe zei.

[2:54:31] Goede informatievoorzieningen en ook een gezonde voedselomgeving voor kinderen.

[2:54:36] Maar andere maatregelen zijn ook de suikerbelasting, het gratis schoolfruit en de wetgeving op het gebied van kindermarketing.

[2:54:46] Daar zal ik zo nog specifiek op ingaan.

[2:54:50] Dus we doen daar eigenlijk langs verschillende invalshoeken stappen.

[2:54:58] En daarmee werken we, moet ik eigenlijk zeggen, aan die ambitie van de gezondste generatie.

[2:55:06] Over dat gratis schoolfruit vroeg het lid Kostic mij of ik mij ervoor wil inzetten dat het biologische schoolfruit wordt.

[2:55:14] Een begrijpelijke vraag van het lid Kostic.

[2:55:18] Wij werken nu uit hoe we dat schoolfruit zo goed mogelijk kunnen organiseren, ook met het beschikbare budget.

[2:55:26] Daarbij gaan we natuurlijk uit van het gezondheidsperspectief, maar moeten we ook een aantal inhoudelijke en praktische overwegingen meelaten spelen.

[2:55:36] En die discussie loopt nu.

[2:55:37] Dus hoe dat eruit komt te zien, daar kom ik op terug bij het lid Kostic.

[2:55:42] Maar ik kan niet toezeggen dat dat per definitie biologische schoolfruit wordt.

[2:55:47] Maar ik zou willen zeggen dat wij dit kunnen doen.

[2:55:51] Deze regeling, schoolfruit voortzetten, is echt een belangrijke...

[2:55:55] stap in dat hele vraagstuk van gezond eten en gezond opgroeien.

[2:56:01] Dan vrouw Wiersma vroeg mij of ik bereid ben om met collega's in het kabinet de educatie over gezond eten, voedseleducatie in het onderwijs meer centraal te stellen.

[2:56:13] Nou is het zo dat scholen natuurlijk zelf kiezen op welke manier zij invulling geven aan voedseleducatie op school, maar we stimuleren het wel vanuit verschillende programma's.

[2:56:25] Het programma Gezonde School en een programma wat mevrouw Beersma ongetwijfeld kent, Jong Leren Eten, een programma wat vanuit het ministerie van Landbouw wordt geleid.

[2:56:36] En dat jong leren eten stimuleert en faciliteert voedseleducatie door het ondersteunen van de ontwikkeling van lesmateriaal en ervaringsgerichte activiteiten, zoals bijvoorbeeld werken in de moestuin, kooklessen, maar ook boerderijeducatie.

[2:56:53] En voor een steuntje in de rug, een financieel steuntje in de rug, kunnen scholen een aanvraag indienen voor een stimuleringsbijdrage hierbij.

[2:57:01] Dus, voorzitter, hier loopt echt al aardig wat op en ik denk dat het ook goed is, maar dat in antwoord op de vraag van mevrouw Wiersma.

[2:57:11] Mevrouw Dobbe vroeg naar de BTW op groente en fruit, waarom die er niet afgaat, juist nu de prijzen stijgen.

[2:57:19] Mevrouw Dobbe is ongetwijfeld bekend met het onderzoek dat in opdracht van het ministerie van Financiën is gedaan naar het afschaffen van BTW op groente en fruit.

[2:57:35] De conclusie is dat daar ook wel echt twijfels zijn over houdt dat nou juridisch stand.

[2:57:41] Dus de vraag is echt of btw nou het geschikte instrument is om gezonde voeding voor iedereen toegankelijker te maken.

[2:57:49] Nog even los van de budgettere consequenties die er natuurlijk ook aan zitten.

[2:57:54] Maar herhaal ik ook hier, gratis scholfruit heeft dit kabinet geld voor gereserveerd, dus daar gaan we mee door.

[2:58:02] Voorzitter, dan de schrijf van vijf.

[2:58:06] Daar zijn in verschillende bewoordingen en vanuit verschillende invalshoeken opmerkingen over gemaakt en vragen over gesteld.

[2:58:14] Voordat ik u het woord geef, stel ik toch voor, omdat er best wel veel vragen gesteld zijn over om dit even te laten plaatsvinden.

[2:58:19] En dan ga ik beginnen bij mevrouw Van Meter straks, want u was als eerst.

[2:58:23] Maar u krijgt allemaal het woord.

[2:58:26] Oh, oké, ik ga nu wel verder met de schrijf van vijf, ja.

[2:58:30] Voorzitter...

[2:58:33] Wat ik nu ga zeggen, is ook gelijk in reactie op wat de heer Lohman zei over het belang dat we moeten hechten aan dat er onafhankelijke adviezen gegeven worden, in dit geval de schrijf van vijf, maar zo zijn er veel meer voorbeelden.

[2:58:50] en het belang ook dat wij daar op een zorgvuldige manier met elkaar het debat en de discussie overvoeren.

[2:58:56] Waarbij we overigens van mening mogen verschillen, dat zei mevrouw Conradi heel terecht, maar het is wel belangrijk om de organisaties, instellingen die voor ons onafhankelijk werk doen en adviezen geven, dat we die ook met respect

[2:59:17] dat we daarover spreken.

[2:59:19] En eten, voorzitter, dat is iets wat we allemaal dagelijks doen en het is ook verbonden met tradities en cultuur.

[2:59:31] Het ligt ook dicht bij onszelf en we willen ook heel graag daar zelf keuzes over maken en daar sta ik ook volledig en honderd procent achter.

[2:59:41] En dat het zoiets van jezelf is en ook onderdeel is van cultuur en achtergronden, maakt het ook een gevoelig onderwerp.

[2:59:54] Bleek ook uit de reacties op de publicatie van de vernieuwde, geactualiseerde, moet ik eigenlijk zeggen, schrijf van Vijf in de media, maar ook hier in het debat.

[3:00:06] En, voorzitter, wat het Voedingscentrum doet...

[3:00:11] Het Voedingscentrum informeert consumenten en professionals...

[3:00:16] Geeft eigenlijk voorlichting over hoe je nou gezonder kunt eten.

[3:00:20] En vooral ook hoe je dat stapsgewijs kunt doen.

[3:00:22] Want dat schrijft het Voedingscentrum zelf ook op de website.

[3:00:25] Begin nou met iets kleins en zet kleine stapjes.

[3:00:28] Je hoeft ook niet alles tegelijk te doen.

[3:00:31] Je hoeft niet in één keer van nul naar honderd procent.

[3:00:35] En iedereen kan zelf bepalen welke stappen je wil zetten en welke stappen je ook niet wil zetten.

[3:00:41] Wat het Voedingscentrum doet, wat de Schrijf van Vijf doet, is jou daar tips voor geven en een handelingsperspectief geven.

[3:00:47] En die vernieuwing van de Schijf van Vijf is tot stand gekomen omdat...

[3:00:55] Dat is gewoon eigenlijk een reguliere werkwijze.

[3:00:57] Eén keer in de tien jaar worden de richtlijnen gezond eten, gezonde voeding worden aangepast.

[3:01:06] door de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum gaat dan met die aangepaste richtlijnen aan de slag en verwerkt dat in hun adviezen en dus ook in de schrijven van VIJF.

[3:01:24] Het Voedingscentrum zal ook in de komende tijd via hun eigen kanalen en in het publieke debat en hun bijdrage daaraan blijven verduidelijken wat hun taak en hun rol is.

[3:01:40] Ik hoop dat hier, met de woorden die ik er nu over spreek, ook te hebben gedaan.

[3:01:44] Het gaat erom dat wij voorlichting bieden, dat wij mensen handvatten bieden om die gezonde keuzes te kunnen maken, want die richtlijn gezonde voeding, dat is natuurlijk een vrij theoretische richtlijn, heel belangrijk, wetenschappelijk onderbouwd, en wat het Voedingscentrum doet, is daar handelingsperspectief aan koppelen.

[3:02:08] Dus, voorzitter, mevrouw Van Metelen, maar ook mevrouw Mona,

[3:02:14] Die zeiden, ja, wat weegt nou zwaarder als er een keus moet worden gemaakt?

[3:02:17] Volgens mij, mevrouw Wiersma stelde mij die vraag ook.

[3:02:20] Gaat het nou over individuele gezondheid en vrijheid of zijn het politieke keuzes of politiek ingestroken keuzes?

[3:02:30] Ja, en dan herhaal ik echt, een schijf van vijf is een advies gebaseerd op de wetenschap.

[3:02:36] En ik kan me voorstellen dat onderdelen van het advies op een heel aantal terreinen nog ver afliggen van hoe mensen op dit moment keuzes maken in wat ze eten.

[3:02:51] En nogmaals, dat mag ook, want dat zijn eigen keuzes.

[3:02:54] Maar als jij denkt, nou, ik zou best iets willen doen in gezonder eten.

[3:02:58] Schijf van Vijf gaat ook over groenten en de fruit.

[3:03:01] En volkoren brood in plaats van wit brood, dan biedt die schijf van 5 jaar daar een handvat bij.

[3:03:13] Ik denk dat ik nu even wat interrupties...

[3:03:15] Dat is helemaal goed, voorzitter.

[3:03:16] Mooi moment.

[3:03:18] Mevrouw van Metelen, en dan ga ik gewoon iedereen...

[3:03:21] Ja, dan gaan we de hele rij af.

[3:03:25] Dank u, voorzitter.

[3:03:26] Ik ben het absoluut niet eens met wat de minister nu zegt en waarom.

[3:03:30] Het Voedingscentrum doet dus zelf wat anders.

[3:03:34] De PVV zegt niet dat de wetenschappers misschien geen wetenschap bedrijven of dat ik ze in twijfel trek waar ik van werd bedicht.

[3:03:42] Dat is niet waar.

[3:03:43] Wat er staat is dat vooral vanwege de impact op het milieu van de productie van kaas, en zo gaat het overal verder, ze bewegen zich op een ander terrein dan voeding.

[3:03:55] Het voedingscentrum moet zijn voor juiste voeding.

[3:03:59] Daar moet het over gaan.

[3:04:00] Daar gaat het niet over.

[3:04:01] Ze verbinden het aan klimaatdoelen en aan milieudoelen.

[3:04:07] Dat is waar dit schuurt.

[3:04:08] Daar is de controverse over ontstaan.

[3:04:11] Mijn vraag is, ziet de minister dat ook?

[3:04:15] En, het volgende is gelijk, kan ze ook een voorbeeld noemen van beleid wat zij absoluut nooit zal invoeren als het bijvoorbeeld over de grens gaat van gedragsstuurden?

[3:04:27] Want ik ben er ook wel benieuwd naar.

[3:04:29] Waar ligt voor de minister ook de grens als we met iets komen van nou, dit is ook wel gezond of dat lijkt wel goed.

[3:04:36] Is er ook een grens voor de minister?

[3:04:40] De minister?

[3:04:41] Voorzitter, wat het voedingscentrum al sinds het begin doet, sindsdat zij bestaan, is dat zij informatie geven over veilig, gezond en duurzaam voedsel.

[3:04:57] En dat doen ze omdat dat belangrijk is voor gezond eten,

[3:05:02] maar ook voor voldoende en vooral ook veilig eten nu en ook voor toekomstige generaties.

[3:05:10] En de adviezen van de Schijf van Vijf worden dus gebaseerd op die richtlijnen Goede Voeding en Gezondheidsraad en worden dus vertaald in handelsperspectief, zoals ik net zei, waarbij in die Schijf van Vijf wordt aangegeven wat nou die voedingsstoffen zijn die je nodig hebt om gezond te kunnen

[3:05:30] Dus er worden geen concessies gedaan op gezondheid.

[3:05:36] Ik zeg niet dat mevrouw Van Meter dat zegt, maar even toch, mocht dat idee leven of bestaan, dat ik dat wegneem.

[3:05:44] Dan waar ligt de grens en wanneer trek ik een grens?

[3:05:48] Dit is voor sorteren op allerlei als dan situaties waarvan ik me niet voor kan stellen dat daar hele rare dingen gaan gebeuren, want het voedingscentrum

[3:05:59] ...geeft informatie en advies en zegt ook zelf... ...en dat vind ik ook heel goed en daar sta ik ook achter... ...het is uiteindelijk aan u en aan mij en aan iedereen zelf... ...om te bepalen wat je wil en niet eet.

[3:06:11] Wij reiken alleen aan tips en adviezen.

[3:06:13] Oké, duidelijk.

[3:06:15] Omdat er nog meer vragen komen, wil ik graag nog een bondiger antwoord... ...en nog een bondiger vraag.

[3:06:19] Ik mag, want u gaat u elkaar herhalen... ...dus vul elkaar ook aan, zou ik zeggen.

[3:06:24] Mevrouw Van Metelen.

[3:06:25] Ja, voorzitter, dank.

[3:06:26] Nou, ik vraag dat, omdat ik ook de minister hoorde over de supermarkten en dat ze dus in gesprek gaat.

[3:06:32] En als het niet lukt, dan moeten we gaan kijken.

[3:06:35] En ik heb tijdens de begroting, heb ik het eigenlijk een beetje gechargeerd gemaakt.

[3:06:39] Toen zei ik van nou krijgen we een quinoa quotum.

[3:06:42] We hebben al die suikertaks.

[3:06:43] Komt er een vleestaks?

[3:06:45] Krijgen we een bewegingsboete bij het niet halen van 10.000 stappen?

[3:06:48] En daarom vroeg ik dat.

[3:06:49] Waar ligt de grens?

[3:06:50] Waar ligt de grens voor de minister met adviezen?

[3:06:55] Want u zei het net zelf ook met de supermarkten.

[3:06:57] Ja, ik moet kijken waar ik wel en waar ik niet naartoe kan.

[3:07:00] Dat is natuurlijk een hele dunne scheidslijn, want het is een bedrijf die het zelf moet inrichten.

[3:07:06] En als dus de schijf van vijf leidend gaat worden, waar al die andere ideologie achter zit, bent u aan het sturen.

[3:07:12] Dat is waar dus hier dit heel erg schuurt.

[3:07:15] Oké, minister.

[3:07:17] Voorzitter, nee, dat ben ik niet.

[3:07:21] Ik gebruik een instrument wat adviseert, wat een handelingsperspectief geeft.

[3:07:27] Supermarkten hebben zelf aangegeven, wij willen eigenlijk meer dat gezonde aanbod

[3:07:36] ...meer promoten, dat dat meer bij ons verkocht wordt.

[3:07:38] Even, voorzitter, om een beeld te schetsen.

[3:07:41] 70 procent van wat we eten, kopen we in de supermarkt... ...en 80 procent van wat daar ligt, is niet schijf van vijf.

[3:07:48] En dan kunnen we nu heel flauw allemaal dingetjes uit die schijf gaan halen... ...maar dit gaat ook gewoon over groente, fruit... ...waarvan volgens mij niemand hier ter discussie stelt dat het goed is... ...om dat in voldoende mate te eten, om een gezond leven te kunnen leiden.

[3:08:02] En dan nog blijft het je eigen keus of je bananen koopt of appels of iets anders.

[3:08:09] Maar dit is wat we aan het doen zijn en dit is het gesprek dat ik met supermarkten voer, van hoe kunnen jullie hier een verantwoordelijkheid in nemen?

[3:08:16] De cijfers in de rapportage waar ik in de richting van de heer Lohman wat over zei, gaan daar een handvat bij bieden.

[3:08:21] En nee, ik kan vanuit economische wetgeving niet zomaar overal afspraken over maken en dat zal ik dus ook niet doen.

[3:08:28] Ik ga hierna wel zeggen, als u in herhaling valt ga ik het nu wel een keer zeggen, maar anders de laatste interruptie van de PVV-fractie.

[3:08:40] Als je in gesprek gaat en je gaat kijken van wat kunnen we doen met die supermarkten en ook al komen ze zelf mee, dat mogen ze zelf beslissen.

[3:08:48] Uiteraard.

[3:08:48] En het is aan de consument ook wat ze kopen.

[3:08:51] Maar als je er dus toch doelstellingen op gaat zetten of je gaat toch kijken van hoe kunnen we dat beter doen, ga je dus sturen.

[3:08:59] dan heb je dus ook de kans dat er dus gewoon een aantal artikelen gewoon veel duurder gaan worden, want het is dan een vrijbrief om dat te gaan doen.

[3:09:06] We hebben nu al die tax en op dat moment kunnen supermarkten ook gewoon andere producten op de een of andere manier gewoon duurder maken.

[3:09:13] En als er dan ook een probleem is met bijvoorbeeld dat concurrentiebeding met die first move, want het is niet voor niks natuurlijk dat bepaalde vakken meer geld opbrengen.

[3:09:22] Daar zit een hele marketing, een hele strategie achter, dat begrijp ik wel.

[3:09:26] Maar dat kost dus geld, dus dat gaat de consument geld kosten.

[3:09:30] Ziet de minister dat ook?

[3:09:31] Want de boodschappen voor alle mensen gaan weer alleen maar omhoog.

[3:09:36] Oké, minister.

[3:09:37] Voorzitter, dit heeft niks met prijzen te maken.

[3:09:40] Dit gaat over welke producten leg je meer of minder in het zicht, om maar een voorbeeld te noemen.

[3:09:48] Ik kom er zo meteen op de kindermarketing.

[3:09:50] Hoe aantrekkelijk maak je bepaalde producten?

[3:09:56] Dank voorzitter.

[3:09:57] Ik hoor de minister zich hier doorheen worstelen en ik hoop eigenlijk dat ik wel een concreet antwoord krijg.

[3:10:03] Ik heb u gevraagd, inderdaad in mijn betogen zeg ik, het voedingscentrum was ooit simpel.

[3:10:08] Gewoon, wat is gezond eten?

[3:10:10] Als we nu kijken naar de schijf van vijf staat er letterlijk bij het voedingscentrum, alle doorgerekende eetpatronen zijn zo gezond mogelijk, hebben een laag milieubelasting en houden rekening met veilige grenzen.

[3:10:19] Zo zorgen we niet alleen goed voor onszelf, maar ook voor de wereld en om ons heen en voor toekomstige generaties.

[3:10:24] Milieubelasting door broeikas, gasuitstoot en watergebruik, blootstelling aan specifieke schadelijke stoffen zoals pevers en zware metalen.

[3:10:32] Ik wil echt een antwoord van de minister hebben.

[3:10:35] Is dit waar het voedingscentrum voor bestaat?

[3:10:38] Of kunt u het met mij eens zijn dat het voedingscentrum een doorgeslagen ideologie is ingeslagen door dit soort dingen erbij te betrekken?

[3:10:45] En betalen wij daar dan ook voor?

[3:10:48] Voorzitter, het Voedingscentrum is in de jaren vijftig ontstaan en toen kwam ook de eerste schijf van vijf en ik geloof dat de heer Lohman de levertraan al daar even aan refereerde.

[3:10:58] En inmiddels zitten we in 2026 en is ons voedingspatroon totaal veranderd, liggen er hele andere producten in de supermarkten.

[3:11:07] Dus dat het Voedingscentrum mee ontwikkelt met de tijd en wat er geproduceerd wordt

[3:11:12] in Nederland, maar ook wat er geïmporteerd wordt aan voedsel.

[3:11:16] Dat vind ik helemaal niet raar.

[3:11:18] En dat we ook ons rekenschap geven van bredere effecten, dat snap ik ook nog.

[3:11:26] Maar ik blijf erbij, en dat is de kern van wat het Voedingscentrum altijd gedaan heeft, vanaf die eerste schrijf van vijf waar levertraan nog in zat, tot de schrijf van vijf waar we het nu over hebben.

[3:11:37] Wij geven u een advies, wij geven u tips over hoe u gezond kunt eten.

[3:11:43] Ja, Mona, tweede instantie.

[3:11:45] Ja, voorzitter, dank.

[3:11:46] Het was een lang verhaal, maar het was gewoon geen antwoord op mijn vraag.

[3:11:50] Is de minister het met mij eens dat het voedingscentrum zich bezig moet houden met voeding voor gezondheid en zich niet moet inlaten met klimaatideologie?

[3:11:59] Het is een hele simpele vraag volgens mij.

[3:12:01] Ja, voorzitter, het Voedingscentrum geeft sinds het begin, heb ik net ook gezegd, informatie over voeding, over veilig, gezond en duurzaam voedsel, moet ik zeggen.

[3:12:11] Dat is wat zij doen.

[3:12:13] Daar lichten ze ons over voor, consumenten en professionals, en dat is wat zij doen.

[3:12:18] En het is een instrument wat jij mag gebruiken, maar het hoeft niet.

[3:12:24] Ja, ik zeg het ook gelijk bij het antwoord van de minister, dus soms bent u het ook gewoon niet eens dat ze ook nog kunnen.

[3:12:30] Denk ik.

[3:12:31] Moana.

[3:12:32] Ja, dank u voorzitter.

[3:12:32] Ik concludeer dus dat de minister gewoon geen antwoord geeft op mijn vraag.

[3:12:36] Totaal geen antwoord geeft op mijn vraag.

[3:12:39] De Schijf van Vijf trekt duurzaamheid erin, milieubelasting, broeikasgasuitstoot, PFAS.

[3:12:46] Ik krijg daar geen antwoord op.

[3:12:47] En dat vind ik zeer zorgelijk omdat wij, de Nederlandse belastingbetaler hier, ongeveer 10 miljoen per jaar storten.

[3:12:54] in de schijf van 5, wat inderdaad ooit zo'n hele simpele schijf van 5 was.

[3:12:59] En die zou ik graag terug willen.

[3:13:01] En ik wil de minister dan ook vragen, kijk hier nog eens een keertje naar, kijk dit debat terug en kom dan tot een mening met de motie die ik inga dienen hierover.

[3:13:09] Motie is aangekondigd.

[3:13:10] Ja, waarvan akten, net zoals dat het inderdaad zo kan zijn dat wij het niet met elkaar eens zijn, maar ik hecht er wel aan om te blijven benadrukken dat dit een instrument is waarmee we tips en adviezen geven.

[3:13:30] En de jaren 50 was een wezenlijk andere tijd dan 2026, het jaar waar we nu in zitten.

[3:13:35] Ik kom zo nog op een vraag van het lid Constitutius over PFAS.

[3:13:42] Dat soort elementen daar hebben we nu mee te dealen en die hebben potentieel een effect.

[3:13:48] Dus moeten we daar ook wat mee doen.

[3:13:53] Dan ga ik eerst naar mevrouw Wiersma en dan naar het lid Constitutius.

[3:13:58] Ja, mevrouw Wiersma.

[3:13:59] Ja, dank u voorzitter.

[3:14:02] Ik kom straks op mijn inhoudelijke punt, want ik denk dat dit wel echt essentieel is, omdat als we het hebben over afwegingen van milieu, maar ook klimaatimpact, daar zitten per definitie ook politieke keuzes in.

[3:14:15] en die verweven met het advies van zo'n voedingscentrum.

[3:14:19] Ik ben daar fundamenteel tegen, maar ik begin dan met de vraag aan de minister.

[3:14:25] Waar moeten mensen objectieve informatie vandaan halen over wat gezonde voeding echt is?

[3:14:34] Voorzitter, ik acht de gezondheidsraad objectief, onafhankelijk en van hele grote waarde voor het volksgezondheidsbeleid.

[3:14:42] In brede zinnen, want de richtlijn gezonde voeding is niet het enige wat ze doen.

[3:14:47] Op grond van die richtlijn gaat het Voedingscentrum aan de slag.

[3:14:51] Dus ik vind dat een objectieve bron waar je informatie vandaan kan halen.

[3:14:56] Maar nogmaals, je hoeft er niks mee te doen.

[3:14:59] Nee, oké, maar mensen moeten beschikken over objectieve informatie en dan zal ik nu deze interruptie toch iets moeten uitdiepen om mijn punt aan te tonen.

[3:15:11] Ik heb natuurlijk, deze minister kent mij als iemand die haar stukken leest, ik heb het achtergronddocument natuurlijk doorgenomen.

[3:15:18] En als we het hebben over het advies bijvoorbeeld over rood vlees dan neem ik nu zuivel maar als voorbeeld omdat zuivel zowel zuivelproducten produceert maar ook rood vlees als bijproduct zeg maar daarbij hoort.

[3:15:32] En dan in het achtergrond document worden dan broeikasgasemissies en bij Melkvee kun je daarover discussiëren wetenschappelijk wat de bijdrage van biogene emissies is aan klimaatverandering.

[3:15:44] Landgebruik, waterverbruik, verzuring en uitroviering.

[3:15:47] De impact op biodiversiteit is aanzienlijk, mede door het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op grasland en voedengewassen.

[3:15:55] De invloed van diergeneesmiddelen, waaronder antibiotica.

[3:15:58] Antibioticagebruik in Nederland is bij de top van de wereld heel erg laag.

[3:16:04] gewasbeschermingsmiddelen gebruiken op grasland is, nou ja, nagenoeg nihil.

[3:16:10] Ik heb u wat voorbeelden laten geven.

[3:16:12] Ik stel dan de vraag aan de minister om wat voor waterverbruik gaat dat in deze keten, vraag ik aan de minister.

[3:16:21] Voorzitter, wij hebben een voedingscentrum wat door het ministerie van VWS en van LVVN, zeg ik daarbij, van ons beide een subsidie krijgt, een instellingssubsidie, en op grond daarvan hebben zij een taak.

[3:16:37] En een van de taken is het voorlichten van ons, consumenten, producenten, over gezonde voeding.

[3:16:45] Dat doen zij op basis van wetenschappelijke inzichten.

[3:16:48] En nogmaals, dat is de Gezondheidsraad, is die richtlijn gezonde voeding.

[3:16:55] En ik heb vertrouwen in dat systeem en in die afspraak zoals wij die gemaakt hebben.

[3:17:02] En ook dat de Gezondheidsraad bij het herzien van die richtlijn, wat ze dus eens in de tien jaar doen, ook alle actuele wetenschappelijke inzichten gebruiken.

[3:17:10] En daarmee past het Voedingscentrum dus die schijf van vijf jaar aan.

[3:17:15] Dus dit is hoe ik er naar kijk.

[3:17:17] En dan kan mevrouw Weersma uit het achtergrond document mij nu allerlei voorbeelden van producten of vormen van landgebruik of watergebruik.

[3:17:29] Ik zie toe op de verantwoordelijkheid die ik heb, de keuzes die ik maak en waar geven wij die subsidie aan.

[3:17:36] En doen zij op grond van die subsidie, voeren ze de taak uit zoals we dat hebben afgesproken.

[3:17:45] Ja, en dat is nou juist mijn punt, want in de zuivelsector bestaat dat voor meer dan 90% uit water.

[3:17:51] Het Voedingscentrum adviseert wel om dagelijks noten te eten.

[3:17:55] 30 gram, stellen zij.

[3:17:57] Wereldwijd komt 80% van de notenproductie uit Californië.

[3:18:02] Daar wordt het overgrote deel daarvan, 80%, drinkwatervol gebruikt, blauw water, om die notenproductie te produceren.

[3:18:13] Dat heeft daar een enorme impact.

[3:18:16] In het achtergronddocument wordt daarbij in principe ook uitgegaan van een transitie van die notenteelt.

[3:18:22] Tegelijkertijd raadt het voedingscentrum wel allerlei van die boomnoten die op die wijze geproduceerd worden aan om te consumeren.

[3:18:30] En dat is nou precies waarom ik zeg

[3:18:32] dat de afweging van het milieuaspect van onze voeding hier in de Tweede Kamer publiekelijk, openlijk bediscussieerd zou moeten worden en niet de afweging als het gaat om gezond voedsel.

[3:18:45] Daar zou dat niet in verweven moeten worden.

[3:18:47] Dus dan stel ik nogmaals de vraag waar ik nog geen antwoord op gehad of deze minister bereid is om de adviesorganisaties weer echt terug te laten gaan naar de kern en dat is het gezondheidsadvies, wat superbelangrijk is.

[3:19:01] De minister, tot slot.

[3:19:02] Ja, voorzitter, hoe die schijf van 5 uiteindelijk tot stand komt, is natuurlijk een weging van heel veel elementen en factoren en mevrouw Wiersma noemde daar een aantal van, maar voedingsstoffen is daar onderdeel van.

[3:19:16] Dus uiteindelijk, het is niet dat het één belangrijker wordt gemaakt dan het ander, maar er ligt een heel pakket aan

[3:19:24] aan aspecten die belangrijk zijn en waarbij je opgeteld wil dat het bijdraagt aan veilig, gezond en duurzaam voedsel voor nu en voor toekomstige generaties.

[3:19:35] Dus dat is de vertaalslag die vanuit het Voedingscentrum wordt gemaakt op basis van die richtlijn gezonde voeding.

[3:19:48] Ja, dank.

[3:19:48] We hebben ook het voedingscentrum gemaild, of misschien moet ik zeggen het klimaatcentrum.

[3:19:52] En we hadden als vraag van, nou kunnen we misschien de klassieke schijf van vijven terugkrijgen?

[3:19:56] Dat was ook een vraag die ik had, dus zonder die klimaatdoelen.

[3:19:59] En het antwoord van het klimaatcentrum was dus, ik lees het bij mij voor, gezonde voeding moet ook in de toekomst beschikbaar blijven.

[3:20:04] Duurzaamheid is een noodzakelijke voorwaarde om gezondheid nu en in de toekomst te kunnen blijven ondersteunen.

[3:20:08] Dus ze zeggen zelf ook heel duidelijk, die klimaatdoelen doen het toe.

[3:20:10] En als mijn vraag aan de minister, vierde voorzitter, zou de minister wellicht aan het klimaatcentrum kunnen vragen of ze naast die schijf van zes, zoals mijn buurvrouw het heel mooi noemde, waar dat klimaat dus in zit, ook, een derde van de Kamer wil dat, dus ook een derde van de Nederlandse bevolking, ook de klassieke schijf van vijf zonder klimaatoverwegingen, of ze die ook ter beschikking kunnen stellen?

[3:20:29] Van het voedingscentrum, ja.

[3:20:32] Voorzitter, het Voedingscentrum...

[3:20:34] Ik keek vorige week even op de website en je ziet volgens mij ook nog de eerdere schrijven van vijf daarop staan, dus die informatie is volgens mij beschikbaar.

[3:20:44] Ja, weet je, terug in de tijd, ja, dan krijg je een beetje van vroeger was alles mooier gevoel, maar dan sluit je wel je ogen voordat de wereld ook verandert, dat er dingen gebeuren ten goede en misschien iets ten minder goede waar je soms compenserende maatregelen voor moet nemen.

[3:21:01] En ik denk dat met wat ik gezegd heb over dat instrument wat je kan helpen, wat je een advies kan geven bij het maken van gezonde keuzes, ligt daar nu een geactualiseerde Schijf van Vijf.

[3:21:13] Maar nogmaals, u kunt ook de Schijf van Vijf uit de jaren 50 nog terugvinden.

[3:21:18] En het is aan de heer Van Houwelingen helemaal zelf om te bepalen wat hij vanavond of morgen in het karretje bij de supermarkt doet.

[3:21:26] Dat klopt, dat is dan nog deels aan mezelf.

[3:21:29] Het punt is natuurlijk alleen dat die vijf van schijf, zoals we weten, daar wordt ook heel veel advies op gebaseerd.

[3:21:33] Het is niet zomaar iets.

[3:21:34] En dat werkt dus weer door in allerlei beleid, zoals de minister weet.

[3:21:38] En daar zitten dus onze zorgen.

[3:21:39] En dan nogmaals, de minister zegt nu in feite dat er allerlei veranderingen zijn.

[3:21:43] Ja, er zijn veranderingen.

[3:21:44] Wat is de verandering die hier aan te gossen ligt?

[3:21:46] Dat staat ook zo duidelijk in een stuk.

[3:21:47] Dat is die eiwittransitie waar ik ook ervaring van heb.

[3:21:49] En waarom hebben we ineens een eiwittransitie?

[3:21:51] Dat hebben we natuurlijk vanwege het klimaatbeleid.

[3:21:53] Dus dit is gelinkt, dit heeft niks met gezondheid te maken, helemaal niets.

[3:21:57] Het is klimaatbeleid waar we het hier over hebben.

[3:21:59] En dat wordt in die schijf van vijf gefietst.

[3:22:01] Daar heeft dus één derde van de Kamer een heel groot probleem mee.

[3:22:04] Omdat we adviezen voor de volksgezondheidsschrijver, wij willen op basis van volksgezondheidsoverwegen niet.

[3:22:10] Dat klimaat is wets.

[3:22:11] Dus nogmaals, waarom wordt dit gemixt?

[3:22:14] En waarom kunnen we niet ons baseren op een schijf van vijf zonder klimaatoverwegen?

[3:22:21] Voorzitter, het Voedingscentrum is een centrum dat van LVVN en VWS gezamenlijk subsidie krijgt als instelling.

[3:22:30] Gezondheid is het gezonde voedsel.

[3:22:33] Dat is natuurlijk de core business vanuit het ministerie van VWS.

[3:22:39] Voedselveiligheid overigens ook.

[3:22:41] We hebben het al vaker over de NVWA gehad in relatie tot Wepen, maar laten we niet vergeten dat zij natuurlijk op voedselveiligheid een ongelooflijk belangrijke rol hebben.

[3:22:48] En duurzaam voedsel, veilig, gezond en duurzaam voedsel.

[3:22:53] Dat is de drieslag waar het Voedingscentrum op werkt.

[3:22:56] Op basis van een instellingstaak, zou je kunnen zeggen, die vanuit VWS en LVVN wordt gegeven.

[3:23:04] En ik zeg er nogmaals bij dat, en laten we er niet hier een klimaatdebat van maken, daar heb ik er heel veel van gevoerd in de afgelopen anderhalf jaar.

[3:23:11] Dus ik zou het met liefde doen, maar ik denk dat de voorzitter mij dan helemaal gaat afkappen.

[3:23:17] Ik doe het niet.

[3:23:20] Maar wij hebben ook een verantwoordelijkheid voor een veilige en gezonde voedselvoorziening en productie voor toekomstige generaties.

[3:23:30] En daar loop ik ook niet van weg.

[3:23:32] Tot slot?

[3:23:33] Het wordt langzaam een beetje duidelijk.

[3:23:36] Dat zegt het Klimaatcentrum ook.

[3:23:38] We moeten de toekomst richten.

[3:23:39] Het is one health.

[3:23:41] Daar hebben we het niet over.

[3:23:42] Het mixen van volksgezondheid met klimaatoverwegingen.

[3:23:45] Dat is een hele enge doctrine die in de wetenschap zelf heel erg onder vuur ligt.

[3:23:51] Er zijn heel veel wetenschappers die dat weten.

[3:23:54] überhaupt van mening zijn dat er geen klimaatcrisis is en dat je die link niet zo kan leggen.

[3:23:57] Probleem, voorzitter, is alleen, ik rond af, voorzitter, is dat klimaatwetenschappers die er anders over denken, die dat dus niet zien te herkennen, ook artsen, ook artsen, die durven dat natuurlijk niet te zeggen.

[3:24:08] Want als ze zeggen dat dat verband er niet is, daar heb ik al heel veel debat over gevoerd, zoals de voorzitter ook weet, dan worden ze vervolgd.

[3:24:13] Dat heeft de minister gezegd, dan kunnen ze vervolgd worden door de Gezondheidsinspectie.

[3:24:16] Ja, dat staat allemaal op beeld, want dat is een strijd met

[3:24:20] hoofdstuk 14 van de KNMG gedragscode.

[3:24:22] Dus het idee dat dit op wetenschap gebaseerd is, is dus, is al laag.

[3:24:27] Het is echt een voorgeschreven werkelijkheid die hier dus als wetenschap wordt verkocht.

[3:24:30] Ik wil kort voorzien, dat is de kern van het probleem wat ons betreft.

[3:24:35] De gezondheidsraad, daar werken, zijn allerlei wetenschappers aan verbonden.

[3:24:42] Kenmerk van de wetenschap is dat er altijd discussie is en dat die kennis zich ook voortschrijdt.

[3:24:47] Een heel groot goed.

[3:24:50] En op basis van dat voortschrijdende inzicht en die nieuwe en geactualiseerde kennis is de richtlijn, zoals ik al een paar keer heb gezegd, aangepast.

[3:24:59] En op basis van die aangepaste richtlijn heeft het Voedingscentrum de Schrijf van Vijf vernieuwd of geactualiseerd.

[3:25:08] Ja, gaat u door met uw betoog.

[3:25:10] Ja, voorzitter, heb daarmee...

[3:25:14] Hierop komt dit punt.

[3:25:16] We leggen wel iedereen verder met... Niet meer met het schijf van vijf, maar toch mijn laatste opmerking daarover.

[3:25:22] Want ik concludeer wel dat dit een stevig debat is en dat er gewoon echt heel veel vragen en kritiek zijn waar je het eens en niet eens kan zijn.

[3:25:31] Ik vind het ook interessant om te zien dat het geven van goede adviezen en zeggen wat duurzaamheid is en gezondheid is natuurlijk ongelooflijk ingewikkeld.

[3:25:38] Daarom laten we er ook zoveel mensen over nadenken en dat er mensen hier dan met padestelligheid andere feiten ook in kunnen brengen.

[3:25:45] Maar dat gezegd hebbende, mijn vraag ook in de eerste termijn ging over dus die opdracht die precies is meegegeven.

[3:25:52] Zit daar ook dan echt verandering?

[3:25:54] Wat ook een beetje appeleert aan deze discussie in.

[3:25:56] Kan de minister misschien toch nog iets over toelichten?

[3:26:01] Ja.

[3:26:05] Toch misschien een oproep om dit maatschappelijk debat wel serieus te nemen, want het is blijkbaar niet voldoende voor in ieder geval een deel van deze ruimte en ook consumenten, wat nu de achtergrond is achter deze hervorming of update van de Schijf van Vijf.

[3:26:18] Er was een hele brede vraag om toe te leggen.

[3:26:21] We gaan niet in herhaling vallen, het is echt een misdom om dit kort te houden.

[3:26:25] Nee, voorzitter, ik neem dit debat zeker serieus.

[3:26:27] Ik begon niet voor niks mijn beantwoording met dat ik heb gezien hoe hier in het debat, maar ook in de media, na het verschijnen van de nieuwe Schijf van Vijf, discussie over ontstond.

[3:26:38] Ik denk, het is ook goed dat we die discussie voeren.

[3:26:41] Het is wel goed dat we daarin ook respect en de erkenning houden voor de wetenschappelijke adviezen die gegeven worden, de rol van de Gezondheidsraad.

[3:26:51] Dan even over de opdracht.

[3:26:53] Kijk, ik zei al, het voedingscentrum krijgt een instellingssubsidie vanuit VWS en LVVN.

[3:27:00] En daar hangen taken onder en voorlichting is er daar één van en daar hoort die schrijf van vijf bij.

[3:27:06] Dus het is niet zo, althans zoals ik het begrepen heb, dat er apart een opdracht wordt gegeven, ga nu de schrijf van vijf actualiseren.

[3:27:15] Want dat is gewoon onderdeel van die eens in de tien jaar wordt die richtlijn herzien.

[3:27:21] Dat moet je dan doorvertalen natuurlijk in het advies en voorlichting.

[3:27:26] Kostic.

[3:27:29] Ja, voorzitter.

[3:27:29] Ik wil toch nog graag benadrukken dat de meerheid van deze Kamer wel accepteert onze wetenschap, waaronder de voedingscentrum.

[3:27:38] En dat bijna driekwart van Nederlanders vindt dat er juist meer subsidies moeten komen voor plantaardiging in plaats van nierlijk.

[3:27:45] Ik volg de minister in heel veel mooie woorden, dank daarvoor, alleen ik mis concrete daden als het gaat om die conclusies van de gezondheidsraad, als het gaat om plantaardige voeding.

[3:27:55] Ik wil iets meer voelen van wat gaat de minister dan daarmee precies doen?

[3:27:58] Daar gingen mijn vragen over, aangezien we daar hele grote gezondheidswinst mee kunnen halen.

[3:28:03] Dus ik had een vraag gesteld over of ze dat misschien wil meenemen en op welke manier in de samenhangende preventiestrategie of op een andere manier wil verwerken.

[3:28:11] Ze kan daar ook mee terugkomen in een brief voor het twee-minuten-debat, natuurlijk, maar ik wilde daar iets meer over horen.

[3:28:17] Ja, helder.

[3:28:19] Voorzitter, het lid Kostic en ik hebben ook weleens debatten gevoerd waar ik woorden uitsprak waar het lid Kostic het niet mee eens was, dus ik tel dit toch al even als een zegening.

[3:28:28] En dan de vraag over plantaardig eten of plantaardige voeding.

[3:28:35] Volgens mij stelde u ook een vraag, voorzitter, in het licht van de eiwittransitie.

[3:28:40] Dat onderwerp is verantwoordelijkheid van de minister van Landbouw.

[3:28:47] Wat ik kan doen is...

[3:28:49] Want volgens mij moeten hij en ik ook samen nog reageren op een advies van de Gezondheidsraad.

[3:28:56] En ik heb ergens zien staan wanneer dat komt, want dat gaat natuurlijk nu de voorzitter weer aan mij vragen.

[3:29:01] Niet geheel onterecht.

[3:29:03] Ik zoek dat even op, want dan kan ik in die brief erop terugkomen.

[3:29:07] Voorzitter, dan wilde ik... Dus dat punt komt terug in de tweede termijn.

[3:29:13] Dus we noteren hem even als dat er een soort van brief komt, of een reactie komt, moet ik zeggen, op de Gezondheidsraad, advies samen met uw collega, minister.

[3:29:22] Ja, even voor de goede orde, dat is niet dus de reactie op de richtlijn waar het net de hele tijd over ging, maar is een apart advies waar nog een reactie van ons op moet komen.

[3:29:32] Dan ga ik weer naar het lidconstituent.

[3:29:34] Ik hoop dat de minister dan de maatregelen daarin meeneemt, eventueel als die extra komen.

[3:29:40] Nog even terugkomen op een andere toezegging net, dat ze gaat kijken naar de mogelijkheden om dat gratis biologische fruit op scholen, om dat aan te bieden.

[3:29:50] Zou ze daar een termijn ook aan willen verbinden, dus dat ze daarop terugkomt met een brief, het liefst voor een twee minuten bepaald, want nogmaals, dit is volgens mij het minimale wat we kunnen doen.

[3:29:58] Biologisch is het meest gezonde optie,

[3:30:02] Juist ook voor kinderen en dan als je als overheid toch besluit om groente en fruit gratis aan te bieden op scholen, doe het dan op zijn minst biologisch.

[3:30:10] Als zij de Kamer daar een brief over willen sturen voor twee minuten debat, dan weten we in ieder geval hoe het ervoor staat en dan kan de Kamer eventueel wel of niet bij te sturen.

[3:30:20] Ja, voorzitter, ik had wel natuurlijk al de verwachtingen een beetje getemperd op de mogelijkheden van biologisch fruit, maar de uitwerking van hoe we dit gaan doen, die komt, ik dacht, voor de zomer, dus ik weet niet of dat op tijd is voor het twee minuten debat, maar we hebben hier even nodig, ik moet dat ook even in overleg natuurlijk met mijn collega's van OCW doen,

[3:30:44] Maar ik zeg toen dat ik erop terugkom, ik weet alleen dus niet of het... voordat het twee-minuten-debat wordt ingepland, gaat lukken.

[3:30:52] En weet ook nog niet wanneer het twee-minuten-debat gepland wordt.

[3:30:54] Dat weten ze ook nog niet.

[3:30:58] Litkost iets?

[3:30:59] Nee, laten we zo.

[3:31:00] Dan gaan we naar het volgende blok.

[3:31:03] Kijken ook naar alle leden.

[3:31:04] We gaan naar het blok kindermarketing.

[3:31:07] En ik vraag de minister echt te focussen op de antwoorden.

[3:31:11] Ja, voorzitter, een vraag van het lid Kostić en ook mevrouw Seinhaven over de wet op... verbod op kindermarketing.

[3:31:23] En daar wordt op dit moment hard aan gewerkt.

[3:31:27] Ik hoop dat we daar snel tot een versie komen die in internetconsultatie kan.

[3:31:32] En dan doorloopt die proces van het Raad van State.

[3:31:36] En dan zal ik hem indienen in de Tweede Kamer.

[3:31:40] Ik verwacht dat dat begin 2027 zal zijn.

[3:31:45] Voorzitter, dan vroeg mevrouw Conradi, die net wegloopt, maar met ongetwijfeld gaat terugkijken.

[3:31:54] We hebben het natuurlijk net lang over de Schijf van Vijf gehad.

[3:31:59] En als ik die nou ga gebruiken, ook in het voorgenomen wetsvoorstel, kindermarketing, hoe verhoudt dit zich?

[3:32:08] Ik zeg het even in mijn woorden, maar tot de discussie van zojuist.

[3:32:13] Ik heb alles gezegd wat ik wilde zeggen over de onafhankelijkheid waarmee die Schijf van Vijf tot stand is gekomen.

[3:32:20] En wat wij in die wet kindermarketing doen,

[3:32:22] ...is het heel gericht ingrijpen op vormen van marketing op ongezonde producten.

[3:32:27] Maar dan wil je natuurlijk wel toeleiden naar welgezonde producten... ...en daar heb je dan een handvat of een instrument voor nodig.

[3:32:38] Dan, voorzitter, vroeg mevrouw Conrad in het verlengde daarvan... ...zou niet het HFSS-model een beter, geschikt of robuuster alternatief zijn... ...om wetgeving op te baseren?

[3:32:50] Dat HFSS-model is gebaseerd op zout, suiker en vetgehaltes en is anders dan het model wat gericht is op een gezonde voedingsinname waar de schijf van vijf op ziet.

[3:33:07] Overigens dat HFSS-model is ook wetenschappelijk onderbouwd.

[3:33:15] Maar vanuit die, dat het een net een andere invalshoek heeft, zie ik de Schijf van Vijf als een geschikter instrument.

[3:33:24] Dan vroeg mevrouw Konrad in mijn voorzitter ook nog in het kader van kindermarketing of verankering in de warenwet niet verstandiger is dan in de mediawet.

[3:33:33] Voorzitter, we moeten het allebei doen, want het is belangrijk dat kinderen niet alleen in winkels, maar ook op televisie en online minder blootgesteld worden aan kindermarketing.

[3:33:45] Daarvoor is het belangrijk dat we iets doen aan de

[3:33:49] rondom de mediawetregelgeving.

[3:33:54] De warenwet hebben we ook nodig om echt gericht technieken en marketingtechnieken aan te kunnen pakken.

[3:34:04] Voorzitter, dan kom ik bij mijn mapje overig, waar dus nog een heel bond gezelschap aan vragen in zit, waar ik ga opschieten.

[3:34:14] Vraag van mevrouw Wendel over versnippering in het preventieveld en of ik dat meer vanaf een centrale plek kan ondersteunen.

[3:34:24] Ja, er is een groep partijen, kennispartijen die hier concreet vorm aan het geven is.

[3:34:30] via het zogenaamde Samenwerkingsverband Nederlandse Kenniscentra voor Gezondheid en Samenleving, waar dat moet samenkomen.

[3:34:38] Dus kortheidshalve, ik herken die versnippering en daar hoop ik dat we in de kennisdeling en verspreiding meer eenheid kunnen, meer concentratie kunnen brengen.

[3:34:49] Voorzitter, dan het online jongerenwerk.

[3:34:53] Daar heb ik volgens mij op gereageerd in de richting van mevrouw.

[3:34:58] Vliegend hard.

[3:34:59] En hoe ik daar ook mee omga, ook in lijn met de toezegging aan de...

[3:35:04] De fractie geel.

[3:35:07] Dan vroeg mevrouw Vliegendhard ook nog naar Mainline en het borgen van die kennisoverdracht.

[3:35:11] Ja, daar hebben we dus afspraken over gemaakt met Mainline.

[3:35:14] Nu vroeg mevrouw Vliegendhard mij of ik een brief wil toezeggen over hoe we dat precies gedaan hebben en of ik daar in voor het commissiedebat drugspreventie in het najaar in een brief op in kan gaan.

[3:35:26] En die toezegging wil ik graag doen.

[3:35:30] Voorzitter, dan stelde mevrouw Van Brenk mij een aantal vragen over ouderen.

[3:35:36] Over de derde helft, onder andere, en hoe ik aankijk tegen dat soort initiatieven.

[3:35:42] Ja, ik vind dat goede initiatieven, mooi initiatief, mooi project van het Nationale Ouderenfonds.

[3:35:49] Een ander voorbeeld is Allstars, waar ook subsidies ook vanuit VWS voor beschikbaar worden gesteld.

[3:35:58] Dat ik echt het belang zie van deze programma's en projecten voor de mentale en fysieke gezondheid van ouderen.

[3:36:12] Mevrouw Van Brenk nog naar mantelzorg en jonge senioren.

[3:36:17] Volgens mij heet het over sociaal pensioen, als ik het mij goed herinner.

[3:36:22] Mijn collega, de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport, komt voor de zomer met een mantelzorgplan.

[3:36:31] En dan zal ze ook ingaan op een aantal van de opmerkingen die mevrouw Van Brenk gemaakt heeft.

[3:36:39] Voorzitter, dan even kijken.

[3:36:43] We stelden mevrouw Van Brenk nog een vraag over incontinentiemateriaal.

[3:36:53] En daarover kan ik zeggen, voorzitter, dat vanuit het basispakket kunnen verschillende soorten materiaal vergoed worden.

[3:37:04] Dus dat is wegwerp en wasbaar incontinentiemateriaal.

[3:37:07] De wet maakt daar geen onderscheid in.

[3:37:11] Wat je wel ziet, is dat wasbaar incontinentiemateriaal duurder is dan wegwerpmaterialen.

[3:37:15] En dat kan weer, in afweging tussen kosten en duurzaamheid, natuurlijk bij zorgverzekeraars een bepaalde kant op slaan.

[3:37:24] Dan de Centra voor Oudere Gezondheidszorg.

[3:37:26] Dat waren de consultatiebureaus voor ouderen.

[3:37:28] Daar heeft mevrouw Van Brenk mij al eerder vragen over gesteld.

[3:37:32] Daar is onderzoek naar gedaan.

[3:37:37] Daar komt eigenlijk uit dat specifieke wijkklinieken voor ouderen weinig meerwaarde hebben ten opzichte van de zorg die er nu is door huisartsen en vanuit de WMO.

[3:37:48] Wat we wel doen, is dat we dit onderwerp nog wel bekijken en betrekken bij de verkenning voor hoe kan nou zo'n basistakenpakket voor de publieke gezondheid eruit zien.

[3:38:00] Dan de stroomuitval en wat gebeurt er dan met hulpmiddelen en mensen die daarbij afhankelijk zijn van stroom.

[3:38:10] In het WGO gehandicaptenbeleid heeft de minister van Langdurige Zorg aangegeven dat er een marktconcentratie gestart is vanuit VWS.

[3:38:20] ...waarin we in kaart brengen op welke locaties in Nederland... ...stroomvoorzieningen beschikbaar zijn om hulpmiddelengebruikers... ...die afhankelijk zijn van stroom, op te kunnen vangen.

[3:38:32] Ik moet er wel bij zeggen dat het echt een heel complex vraagstuk is... ...omdat het over heel veel verschillende hulpmiddelen gaat... ...die ook mogelijk om verschillende oplossingen vragen.

[3:38:41] En voor de zomer zullen we over de uitkomst en de stand van zaken informeren.

[3:38:45] Voorzitter, dan het lid Kostic over PFAS in bestrijdingsmiddelen.

[3:38:52] Ik vind het onwenselijk, dus dat ben ik eens met het lid Kostic, dat schadelijke stoffen zoals PFAS zich verspreiden in milieu en voedsel.

[3:39:01] En met het PFAS-onderzoeksprogramma van het RIVM wordt beoogd om de blootzelling aan PFAS te verminderen.

[3:39:13] naar aanleiding van deensonderzoek.

[3:39:15] Ik moest even denken, het was een land waar het lid kostisch naar verwees.

[3:39:19] Maar dat laat zien dat verschillende PFAS-stoffen afbreken tot TFA en in het grondwater terechtkomen.

[3:39:26] En op grond daarvan heeft het CTGB besloten om 46 gewasbeschermingsmiddelen die PFAS bevatten tussentijds opnieuw te gaan beoordelen.

[3:39:40] Ja, dus dat is wat we nu doen en dat oordeel wacht ik af.

[3:39:44] En volgens mij komt er ook nog een gewasbeschermingsdebat, als ik dat goed zeg, uit mijn hoofd, voor de zomer, ook met LVVN samen.

[3:39:54] Maar het kan zijn dat ik nu iets te snel gelezen heb en niet goed zeg.

[3:39:59] Voorzitter, dan influencers heb ik in de richting van mevrouw Seijenhaven antwoord opgegeven.

[3:40:06] Mevrouw Dobbe over, ja voorzitter, ik zei het al, het zijn heel verschillende onderwerpen, dus ik ga nu even naar seksuele gezondheid en kom bij HIV en SOA preventie.

[3:40:16] En mevrouw Dobbe noemde terecht de stagnatie van de daling van nieuwe hiv-diagnoses en mogelijk zelfs een stijging.

[3:40:23] Ik was afgelopen maandag bij de GGD Utrecht en daar bespraken we dit ook.

[3:40:28] En het staat natuurlijk haaks ook op het doel wat we hebben om dat aantal, of om hiv terug te brengen naar nul in 2040.

[3:40:36] Er is vanuit het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord structureel geld voor PrEP-zorg door GGD'en.

[3:40:42] En in 2027 compenseert dat voor de eerder doorgevoerde spukkorting.

[3:40:50] En vanaf 2028 is er dan ook extra budget beschikbaar ten opzichte van het voorgaande budget.

[3:40:58] En aanvullend daarop hebben we in de voorjaarsnota tijdelijk middelen besteed om een inhaalslag PrEP-zorg te kunnen verlenen.

[3:41:08] En ik hoop dus ook echt dat met de structurele en de tijdelijke middelen bij elkaar de wachttijd korter wordt.

[3:41:15] Ik hoop dat ik daarmee de PrEP-vraag beantwoord heb.

[3:41:20] Gerechte vraag, mevrouw Dobbe.

[3:41:23] Ja, dank u wel en dank voor het antwoord.

[3:41:25] Ik denk dat we allemaal vinden dat dit probleem moet worden tegengegaan, in ieder geval het beleid wat dit probleem veroorzaakt, dat we dat moeten stoppen.

[3:41:33] Het is goed om te horen dat er wat extra geld bij komt, maar de minister zegt ook terecht dat het voor een deel gebruikt wordt om bezuinigingen terug te draaien.

[3:41:40] Mijn vragen waren wel wat specifieker dan de minister nu heeft geantwoord, namelijk

[3:41:43] Is de minister bereid om onderzoek te doen ook waarom het PrEP-gebruik afneemt?

[3:41:49] Want dat is natuurlijk belangrijk als je wil weten om daar beleid op te voeren.

[3:41:55] Die cijfers zijn er nu niet.

[3:41:57] En ik had ook een vraag gesteld over de CSG's, want die hebben budgetplafonds en daardoor kunnen zij minder mensen testen dan ze capaciteit hebben.

[3:42:04] En dat lijkt me problematisch nu in dit geval.

[3:42:08] Ja, voorzitter, er lopen verschillende onderzoeken en monitors op dit moment naar het PrEP-gebruik.

[3:42:15] Wat ik wil toezeggen aan mevrouw Dobbe is dat ik naga of dit voldoende is en of dit ons voldoende inzicht geeft.

[3:42:22] En dan kan ik in het derde kwartaal van dit jaar heb ik voorzien om een brief over seksuele gezondheid te sturen.

[3:42:28] Dus dan kan ik daar in die brief daarop op ingaan.

[3:42:31] Dan zal ik, als mevrouw Dobbe het goed vindt, ook op die CSG ingaan, want ik ken dit vraagstuk, toevallig ook maandag even aan de orde geweest, maar dan kan ik er gewoon even wat meer woorden aan bijden dan in de korte tijd die ons nu nog rest, en dan doe ik het onderwerp ook meer recht.

[3:42:51] Dus als dat goed is voor mevrouw Dobbe, dan doe ik dat graag.

[3:42:57] Ja, kort nog.

[3:42:59] Ja, mijn vraag is heel fijn, maar kan dat niet eerder?

[3:43:01] Want de derde kwartaal, misschien kan het ook wel voor de zomer, omdat ja, op dit moment, als er bijvoorbeeld testen achterlopen, dat is voor mensen natuurlijk wel problematisch.

[3:43:09] Ja, als het kan.

[3:43:12] Ja, voorzitter, maar het zijn volgens mij twee... Dus aan de ene kant gaat het over hoe zit die financiering nu korte termijn en langere termijn.

[3:43:21] En op het gebied van die wachtlijsten, het is niet als ik morgen geld beschikbaar...

[3:43:27] Dat is niet een een-op-een-relatie.

[3:43:28] Er spelen natuurlijk ook andere vragen een rol.

[3:43:31] Dus ik wil kijken of ik dat eerder kan doen.

[3:43:35] Of ik hier voor de zomer op dit specifieke onderdeel in kan gaan.

[3:43:38] Zoek ik even een brief waarin dat logisch is.

[3:43:45] Ja, minister.

[3:43:46] Voorzitter, dan een vraag van mevrouw Wendel over desinformatie over hormonale anticonceptie en condooms en of ik in gesprek wil gaan over de gevaren van online desinformatie.

[3:44:00] Nou, voorzitter, dit heb ik eigenlijk gedaan.

[3:44:02] Dit kwam aan de orde in het werkbezoek waar ik net aan refereerde afgelopen maandag.

[3:44:06] waar ook Rutgers bij aanwezig was en mij ook een aantal voorbeelden liet zien van hoe zij op dit moment al online die desinformatie tegengaan en daar een ander verhaal tegenover stellen.

[3:44:19] En vooral ook daarmee het tegengaan van de negatieve gevolgen van die desinformatie.

[3:44:25] En de algemene maatregelen op dat gebied, die stem ik af en daar heb ik overleg over met de staatssecretaris Digitale Economie en Soevereiniteit.

[3:44:38] Voorzitter, dan vaccinaties.

[3:44:45] De griepvaccins van mevrouw Van Brenk, de vernieuwde griepvaccins, daar hebben we een advies over gekregen van de Gezondheidsraad.

[3:44:52] We zijn nu met het RIVM in gesprek over de uitwerking van verschillende scenario's en mogelijkheden naar aanleiding van dat advies.

[3:44:59] En ook een kosteneffectiviteitsanalyse.

[3:45:03] En alleen daarvan zullen we besluiten of en zo ja, hoe we dit advies kunnen opvolgen.

[3:45:09] In de tussentijd gaan we natuurlijk gewoon door met de bestaande griepvaccins.

[3:45:13] Dus het is niet dat er nu iets stil ligt.

[3:45:14] Dat is wel belangrijk om er even bij te zeggen.

[3:45:17] Het initiatief Prik Eens Door, wat ik daarvan vind?

[3:45:20] Nou, ik verwelkom dat initiatief, voorzitter.

[3:45:22] En dat zie ik als een waardevolle bijdrage aan het versterken van de vaccinatiezorg voor volwassenen.

[3:45:28] De gordelroosvaccinatie start, ook een vraag van mevrouw Van Brenk, vanaf 2027.

[3:45:34] Dat is het programma voor 60-jarigen.

[3:45:37] En in de voorbereiding daarnaartoe zal duidelijk worden hoe de campagne er precies uit gaat zien en wanneer er exact gestart gaat worden.

[3:45:45] En daar zal ik mevrouw Van Brenk en uiteraard de hele Kamer natuurlijk over blijven informeren.

[3:45:49] Dan nog een vraag over de hitteaanpak van het lid Kostic of ik bereid ben om samen met de minister van Vrouw afspraken te maken over het landelijk aanpakken van meer groen in de buurt tegen hitte.

[3:46:03] Er staan hier afspraken beschreven in het ontwerp Nationale Adaptatiestrategie.

[3:46:12] Daar wordt momenteel de laatste hand aan aangelegd en die is tot stand gekomen in nauwe samenwerking, moet ik zeggen, tussen I&W, maar ook VWS en VRO.

[3:46:24] Dus daar wordt op dit specifieke onderwerp ingegaan.

[3:46:28] Meer groen en scholen.

[3:46:31] Die verantwoordelijkheid ligt bij het ministerie van OCW.

[3:46:34] Ik ben natuurlijk wel bereid om even na te vragen hoe dat staat.

[3:46:37] Dus dat wil ik het lid Kostic uiteraard toezeggen.

[3:46:43] En gemeenten vragen om meer landelijk inzet.

[3:46:47] En of ik dat ook wil gaan doen, zoals Spanje dat bijvoorbeeld doet.

[3:46:51] Gemeenten en eigenaren van gronden en panden zijn de eerst verantwoordelijken.

[3:46:57] Het Rijk ondersteunt vooral door het beschikbaar stellen van kennis.

[3:47:00] Denk bijvoorbeeld aan de landelijke maatlat voor de groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving, dat een praktisch kader biedt.

[3:47:07] En er is ook nog de handreiking groen in en om de stad.

[3:47:10] ...die een systematiek biedt om de groenopgave integraal en gelijkwaardig... ...op verschillende schaalniveaus mee te nemen in beleid en projecten.

[3:47:17] En voorzitter, ik wil hiermee niet afdoen aan het belang van dit onderwerp... ...want in een van mijn laatste werkbezoeken als minister van Klimaat... ...heb ik het project hier bij het Centraal Station bezocht... ...wat echt een voorbeeld is van groen in de stad en ik zie echt de waarde ervan.

[3:47:34] Dus ik begrijp de vragen en ik hoop dat in de Nationale Adaptatiestrategie...

[3:47:39] ...een gevoel krijgt wat wij daar verder aan gaan doen.

[3:47:43] Ik wil er gelijk door met de tweede termijn.

[3:47:45] En als er nog vragen zijn, doe ik geen...

[3:47:47] Nee, even, ik bedoel, ik begrijp uw vragen, allemaal belangrijk... ...maar wij kunnen niet langer dan tien over twee doorgaan.

[3:47:53] Dat weet ik, het mag allemaal.

[3:47:56] Dus we moeten even...

[3:47:56] De orde moet nu even aan de orde komen.

[3:48:02] We kunnen nu gewoon nog een paar vragen doen, zeg maar de veegronde.

[3:48:06] En dan doen we geen tweede termijn.

[3:48:08] Ja, dat kan ook.

[3:48:09] Er zijn meer wegen naar Rome.

[3:48:11] Wel een twee-minuten-debat, schat ik in.

[3:48:13] En dan doen we een twee-minuten-debat het vervolg.

[3:48:16] En dan laten we een tweede termijn nu, wat toch maximaal een minuut zou zijn, laten we dan vallen.

[3:48:21] En u krijgt straks nog ook allerlei toezeggingen.

[3:48:24] Dus dan doe ik nog één vraag of twee, het ligt er een beetje aan of de vragen zijn beantwoord.

[3:48:28] En dan ronden we het debat af, doe ik de toezeggingen.

[3:48:32] Ik denk dat er een twee-minuten-debat wordt aangevraagd, schat ik in even.

[3:48:36] En dan is dat het vervolg.

[3:48:38] Mevrouw Wendel.

[3:48:40] Voorzitter, ik zou een ander voorstel willen doen om wel een tweede termijn te doen en dan onder vragen die nu nog leven, dat we die meenemen in die tweede termijn, zodat iedereen nog wel zijn tweede termijn kort kan doen.

[3:48:51] Ja, maar nee, dat gaat niet.

[3:48:53] Daar is gewoon geen tijd voor.

[3:48:54] En we moeten de zaal uit.

[3:48:55] Dus ik probeer even hardop in te schatten.

[3:48:58] Het is heel simpel.

[3:48:59] Als u een tweede termijn wil, dan moet er een meerderheid zijn.

[3:49:01] En dan schors ik tot natere zes voor een tweede termijn.

[3:49:05] Ja, maar nee, dat ga ik niet doen.

[3:49:08] Dat ga ik niet doen, want er horen vragen bij.

[3:49:11] Nee, ik weet hoe het werkt in deze commissie.

[3:49:12] Ik loop te lang mee.

[3:49:13] Dat gaan we niet doen.

[3:49:16] Dus ja, nee, u heeft al mijn anderhalve minuut spreektijd.

[3:49:20] En er moet antwoord op komen en dan haal ik het tien over twee niet, punt.

[3:49:24] Ik moet alle toezeggingen voorlezen.

[3:49:25] Sorry, ik maak die inschatting.

[3:49:27] Dus als u een tweede termijn wil, prima, volwaardig, dan doen we dat na het reces.

[3:49:35] En de vraag is, is er behoefte aan tweede termijn voor na het reces?

[3:49:38] Ik kijk even rond.

[3:49:41] Tweede termijn na het reces.

[3:49:44] Ik zie geen...

[3:49:44] Ik heb lief dat we allemaal één korte vraag, misschien, of ik heb nog een interruptie, dus ik wil nog even doorvragen en dat we een twee-minuten-debat aanvragen, want anders gaan we tweede termijn na het reces en duurt het twee minuten dan.

[3:49:52] Ja, zeker, zeker, zo gaat het.

[3:49:54] Oké, dan doe ik nu nog een paar...

[3:49:57] De mevrouw... Ja, sorry, lid Kostic.

[3:50:01] Prima.

[3:50:02] Ik denk dat dit ook een les is voor ons als commissie, dat we dit wel wat ruimer inplannen.

[3:50:07] Dus dat is onze schuld misschien.

[3:50:08] Maar even over...

[3:50:09] Ik heb twee gemiste vragen die ik letterlijk heb gesteld, ook via de PA van de minister heb doorgegeven van tevoren.

[3:50:14] Dus ik wil die wel graag beantwoord hebben, zonder dat het afgaat van mijn spreektijd.

[3:50:19] Nee, het is nu even geen spraak van spreektijd.

[3:50:20] De vraag is nu.

[3:50:21] We gaan nu de laatste vragen stellen, antwoorden en dan rond ik het af.

[3:50:26] Dus die twee vragen, kunt u die nog stellen, nu?

[3:50:29] Ik wil het lid kost iets even van mij herhalen, want ik heb echt naar ere geweten alles mee zitten schrijven en mijn aantekeningen gevolgd.

[3:50:36] Ja, voorzitter, ik wil dus niet mijn laatste vraag gebruiken om mijn vraag die ik al heb gesteld te herhalen, maar het ging over de voedselwet en het ging over bezuinigingen op het voedingscentrum.

[3:50:47] Voorzitter, volgens mij over de bezuinigingen.

[3:50:51] Ik heb gezegd, wij geven instellingensubsidie en ik ben niet van plan daar iets aan te veranderen.

[3:50:55] Het is gewoon wat we hebben afgesproken.

[3:50:57] De bezuiniging terugdraaien kan ik ook niet doen, want ik ben gewoon gehouden aan de afspraak en ik heb nu een begroting die sluit en daar hou ik het bij.

[3:51:08] Maar ik ga dus niks terugdraaien.

[3:51:09] Ik ga er ook niet nu meer dingen af halen dan wat er in de begroting staat.

[3:51:15] Een voedingswet, daar wordt ook aan gewerkt.

[3:51:16] Dat zei ik volgens mij in relatie tot de wet kindermarketing en de voedsel, de voedingswet.

[3:51:21] Ja, dat zijn natuurlijk twee aparte wetten, maar ik werk aan allebei.

[3:51:23] Ja, klopt.

[3:51:24] Mevrouw Van Metelen.

[3:51:26] Ik maak het niet ingewikkeld.

[3:51:28] Ik heb eigenlijk nu even geen vraag.

[3:51:30] Komt twee minuten, want ik ga moties indienen in ieder geval.

[3:51:34] En ik wil graag mijn schriftelijke vragen die ik over de schijf en vijf heb gesteld, dat die voor twee minuten wat beantwoord zijn.

[3:51:43] Voor de orde, lid Kostić heeft een twee minuten debat aangevraagd.

[3:51:48] Dan kom ik bij mevrouw Vliegtuig.

[3:51:51] En voorzitter, ik wilde toch nog heel even kort terugkomen op de antwoording van de minister over Mainline, want ze deed het toen laten lijken alsof die borging van die kennis van Mainline al achter de rug is, terwijl heel duidelijk Mainline-expertise, mensen met expertise, wel echt heel duidelijk zeggen, hé, die borging van die kennis, daar ligt nou nu juist het probleem, terwijl er zoveel problemen zijn rondom synthetische opioïden in de drugs.

[3:52:12] Dus ik wilde heel graag vragen bij die toezegging van die brief, dat ook echt even de onderbouwing daarachter zit, hoe er dan geborgen gaat worden.

[3:52:20] Dat even dubbel checken.

[3:52:21] Nee, voorzitter, even om misverstanden te voorkomen.

[3:52:23] Ik heb gezegd, wij werken daar juist nu in 2026 aan en dat was ook de afspraak.

[3:52:28] En ik kom in het najaar met hoe we dat gedaan hebben.

[3:52:31] Ik heb eigenlijk een vraag waar ik een schriftelijke reactie op vraag want ik zou graag voor het twee minuten debat over dit onderwerp willen vragen of de minister de subsidieaanvraag en de beschikking van het voedingscentrum aan ons kan doortoekomen en ook als er wijzigingen in de tussentijd op hebben plaatsgevonden.

[3:52:56] Welke beschikking bedoelt mevrouw Weersma, voorzitter?

[3:53:01] Nou ja, je krijgt nooit zomaar subsidie, dus daar is correspondentie over gestuurd of dat een subsidieaanvraag is met de toekenning.

[3:53:09] Maar er zitten natuurlijk voorwaarden aan de subsidie die zij krijgen.

[3:53:13] Daar zijn afspraken over gemaakt en ik zou die afspraken die op papier staan graag willen zien voor twee minuten debat.

[3:53:19] Voorzitter, het betreft hier een instellingssubsidie.

[3:53:22] Volgens mij is dat gewoon openbaar, maar wij kunnen even kijken wat er is.

[3:53:26] En ik zeg er wel bij, er worden allemaal brieven gevraagd voor het 2-minuten-debat.

[3:53:29] Het hangt er een beetje vanaf wanneer het 2-minuten-debat wordt ingepland.

[3:53:33] Ik kan niet alles...

[3:53:36] De collega's die hier in het zaaltje boven zitten, zijn ook de collega's die aan al die wetten werken die u ook graag zo snel mogelijk wilt ontvangen.

[3:53:43] Dus ik ben ook...

[3:53:45] En we hebben nogal wat toezeggingen genoteerd, dus alle begrip daarvoor.

[3:53:48] Want we weten ook niet wanneer de twee minuten pad is.

[3:53:50] Mevrouw Sijnaven.

[3:53:52] Voortvaardig aan de slag met 10 maatregelen die het snelst en meest impact hebben.

[3:53:56] Lijkt me uitstekend.

[3:53:57] Ik heb geen aanvullende vragen.

[3:54:02] Aanvullende vragen?

[3:54:04] Met die maatregelen of met tien maatregelen?

[3:54:07] Ik had het woord tien niet gehoord, maar het maakt niet uit.

[3:54:11] De heer Van Houweling.

[3:54:12] Een hele korte vraag.

[3:54:13] Is de eiwittransitie ook een doel van het beleid dat het ministerie van Volksgezondheid voert?

[3:54:18] Zet het ministerie zich dus ook in voor de eiwittransitie, bijvoorbeeld via voedingsadvies enzovoort?

[3:54:23] Als u niet gelijk kan antwoorden, dan ga ik door.

[3:54:26] Voorzitter, al in het vorige kabinet is daar een doelstelling over afgesproken en die is door het vorige kabinet niet aangepast en ook door dit kabinet niet.

[3:54:46] Ja, dank voorzitter.

[3:54:47] Ik had nog één verdiepende vraag op de supermarkten waar deels antwoord op gegeven is.

[3:54:51] Ik begrijp dat voor een deel de minister niet meer kan doen dan praten met supermarkten en ze bij elkaar zetten.

[3:54:58] Maar misschien iets concreter, kunnen we daar, wanneer kunnen we resultaten van een dergelijk gesprek daar iets over horen?

[3:55:04] Kunt u daar misschien iets over zeggen?

[3:55:06] En misschien een suggestie.

[3:55:07] om dat samen met de minister van LVVN een keer te gaan doen, omdat we natuurlijk bezig zijn met het stikstofpakket en dat daar ook een hele belangrijke rol voor de keten en de supermarkten in zit.

[3:55:18] Dus dat is een suggestie om misschien samen in gesprek te gaan met de supermarkten.

[3:55:21] Vraag en een suggestie gedaan.

[3:55:23] Ja, voorzitter, wat ik dan voorstel is dat ik daarna de zomer op terugkom in een brief, want dan kan ik die eerste monitor of die eerste rapportage die we hebben, dat lijkt me een goede aanleiding om het gesprek weer eens te voeren.

[3:55:37] En dan kijk ik even of dat ook dat een moment is om dat samen met LVVN te doen of dat we dat op een andere manier vormgeven.

[3:55:43] Begrijpt de suggestie?

[3:55:44] Wendel.

[3:55:46] Ja, voorzitter, ik wil toch gezegd hebben dat ik het jammer vind dat het debat van vandaag echt wel is overgeschaduwd door de schijf van vijf.

[3:55:51] En wat ik de minister concreet wil vragen, is we hebben echt een grote opgave te doen met z'n allen.

[3:55:57] En ik wil de minister dus vragen, kan de minister toezeggen ook komende tijd vooral te focussen op waar we elkaar op kunnen vinden?

[3:56:03] Want er zitten hier zoveel organisaties, zoveel ondernemers die iedere dag hier zo hard aan werken.

[3:56:08] Dan zou ik het jammer vinden dat de afdronk van het debat is de schijf van vijf.

[3:56:11] En hoop ik dat de afdronk is die de minister straks ook meeneemt.

[3:56:14] En ik hoop dat ze dat kan

[3:56:16] dat ze dat kan beamen dat we samen aan de slag moeten gaan.

[3:56:22] Ik dank u zeer.

[3:56:24] Wilt u daar nog op ingaan?

[3:56:25] Ja, voorzitter, heel kort.

[3:56:27] Ik deel dat helemaal.

[3:56:27] En dat is in lijn, denk ik, met het aanslag met die maatregelen, niet tien maatregelen, waar mevrouw Sijnaven op doelde.

[3:56:37] We hebben in het coalitieakkoord een heel aantal afspraken met elkaar gemaakt.

[3:56:41] De algemene inzet om echt die beweging naar preventie en gezondheid te maken, dat vraagt heel veel van ons allemaal op heel veel verschillende terreinen.

[3:56:49] Daar zullen we ongetwijfeld nog op heel veel momenten over van mening verschillen, maar er is veel werk te doen en daar moeten we mee aan de slag.

[3:56:56] Er is nog één punt waar ik even een procesmatige opmerking over moet maken.

[3:57:00] Dat zijn de vragen die over sport gesteld zijn.

[3:57:02] Die heb ik niet beantwoord.

[3:57:04] Mevrouw Dobbe is net weg.

[3:57:06] Sport is de verantwoordelijkheid van de minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport.

[3:57:11] En zij stuurt op hele korte termijn een brief naar de Kamer, een verzamelbrief met een aantal

[3:57:17] Er zit ook een bijlage in met een evaluatie van het sportakkoord.

[3:57:23] Daar wordt op al die punten ingegaan.

[3:57:25] Dat kan betrokken worden bij een commissiedebat over sport.

[3:57:37] Ja, tot slot nog even over dat PFAS, want de minister zei dat ze nog te wachten op het advies van het CTGB, maar het CTGB heeft afgelopen week eigenlijk al meegegeven die stoffen zijn inderdaad heel schadelijk.

[3:57:48] Dus waarschijnlijk gaan wij het verbieden.

[3:57:52] Alleen de kwestie is wanneer.

[3:57:54] We dreigen nu te wachten tot ergens mid-2028, terwijl Denemarken het al verbiedt vanuit de voorzorgsbeginsel en daar ook nationale regelgeving voor heeft gedacht.

[3:58:02] Dus ik wil graag de minister verzoeken om hier per brief op terug te komen.

[3:58:07] zo snel mogelijk, het liefst voor het twee-minuten-debat, om te kijken, is hij ook van plan om het voorbeeld van Denemarken te volgen?

[3:58:12] Ja, u heeft er eigenlijk al geantwoord op dit punt, maar... Ja, voorzitter, ik moet dit formele advies wel echt even afwachten, dan zal ik daar natuurlijk op terugkomen.

[3:58:19] En ik dacht dus dat er nog een gewasbeschermingsdebat komt.

[3:58:22] En laat ik nou afspreken dat we voor die tijd even een stand van zaken... Nou, als advies, er is natuurlijk een reactie.

[3:58:30] Een stand van zaken op wat er al is.

[3:58:31] Er is al iets.

[3:58:32] Ja, ja, precies.

[3:58:34] Heel goed.

[3:58:35] Nou, het is twee uur.

[3:58:36] We hebben een beetje uitloop.

[3:58:38] We moeten ook een keer...

[3:58:39] Dat is omdat hierna een ander debat is.

[3:58:41] Vandaar ook de snelheid.

[3:58:42] En ik dank u allemaal voor uw medewerking daarin.

[3:58:45] En als ik kan inschatten hoeveel er naar een commissiedebat komen, kan ik zeker iets met de tijd.

[3:58:49] Maar dat is altijd de verrassing in het huis.

[3:58:51] Soms heb je er vijf en soms heb je er twaalf.

[3:58:53] Zo gaat dat.

[3:58:55] Maar we gaan naar...

[3:58:57] Ik dank de minister voor de uitgebreide beantwoording.

[3:58:59] Ik heb toezeggingen genoteerd.

[3:59:02] Ik zal het gewoon even voorlezen.

[3:59:05] Dan kunt u in ieder geval checken of ik iets ben vergeten dat belangrijk is.

[3:59:08] We beginnen met twee minuten.

[3:59:10] De bel is aangevraagd door het lid Kostic.

[3:59:11] Dat geleiden we door.

[3:59:14] We hoeven toch niet te stemmen?

[3:59:17] Het is fractiegewijs, toch?

[3:59:19] Oké, check.

[3:59:19] Nee, ik denk even.

[3:59:23] Dit is de stemmingsbel.

[3:59:25] En er wordt zo gestemd in de grote zaal.

[3:59:27] Maar dat hoeft niet.

[3:59:28] Dat is fractiegewijs.

[3:59:30] Ik denk dat er een kleine groep komt.

[3:59:32] En ik zie ook uw haast.

[3:59:33] Maar ik wacht even met de toezeggingen voorlezen totdat de bel over is.

[3:59:37] Vandaar dat ik daarover begon.

[3:59:38] Eén.

[3:59:39] Voor de zomer ontvangt de Kamer een uitgebreide tabaksbrief met onder meer uitwerking van verschillende maatregelen om VP tegen te gaan.

[3:59:47] Daarin wordt tevens ingegaan op de verschillende moties in zaken Free Strikes Out, een mogelijke verbod voor het

[3:59:54] in voorraad hebben van veeproducten met smaakjes.

[3:59:57] Punt 2 in die brief is dan daarin ook in te gaan op de uitwerking van de motie Dobbelkrul in zaken tegenaan van online aanbieden, verkopen, et cetera, et cetera.

[4:00:09] C in het en in het tabaksbrief ook mee te nemen de laatstand van zaken ten aanzien van de initiatief op Europees niveau.

[4:00:16] Voor dat dan 2 voor de zomer ontvangt de Kamer een brief in zaken

[4:00:20] ...de suikerbelasting en de diverse uitgewerkte scenario's, et cetera.

[4:00:24] Punt drie, de Kamer wordt na de bericht over de... Voor de zomer, moet ik zeggen.

[4:00:29] ...na de bericht over de uitwerking van de regeling schoolfruit... Schoolfruit, schoolontbijt...

[4:00:38] Ik heb voor de zomer gezegd, maar ik weet niet zeker of dat gaat lukken.

[4:00:42] Dat moet ik heel eerlijk erbij zeggen.

[4:00:45] Want?

[4:00:45] Van het ministerie?

[4:00:46] Nou ja, ook.

[4:00:50] Streven naar?

[4:00:51] Streven naar.

[4:00:55] Ik zal er sowieso iets mee moeten richting de miljoenennota.

[4:00:57] Maar goed, er is ook nog een twee minuten debat voor het... Zeker, ik weet het.

[4:01:02] Ja, en ik weet ook...

[4:01:03] Ik heb ook heel goed gehoord wat de lid-Constitutie zei, maar ik krijg soms ook geen handen.

[4:01:07] We kunnen er nog een voor het zomereces van maken, dus iets na de zomer.

[4:01:10] Maar dat zei de... Nog?

[4:01:13] Ja, heel kort dan.

[4:01:15] Toezegging is dit, hè?

[4:01:16] Ja, maar ik wil hem even concreter opgeschreven hebben.

[4:01:18] Het gaat om het aanbieden van gratis biologisch groente en fruit en de mogelijkheden die ook deze minister van Volksgezondheid breder daarin ziet gezien het belang van de volksgezondheid.

[4:01:28] Dus even concreter maken.

[4:01:32] De Kamer ontvangt nog een kabinetsreactie op het Gezondheidsraadadvies.

[4:01:36] Daarin wordt tevens meegenomen het vraagaspect in zaken eiwittransitie.

[4:01:40] Vijf.

[4:01:42] Na verwachting ontvangt de Kamer begin 2027 een wetsvoorstel in zaken kindermarketing.

[4:01:46] Zes.

[4:01:47] Voor het commissie-debat Versluivende Zorg in november nadere informatie in aanleiding van het verzoek Vliegend Hart.

[4:01:52] Ja.

[4:01:54] Zeven.

[4:01:54] Voor de zomer ontvangt de Kamer een brief Mantelzorg.

[4:01:57] Acht.

[4:01:57] Voor de zomer ontvangt de Kamer een brief in zaken stroomuit... Sorry.

[4:02:00] Ja, toch?

[4:02:01] Ja, stroomuitval.

[4:02:02] inzaken, hulpmiddelen, et cetera, gebruikers.

[4:02:07] Ja.

[4:02:08] Negen.

[4:02:09] In het derde kwartaal ontvangt de Kamer een brief over seksuele gezondheid, waarin nader wordt ingegaan op de vraag van het lid Dobbe inzaken PrEP en CSG.

[4:02:21] 10.

[4:02:22] De Kamer ontvangt nog een brief met de verdere uitwerking van het hittenplan en relatie tot diverse acties ter attentie van Groen in de buurt en op scholen.

[4:02:32] En 11.

[4:02:34] Wanneer ongeveer?

[4:02:35] Nee, heb ik niet wanneer gezegd.

[4:02:36] Wanneer ongeveer?

[4:02:39] Het gaat over de hitteplan relatie tot... Wanneer die nationale adaptatiestrategie komt?

[4:02:45] Ja, ik denk in elk geval voor de zomer.

[4:02:48] Ik denk volgende maand, is mijn inschatting.

[4:02:51] Er mag altijd nog iets doen, toekomen naar de commissie over een termijn of wanneer.

[4:02:55] Maar goed, bij deze hebben we dat nu.

[4:02:57] Dit is de minister van INW, dus daar laat ik niet exact in.

[4:03:00] De Kamer ontvangt bij volkeur twee minuten debat het instellingsbesluit, in ieder geval de informatie rondom het Voedingscentrum.

[4:03:10] Yes.

[4:03:11] En twaalf ontvangen uitkomst van het gesprek met supermarktketen en dit dan na de zomer toezenden als mede de monitoring hier ontwent.

[4:03:25] Ik zag u... Ja, check.

[4:03:29] En wanneer komt de voedselwet?

[4:03:32] Ongeveer.

[4:03:33] Later dit jaar?

[4:03:35] Ja, dat duurt nog wel wat langer, want we zijn dus nu... Ja, dat wordt echt pas in de loop van volgend jaar.

[4:03:43] Ja, dat is wat het nu is.

[4:03:46] Oké, mevrouw Sejnaff tot alle slot.

[4:03:48] Volgens mij het tweede punt bij de tabaksbrief zou ook ingegaan worden op de vaccins-aicos.

[4:03:56] Tabaksbrief toevoegen.

[4:04:00] U heeft een toevoeging gedaan, dat hebben we genoteerd.

[4:04:04] Mevrouw Vries maar nog, zeker?

[4:04:06] Ja, over de subsidievoorwaarden.

[4:04:09] Die heb ik genoemd.

[4:04:11] Ik heb hem genoemd net.

[4:04:13] Ik zei iets met instellingsbesluit.

[4:04:17] Check.

[4:04:18] Nogmaals, u allen hier, dank voor uw geduld.

[4:04:20] Iedereen die heeft meegekeken, dank.

[4:04:22] De minister, alle Kamerleden.

[4:04:24] Ik sluit de vergadering.