Dieren in de veehouderij en NVWA

[0:00:02] Van harte welkom bij dit commissiedebat dieren in de veehouderij en NVWA.

[0:00:09] Ja, u hoort ik moet een beetje hard werken vandaag, maar dat komt ongetwijfeld goed.

[0:00:16] Als u een beetje pietijt met mij heeft, dan heb ik dat ook met u.

[0:00:21] Dus dan gaan wij deze vijf uur dieren en NVWA met elkaar redden.

[0:00:30] Van harte welkom ook op dit moment aan de mensen op de publieke tribune, mensen die thuis en online meekijken, aan de staatssecretaris en zijn ondersteuning.

[0:00:39] Fijn ook dat de onderliggende stukken zo snel er waren, zodat we het debat goed kunnen voeren vandaag.

[0:00:44] En natuurlijk aan de leden van de commissie LVVN.

[0:00:47] met een bijzonder welkom aan de heer Vlag die zijn verjaardag viert en daarmee heel veel geluk wensen.

[0:00:56] We gaan er een mooie laatste ochtendmiddag voor het recessen van maken met elkaar met de spreektijd van vijf minuten per fractie.

[0:01:06] Ik stel voor vier interrupties te doen.

[0:01:09] We hebben veel te bespreken met elkaar, dus vier interrupties en dan in tweeën.

[0:01:16] U kent de regel, alles onder de 30 seconden telt niet en alles langer telt dubbel.

[0:01:24] Dus let goed op.

[0:01:27] Meneer Ergin heeft net gevraagd of hij vroeger het woord mag, net als de heer Vlag, omdat ze allebei straks weer naar het debat om de voorjaarsnota moeten.

[0:01:37] Ook met de rest van de ledenakkoord.

[0:01:40] Dat is heel fijn.

[0:01:41] Dan gaan we gauw beginnen.

[0:01:43] En dan geef ik als eerst het woord aan de heer Vlag.

[0:01:48] Dank, voorzitter, ook voor de warme en inleidende woorden.

[0:01:51] En ik hoop dat u even rust heeft voor uw stem.

[0:01:54] Voorzitter, omdat de spreektijd korter is dan de thematiek waard is, kom ik snel ter zake.

[0:01:59] Goed dat de staatssecretaris wil inzetten op meer risicogericht toezicht vanuit de NVDA.

[0:02:05] Bedrijven die de zaken op orde hebben, bijvoorbeeld via private kwaliteitssystemen, moeten ontzien worden en ook minder retributies aan de broek krijgen.

[0:02:13] Hoe gaat dit in de praktijk handen en voeten krijgen?

[0:02:16] Hoe wordt voorkomen dat dit doorkruist wordt door allerlei handhavingsverzoeken?

[0:02:20] De NVWA-tarieven zijn de afgelopen jaren fors gestegen en ik mis de opvolging van de PwC-aanbeveling om beter te sturen op doelmatigheid en efficiëntie.

[0:02:29] Het is makkelijk om reisuren als werktijd te brengen, maar hoe wordt gestuurd op zo min mogelijk reisuren?

[0:02:35] Waar blijven de meerjarige prestatieafspraken en KPIs voor efficiënt en doelmatig werken?

[0:02:42] Interruptie van mevrouw Pot.

[0:02:44] Het valt me op dat de heer Vlagg wel een stukje weglaat, want risicogericht werken betekent enerzijds natuurlijk meer ruimte voor bedrijven die het goed doen, maar betekent ook stevig optreden tegen de beunhazen die er een puinhoop van maken.

[0:02:55] Is de heer Vlagg dat met mij eens?

[0:02:58] Ja, zeker.

[0:02:59] Dank ook voor die vraag, want dat kon ik niet meer kwijt in mijn spreektijd, gezien de beperkte tijd.

[0:03:04] Maar dat is de keerzijde, dat snap ik heel goed.

[0:03:06] Maar dat is, denk ik, hoe een inspectie het meest efficiënt werkt, dat de mensen die aangepakt moeten worden, dat ook stevig worden.

[0:03:12] En het mag ook best stevig gesanctioneerd worden, geen enkele discussie daarover.

[0:03:16] Maar dan zou je eigenlijk de goedwillende mensen willen zorgen dat ze zoveel mogelijk met hun bedrijf kunnen bezig zijn.

[0:03:24] Dan over import van voedsel, even heel concreet.

[0:03:26] Ik heb het eerder ook al aangekaart.

[0:03:28] Doorlooptijden en keuringskosten bij import van vers voedsel zijn onnodig lang en hoog.

[0:03:33] Een ondernemersvriendelijk kabinet kan dit niet accepteren.

[0:03:37] De Kamer heeft verzocht om ruimte te geven aan private laboratoria om de verplichte residuanalyse te doen.

[0:03:42] Private labs kunnen dit veel goedkoper dan het aangewezen referentielab.

[0:03:46] Ze mogen dit zelfs al doen voor Vlaamse importeurs.

[0:03:50] Waarom dan niet in eigen land?

[0:03:52] De voedselketen wordt zo onnodig op kosten gejaagd.

[0:03:55] Ik ben niet te spreken over de uitvoering van deze motie.

[0:03:58] Er ligt al een paar maanden een conceptrapport van Berenschot op tafel, maar er moet doorgepakt worden.

[0:04:03] Het kabinet moet voor de zomer daadwerkelijk ruimte geven aan private laboratoria om zich te accrediteren.

[0:04:09] Daarbij moeten de Europese voedselveiligheidseisen de referentie zijn.

[0:04:13] Het mag niet zo zijn dat allerlei nationale koppen op deze Europese eisen op het bordje van bedrijven worden gelegd.

[0:04:19] Een andere motie vroeg om kortere doorlooptijden bij import van verse voedselproducten door controles van verschillende instanties te combineren.

[0:04:27] Zorg er bijvoorbeeld voor dat de KCB door de NVWA gemachtigd wordt om monsters te nemen.

[0:04:31] Dat scheelt tijd en kosten.

[0:04:34] Mijn indruk is dat nauwelijks vooruitgang is geboekt en ik roep de staatssecretaren dan ook op om echt in actie te komen.

[0:04:41] Ook bij slachterijen worden onnodige kosten doorberekend.

[0:04:44] KDS-medewerkers zijn ondergebracht bij de NVWA en de kosten voor keuringsmedewerkers zijn in drie jaar tijd bijna verdubbeld.

[0:04:50] Dat kan toch niet?

[0:04:51] Hoe gaat de staatssecretaris deze verlagen?

[0:04:54] Ondanks deze prijsstijgingen wordt minder flexibiliteit geleverd.

[0:04:58] Slachthuizen worden eerder stilgelegd omdat er geen NVWA-medewerkers beschikbaar zijn.

[0:05:03] Dat zorgt voor langere wachttijden voor dieren.

[0:05:05] Er zijn concrete voorstellen gedaan voor meer capaciteit.

[0:05:08] Hoe wordt dit opgepakt?

[0:05:09] Bijvoorbeeld de optie om toch al aanwezige NVWA-dierenartsen keuringswerkzaamheden te laten doen.

[0:05:15] De Kamer heeft gevraagd om een plan van aanpak voor de invulling van open normen.

[0:05:20] Kamerbrieven geven weinig inzicht in de concrete vooruitgang.

[0:05:24] Bedrijven constateren grote verschillen in interpretatie tussen inspecteurs.

[0:05:28] Dat kan niet de bedoeling zijn.

[0:05:30] Kan de staatssecretaris in een aparte brief aangeven over welke open normen in welke sectoren discussie is en hoe dit wordt opgepakt?

[0:05:39] Een open norm is bijvoorbeeld de transportwaardigheid van dieren.

[0:05:42] Sectoren zoals de melkveehouderij hebben gidsen voor goede praktijk opgesteld.

[0:05:46] Worden deze bijvoorbeeld overgenomen?

[0:05:48] Verder mogen veehouders en transporteurs niet de dupe worden van onduidelijkheid dan wel onwerkbare regels voor het vervoeren van varkens met staartbijtschapen.

[0:05:59] Dan de veetransporten, voorzitter.

[0:06:00] De staatssecretaris wil die boven de 30 graden verbieden.

[0:06:03] Maar er is een hitteprotocol.

[0:06:06] Geven inspecties dan de aanleiding voor deze aanscherping?

[0:06:09] Het verbod zou grote gevolgen hebben.

[0:06:11] Veevervoer moet dan worden verplaatst naar de koele uren van de dag.

[0:06:14] Maar welke garanties kan de staatssecretaris met de huidige CAO geven voor voldoende NVWA-toezicht in die koele, ja, zelfs nachtelijke uren?

[0:06:23] Het een kan niet zonder het ander.

[0:06:25] Fabrikanten hebben ook niet opeens tientallen nieuwe geconditioneerde veewagens beschikbaar.

[0:06:33] We moeten met elkaar de schouders zetten onder meer dierwaardig veehouderij.

[0:06:37] Volledige opvolging is wel prijzig.

[0:06:39] Tenminste 5 miljard eenmalig en ruim een miljard structureel.

[0:06:44] Ketenpartijen gaan niet meer betalen voor wat de overheid wettelijk regelt.

[0:06:48] Subsidies kunnen ook niet meer vanwege de staatssteunregels.

[0:06:52] De convenantpartners, inclusief de dierenbescherming, hebben daarom gezegd de ANVB legt een ondergrens, maar de grote stappen moeten via het convenant worden gemaakt en niet via ANVB.

[0:07:01] Is dat ook de lijn van de staatssecretaris?

[0:07:03] En wordt bij de ontwerp ANVB ook een impactanalyse gedaan?

[0:07:09] Komt de ANVB pas naar de Kamer als er duidelijkheid is over een fiscale investeringsreserve, investeringsregelingen en de bijdrage van ketenpartijen?

[0:07:18] En dan ben ik denk ik door mijn tijd heen.

[0:07:20] Dat was u al even inderdaad.

[0:07:22] Geen put.

[0:07:23] Ik kijk naar de jeik in.

[0:07:25] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:07:28] Een aantal collega's hebben het al opgemerkt dat ik niet heel vaak aanwezig ben bij deze commissiedebatten, althans over dit onderwerp.

[0:07:37] En ik moet heel eerlijk zeggen, voorzitter, dat ik diep werd geraakt door de beelden van vier maanden terug.

[0:07:41] Dat je opeens camerabeelden zag dat een zieke koe veertig stroomstoten kreeg.

[0:07:47] Met een heftruck werd weggevoerd en werd geslagen en werd geschopt.

[0:07:52] En dat was eigenlijk voor mij het moment dat ik

[0:07:55] Natuurlijk weet je dat er misstanden zijn in de vleessector, dat lees je heel vaak, maar dat was voor mij wel het moment om te zeggen van hier moeten we echt werk voor maken en daarom ben ik vandaag hier.

[0:08:06] En voorzitter, ik wil het hebben over de stalbranden, over de diertransporten.

[0:08:11] En daarna wil ik het ook hebben over de keurmerken en uiteindelijk toch over het onderwerp onverdooft ritueel slachten, wat natuurlijk ook wel een punt van de discussies die we in dit huis vaak voeren.

[0:08:23] En voorzitter, wat ik niet begrijp bij de stalbranden is dat er al jarenlang onderzoeken plaatsvinden.

[0:08:28] Al jarenlang wordt er gekeken, onderzocht, hoe we die stalbranden kunnen voorkomen.

[0:08:34] En dan vind ik het best wel bijzonder als ik dan in de stukken teruglees dat er geen verklaring is voor een derde van die stalbranden.

[0:08:41] Hoe die stalbranden nou ontstaan, dat is toch niet uit te leggen, zou ik aan de staatssecretaris willen vragen.

[0:08:47] En volgens mij is er ook al heel lang nagedacht over de oplossingen voor dit probleem, namelijk

[0:08:52] verplichte keuringen, strictere regels.

[0:08:56] Maar mij bekrijgt het gevoel alsof dit onderwerp continu naar voren wordt geschoven.

[0:09:00] Nog meer onderzoek, nog meer gepraat.

[0:09:02] En eigenlijk zou ik aan de staatssecretaris willen vragen wat hij nou concreet gaat doen om de stalbranden in ieder geval zoveel mogelijk te voorkomen.

[0:09:11] Dat zien we ook eigenlijk bij de diertransporten.

[0:09:14] Ook daar zijn er jarenlang onderzoeken.

[0:09:17] Volgens mij was zes jaar terug de doorbraak dat de Kamer vroeg om een maximumtemperatuur in te stellen.

[0:09:23] Dat eindigde ergens in een...

[0:09:25] Ik hoorde net een hitteprotocol, maar toch zien we dat het nog steeds...

[0:09:29] We zijn in 2027 zes jaar verder en ook hier zie ik weer het bekende fenomeen onderzoeken, kijken in gesprek met de sector, terwijl we eigenlijk al weten hoe we ook dit probleem kunnen aanpakken.

[0:09:44] Dus ook op dit onderwerp zou ik aan de staatssecretaris willen vragen, wat gaat hij nou doen?

[0:09:50] Want volgens mij las ik hier dat op 1 april 2027 dat er nog een ANVB komt met daarin regels die per 1 april 2027 ingaan.

[0:10:02] Kan dat gewoon niet sneller?

[0:10:03] Zou ik aan de staatssecretaris willen vragen.

[0:10:06] Voorzitter, mijn derde punt gaat over keurenmerken.

[0:10:08] Want keurmerken zijn belangrijk.

[0:10:11] Ze zorgen ervoor dat mensen, de consument, weet wat ze kopen en dat ze vertrouwen kunnen hebben in het product die ze kopen.

[0:10:19] En bij biologische producten en bij keurmerken die specifiek over dierenwelzijn gaan, is dat goed geregeld.

[0:10:27] Daar zie je ook wat duidelijke regelgeving, duidelijke controle.

[0:10:30] Alleen bij de halalproducten, bij de halalkeurmerken, zien we eigenlijk een hele wirwar aan regels.

[0:10:37] En voor veel moslims is halal eten geen detail.

[0:10:41] Het is ook niet iets, een discussie die we moeten vernauwen tot de laatste 10 seconden, 20 seconden van het leven van een dier.

[0:10:48] En ook, dat kwam een aantal maanden terug in het nieuws, dat eigenlijk halal keurmerken stiekem worden gebruikt.

[0:10:56] om keurmerken die dan minder scoren op dierenwelzijn als afzetmarkt te gebruiken.

[0:11:06] Ik zou het aan de staatssecretaris willen vragen.

[0:11:08] We zien dat de halalmarkt wereldwijd groeit.

[0:11:11] 3,1 biljoen dollar.

[0:11:13] En in Nederland zien we ook dat die groep steeds groter wordt.

[0:11:16] Het is geen nichemarkt meer.

[0:11:19] Het wordt serieuzer en serieuzer en bij iedere supermarkt kom je een redelijk grote halalschap tegen.

[0:11:24] Dus ik zou aan de staatssecretaris willen vragen of hij de NVWA, die gaat over de erkenningen en registraties van keurenmerken, of de staatssecretaris daar toch wel een manier ziet om de halalkeurenmerk in ieder geval niet te laten misbruiken door sommige bedrijven om minder diervriendelijke producten

[0:11:48] de schap in te krijgen.

[0:11:50] Maar aan de andere kant, wat ik nog belangrijker vind, is dat het niet voor misleiding moet gaan zorgen bij de halalconsument.

[0:11:56] En dan kom ik aan bij het onderwerp over onbedoeld ritueel slachten.

[0:12:01] En voorzitter, dat is natuurlijk een heel ingewikkelde discussie, omdat aan de ene kant gaat over dierenwelzijn.

[0:12:08] DENK probeert altijd in de Kamer voorstellen om dierenwelzijn te steunen.

[0:12:13] We hebben zelfs in de vorige periode meegemaakt dat DENK daarin doorslaggevend is geweest en daar staan we nog steeds achter.

[0:12:20] Maar tegelijkertijd hebben we ook religieuze vrijheden in het land.

[0:12:23] We hebben te maken met bijvoorbeeld groepen moslims en joden die enorm veel waarde hechten aan het onverdoofde ritueel slachten.

[0:12:30] En voorzitter, ik zou graag aan de staatssecretaris willen vragen hoe de evaluatie van het convenant over onbedroomd slachten, hoe de regering, het kabinet daarnaar kijkt.

[0:12:41] En de laatste vraag, voorzitter, of er nog plannen zijn vanuit de zijde van het kabinet ten aanzien van dat convenant.

[0:12:48] Dank u wel, voorzitter.

[0:12:51] U heeft een interruptie van mevrouw Bromet.

[0:12:54] Voorzitter, welkom aan de heer Ek in de commissie.

[0:12:58] Woordvoerders die er wel zijn, hoog in het vaandel hebben, die kunnen we hier niet genoeg hebben.

[0:13:03] Even over dat enorme dilemma speelt ook in onze eigen achterban tussen het belang dat je af moet wegen tussen dierenwelzijn en godsdienstvrijheid, want het zijn eigenlijk twee grootheden die je niet kan wegstrepen tegen elkaar.

[0:13:19] Maar er is een convenant gekomen en goed dat de heer Erkin vraagt naar de evaluatie daarvan, want daar ben ik zelf ook wel nieuwsgierig naar.

[0:13:27] Maar wat vindt de heer Erkin van de werking van dat convenant tot nu toe?

[0:13:34] Voorzitter, ik vond dat een mooie uitkomst in 2012 toen het wetsvoorstel in de Eerste Kamer werd verworpen om onverdoopde slachtoffers te verbieden.

[0:13:43] Toen kwam er een convenant in en dat het goed is dat toen maar staatssecretaris in gesprek is gegaan met in ieder geval de moslimorganisaties om te kijken hoe dierwaardigheid en dierenwelzijn beter geborgen kan worden.

[0:14:00] Er kwam in 2021 een evaluatie

[0:14:03] En daarin staat duidelijk, en ik zal dat niet ontkennen, dat de uitvoering beter moet.

[0:14:07] En daarom ook de vraag aan de staatssecretaris.

[0:14:12] Het is een dilemma, omdat het schuurt aan twee belangrijke uitgangspunten.

[0:14:19] Maar dat betekent niet dat we het sector moeten blijven aanspreken op het verbeteren van dierenwelzijn.

[0:14:25] Maar tegelijkertijd trekken wij bij godsdienstvrijheid wel een grens.

[0:14:29] Omdat we gewoon te maken hebben met honderdduizenden mensen in Nederland die religieus zijn.

[0:14:35] En die hun identiteit ontlenen aan bepaalde spijswetten.

[0:14:38] En ik vind dat dat ook mogelijk.

[0:14:40] moet blijven en daarom denk naar de grens en kijken wij liever niet naar de laatste 20, 30 seconden waarin daadwerkelijk het leven van een dier wordt beëindigd, maar daarvoor hebben we nog een heel traject.

[0:14:54] Ik heb het over stalbranden, over dierentransporten en dat we in ieder geval de verbeterpunten in die hoek gaan zoeken als denkzijde.

[0:15:05] Dank aan de heer Ergin.

[0:15:06] Dan ga ik naar mevrouw ten Hollander.

[0:15:11] Dank u, voorzitter.

[0:15:13] Voorzitter, met het amendement De Groot van Kampen is in 2024 de basis gelegd voor een dierwaardige veehouderij in 2040.

[0:15:20] Als nieuwe woordvoerder in de Kamer kan ik zeggen dat ik trots ben dat de VVD toen die stap heeft gezet.

[0:15:24] Maar we zijn er nog niet.

[0:15:28] Er is nog een lange weg te gaan voordat alle dieren in de veehouderij een LifeWorthLiving hebben.

[0:15:33] Dat betekent niet de ondergrens opzoeken van wat aanvaardbaar is, maar serieus kijken naar wat een dier nodig heeft.

[0:15:39] Dieren hebben ruimte nodig, contact met soortgenoten en de mogelijkheid om natuurlijk gedrag te vertonen.

[0:15:44] In de ontwerp ANWB worden dergelijke zaken wel genoemd, maar vaak in vage termen of met open normen.

[0:15:49] Dit geeft ruimte voor discussie en dat moeten we juist zien te voorkomen.

[0:15:53] Dat is niet goed voor het dier, maar ook niet goed voor de boer.

[0:15:55] De VVD is bijzonder kritisch op open normen en mijn eerste vraag aan de staatssecretaris is dan ook of hij voornemens is om gebruik te maken van de stand van de wetenschap, zoals eerder in de motie van lid Van Kampen is verzocht, om normen voor het voorzien van gedragsbehoeften van dieren concreet in te vullen.

[0:16:10] Ook het interne onderzoeksbureau van de NVWA-bureau heeft in 2024 geadviseerd dat de NVWA dierenwelzijnsnormen strenger kan handhaven door open normen in te vullen aan de hand van wetenschappelijke inzichten.

[0:16:22] Kan de staatssecretaris de NVWA aansporen om deze adviezen uit het bureau rapport op te volgen en daarmee strenger te handhaven op dierenwelzijnsovertredingen?

[0:16:31] Voorzitter, de VVD kent grote waarde toe aan het confinant stappen naar een dierwaardige veehouderij, waarin ook sectorpartijen zich committeren.

[0:16:38] Juist de ruimte voor marktconcepten is van belang.

[0:16:41] Zij creëren de trekkracht waarmee voorlopers hogere standaarden ontwikkelen en zo de markt als geheel geleidelijk naar een hoger niveau tillen.

[0:16:48] Het is daarbij nodig dat er gekeken wordt naar de belemmerende wetgeving waar koplopers tegen aanlopen.

[0:16:53] Wat gaat de staatssecretaris doen om koplopers te helpen?

[0:16:57] Wat de VVD betreft komt er een heldere ANVB waarin duidelijk staat wat er wettelijk gezien verwacht wordt, maar met daarin ook ruimte voor maatwerk en verbetering in de toekomst.

[0:17:06] Maakt duidelijk waar we in 2040 naartoe gaan en welke concrete tussendoelen er zijn.

[0:17:11] Hiervoor staan in de concept ANVB diverse tustijdse evaluaties gepland.

[0:17:15] Is de staatssecretaris voornemens om het afwegingskade voor dierwaardigheid dat het ministerie van LVVN in 2022 liet opstellen te gebruiken bij deze evaluaties?

[0:17:25] Uit het voorgaan is af te leiden dat de VVD ambitieus is op het onderwerp dierenwelzijn in de veehouderij.

[0:17:31] Dit betekent echter niet dat wij onze ogen en oren sluiten voor de uitdagingen en knelpunten die dit met zich mee kan brengen voor de sector.

[0:17:37] De staatssecretaris gaat zich inzetten op het vergroten van de vrijwillige inzetbaarheid van NVWA-medewerkers voor het nachtelijk toezicht in slachterijen in relatie tot de verlaging van de maximale temperatuur bij transport.

[0:17:48] Is de staatssecretaris bereid om de druk op NVWA op te voeren om dit daadwerkelijk mogelijk te maken?

[0:17:54] De VVD-fractie voorziet onoverkomelijke problemen als hier geen oplossing voor komt.

[0:17:59] Zou het gebruik van cameratoezicht met de inzet van kunstmatige intelligentie er nog een toegevoegde rol in kunnen hebben?

[0:18:04] En is de staatssecretaris bereid om dit als randvoorwaarde op te nemen om het nachtelijk slachten mogelijk te maken?

[0:18:10] En ten aanzien van internationaal transport vragen we de staatssecretaris wat er gaat er in de praktijk gebeuren als op een warme zomerdag een veewagen uit Duitsland bij de grens moet blijven staan omdat in Nederland boven 30 graden geen transport kan plaatsvinden?

[0:18:23] Kan de staatssecretaris daar een reactie op geven?

[0:18:25] En de laatste vragen over transport gaan over andere diergroepen.

[0:18:28] Vallen paardenhouders die met hun paard op wedstrijd gaan ook onder deze regeling?

[0:18:32] Betekent dat er geen wedstrijden meer in Nederland kunnen plaatsvinden in de paardenhouderij als het 30 graden of warmer wordt?

[0:18:38] En geldt deze regeling bijvoorbeeld ook voor hobby-dierhouders die met hun dieren naar keuringen gaan?

[0:18:43] Voorzitter, de VVD-fractie heeft ook nog enkele vragen over het toezicht van de NVWA.

[0:18:47] Vanuit het sector zijn veel geluiden te horen over gebrek aan beschikbaarheid en flexibiliteit bij deze overheidsdienst en ook over de tariefstelling.

[0:18:55] Kostenstijgingen staan in toenemende mate los van ervaren dienstverlening.

[0:18:59] En wat de VVD betreft moet het NVWA-toezicht zich vooral toespitsen op slecht nalevende bedrijven zonder duidelijke behoringssystemen en daar waar duidelijke risico's zich voordoen.

[0:19:08] U heeft een interruptie van de heer Gouds.

[0:19:13] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:19:14] Mevrouw de voorzitter, ik ben heel blij dat we weer een dierenarts in ons met hebben.

[0:19:18] En ook al praat ze niet al te veel over dierenleden, veterinaire zaken, wil ik toch een vraag stellen.

[0:19:23] Er is onlangs een stiertje ontsnapt en dat dieren zou op een abarmelijke manier aan zijn einde gekomen, op een walgelijke manier.

[0:19:30] En daar had ik graag uw mening over gehad als dierenarts en ook kamerlid woord voor de dierenwelzijn.

[0:19:34] Dank u wel.

[0:19:38] Voorzitter, ik heb ook inderdaad deze berichtgeving gezien en dat betreur ik ook enorm hoe dat gaat en volgens mij kan het op een humanere manier.

[0:19:51] De heer Gaus heeft een vervolgvraag.

[0:19:55] Kijk, voorzitter, dit soort dingen gebeuren al.

[0:19:57] Ik zit al twintig jaar in de Kamer.

[0:19:59] Dat gebeurt elke keer opnieuw.

[0:20:01] Ook al die wantoestanden, die slachtuizen tijdens transporten.

[0:20:04] En dat gebeurt niks.

[0:20:04] En ik had gehoopt dat de VVD, in ieder geval die vraagse doorgeleidende staatssecretaris, dat dat volgende keer op een andere manier gebeurt.

[0:20:11] Vroeger, in mijn jeugd, werden dieren al verdoofd op zo'n moment en verplaatst.

[0:20:16] En dat wordt steeds hufteriger.

[0:20:18] Onze mentaliteit naar dieren wordt niet beter.

[0:20:21] ondanks wat wij allemaal hebben gedaan, wat de Partij voor de Dieren en de SP en wat we allemaal hebben gedaan.

[0:20:25] De mentaliteit wordt steeds heufter en we laten steeds maar toe.

[0:20:28] En ik had gehoopt dat u daar meer actie op had gevraagd van de staatssecretaris via de voorzitter.

[0:20:32] Dank u wel.

[0:20:33] Mevrouw de Hollander.

[0:20:36] Voorzitter, ik dank de heer Graus voor het vertrouwen dat hij heeft in mij dat ik de staatssecretaris tot grotere hoogte kan brengen dan u wellicht zelf zou kunnen door vragen te stellen.

[0:20:45] Maar ik kan ook niet ieder onderwerp aangrijpen om het debat op aan te sturen.

[0:20:51] Ik ga eerst naar mevrouw Bromet en dan naar mevrouw Beckerman.

[0:20:56] Ik ben wel benieuwd wat de visie van de VVD eigenlijk is op de toekomst van de veehouderij in Nederland.

[0:21:01] Gaat het dan om kwantiteit, zoals nu, of gaat het ook veel meer over kwaliteit en daarmee ook een voorbeeld voor de rest van de wereld als het gaat om dierenwelzijn?

[0:21:12] Dat is een hele mooie brede vraag die ook heel veel gelegenheid geeft om uit te wijden.

[0:21:18] We zijn natuurlijk nu in spannende afwachting van plannen van dit kabinet met een toekomstvisie op de veehouderij.

[0:21:25] Ten eerste willen we dat graag afwachten en zijn we natuurlijk net zo nieuwsgierig naar als waarschijnlijk ook mevrouw Bromet is.

[0:21:31] Maar als u aan mij persoonlijk vraagt hoe ik het zie, dan is voor mij de kwaliteit van dierenwelzijn in de veehouderij heel erg belangrijk.

[0:21:37] En volgens mij heb ik dat net ook duidelijk aangegeven in het pleidooi.

[0:21:41] Maar tegelijkertijd vind ik het ook heel erg belangrijk dat er een verdienvermogen blijft in de veehouderij.

[0:21:45] En dat we voldoende voedsel beschikbaar houden voor de consumptie.

[0:21:50] En dat er op allerlei manieren ook gewoon prettiger werk kan worden.

[0:21:54] Dus ik zou graag zien dat de plannen die straks komen vanuit het ministerie op al deze aspecten gaan in te slaan.

[0:22:02] Mevrouw Beckerman.

[0:22:03] Oh, toch niet.

[0:22:05] Voorzitter, ik vroeg niet naar waar het kabinet mee gaat komen, maar ik vroeg eigenlijk wat de visie van de VVD daarop is.

[0:22:13] Mevrouw ten Hollander.

[0:22:15] Ja, ik heb de indruk, voorzitter, dat ik dat net heb aangegeven hoe ik dat zie, maar het is misschien ook goed om aan te geven dat de VVD ook onderdeel uitmaakt van het kabinet en dat wij dus in de basis heel positief staan op de weg die nu ingeslagen wordt.

[0:22:29] Dan ga ik nu wel naar mevrouw Beckman.

[0:22:31] Eerst mevrouw Beckman en dan mevrouw Van der Plas.

[0:22:35] Voorzitter, dank.

[0:22:36] Ik wilde eigenlijk een vraag stellen precies over het punt waar mevrouw Den Hollander was gebleven, het NVWA.

[0:22:42] Toezicht van het NVWA staat gewoon echt al jaren onder druk.

[0:22:46] Ze hebben ook een probleem met capaciteit.

[0:22:48] Maar dat komt ook door bezuinigingen natuurlijk uit het verleden.

[0:22:51] Hoe ziet de VVD dat?

[0:22:53] Moeten we niet zorgen voor echt langjarig stabiele, goede financiering?

[0:22:59] Mevrouw de Hollander.

[0:23:01] Voorzitter, de VVD is enorm voorstander van innovaties en ook van innovaties in toezicht.

[0:23:07] En wij hebben ook enorm veel vertrouwen in de mogelijkheden die camera toezicht bieden en vooral ook als je dat gaat combineren met AI-technieken, waardoor je dus heel erg veel menselijke capaciteit kunt vervangen door computercapaciteit en alleen daar waar het nodig is nog capaciteit gaat inzetten.

[0:23:24] Daarmee ga je volgens mij de efficiëntie en de doelmaatregaard enorm verhogen en we denken daarmee dat je juist kosten kunt besparen.

[0:23:31] Mevrouw Beckerman, de tweede instantie.

[0:23:33] Dat zeggen we natuurlijk ook al jaren, van innovatie en efficiency.

[0:23:38] En tegelijkertijd worden we elke keer opgeschikt door allerlei berichten dat het misgaat.

[0:23:44] Vandaag gaat het over kalfjes die nog steeds urenlang zonder drinken op transport zijn vanuit Ierland of misstanden in slachthuizen.

[0:23:54] Moeten we niet ook zorgen dat die capaciteit echt op orde is, zodat we niet continu van dit soort incidenten hebben?

[0:24:01] Mevrouw Den Hollander.

[0:24:06] Voorzitter, ik denk op slachterijen kan dus echt enorm veel weggevangen worden met cameratoezicht en we zijn ook heel blij dat deze nieuwe staatssecretaris hier ook heel voortvarend mee aan de slag gaat.

[0:24:16] Ik had geen ruimte meer in mijn tijd om hierop in te gaan, dus dat is nu wel een mooie gelegenheid.

[0:24:21] Ik ben ook echt groot voorstander van cameratoezicht op verzamelplaatsen en daar wordt niet door alle partijen zo over gedacht, maar ik denk altijd als je niks te verbergen hebt, ben je ook niet bang voor cameratoezicht.

[0:24:31] Dus wat mij betreft is dat een hele mooie stap om dat breed te gaan inzetten en om daarmee heel veel dierenleed te kunnen voorkomen.

[0:24:39] Als u het heeft over lange transporten, ja, daar moet volgens mij ook heldere regelgeving zijn en daar kan je sowieso natuurlijk op plek waar dieren dan uitgeladen worden zien hoe de toestand is.

[0:24:48] Maar er moet natuurlijk ook gewoon gehandhaafd worden waar nodig.

[0:24:55] Oh, we hebben een tweede.

[0:24:56] Ik hoop die was al naar uw tweede.

[0:24:59] Ja.

[0:25:02] Er zijn vier interrupties in tweeën.

[0:25:07] Mevrouw Van der Plas.

[0:25:12] Dank u wel.

[0:25:13] Is de VVD bereid om de verlaging van de transporttemperatuur uit te stellen, zolang het niet geregeld is met de NVWA?

[0:25:27] Voorzitter, daar is de VVD niet zo bereid.

[0:25:29] Volgens mij heeft de staatssecretaris het nu heel duidelijk afgekondigd dat er nog een jaar is om het op orde te krijgen.

[0:25:35] We zetten dus in, zoals ik net heb aangegeven, op voldoende beschikbaar NVWA-toezicht.

[0:25:40] En de uitzondering die de staatssecretaris voorstelt om de gekoelde transporten, dus de vrachtwagens die ventilatie, airco hebben, wel toe te laten, steunen we van harte en we hopen dat de sector ook kansen aangrijpt om daar stappen in te zetten.

[0:25:55] Mevrouw Van der Plas.

[0:26:00] Voorzitter, kan mevrouw Den Hollander mij vertellen wat op 13 augustus 2026, welk weer we dan gaan krijgen, welke temperatuur we dan hebben?

[0:26:10] En zo ja, dan mag ze meedoen aan de wereldkampioenschappen weersvoorspellen, want dan krijgt ze een gouden medaille.

[0:26:17] Want van boeren wordt namelijk wel verwacht dat ze maanden van tevoren al weten welk weer het in de zomer wordt en dat ze dan maar moeten zorgen dat ze minder biggen opleggen, omdat ze een paar maanden later naar de slacht gaan.

[0:26:35] Voorzitter, de VVD zoekt dus veel meer in de mogelijkheden en het creëren van nieuwe mogelijkheden.

[0:26:41] Dan denk ik dus aan nachtelijk slachten.

[0:26:42] Dat is ook de reden waarom ik daar net in mijn inbreng aandacht voor heb gevraagd en de inzet van de NVWA die daarvoor nodig is en ook weer de mogelijkheden die het cameratoezicht daarbij biedt.

[0:26:51] Dus wij vragen helemaal niet van de sector om op allerlei manieren het anders te doen, maar wij vragen juist van de sector en van de hele keten, dus van geboorte tot aanslacht, om het op te lossen.

[0:27:00] Daar is nog een jaar de tijd voor en we dagen de sector uit om daarmee aan de slag te gaan.

[0:27:09] Ik heb geen ambitie voor een gouden medaille, dus...

[0:27:16] Vervolgt u het betoog, mevrouw de Hollander?

[0:27:17] Ik hoop dat het mooi weer is op 13 augustus.

[0:27:20] En ik hoop ook dat het niet warmer dan 30 graden is, want daar hou ik zelf ook niet van.

[0:27:23] En dan kan het transport ook gewoon doorgaan.

[0:27:25] Maar als ik doorga met het betoog.

[0:27:27] Ik was gebleven bij de toezicht van de NVWA, daar waar duidelijke risico's zich voordoen.

[0:27:33] En een voorbeeld dat ik daarbij wil aanhalen is de meldplicht van onveilige levensmiddelen.

[0:27:37] De zeer strikte regelgeving om binnen vier uur een melding te doen, levert veel stress op bij bedrijven die moeten melden.

[0:27:42] En daarbij komt dat het meldformulier zeer gebruiksonvriendelijk is.

[0:27:46] Het rapport van bureau Bartels noemt concrete verbeterpunten, maar deze zijn in de praktijk nog niet ingesteld.

[0:27:51] De hoeveelheid gegevens die aangeleverd moeten worden, is alleen nog maar toegenomen.

[0:27:55] Het PwC-rapport heeft eerder ook al geconstateerd dat de doelmatigheid van de NVWA achterblijft en door middel van KPIs moet verbeteren.

[0:28:03] is de staatssecretaris bereid om zich in te zetten om direct na de zomer samen met het bedrijfsleven te komen met drie tot vijf KPIs om zo gericht te werken aan een betere en voorspelbare dienstverlening en verhogen van doelmaatregelen en efficiëntie van de interne organisatie van de NVWA.

[0:28:17] Voorzitter, tot slot wil ik aandacht vragen voor de uitdagingen rondom ongedierte bestrijding onder andere horecabedrijven.

[0:28:23] Er zijn bijna geen middelen meer beschikbaar wat het ingewikkeld maakt om ongedierte te bestrijden.

[0:28:27] Heeft de staatssecretaris plan om hier verandering in te brengen om de horecabedrijven en andere ondernemers de helpende hand te bieden?

[0:28:33] En ik heb helaas dus geen tijd meer om uiteraard verder in te gaan op stalbranden en al het leed voor dieren en boeren dat hiermee samengaat, maar ik hoop wel dat de staatssecretaris voortvarend aan de slag gaat met het vergroot van de overlevenskans van dieren door maatregelen te nemen die zich richten op het voorkomen van brand- of branduitbreiding.

[0:28:47] U heeft een goede adem gesteund, zeg ik als...

[0:28:54] Dank u wel.

[0:28:56] U heeft nog een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:28:59] Ik wil nog even terugkomen op de gekoelde transporten.

[0:29:03] Waarvan mevrouw Den Hollander zegt, daar hebben ze nog een jaar de tijd voor.

[0:29:06] Maar alleen in de pluimveesector al zijn 160 opleggers nodig.

[0:29:12] En de fabrikant heeft anderhalf jaar de tijd nodig om 10 opleggers te kunnen opleveren.

[0:29:17] Hoe kunnen boeren dan, volgens mevrouw Den Hollander, hier makkelijk aan voldoen?

[0:29:22] Mevrouw Den Hollander.

[0:29:24] Voorzitter, ik heb niet gezegd dat het per se een makkelijke opgave is.

[0:29:28] Ik heb gezegd dat het een uitdaging is.

[0:29:30] En ik denk dat mevrouw Van der Plas ook niet anders dan kan delen met mij dat dit al wel jarenlang eraan zit te komen.

[0:29:37] Er wordt hier al heel lang gesproken in de Kamer over het verlagen van transport.

[0:29:41] Ik hoop ook dat onze staatssecretaris zich heel hard in Europa gaat inzetten om het ook in de Europese transportverordening zover te gaan krijgen want dan krijg je tenminste ook echt een gelijk speelveld binnen Europa en dan heb je ook niet meer die vraag waar ze aan de grens moeten blijven staan.

[0:29:55] Dus ik begrijp dat het een uitdaging is dat het ingewikkeld is en ik zie ook wel dat op het moment dat dieren niet vervoerd kunnen worden de stallen overvol raken wat ook niet ten gunste komt van dierenwelzijn.

[0:30:06] Maar dat neemt niet weg dat ik het ook aan ondernemers vind om te komen met een oplossing.

[0:30:13] Mevrouw van der Plas.

[0:30:14] Ja, voorzitter, de Europese Commissie heeft gezegd, doe dit niet, want we zijn bezig in Europa.

[0:30:20] En deze staatssecretaris doet het gewoon wel.

[0:30:23] En een uitdaging, dit is de ondernemerspartij die hier spreekt, de VVD, en waar ondernemers aangeven van, het heeft gewoon tijd nodig om zo'n grote vrachtwagen te bouwen.

[0:30:34] En de VVD zegt hier gewoon, kan me niet schelen, los het even gewoon op.

[0:30:40] Klopt dat toch?

[0:30:44] En voorzitter, dat klopt.

[0:30:46] Ongelooflijk.

[0:30:48] Jezus, sorry.

[0:30:51] Ik dank u wel voor uw inbreng.

[0:30:52] Ook.

[0:30:52] Kijk, mevrouw Ouwehans.

[0:30:55] Ja, ik wilde mevrouw Den Hollander toch wel even bijvallen, want zij weet toch ook dat de Europese Commissie de gelegenheid heeft gehad... Oh, maar die is al uit.

[0:31:05] Oh, excuses.

[0:31:07] De Europese Commissie is netjes op de hoogte gesteld dat Nederland dit van plan was.

[0:31:14] De Kamer vraagt er al sinds 2021 om.

[0:31:17] Dan kan zo'n sector ook concluderen, ook een democratisch genomen besluit.

[0:31:22] Laten we alvast nadenken over oplossingen.

[0:31:24] De Europese Commissie is in de gelegenheid gesteld om te reageren op het voornemen van Nederland.

[0:31:29] Heeft daar niet op gereageerd, maar heeft wel daarna een verzoek gedaan van misschien nog even wachten.

[0:31:34] De staatssecretaris weegt dat mee.

[0:31:37] Ik zou denken dat die sector al sinds 2021 weet dat de Kamer dit wil en dat er ook wel een verantwoordelijkheid bij de sector ligt om daar dan alvast over na te denken.

[0:31:47] Hoe gaan we dat doen?

[0:31:48] Is de VVD dat met mij eens?

[0:31:53] Voorzitter, wat mevrouw Ouwehand zegt bedoelde ik met ja, dat klopt.

[0:32:01] Goed, dan ga ik door naar mevrouw Pot van D66.

[0:32:05] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:32:07] Zelden kreeg ik meer reacties dan toen de Volkskrant beelden publiceerde van ernstige mishandeling van koeien op een veeverzamelplaats.

[0:32:15] In heel Nederland waren mensen terecht boos.

[0:32:19] Het laat zien dat mensen een einde willen aan deze misstanden.

[0:32:22] Gelukkig is stevig optreden tegen dierenmishandeling in deze commissie breed gedragen.

[0:32:27] Dat het onderwerp leeft in Nederland blijkt ook uit de ruim 7000 reacties op de ANVB die de vorige minister naar de Kamer stuurde.

[0:32:35] En geen wonder, want met die ANVB bleef een structureel dierwaardiger veehouderij uit beeld.

[0:32:40] En ik ben blij dat de nieuwe staatssecretaris veel ambitieuzer ANVB's heeft toegezegd waarbij dierenwelzijn daadwerkelijk geborgd wordt.

[0:32:47] En ik kijk ernaar uit de vernieuwde versies te behandelen.

[0:32:51] Voor nu alvast een vraag, want de rijkwaaite van de eerdere ANVB's was beperkt tot de veehouderij en een beperkt aantal diersoorten.

[0:32:57] Echte dierwaardigheid betreft natuurlijk de hele keten, transport, verzamelplaatsen en slacht en meer dieren.

[0:33:03] Dus invoering in de zomer met al die extra dingen is wellicht niet haalbaar.

[0:33:07] Maar kan de staatssecretaris aangeven wat zijn ambitie op dit punt is?

[0:33:10] Is die voornemens om de ANVB's op termijn verder uit te breiden, bijvoorbeeld met meer diersoorten of ook andere keten onderdelen?

[0:33:19] En zo ja, wat is hij daarmee van plan?

[0:33:23] Naast structurele verbetering moeten we ook steviger handhaven op mishandeling die nu plaatsvindt.

[0:33:29] Specifiek veeverzamelplaatsen, waar dieren tijdelijk worden verzameld tijdens transport.

[0:33:33] Waar de sector gruwelijke beelden te vaak wegzet als incident, was de NVWA heel duidelijk.

[0:33:40] De naleving van de wet door de sector is belabberd en beroerd.

[0:33:44] Bijna 12.000 dieren stierven in 2025 op een veeverzamelplaats en zeker tien bedrijven overtreden bij herhaling de wet.

[0:33:52] Op de veeverzamelplaatsen waar ik mee begon, constateerde de rechter sadistische dierenmishandeling.

[0:33:58] En het is een keer klaar, voorzitter.

[0:34:01] Dierenmishandeling mag niet zonder gevolgen blijven en veroordeelden mogen niet gewoon weer doorgaan met hun werkzaamheden.

[0:34:06] Goed dus dat de staatssecretaris het toezicht gaat verscherpen.

[0:34:10] Bij slachthuizen bestaat al een vorm van 3 strikes out benadering.

[0:34:14] Bij zware mishandeling verliest het bedrijf zijn vergunning en de vorige staatssecretaris vond dit voor de transportsector onnodig.

[0:34:21] Is deze staatssecretaris bereid om wel serieus te kijken naar 3 strikes out beleid, naar 3 zware of categorie B overtredingen voor alle schakels, dus slacht

[0:34:29] transport, verzamelplaatsen en primair bedrijf.

[0:34:31] En is er nu specifiek interventiebeleid waaruit voor inspecteurs duidelijk blijkt welke ernstige overtredingen tot een strike leiden?

[0:34:39] Ik vraag dat ook omdat we eerder al constateerden dat er veel open normen zijn rond het veilig transporteren van dieren.

[0:34:46] Voorzitter, de enige reden dat we weten dat er mishandeling plaatsvond bij veeverzamelplaatsen is dankzij undercover camera beelden.

[0:34:54] De sector bleek niet bereid tot vrijwillige plaatsing.

[0:34:56] Het is daarom ook heel goed dat de staatssecretaris dit tot verplichting maakt bij overtredingen.

[0:35:02] Ondanks was ik samen met de heren Lohman van het CDA en de heer Jansen van de PVV op werkbezoek bij de vegetarische slager.

[0:35:09] We zagen de fabriek en spraken over de voordelen van plantaardige producten, waaronder natuurlijk minder dierenleed.

[0:35:16] In Europa lijkt er een vreemd soort kruistocht gaande tegen deze producten, alsof consumenten massaal in verwarring raken van woorden als burger of kip.

[0:35:23] kipstukjes zonder vlees erin.

[0:35:25] En er lijkt meer tijd gestoken te worden in het hernoemen van producten die consumenten prima begrijpen dan in het aanmoedigen van de bedrijven die het aanbod in onze supermarkten vergroten.

[0:35:34] Ik ben dan ook benieuwd hoe het de staatssecretaris vergaat nu hij in Brussel pleit tegen dit rare verbod.

[0:35:39] En daarnaast heeft de sector in Nederland te maken gehad met handhaving op deze benamingen.

[0:35:43] Op basis van het Warenwet besluit Vlees uit 1998.

[0:35:48] In 2019 had de minister van Medische Zorg al aangekreven te kijken naar een aanpassing van deze wet.

[0:35:54] Waarom is dat nog niet gebeurd en is de staatssecretaris bereid te kijken of we deze wet zo kunnen aanpassen dat de NVWA zich weer bezig kan houden met haar echt belangrijke werk.

[0:36:04] Dan voorzitter, tenslotte.

[0:36:06] Integer werken en met respect omgaan met mens en dier is voor ons in alles wat we doen een absolute vereiste.

[0:36:14] Dat staat op de website van de Vandriegroep, wereldmarktleider op het gebied van kalveren.

[0:36:19] Het bedrijf kondigde eerder trots aan dat ze zouden stoppen met de ellenlange transporten van kalfjes uit Ierland.

[0:36:25] Inmiddels is deze ambitie uit het maatschappelijk jaarverslag verdwenen.

[0:36:29] zonder enige uitleg.

[0:36:31] Nogal cynisch.

[0:36:32] Over de rug van jonge kalfjes die 20 tot 30 uur moeten reizen en niet bepaald, in de woorden van het bedrijf zelf, integer of respectvol.

[0:36:40] Ik wil de staatssecretaris vragen dit te adresseren in een indringend gesprek met de Van Drie Groep.

[0:36:49] Voorzitter, is mevrouw Pot bekend met het feit dat er ook binnen de kalfsector al heel veel freeriders zijn die, omdat de Nederlandse overheid nog niet met beperkende maatregelen komt, wel gewoon doorgaan met deze import en daardoor een ongelijk speelveld ontstaat?

[0:37:07] Mevrouw Pot.

[0:37:09] De vraag was of ik daarmee bekend ben.

[0:37:12] Nou, niet per se, maar ik kan me goed voorstellen dat dat gebeurt, ja.

[0:37:18] En deelt mevrouw Potten ook dat het heel belangrijk is dat de overheid ook duidelijke randvoorwaarden schept, zoals bijvoorbeeld een IBR en BVD vrij worden, zodat voor alle Calvertransporteurs en alle Calvertbedrijven dezelfde regels gelden en je het dan pas kan doorpakken?

[0:37:32] Nou, ik weet niet of je dan pas kan doorpakken.

[0:37:35] Kijk, mijn irritatie zit in het feit dat er hier een wereldmarktleider is die volgens mij vanmorgen in de krant heeft gezegd dat het allemaal buiten hun controle is, want als zij het niet doen, dan doet iemand anders het wel, dat transport van die kalfjes.

[0:37:46] Dus volgens mij zijn er heel veel dingen die we kunnen doen aan de voorkant.

[0:37:48] Maar ik ben het ook met u eens dat we ons best moeten doen om de mensen die het goed doen te belonen en dat ik over het algemeen daar, nou ja, in de kalversector nog niet heel warme gevoelens bij krijg, zeg ik dan toch maar.

[0:38:00] Tot zover.

[0:38:03] Ik kom al in mijn afronding, want dit is volgens mij precies waar vooruitgang over gaat.

[0:38:08] Het gaat niet over het niet accepteren hoe het altijd ging, ook misschien even in de interruptie met mevrouw Den Hollander, maar het beter regelen.

[0:38:16] Hoe we met dieren omgaan zegt heel veel over wie we zijn als samenleving.

[0:38:20] We hoeven niet te kiezen tussen economie en dierenwelzijn.

[0:38:23] En als het aan mijn fractie ligt, regelen we dit goed voor alle dieren in de keten.

[0:38:28] Dank u wel mevrouw Pot, u heeft nog een interruptie van mevrouw de Hollander toch?

[0:38:32] Ja, zag ik goed.

[0:38:34] Voorzitter, ik ben nog wel benieuwd of mevrouw Pot nog iets kan zeggen over de relatie tussen het ANVB en het convenant stappen op weg naar een dierwaardige veehouderij.

[0:38:42] In hoeverre de ANVB, zoals die wordt voorgesteld, straks voldoende is voor het moment.

[0:38:49] Dat laatste begreep ik niet helemaal.

[0:38:53] Volgens mij is mijn punt dat ik blij ben dat de staatssecretaris heeft toegezegd dat die ambitieuzer is dan de ANVB die er nu ligt.

[0:39:00] Die is gewoon echt niet goed en dat is ook

[0:39:02] gezien het aantal reacties en gezien de aard van de reacties is dat volgens mij heel erg duidelijk.

[0:39:07] Volgens mij is het ook prima dat er een confinant ligt waarbij de sector met elkaar kijkt hoe ze dat gaan invullen.

[0:39:13] Ik ben het niet en dan zal ik dat dan maar even zeggen.

[0:39:16] De heer Vlag die net naast mij zat die had een soort betoog over dat als dat te dicht bij elkaar zou komen of dat als de ANVB te ambitieus zou zijn dat de ketenpartners daar dan niet meer voor wilden betalen.

[0:39:29] Ik heb toevallig vorige week had ik een gesprek met een van onze

[0:39:32] Grootgutters moest hard lachen om die suggestie.

[0:39:49] Ja, mevrouw Pot maakt zich zorgen over de kalvertransporter vanuit Ierland.

[0:39:54] En ik denk dat we daar ook goed naar moeten kijken.

[0:39:58] Er zijn inderdaad afspraken over gemaakt.

[0:40:01] Maar hoe verklaart mevrouw Pot dan dat D66 wel zo'n warm voorstander is van Mercosur, waar ook

[0:40:09] dierenwelzijnstandaarden gewoon totaal niet voldoen aan die bij ons.

[0:40:13] Waarom heeft D66 niet daartegen gezend?

[0:40:17] Mevrouw Pot.

[0:40:18] Ja, voorzitter, ik vind het altijd een beetje, dit vind ik altijd een beetje gekke, gekke dingen.

[0:40:22] Als er elders dingen gebeuren die niet goed zijn, dat we dan in Nederland ook niet naar voren zouden kunnen stappen.

[0:40:29] Natuurlijk moeten we dat doen.

[0:40:30] Wij zijn in Nederland, moeten wij voorop lopen in heel veel dingen.

[0:40:34] En ik denk ook echt dat handelsakkoorden daarmee kunnen helpen.

[0:40:37] Wij kunnen helpen.

[0:40:38] Natuurlijk is dat ingewikkeld als je handel drijft met landen die lagere standaarden hebben dan wij, maar één van de manieren waarop je daarmee aan de slag kunt, is op het moment dat je daar samen naar kijkt.

[0:40:52] En ja, nou ja.

[0:40:56] Sorry, ik had mijn microfoon nog aan staan.

[0:40:57] Excuses daarvoor.

[0:41:00] Nee, het is juist heel raar dat je hier aan de ene kant iedereen de duimschroeven aandraait, terecht of onterecht, en dat je volgens de poorten van Europa openzet voor vlees van dieren wat gewoon in de productiewijze totaal niet overeenkomt met alle regels die wij hebben.

[0:41:21] Dat is raar.

[0:41:23] Voorzitter, laat ik daar twee dingen over zeggen.

[0:41:25] Ik erger me gewoon alweer aan het feit dat mevrouw Van der Plas dit dit dit duimschroeven aandraaien noemt.

[0:41:32] Dit gaat gewoon over de grootste kalver wereldmarkt leider.

[0:41:40] Ik weet niet eens hoe ik het moet noemen, maar de grootste ter wereld die zich op iedere mogelijke manier van haar verplichtingen omtrekt.

[0:41:48] Op een moment dat je deze rol hebt,

[0:41:50] dan heb je hier ook stappen op te zetten.

[0:41:52] Dus dat heeft niks te maken met duimschroeven aandraaien.

[0:41:55] Dat heeft gewoon te maken met je verantwoordelijkheid nemen voor het werk wat je doet.

[0:41:59] Waar het gaat om handelsakkoorden, zal u mij altijd aan uw zijde vinden als het gaat om te kijken hoe we kunnen zorgen dat in die handelsrelatie al die landen ook stappen naar voren gaan zetten, want dat vind ik heel belangrijk.

[0:42:13] Dank u wel, mevrouw Pot.

[0:42:15] Dan ga ik naar mevrouw Bromet voor inbreng.

[0:42:18] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:42:19] En al eerst even dank aan Griffie voor de informatie die we hebben gehad.

[0:42:26] Zeker als je medewerker ziek is, is dat ontzettend fijn.

[0:42:30] Een nieuwe ronde, nieuwe kansen met weer een nieuwe staatssecretaris.

[0:42:34] Het gevaar als je zolang landbouwwoordvoerder bent als ik, dat je blasé kan worden.

[0:42:38] Ik denk dat de heer Graus en mevrouw Ouwehand daarover mee kunnen praten.

[0:42:42] Maar aan de andere kant, het is ook goed om de geschiedenis van de dossiers te kennen, want dat helpt ook bij het nemen van beslissingen.

[0:42:50] Ik kwam zelfs nog moties tegen.

[0:42:52] Ik zit nu acht jaar in de Tweede Kamer en in deze commissie en ik kwam een motie tegen van de heer Van Dekken die toen al weg was toen ik kwam.

[0:42:59] Dus zo illustratief is het wel hoe lang dingen duren hier.

[0:43:04] Volgens mij komt dat omdat wij het altijd hier hebben over het plakken van pleisters en er geen visie is op de veehouderij.

[0:43:13] Ik vroeg daar net ook al naar bij de VVD.

[0:43:15] Ik had even gemist dat er een visie vanuit het kabinet op de veehouderij komt, maar ik ben heel benieuwd wat daar dan in staat.

[0:43:21] Dus ook vraag aan de staatssecretaris, komt er een visie en wat staat daar dan ongeveer in?

[0:43:27] Want je kunt, als je kijkt naar al deze problemen die zich vandaag voordoen in dit debat, kun je niet doorgaan met de veehouderij zoals hij is en dan proberen op allerlei manieren maatregelen te nemen die dan geblokkeerd worden door het huidige systeem.

[0:43:46] Ik zal er een paar voorbeelden van geven.

[0:43:49] Allereerst de kalfjes.

[0:43:50] Ik heb een beetje een plastisch voorbeeld.

[0:43:53] Ik ben moeder van vier kinderen en ik heb ontzettend langs bosvoeding gegeven.

[0:43:57] Dus als je dan leest dat er kalfjes die pas geboren zijn op een boot gezet worden.

[0:44:02] Kalfjes op een boot vind ik al echt weird.

[0:44:05] En die dan veertien uur niet kunnen drinken.

[0:44:08] Dan voel ik dat gewoon fysiek als moeder.

[0:44:13] En dan voel ik ook heel veel solidariteit met de kalfjes en de koeien.

[0:44:18] En mijn vraag aan de staatssecretaris is, als je nou deze hoeveelheden kalveren hebt hier in Nederland, zijn daar überhaupt maatregelen tegen te nemen?

[0:44:29] En is het toekennen van dierrechten en het afromen van dierrechten een van de manieren om die enorme druk met al die dieren die heen en weer gesleept worden, om die te verminderen?

[0:44:41] Voor stalbranden geldt eigenlijk hetzelfde.

[0:44:43] Er is ontzettend veel papier geproduceerd in de afgelopen jaren en we hebben de brief van de minister gelezen over dat het allemaal nog niet geholpen heeft, dat er ook niet eens inzicht is in hoe het kan.

[0:44:55] En een vraag die ik daarover heb is, hoe zit het eigenlijk met de verzekerbaarheid van die stallen?

[0:45:00] Want waarom stellen verzekeraars eigenlijk geen eisen aan de brandveiligheid van die stallen?

[0:45:07] En moet dat van de overheid komen?

[0:45:09] Want in een heleboel andere sectoren

[0:45:11] zijn het gewoon eisen van de verzekeraars en dan vragen aan de staatssecretaris hoe daarmee omgegaan wordt.

[0:45:18] Ook daar is het feit dat dieren zich niet kunnen redden tijdens een brand een van de oorzaken van de vele slachtoffers die er vallen en ook daar is een andere veehouderij waar dieren meer ruimte hebben en dus ook meer zelfredzaamheid een van de oplossingen.

[0:45:35] Ik lees ook af en toe in de brief van de minister zinnen die ik herken uit de periode Wiersma en misschien ook wel van daarvoor, namelijk dat er altijd beslissingen genomen worden met oog voor de uitvoerbaarheid, de effectiviteit en de proporties.

[0:45:50] Daar lijkt mee gesuggereerd te worden dat dierenwelzijn wel belangrijk is, behalve als het moeilijk uitvoerbaar is, behalve als de proporties of de consequenties voor ondernemers te groot zijn.

[0:46:03] Ik heb daar graag een visie op.

[0:46:05] De diertransporten en complimenten aan de staatssecretaris dat hij een besluit heeft genomen over die verlaging van de temperatuur, maar het leidt wel tot allerlei problemen.

[0:46:18] Dat snap ik.

[0:46:19] Over nachtslachten, personele inzet van de NVWA.

[0:46:23] Het debatje net tussen de VVD en de BBB illustreert dat ook.

[0:46:28] Het gaat over maatregelen nemen in een systeem waarin je die maatregelen eigenlijk niet kan nemen.

[0:46:35] Als er zoveel dieren zijn in Nederland, dan heb je capaciteitsproblemen.

[0:46:40] Dan loop je tegen problemen aan die je niet zou hebben als er niet zo'n enorme exportmodel zou zijn in Nederland van de veehouderij.

[0:46:53] Daarom stelde ik net de vraag aan de VVD.

[0:46:56] willen wij nou een exportland zijn die stukken vlees produceert of willen wij een land zijn wat zich boogt op kennis, op innovatie en willen we dat exporteren naar de rest van de wereld?

[0:47:07] En dat is ook een vraag aan de staatssecretaris waarvan ik hoop dat hij er als die visie er komt ook uitspraken over zal doen.

[0:47:13] Dank u wel.

[0:47:14] Dank aan mevrouw Bromet.

[0:47:17] Dan ga ik naar mevrouw Beckerman.

[0:47:19] Of het gaat over jonge kalfjes die nog steeds op de boot vanuit Ierland komen.

[0:47:24] Of het overtreden van de regels rondom gewasbeschermingsmiddelen.

[0:47:27] Of het gaat over de kwaliteit van het eten bij de Efteling.

[0:47:31] Over gevaarlijke stoffen in middelen voor een beter seksleven.

[0:47:35] Misstanden in het slachthuis op verzorgingsplaatsen.

[0:47:38] Asbest is speelzand voor kinderen of dierwaardig gedrag in de veehouderij.

[0:47:43] We hebben een toezichthouder nodig met tanden.

[0:47:45] Toezichthouder NVWA gaat over heel erg veel.

[0:47:49] Maar er zijn grote zorgen over of zij voldoende capaciteit hebben voor al deze werkzaamheden en of zij voldoende mogelijkheden hebben om ook goed en hard in te kunnen grijpen wanneer nodig.

[0:48:00] En ik wil een aantal voorbeelden bij langsgaan om het kabinet daarover te bevragen.

[0:48:05] En laat ik beginnen bij het nieuws van vanochtend.

[0:48:07] Opnieuw in het nieuws dat er nog steeds jonge Ierse kalfjes op de boot naar Nederland komen.

[0:48:13] Vaak maar drie weken oud en tijdens de reis krijgen ze soms zo'n 24 uur niks te drinken.

[0:48:18] En hier is natuurlijk al heel vaak aandacht voor gevraagd hier in de Tweede Kamer.

[0:48:22] En de toezegging was natuurlijk ook ja, dit gaat niet meer gebeuren, maar het gaat maar door.

[0:48:27] Ik vraag het kabinet, waarom is hier geen actie op ondernomen?

[0:48:30] En waarom grijpt de NVWA niet in?

[0:48:32] Of hebben ze daar de mogelijkheden niet toe?

[0:48:35] Wat gaat het kabinet nu doen?

[0:48:37] En dan asbest in speelzand voor kinderen.

[0:48:39] Toen het in november ontdekt werd in Australië en Nieuw-Zeeland, werd daar direct actie op ondernomen.

[0:48:44] Scholen moesten zelfs geheel dicht om gereinigd te worden.

[0:48:47] Maar hier in Nederland duurde het lang.

[0:48:50] Ik moest 63 dagen wachten op antwoord op Kamervragen.

[0:48:54] En voortdurend wordt dan benadrukt dat de primaire verantwoordelijkheid ligt bij fabrikanten en importeurs.

[0:49:00] Terwijl alle organisaties tegelijkertijd zeggen er is geen hoeveelheid asbest in producten voor kinderen die oké is.

[0:49:06] En inmiddels weten we dat er inderdaad asbest in speelzand zit.

[0:49:11] En riep NVWA op dat er maatregelen nodig zijn tegen speelzand in asbest.

[0:49:16] En zeggen zij, controleer alles waar zand in zit.

[0:49:21] Maar zelfs nu dit dan na al die maanden wachten wordt toegegeven, is het voor ouders lastig weten waar je aan toe bent.

[0:49:27] Zo zegt de NVWA in het Algemeen Dagblad, iedereen moet zijn eigen afweging maken.

[0:49:33] Ja, wat moet je daarmee?

[0:49:35] Het is moeilijk vast te stellen welke producten veilig zijn, geeft de NVWA toe.

[0:49:39] En dan zeggen ze, dat is een letterlijk citaat uit AD, je kunt kijken op de lijst van producten die wij onderzocht hebben.

[0:49:46] Maar die lijst, die is om juridische redenen niet bekendgemaakt.

[0:49:49] Dus wat heb je daaraan als ouder?

[0:49:53] Dan is er het voornemen voor strengere normen.

[0:49:56] Maar pas over ruim een jaar moet daar een eerste voorstel voor liggen.

[0:49:59] En in de tussentijd dan, vragen we het kabinet.

[0:50:01] De NVWA heeft inmiddels gezegd erop te willen toezien dat alle bedrijven zich aan de wettelijke norm houden.

[0:50:06] Maar heeft de NVWA wel voldoende capaciteit om hier in echt slagvaardig te kunnen optreden?

[0:50:11] En is de staatssecretaris bereid om stappen te ondernemen om de wet dusdanig aan te passen dat de NVWA ook kan handhaven op basis van onderzoek van derde, mis de onderzoeken zijn uitgevoerd door in Nederland geaccrediteerde laboratoria.

[0:50:25] En dan de dierwaardige veehouderijen.

[0:50:26] Er is echt een lange lange lange strijd gevoerd om te zorgen dat dieren dierwaardig gedrag moeten kunnen vertonen in de veehouderij.

[0:50:33] En vandaag kregen we nog een mooi rapport van onder andere Caring Farmers en de Dierencoalitie hoe dat er nu al concreet uit kan zien.

[0:50:41] Maar waar onze grote zorg zit, is de invulling die het kabinet kiest.

[0:50:47] Want er is ingezet op doelvoorschriften met ruimte voor eigen invulling in de praktijk, ondersteund door gidsen voor goede praktijken.

[0:50:56] Dat zijn dus zogenaamde open normen.

[0:50:59] Maar als we dan in de staat van het toezicht van 2024 kijken, dan lezen we dat er juist gewaarschuwd wordt dat open normen ertoe leiden dat de rechter na handhuifingsverzoeken van dierenrechtenorganisaties bepaalt welke invulling van de open norm passend en evenredig is.

[0:51:16] Dus met wisselvallige handhaving, onzekerheid over dierenwelzijn en onvoorspelbaarheid ook voor ondernemers tot gevolg.

[0:51:25] En dan vragen we aan het kabinet wat is dat waard als de normen zo worden ingevoerd dat er niet op gehandhaafd kan worden.

[0:51:31] Hoe ziet het kabinet dit en wil ze veel minder gebruik gaan maken van die open normen?

[0:51:37] Voorzitter, het toezicht van de NVWA staat al jaren onder druk.

[0:51:40] In 2025 waren we op een warme koningsdag voor het eerst geen NVWA inspecteurs om het voedsel te controleren en we zijn benieuwd hoe dat volgende week gaat.

[0:51:50] Want we lezen ook in 2026 moet de capaciteit van de NVWA selectief worden ingezet.

[0:51:56] Dat is het gevolg van jarenlang bezuinigen en onzekerheid over de financiën.

[0:52:00] Vorig jaar werd zelfs ingezet op het voorkomen van krimp van het personeel in plaats van groei.

[0:52:06] De nulllijn helpt daarbij ook niet.

[0:52:08] Als gevolg van de capaciteitsproblemen verschuift de NVWA verder van producttoezicht naar systeem- en ketengericht toezicht.

[0:52:15] Al dan niet via private kwaliteitssystemen en gaat het meer uit van eigen verantwoordelijkheid van bedrijven.

[0:52:23] U heeft een interruptie vlak voordat u eigenlijk al moet afronden.

[0:52:27] Ja, precies.

[0:52:30] Ja, maar dat maakt u maar even af.

[0:52:32] Ik had nog twee zinnen.

[0:52:33] Is het wenselijk dat meer verantwoordelijkheid bij de markt zelf gelegd wordt in plaats van dat wordt geïnvesteerd in stevig toezicht met echte controles?

[0:52:39] En we zijn benieuwd naar de visie van het kabinet op gericht toezicht en handhaving die binnenkort komt.

[0:52:45] Maar het is wel echt zorgelijk dat nu al wordt gesproken over efficiëntere inzet van middelen in de vorm van lichter toezicht.

[0:52:52] Dank.

[0:52:52] Dan heeft u een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:52:56] Voorzitter, mijn vraag aan mevrouw Beckerman is of het niet veel zinvoller is om naar doelmatigheid en efficiëntie te kijken in plaats van naar meer capaciteit.

[0:53:04] Je kan wel steeds meer capaciteit toevoegen, maar als die nieuwe capaciteit dan niet doelmatig en efficiënt wordt ingezet, dan heb je er niet zoveel aan.

[0:53:10] Dus zouden we niet moeten beginnen met zorgen dat we die doelmatigheid en efficiëntie gaan verbeteren voordat we meer mensen gaan aannemen?

[0:53:19] Mevrouw Beckerman?

[0:53:20] Volgens mij moet je twee dingen tegelijkertijd doen.

[0:53:24] Een toezichthouder die

[0:53:28] extreem veel capaciteit heeft, maar vervolgens geen regels heeft waarop hij echt kan toezien, heeft niet zoveel zin.

[0:53:35] Dus volgens mij heb ik in mijn woordvoering voor beide gepleit.

[0:53:40] Zowel maatregelen, mogelijkheden om echt in te grijpen, maar je moet ook die capaciteit op orde hebben.

[0:53:46] Want we horen keer op keer gaan we van incident naar incident, dan komt er weer een groot onderzoek.

[0:53:52] Maar dat zijn altijd, krijgen we onderzoeken van derden die dan constateren, hey, er is weer iets mis.

[0:53:58] op bijvoorbeeld die verzamelplaatsen waar uiteindelijk de rechter heeft uitgesproken dat er sprake was van ernstige mishandeling.

[0:54:07] Er is weer iets mis in het slachthuis.

[0:54:09] Dat zijn elke keer incidenten.

[0:54:11] Dan zien we elke keer dat er te weinig capaciteit is.

[0:54:14] Volgens mij moet je en en doen.

[0:54:15] Zorgen voor voldoende capaciteit en zorgen dat een toezichthouder ook echt effectief kan ingrijpen bij overtredingen en misstanden.

[0:54:23] Mevrouw Den Hollander.

[0:54:26] Voorzitter, we moeten dan toch vooral eerst die hele papieren romslom proberen op te lossen.

[0:54:31] Ik heb net een voorbeeld gegeven over de meldplicht voor onveilige levensmiddelen, die alleen maar steeds ingewikkelder wordt in een poging om het beter te maken.

[0:54:39] Deelt mevrouw Beckerman dan ook dat, nogmaals, dat daar dus echt mee gestart moet worden?

[0:54:45] Tot slot mevrouw Beckerman.

[0:54:47] Nou, voorzitter, kijk,

[0:54:50] Als je dit niet op orde hebt, want er is eerst hard bezuinigd, er is steeds op de NVWA vervolgens kwam er weer wat geld bij, maar dan heb je niet meteen de capaciteit op orde.

[0:55:00] Als je zo aan het rommelen bent met je eigen toezicht houden, dan krijg je dit ook.

[0:55:04] En ik wil daar, als je bijvoorbeeld kijkt naar dinsdag 7 april kopt de NOS boerenovertredenregelsbestrijdingsmiddelen.

[0:55:11] NVWA vindt dat zorgwekkend.

[0:55:13] Voorzitter, dan zie je dat er overtredingen zijn waardoor het oppervlaktegrondwater vervuild raakt, waardoor straks maatregelen worden genomen die ook mensen die geen overtreding hebben gepleegd hard gaan raken.

[0:55:28] Dus ook voor de sector zelf is het goed als er voldoende capaciteit is en goed ingegrepen kan worden.

[0:55:36] Ook omdat steeds de goeden onder de kwade moeten lijden met dit systeem.

[0:55:42] Dank, mevrouw Pekkerman.

[0:55:44] Ik ga naar de heer Korovaar van het CDA.

[0:55:47] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:49] Dierwelzijn en een dierwaardige veeouderij, voor mij is dat een combinatie die vanzelfsprekend is.

[0:55:54] Gaat het goed met mijn dieren, dan gaat het goed met mij als ondernemer en is er rust op het erf.

[0:55:59] Twee dingen die mij en mijn humeur echt kunnen verpesten zijn een ziek dier en een kapotte machine.

[0:56:05] Ik voel me verantwoordelijk voor de gezondheid en het welzijn van de dieren die aan mij zijn toevertrouwd.

[0:56:10] Tegelijk zijn de inzichten rond die welzijn in ontwikkeling, waar mijn opa zijn dieren nog vast had staan, op een grubstal.

[0:56:16] hield mijn vader zijn koeien in een lichtboksenstal waar dieren vrij konden rondlopen en veel handwerk verdween.

[0:56:22] Ik ben ervan overtuigd dat hoe we omgaan met dieren en onder welke voorwaarden we ze houden ook de komende jaren onderwerp blijft van dialoog tussen de houders van dieren en de maatschappij.

[0:56:32] Het gesprek over een dierwaardige veehouderij voeren we samen.

[0:56:35] Zoals Aldo Leopold het beschrijft, we maken deel uit van een gemeenschap met bodemleven, planten en dieren.

[0:56:41] Dieren hebben daarin een rol in de voedselproductie en leveren hoogwaardige eiwitten.

[0:56:46] Daarnaast hebben ze nog heel veel andere rollen.

[0:56:49] De boeren verdienen ruimte om hun werk te doen, maar ook duidelijkheid over richting en ondersteuning.

[0:56:55] Zeker jonge boeren aan wie we vragen om te investeren in de omslag naar een dierwaardige veehouderij.

[0:57:00] Bij een ontbijtbijeenkomst tussen landbouwpartijen en de dierenbescherming werd het confinant dierwaardige veehouderij besproken.

[0:57:06] Dat verdient complimenten voor die landbouwpartijen, voor de dierenbescherming en ook voor de supermarkten.

[0:57:12] Maar ik mis nog een belangrijke schakel, de horeca en de out-of-home sector.

[0:57:16] Een vraag aan de staatssecretaris.

[0:57:18] Kan de staatssecretaris aangeven wat hij kan doen om de convenanspartners te ondersteunen om ook deze partijen aan te laten sluiten bij het convenant dierwaardige veehouderij?

[0:57:26] En een tweede vraag.

[0:57:27] Hoe kan hij ervoor zorgen dat koplopers, boeren die investeren en experimenteren met nieuwe vormen van dierwaardige veehouderij,

[0:57:34] de ruimte en bescherming krijgen die daarvoor nodig is.

[0:57:38] Voorzitter, dan de brede context.

[0:57:40] In de brief van 16 april lees ik dat de staatssecretaris de afspraken uit het convenant ondersteunt.

[0:57:45] Dat is goed.

[0:57:46] Dat moet de basis zijn voor het gesprek in Nederland, maar ook in Europees verband is dit relevant.

[0:57:52] De motie van Kampen wijst daar terecht op en in juni wordt een EU livestock strategy verwacht.

[0:57:57] Is de staatssecretaris een vraag bereid de Raad voor Dieraangelegenheden te vragen om concrete voorbeelden van dierwelzijn in de veehouderij in andere EU-lidstaten waar Nederland voorop loopt, maar ook waar wij van kunnen leren en deze te relateren aan de EU Livestock Strategy?

[0:58:15] Uit de rapportage van de Wageningen Universiteit blijkt dat het realiseren van hogere dierwelzijnsambities gevolgen heeft voor de veehouderij en de consument en dat er een beoordelingskader nodig is.

[0:58:27] Een vraag aan de staatssecretaris.

[0:58:29] Kan hij toelichten wat zijn inzet is om een beoordelingskader te ontwikkelen zodat innovaties kunnen worden ondersteund?

[0:58:36] En dan het toezicht.

[0:58:37] Ik ben recent in een runder slachthuis geweest en heb gezien hoe complex de organisatie daar is.

[0:58:42] Het vraagt inzet.

[0:58:44] De inzet in slachthuizen vraagt inzet van de medewerkers daar zelf, van vervoerders en van de NVWA.

[0:58:51] Juist daarom viel mij op dat de staatssecretaris spreekt over het vergroten van de vrijwillige inzetbaarheid van medewerkers bij warme dagen.

[0:58:58] Voorzitter, als het doel is om die welzijn te borgen, bijvoorbeeld door transport bij hoge temperaturen te voorkomen, dan kan het systeem toch niet afhankelijk zijn van vrijwillige inzet.

[0:59:07] Dat is niet ver richting de vervoerders, richting de slachters en ook niet richting de dieren.

[0:59:13] Daarom een vraag, is de staatssecretaris bereid te garanderen dat de inzet van NVWA inspecteurs geborgd is in situatie van vervroegd slachten vanwege hoge temperaturen?

[0:59:22] En tot slot, voorzitter, het cameratoezicht.

[0:59:25] Ik zie dat dit nu vooral wordt ingezet bij overtredingen, maar dat er ook een beweging is richting slimmer en doelgerichter toezicht.

[0:59:33] Slachthuizen die een kwaliteitsborging op orde hebben, kunnen mogelijk doorgroeien naar systeemtoezicht.

[0:59:38] en ik begreep dat er al een pijlend loopt en dat die al vijf jaar loopt.

[0:59:42] Kan de staatssecretaris aangeven wanneer hij verwacht dat technologieën zoals AI en sensoren voldoende ontwikkeld zijn om deze systeem stap te zetten?

[0:59:51] En voorzitter, camerabeelden kunnen niet alleen misstanden zichtbaar maken, maar ook laten zien waar het goed gaat.

[0:59:56] Als we streven naar een hoge mate van naleving, dan hoort daar ook bij dat we prestaties inzichtelijk maken en vertrouwen opbouwen.

[1:00:05] Laatste vraag, ziet de staatssecretaris

[1:00:07] ziet de staatssecretaris het als een reële ontwikkeling dat op termijn camerabeelden en data-analyse een grote rol krijgt in toezicht en keuring met gerichte NVWA-inzet.

[1:00:18] Voorzitter, uiteindelijk gaat het om een veehouderij waarin dierwelzijn, vertrouwen en uitvoerbaarheid hand in hand gaan.

[1:00:24] Dank u wel.

[1:00:26] U heeft een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[1:00:30] Ja, voorzitter, de bijeenkomst waar de heer Korenvaar was, daar ben ik ook geweest en daar werd heel duidelijk gesteld dat als je een verdienmodel wil hebben, dus dat betekent dat je investeringen die je doet op basis van meer dierenwelzijn, dat je die ook terug kan verdienen, want boeren zijn niet van het leger dezelfde.

[1:00:52] dat het nodig is dat dan zaken niet wettelijk moeten worden vastgelegd.

[1:00:59] Heeft de heer Korevaar die boodschap goed begrepen?

[1:01:04] En ja, hoe staat hij daar tegenover?

[1:01:06] Dat je gewoon als boer meer investering kan doen in dierenwelzijn als het niet wettelijk is geregeld.

[1:01:11] En dat het eigenlijk veel beter is als dat het wel wettelijk wordt geregeld.

[1:01:14] We hebben allemaal bij die bijeenkomst gezeten.

[1:01:17] Dat was uw laatste interruptie, mevrouw Van der Plas.

[1:01:19] Het woord is aan de heer Korenvaar.

[1:01:21] Nou, dat was een interessante bijeenkomst, omdat je in die bijeenkomst eigenlijk ook wel de spanning voelde.

[1:01:27] Dus aan de ene kant verwacht je van boeren investeringen op het gebied van het verlagen van emissies.

[1:01:35] En aan de andere kant verwacht je van boeren ook dat zij hun dieren houden, zodat we de normen die we met elkaar afspreken ook gaan halen.

[1:01:45] En wat ik probeer te betogen ook in mijn verhaal is dat dat constant in beweging is en dat je daar ook altijd als boer zelf naar op zoek bent van hoe kan ik dat dan beter doen.

[1:01:54] En ik denk dat mevrouw van der Plas dat ook herkent dat daar ontwikkeling in is.

[1:01:59] Wat we hebben afgesproken volgens mij in het confinant dierwaardige veehouderij of stappen op weg naar een dierwaardige veehouderij is dat er ook een autoriteit komt die ook gaat werken aan normstelling.

[1:02:11] En wat mij betreft blijven we gewoon dat gesprek houden en is het ook niet een kwestie van de normen zoals we die nu voor ons zien in 2040.

[1:02:22] Dat is het dan, dat blijft een open gesprek.

[1:02:25] En dan even heel concreet op uw vraag.

[1:02:27] Ja, dat gaat ook investeringen vragen en daarom is dat convenanter ook.

[1:02:32] om het tempo af te stemmen en het liefst zo ambitieus mogelijk.

[1:02:39] Maar ik geloof niet dat het zo is dat als je de norm stelt...

[1:02:45] Eerder zei mevrouw Pottad ook dat de grootgrutter daarom moest lachen.

[1:02:49] Nee, ik denk dat dat niet helemaal waar is.

[1:02:52] Dus als je een norm stelt, dan is dat de basis.

[1:02:54] En de investeringen die je dan extra doet, ook als boer, die moet je wel kunnen terugverdienen.

[1:03:00] En tot op heden gebeurt dat vaak met marktconcepten.

[1:03:04] En daarbij merk ik op dat we nu nog een aantal sectoren hebben die niet eens onderdeel uitmaken van dat confinant.

[1:03:11] En dat paart me eigenlijk wel zorgen.

[1:03:14] Dank u wel.

[1:03:15] Dan ga ik naar mevrouw Ouwehand.

[1:03:18] Voorzitter, dank u wel.

[1:03:19] Ik ben verkouden, dus als u op een zeker moment denkt, wat zit er daar met tranen in de ogen?

[1:03:24] Dat zou kunnen komen door het dierenleed, maar misschien is het ook wel mijn verkoudheid.

[1:03:28] Ik heb drop, ik deel het graag, dus laat het rondgaan.

[1:03:35] Zonder gelatine.

[1:03:36] Zonder gelatine, inderdaad.

[1:03:37] Vegan dropjes.

[1:03:38] Voorzitter, een oud-landbouwminister van CDA Huizen zei na zijn termijn

[1:03:45] Ja, over die veehouderij.

[1:03:47] We importeren het voer, we exporteren het vlees en wij blijven hier zitten met de rotzooi.

[1:03:53] En nog weer iets later zei hij misschien moeten we wel toegeven dat er in Nederland geen plaats is voor de intensieve veehouderij.

[1:03:59] Ik vind dat altijd mooie uitspraken, maar het wachten was steeds op een bewindspersoon die hierover ging.

[1:04:06] We hebben er nu twee, de minister van LNV en de staatssecretaris, die dat natuurlijk zeggen en daarnaar handelen, terwijl ze aan de knoppen zitten.

[1:04:15] Want er moet zo nodig een radicale omslag plaatsvinden.

[1:04:22] af van dat immense dierenlees, van de schade voor natuur, de schade voor schoonwater en ook eerlijk zijn naar de boeren.

[1:04:32] Wat kan hier wel en niet meer vasthouden aan een doodlopend systeem en voortdurend in de marge proberen die pleisters te plakken waar mevrouw Bromet het over had.

[1:04:43] Dus dat is de grote hoop en de verwachting natuurlijk van dit nieuwe kabinet.

[1:04:48] Ook omdat de Kamer heeft vastgelegd dat de dierhouderij, de veehouderij, moet worden ingericht naar de behoefte van het dier.

[1:04:59] Dierwaardig noemen we dat.

[1:05:00] En dat moet gerealiseerd.

[1:05:02] Dat staat in de wet.

[1:05:04] En wat is dan verstandig om te doen?

[1:05:06] Nou, we moeten veel doen.

[1:05:08] Drie nieuwsberichten deze week.

[1:05:12] Je ziet het niet, maar de meeste legkippen hebben botbreuken.

[1:05:15] Dat betekent dat in dat systeem van de legkippenhouderij er zo ontzettend veel structureel misgaat dat dieren daar met botbreuken leven.

[1:05:25] We zagen het bericht dat er een koe is ontsnapt uit een slachthuis en kennelijk is het nog steeds heel normaal om zo'n dier te zien als een onhandig obstakel en dan ga je er gewoon op schieten en dan ook nog even snel de keel doorsnijden zodat je in elk geval het vlees kan verkopen.

[1:05:45] Als daar toch een hond in de buurt van de weg had gelopen hadden we toch niet zo gehandeld.

[1:05:49] Veel mensen reageren daar

[1:05:51] diep geraakt op en het zegt alles over wat we kennelijk nog steeds accepteren als het gaat over dieren die we gebruiken in de veehouderij.

[1:06:01] Die tellen niet als dier, die worden toch op cruciale momenten gezien als ding.

[1:06:07] En dan die import van kalfjes uit Ierland waar we de berichten over zagen.

[1:06:11] Ook dat zegt zoveel over wat we fundamenteel moeten veranderen.

[1:06:15] Hoe halen we het in ons hoofd om vrouwelijke dieren ieder jaar drachtig te maken, een jong laten werpen en dat jong weg te halen bij de moeder en vervolgens op de boot te zetten waar die dieren niet eens kunnen drinken.

[1:06:32] Ja, daar moeten we fundamenteel een omslag in maken.

[1:06:37] En het zegt ook veel over de sector die vijf jaar geleden heeft beloofd, wij gaan stoppen met die importen.

[1:06:44] En dan blijkt het vijf jaar later en dan is er helemaal niks veranderd.

[1:06:48] Die sector gaat dat niet uit zichzelf doen.

[1:06:52] Voorzitter, en dan zijn er natuurlijk ook veel...

[1:06:57] Dat klopt eigenlijk niet wat ik wil zeggen.

[1:07:00] Ik wilde zeggen er wordt veel zichtbaar,

[1:07:03] Op sommige momenten krijgen we een inkijkje, zoals op die verzamelplaatsen.

[1:07:08] Als organisaties daar gaan filmen en die beelden komen naar buiten, dan zien we hoe erg het daar is.

[1:07:15] En de NVWA heeft ook al gezegd, het is een sector die structureel de wet niet naleeft.

[1:07:20] Dieren worden uit hun stallen naar die verzamelplaatsen gesleept, die worden daar mishandeld.

[1:07:26] Waarom staan we dit toe?

[1:07:29] De staatssecretaris zegt zelf in zijn brief, ja, als we

[1:07:32] die verzamelplaatsen verbieden, dan houden veehouders misschien hun dieren langer op het bedrijf en dat is slecht voor die dieren.

[1:07:40] Maar daarmee zeggen we toch eigenlijk, en dat vind ik eigenlijk wel goed dat de staatssecretaris dat toegeeft, het leven van die dieren is zo verschrikkelijk dat ze niet eens twee of drie of vier weken langer op een bedrijf kunnen blijven, want hun welzijn is zodanig aangetast dat ze beter dood kunnen worden gemaakt.

[1:07:58] Daar moeten we toch in de fundamenten iets aan doen en een einde maken aan die verzamelplaatsen waar dieren naarheen worden gesleept en worden mishandeld.

[1:08:10] Voorzitter, dan ben ik blij dat de staatssecretaris wel heeft gezegd, inderdaad de Kamer vraagt al vijf jaar om het verlagen van die maximumtemperatuur, dieren niet meer transporteren op snikhete dagen.

[1:08:23] 30 graden is nog steeds heel erg heet, maar ik ga dat doorvoeren.

[1:08:26] Dank daarvoor.

[1:08:28] Maar vraag is wel, kan het echt niet sneller?

[1:08:30] Want het is toch een sector die ook vanaf 2021 weet dat de politiek dit wil.

[1:08:35] En nu zeggen zij, ja, maar moeilijk, moeilijk en we moeten ons aanpassen en dat lukt niet zomaar.

[1:08:40] Hebben zij dan al die tijd gedacht?

[1:08:43] Ja, maar wat de Kamer wil, dat gaat het kabinet toch niet uitvoeren.

[1:08:47] Dus wij houden nergens rekening mee.

[1:08:48] We gaan ons nergens op voorbereiden.

[1:08:50] En als het al eenmaal zover is, dan gaan we klagen.

[1:08:53] Dat is toch verschrikkelijk?

[1:08:55] Ja, voorzitter, dan voor de stalbranden wil ik nog vragen of de staatssecretaris...

[1:09:00] Ik ben al ver over mijn tijd heen inmiddels.

[1:09:01] Ik ben al ver over mijn tijd heen.

[1:09:05] Mevrouw Beckerman, mag ik u iets vragen?

[1:09:07] We willen dat er gebeurt rond de stalbranden.

[1:09:09] Mevrouw Beckerman komt u te hulp, mevrouw Ouwehand.

[1:09:13] Superlief, dank u wel aan de collega.

[1:09:17] Voor de stalbranden, het is goed dat er een campagne komt,

[1:09:20] Neemt de staatssecretaris ook de inzichten mee dat als dieren gewend zijn om een vrije uitloop te hebben, dat dat een voorwaarde is om zichzelf ook in veiligheid te kunnen brengen als de stal onverhoopt in brand gaat?

[1:09:34] Dus dat zou ik graag willen.

[1:09:36] En dan zou de staatssecretaris nog laten weten wanneer hij de ANVB's precies naar de Kamer gaat sturen of het voor of na de zomer wordt.

[1:09:44] Kan hij daar nog duidelijkheid over geven?

[1:09:46] Dank u wel.

[1:09:46] U heeft nog een interruptie van mevrouw Den Hollander en daarna van de heer Gaus.

[1:09:52] Voorzitter, is mevrouw Ouwehand het met ons eens dat het gebrek aan vergunningverlening een van de grote problemen is in het verbeteren van dierenwelzijn?

[1:10:00] Omdat je geen vrije uitloop kan realiseren als je geen vergunning krijgt.

[1:10:04] Dus zou Partij voor de Dieren ook constructief willen meedenken hoe we daar echt beweging in gaan krijgen.

[1:10:11] Ja, zeker.

[1:10:12] En dan kan ik wel aansluiten bij wat mevrouw Bromet eerder zei.

[1:10:15] Als je hier al wat langer zit, dan verlies je soms een beetje frisse blik.

[1:10:19] Maar het voordeel is ook dat je veel aanbevelingen al gehoord hebt.

[1:10:24] De kern van het vastlopen van de vergunningverlening is geweest dat we niet goed voor de natuur hebben gezorgd.

[1:10:29] En we zijn hier gewaarschuwd dat hoe slechter het gaat met de natuur, hoe strenger de rechter zal worden.

[1:10:34] Dat hebben we ook gezien met de beroemde PAS-uitspraak.

[1:10:37] Dus de oplossing zit in zorgen dat de omstandigheden waarbinnen de veehouderij opereert niet meer zo dusdanig over de natuurgrenzen heen gaan dat de natuur ook veerkrachtig is.

[1:10:49] Dan kunnen er weer dingen.

[1:10:51] Dus het ligt vooral in het oplossen

[1:10:54] in de kern zelf, dat we zeker weten het gaat goed met de natuur, het gaat goed met de kwaliteit van ons drinkwater, het gaat goed met het welzijn van de dieren en dan heb je die fundamentele oplossing voor die vergunningverlening ook.

[1:11:07] Dus die krijg je er eigenlijk gratis bij als je in de kern de dingen goed gaat doen.

[1:11:11] Als het kabinet rond de zomer komt met een plan waarin al deze aspecten worden meegenomen, die mevrouw Ouwehand zegt, om in 2035 te komen tot een daadwerkelijk natuurherstelplan, gaat mevrouw Ouwehand en haar partij dan dat ook steunen?

[1:11:30] Het zou eerder moeten, want we houden ons nu al niet aan het verslechteringsverbod.

[1:11:35] De natuurgebieden die het meest kwetsbaar zijn, gaan terwijl we hier zitten nog steeds achteruit.

[1:11:41] Er is zeker wel mogelijkheid, de wetenschappers en de ecologen hebben ons altijd voorgehouden, als je maar zeker weet dat het goed komt met de natuur, dan kan er best wel wat.

[1:11:53] Dus dat zou onze oproep zijn aan het kabinet, doe dat nou ook echt.

[1:11:59] Doen we het ook integraal, dus de dierwaardigheid waar we heen willen, ja, dat laat volgens mij geen ruimte voor innovaties als een koeientoilet, waardoor die koeien weer hun hele leven op stal moeten blijven staan om de mest en de urine van elkaar te scheiden.

[1:12:13] Dus dat vind ik positief dat het kabinet heeft gezegd we doen dat tegelijkertijd.

[1:12:19] En ik zeg tegen mevrouw Den Hollander, als dat pakket echt goed genoeg is, natuurlijk steunen wij dat dan.

[1:12:24] Maar ik zie wel dat 2035 wel laat is en dat de doelen lager zijn dan wat wettelijk gezien van ons verwacht mag worden.

[1:12:31] En dan denk ik, als het daarbij blijft, ja, dan komen we er dus niet.

[1:12:37] Dank aan mevrouw Ouwehand.

[1:12:39] Ik, oh nee, de heer Graus was nog.

[1:12:42] Zeker, gaat uw gang.

[1:12:43] Ja, u mag al mijn interrupties daarvoor gebruiken, maar ik heb toch, ik miste bepaalde inbreng van de Partij voor de Dieren over het concept algemene maatregelen van bestuur en zaken dierwaardige veehoderij, de natuurlijke gedragingen die daar vaak ontbreken.

[1:12:57] En ook, ik miste ook de rituele martelingen van miljoenen dieren en ik miste de CO2-bedwelming.

[1:13:01] Mevrouw Ouwehand.

[1:13:03] Mevrouw Ouwehand.

[1:13:03] Voorzitter, dank.

[1:13:05] Onze vraag over het aanpassen van de ANVB is inderdaad wel

[1:13:10] Worden daar de wetenschappelijke inzichten over de natuurlijke gedragsbehoeften van dieren?

[1:13:16] Er is heel zorgvuldig werk verricht, zodat de wetgever weet waar moeten we op sturen.

[1:13:22] Gaat de staatssecretaris die als leidraad hanteren?

[1:13:26] Of laat hij zich door de sector belobbyen over dat het confinant leidend moet zijn, want het confinant is niet goed genoeg.

[1:13:33] En ook in de slacht zullen allerlei dingen moeten worden aangepast.

[1:13:38] Er moet een einde komen aan de onverdoofde slacht.

[1:13:40] Maar ook in de reguliere slacht zijn verschillende bedwelmingsmethoden onnodig veroorzakers voor stress en pijn.

[1:13:49] Dus we hebben een wetsvoorstel om daar een einde aan te maken.

[1:13:52] En het laatste punt van de heer Graus, ben ik even kwijt, de CO2 bedwelming.

[1:13:57] De CO2-bedwelming van varkens is daar een voorbeeld van.

[1:14:02] Dus wij gaan door met onze wet om het leiden van dieren bij de slacht zoveel mogelijk te beperken, want diervriendelijke slacht, dat weet de heer Graus ook, die bestaat überhaupt niet.

[1:14:18] Oh, dan ga ik nou mevrouw Van der Plas voor haar inbrengen in de eerste termijn.

[1:14:22] Ja, ik wil de voorzitter en mevrouw Ouwehand wel even sterk te wensen, want er zitten hier twee

[1:14:28] De Nederlandse veehouderij heeft de afgelopen decennia enorme stappen gezet in dierenwelzijn.

[1:14:41] En boeren hebben dat zelf gedaan en niet omdat het moest van de overheid, althans niet altijd.

[1:14:46] Maar vanuit het vakmanschap en de verantwoordelijkheid hebben zij dit gedaan.

[1:14:50] En denk aan een enorme daling van het antibiotica gebruik, verbeteringen in de huisvesting.

[1:14:56] En het gaat dus niet om een weg naar dierwaardig

[1:15:00] die nog moet beginnen, die weg is al lang ingezet.

[1:15:03] De vraag is hoe bouwen we daarop voort zonder dat helemaal kapot te regeleren?

[1:15:08] Bijvoorbeeld met de verlaging van de transporttemperatuur.

[1:15:11] Waarom negeert de staatssecretaris het expliciete verzoek van de Europese Commissie?

[1:15:16] En belangrijker, hoe moet dit in de praktijk gaan werken?

[1:15:20] De sector is bereid om s'nachts te slachten, om hittestress te voorkomen, maar dat mag alleen als de NVWA aanwezig is.

[1:15:28] Maar de NVWA krijgt niet eens genoeg van haar medewerkers zover dat ze een proef kunnen doen met s'nachts slachten.

[1:15:34] Sterker nog, we zien nu al dat slachtlijnen stilgelegd worden door personeelskorten.

[1:15:40] En hoe verwacht de staatssecretaris dat dit werkt als de overheid zelf de randvoorwaarden niet op orde heeft?

[1:15:47] En is het niet gewoon beleid maken dat op papier goed klinkt, maar in de praktijk averechts uitpakt voor het dierenwelzijn?

[1:15:54] Dit staat niet op zichzelf, want we horen al jaren dat 98 procent van de keuringsaanvragen wordt gehonoreerd.

[1:16:02] Maar klopt dat beeld wel?

[1:16:03] Mevrouw Van der Plas, u heeft een interruptie voordat u verder gaat.

[1:16:06] Mevrouw Ouwehand.

[1:16:08] Ik heb het idee dat mevrouw Van der Plas hier niet een hele reële voorstelling van zaken geeft.

[1:16:12] Het was toch de pluimveesector zelf.

[1:16:16] die bij vrijwilligen oproepen om de maximumtemperatuur tot 35 graden te beperken, al van tegenstribbelen was.

[1:16:24] Dat was 2017.

[1:16:24] En als de Kamer dan in 2021 democratisch besluit dat 35 graden al heel heet is, laten we dat naar 30 graden doen.

[1:16:37] dan mag je toch van zo'n sector verwachten dat ze zich gaan voorbereiden en we hebben alleen maar weerstand gezien en klagen en niet willen meewerken.

[1:16:47] Dus ik begrijp niet zo goed dat mevrouw Van der Plas hier zegt de sector heeft heel veel gedaan voor het dierenwelzijn en dat doen ze vrijwillig en dat gaat allemaal goed.

[1:16:54] De sector heeft toch vooral tegengewerkt.

[1:16:59] Mevrouw Hans en dat was uw laatste interruptie.

[1:17:01] Mevrouw Van der Plas.

[1:17:03] Ja, voorzitter, dat is niet waar, want de pluimversector die werkt al jaren aan de ontwikkeling van geconditioneerde transporten.

[1:17:14] En ze hebben nu eindelijk is er nu een werkzame technologie en er zijn vier opleggers, vier opleggers van de vrachtwagen die nu de weg op kunnen.

[1:17:24] Iedereen denkt maar dat hier allemaal altijd maar met een toverstaf ineens

[1:17:29] Zo'n vrachtwagenfabriek uit Rolls, maar je moet daar ook die technologie voor ontwikkelen.

[1:17:34] En daar zijn ze al jaren mee bezig om dat te ontwikkelen, zodat ze dat goed kunnen invoeren.

[1:17:39] En zoals ik al tegen mevrouw Den Hollander zei, die ook aangaf van ze weten het al jaren en ze doen niks, even kort door de bocht gezegd.

[1:17:49] Dat is dus gewoon niet het geval.

[1:17:51] snappen wij in Nederland dat als je een technologie moet ontwikkelen, dat dat tijd nodig heeft.

[1:17:57] En dan wordt hier gewoon zomaar eventjes gezegd in de Kamer van ja, inderdaad, zoek het maar uit en los het maar op.

[1:18:03] Daar zijn ze dus al mee bezig en ze geven dus al aan dat 1 april 2027 niet haalbaar is, omdat er 160 van die opleggers nodig zijn en dat de fabrikant anderhalf jaar de tijd nodig heeft voor 10 opleggers.

[1:18:18] Dus het is gewoon volstrekt de onzin dat de sector niks doet.

[1:18:21] De sector is hard aan de slag.

[1:18:24] Alleen het wordt steeds gevreemd, alsof ze steeds de hakken in het zand zetten.

[1:18:28] U heeft een interruptie van de heer Gaus Eerst.

[1:18:32] Dank u wel mevrouw de voorzitter.

[1:18:33] Ik hoorde mevrouw Van der Plas praten over personeels tekorten aan dierenartsen bij de NVWA.

[1:18:38] Maar is mevrouw Van der Plas het dan maar mee eens dat er zijn dierenartsen weggepest

[1:18:43] gedeeld door middenmanagement, dat is bekend bij winstpersonen.

[1:18:46] En er zijn ook mensen die zijn gepensioneerd en die worden niet meer gehoord door de NVWA.

[1:18:50] Vindt u dat die moeten kunnen terugkeren?

[1:18:54] Mevrouw van der Plas.

[1:18:55] Over het persgedrag, dat zegt de heer Graus.

[1:18:57] Ik weet dat niet.

[1:18:58] Misschien dat de staatssecretaris daarop kan antwoorden.

[1:19:02] Als dat het geval is, is dat natuurlijk verschrikkelijk.

[1:19:06] Maar kijk, wij horen ook dat het is op basis van vrijwilligheid om te kijken of je s'nachts kan slachten of aan de randen van de nacht kan slachten.

[1:19:18] En er zijn gewoon niet genoeg NVWA-mensen die dat willen doen.

[1:19:23] Dus aan de ene kant vragen wij van de sector, let op die temperaturen en er mag straks niet meer gereden worden bij 35 graden.

[1:19:36] Vervolgens zegt de sector, de boeren, de slachterijen, die zeggen allemaal van nou, als dat dan moet, dan willen wij inderdaad s'nachts gaan slachten, want dan kunnen die dieren ook s'nachts vervoerd worden.

[1:19:48] En vervolgens lopen ze tegen een NVWA op, waarvan heel veel mensen zeggen van ja, sorry, maar dat ga ik niet doen.

[1:19:56] Dat is echt wel een probleem, want dan gaan we dus echt wel dierenwelzijnsproblemen krijgen.

[1:20:01] Mevrouw de Hollander zei het ook.

[1:20:02] Je krijgt vollere stallen.

[1:20:04] Wat je straks ook gaat krijgen, ben ik ook heel benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris.

[1:20:09] En wat dan met die transporten die uit Duitsland en België komen?

[1:20:13] Die komen ook toch bij de grens stil te staan.

[1:20:15] Dank u wel voor uw uitgebreide antwoord.

[1:20:16] En wat gaan we daar dan mee doen?

[1:20:20] U heeft er nog eentje over.

[1:20:22] Mijn laatste interruptie dan bij deze.

[1:20:25] Maar is mevrouw Van der Plassen het dan met mij eens, dat dan de CAO...

[1:20:29] Dat moet worden aangepast.

[1:20:31] Ja, bij mensen is er ook het s'nachtscontrole als het om leed gaat voor mensen.

[1:20:35] Dat moet voor dieren ook gelden.

[1:20:36] Het moet ook een roeping zijn, hè.

[1:20:38] Het is niet zomaar werk, het is een roeping om dierarts te worden.

[1:20:41] En ik wil toch graag een antwoord hebben.

[1:20:43] Vindt u het dat die gepensioneerde dierartsen, die dierartsen die zijn weggepest, klokkenluiders, die zijn zelfs op televisie verschenen, dat die terug in dienst moeten worden genomen?

[1:20:51] door deze staatssecretaris.

[1:21:06] Ja, ik zal dit compacter doen.

[1:21:08] Als dit zo is wat de heer Graus zegt en dat dat zou verschrikkelijk zijn dat die mensen zijn weggepest.

[1:21:15] Maar ik wil wel graag even het antwoord horen van de staatssecretaris daarop.

[1:21:19] Als die mensen kunnen terugkeren en ze willen dat ook en dat kan, ja, dan zeg ik van waarom zouden we dat dan niet doen?

[1:21:25] Maar laten we dan even het antwoord van de staatssecretaris daarop afwachten.

[1:21:30] Dank u wel.

[1:21:32] De heer Gouzen zegt van het cao aanpassen, daar heb ik geen antwoord op gegeven, dat klopt.

[1:21:40] PVV heeft ook een minister gehad van volksgezondheid en toen hebben we het ook wel eens over cao's aanpassen gehad en daarvan heeft die minister

[1:21:49] ook gezegd, daar gaan wij niet over.

[1:21:51] Of wat ik daarvan vind, dat doet dan even niet ter zake.

[1:21:54] Maar dat is niet iets waar een staatssecretaris over gaat, volgens mij.

[1:21:59] Maar misschien dat hij daar ook antwoord op kan geven.

[1:22:01] Dat gaan we dan zo zien.

[1:22:02] Ik ga eerst nog naar mevrouw Den Hollander voor u introduceren.

[1:22:05] Voorzitter, ik ben een beetje laat, want ik wil even terug naar het begin van de woordvoering van mevrouw Van der Plas, waarin zij zei waarom de staatssecretaris niks doet met de dringende oproep uit Europa.

[1:22:14] En mijn vraag aan mevrouw Van der Plas is of mevrouw Van der Plas en haar partij vindt dat wij over het algemeen gehoor moeten geven aan dringende oproepen vanuit Europa.

[1:22:23] Mevrouw Van der Plas.

[1:22:24] Ja, wat is het doel van deze vraag?

[1:22:26] Wat bedoelt u precies?

[1:22:33] Nou, volgens mij ga ik daarover of ik het helder vind.

[1:22:37] We zitten hier niet in de schoolklas.

[1:22:39] Ik vraag mevrouw de Hollander om die vraag dan nog even opnieuw te stellen.

[1:22:44] Niemand gaat voor mij bepalen of ik de vraag helder vind of niet.

[1:22:47] Nou, mevrouw Den Hollander, gaat uw gang.

[1:22:50] Voorzitter, ik zal een poging wagen.

[1:22:52] Mevrouw Van der Plas geeft aan dat wij gehoor moeten geven aan een dringende oproep vanuit Europa.

[1:22:56] Er komen vaker dringende oproepen vanuit Europa onze kant op als het gaat over de landbouw.

[1:23:01] En ik heb het idee dat de BBB zich dat niet altijd aantrekt.

[1:23:05] Dus mijn vraag aan mevrouw Van der Plas is of mevrouw Van der Plas van mening is dat de BBB alle dringende oproepen vanuit Europa zich gaat aantrekken.

[1:23:14] Mevrouw Van der Plas.

[1:23:16] Volgens mij zijn wij hier volkstegenwoordigers.

[1:23:20] Ik merk dat sommige mensen in dit huis dat nog weleens dreigen te vergeten en dat wij hier ook opkomen voor mensen die hier in Nederland leven, die op ons stemmen, die ons kiezen en sterker nog die ons betalen.

[1:23:36] Dus dat wij kritisch zijn hier op een overheid, of dat nou een Nederlandse overheid is, of dat dat een Europese overheid is, dat lijkt mij volstrekt onze taak.

[1:23:49] Dus het is een hele flauwe, eigenlijk een beetje domme vraag om iemand ergens in de hoek te zetten, maar ik zou alle Kamerleden willen oproepen om kritisch te zijn.

[1:23:59] En als wij kritisch waren geweest tijdens het ontstaan van de toeslagenaffaire, hadden hier ook niet tienduizenden mensen in de shit gezeten.

[1:24:08] Dus om te zeggen van, wij moeten knippen en buigen voor een overheid, nee.

[1:24:12] Maar in dit geval heeft de Europese Commissie, die heeft hier gezegd, doe dit nou even niet, wacht daar nog even op, want ze zijn bezig met een Europese transportverordening.

[1:24:21] Dat zou iedereen toch moeten toejuichen?

[1:24:24] Nee, maar wat doet de VVD, de ondernemerspartij, die zegt, nee jongens, zoek het maar lekker uit en los het maar lekker op.

[1:24:30] Nou, bedankt aan de VVD-kiezers.

[1:24:33] Mevrouw van der Plas, dank u wel.

[1:24:34] En kwalificaties als domme vraag zijn niet nodig.

[1:24:38] En ik kijk nog even naar mevrouw Den Hollander voor de tweede instantie.

[1:24:42] Voorzitter, ik heb al op de lagere school geleerd dat domme vragen niet bestaan, alleen domme antwoorden.

[1:24:46] En ik heb ook nog steeds geen antwoord gekregen op mijn vraag.

[1:24:49] Dus zou mevrouw van der Plas, los van alle emotie, die zij tentoonstrijd ook gewoon de vraag kunnen beantwoorden?

[1:24:55] Volgens mij heb ik dat uitgebreid gedaan, zeg ik via de voorzitter tegen mevrouw Den Hollander.

[1:25:00] Dat we altijd kritisch moeten blijven op een overheid.

[1:25:03] En het is helemaal niet zo dat wij daar ons niks van aantrekken.

[1:25:06] Maar als wij als Kamerleden al niet meer kritisch kunnen zijn, wij controleren...

[1:25:11] Ik wil bijna een...

[1:25:13] Maar wij controleren hier het kabinet.

[1:25:17] En in Europa controleren wij ook degenen die in het kabinet van eurocommissaris zitten, Europese commissies.

[1:25:24] Maar dat de VVD dat niet wil doen, dat die wil knippen en buigen en alles maar oké vindt, dat moet de VVD zelf weten.

[1:25:30] Dat doen wij inderdaad niet.

[1:25:32] Wij blijven kritisch.

[1:25:33] Vervolgt uw betoog, mevrouw Van der Plas?

[1:25:37] Ja, dank u wel.

[1:25:39] Ik had het over het honoreren van de keuringsaanvragen.

[1:25:44] Wij horen al jaren dat 98% wordt gehonoreerd, maar ik zei al, klopt dat beeld wel?

[1:25:49] Want na de overgang van niet-veterinaire keurmeesters, de ondersteunende medewerkerstoezicht, naar de NVWA zien we minder capaciteit, minder flexibiliteit.

[1:25:58] en zelfs het stilleggen van slachterijen, terwijl de kosten voor bedrijven met 73% zijn toegenomen voor toezicht door dat OMT.

[1:26:07] Kan de staatssecretaris reflecteren op dit verschil tussen het beeld op papier en de praktijk?

[1:26:14] Nog zo'n voorbeeld.

[1:26:15] Slachterijen plannen zorgvuldig hun productie met extra ruimte voor dierenwelzijn.

[1:26:21] En dan staat er aan het einde van de dag, staan er nog een paar dieren en wat gebeurt er dan?

[1:26:26] De NVWA zegt dan tijd is tijd en die laatste dieren moeten hier gewoon maar even blijven staan.

[1:26:31] En niet vanwege dierenwelzijn, niet vanwege voedselveiligheid, maar vanwege een klok.

[1:26:36] En hoe kan het dat we in Nederland regels zo start toepassen dat ze juist tegen dierenwelzijn ingaan?

[1:26:42] En wat gaat de staatssecretaris doen om die professionaliteit en de proportionaliteit terug te brengen?

[1:26:47] En dezelfde starheid zien we ook bij de opvang van exotische dieren.

[1:26:52] Opvangorganisaties die dieren redden zonder papieren lopen vast op regels en een veel te strenge NVWA.

[1:26:59] Wil de staatssecretaris kijken hoe we daar meer ruimte kunnen geven voor redelijkheid zonder de regels los te laten?

[1:27:05] Voorzitter, dan de ANVB's dierwaardige veehouderij.

[1:27:09] De sector zegt heel duidelijk, dit is een enorm risico.

[1:27:12] De kosten voor dierlijke productie stijgen extreem en de zelfvoorzieningsgraad van Nederland gaat fors dalen.

[1:27:19] Zo produceren we nu 114 procent van de hoeveelheid kippenvlees die we hier consumeren.

[1:27:24] Maar straks gaan we afhankelijk worden van productie uit het buitenland, omdat we hier dan niet eens meer genoeg kunnen produceren voor onze eigen bevolking.

[1:27:32] En dat is slechter voor het dierenwelzijn, slechter voor het milieu en nog slechter voor de voedselzekerheid.

[1:27:39] En er is nog iets.

[1:27:39] Als we bovenwettelijke afspraken uit het confinant wettelijk maken, verdwijnt die meerprijs uit de markt.

[1:27:45] Dan betalen boeren eerst de rekening en als de productie eenmaal onderuit getrapt is, dan kan de consument niet eens meer voedsel betalen.

[1:27:52] Dat is mijn oproep.

[1:27:53] aan de staatssecretaris, breng eerst de randvoorwaarden op orde, luister naar de sector en voorkom dat goed bedoeld beleid uiteindelijk het tegenovergestelde bereikt.

[1:28:03] Dank u wel.

[1:28:04] Dank u wel, mevrouw van der Plas.

[1:28:06] Ik ga naar de heer Graus van de PVV.

[1:28:10] Dank u wel.

[1:28:10] Het is weer een goed sfeertje vandaag hier.

[1:28:13] Dat is altijd wel genieten.

[1:28:14] Daarom is het een believelingscommissie ook.

[1:28:17] Allereerst de stalbranden.

[1:28:20] Ik ben zelf ooit met dat Stable Safe systeem gekomen, via twee uitvinders.

[1:28:25] En dat dieren kunnen vluchten zodra er brand uitbreekt.

[1:28:28] En er branden bepaalde draadjes door.

[1:28:30] Dat gaat op het onderdruksysteem van het voedingssysteem.

[1:28:32] En dan vallen de deurtjes naar buiten, zodat de dieren kunnen vluchten.

[1:28:35] Want alle dieren vluchten voor brand.

[1:28:38] Ik snap niet wat er allemaal in die rapporten staat, dat ze dat ontkennen.

[1:28:42] Ook in hotels gebruiken we brandwerende materialen.

[1:28:44] Dat gebeurt vaak in boerderijen totaal niet.

[1:28:47] Daar had ik graag reacties op gehad.

[1:28:49] Ook de luchtwassers schijnen aan verrecht te werken.

[1:28:51] Daar waren wij als enige partij altijd fel tegen.

[1:28:54] Maar ik wilde vragen dat de nationale brandweer zegt dat het Stable Safe systeem, dat ze dieren een vluchtroute hebben, die waren er laai in.

[1:29:02] En het is alsof... Hoe kan het dat minder de zakendeskundiger...

[1:29:05] of veroordelen.

[1:29:06] Dus graag een reactie van de staatssecretaris.

[1:29:08] Sprinklers zorgen juist voor rook en verstikking.

[1:29:10] Knaagbranden, hè.

[1:29:11] Er staat van circa 35 procent van stalbranden is de oorzaak niet bekend.

[1:29:16] Dr. Weijman, de beste man is helaas overleden, een goede bekende van Frank Wassenberg van de Partij voor de Dieren van mij, een knaagdierspecialist, die zei dat het knaagbranden zijn en dat je preventie als beste biocide moet inzetten, dus knaagdieren buiten houden in plaats van ze binnen laten en ze dan gaan vergiftigen en in klemmen gaat zetten.

[1:29:33] Welke acties ga je daarop ondernemen?

[1:29:35] Hoeveel van die knaagbranden zijn er?

[1:29:37] Dat is helemaal nooit meegenomen.

[1:29:39] Dat schijnt volgens Dr. Weijman een van de grote oorzaken te zijn van die stalbranden.

[1:29:44] De overlevingskansen van dieren vergroten.

[1:29:47] Er wordt ook een rapport naar buiten gebracht.

[1:29:48] Geef ze dan een vluchtroute en de dieren zullen er gebruik van maken, zoals mensen dat ook zullen doen.

[1:29:53] Ja, de ontsnapte stier, we hebben het er al over gehad.

[1:29:55] Het is natuurlijk schandelijk wat daar gebeurd is.

[1:29:56] Ook amateurs.

[1:29:57] Het zijn echt kneuzen die dat geweest zijn.

[1:30:00] Want wie gaat nou met zo'n klein kaliber op een dier van een paar honderd kilo zitten schieten.

[1:30:05] En ook nog verkeerd.

[1:30:06] Hartstikke slecht.

[1:30:08] Er had gewoon een dierarts ter plekke moeten komen.

[1:30:09] Die had dat dier kunnen verdoven.

[1:30:11] Dus graag actie erop.

[1:30:12] Daar liggen ook draaiboeken voor.

[1:30:14] En waarom wordt er geen gebruik van gemaakt?

[1:30:15] Waarom kunnen dit soort kneuzendingen nog steeds plaatsvinden?

[1:30:18] Na twintig jaar dat wij eraan vragen om professioneel op te treden.

[1:30:22] Dus graag daar een reactie op.

[1:30:24] De omstreden import van jonge kalfjes uit Ierland, dat is gewoon te schandelijk voor woorden.

[1:30:28] En ik wil keiharde aanpak van die quote top 500 jongens, die gewoon met onze voeten zitten te spelen hier al twintig jaar.

[1:30:34] En ik ben dat spuug zat.

[1:30:35] Dus graag actie.

[1:30:36] De staatsrechtera's heeft aangetoond met de verlaging van de transporttemperaturen.

[1:30:40] Dat hij tegen die quote top 500 jongens durven in te gaan, maar hier ook kappen ermee.

[1:30:46] Het is eindoefening.

[1:30:46] De Kamer wil het niet.

[1:30:48] Meer een deel van de Nederlandse bevolking wil het niet.

[1:30:49] We leven in een parlementaire democratie en niet in een dictatuur van quote top 500 jongens.

[1:30:54] Dat is eindoefening.

[1:30:55] Nou, we willen...

[1:30:56] De enorme vertragingen van woonverzoeken aan de NVWA, waar ligt dat aan?

[1:31:02] Heel veel dingen heb ik gewoon kunnen achterhalen binnen tien minuten.

[1:31:04] Waarom worden mensen daarin gefrustreerd?

[1:31:07] Waarom worden dierenartsen niet meegevraagd in dierenwelzijnsinspecties?

[1:31:11] Wat speelt daar?

[1:31:12] Waarom worden die mensen achtergehouden in de zakendeskundigen?

[1:31:15] Waarom worden die weggepeste en of gepensioneerde dierartsen, die behulpzaam willen zijn op vrijwillige basis zelfs, die zich vrijwillig ter beschikking stellen, waarom wordt daar geen gebruik van gemaakt?

[1:31:26] Nou, de NVWA-directie, die worden automatisch lid van de Koninklijke Nederlands Maatschappij voor Diergeniskunde.

[1:31:30] Een niet politiek afhankelijke organisatie.

[1:31:33] En ik wil dat dat stopt.

[1:31:34] Ik wil niet dat de staat mee betaalt aan de Koninklijke Nederlands Maatschappij voor Diergeniskunde.

[1:31:38] Bovendien kan de NVWA dan niet meer onafhankelijk ter zaken werken.

[1:31:44] En dat wil ik niet.

[1:31:45] Na alle onderzoeken in de handhaving is nog steeds eigenlijk weinig of niets op orde.

[1:31:51] Dat blijkt ook.

[1:31:52] NGO's bevestigen dat ook.

[1:31:54] Dat ligt niet aan de inspecteur-generaal, kan ik u garanderen.

[1:31:57] Want die man doet zijn best, maar er zit van alles onder.

[1:32:00] Er moet harder worden opgetreden.

[1:32:01] Dus graag uw steun ook aan de inspecteur-generaal hierin.

[1:32:03] Meneer Gaus, u heeft een interruptie van de vrouw Den Hollander.

[1:32:07] Ja, ik was even vluchterder in het gaan, terwijl ik maar een paar minuten heb natuurlijk.

[1:32:11] Maar misschien biedt de interruptie van mevrouw Den Hollande u wel een kans.

[1:32:16] Voorzitter, ik zou de heer Goustra willen vragen wat het bezwaar is van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde, die zich op dit moment keihard inzet om te komen tot een nieuwe federatie, waar volgens mij deze Kamer al heel lang om vraagt, het ministerie mee bezig is.

[1:32:29] Dus waarom is de heer Goustra zo op tegen, voorzitter?

[1:32:33] Dat zal ik u uitleggen.

[1:32:36] Ik ben zelf ooit begonnen als dierartsenbezoeker en toen al liep ik tegen heel veel negatieve reacties over ook binnen dierartsen over de koninklijke Nederlandse maatschappij voor dieren is kunnen.

[1:32:46] Dat was in 1996 dat ik daar begonnen ben.

[1:32:48] Daarna ben ik nog een tijdje zelfs managing director geweest bij een bedrijf waar ik er ook mee te maken had.

[1:32:53] Maar ik heb ook als politicus er mee te maken gehad.

[1:32:56] Meneer Wilders en ik.

[1:32:57] We wilden samen een fonds oprichten voor mensen die de dierhaaskosten niet kunnen betalen.

[1:33:01] En we hebben de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeniskunde bij ons op het kantoor geroepen.

[1:33:06] Ze hebben ons letterlijk, letterlijk en heel arrogant, met veel diner, gewoon zitten uitlachen.

[1:33:10] En ze hebben gewoon gedacht, figuurlijk een dikke middelvinger tegen ons opgestoken.

[1:33:15] En ze hebben er niets mee gedaan.

[1:33:17] En dat bleek ook in hele communicatie heel denigrerend.

[1:33:20] Ik vind het een verschrikkelijke organisatie.

[1:33:22] Met heel veel dedaan, met heel veel arrogantie, neerbuigend.

[1:33:26] En daar wil ik niet dat onze staat en onze NVWA-dierartsen daarvan afhankelijk zijn.

[1:33:31] Ik heb daar niets aan negatieve ervaring mee, persoonlijk.

[1:33:34] Maar ook mensen om mij heen.

[1:33:35] En ook dierenartsen hoor.

[1:33:37] Ik ben echt niet de enige.

[1:33:38] Want ik ken heel veel dierenartsen, persoonlijk.

[1:33:40] Ook door mijn oude beroep.

[1:33:41] Vervolgvraag van mevrouw Den Hollander.

[1:33:44] Voorzitter, ik ken ook heel veel dierenartsen persoonlijk en volgens mij is juist, het klinkt een beetje als persoonlijke veten die de heer Gauws heeft met deze toch wel professionele organisatie, een beroepsvereniging voor dierenartsen en een vereniging die zich keihard inzet om de kwaliteit van het diergeneeskunde verbeteren, om dierenwelzijn te verbeteren, dat zou de heer Gauws toch moeten aanspreken en soms denk ik ook mensen, organisaties kunnen leren van fouten uit het verleden.

[1:34:07] Ik zou toch de heer Gauws vragen om nog eens opnieuw kennis te maken.

[1:34:10] Nou, open uitnodiging aan de heer Gauss.

[1:34:13] Nee, maar mijn collega van de VVD is niet goed in de chronologie daar dingen.

[1:34:17] U draait het oorzaak aan gevolg om.

[1:34:21] Ik had niets tegen de Koninklijke Nederlandse Maatschappij.

[1:34:25] Helemaal niets.

[1:34:26] Maar door alle negatieve ervaringen, wat ik net zei, de afgelopen tientallen jaren, is dat ontstaan.

[1:34:31] En dat zijn iedere keer losse dingen die helemaal niets eens, denk ik, met mij persoonlijk te maken hebben.

[1:34:36] Dus het is absoluut niet waar.

[1:34:37] En ik blijf altijd professioneel.

[1:34:39] Ik heb een bloedteken aan sommige mensen waar ik wel mee samenwerk, omdat we samen iets voor dieren doen.

[1:34:44] En zo moet het zijn.

[1:34:45] En het moet niet zo zijn dat al direct inderdaad mensen worden uitgesloten, omdat ze een bepaalde politieke kleur hebben.

[1:34:51] Dat vind ik inderdaad heel gevaarlijk.

[1:34:52] En daar hebben ze zich wel schuldig aan gemaakt.

[1:34:54] En mevrouw Wilders kan dat trouwens wel aan, hoor.

[1:34:57] En daar ben je niet objectief bezig met dierenwelzijn en met dierenleten, hoor.

[1:35:01] Vertrouw mij daar nou maar in.

[1:35:03] Het is een politieke organisatie.

[1:35:05] Er zijn andere mensen die zitten bij dezelfde tennisclub, een golfclub.

[1:35:08] En dat is precies wat allemaal bij de commissie erbij bleek.

[1:35:10] Het zijn allemaal van die elite clubjes allemaal.

[1:35:11] Ik hou er niet van.

[1:35:12] Absoluut niet.

[1:35:12] Meneer Graus, gaat u rustig verder met de laatste minuut van uw spreektijd.

[1:35:19] Mevrouw Den Holle heeft een punt van orde.

[1:35:21] Voorzitter, ik vind het echt ongepast dat de heer Graus hier een gerenommeerde organisatie op deze manier wegzet.

[1:35:28] Ik vind het echt niet kunnen en ik maak daar formeel bezwaar tegen.

[1:35:31] Dank u wel.

[1:35:32] Wie is dat?

[1:35:32] Daar wil ik wel op kunnen reageren, mevrouw de voorzitter.

[1:35:34] U mag daar heel kort op reageren.

[1:35:37] Ik heb in het begin, toen die kinderen begon, mijn best ervoor gedaan.

[1:35:41] Ik heb ze ook nooit meer gezien, moet ik eerlijk zeggen.

[1:35:44] Dat zegt ook heel veel, hè.

[1:35:45] Vroeger waren ze kinderen en nu ineens niet.

[1:35:47] Dat komt gewoon omdat ik keer op keer punten inbreng.

[1:35:51] waar ik recht van spreek en waar ik een gevoelig punt raak en dan gaan ze je negeren en ik weet donders goed wat er is.

[1:35:56] En ik wil niet, en daar gaat het nu om, zeg ik tegen mijn collega van de VVD.

[1:36:00] Het gaat nu even hier om.

[1:36:02] U vraagt mij hoe dat allemaal ontstaat.

[1:36:04] Ik vraag gewoon, ik wil niet dat NVWA, mevrouw de voorzitter, ik wil niet dat NVWA dierenartsen, dat die lid worden van de Koninklijke Neerlandse Partij voor Dierkenissen op kosten notabene van de staat, van de belastingbetaler.

[1:36:17] En nu gaat u door met de laatste minuut van uw

[1:36:21] Eerste termijn.

[1:36:22] Maar die minuut gaat nu wel dan per zin, inderdaad.

[1:36:28] We hebben het gezegd, verbod op rituele religieuze martelingen van dieren.

[1:36:31] Een gevangenisstraf, inclusief beroeps- en houtverbod, kan al bij die illegale slachtingen die allemaal plaatsvinden.

[1:36:37] En ik wil de staatssecretaris verzoeken op werkbezoek te gaan naar Compaxo.

[1:36:40] Die hebben een innovatie op het gebied van elektrisch bedwelmen, een alternatief voor de gruwelijke CO2-bedwelmingen, waar ik mevrouw Ouwehanden op bevroeg.

[1:36:48] Dit kan de samenplaats van de dierencoalitie, dit zijn heel veel dierenorganisaties, en dat slachthuis zet ook in op voorkoming van hittestress.

[1:36:56] En ik wil tenslotte nog een reactie hebben op het rapport dat dadelijk wordt aangeboden van de Kering Farmers, de Dierenbescherming en andere organisaties van de dierencoalitie.

[1:37:04] Dat heet dierwaardig nu, dat wordt onstalig aangeboden.

[1:37:07] En daar wil ik graag een reactie op hebben, want ik heb nu mijn eerste termijn.

[1:37:10] Daar wil ik een reactie op hebben.

[1:37:11] En dat gaat om een concreetere invulling van normen in zaken natuurlijke gedragsbehoeften, ter aanvulling op de ontwerp ANVB dierwaardige veehouderij, die natuurlijk voor gemeten duurt.

[1:37:21] Dank u wel mevrouw de voorzitter.

[1:37:22] Dank u wel aan de heer Gaus en daarmee komen we aan het einde aan de eerste termijn van de zijde van de Kamer.

[1:37:31] Ik zou eigenlijk de staatssecretaris willen verzoeken om binnen veertig minuten een broodje te eten en de beantwoording eerste termijn voor te bereiden.

[1:37:44] Dan gaan wij om kwart over één verder.

[1:37:50] En dan zie ik u al dan.

[2:26:19] Goed, we zijn inmiddels fors over de aanvangstijd, dus we gaan beginnen.

[2:26:26] Ik hoop dat u al goed geluncht heeft.

[2:26:29] Ik heb mijn stem even rust kunnen geven, dus we gaan zien hoelang het gaat houden.

[2:26:34] De staatssecretaris gaat zometeen beantwoorden in blokjes.

[2:26:38] Die loopt u zometeen even langs en ik wil u vragen uw vragen te bewaren tot aan het einde van elk mapje.

[2:26:44] Op die manier kunnen we efficiënt en effectief de beantwoording van de vragen doen, zodat we ook echt daadwerkelijk om vier uur hier weer de zaal uit kunnen.

[2:26:55] Dan is het woord aan de staatssecretaris.

[2:26:57] Dank en excuus voor de vertraging.

[2:26:59] Uw commissie heeft meer dan honderd vragen gesteld en ik wil zorgen dat we overal wel een goed antwoord kunnen geven, dus vandaar dat ze vijf minuten meer de tijd hebben genomen.

[2:27:07] Maar die tijd is vast en zeker goed gebruikt als extra lunchtijd door de leden, dus ik voel me er ook niet heel schuldig over op dit moment.

[2:27:16] Dan voel ik me toch een beetje schuldig richting de commissie.

[2:27:19] Maar goed voorzitter, ik heb een korte inleiding en dan ga ik door een aantal blokjes.

[2:27:23] Ik zal eerst ingaan op de ANVB dierwaardige veehouderij.

[2:27:26] Daar zijn veel vragen over gesteld.

[2:27:28] Dan naar de beleidsmaatregelen en maximum temperatuur onder transport.

[2:27:31] Dan gaan we naar alle vraagstukken rondom het transport van kalveren.

[2:27:34] Dan naar het toezicht in de vleesketen.

[2:27:37] Dan gaan we naar twee blokjes die ik ook kan samennemen over de NVWA en het toezicht.

[2:27:43] De doelmatigheid onder andere.

[2:27:45] Dan zijn er een aantal vragen gesteld over de NVWA die deelt bij VWS zit.

[2:27:49] Dus ik zal er proberen een eerste aantal voor te geven.

[2:27:51] Maar als u daar heel veel tot aan wil gaan, dan zal ik het ook zo moeten doorgeleiden.

[2:27:55] En een blokje overig voorzitter.

[2:28:00] Dan, voorzitter, wil ik graag beginnen met een citaat van de Britse filosoof Jeremy Bentham.

[2:28:05] Hij schreef, de vraag is niet, kunnen dieren redeneren?

[2:28:09] Nog kunnen zij spreken, maar kunnen zij lijden?

[2:28:12] En veranderd omgaan met dieren in onze voedselketen is belangrijk.

[2:28:16] Dat vindt de maatschappij en daar vragen ook de leden van deze commissie terecht aandacht voor.

[2:28:20] En inmiddels zijn we ook enkele eeuwen verder dan dit citaat en is het denken over dieren ook grondig gewijzigd.

[2:28:25] Het uitgangspunt is dat zij positief welzijn moeten kunnen ervaren.

[2:28:28] En in de brief die ik voorafgaand dit debat naar de Kamer heb gestuurd, heb ik aaneengezet welke stappen dit kabinet wil nemen om dierenwelzijn in Nederland naar een hoger niveau te tillen in de hele keten.

[2:28:41] op het primaire bedrijf, tijdens het transport, tot aan in het slachthuis.

[2:28:45] Ik vind het belangrijk om daarin duidelijke lijnen voor de lange termijn te schetsen, zodat ondernemers weten waar ze aan toe zijn en waar ze naartoe moeten werken.

[2:28:53] Dit geeft ook meer rust en hopelijk ook meer resultaat.

[2:28:56] Zoals mevrouw Bromet zei, niet pleizers plakken, maar proberen echt ook vanuit lange lijnen te werken op dat vlak.

[2:29:02] En dit doe ik ook samen met de convenanspartijen om concrete en haalbare stappen te zetten naar een dierwaardige veehouderij.

[2:29:09] Ik streven naar de Kamer rond de zomer die aangepaste concept ANVB te sturen.

[2:29:13] Ik zal dadelijk ingaan naar de exacte tijslijnen.

[2:29:16] En wat transport betreft laat ik de maximum temperatuur voor dierstransport verlagen naar 30 graden bij 1 april 2027.

[2:29:23] Daarnaast laat ik het wetsvoorstel verplicht camera toezicht verder in procedure brengen.

[2:29:27] Een beweging naar een meer dierwaardige veehouderouwe, voorzitter, biedt daarnaast ook een kans, als het gaat om onze internationale concurrentiepositie, mits we dit goed aanpakken.

[2:29:36] Want we concurreren immers niet om de laagste prijs alleen, maar met dierwaardig geproduceerde producten kan Nederland zich ook sterk positioneren voor een afzetmarkt van consumenten met ook veranderende preferenties, vooral onder de jongere generaties ook steeds meer.

[2:29:50] En daarnaast is het hoog niveau van dierenwelzijn voor de sector ook van belang om draagvlak te behouden.

[2:29:56] De meeste spelers in de keten gaan dan ook op fatsoenlijke wijze om met de dieren waar ze verantwoordelijk voor zijn.

[2:30:02] Maar het kan beter en ook eerlijker.

[2:30:04] Als nu door een speler in de keten dierenwelzijn wordt geschaat, wordt de hele sector hierop aangekeken, ook de ondernemers die de regels volgen.

[2:30:11] En de sector heeft hier zelf ook een grote rol in.

[2:30:14] En ik vind dat ondernemers elkaar ook moeten aanspreken als het ergens niet goed gaat.

[2:30:18] Tegelijkertijd wil ik ook samen met de NVWA kijken naar hoe we toezicht kunnen inzetten om de naleving echt te vergroten.

[2:30:24] En ik wil met de sector toe bewegen naar een high trust, high penalty systeem.

[2:30:28] Wat aan de ene kant betekent dat ondernemers die het goed doen, dat ook mogen gaan werken door lichter toezicht.

[2:30:34] Dan denk bijvoorbeeld aan minder toezicht op plekken waar het kan, waar ondernemers de wet naleven en de risico's op overtredingen klein of nieuw zijn.

[2:30:42] Daar mag de ondernemer minder toezichtdruk voelen.

[2:30:44] Of bijvoorbeeld via systeemtoezicht waarbij zelfregulerend vermogen voldoende geborgen is met private kwaliteitssystemen waarin wij vertrouwen hebben.

[2:30:52] Ook voor de ondernemer zijn er dus voordelen als de toezichthouder niet hoeft te interveneren in het bedrijfsproces.

[2:30:57] Maar ondernemers die de wet willens en wetens aan hun laaf slappen, moeten we veel harder aanpakken, want het overtreden van de wet mag niet lonen.

[2:31:05] Dat zit aan de ene kant aan de pakkans, via risicogebaseerd toezicht, maar ook aan de sanctionering, zowel aan de bestuursrechtelijke kant als ook de strafrechtelijke kant.

[2:31:13] Dus ik wil ook samen met mijn collega van JNV, het OM, de NVWA, de LID en de politie kijken hoe we de pakkans kunnen vergroten.

[2:31:21] Dit sluit ook aan op een aangenomen motie van het lid Teunissen van de Partij voor de Dieren waarin ook precies die vraag aan mijn collega van JNV gesteld is.

[2:31:28] Over wat er gedaan kan worden om de pakkans bij dierenmishandeling te vergroten.

[2:31:32] En voorzitter, zoals ik al in mijn brief van 6 april heb aangegeven, vind ik ook dat het boete-instrumentarium voldoende afschrikwekkend moet zijn, waarbij we aan de ene kant kleine foutjes niet te zwaar afstraffen, maar bewuste misstanden veel zwaarder gaan afstraffen.

[2:31:46] En voor de zomer kom ik meer specifiek terug op hoe ik de toezicht ook op dierenwelzijn wil verbeteren, ook in een bredere brief over de NVWA.

[2:31:52] Ik zal dadelijk al inderdaad een aantal zaken ook toelichten.

[2:31:56] Voorzitter, dan de vragen in dit blokje.

[2:32:00] De eerste vraag is van de heer Van het Vlag over de ontwerp ANVB, of er een impact-analyse gedaan wordt.

[2:32:05] Ja, bij het opstellen van de regels voor de ANVB-dierwaardige veehouderij is door WSER en CAF een economische impact-analyse uitgevoerd.

[2:32:14] Die uitkomsten worden meegenomen in de uitwerking van het concept ANVB en we zullen die ook meesturen naar de Kamer met het concept ANVB uiteraard, voorzitter.

[2:32:22] De heer Vlag vroeg ook naar fiscale regelingen en bijdragen van ketenpartijen rondom de ANVB in het confinant die waardige veehouderij zijn afspraken over de randvoorwaarden van het zetten van stappen.

[2:32:33] Het coalitieakkoord is ook afgesproken om te bezien of de fiscale regeling die beweging kunnen laten stimuleren.

[2:32:39] En we zijn daarover in gesprek met de confinantpartijen en nemen dit ook mee in de bredere taskforce die ook samen met de minister Grunt wordt om te komen ook tot die integrale investeringsopgave voor de sector.

[2:32:49] Dus daar zullen we ook in kijken.

[2:32:51] De heer Vlagg had ook een vraag over ketenpartijen nog, inderdaad.

[2:32:55] En hij vroeg, is de ANVB de ondergrens en zetten we de grote stappen via het convenant?

[2:33:01] Dat is niet volledig de lijn.

[2:33:02] In de ANVB staan gewoon de maatregelen waar veehouders aan zullen moeten voldoen.

[2:33:07] Deze maatregelen zijn in de tijd geforceerd om het ook mogelijk te maken dat voorafgaande inwerkingstreding kan worden gewerkt aan het borgen van het verdienmodel.

[2:33:16] En daarom is de bijdrage van markt- en ketenpartijen aan het convenant van groot belang, voorzitter.

[2:33:22] Mevrouw Den Hollande had dan een vraag over de stand van de wetenschap, of we daar gebruik van maken, om normen voor het voorzien van gedragsbehoeften van dieren concreet in te vullen.

[2:33:31] En ja, voorzitter, is het antwoord, wetenschappelijke inzichten zijn het uitgangspunt geweest en zijn er nog steeds bij het stellen van de normen in de ANVB.

[2:33:39] En uiteraard is onze inzet om die dan wel vorm te geven op een manier die zowel concreet is als ook handhaafbaar, zonder dat we daarbij uit het oog verliezen dat ieder bedrijf ook anders is en dat gedragsbehoeftes op meerdere manieren ingevuld zouden kunnen worden.

[2:33:52] Dan, voorzitter, ook een vraag vanuit de VVD.

[2:33:55] Wat gaat de staatssecretaris doen om koplopers te helpen?

[2:33:57] Volgens mij had de heer Korenvaard ook een vraag over.

[2:34:00] We trekken samen op inderdaad ook in de taskforce landbouw, natuur en SIGSOF omdat vergunningsverlening daarbij essentieel is voor dierwaardige veehouderij, voor iedereen, maar vooral in het bijzonder ook die koplopers die nu al stappen willen zetten.

[2:34:13] In het confinant dierwaardige veehouderij hebben we bovendien afgesproken dat experimenten, pilars, koplopers van belang zijn om te weten hoe die maatregelen in de praktijk uitpakken.

[2:34:22] Dus daar waar regelgeving in de weg zit om ervaring op te kunnen doen, zullen wij ons maximaal inzetten om die benemmeringen weg te nemen.

[2:34:29] En als er nog signalen zijn van specifieke regels op dat vlak, dan kunnen de Kamerleden, maar ook de koplopers zelf deze uiteraard met ons delen.

[2:34:36] En dan zullen we daarheen kijken, voorzitter.

[2:34:39] Voorzitter, dan nog een vraag van mevrouw Den Hollander.

[2:34:41] Is de staatssecretaris voor nemens om het afwegingskader voor dierwaardigheid dat het ministerie in 2022 liet opstellen te gebruiken bij deze evaluaties?

[2:34:50] We zijn niet bekend met dit specifieke afwegingskader, voorzitter, dus misschien heeft mevrouw Den Hollander daar nog voor onze specifieke naam, maar al deze zaken, nieuwe wetenschappelijke inzichten, impactanalyses die de voortgang meten en de stand van vergunningsverlening, de realisatie van verdienmodellen, nemen we allemaal mee hierin.

[2:35:05] Dus ik ga ervan uit dat die er al bij zit.

[2:35:07] Maar we kunnen dit natuurlijk dubbel checken als we het specifieke afwegingskader scherp hebben.

[2:35:12] Dan een vraag van mevrouw Pot van D66.

[2:35:15] Het gaat over de rijkwijten van de ANVB's.

[2:35:17] Dus wordt de hele keten meegenomen en welke diersoorten worden allemaal meegenomen?

[2:35:22] En wat zijn de ambities ook van het kabinet op dit vlak?

[2:35:26] Op dit moment, voorzitter, is onze focus het afronden van de voorhangversie voor de ANVB voor pluimvee, varkens en rundveehouderij, zoals de wettelijke opdracht ook vraagt.

[2:35:36] Hierbij is nieuw dat de vleesveesector daarbij ook toegevoegd is en het kost veel werk en tijd om deze regels nu wel zorgvuldig tot stand te laten komen.

[2:35:45] Dus op dit moment kan ik nog niet aangeven wanneer we met die andere houderijsectoren beginnen.

[2:35:49] Het lijkt me wel logisch dat die uiteindelijk volgen, maar mijn voorkeur zou wel zijn om nu de focus te leggen op deze ANVB zo snel mogelijk rond te krijgen, in werking te laten treden en dan inderdaad naar vervolgstappen te krijgen, om wat anders mogelijk ook met vertraging te maken te krijgen.

[2:36:02] En mijn doel zou wel zijn om zo snel mogelijk ik dit ook naar uw kamer te kunnen sturen.

[2:36:06] Voorzitter, dan een vraag van het libromed van Pro.

[2:36:11] Komt er een visie en wat staat er ongeveer in?

[2:36:14] We hebben in Nederland een innovatieve veehouderij die op veel gebieden voorop loopt.

[2:36:18] Dat willen we behouden en tegelijkertijd willen we ervoor zorgen dat de veehouderij werkt binnen de kaders van onder andere de leefomgeving, maar ook de eisen die we gaan stellen rondom dierwaardige veehouderij.

[2:36:27] Mijn rol is om die kaders te schetsen waar binnen de veehouderij ruimte heeft om zich op te ontwikkelen.

[2:36:32] Die eisen rondom dierwaardigheid nemen we mee in de ANVB.

[2:36:34] En in de taskforce stikstof, landbouw en natuur geven we ook duidelijkheid door bijvoorbeeld bedrijfsspecifieke emissienormen vast te leggen.

[2:36:42] We zullen daar ook ingaan op die toekomstbestendige landbouw en ook de visie rondom de veehouderij in de taskforce.

[2:36:47] Dus daar zullen we ook nog nader op terugkomen.

[2:36:50] Voorzitter, dan nog een vraag van het Liberomet.

[2:36:52] Kan de stafs een visie geven over hoe hij het dierenwelzijn ziet in relatie tot proportionaliteit en risico's voor uitvoerbaarheid en hoe weegt dierenwelzijn hierin?

[2:37:01] We vinden dierenwelzijn echt belangrijk en we willen dus ook een structurele stap de komende jaren maken om het dierenwelzijn te verbeteren.

[2:37:08] Daarbij hebben we wel oog voor het feit dat aanpassingen tijd vergen, ook ten opzichte van de huidige situatie.

[2:37:13] En daarom kiezen we ook voor een stapsgewijze aanpak, zodat veehouders daadwerkelijk in staat zijn deze stappen te zetten.

[2:37:18] Hoe eerder het kan, zeg ik wel hierbij, voorzitter, hoe beter.

[2:37:21] En daarom vind ik het ook cruciaal om meer markt- en ketenpartijen te laten aansluiten bij het convenant.

[2:37:26] En ook de rol van de autoriteit zal hierin belangrijk zijn om te kunnen kijken waar er soms ook een versnelling mogelijk is of waar het op de randvoorwaarden juist knelt, voorzitter.

[2:37:33] Maar het doel en de ambitie staat hierin centraal.

[2:37:36] En het lid Beckerman, voorzitter, vroeg nog wat is het waard als normen zullen worden ingevoerd dat er niet op gehandhaafd kan worden?

[2:37:43] Dat ging over die open normen.

[2:37:44] wilden we daar minder op inzetten.

[2:37:46] Voor mij staat voorop dat de voorschriften van de ANVB handhaafbaar zijn hierin.

[2:37:51] Daar werken we ook nauw samen mee met de NVWA, die toets hier ook op.

[2:37:54] Die zal ook echt voordat wij de ANVB naar de Kamer sturen kijken naar is het handhaafbaar wat we opstellen met elkaar.

[2:38:00] Dat kan ook bij open nomen het geval zijn, niet altijd.

[2:38:03] Dus we kijken ook naar doelvoorschriften in dit geval, zodat de sector ruimte heeft voor eigen invulling, maar het wel getoetst kan worden.

[2:38:10] Dus een voorbeeld die je van kan noemen, bijvoorbeeld het feit rondom de ANVB één lichtplaats per koe.

[2:38:16] Hiermee wordt beoogd dat alle dieren tegelijkertijd kunnen liggen, maar er worden geen afmetingen voor geschreven in de consultatieversie vanwege ook de variatie in de grootte van de dieren, maar ook de stelsystemen.

[2:38:27] Maar het is best wel handhaafbaar uiteraard als je moet kijken of er één lichtplaats is.

[2:38:30] Dus daar houden we zeker rekening mee, zeg ik tegen mevrouw Beckerman.

[2:38:34] En voorzitter, dit is ook het langste blokje, dus ik heb het gevoel dat ik heel veel in een monoloog zit, maar er zijn nog vier vragen, dus ik zal het proberen af te ronden.

[2:38:40] Wat kan de bewindspersoon doen, vroeg de heer Korenvaag, om convenanspartijen te helpen om de horeca- en out-of-homepartijen achter het convenant dierwaardige veehouderij te krijgen?

[2:38:49] Ik vind dat een heel goede vraag, voorzitter.

[2:38:51] Het is eentje die ik ook in mijn eerste overleg intern meermaals gesteld heb.

[2:38:55] Ik ben blij dus inderdaad met het plan van de markt- en ketenpartijen om die aanpak ook te verbreden naar alle markt- en ketenpartijen, dus ook de out of home en de horeca.

[2:39:06] Die moeten een bijdrage hier aan gaan leveren.

[2:39:07] Ik zal zelf het gesprek aangaan met deze sectoren, zowel brancheorganisaties als ook individueel grote bedrijven om daar beweging in te krijgen.

[2:39:14] En daarbij wil ik ook kijken hoe ik partijen die stappen willen zetten kan faciliteren.

[2:39:19] Dat doen we via het marktprogramma voor duurzame en dierlijke producten.

[2:39:22] Ik zal binnenkort Koninklijke Horeca Nederland uitnodigen om deel te nemen aan het marktprogramma ook.

[2:39:28] Concreet voorbeeld is dat de onlangs opengestelde subsidieregeling voor ketendeals ook door out-of-home-partijen kan worden benut.

[2:39:34] Maar de inzet van de heer Korovaar en dit kabinet zijn hierop identiek, voorzitter.

[2:39:38] We moeten die partijen er ook bij gaan betrekken.

[2:39:41] Voorzitter, dan het lid Korovaar ook nog over ruimte voor de koplopers.

[2:39:45] Die heb ik volgens mij net al beantwoord.

[2:39:48] De heer Koolvoort had ook een vraag over een overzicht van dierenwelzijnscriteria voor dieren die gehouden worden in de veehouderij tussen verschillende lidstaten.

[2:39:57] En ook wellicht is het een idee om daar grondig onderzoek naar te laten doen door de Raad van Dierenaangelegenheden, dus ook wat Nederland kan leren.

[2:40:03] De dierenwelzijnsvoorschriften voor dieren gehouden in de veehouderij in de EU zijn voor een groot deel geharmoniseerd, zeker wat betreft lekkernen, vleeskuikens, varkens en kalveren.

[2:40:12] Individuele lidstaten kunnen op hun grondgebied wel strengere voorschriften toepassen dan in de EU-richtlijnen zijn voorgesteld.

[2:40:19] Ik heb geen overzicht van deze aanvullende technische voorschriften of criteria en dat in kaart brengen zou ook heel veel tijd kosten.

[2:40:26] We kijken uiteraard in het kader van de regels die we opstellen voor dierwaardige veehouderij ook naar marktontwikkelingen in de Europese Unie.

[2:40:33] En we monitoren dat ook.

[2:40:35] Want ik snap de vraag wel, het gaat natuurlijk ook over het mogelijke verdienmodel en het gelijke speelveld hierin.

[2:40:40] Dus wat we nog zouden kunnen doen, is dat we rondom de ANVB misschien wel van onze buurlanden een aantal voorbeelden kunnen noemen van stappen die daar ook gezet worden.

[2:40:47] Want we zien bijvoorbeeld in Duitsland en Denemarken dat het ook niet stilstaat.

[2:40:51] En ik kan daarbij ook zeggen dat ik een gesprek ga met name ook met onze buurlanden, België en Duitsland in dat geval, om ook te kijken of je met een aantal landen die hier stappen op kunnen zetten het ook gelijk kan trekken.

[2:41:01] Dus dat kan ik daarbij zeggen, voorzitter.

[2:41:03] Voorzitter, de heer Korenvaart had een vraag over de beoordelingskaders voor innovaties.

[2:41:08] Ik ben het eens met de lid Korenvaart dat die ambities voor dierwaardige veehouderij gebaat zijn bij het uitvoeren van pilots in de praktijk en ik wil het mogelijk maken dat die pilots kunnen worden uitgevoerd en dat vergt inderdaad een beoordelingskader op grond waarvan keuzes voor de juiste pilots kunnen worden gemaakt.

[2:41:22] Ik ben er niet aan toegekomen, wil het na de zomer met de komst van ambpartijen gaan oppakken.

[2:41:27] Dan, voorzitter, bijna afgerond.

[2:41:29] Het waren toch nog meer dan vier vragen, helaas.

[2:41:32] Mevrouw Ouwehand had de tijdslijnvraag, dus wanneer komt het confinant naar de Kamer?

[2:41:38] Het staat rond de zomer in het coalitieakkoord.

[2:41:41] We spannen ons ervoor in dat we het zo snel mogelijk doen.

[2:41:43] Er spelen twee zaken waardoor het wel nog wat tijd kost.

[2:41:46] Dat is aan de ene kant het in consultatie brengen, ook van de vleesveensector.

[2:41:49] Zodat die het ook nog kunnen meenemen in de ANVB en het goed kunnen opnemen.

[2:41:53] En aan de andere kant de gesprekken met ook de confinancepartijen, de dierenbescherming, de sector zelf, om de laatste wijzigingen toe te passen.

[2:42:00] Dus we streven ernaar zo snel mogelijk te doen.

[2:42:02] Maar stel dat het na de zomer zou worden, dan betekent dat niet eind dit jaar, maar dan zou het heel snel na het zomerreces zijn.

[2:42:08] Afgeronderd, voorzitter, is het confinant leidend of wetenschappelijke inzichten?

[2:42:13] Leidend bij het opstellen van de ANVB zijn wetenschappelijke inzichten.

[2:42:16] Dat zijn die zes leidende principes, ook van de RDA.

[2:42:18] We kijken uiteraard ook vanuit het confinant en de koppeling naar het verdienvermogen, vergunningen en daarom doen we het ook stapsgewijs met termijnen.

[2:42:26] Het lid van de Plas, voorzitter, stelde de vraag nog dat de Nederlandse veehouderij enorme stappen gezet heeft.

[2:42:32] Dat hebben boeren ook zelf gedaan, gaf zij terecht aan.

[2:42:34] De weg naar dierwaardigheid is al ingezet, dus hoe bouwen we daarop voort zonder het kapot te reguleren, was de vraag.

[2:42:40] En ik waardeer de stappen ook die de sector de afgelopen jaren heeft gezet richting een dierwaardige veehouderij.

[2:42:45] Echter, de wettelijke opdracht is wel dus om regels te stellen voor een dierwaardige veehouderij in 2040.

[2:42:50] Dat vraagt om aanvullende normen, waarbij we dus echt met de convenantpartijen ook kijken naar welke randvoorwaarden zijn er nodig.

[2:42:56] Aan de ene kant om het ook voor elkaar te krijgen, bijvoorbeeld op het gebied van vergunningsverlening, maar ook inderdaad de marktcreatie, zodat er ook een markt voor deze producten is en we niet gaan zien dat inderdaad de effecten toch de grenzen overgaan daardoor het dierenwelzijn niks opschiet, voorzitter.

[2:43:11] Kijk.

[2:43:17] Ik schors de vergadering voor een enkel oogblik.

[2:56:02] Veel dank.

[2:56:03] Ik heropen de vergadering.

[2:56:05] Het gaat goed.

[2:56:07] We zijn er nog.

[2:56:08] Ik wou bijna zeggen, het loopt met de sisser af, maar dat was in dit geval misschien wel minder gunstig geweest.

[2:56:14] Als dat zo was geweest, maar dank voor uw geduld.

[2:56:18] We gaan door met de interrupties op het eerste blokje van de staatssecretaris.

[2:56:25] Oh, de staatssecretaris wil heel graag op het tweede blokje de twee vragen...

[2:56:28] Nee, nee, ik heb nog twee vragen in het blokje, want dit was ook het langste blokje.

[2:56:33] Maar ik begrijp wel dat als ik het heel moeilijk krijg, ik gewoon mijn glas water dadelijk omgooi.

[2:56:36] Dus dat is de conclusie, om wat tijd te kopen.

[2:56:38] Ja, volg vooral het voorbeeld van de voorzitter niet, zou ik zeggen, staatssecretaris.

[2:56:42] Voorzitter, mevrouw Van der Plas had nog een vraag over bovenwettelijke afspraken die we wettelijk maken, dat dan de meerprijs verdwijnt aan de markt.

[2:56:51] Dus de oproep was eerst je rampvoorwaarden op orde.

[2:56:53] En bij het stellen van de regels in de ANVB houden we hier ook rekening mee.

[2:56:56] Dus die maatregelen in de ANVB worden in de tijd gefaseerd, ook om het mogelijk te maken dat voorafgaande aan inwerkingstreding dat verdienmodel en die rampvoorwaarden echt geborgd kunnen worden.

[2:57:05] Dus dat nemen we ook expliciet mee nu in de aanpassingen die we nog doen.

[2:57:08] En daar moeten de bijdrager van Markt en Keterpartijen het confidant van groot belang.

[2:57:12] En de heer Graus had nog een vraag over het rapport van de dierenbescherming, dierencoalitie en dierwaardig nu.

[2:57:18] Hier stond dat wij het rapport nog niet hebben en niet is uitgekomen, maar ik zie dat hij het heeft.

[2:57:23] En ik zag ook dat ik op LinkedIn getagd wordt door een van de organisaties.

[2:57:26] Dus wij zullen daar schriftelijk inderdaad een reactie op kunnen leveren uiteindelijk.

[2:57:32] Veel dank aan de staatssecretaris.

[2:57:33] Dan gaan we nu naar de vragen op de eerste blokjes.

[2:57:37] Even ter herinnering, we gaan, WBBWU heeft weer vier interrupties, interrupties gaan in tweeën en 30 seconden plus zijn twee interrupties en onder de 30 seconden zijn ze gratis.

[2:57:50] Ik begin bij de heer Graus, want die was net als eerst.

[2:57:53] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[2:57:54] Ja, allereerst wil ik graag, voordat ik me vragen stel, wil ik graag inderdaad het rapport namens meerdere leden aanbieden, dierwaardig nu.

[2:58:01] Het is een rapport van Kering Farmers, Dierenbescherming en andere dierencoalitieridders en het moet eigenlijk, het dient eigenlijk ook wel, het concept ANVB

[2:58:11] De dierwaardige vederij, dat deugt niet aan alle kanten.

[2:58:14] Dit moet de ideale aanvulling zijn.

[2:58:16] Dus ik wil dat graag overhandigen als u me toestaat via de Kamerbode en de staatssecretaris.

[2:58:20] En dan maak ik deel uit van de beraadslaging.

[2:58:22] En dank voor iedereen die er hard aan gewerkt heeft.

[2:58:24] En dat zijn ook allemaal ervaringsdeskundige mensen.

[2:58:27] En heb ik één vraag?

[2:58:30] Dadelijk.

[2:58:33] U had één vraag, zegt u.

[2:58:35] Ik wil één vraag stellen nog, of in ieder geval...

[2:58:38] De staatssecretaris had het over afschrikkende boetes.

[2:58:42] En die hebben we inderdaad al een paar keer met de Kamer veroogd.

[2:58:46] Maar alleen als je co-top 500 jongen bent.

[2:58:49] dan boeit je een boete niet zoveel, die betaal je gewoon.

[2:58:52] Want ze verdienen zoveel miljoenen dat het ze niet interesseert dat ze een boete van een paar duizend euro moeten betalen.

[2:58:58] Dus ik wil toch echt dat de staatssecretaris samen met zijn collega van Justitie en Veiligheid eerder gaat inzetten op die gevangenisstraffen, beroeps- en houtverboden.

[2:59:07] Beroeps- en houtverboden kan de staatssecretaris zelf al regelen.

[2:59:10] Maar ook eventueel een langer houtverbod zou via de rechter moeten.

[2:59:15] Maar dan moeten ook gevangenisstraffen worden opgelegd door de verantwoordelijken.

[2:59:20] Mevrouw de voorzitter, ik zit er twintig jaar en als mensen niet willen luisteren dan moeten ze voelen en dan moeten ze gaan knorren.

[2:59:25] Dan moeten ze gaan zitten.

[2:59:27] Een andere smaak is er niet.

[2:59:32] Dank u wel.

[2:59:34] Ja voorzitter aan de kant van van justitie strafrechtelijk is er inderdaad voor mij sinds 2024 ook meer mogelijk en zien we in de praktijk dat het ook vaker toegepast wordt.

[2:59:42] Zo is het voorbeeld inderdaad van de mishandeling een tijd terug.

[2:59:45] Er zijn ook voor mij strafrechtelijke zaken opgevoerd.

[2:59:48] Dus die mogelijkheden zijn er meer.

[2:59:50] Aan mijn kant

[2:59:51] Wil ik twee dingen doen, voorzitter.

[2:59:53] Aan de ene kant zijn de boetes al sinds 2007 niet geïndexeerd.

[2:59:56] Dat geeft ook aan dat die bedragen niet zijn toegenomen.

[2:59:59] Dat is één kant, maar u heeft gelijk.

[3:00:01] Als je dan een heel grote onderneming bent, dan raak je vooral de kleinere ermee.

[3:00:05] Misschien overal bij kleine vergrijpen.

[3:00:06] Dus we kijken daarbij ook naar omzet gerelateerde boetes en die hebben hopelijk ook een afschrikwekkender effect.

[3:00:11] We zullen dat ook voor de zomer inderdaad aan de Kamer informeren over die route wat we daarin kiezen.

[3:00:19] Dan ga ik naar mevrouw Bromet, die was net als tweede.

[3:00:27] Zal ik op de bel wachten of niet?

[3:00:29] Of gewoon er doorheen praten?

[3:00:32] Benieuwd naar de visie waar de staatssecretaris mee komt bij het pakket voor het oplossen van het slikstofprobleem in combinatie met al die andere problemen die we hebben.

[3:00:43] Dat krijgen we voor de zomer dus daar ga ik op wachten.

[3:00:48] De staatssecretaris zegt hoe eerder het kan hoe beter over allerlei maatregelen om het dierenwelzijn te verbeteren.

[3:00:55] Nou is het zo, dat zie je eigenlijk ook in dit debat zelf ook terug, dat een oude truc in het landbouwdossier is vooruit schuiven.

[3:01:02] Het gaat te snel, het kan nog niet.

[3:01:04] Dat remt innovatie en dat houdt de boel eigenlijk altijd zo als het al is en was.

[3:01:11] Is de staatssecretaris zich bewust van deze kracht, van dit krachtenveld?

[3:01:16] De staatssecretaris.

[3:01:17] Voorzitter, de staatssecretaris is er bewust van.

[3:01:19] Die wil twee dingen in balans brengen hier.

[3:01:20] Aan de ene kant echt duidelijkheid verscheffen en met een ANVB leg je zaken dus wettelijk vast waardoor je weet dat het eraan komt.

[3:01:26] En aan de andere kant wel daarin de tijd nemen om die randvoorwaarden op orde te krijgen.

[3:01:30] Maar dingen vooruit schuiven en geen keuzes maken de komende jaren zal ook betekenen dat er meer onzekerheid in de sector zelf blijft bestaan.

[3:01:35] Dus wat dat betreft gaan we ook heel veel knopen doorhakken.

[3:01:40] Mevrouw Pots.

[3:01:42] Ja, voorzitter, nog even op mijn vraag over de Rijkwijd.

[3:01:45] Ik vind het natuurlijk heel logisch dat de staatssecretaris zegt nou, ik ga me nu even focussen op dat wat ervoor ligt.

[3:01:50] En dat begrijp ik ook.

[3:01:51] Maar zouden we dan de afspraak kunnen maken dat hij bijvoorbeeld dit najaar nog eens een keer een brief naar de Kamer stuurt met hoe kijk ik er nu naar?

[3:01:58] Wat zou nou een volgende stap kunnen zijn?

[3:02:00] De staatssecretaris?

[3:02:01] Lijkt mij prima, voorzitter.

[3:02:04] Om het helder te hebben, houdt de staatssecretaris vast aan het wettelijke doel van een volledig dierwaardige veehouderij in 2040 en erkent hij dan ook dat de ANVB die voor ligt moet worden aangescherfd omdat die daar niet komt?

[3:02:22] Staatssecretaris?

[3:02:23] Voorzitter, ja.

[3:02:24] Met inderdaad ook dan het behoud van verdienvermogen voor de sector.

[3:02:27] Dus ja, daar houden we aan vast.

[3:02:28] En ik probeer de balans te vinden aan de hand van de consultatie inderdaad in die ambitie wat mevrouw Ouwehand noemt en de randvoorwaarden, zodat we de Nederland voor elkaar kunnen krijgen.

[3:02:36] Maar die zes principes, die nemen we hier in integraal mee.

[3:02:39] Ja, vervolgvraag van mevrouw Ouwehand.

[3:02:43] Ja, misschien begrijp ik het niet, maar ik hoor een ja maar.

[3:02:45] Ja, maar balans.

[3:02:47] Wat betekent dan die balans?

[3:02:49] Het wettelijke doel lijkt me het wettelijke doel, toch?

[3:02:53] Voorzitter, het is een ja-en zou ik zeggen, niet een ja-maar.

[3:02:56] Het heeft te maken met 2040.

[3:02:58] Sommige maatregelen kun je eerder in de tijd zetten, in 2035, in 2032 gaan ze door en sommige pas in 2040.

[3:03:03] Dus daar probeer ik de balans in te vinden dat je inderdaad wel met die tussendoelen die je stelt en die gefaseerde invoer, dat je wel de sector de kans geeft om die stappen te zetten.

[3:03:12] Dus zo bedoel ik hem.

[3:03:12] Dus ik zou zeggen het is een ja-en.

[3:03:15] Dank u wel.

[3:03:15] Ga ik naar mevrouw Van der Plas voor interruptie.

[3:03:21] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:03:24] De staatssecretaris zei van we gaan dat borgen, dat die investeringen ook terugverdiend kunnen worden of in ieder geval dat de boer er ook nog iets aan verdient om zijn gezin te kunnen onderhouden.

[3:03:38] Mijn vraag is hoe gaat de staatssecretaris dit dan borgen?

[3:03:44] De staatssecretaris.

[3:03:46] Nou, voorzitter, gelukkig hoeft de staatssecretaris dat niet alleen te doen.

[3:03:49] Dus de confidencepartijen zijn daar zelf ook ambitieus mee in de slag te gaan.

[3:03:52] Die hebben een hele lijst van voorstellen voor gemaakt.

[3:03:55] Dus daar ga ik samen met hen aan de slag voor.

[3:03:58] Twee dingen die ik additioneel daarin wil doen en die ook hebben besproken, is met zowel de partijen als ook intern bij ons, is één dat we gaan kijken naar hoe creëer je hier ook echt een markt voor die je ook internationaal kan neerzetten.

[3:04:08] Want we produceren in Nederland natuurlijk niet alleen voor eigen consumptie, maar ook voor het buitenland.

[3:04:13] En dit kan zomaar een product zijn wat ook best wel veel consumenten in het buitenland aanspreekt, gezien het feit dat dierwaardigheid ook in andere landen steeds belangrijker wordt.

[3:04:20] Dus daar gaan we ook een extra been op bijtrekken.

[3:04:23] En aan de andere kant ga ik ook in gesprek met onze buurlanden in eerste instantie, België en Duitsland, om natuurlijk grote assetmarkten zijn, om te kijken of we ook de regels grotendeels kunnen gelijktrekken.

[3:04:33] En als zij ook meegaan in de stramine wat wij gaan volgen met elkaar.

[3:04:35] Dus dat zijn de drie zaken op dit moment die we hierop ingezet hebben.

[3:04:39] En we zullen ook uiteraard met de ANVB die we naar de Kamer sturen hier uitgebreid op ingaan.

[3:04:43] Vervolgvraag van mevrouw Van der Plas.

[3:04:46] Voorzitter, het is gewoon zo dat als iets wettelijk moet, dan zijn mensen gewoon niet bereid om daar extra voor te betalen.

[3:04:55] Dat is geen onzin, hoor ik hier buiten de microfoon roepen dat het onzin is.

[3:05:02] Dat is geen onzin.

[3:05:04] Als er wettelijk iets is bepaald, dan hoeft een supermarkt niet een meerprijs te betalen.

[3:05:13] Dus dat, ik ga thuis.

[3:05:17] Ik wil daarbij wel benoemen dat de confidencepartijen natuurlijk heel veel sectorpartijen zijn die hier zelf ook hun handtekening onder gezet hebben, die zelf ook geloven dat we deze stappen kunnen zetten en die terechtkomen ook met een lijstje randverwaarden die mij moeten faciliteren om deze overgang te kunnen maken.

[3:05:31] Dus wat dat betreft werken we aan die randverwaarden, proberen we ervoor te zorgen dat die markt gecreëerd wordt en is er ook wel degelijk in Nederland een marktvraag naar meer dienwaardige producten.

[3:05:39] Het vergt wel een regierol zowel vanuit de sector als vanuit de overheid om consumenten daar op de juiste manier over te informeren.

[3:05:46] Vandaar dat we ook in de bredere aanpak, ook met de taskforce die ik net genoemd heb, ook kijken naar afspraken met de keten, ook op het gebied van dierwaardigheid, zodat we ook echt zorgen dat de producten die wij hier volgens de hoogtestandaarden produceren, ook daadwerkelijk door de keten zelf inderdaad daarmee geholpen wordt, dat die ook verkeerd kunnen worden.

[3:06:05] Dank u wel.

[3:06:05] Ik ga naar mevrouw Neumelt.

[3:06:07] U heeft een vervolgvraag gesteld.

[3:06:13] Voorzitter, ik moet zometeen naar een ander debat over de spreidingswet.

[3:06:18] Dus mijn vraag is of ik nu nog één aanvullende vraag kan stellen.

[3:06:22] Wat mij betreft kan het wel.

[3:06:26] Ja, zeker.

[3:06:26] Dank u wel.

[3:06:28] Dan wil ik nog even één aanvullende vraag stellen, want ik vertrouw daar helemaal niet op namelijk.

[3:06:34] Ik ga een heel klein voorbeeld noemen.

[3:06:37] dat Albert Heijn een contract had met een biologische spruitjesteler en die heeft daar allemaal fors op ingezet.

[3:06:45] En eigenlijk van de een op de andere dag is Albert Heijn gestopt met de biologische spruitjes, omdat er allemaal plekjes op zaten en het allemaal geen conform product is.

[3:06:54] Het zag er niet allemaal even netjes uit.

[3:06:56] De supermarkt kan gewoon weglopen.

[3:06:59] Als je dingen gaat vastleggen in de wet, dan is er helemaal geen prikkel meer voor welke supermarkt dan ook.

[3:07:04] om die meerprijs te betalen.

[3:07:07] Dus ik wil de staatssecretaris echt op aandringen dat hier gewoon echt afdwingbare afspraken over gemaakt worden.

[3:07:14] Want ik geloof er helemaal niet in dat supermarkten hier uiteindelijk voor gaan betalen als het in de wet zit.

[3:07:21] Daar kan ik mevrouw Van der Plas wel deels in tegemoet komen.

[3:07:25] Aan de ene kant gaan we uiteraard wel kijken naar overgangstermijnen, met name op de meest kostbare maatregelen.

[3:07:30] Dus daar nemen we ook meer tijd voor, omdat we ook weten dat marktcreatie op dat vlak langer duurt.

[3:07:35] Aan de andere kant probeer ik nu eerst de keterpartij aan tafel te krijgen, dus ook out of home en horeca.

[3:07:40] Als dat niet gebeurt en ze willen er dan niet aan meewerken, kunnen we uiteraard met elkaar ook het gesprek aangaan, ook met deze Kamer, over hoe we daar inderdaad iets normeerder in kan staan.

[3:07:47] Maar op dit moment merk ik dat de intentie er wel is aan de kant van de keterpartijen.

[3:07:51] Maar de zorg is niet onterecht en die snap ik ook trouwens vanuit de sectorpartijen die dit ook meermaals noemen.

[3:08:00] Voorzitter, het komt wellicht straks nog aan de orde, maar de staatssecretaris heeft het over de high trust high penalty en dan ging het vooral over de hogere boetes, maar in het kader van high trust, kunnen bedrijven die goed presteren ook minder toezicht krijgen en dan met de retribueerbaarheid moeilijk wordt van tarieven dan ook minder gaan betalen?

[3:08:17] Of komt dat later nog?

[3:08:19] De staatssecretaris...

[3:08:20] Dat komt later nog.

[3:08:22] Bedrijven kunnen dan lichter toezicht krijgen.

[3:08:24] De tarieven zijn daarbij het meest complex, waarbij we weinig ruimte zien, maar er zijn andere manieren wel om die lasten terug te kunnen verminderen voor bedrijven.

[3:08:32] Ik zal er dadelijk ook uitgebreid op terugkomen.

[3:08:34] Wacht, ik ga even mee, ja.

[3:08:37] Dank u wel.

[3:08:37] Dan ga ik naar de heer Korovaar.

[3:08:39] Ja, ik had nog een vraag aan de staats... Ja, of niet?

[3:08:43] Nee, oké.

[3:08:44] Sorry, de heer Korovaar.

[3:08:46] Dank u wel, voorzitter.

[3:08:47] Ik had nog een vraag aan de staatssecretaris.

[3:08:51] Volgens mij hebben we ook afgesproken dat er een autoriteit zou komen, ook om de normeringen die komen, om die te volgen.

[3:08:59] Zou u daar even op willen reflecteren?

[3:09:02] Ja, voorzitter.

[3:09:03] Hij staat gelukkig ook in het coalitieakkoord.

[3:09:05] Die autoriteit komt er ook.

[3:09:07] We werken nu hard met de Confidantspartij en de afronding daarvan.

[3:09:10] En die autoriteit zou een aantal doelen kunnen bewerkstelligen.

[3:09:13] Aan de ene kant zal de autoriteit kijken naar zijn de randverwaarden op orde voor de stappen die we met elkaar hebben afgesproken.

[3:09:18] De autoriteit zal ook aan de andere kant toetsen voldoen we aan die zes principes op het gebied van dierwaardigheid.

[3:09:25] En ik denk dat de autoriteit wat dat betreft ook een heel waardevolle aanvulling gaat zijn, zowel voor de Kamer als ook voor het kabinet, om dit debat de komende jaren verder met elkaar te kunnen voeren.

[3:09:34] Want wij gaan de ANVB hopelijk snel behandelen dit jaar met elkaar.

[3:09:38] Maar de invoering is natuurlijk iets wat over heel veel jaren gaat lopen.

[3:09:41] Dus ik kan me zomaar voorzetten, ook regelmatig, aan de hand van de adviezen van de autoriteit, het debat met elkaar hier verder over kunnen aangaan.

[3:09:47] Dus ja, voorzitter, die werken we uit.

[3:09:49] Die wordt ook ingevoerd, die autoriteit, en die gaat wat ons betreft heel behulpzaam zijn.

[3:09:55] Dan sluit ik even aan bij de zes diewaardigheidsprincipes.

[3:10:02] We hebben de ontbijtbijeenkomst gehad, waar ik ook al even aan refereerde.

[3:10:06] Daar zit echt wel wat spanning op de lijn.

[3:10:08] Dus er is door de sector een stap gezet, door de dierenbescherming ook, van hier gaan we uitkomen in 2040.

[3:10:16] Volgens mij zegt u iets anders dan dat het convenant aangeeft.

[3:10:21] Voorzitter, ik ben niet op de hoogte van dat ik iets anders zag dan wat het confinant voorschrijft hierin.

[3:10:25] Het confinant schrijft voort dat er een autoriteit dierwaardige veehouderij komt, die op afstand staat inderdaad ook van de overheid en die onafhankelijk advies kan geven aan de ene kant aan de randverwaarden die nodig zijn voor deze transitie, maar aan de andere kant ook aan de principe van dierwaardige veehouderij.

[3:10:40] Dus als de heer Korovaar heel specifiek kan zijn waar hij denkt dat die spanning op zit, kan ik daar ook op ingaan.

[3:10:49] Het is 4 of 6, dus volgens mij zit er in het confinant 4.

[3:10:56] Iedereen strekt zich uit om die 4 te halen, maar de 6 zit daar niet in.

[3:11:03] Ik denk dat het goed is dat we wel met elkaar blijven optrekken.

[3:11:07] Voorzitter, dan zal ik daar in de tweede termijn op terugkomen.

[3:11:10] Volgens mij zijn het de zes principes van dierwaardigheid natuurlijk vlak.

[3:11:15] Dus ik zal kijken of daar licht tussen zit.

[3:11:17] Ik hoorde wel rechts van mij net dat we ook vier dierrechten hebben, dus misschien dat twee zaken door elkaar lopen.

[3:11:22] Dat komen wij op terug in de tweede termijn.

[3:11:23] In de tweede termijn.

[3:11:24] Ik kijk naar mevrouw Beckerman.

[3:11:27] Ik wil daar eigenlijk de gespiegelde vraag stellen van wat de BBB deed.

[3:11:31] Want zij zeggen als je het wettelijk vastlegt betaalt de markt geen meerprijs.

[3:11:36] Maar is het omgekeerde niet veel meer waar dat als je het niet wettelijk vastlegt er altijd bedrijven zullen zijn die er niet aan voldoen die onder de prijs duiken waardoor je het als je het wel doet nog slechter af bent.

[3:11:51] Voorzitter dat klopt.

[3:11:53] En misschien aanvullend eraan om wel te proberen met twee antwoorden bij elkaar te brengen.

[3:11:58] Als je in de wet te snel en te ambitieus vastlegt, kan de kostprijs dusdanig verschillen met andere Europese markten, waardoor je wel je eigen producten verdrukt.

[3:12:06] Tegelijkertijd, als je in de wet vastlegt, creëer je natuurlijk ook deels een markt ervan.

[3:12:09] Dus het zit wel in de temporisering en de overgangstermijnen die ik net noemde.

[3:12:14] Ja, vervolgvraag van mevrouw Beckerman.

[3:12:16] Ja, voorzitter, dan wijst de staatssecretaris op import, maar zou je, als je het echt goed wil doen, niet de import aan dezelfde hoge standaarden willen houden?

[3:12:25] Want nu zegt de staatssecretaris ja, maar die import heeft lagere standaarden en dan concurreer je jezelf weg.

[3:12:31] Maar zou je niet dierwaardigheid juist altijd als norm willen stellen of nou hier vandaan komt of geïmporteerd wordt?

[3:12:40] Voor het concept van dierwaardigheid zou dat heel goed kunnen zijn, alleen vanuit de interne markt kan dat niet.

[3:12:46] Dus de twee stappen die ik daar op wil zetten is aan de ene kant onze Europese inzet, waarbij we proberen op alle verordeningen die langskomen zo ambitieus mogelijk het dierenwelzijnsbeleid ook op de Europese agenda te krijgen.

[3:12:58] En aan de andere kant wil ik ook echt met onze buurlanden, want dat zijn ook je grote concurrerende markten, te proberen om ook tot concreetere, ambitieuzere afspraken te komen.

[3:13:05] Want we weten ook dat de route via Brussel waarschijnlijk niet leidt tot dezelfde ambities dan dat wij die in dit huis hebben met elkaar.

[3:13:12] Maar bij onze buurlanden gebeurt er ook best veel.

[3:13:14] Dus via die twee sporen probeer ik inderdaad wel ervoor te zorgen dat dat risico zo beperkt mogelijk is.

[3:13:21] Dank u wel.

[3:13:22] En volgens mijn administratie zijn we al aangekomen bij uw tweede blokje.

[3:13:27] Voorzitter, het tweede blokje ging over transport en hitte.

[3:13:32] De heer Vlag had een vraag over de gidsen voor goede praktijken.

[3:13:36] Worden deze overgenomen?

[3:13:38] Het consortium van sectorpartijen heeft een gids voor goede praktijk voor het transport van melkvee ingediend.

[3:13:44] Dat initiatief waarderen wij vanuit de sector en de sector heeft ook de gids der beoordeling ingediend bij de RVO.

[3:13:51] LVVN en NVWA doen de inhoudelijke beoordeling van de gids en dit proces loopt.

[3:13:56] Dus we informeren uw Kamer ook erover wanneer we die voortgang helder hebben.

[3:14:00] De heer Vlag had ook een vraag over het verbod op diertransport bij 35 graden wat naar 30 gaat.

[3:14:07] Het vervoer verplaatsen naar koele uren.

[3:14:08] Welke garanties kan u ook geven voor voldoende toezicht en dan inderdaad slagcapaciteit?

[3:14:13] De NVWA biedt op dit moment de mogelijkheid de slachttijden en exportcertificering met twee uur te vervroegen.

[3:14:20] Voorgaande jaren bleek uit evaluaties van het nationaal plan voor veetransport bij extreme temperaturen dat verzoeken van vervroegslachten zo goed als altijd zijn ingewilligd.

[3:14:28] Dat was natuurlijk wel nog met een andere maximumtemperatuur in dit geval.

[3:14:31] Hier worden bedrijven wel nauwelijks gebruik van gemaakt op dit moment.

[3:14:35] Dus we kijken ook samen met de NVWA naar hoe we er op kunnen zorgen dat vervroegen van de werktijden ook beter benut kan worden door de sector.

[3:14:41] dat er ook blijkbaar in de complexiteit van het aanvraagsysteem in en ander zit.

[3:14:44] Die gesprekken lopen ook op dit moment.

[3:14:47] En op basis van de aangenomen moties om de maximum temperatuur van dierstransport te verlagen naar 30 graden, heeft mijn voorganger de NVWA gevraagd om samen met de sector te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor de belemmeringen voor het verder vervroegen van de slachtijden.

[3:15:02] De NVWA vindt in 2024 onderzoek voor pluimvee, in 2025 voor roodvlees.

[3:15:07] Het onderzoek is gedaan naar onder andere de effecten van vroeger slachten op de capaciteit en het toezicht en op het welzijn van de medewerkers.

[3:15:14] Ik blijf de sector dan ook oproepen om ook hier zelf maatregelen in te nemen.

[3:15:18] Ik zal er dadelijk ook uitgebreider op ingaan hoe ik de balans tussen de NVWA zie en de verantwoordelijkheid die ook bij de sector ligt.

[3:15:25] En voorzitter, om daar twee dingen over te zeggen.

[3:15:28] Aan de ene kant gaan wij onze uiterste best doen om zoveel mogelijk van deze verzoeken te honoreren.

[3:15:34] Op dit moment wordt overdag met de slagcapaciteit van mij circa 99 procent van de verzoeken gehonoreerd, 1 procent niet.

[3:15:41] U kon zich voorstellen dat bij vervroegd slachten dat wellicht minder kan zijn dan 99 procent.

[3:15:45] Dus garanties daarop geven, dat kan niet.

[3:15:47] We gaan wel ons best doen om dat percentage zo hoog als mogelijk te krijgen.

[3:15:51] We hebben ook meermaals met de NVWA al over gesproken.

[3:15:54] Dat is op basis van vrijwilligheid van de medewerkers.

[3:15:57] Daar is ook deels een appetite voor, dus wij moeten gaan zorgen dat we dat inderdaad zo goed mogelijk faciliteren met elkaar.

[3:16:02] En de heer Graus had dadelijk nog een aantal vragen, ook specifiek over bijvoorbeeld de inzet van gepensioneerde medewerkers op dit vlak, et cetera.

[3:16:09] En al die opties bekijken we ook in dit kader.

[3:16:11] waarbij wij dus inderdaad met elkaar op die warme dagen proberen zo'n groot mogelijk deel van het probleem wat daarmee veroorzaakt wordt, logistiek gezien, op te lossen aan onze kant.

[3:16:21] Er zal altijd een restantje of plukje overblijven en dat is de verantwoordelijkheid die we ook in het gesprek met de sector zullen proberen wederzijds uit te werken.

[3:16:28] waarbij wij proberen vanuit de NVWA om daar zoveel mogelijk dat te faciliteren.

[3:16:33] En aan de andere kant blijft er wel een klein plukje over waarbij we ook flexibiliteit van de sector vragen om daar wel op te anticiperen.

[3:16:39] En vandaar dat we ook een jaar in overgangstermijn hebben gekozen om daarop voor te bereiden om te voorkomen dat het dierenwelzijn geschaat wordt in een tussennelle implementatie als de sector die nu klaar is, maar de handhaving ook niet.

[3:16:49] Dus vandaar dat jaar.

[3:16:51] Maar we zullen ons uiterste best doen om daar invulling aan te geven.

[3:16:53] Voorzitter.

[3:16:54] En dan was er nog een vraag aan mij vanuit DENK en de heer Erkin, die ik volgens mij beantwoord heb.

[3:17:02] Dus wanneer gaan we wat doen?

[3:17:03] De beleidsregel gaat in en vanaf volgend jaar treedt die in werking, vanaf 1 april.

[3:17:09] Kan dat niet sneller?

[3:17:09] Dat heb ik net gezegd.

[3:17:10] Dat zou met risico's voor dierenwelzijn komen en ik wil ook de NVWA en de sector de tijd geven om dit in goede banen te leiden.

[3:17:17] Mevrouw Den Hollander had een vraag.

[3:17:19] Is de staatssecretaris bereid om de druk op de NVWA op te voeren om de vrijwillige inzet van medewerkers voor nachtelijk toezicht mogelijk te maken?

[3:17:26] We voorzien problemen als dat niet gebeurt.

[3:17:28] Voorzitter, daar twee opmerkingen over.

[3:17:30] Ik denk de druk opvoeren dat dat niet per se werkt op medewerkers als je op basis van vrijwilligheid ze moet meekrijgen.

[3:17:36] Maar we kijken wel inderdaad op alle mogelijke manieren om dit zoveel mogelijk te kunnen honoreren.

[3:17:42] En daarbij kijken we ook creatief naar de oplossingen die een aantal Kamerleden onder de heer Gaus net genoemd hebben.

[3:17:47] En aan de andere kant, voorzitter, zien we ook inderdaad dat de NVWA zich op daarvoor in het spannen is.

[3:17:54] En ik zal ook proberen om richting begin volgend jaar uw Kamer daar ook informatie over te geven van hoe loopt die voorbereiding en verwachten we inderdaad dat we dit wel zo goed mogelijk kunnen accommoderen.

[3:18:04] Want dat is wel relevante informatie voordat de beleidsregel in werking treedt.

[3:18:09] Veranderend Hollander had ook een vraag over het voorbeeld als er een veewagen uit Duitsland bij de grens moet blijven staan omdat in Nederland boven 30 graden geen transport maar plaatsvindt.

[3:18:19] Wat gebeurt er dan?

[3:18:20] De beleidsregel geldt voor alle commerciële diertransporten op Nederlands grondgebied.

[3:18:24] Zodra het transport van een andere lidstaat naar Nederland is begonnen, zal de wagen door mogen rijden tot de eindbestemming.

[3:18:30] Dus je krijgt geen opstopping op de grens waarbij het inderdaad mis kan gaan met schadelijke effecten voor het dierenwelzijn.

[3:18:37] De NVBA handhaaft wanneer overtredingen worden vastgesteld.

[3:18:40] Andersom, voorzitter, voor lang transport hebben veel lidstaten al op dit moment, waaronder Nederland en Duitsland, gehoorgegeven aan de oproep van de Europese Commissie in 2020 om niet lang transport toe te staan als het warm wordt onderweg.

[3:18:52] En die oproep vanuit Europa is al 30 graden op dat moment.

[3:18:56] Dus de beleidsregel sluit aan met de oproep in Europa die niet verplichtend is, maar waar wel een groot deel van de sector, ook bijvoorbeeld in Duitsland, zich aan houdt.

[3:19:05] Dan de vraag vallen paardenhouders die met hun paard op wedstrijd gaan ook onder deze regeling en betekent dat er geen wedstrijden meer in Nederland kunnen plaatsvinden in de paardenhouderij als het 30 graden warmer wordt en geldt het ook voor hobbyhouders.

[3:19:17] De beleidsregel 30 graden geldt voor commercieel transport dat onder de Europese transportverordening valt.

[3:19:22] Dat betekent dat paarden die middels commercieel vervoer naar wedstrijden worden vervoerd dan op de koelere momenten van en na de wedstrijd, die moeten vervoerd worden in wagens met actieve koeling, want die zijn uitgezonden van de beleidsmaatregel.

[3:19:35] Alleen de sectorraad Paard heeft in haar protocol extreme weersomstandigheden al zelf de norm gesteld dat boven 27 graden transport alleen kan plaatsvinden als het actief gekoeld vervoer is.

[3:19:47] Dus in principe is daar al sprake van en ook heel goed dat de sector dit zelf al heeft geregeld.

[3:19:51] En het transport dat hobbyhouders uitvoeren valt dan niet altijd onder, maar wordt per situatie bepaald.

[3:19:57] En waar het paden betreft werkt de NVWA op dit moment aan een online hulp om te bepalen of het commercieel transport is of niet.

[3:20:02] Want blijkbaar is er een groot grijs gebied wat het ook complex maakt in de handhaving.

[3:20:07] Voorzitter, de heer Korenvaar had nog een vraag over de inzet van medewerkers en slachthuizen, de vrijwillige inzetbaarheid, het garanderen van de inzet van de NVWA.

[3:20:15] Daar heb ik volgens mij net uitgebreid toelichting op gegeven.

[3:20:18] Garanderen kan niet, maar we gaan het tot het uiterste inspannen om daar wel zoveel mogelijk aan te voldoen.

[3:20:25] Mevrouw Van der Plas vroeg nog, waarom negeert de Stas het verzoek van de Europese Commissie?

[3:20:29] Ik zou daar een positief antwoord op willen geven.

[3:20:31] We hebben gehoor gegeven aan dit signaal.

[3:20:33] De vraag was namelijk, stel het een jaar uit en de beleidsmaatregel gaat na de oproep een heel stuk later in werking treden dan het jaar wat de Commissie toen in die brief genoemd heeft.

[3:20:41] Ondanks dat de grondslag voor de brief niet juridisch is en het ook geen invloed heeft op de geldigheid van de notificatie van de beleidsmaatregel, want die notificatie was al afgerond en heeft ook niet geleid vanuit de Commissie tot opmerkingen op de beleidsregel.

[3:20:54] Dat was het tweede blokje.

[3:21:00] Mevrouw Den Hollander heeft zich gemeld voor een interruptie.

[3:21:05] Voorzitter, ik maak me wel zorgen over de rol van de NVWA in dat nachtelijk toezicht in verband met deze transporten, want het gaat natuurlijk nu veel vaker gebeuren.

[3:21:15] Als we die transportregels straks invoeren, dan wordt er een veel zwaarder beroep gedaan en we hebben daar geen doorzettingsmacht.

[3:21:24] Gaat de staatssecretaris met creatieve oplossingen komen daarin?

[3:21:26] En ik heb bijvoorbeeld zelf camera toezicht ook ingenoemd, die later uitgelezen kan worden.

[3:21:30] Dit is een terechte vraag.

[3:21:33] Volgens mij hebben we de korte termijn uitdaging inderdaad met de nieuwe beleidsregel hoe je op de hittedagen het toezicht goed gaat regelen met elkaar.

[3:21:40] Daar spannen we ons wel de uiterste toe in en daar kijken we ook met creatieve oplossingen in.

[3:21:43] Een flexibele schil bijvoorbeeld van medewerkers die we op sommige momenten kunnen inzetten als het tekorten zijn.

[3:21:48] Dus daar wordt in gekeken.

[3:21:50] Ik zal de Kamer ook dus begin volgend jaar informeren ruim op tijd voor de ingang van de beleidsregel hoe het daarmee staat en wat de verwachting is die wij in onze kant hebben.

[3:21:58] Aan de andere kant hebben we gewoon breder een capaciteitsvraagstuk bij de NVWA, net als ook bij heel veel andere organisaties, zowel door krapte op de arbeidsmarkt, pensionering, etcetera.

[3:22:08] Dus wat ik wil gaan doen, en ik kom daar dadelijk uitgebreider op terug.

[3:22:11] ...is ook echt vanuit dat risicogebaseerde toezicht... ...onze capaciteit veel slimmer inzetten op de plekken... ...waarbij de risico's op misstanden met gebied van dierenwelzijn het grootste zijn.

[3:22:22] En daarbij biedt bijvoorbeeld ook innovatie met gebied van artificial intelligence... ...cameratoezicht echt een mogelijke doorbraak.

[3:22:29] Dat is niet iets wat vanaf begin volgend jaar gaat helpen... ...omdat we wel zien dat zowel nationaal, maar met name ook Europese wetgeving...

[3:22:35] dit nog niet toestaat, waarbij onze inzet van dit kabinet wel zal zijn om dat ook snel inderdaad wel te regelen, want het zal heel mooi zijn als al deze nieuwe technieken ervoor zorgen dat we en het dierenwelzijn kunnen verbeteren en onze capaciteit dan inderdaad op zo'n slim mogelijke manier kunnen inzetten.

[3:22:51] Korte vervolgvraag.

[3:22:52] Ja, heel kort aanvullend.

[3:22:54] Als de staatssecretaris begin volgend jaar komt met een reactie op gaat de NVWA het oplossen of niet en 1 april moet volgens mij het ingaan, is dat wel wat kort?

[3:23:02] Dus ik zou toch willen oproepen om daar eerder mee te komen.

[3:23:06] Voorzitter, ik zal dat begin volgend jaar doen en dat doe ik met een reden.

[3:23:10] Ik vind dat er ook een verantwoordelijkheid nu ligt, zowel bij de NVWA als bij de sector zelf, om zo goed mogelijk hierop te anticiperen en nu acties in werking te treden.

[3:23:17] En als ik heel vroeg ga zeggen met elkaar dat het alsnog knelt en we de beleidsregel niet gaan invoeren, dan kan iedereen achteroverleunen.

[3:23:25] En dat wil ik ook niet als intentie hebben hiervoor.

[3:23:26] Dus ik vind het belangrijk dat er ook druk staat

[3:23:28] op dossier aan beide kanten om het uiterste in te spannen.

[3:23:32] Ik zal begin volgend jaar erop terugkomen, waarbij ik ook echt wel met de NVWA, stel het zou niet lukken, het gesprek aanga, om te kijken of we in zo'n eerste jaar weer iets koelanter kunnen zijn in de uitvoering.

[3:23:42] Maar dat is niet iets wat ik nu al wil toezeggen, omdat we wel ervan uitgaan dat we best veel kunnen hondereren.

[3:23:48] Ik zou daar ook nog wel even op door willen gaan, want het kan natuurlijk niet zo zijn dat we verwachten dat er aanvullende maatregelen in een slachthuis worden genomen.

[3:23:56] Er staat een hele ploeg, er staan tientallen mannen staan en vrouwen staan daar klaar aan die lijn.

[3:24:01] Vervoer dus, iedereen is opgelijnd en op basis van vrijwilligheid zou dat dan niet kunnen.

[3:24:06] Ik vind dat toch een beetje, ik hoor wat u zegt, maar toch een beetje vreemd.

[3:24:10] Zou u niet willen toezeggen dat u met de N-VW en N-VWA eruit komt, dat er ook gewoon buiten de reguliere uren

[3:24:18] mensen aanwezig zijn.

[3:24:21] We zijn ook gebonden aan het CAO Rijk en het is op basis van vrijwilligheid.

[3:24:25] Ik kan niks toezeggen wat ik niet kan waarmaken hierin en garanties kan ik ook niet geven.

[3:24:29] Als ik nu een garantie zou willen geven, zouden we deze beleidsmaatregelen waarschijnlijk jaren voor onszelf moeten uitschuiven.

[3:24:34] Ik kan een uiterste inspanning toezeggen.

[3:24:35] Dat gaan we doen en ik kan ook daarbij de Kamer tijdig informeren of die uiterste inspanning voldoende zal zijn of niet.

[3:24:41] Maar ik vind het wel van belang dat we juist door een beleidsregel een jaar de tijd te geven voor die inwerking treedt, dat we daarmee ook echt de uitvoering de ruimte gaan geven om zich hierop goed voor te bereiden en daar hebben we gewoon vertrouwen in.

[3:24:54] En dan heel concreet, is camera toezicht als het niet lukt om vrijwillig mensen te krijgen ook een optie om de toezicht dan te hebben buiten die reguliere uren?

[3:25:06] Ik kom daar daarna nog op terug, maar ik zei tegen mevrouw de Hollander net hetzelfde.

[3:25:10] Op dit moment kan dat wettelijk nog niet, maar ik ben bereid wel die kaders te gaan verruimen dat het op termijn mogelijk is.

[3:25:14] Daar ligt ook nog wel een opgave op Europees gebied, dus dat gaat niet voor de komende zomer helpen volgend jaar.

[3:25:20] Dus vandaar dat ik ook zelf zeg we moeten nu.

[3:25:22] Vooral kijken met de NVWA of we met een flexibele schil, met voldoende vrijwilligheid, dit goed kunnen borgen.

[3:25:28] Waarbij ik ook net aangaf dat 99 procent van de huidige verzoeken vaak gehonoreerd werd overdag.

[3:25:32] Waarbij ik ook aangaf dat er nu al de mogelijkheid tot vervroegd slachten bestaat, waar nu weinig gebruik van gemaakt is, ook door de sector.

[3:25:39] Dus aan onze kant zullen we ons uiterst best doen.

[3:25:42] En als we er echt knelpunten in gaan voorzien, zal ik uw Kamer ook tijdig informeren.

[3:25:46] Maar andere nog op dit punt?

[3:25:47] Ja, mevrouw Ouwehand.

[3:25:49] Ja, voorzitter, want ik vind de staatssecretaris best wel coulant richting de sector, zeker de pluimveesector, die al bijna 10 jaar dwars ligt.

[3:25:57] Dus kan de staatssecretaris bevestigen dat zeker voor de pluimveehaarderij, als je nu je fokprogramma's aanpast, dan zitten er straks deze zomer nog gewoon minder dieren in de stal en heb je minder risico dat je vastloopt in dat slagproces?

[3:26:09] De staatssecretaris.

[3:26:10] Voorzitter, dat is een van de routes die je zou kunnen nemen, waarbij de VOK-programma's inderdaad wel niet heel flexibel zijn op korte termijn.

[3:26:16] Dus het zal ook vaak een tijdje duren voor je dat erop kan aanpassen.

[3:26:21] Hoe ik het zelf voor me zie, is dat we inderdaad op die hittedagen een pluk aan aanvragen krijgen waar we moeten voldoen.

[3:26:26] Wij zullen vanuit onze kant proberen om

[3:26:29] daar zoveel mogelijk van te honoreren, maar er zal altijd een plukje overblijven, wat misschien niet gaat lukken op het begin.

[3:26:34] Ik probeer er zoveel mogelijk te voorkomen.

[3:26:36] En daar ligt wel een verantwoordelijkheid, ook bij de sector zelf, om daarop te anticiperen.

[3:26:41] Mevrouw Van der Plas had het net over gekoeld transport.

[3:26:43] Dat betekent echt niet dat de hele transportsector gekoeld moet zijn.

[3:26:46] Maar je moet wel rekening daarmee houden dat op sommige momenten heel specifieke verzoeken misschien knellen.

[3:26:50] En dan zou je ook kunnen kijken naar gezamenlijke capaciteit op dat vlak bijvoorbeeld.

[3:26:53] Dus ik wil die ruimte bij de sector zelf leggen.

[3:26:55] Toezegging die ik doe inderdaad is wij proberen zoveel mogelijk vanuit onze kant op te lossen.

[3:27:00] Er ligt anderom ook een verantwoordelijkheid om dat laatste restplukje wel in te vullen.

[3:27:05] Volgvraag van mevrouw Ouwehans.

[3:27:07] Ja, dank daarvoor.

[3:27:10] Maar ik denk toch dat we het wel helder moeten hebben.

[3:27:12] Kijk, de sector heeft ook een verantwoordelijkheid als het straks 35 graden wordt en de levensduur van vleeskuikens is gewoon maar zes weken.

[3:27:19] Dus als je dat nu al weet dat de zomer eraan komt, heeft die sector dan niet ook een verantwoordelijkheid om te zorgen dat die stallen straks niet zo vol zitten als het straks heet is.

[3:27:28] Daar moeten zij toch zelf ook gewoon stappen zetten.

[3:27:32] Nee, voorzitter, dat is ook wat ik zeg.

[3:27:33] Ik voel de verantwoordelijkheid aan mijn kant omdat wij een beleidswijzing doen om zoveel mogelijk te faciliteren en te anticiperen via de NVWA en de capaciteit die we daarvoor vrijmaken.

[3:27:41] Aan de andere kant ligt er dus wel een verantwoordelijkheid bij de sector om ook te anticiperen en dat kan via de route die mevrouw Ouwehand noemt, het kan via gekoeld transport of misschien zijn er nog andere goede oplossingen mogelijk erin.

[3:27:51] Ik stel ook voor dat zowel mijn departement en de NVWA ook met de sector wel tijdig de komende weken die gesprekken gaat voeren en dat je niet inderdaad volgend jaar in de zomer daarmee geconfronteerd wordt als het alsnog misgaat.

[3:28:01] Mooi zo, andere nog op dit blokje.

[3:28:05] Ja, lichaams.

[3:28:07] Ik ben niet helemaal blij met alleen maar het cameratoezicht, want ik volg veel rechtszaken en bijvoorbeeld ook als het echt strafzaken worden, als het om dierenmishandel gaat, als het OM en de rechters niet goed kunnen zien wat op die camerabeelden gebeurt, want zij moeten het ook goed kunnen lezen, dan kan iemand de dans ontspringen.

[3:28:25] Ik wil toch graag dat er mensen altijd aanwezig zijn en er kunnen ook mensen in het aannamebeleid, kan dat ook gevraagd worden, dag en nacht bereikbaar zijn.

[3:28:33] Er moeten gewoon andere mensen worden aangenomen.

[3:28:38] De staatssecretaris.

[3:28:39] Ja, volgens mij wordt er gewoon inderdaad ook creatief gekeken naar welke mensen we aannemen.

[3:28:43] Het voorbeeld van de gepensioneerde medewerkers, dat is een creatieve optie waar we ook in gaan kijken met elkaar.

[3:28:47] Dus studenten die inderdaad nu studeren op dit moment die ingezet kunnen worden, zo wordt er ook in gekeken op zo'n creatief mogelijke wijze.

[3:28:55] Want ik snap ook de zorg vanuit de sector dat wij ook zoveel mogelijk verzoeken moeten kunnen honoreren.

[3:28:59] Dus wij doen ook die uiterste inspanning.

[3:29:01] Heel fijn.

[3:29:02] Volgens mij bent u daarmee toegekomen aan een blokje drie transport.

[3:29:10] Blokje drie, zei u inderdaad.

[3:29:12] De eerste vraag gaat over van drie hierbij, over de kalafjes uit Ierland, voorzitter.

[3:29:17] Mevrouw Pot had daar een vraag over gesteld.

[3:29:20] Of ik dit wil adresseren, inderdaad, het verdwijnen van die ambitie uit het jaarverslag in een gesprek met de van drie groep.

[3:29:26] Ik wilde het inderdaad bespreken met de Vandriegroep en andere partijen uit het sector en deze ook oproepen om de inpol van kalveren waar lang transport voor nodig is, ook af te bouwen conform eerder gesprekken die daarover gevoerd zijn.

[3:29:38] Ik vind lang transport van jonge ongespeende dieren vanuit het oogpunt van dierenwelzijn onwenselijk.

[3:29:44] Op dit moment is dat Europees wettelijk toegestaan.

[3:29:47] Een nationaal verbod zit er dus niet in, dus in Europa zetten we ons ook heel actief in rondom een transportverordening om dat wel voor elkaar te krijgen.

[3:29:54] Ook om te voorkomen dat vervoersstromen zich wat dat betreft weer verplaatsen en je uiteindelijk niks bereikt op dat vlak.

[3:29:59] En in de tussentijd zetten we in op strikte handhaving van bestaande regels, versterking van controles en ook de toekomstbestendige inrichting van de kalversector.

[3:30:07] En het gesprek is inderdaad naartoe gezegd.

[3:30:12] Ik stop toch al, voorzitter, maar dat is een kopblokje.

[3:30:15] Mevrouw Beckerman ook een vraag op kalfjes op boot naar Nederland.

[3:30:19] De toezegging was dat dit niet meer ging gebeuren.

[3:30:22] Het antwoord heb ik net eigenlijk al deels gegeven.

[3:30:25] Ik zal sowieso het gesprek aangaan met de sector en ik pleit ook voor een Europees verbod in die lopende onderhandeling over de transportverordening, omdat dat de enige wijze is om een transport, om een verbod op dit vlak ook voor elkaar te krijgen.

[3:30:37] Mevrouw Ouwehand, voorzitter, had het ook.

[3:30:39] De kalfjes, dezelfde vraag daarover, voorzitter.

[3:30:45] En voor mij heb ik die vraag dus beantwoord.

[3:30:48] Ik ga eerst naar mevrouw Prot dan naar mevrouw Pommets.

[3:30:51] Ja, voorzitter, dank voor de toezegging.

[3:30:54] Ik ben me eigenlijk wel benieuwd.

[3:30:55] Vanmorgen berichtte de NOS ook over het vervoer van kalfjes en onder meer over de veranderde ambitie van de Van Drie Groep.

[3:31:01] En in dat artikel stond dat de Van Drie Groep hierover had gezegd ja, we kunnen hier eigenlijk niet mee stoppen, want als wij het niet doen, dan doet iemand anders het wel.

[3:31:08] Wat vindt de staatssecretaris daarvan?

[3:31:11] Ja voorzitter, feitelijk zal dat op dit moment kloppen als je niet Europees met elkaar regelt, dus daarom zetten we ook in op een Europees verbod zodat die transportstromen zich niet verplaatsen.

[3:31:20] Tegelijkertijd is het natuurlijk wel een ambitie die het bedrijf eerder heeft uitgesproken waarmee een verwachting gewekt is ook hier in het parlement en de samenleving en waarbij inderdaad het niet voldoen aan die verwachting wat gewekt is ook natuurlijk weer

[3:31:34] de sector zelf in een negatief daglicht zet, zoals met het NOS-artikel.

[3:31:37] Dus ik zou de sector zelf ook oproepen om wel te kijken, ook wat er nog met nationale afspraken zou kunnen, ondanks het feit dat een nationaal verbod daarop niet kan.

[3:31:48] Ja, mevrouw Bommet.

[3:31:50] Ja, voorzitter, ik had ook nog gevraagd of het instellen van dierrechten voor kalveren en eventuele afroming daarvan nog een oplossing zou kunnen zijn voor deze import.

[3:31:59] Die komt zo nog terug, voorzitter.

[3:32:07] Ik begrijp voor de tussentijd, want als we naar een dierwaardige veehouderij zijn, dan houden deze importen denk ik op, maar in de tussentijd moeten die Europese regels toch wel te controleren zijn, waar Van Drie zich nu ook niet aan houdt.

[3:32:27] Dat is het probleem, op dit moment zijn die regels zo soepel dat ze daarom voldoen.

[3:32:31] Dus wat op nationaal grondgebied plaatsvindt, daar kunnen we op handhaven, daarop controleren we.

[3:32:35] Maar veel van die transporten komen vanuit Ierland eerst naar Frankrijk.

[3:32:38] Dus de transporten op zee inderdaad, waarbij de dieren geen voeding krijgen, etcetera.

[3:32:42] Daar kunnen wij als Nederland niet op handhaven op dit moment.

[3:32:44] Dus vandaar ook die inzet in Brussel op de transportverordening om dat wel voor elkaar te krijgen.

[3:32:49] Omdat ik zelf in alle eerlijkheid ook heel veel ongemak voel, dat ik zoveel onmacht op dit dossier heb.

[3:32:53] En omdat nationaal gebied, ja, die Europese regels gewoon gevolgd worden.

[3:32:58] Een vervolgvraag van mevrouw Ouwehans.

[3:33:00] Ja, want ik denk dat als we hier afspreken dat in Nederland geen kafjes zonder hun moeder mogen worden gehouden, dan houdt dat daar op.

[3:33:06] Maar in de tussentijd moeten we iets, vind ik.

[3:33:09] En ik begrijp dat ook de Europese Commissie zegt, die transporten volgen niet aan de regels.

[3:33:14] Dus dan begrijp ik niet waar het handhavingsgat zit.

[3:33:19] Als ook de Europese Commissie zegt, het is niet helemaal volgens de regels zoals we ze nu hebben.

[3:33:23] Ook al zijn die regels inderdaad veel te soepel.

[3:33:26] Ja, dat is wel een terechte vraag.

[3:33:28] Dus op ons grondsgebied voldoen we aan die handhaving en dat toezicht.

[3:33:33] Laat ik het volgende voorstellen.

[3:33:34] Ik zal er sowieso op een later moment op terugkomen.

[3:33:35] Dit lijkt me ook iets wat ik wel in Brussel aan de collega's kan vragen, omdat die handhaving natuurlijk bij lidstaten op dit moment plaatsvindt en er heel duidelijk dus ook door sommige lidstaten minder op gehandhaafd wordt.

[3:33:44] Ik zal het daar wel proberen te agenderen, waarbij ik nog steeds zeg dat een verbod op lange afstandstransport wel echt de oplossing pas kan zijn.

[3:33:52] En dat loopt via de transportverhoording waar we ons voor inzetten.

[3:33:55] Mevrouw Brommet.

[3:34:00] Een laatste korte wat de samenwerking met Frankrijk is, want die kalfjes komen dus aan in Frankrijk en we hebben eerder beelden gezien dat op die verzamelplaatsen worden die dieren ook nog weer mishandeld.

[3:34:12] Dus staat in elk geval Frankrijk aan onze kant om zoveel mogelijk te handhaven of zit dat anders?

[3:34:18] Dat klopt aan delen inderdaad, maar de lidstaten zelf zeggen dat ze voldoen aan de regels en de handhaving erop.

[3:34:23] Dus wat ik zou kunnen doen is bij de Europese Commissie wel een verzoek doen om inderdaad ook de lidstaten erop te wijzen dat zij ook zich moeten voldoen in die regels.

[3:34:31] Oké, mevrouw Bromet.

[3:34:33] Voorzitter, nog even voor de duidelijkheid.

[3:34:34] Dus die kalfjes die worden op een boot gezet in Ierland.

[3:34:37] Die varen dan zonder dat ze te drinken krijgen naar Frankrijk.

[3:34:42] In Frankrijk worden ze in vrachtwagens geladen.

[3:34:45] Dan worden ze naar Nederland gereden, dan worden ze hier vet gemest, dan worden ze hier geslacht en het vlees verdwijnt weer naar Italië.

[3:34:51] Is dat ongeveer wat er aan de hand is?

[3:34:56] Een hele grove lijn waar vast en zeker heel veel uitzondering over zijn, is het aan de hand?

[3:35:03] Oké, mevrouw Den Hollander.

[3:35:06] Voorzitter, allereerst wil ik zeggen dat ik het eens ben met de lijn van de staatssecretaris dat die kalvertransporten echt moet worden aangepakt.

[3:35:12] Maar is het niet zo dat een deel van die afspraken, die dan bijvoorbeeld van drie in deze had gemaakt, ook vasthingen aan de afspraak dat de Nederlandse overheid die IBR-status op hetzelfde moment zou invoeren?

[3:35:23] Dus op het moment dat de overheid zich niet aan de afspraken houdt, dat we heel strikt kunnen zeggen van de ondernemer houdt zich daar niet aan, maar dat we daar zelf ook iets moeten doen.

[3:35:33] Het was in de afspraken niet zo concreet aan elkaar gekoppeld.

[3:35:36] Het is wel terecht dat mevrouw Den Hollander deze noemt, want de IBR status als Nederland inderdaad voldoet aan die vaccinaties en IBR vrij is, krijgen we ook mogelijk een vrij status.

[3:35:45] En dat zou er wel voor kunnen zorgen dat een deel van die transporten uit Ierland niet meer naar Nederland zou kunnen plaatsvinden, omdat zij daar nog niet aan voldoen.

[3:35:51] Dus zo'n deel van het probleem wat hier geschetst van de commissie oplossen, neemt niet weg dat er natuurlijk nog altijd ook andere lange afstands transporten zijn, niet zijnde vanuit Ierland.

[3:36:00] Vervolgvraag van mevrouw Den Hollander.

[3:36:02] Voorzitter, het grootste probleem zit volgens mij in die Ierse kalveren, ook omdat die Ierse handel zich gewoon weigert te committeren aan wat dan ook.

[3:36:09] Dus ik zou nogmaals willen benadrukken.

[3:36:12] Zorg ook dat die IBS-staats gewoon zo snel mogelijk in orde komt.

[3:36:14] Dan hebben wij ook een stok om mee te slaan als overheid.

[3:36:18] Staatssecretaris in reactie.

[3:36:22] Ja, we zijn daar zo snel mogelijk mee bezig.

[3:36:23] Het is niet een oplossing voor volgend jaar, wil ik hierin zeggen.

[3:36:27] Maar we gaan dit zo snel mogelijk doen.

[3:36:28] En ik zal misschien richting het debat dierziekten misschien ook even wat uitgebreider richting de Kamer op die tijdslijnen kunnen ingaan.

[3:36:35] Maar ik denk ook goed als u dat scherp heeft, waar het wel een oplossing voor zal bieden en waar het niet een oplossing voor zal bieden.

[3:36:40] Waarbij we het natuurlijk wel primair introduceren, ook voor de diergezondheid van de dieren hier in Nederland.

[3:36:45] Eerst de heer Graus, dan de heer Korenvaar.

[3:36:47] Ik vind ook dat de staatssecretaris van Drie moet wijzen op maatschappelijke verantwoordingen.

[3:36:54] Ze hebben toen de show willen stelen met de dierenbescherming.

[3:36:58] Ondertussen proberen ze door alle mazen van de wet heen te kruipen.

[3:37:02] Ik vind het heel erg.

[3:37:04] Ik vind ook dat de staatssecretaris zich moet gaan beroepen op karkasvervoer.

[3:37:08] Dat vraag ik al twintig jaar lang.

[3:37:10] Geen geslepen en belevende dieren, maar karkasvervoer.

[3:37:13] Daar moeten we op gaan inzetten.

[3:37:14] Graag een reactie van de staatssecretaris.

[3:37:16] De staatssecretaris.

[3:37:23] Voorzitter, het aanspreken van Van Drie op hun verantwoordelijkheid heb ik ook net in het debat gedaan.

[3:37:29] Ik denk ook dat vanuit de sector zelf je moet willen voorkomen dat dit soort artikels verschijnen, onder andere op NOS, want de hele sector wordt er weer op aangekeken.

[3:37:36] En we willen juist volgens mij stappen zetten naar een meer dierwaardige veehouderij in Nederland, die op veelmaatschappelijk draagvlak kan rekenen, waarmee je ook internationaal een product kan leveren wat op mij betreft onderscheidend is, want alleen op prijs concurreren ga je als Nederland ook niet winnen tegen heel veel andere landen in de wereld.

[3:37:50] Dus je moet op het standaard van kwaliteit, dierwaardigheid onderscheidend zijn.

[3:37:53] Rondom karkasvervoer, dat is een route waar we inderdaad met elkaar heen willen kijken.

[3:37:57] Dan zal ik op een later moment ook terugkomen op wat nu de mogelijkheden zijn.

[3:38:01] Ik begrijp wel dat het juridisch op sommige vlaggen nog complex is, met name ook op Europees gebied, maar dat is wel een route die logisch zou kunnen zijn voor een deel van deze problematiek.

[3:38:10] Ik was even in verwarring over die AMVB-IBR, want bij het vorige debat, dat was met de voorganger van staatssecretaris Erken, was de toezegging dat we dat op 1 juli dit jaar zouden hebben, de inwerkingtreding van die IBR, de AMVD.

[3:38:26] Ik kan me voorstellen dat de staatssecretaris misschien daar nog even in wil duiken, alleen dat was wel wat ik dacht.

[3:38:33] Nee, voorzitter, maar in een brief die we recent gestuurd hebben is die tijdslijn iets vertraagd na 1 januari 2027 om die voorbereiding goed te hebben, ook in samenspraak met de sector.

[3:38:42] Waar ik op wil terugkomen in de andere brief die ik net noemde, zijn de tijdslijnen die ook naar een mogelijke Europese vrijstatus zouden kunnen komen om de hoek kijken.

[3:38:50] Want dat betekende inderdaad ook dat de transport van kalver vanuit Ierland naar Nederland deels niet meer zou kunnen.

[3:38:57] Een reden waarom dat die ANVB er nog niet was, was omdat er ook weinig capaciteit was om die ANVB voor te bereiden.

[3:39:04] Er liggen misschien nog wel meer vragen rond dierziekte.

[3:39:08] Maar dit was ook al sinds 2024 het geval.

[3:39:11] Dus sinds 2024 is die aangekondigd en hij schuift telkens maar op.

[3:39:15] Maak me daar wel een beetje zorgen over.

[3:39:20] Dat klopt.

[3:39:21] Eerst is het vanuit kapiteinsgebrek doorgeschoven.

[3:39:23] Dat is nu niet het geval.

[3:39:24] Nu heeft het echt te maken met de voorbereiding ook aan de kant van de sector zelf op dit vlak.

[3:39:28] En 1 januari 2027 is wat dat betreft een ambitieuze tijdslijn.

[3:39:32] Ik snap dat we dat allemaal sneller graag gezien hadden met elkaar.

[3:39:37] En ik zal in de brief over dierziektes ingaan op wat het wel betekent vanaf 1 januari 2027.

[3:39:43] In die stappen ook naar een vrij status, Europees gezien, waarbij je dus ook ervoor kan zorgen dat je vanuit Kalver, vanuit Ierland, wel bepaalde restricties kan krijgen.

[3:39:51] Volgens mij zijn we dan toe aan het blokje toezicht.

[3:39:56] Het blokje 4 en daarmee... Ja, dat klopt, voorzitter.

[3:39:59] Dat is toezicht.

[3:40:02] Dat begint met een aantal vragen die ik even samenneem.

[3:40:06] Dat is namelijk zorgen rondom de capaciteit van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en met name waar het gaat om het toezicht op de slachtsector.

[3:40:14] De NVWA voert hier een wettelijk vastgelegde taak uit.

[3:40:17] Daar kunnen ze niet omheen, dat is gewoon wettelijk vastgelegd.

[3:40:20] In Nederland worden dagelijks zo'n 1,6 miljoen dieren geslacht en de NVWA houdt dat toezicht op.

[3:40:25] En de NVWA realiseert zich dat een slachthuis alleen kan slachten als er voldoende capaciteit beschikbaar is vanuit de NVWA.

[3:40:31] De afgelopen zes jaar heeft de NVWA aan ruim 99% van de verzoeken om toezicht te houden voldaan.

[3:40:40] Dat was niet altijd makkelijk.

[3:40:41] Het vereist flexibiliteit van medewerkers, het zet de planning onder druk.

[3:40:45] En ik ben blij ook met het hoge percentage.

[3:40:47] En tegelijkertijd is het wel goed dat de NVWA en de sector in gesprek blijven zodat de percentage ook hoog blijft.

[3:40:51] En ook inderdaad met de aanvullende uitdaging van vervroegslachten zullen we daar nog een extra been op moeten bijtrekken.

[3:40:56] En voorzitter, er is veelvuldig contact tussen de NVWA en de sector over de inzet van toezichthouders.

[3:41:02] Ik wil ook mijn waardering uitspreken voor het meedenken van de sector op dit onderwerp.

[3:41:06] En de sector heeft ook suggesties gedaan die door de NVWA zijn opgepakt voor zover deze op korte termijn haalbaar zijn.

[3:41:12] Het gaat dan bijvoorbeeld om de inzet van gepensioneerde medewerkers van de voormalige KDS of het inzetten van bachelorstudenten van de faculteit Diergeneeskunde om capaciteitstekorten op te vangen of te voorkomen.

[3:41:25] En voor zover je andere bruikbare oplossingen uitkomen, nemen we deze ook continu mee.

[3:41:30] Flexibiliteit, efficiëntie, beter over het jaar heen plannen, op alle sporen wordt op dit moment ingezet, voorzitter.

[3:41:36] En ik verwacht ook dat de NVWA zich doorontwikkelt naar een toezichthouder die, los van de wettelijk voorgeschreven taken, ook slim en risicogezicht toezicht houdt op het toezicht van de slachtofferssector.

[3:41:46] Daar wordt nu aan gewerkt.

[3:41:48] Ik maak het wel mijn persoonlijke ambitie om hier echt concrete stappen in te zetten, ook tijdens mijn AMS-termijn.

[3:41:52] En ik zal ook in gesprek gaan met de NVWA en voor de zomer u informeren over mijn visie op toezicht en handhaving.

[3:41:57] En ook veel van de vragen die door de Kamer gesteld zijn van hoe zorgen er dan voor dat er inderdaad niet meer misstanden plaatsvinden, hoe zet je de middelen zo effectief mogelijk in en hoe ga je ook naar een systeem toe waar aan de ene kant vertrouwen gegeven wordt aan de ondernemers die zich aan de regels houden en dat die verschil gaan merken en aan de andere kant het veel zwaarder sanctioneren en het vergroten van de pakkans van degenen die misstanden plegen.

[3:42:19] CDA had aan de voorzitter een vraag over de pilot in slachthuizen.

[3:42:22] Die loopt vijf jaar.

[3:42:24] Wanneer is AI en zijn sensoren klaar voor systeemtoezicht?

[3:42:28] De inzet van kunstmatige intelligentie en sensortechnologie kan in de toekomst benut worden om doelmatig een doeltreffende toezicht te houden.

[3:42:35] Op dit moment werken diverse slachthuizen met de NVWA middels pilots inderdaad aan deze slimme camerasystemen die afwijkingen met betrekkende dieren wel eens snel kunnen detecteren.

[3:42:45] Op dit moment schrijft de EU-regelgeving, de controleverordening in dit geval, een minimale toestingsfrequentie voor, waar altijd een voldaan moet worden.

[3:42:54] En ik vind het van belang dat slachthuizen die een verantwoordelijkheid nemen ook merken dat zij goed presteren.

[3:42:58] Dus daarom wil ik me ook in het Europees Verband inzetten om hier meer ruimte voor te creëren.

[3:43:02] Omdat we voor mij allemaal donders goed met elkaar beseffen dat

[3:43:05] AI en slimme systemen ook ruimte bieden om die schaarste capaciteit op een veel effectievere manier in te zetten en om ook goed gedrag te belonen en de capaciteit in te zetten op de plekken waar we denken dat de kans op misstanden het grootste is, voorzitter.

[3:43:20] Dan nog een vraag van de heer Korevaar.

[3:43:22] Ziet de staatssecretaris reële ontwikkeling, ja, de camerabeelden, heb ik net volgens mij heel uitgebreid beantwoord, waardoor ik duplicatie ga voorkomen.

[3:43:32] De heer Korevaar, wil u hem alsnog?

[3:43:34] dubbel krijgen.

[3:43:35] U stelde de vraag eigenlijk ook dubbel.

[3:43:36] Dan ga ik de antwoord ook...

[3:43:37] Ik zie de voorzitter half neeschudden.

[3:43:40] Nee, voortaan doe ik alleen maar de stukjes die wel anders zijn.

[3:43:42] Dat is namelijk dat slachthuizen die de eigen kwaliteitsborging goed op orde hebben, eventueel ook eerder in aanmerking kunnen komen voor systeemtoezicht, conform de vraag van de heer Korenvaar op dit vlak.

[3:43:53] Dat is hetzelfde.

[3:43:55] Voorzitter, dan mevrouw Den Hollander over de NVWA-aansporen om adviezen uit het bureaurapport op te volgen en daarmee strenger te handhaven op dierenwelzijnsovertredingen.

[3:44:05] Die adviezen worden inderdaad ter harte genomen.

[3:44:08] In de managementreactie van de NVWA wordt aangegeven hoe de adviezen worden opgevolgd en daar waar dierenwelzijnsovertredingen zijn, wordt opgetreden.

[3:44:16] En het interventiebeleid is daarbij leidend.

[3:44:19] We hebben het eerder gehad over open normen.

[3:44:21] Sommige open normen maken handhaven een stuk complexer.

[3:44:23] Dus daar kijken we ook inderdaad met elkaar heen hoe we dat aanpassen.

[3:44:26] En aan de andere kant willen we ook echt kijken naar het sanctioneringsbeleid om ook die boetes op gewoon beursovertredingen fors te vergroten.

[3:44:34] En ik zal de Kamer daar voor de zomer inderdaad uitgebreider over informeren.

[3:44:38] Het lid Pott had nog een vraag over het Three Strikes Out-beleid of we dat serieus inzetten, ook voor alle schakels, slacht-, transport- en veeverzamelsplaatsen.

[3:44:48] De methodiek is na aanleiding van de motie van Kampen en Eerdmans ontwikkeld om stevig en sneller op te treden bij ernstige dierenwelzijnsovertredingen op roodvleesslachthuizen.

[3:44:57] Het 3 strikes uit principe wordt hier regelmatig nu ingezet, serieus ingezet.

[3:45:01] In totaal zijn er in 2024 en 2025 11 strikes gegeven aan 11 verschillende slachterijen.

[3:45:07] En de NVWA ontwikkelt het principe nu ook voor de pluimvee slachthuizen.

[3:45:11] De implementatiedatum die beoogd is, is het eerste kwartaal van volgend jaar, om het ook te introduceren in de Pluimvee Slachthuizen.

[3:45:18] En vooralsnog wordt de toezicht op transport niet uitgebreid met Three Strikes Out, omdat er binnen het bestaande verscherpt toezichttraject al een escalatiemodel is met vier ernstige overtredingen.

[3:45:28] waarbij je een soortgelijk model al hebt in de transportsector en het ook vrij veel capaciteit zal opeten natuurlijk als je het inderdaad ook nu wil doorvertalen naar een andere sector, terwijl het meerwaardevrij beperkt is, ook omdat de toegevoegde waardevrij beperkt is, voorzitter.

[3:45:45] Om de transportwaardigheid van dieren te gaan borgen, wordt ook gestuurd om een goede beoordeling van dieren voorafgaand aan het transport om te beoordelen of zij het transport kunnen doorstaan.

[3:45:53] De NVWA houdt toezicht op de naleving hiervan en gebruikt ook Europese richtsnoeren voor het behalen van de geschiktheid voor vervoer van paarden, volwassen runderen en varkens.

[3:46:02] En de NVWA werkt op dit moment aan een ketengerichte handhavingsaanpak met betrekking tot transportwaardigheid van melkkoeien en een uniform

[3:46:09] Het beoordelingsprotocol voor melkvee, omdat we ook zien dat dieren die op transport gaan, die niet transportwaardig waren, dat er ook vaak daarachter bij veel misstanden ook vaak gewoon niet per se bewust was, maar een gebrek aan kennis op dit vlak ook iets is van een lacune is die we proberen in te vullen.

[3:46:25] Want het liefste zien we gewoon dat deze dieren niet op transport gaan en er ook geen dierenwelzijnsschade plaatsvindt, voorzitter.

[3:46:32] Sectorpartijen werken ook aan een gids voor goede praktijken.

[3:46:34] Die worden op dit moment beoordeeld.

[3:46:36] En ik verwacht dat al deze zaken ook bijdragen aan meer helderheid en dan inderdaad het voorkomen van dat zoveel dieren op transport gaan die daarvoor niet geschikt zijn.

[3:46:44] De heer Vlag had nog een vraag over de slachthuizen.

[3:46:50] Die heb ik al beantwoord, voorzitter.

[3:46:52] Mevrouw Van der Plas had inderdaad ook een vraag over de slachterijen, plannen en productie.

[3:46:57] Wat gebeurt er als de einde dag een paar dieren over zijn?

[3:47:00] De NVBA zegt, zei mevrouw Van der Plas, dan tijd is tijd.

[3:47:03] De dieren blijven hier staan vanwege de klok.

[3:47:05] Waarom de regels van start toepassen?

[3:47:07] Het is de verantwoordelijkheid van de slachterij wel om het aantal dieren zodanig te plannen dat dit binnen de aangevraagde toezichtstijd kan plaatsvinden.

[3:47:13] Hierbij rekening houden met eventuele verstoringen.

[3:47:17] De toezichthouder heeft wel de mogelijkheid beperkte uitloop toe te staan aan het einde van de slachtdag.

[3:47:21] Dus ook vanuit de NVWA samen kijken we daar uiteraard coulant heen, maar dat is natuurlijk wat anders dan dat je marge gaat inbouwen, weten dat die steeds ingevuld wordt.

[3:47:30] Voorzitter, de keuringsaanvragen of dat klopt, die 98% van mevrouw Van der Plas, daar heb ik al beantwoord.

[3:47:36] Dat klopt niet.

[3:47:37] Het is 99% waaraan voldaan wordt volgens cijfers van de NVWA.

[3:47:41] Dat is ruim 300.000 uur aan toezicht.

[3:47:44] Dat neemt niet weg dat de momenten dat er geen toezicht heeft het wel heel vervelend is voor het slachthuis.

[3:47:48] Dus als zo'n moment plaatsvindt, dan is de impact natuurlijk wel groot.

[3:47:51] Dus vandaar dat we ook echt in zou plegen om dat te minimaliseren, voorzitter.

[3:47:56] Dan bijna klaar met dit blok.

[3:48:01] Mevrouw Ouwehand vroeg over, er komen beelden naar buiten, dan zie je hoe erg het is.

[3:48:05] Structureel wordt de wet niet nageleefd en waarom staan we dit toe?

[3:48:08] Wat ik al eerder aangaf, ik vind dat de dieren goed moeten behandelen, ook tijdens transport en op verzamelcentra.

[3:48:13] Het verzamelen van dieren is Europees gezien toegestaan.

[3:48:16] En twee verordeningen, dus dat kunnen we niet zomaar verbieden.

[3:48:19] En dat zou ook andere negatieve neveneffecten hebben, namelijk dieren die dan juist naar het buitenland vervoerd worden, waarbij we nog minder zicht erop krijgen.

[3:48:26] Wat we wel doen, zijn drie zaken, voorzitter.

[3:48:28] Aan de ene kant vanuit mijn ambt de sector ook kritisch aanspreken om dit op orde te krijgen, want elk bericht wat hiervoor uitkomt, zet de sector in een negatief daglicht.

[3:48:37] En het helpt niet met een maatschappelijk draagvlak, dus spreek elkaar daarop aan.

[3:48:40] We kijken ook naar de herziening van het boetensysteem en ik heb ook aangezegd dat ik in het wetsvoorstel verplicht camera toezicht het ook wil gaan toestaan om camera's te verplichten op verzamelscentra waar daar ook aanleiding voor is.

[3:48:55] Voorzitter, dan hoe moet het in de praktijk gaan werken?

[3:48:58] Ja, de randvoorwaarden ben ik ook op ingegaan, dus dit was de blokje, voorzitter.

[3:49:03] Dan kijk ik even naar de leden van de commissie.

[3:49:05] Ik zag net de heer Korovaar, oh mevrouw Pot, mevrouw Den Hollander, de heer Korovaar.

[3:49:11] Dat gaat eventjes over toezicht en over keuring.

[3:49:18] Want volgens mij zijn dat twee begrippen die wat door elkaar worden gehaald.

[3:49:22] Want dat begreep ik ook toen ik op dat slachthuis was.

[3:49:26] En de percentages die worden genoemd op keuring en op toezicht, dat is me nog niet helemaal helder.

[3:49:31] Ik zou u willen toezeggen dat ook AI en camera toezicht, dat u dat op beide elementen zou willen toepassen.

[3:49:44] Ja voorzitter, dat kunnen we toezien.

[3:49:47] Dat is mooi, want dan denk ik dat dat inderdaad ook de weg baant om inderdaad mocht het dan een keertje niet lukken om een NVWA te hebben, dat je dan ook camera toezicht en AI toezicht en dan kun je dat fantastisch terugkijken.

[3:50:00] Ik ben echt onder de indruk ten opzichte van 20 jaar geleden toen ik voor het eerst als student op de HASS op een slachterij was en wat ik de afgelopen tijd heb gezien, dat daar echt wel gewoon grote verschillen zijn.

[3:50:12] Ik wil ook nog maar even aangeven dat ik ook op die slachterij hoorde hoe goed ook de keuringsartsen van de NVWA worden ontvangen door de slachterij zelf.

[3:50:22] Dus daar zit volgens mij ook helemaal geen licht tussen.

[3:50:26] Maar ik denk wel dat we moeten gaan samenwerken en ook moeten gaan werken aan vertrouwen, want dat is denk ik ook gewoon heel belangrijk.

[3:50:31] En dat hoor ik ook wel terug bij de staatssecretaris.

[3:50:34] Klopt dat u daaraan wil werken?

[3:50:36] Nee, voorzitter, dat heeft de heer Korenvaar terecht opgemerkt.

[3:50:39] Ik noemde het high trust, high penalty, dus inderdaad het grote gros wat zich aan de regels houdt of daar zijn of haar best voor doet.

[3:50:45] Daar willen we inderdaad vertrouwen mee opbouwen om ook te kijken hoe we hun kunnen ontzien op sommige vlaggen, hoe die administratieve regeldruk en ook de kosten omlaag kunnen de komende jaren.

[3:50:53] Als u spreekt over fysiek toezicht slash keuring, dan heeft het nog te maken met de Europese controleverordening.

[3:50:59] En ik ben ook bereid om in Europa te kijken of we dat kunnen aanpassen, want ik denk dat u meer dan gelijk heeft.

[3:51:04] We hebben capaciteitstekorten.

[3:51:05] We hebben heel veel vraagstukken, ook vanuit de Kamer, waarop we toezicht willen intensiveren.

[3:51:10] Dus daarom moeten we ook de ruimte gaan bieden om met slimme technieken inderdaad mensen vrij te spelen op de plekken waar ze echt nodig zijn.

[3:51:17] Dank u wel.

[3:51:17] En dat was de laatste interruptie van de heer Korenvaar.

[3:51:20] Ik ga naar mevrouw Pot.

[3:51:22] Ja, voorzitter.

[3:51:23] De staatssecretaris zegt allerlei dingen over het verscherptoezicht en zo.

[3:51:28] En dat is op zich natuurlijk prima.

[3:51:29] Maar ik wil toch even toelichten waar mijn vraag nou vandaan komt.

[3:51:32] We hadden enige tijd geleden kregen we een rapport van Varkens in Nood op basis van verslagen van de NVDA.

[3:51:38] En dan ga ik het toch even heel plastisch maken.

[3:51:40] Excuses ook voor de mensen op de tribune.

[3:51:42] Maar daar stonden foto's in van koeien waarbij de uiers gewoon bijna van het lijf waren afgescheurd.

[3:51:47] En die waren wel op transport gezet.

[3:51:49] En als de staatssecretaris hier dan zegt... Ja, het ligt soms ook aan het feit dat mensen niet helemaal weten wat er aan de hand is.

[3:51:58] Dat gaat natuurlijk niet hierover, dat snap ik.

[3:52:01] Maar waar mijn zorg dan zit, is als we dan verscherpt toezicht hebben... en we doen keer op keer dit soort dingen.

[3:52:06] Maar we zien ook keer op keer dit soort beelden.

[3:52:10] Hoe kan dat dan?

[3:52:13] Nou, voorzitter, wat ik zei is dat in sommige gevallen, of een deel van de gevallen, het inderdaad gewoon ook een gebrek aan kennis is op dat vlak.

[3:52:19] Dit klinkt niet als een gebrek aan kennis.

[3:52:21] Dat zijn gewoon de misstanden die we moeten aanpakken.

[3:52:23] Wat ik net aangaf met de three strikes out, is dat bij slachthuizen we dat nu invoeren, omdat daar inderdaad een dergelijke methodiek nog niet was.

[3:52:30] Rondom verscherpte toezicht hebben we nu een soort van vierpuntenachtig systeem waarbij het tot hetzelfde kan uitkomen.

[3:52:35] En wat ik ook wil doen, is inderdaad op de verzamelplekken... ...waar dit soort misstanden naar boven komen... ...ook gewoon cameratoezicht verplicht kunnen opleggen.

[3:52:42] In combinatie ook met die verhoging van de boetes, omdat...

[3:52:45] Ik heb ook een aantal, misschien niet dezelfde beelden gezien... ...maar ook voldoende ondertussen, dat het mij ook een liefding waard is... ...dat we daar veel steviger op ingrijpen.

[3:52:53] Mevrouw de Hollander.

[3:52:55] Voorzitter, omdat meneer Vlag jarig is en afwezig is... ...en ik zei een punt over de private laboratoria wel deel... ...zou ik ook nog willen vragen of u daar nog op in wil gaan.

[3:53:04] Vierde voorzitter.

[3:53:06] Ik heb heel veel blokjes voor ze, die komen nog.

[3:53:08] Dus het hoeft niet eens interruptie te tellen voor mevrouw Den Hollander.

[3:53:11] Nou, fijn.

[3:53:16] Goed, dan gaan we denk ik... Oh, mevrouw Ouwehand, excuus.

[3:53:20] Ja, nog even ter verheldering, want we hadden Kamervraag gesteld over die verzamelplaatsen en daarin bevestigde de staatssecretaris dat Nederland wel de ruimte heeft om ze te verbieden volgens de Europese verordening.

[3:53:31] En zojuist zei die verordening, laat ons daar geen ruimte voor.

[3:53:34] Dus wat is het?

[3:53:39] Ja, verbod op de verzamelplaats heb ik samen met mevrouw Pot nagevraagd.

[3:53:51] Dus ze kunnen een erkenning van de verzamelplaats intrekken, dat kan wel.

[3:53:56] Maar dit gaat over het fysiek aanwezig zijn waar we het net over hadden.

[3:53:58] Dus dan heb ik zelf wat ruis laten ontstaan in een slachthuis.

[3:54:01] Dus dan liepen er twee dingen door elkaar in mijn antwoord.

[3:54:04] Oké, dank.

[3:54:05] Dus voor de helderheid, de verordening laat lidstaten de ruimte om verzamelplaatsen te verbieden.

[3:54:12] En daar hebben we in elk geval mevrouw Pottenik in Kamervragen toe opgeroepen.

[3:54:16] En ik zou die oproep eigenlijk wel willen herhalen, omdat het echt werkelijk om te huilen is wat we daar hebben gezien.

[3:54:22] Dank mevrouw Ouwehand.

[3:54:23] Ja, voorzitter, we kunnen erkenningen intrekken van verzamelplaatsen.

[3:54:27] Of je een generiek verbod kan invoeren, laten we daar zo op terugkomen.

[3:54:30] Er zijn wel veel argumenten te noemen waarom je dat niet zou moeten invoeren, omdat je daarmee het probleem aan de ene kant naar het buitenland kan verplaatsen en aan de andere kant inderdaad ook meer aan de primaire kant meer dierenwelzijnsproblemen kan laten ontstaan.

[3:54:42] Dus ik zou nog steeds heel veel argumenten noemen tegen nationaal verbod op dit vlak.

[3:54:45] Vandaar dat we ook voor de route kiezen om camera toezicht wel te kunnen verplichten op plekken en die boetes flink te verhogen.

[3:54:51] Dank u wel.

[3:54:53] Als het goed is bent u nu aangekomen aan het blokje 5 en 6, NVWA en het blokje Doelmatigheid daarachter.

[3:55:04] Voorzitter, ik loop er snel doorheen gezien de tijd.

[3:55:07] De heer Vlag had nog een vraag op de visie van het kabinet op toezicht en handhaving, zorgen voor efficiëntie, licht toezicht.

[3:55:14] Ik zal daar nog op terugkomen in een brief inderdaad voor de zomer zoals gezegd en ik heb er al best veel over toegelicht ook.

[3:55:21] in het kader van de tijd.

[3:55:24] Mevrouw Beckerman had daar ook vragen over.

[3:55:26] Een toezichthouder met tanden, grote zorgen over capaciteit.

[3:55:29] Dus ik heb dat volgens mij net uitgebreid op gereageerd en ik denk dat ook de herziening van de boetesstelsel daar een substantiële bijdrage aan kan leveren.

[3:55:37] De heer Vlag had ook vragen over risicogericht toezicht en hoe we het voorkomen dat dit doorkruis wordt door handhavingsverzoeken.

[3:55:44] De NVWA heeft een beginselplicht tot handhaven.

[3:55:47] Handhavingsverzoeken die niet zien op de grootste risico's zitten wel druk op de toezichtscapaciteit.

[3:55:52] Dus wat we nu aan het doen zijn is de beleidsregelprioritering handhavingsverzoeken die actualiseren zodat we ook echt de capaciteit kunnen zetten op de plekken waar we ook verwachten rondom handhavingsverzoeken waar de grootste misstanden plaatsvinden zodat onze mensen ook op de juiste plekken kunnen

[3:56:06] inzetten.

[3:56:08] De heer Vlag had, hoe gaat het risicotoezicht in de praktijk eruit zien?

[3:56:11] En met de woorden erachter, gaat u hard optreden?

[3:56:13] Die hebben we voor mij ook uitgebreid beantwoord.

[3:56:16] Mevrouw Den Hollander, is de staatssecretaris bereid om zich in te zetten om direct naar de zomer samen met het bedrijfsleven te komen met drie tot vijf KPIs om zo gericht te werken aan een betere en voorspelbare dienstverlening en een verhogen van de doelmatigheid en efficiëntie van de interne organisatie van de NVWA?

[3:56:33] En ik onderstreep het belang van doelmatig toezicht door de NVWA, ook met behoud van de effectiviteit uiteraard van dat toezicht.

[3:56:40] LVWN stuurt als eigenaar actief op de doelmatigheid.

[3:56:43] Voor de periode richting 2027 is er dus een efficiency-taakstelling met de NVWA afgesproken en wij zien ook uit op de realisatie daarvan.

[3:56:51] Daarbij komt ook de taakstelling uit het huidige coalitieakkoord, waarbij er ook een efficiency-doelstelling ook in het coalitieakkoord zit.

[3:56:58] Door ons samen met de N-V-Wagen werkt aan een meerjaars perspectief op doelmatigheid aan de hand van concrete indicatoren voor bedrijfsvoering zoals personele kosten, ziekteverzuim, productiviteit.

[3:57:08] Op basis daarvan zal de komende jaren cijfermatig onderbouwd worden gestuurd op die doelmatigheid.

[3:57:13] En ook de transitie van de NVWA naar een moderne, risico-gerichte toezichthouder, ondersteund door data en innovatie, draagt bij aan die doeltreffendheid en doelmatigheid, voorzitter.

[3:57:24] De NVWA werkt bovendien aan een perceptiemonitor, met als doel meer inzicht krijgen in de ervaringen met de NVWA, zodat we ook continu die feedback vanuit het bedrijfsleven kunnen verwerken.

[3:57:33] En voorzitter, ik wil er nog één opmerking bij maken.

[3:57:36] Juist door ook die taakstellingen de komende jaren is het ook ontzettend belangrijk dat we samen met de NVWA verder werken aan die hervorming naar een risicogebaseerd toezicht.

[3:57:44] Want ik wil ook voorkomen dat we inderdaad gaan zien dat het op heel veel plekken gaat piepen en kraken, waardoor het toezicht ook minder sterk zou worden dan we willen.

[3:57:51] Dus er is ook heel veel noodzaak om efficiënt te opereren met elkaar, om de middelen op de juiste plekken in te zetten.

[3:57:57] Aan de ene kant hebben we toezicht waarmee we dingen kunnen voorkomen.

[3:58:00] We hebben ook de pakkans die we proberen omhoog te krijgen.

[3:58:02] En je hebt sanctionering die hoog genoeg moet zijn dat ook afschrikwekkend is.

[3:58:05] Dus via al die parameters, voorzitter, proberen we hier de komende jaren goed invulling aan te geven.

[3:58:10] De heer Vlag vroeg nog over de NVWA-kosten in slaghuizen.

[3:58:13] Die zijn flink gestegen.

[3:58:15] Wat gaan we hier aan doen?

[3:58:16] De kosten voor het bedrijfsleven hebben onze aandacht.

[3:58:19] De NVWA hanteert hierbij kostendekkende tarieven en dat is ook in lijn met de controleverordening vanuit Europa en het nationale beleid Maathouden uit 2014.

[3:58:28] We staan niet toe dat jaarlijkse tariefstijgingen een onaanvaardbaar negatief economisch effect hebben op bedrijven en instellingen, dus daarom hou ik ook samen met de minister van VWS de tariefstijgingen scherp in de gaten.

[3:58:38] De inzet is dus gericht, wat ik net zei, om overtreders harder aan te pakken, maar de intensiteit van de toezicht bij bedrijven die zich goed gedragen te verminderen.

[3:58:46] En, voorzitter, hoe wordt gestuurd, zei de heer Vlag, op zo min mogelijk reisuren?

[3:58:53] Dat doen we doordat de NVWA probeert in te zetten op een optimale planning waarbij rekening gehouden wordt met vele factoren waarbij beperken van onnodige reistijd daar eentje van is.

[3:59:04] Dan heb ik, voorzitter, hierna nog doelmatigheid.

[3:59:06] NVWA heb ik afgerond.

[3:59:07] Ik heb nog het blokje wat bij VWS deels liggen overig.

[3:59:09] Wilt u dat ik het VWS blokje nog doe of eerste vraag beantwoord?

[3:59:17] Ik inventariseer even of er op deze twee blokjes nog vragen zijn vanuit de leden van de commissie.

[3:59:22] Ik zie mevrouw Den Hollander.

[3:59:24] Dan ga ik naar mevrouw Den Hollander.

[3:59:28] Voorzitter, mijn vraag over die KPIs.

[3:59:31] Het was een vrij lange antwoord, maar volgens mij was het antwoord nee.

[3:59:34] Volgens mij zijn de staatssecretaris allerlei zaken, behalve dan dat we bereiden om samen met het bedrijfsleven te komen tot die KPIs.

[3:59:43] Het bedrijfsleven krijgt al heel lang via allerlei rapporten en allerlei verbeterplannen, allerlei voorstellen die niet worden waargemaakt.

[3:59:49] Dus waarom gaan we niet samen met het bedrijfsleven die KPIs opstellen?

[3:59:53] Het antwoord was niet nee.

[3:59:55] Het antwoord was aan de ene kant dat ik twee dingen uit elkaar knipt.

[3:59:58] Aan mijn kant stuur ik op doelmatigheid.

[4:00:00] Dus ik heb inderdaad een soort van KPIs afgesproken met de NVWA.

[4:00:03] Dat is inderdaad wat ik net zei.

[4:00:05] Dat zijn ziekteverzuim, productiviteit, personele kosten.

[4:00:07] Daar stuur ik vanuit mijn ministerie op.

[4:00:09] Aan de andere kant komt er dus een perceptiemonitor en dat is dus inderdaad een uitvraag bij het bedrijfsleven, ook deels van wat de ervaringen met de NVWA zijn.

[4:00:18] Dus of dat drie tot vijf KPIs zijn, daar kan ik niks over zeggen, maar zo'n perceptiemonitor heeft wel dezelfde intentie volgens mij als het voorstaat ook van mevrouw Den Hollander.

[4:00:26] En we kunnen volgens mij prima toezeggen om in de uitwerking van die perceptiemonitor ook te kijken naar de inzet van KPIs erin.

[4:00:32] Dus volgens mij proberen we hier hetzelfde te bereiken.

[4:00:36] Ik zie geen andere op dit blokje, dus volgens mij kunt u door en dan stel ik voor dat u 7 en 8 dan samen pakt.

[4:00:45] Ja, voorzitter, zeven kan heel snel gaan.

[4:00:48] Dat gaat namelijk over vragen die eigenlijk bij VWS liggen.

[4:00:51] Het was natuurlijk gezellig geweest als uw collega Hermans van VWS ook uitgenodigd heeft, maar misschien een tip voor volgende keer op dit vlak.

[4:00:56] Ik zal daar een eerste antwoord op geven, maar als u verder gaat doorvragen, dan stel ik sowieso voor dat VWS misschien in een eerstvolgende brief ook in detail ingaat op die vragen dat ik ze doorgeleid.

[4:01:06] Want ik voel me ook niet in de positie om op het beleidsterrein van een collega vergaande toezeggingen te doen.

[4:01:11] Dat snapt u uiteraard.

[4:01:12] Het gaat over de inzet van private laboratoria door de NVWA, de vraag van de heer Vlag.

[4:01:17] Dat onderwerp valt onder VWS.

[4:01:19] Op dit moment loopt er een onderzoek naar de manier waarop de inzet van private laboratoria het beste geregeld kan worden.

[4:01:25] Daarbij kijken we ook naar de financiële gevolgen van de inzet van private laboratoria.

[4:01:29] En bij dit onderzoek zijn zowel de NVWA als het bedrijfsleven ook betrokken.

[4:01:33] Het onderzoek kost meer tijd dan verwacht en de resultaten worden in de zomer van dit jaar verwacht en de Kamer wordt uiteraard ook daarna geïnformeerd.

[4:01:41] Dus je komt terug naar de heer Vlag.

[4:01:43] Voorzitter, dan de plaagdieren vanuit de VVD.

[4:01:50] Het is een lang debat en ik moet veel spreken, voorzitter, dan krijg je dat.

[4:01:53] Dit onderwerp valt onder...

[4:01:57] In de eerste weken van 2026 heeft de NVWA 22 winkels en horeca-aangelegenheden gesloten vanwege plaagdieroverlast.

[4:02:03] Vorig jaar in dezelfde periode waren dat trouwens zeven.

[4:02:06] Dus je ziet wel een toename op dat vlak.

[4:02:09] Deze maatregel is van belang voor de voedselveiligheid en volksgezondheid van consumenten.

[4:02:13] En een recent rapport van Bureau laat zien dat er een gezondheidsrisico ook zit voor personeel bij het schoonmaken van een bedrijf met overlast van plaagdieren.

[4:02:20] De NVWA is bezig met bijeenkomsten voor alle ondernemers van levensmiddelenbedrijven in twee steden.

[4:02:25] En na deze bijeenkomst gaat de NVWA ook nieuwe inspecties uitvoeren.

[4:02:29] Er waren ook nog vragen over stalbranden en plaagdieren.

[4:02:34] Dus voorzitter, ook daar kijk ik met de collega van INW heen op dit vlak.

[4:02:39] Dit is een complex dossier waar aan de ene kant VWS bij betrokken is, LVVN, INW en vast en zeker nog een aantal anderen.

[4:02:45] En in het kwartaal 4 zullen we ook terugkomen op dat onderwerp, ook mijn brief naar de Kamer, want daar gaan we gezamenlijk in kijken.

[4:02:59] Ja, de asbest in de speelzand van mevrouw Beckerman was dat.

[4:03:02] Dat valt dus onder VWS in dit geval.

[4:03:05] Ik kan u hierover melden dat eerder gecommuniceerd is dat het risico wel van de speelgoed nagenoeg verwaarloosbaar is.

[4:03:11] Het neemt niet weg dat als ouder je uiteraard hiervan enorm schrikt.

[4:03:14] Dat zou ik zelf ook hebben met mijn twee kleintjes thuis.

[4:03:17] En de vraag over het gebruik van gegevens van anderen dan de NVWA is ook schriftelijk gesteld door de SP.

[4:03:22] Ik zal mijn collega dat ook doorgeleiden als ze bij die schriftelijke beantwoord hier uitgedraaid op terugkomt.

[4:03:30] Ja zeker, mevrouw Beckerman.

[4:03:33] Ik wil eigenlijk twee vragen stellen en geen zorgen voor de staatssecretaris.

[4:03:37] Dit is niet bedoeld om met beleidsschrijving van de collega te gaan zitten.

[4:03:42] Maar ik weet eigenlijk helemaal niet precies hoe die verdeling loopt.

[4:03:46] En mijn tweede vraag is, zal ik daar nog iets verder op doorgaan.

[4:03:49] Kan de staatssecretaris daar iets over zeggen?

[4:03:53] De staatssecretaris.

[4:03:56] Ja, voorzitter.

[4:03:57] Rondom de NVWA en het toezicht bij het primaire proces, dus de productiekant, ligt het bij mij.

[4:04:02] En met name ook de vleesketen daarin.

[4:04:05] Gaat het over inderdaad de distributie naar consumenten, winkels, ga ze door supermarkten, wagen, dan ligt het bij VWS.

[4:04:11] Dat is uit de knip.

[4:04:12] Dus de voorkant van de keten, daar gaat LVVN over.

[4:04:15] De landbouwsectordeels, de slagketen, de producten zelf, daar gaat VWS over.

[4:04:22] Mevrouw Beckerman.

[4:04:24] Mijn tweede vraag, die is wat meer, is dat ook de beste verdeling?

[4:04:30] En die vraag ik niet om staatssecretaris te verleiden tot een soort landjepik, maar omdat ik best wel vaak vragen heb gehad, bijvoorbeeld over misstanden of meldingen, bijvoorbeeld in hotels, waarvan je je dan afvraagt, hé, wie zijn hier wel niet allemaal bij betrokken?

[4:04:51] Dus zou de staatssecretaris, hoeft niet nu, want in zijn brief over toezicht ook in kunnen gaan waar zou je nou bepaalde vormen van toezicht het beste kunnen beleggen?

[4:05:04] Want de NVWA is heel groot, maar waar je precies terecht moet weten we niet altijd.

[4:05:08] En soms is het ook nog eens een keer weer buiten NVWA georganiseerd.

[4:05:13] Ja, voorzitter, ik kan daar wat uitgebreider op ingaan in die brief.

[4:05:16] Dat lijkt me verstandig.

[4:05:18] En ik denk sowieso dat het goed is dat uw Kamervraag hierover niet geconfronteerd wordt met de vraag steeds van wat ligt bij wie.

[4:05:25] Dus misschien dat wij in de toekomst ook met de griftie soms een signaal kunnen afgeven, joh, gegeven het debat wat we hebben, is het misschien handig een collega uit te nodigen, dat we ook vaak met meerdere mensen aan tafel kunnen zitten.

[4:05:35] Ik snap ook dat het als Kamerlid, want dat was ik tot twee maanden geleden, ook behoorlijk frustrerend kan zijn als je van het kastje naar de muur verwezen wordt.

[4:05:42] Dus ik zal in ieder geval onze kant ervoor zorgen dat wij een signaaltje aangeven bij onze debatten waar de raakvlakken zitten.

[4:05:47] Dan kan uw commissie nadenken, moet ik een andere bewindspersoon uitnodigen?

[4:05:50] Hebben we daar behoefte aan?

[4:05:52] En rondom scherstelijke vragen etcetera doen we dat uiteraard al.

[4:05:55] En ik zal in de brief iets uitgebreider terugkomen op die verdeling.

[4:06:00] Ja, heel kort, mevrouw Beckerman.

[4:06:02] Mijn voorzitter, die vraag zit denk ik niet alleen bij de Kamer, maar ook soms bij consumenten die bijvoorbeeld een melding willen doen, die soms ook van de een naar de ander worden verwezen, van NVWA naar de GGD, weer naar het ministerie van INW voor ILT, bij bepaalde meldingen, bijvoorbeeld knagedieren in hotels zonder een keuken.

[4:06:23] Dit klinkt heel specifiek, maar ook daar zie je dat voor consumenten ook niet altijd helder is.

[4:06:29] Tot slot de statica.

[4:06:30] Voorzitter, wat wij kunnen doen is twee dingen.

[4:06:32] Dus op het gebied van voedsel is het de NVWA trouwens altijd, dus die is gewoon voorspelbaar.

[4:06:38] Maar wij kunnen in die briefje wat uitgebreider op toekomen, waarbij we ook wel volgens mij online al een en ander hebben wat geraadpleeg gaan worden en misschien daarvan ook wat informatie kunnen delen, zodat als er inderdaad ook wat breder vragen zijn vanuit de samenleving, men ook weet waar men terecht kan.

[4:06:51] Dank u wel.

[4:06:52] In dit blokje nog andere vragen van de leden.

[4:06:55] Dat lijkt niet het geval.

[4:06:56] Dan ga ik u vragen uit het blokje overig.

[4:06:58] En dat is direct het laatste blokje te pakken.

[4:07:01] Dit is ook een flink blokje.

[4:07:04] Vragen van DENK op dit vlak.

[4:07:06] Stalbranden.

[4:07:07] Er is geen verklaring voor een derde van de stalbranden.

[4:07:10] Graag een reactie.

[4:07:11] Het klopt dat de oorzaak van een deel van stalbranden vaak onbekend blijft.

[4:07:15] Dit doordat de stal helemaal is afgebrand en niet te achterhalen is wat de oorzaak is.

[4:07:19] De oorzaken die we wel kennen zijn vaak elektra, zien we heel vaak terugkomen, en ook werkzaamheden in de stal.

[4:07:26] Voorzitter, dan gaat het over knaagdier-experts inderdaad.

[4:07:31] En het ging inderdaad overal om die oorzaken, die 35% ook die genoemd werd.

[4:07:35] Uit het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid komt naar voren dat in de onderzoeken geen concreet bewijs is dat knaagschade direct door stalbranden leidt.

[4:07:43] Verzekeraars en brandweer achten het ook niet waarschijnlijk omdat de praktijk aantoont dat het toch vaak lekstromen of kortsluiting al dan niet door knaagschade ontstaan.

[4:07:52] ook kunnen opgevangen worden door een goede elektrische installatie.

[4:07:55] Dus er zijn wel zaken die te voorkomen zijn, mocht er knaagschade zijn.

[4:07:59] En de heer Kruijs vroeg ook hoeveel knaagbranden er zijn.

[4:08:03] Dat is nog niet bekend op dit moment.

[4:08:04] We hebben wel signalen vanuit de sector gekregen dat het een oorzaak kan zijn.

[4:08:08] Dus we hebben ook nu bij LTO en sectororganisaties gevraagd om daar cijfers op bewijs voor aan te leveren, want als het inderdaad een oorzaak is, dan wil ik het wel graag scherp krijgen, want dan kunnen we natuurlijk ook beleid maken wat daarop aansluit, voorzitter.

[4:08:21] De heer Graus had ook vragen over de Stable Safe Systemen.

[4:08:25] De Kamer is op 3 april 2025 geïnformeerd over de integrale beoordeling van het Stable Safe Systeem.

[4:08:31] De WUR heeft in dit geval een integrale analyse uitgevoerd met betrokken experts op het gebied van brandveiligheid, zoals de brandweer, verzekeraars, installatiebedrijven en onderzoekers.

[4:08:40] Zij hebben daarbij geconcludeerd dat, ondanks het systeem dat de mogelijkheid creëert voor dieren om te vluchten, een deel van de landbouwhuisdieren niet zelfredzaam genoeg zijn en zelfstandig kunnen vluchten, zelf met zo'n systeem.

[4:08:51] En daarmee heeft het systeem een beperkt effect op het verminderen van dierlijke slachtoffers gevolg van brand.

[4:08:57] Ja, het antwoord zit hierop.

[4:08:59] Dan vragen van de heer Erki nog.

[4:09:01] Er wordt al lang gedacht over oplossingen voor stalbranden.

[4:09:04] De heer heeft het gevoel dat oplossingen naar voren worden geschoven.

[4:09:07] Wat ga ik concreet doen?

[4:09:08] Ik heb pas een brandveiligheidscampagne afgetrapt, maar het onderzoek is naar voorgekomen dat de brandveiligheid integraal en diergericht benaderd moet worden voor een effectieve aanpak.

[4:09:17] We hebben daarvoor een zogeheten denkraam ontwikkeld, waar ik mijn aanpak op baseer en ik koes er ook op om rond de zomer de aanpak op hoofdlijnen met uw Kamer te delen en daarmee ook invulling te geven aan de motie ouwe hand op dit.

[4:09:30] Vlak ook zal ik inzetten op het verder verbeteren van stalbrandpreventie met de invoering ook van de verplichte brandveiligheidskeuring en elektrakeuring.

[4:09:38] Dus die knoop willen we ook doorhakken, voorzitter.

[4:09:41] Voor deze keuringen lopen nu de onderzoeken om ervoor te zorgen dat de maatregelen wel op een uitvoerbare en proportionele manier opgesteld worden en ingevoerd kunnen worden.

[4:09:49] En naar verwachting kunnen we dit najaar besluitvorming daarover nemen.

[4:09:55] Voorzitter, mevrouw Ouwehand zei goed dat er een campagne komt.

[4:10:00] Neemt de staf de inzichten mee als dieren gewend zijn een vrije uitloop te hebben, dat zij ook bewegingsvrijheid nodig hebben bij een stalbrand.

[4:10:06] Er wordt onderscheid gemaakt tussen hokdieren die doorgangsbinnen blijven in die aanpak, versus loopdieren met vrije uitloop of weidegang.

[4:10:14] Dieren die gewend zijn aan weidegang, zoals het meeste melkvee, zullen ten tijde van brand sneller naar buiten gaan.

[4:10:19] Ook het evacueren van varkens bij bedrijven is makkelijker met een uitloop naar buiten in dit geval.

[4:10:23] Net antwoord op de heer Graus dat niet alle dieren daar goed toe in staat zijn.

[4:10:27] Deze dieren veel beter.

[4:10:29] Bij pluimvee is evacueren eigenlijk praktisch onmogelijk omdat ook bij een uitloop door de snelle branduitbreiding en de gevoeligheid ook van vogels voor rookvergiftiging vaak te laat is al.

[4:10:40] Erkenen een vraag over de NVWA om het halal keurmerk te verbeteren en niet te laten misbruiken door sommige bedrijven om minder diervriendelijke producten in schap te krijgen.

[4:10:49] Het mag niet zorgen voor een misleiding bij de consument.

[4:10:52] Het is belangrijk dat de consument niet wordt misleid als zij kunnen vertrouwen op keurmerken.

[4:10:55] Tegelijkertijd is het goed om scherp te hebben dat de NVWA toezicht houdt op dierenwelzijn, voedselveiligheid, waaronder de regels rond onbedwelmde slacht en andere slacht, maar niet op de religieuze criteria daarachter.

[4:11:06] Daar heeft de NVWA natuurlijk geen toezicht op, maar wel op de regels die wij gesteld hebben op dat vlak.

[4:11:10] Die criteria worden vastgesteld door private religieuze organisaties.

[4:11:14] En de NVWA biedt aan ook dit denk verder toe te lichten als ze er interesse hebben in een gesprek hoe dat nu werkt.

[4:11:21] En ik weet dat er ook binnen de sector en via het contactorgaan moslimse overheid initiatieven zijn om te komen tot meer uniformiteit op de vlak.

[4:11:28] Voor betreft mogelijke misleiding geldt dat onder de algemene regels voor consumentenbescherming en etikering valt, net als alle andere keurmerken.

[4:11:36] In Nederland wordt daarnaast heel veel van het halalvlees ook geïmporteerd.

[4:11:40] Van het koosvlees trouwens ook.

[4:11:42] Waar andere standaarden natuurlijk ook kunnen gelden in het buitenland.

[4:11:45] Dus we hebben ook maar beperkt grip daarop in Nederland als je naar die volumestromen kijkt.

[4:11:48] En dat maakt een vraagstuk ook vrij complex zeg ik nog tegen de heer Ergin.

[4:11:52] Hoe kijkt de stafs naar het confinant ten aanzien van ritueel slachten, van de heer Erking ook, en wat zijn de plannen daarvoor?

[4:11:59] Het confinant en het bijbehorende addendum zijn afspraken gemaakt over het onbedwelmd ritueel slachten volgens religieuze riten, met waarborgen voor dierenwelzijn.

[4:12:08] Uit de evaluatie van Deloitte in 2021 blijkt dat het confinant doelmatig en doentreffend is en in de praktijk goed functioneert.

[4:12:15] Daarnaast bevechtte Deloitte met Wageningen Research dat er in het algemeen geen vlees van onverdovende geslacht dieren in reguliere vleesproducten terechtkomt.

[4:12:25] Er zijn geen signalen dat dit de afgelopen jaren is veranderd, maar ik vind het wel belangrijk de maatschappelijke en politieke ontwikkeling op dit onderwerp te blijven bekijken.

[4:12:34] Ik ben ook benieuwd naar het initiatiefvoorstel van mevrouw Ouwehand op dit vlak.

[4:12:39] Op dit moment dat het voorstel wordt ingediend, zal het kabinet er uiteraard ook op reageren.

[4:12:45] Voorzitter, mevrouw Den Hollander zou het gebruik van cameratoezicht en kunstmatige intelligentie, die had ik net in een eerder blokje al, dus daarmee is die voor mij afgedaan.

[4:12:55] De BB vroeg of we het CAO van dierenartsen kunnen aanpassen voor toezicht in de nacht.

[4:12:59] Dat zie ik niet als een aanpassing die op de korte termijn voor verlichting kan bieden.

[4:13:03] Daarom zet ik in op maatregelen die snel effect hebben, zoals ook het opleiden van extra toezichthouders.

[4:13:07] Dat gaat een stuk sneller dan het CAO op dit vlak aanpassen.

[4:13:11] En ik zeg dus toe dat de NVWA zich inspant om zo groot mogelijk beschikbaar te zijn bij hitte.

[4:13:17] Mevrouw Potter had nog een vraag over het verbod op vleesnamen voor vegaproducten.

[4:13:21] Ik heb de Kamer in maart geïnformeerd dat er een triloog overeenkomst is bereikt over de voorstellen.

[4:13:26] Op 9 maart heeft bij stemming in de Raad een gekwalificeerde meerderheid ingestemd met het verbod op vleesbenamingen.

[4:13:32] Daar hebben wij toen tegen gestemd om deze reden als Nederlands zijnde, maar we zijn er op weg gestemd.

[4:13:36] Met de reden ook dat we inderdaad wel zien dat consumenten gewoon heel goed weten dat een vegetarische burger vegetarisch is.

[4:13:44] Dus vandaar dat we ook tegengestemd hebben.

[4:13:46] Het Europees Parlement dient hier wel nog over te stemmen.

[4:13:49] En na verwachting komt het geheel dan nog voor de zomer langs voor formele vaststelling in de Raad.

[4:13:56] Voorzitter, mevrouw Prometten nog.

[4:13:58] Dat gaat over de dierrechten.

[4:14:01] Is het toekennen van dierrechten, het afromen van dierrechten een manier om de druk op het verslepen van dieren te verminderen?

[4:14:06] In dit coalitieakkoord is opgenomen dat het kabinet kijkt naar uitbreiding van dierrechten naar de kalversector.

[4:14:11] Een rechtsysteem grijpt wel direct in op eigendomsrechten en moet daarbij zorgvuldig zijn.

[4:14:16] Dat werken we nu ook uit.

[4:14:17] En minder dieren kan ertoe leiden dat er minder transport is.

[4:14:20] Maar een rechtsysteem stelt niet per se eisen aan hoeveel transport die plaatsvindt.

[4:14:24] Dus dit is niet de 1-2-3-1 oplossing.

[4:14:26] voor de vraagstukken die we hier hebben, maar dat vraagt dus wel aanvullende inzet, waar we dus op inzetten, ook conform het debat wat we net gehad hebben met elkaar.

[4:14:34] Voorzitter, dan van de hak op de tak, de verzekeraars en stalbranden.

[4:14:39] Hoe wordt daarmee omgegaan?

[4:14:41] Er is gebleken dat er strengere regels vanuit de overheid nodig zijn om brandveiligheid te verbeteren.

[4:14:46] Verzekeraars stellen eisen, zoals het laten uitvoeren van een elektrakeuring.

[4:14:50] Echter hebben niet alle veehouders een verzekering.

[4:14:52] Dus dat speelt hier een rol in.

[4:14:53] Dus vandaar dat we ook echt kijken naar een losse verplichting op dit vlak.

[4:14:58] En bovendien eisen ook niet alle verzekeraars de beste keuring die plaatsvindt, waarmee die misschien ook niet afdoende is.

[4:15:03] Vandaar dat we ook inzetten op de invoering van een verplichte brandveiligheidskeuring en elektrokeuring.

[4:15:08] En als je dat doet, zou mogelijk natuurlijk ook dat impact kunnen hebben op de kosten van verzekeringen, want als er inderdaad minder stalbranden plaatsvinden, dan zullen mogelijk ook de verzekeraars naar de tarieven kunnen kijken die met het risico komen op een dergelijke brandveiligheidsverzekering.

[4:15:22] Dus er zit ook een voordeel voor de sector in als het aantal stalbranden omlaag zouden krijgen, voorzitter.

[4:15:27] Het lidbureau Met had nog een vraag, is willen wij een exportland zijn dat stukken vlees exploiteert of een land dat zich richt op kennis en innovatie?

[4:15:33] Ik denk dat het wel een tegenstelling is die er niet pers hoeft te zijn.

[4:15:37] Dus ik wil graag een sector zien die hoogwaardig en innovatief en dierwaardig produceert.

[4:15:41] Ik gaf inderdaad eerder ook aan dat een zekere omvang erbij hoort, ook om het hele kennissysteem overeind te houden met elkaar.

[4:15:47] En ook een zekere mate van export.

[4:15:49] Het gaat ook voor een groot deel van export naar Noordwest-Europa en de export van producten die wij niet eten naar andere delen van de wereld.

[4:15:55] Ik denk ook dat we met elkaar echt rondom de ANVB, het dierwaardige veehouderij, ook echt moeten gaan praten over wat voor kansen dit ook kan bieden uiteindelijk.

[4:16:03] Want ik geloof echt erin dat op het griep van dierwaardigheid steeds meer consumenten dit belangrijk vinden.

[4:16:10] Dat je als Nederland, als je hierop voorop loopt, met elkaar ook iets hebt wat echt onderscheidend is wereldwijd.

[4:16:16] Omdat heel veel landen nog niet aan die standaarden gaan voldoen die wij met elkaar willen gaan zetten met deze ANVB.

[4:16:20] Dus het moet ook niet alleen maar een bedreiging zijn wat mij betreft, maar het kan ook een kans zijn juist.

[4:16:25] lid Ouwehand had toch een vraag over misstanden, dat we daar fundamenteel iets aan moeten doen en een einde moeten maken aan verzamelplaatsen.

[4:16:34] Dan komen we de tweede termijn nog terug op zo'n nationaal verbod en wat daar juridisch in zou kunnen en wat niet zou kunnen.

[4:16:39] Maar ik roep daarbij ook op de sector altijd zelf kritisch te kijken naar het eigen handelen, want maatschappelijk draagvlak is ook van belang voor een sector.

[4:16:47] Het feit dat je meermaals in het nieuws komt met die verzamelplekken op deze manier betekent ook dat degenen die zich wel in de regels houden natuurlijk erop aangekeken worden.

[4:16:54] Dus er ligt ook een verantwoordelijkheid aan de kant van de sector.

[4:16:57] En ik heb daarnaast inderdaad de inzet die ik al meermaals uit het doek heb gedaan om de pakkansen te vergroten, om het preventieve beleid te verstevigen op het gebied van toezicht en ook de sanctionering flink te verhogen.

[4:17:09] De heer Grauser vraagt over het afschieten van de stier.

[4:17:12] Waarom is er geen dierenarts gekomen om het dier te verdoven?

[4:17:15] Ik heb de beelden ook gezien, voorzitter, en ik begrijp ook de emoties die die beelden oproepen.

[4:17:19] Ik vond het ook verschrikkelijke beelden om te zien.

[4:17:22] In dit geval ging het om een acute noodsituatie waarbij een losgebroken stier een risico vormde voor de openbare veiligheid.

[4:17:28] Dan ligt de verantwoordelijkheid primair bij de lokale autoriteiten en de politie.

[4:17:31] Ik ken de precise details hier in niets, wil ik wel zeggen, maar ik kan me indenken dat er afwegingen zijn gemaakt, ook over die acute veiligheid gingen.

[4:17:40] Tegelijkertijd zou ik uiteraard wel nog met de collega van JFV kunnen checken of er nog alternatieven waren, of dat het echt noodzak was.

[4:17:46] Dus dat kan ik gewoon doen, ook buiten het debat om.

[4:17:50] Voorzitter, de heer Graus vroeg ook, waren de dierenarts niet mee naar dierenwelzijnsinspecties?

[4:17:56] Dieren als ze werkzaam bij het dierenwelzijnsteam binnen de NVWA gaan mee bij inspecties waar de expertise nodig is.

[4:18:01] Er zijn veel inspecties bij bedrijven waar complexe welzijnsproblematiek speelt.

[4:18:06] En ze maken dus veterinaire verklaringen op de ondersteuning van de bevindingen van inspecteurs.

[4:18:11] En die combinatie van bevindingen vormt ook de basis voor de opmaak naar een boete, maar ook een procesverbouw.

[4:18:16] Dus ze gaan in sommige omstandigheden mee.

[4:18:19] Leef van der Plas vroeg nog naar starheid bij de opvang van exotische dieren.

[4:18:23] Of we daar meer ruimte voor moeten geven.

[4:18:25] We voeren regeleer gesprekken ook met deze opvangorganisaties die genoemd werden.

[4:18:29] In deze gesprekken worden knelpunten besproken en kijken naar oplossingen.

[4:18:33] En ik wil ook de organisaties die nu vastlopen oproepen dit punt in te brengen bij de overleggen, want wij staan ook sympathiek tegenover het werk wat zij doen.

[4:18:40] En als er knelpunten zijn, zullen we daar ook inderdaad in kijken met elkaar.

[4:18:45] Voorzitter, de stapel, alleen maar niet af, het gaat maar door, maar u heeft als Kamer veel vragen gesteld, dus vandaar.

[4:18:52] Mevrouw Den Hollander tot slot, dus dat is de laatste vraag van mevrouw Den Hollander, dat is heel fijn.

[4:18:56] Wil ik aandacht vragen voor de uitdaging rondom ongedierte bestrijding in onder andere de horecabedrijven, daar ben ik net al op teruggekomen.

[4:19:03] Dus ik ga in overleg ook met de staatssecretaris van INW om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om

[4:19:08] Lassen te verminderen, waarbij wel bescherming van milieu, mens en dier blijft ook bij het gebruik van gif als voorwaarde, want er zitten ook grote nadelen aan het volledig vrijgeven hiervan.

[4:19:18] Denk bijvoorbeeld in het feit inderdaad dat een kat erna bijvoorbeeld een muis kan opeten als er gif in zit.

[4:19:22] Dat willen we ook voorkomen.

[4:19:23] Dus we kijken erheen en in Q4 eind dit jaar zullen we uw kamer informeren in de ongedierte brief, zullen we het allemaal noemen.

[4:19:33] Ja, het staat hier zo in mijn stukken, voorzitter.

[4:19:35] Maar ik kan me voorstellen dat andere mensen hier andere woorden voor gebruiken.

[4:19:38] Laten we het gewoon zeggen.

[4:19:39] De knaagdier in de brief, laten we het zo noemen.

[4:19:40] Ik zie mevrouw Arhand knikken.

[4:19:41] Kijk.

[4:19:42] Voorzitter, dan een vraag van de heer Graus over de inspecteur-generaal of ik hem hierin steun en dat doe ik omdat hij inderdaad ook zich heel stevig inzet voor veel van de dacheus die de heer Graus ook net genoemd heeft.

[4:19:56] De heer Graus had ook vragen over de vertraging van woonverzoeken, waardoor komt dat?

[4:20:00] Dat komt omdat er steeds meer woonverzoeken binnenkomen die vaak ook omvangrijk zijn en heel veel belang hebben hebben.

[4:20:06] Binnen de organisatie werken we aan de capaciteit.

[4:20:09] En 11 juni is er ook een debat over de WO.

[4:20:11] En we kunnen ook voorafgaand het debat een brief aan de Kamer toedoen.

[4:20:14] Ook specifiek over de WO-knelpunten die wij zien hierin.

[4:20:17] Want het speelt wel inderdaad wat de heer Graus zegt.

[4:20:21] Voorzitter, de heer Kruijs, ook over dierenartsen die zich vrijwillig melden niet aan de slag kunnen, gepensioneerden.

[4:20:27] Dierenartsen in vaste dienst bij de NVBA kunnen aangeven dat ze willen doorwerken naar werkzaamheden als ze met pensioen zouden moeten.

[4:20:34] We zetten gepensioneerde dierenartsen op dit moment in als practitioner vanuit de flexibele schil en die werken dan vaak niet in vaste dienst, maar wel als zzp'er.

[4:20:43] In de praktijk doen dierenartsen dit ook echt met enige regelmaat.

[4:20:45] Ze laten zich vaak inhuren als ccp'er.

[4:20:47] Dus we gaan ook met elkaar natuurlijk de komende periode kijken waar meer mogelijk is op de vlak.

[4:20:51] Want we hebben gewoon echt een probleem bij goede mensen inderdaad vinden om al het werk uit te voeren wat ook uw Kamer belangrijk vindt.

[4:20:59] Voorzitter, nog drie en dan pak ik een slok water.

[4:21:03] Mevrouw van der Plas nog op het wegpesten van dieren als ze bij de NVBA en ook de gepensioneerden.

[4:21:09] De gepensioneerden heb ik net beantwoord.

[4:21:10] Dat willen wij zoveel mogelijk faciliteren dat zij in de slag blijven als ze dat willen.

[4:21:14] Dierenartsen bij de NVWA hebben een zeer verantwoordelijke en lastige baan, daarom zijn we ook zuinig op.

[4:21:19] Het is belangrijk dat ze ook in de positie zijn om stevig te handhaven, want het is een rol waar ook veel druk bij komt kijken vaak natuurlijk.

[4:21:26] Als organisatie zorgt de NVWA ervoor dat inspecteurs en dierenartsen onafhankelijk hun werk kunnen doen, bijvoorbeeld door inkapseling te voorkomen als ze heel lang op één werkplek zitten, door met de enige regelmaat ook te rouleren op dat vlak.

[4:21:37] En de individuele casusistiek kan ik op dit moment niet op ingaan, daar is ook eerder mijn voorganger een en ander over verteld.

[4:21:44] Neemt niet weg dat we inderdaad ook gewoon de komende jaren verder inzetten, los van deze casusistiek, op een zo goed mogelijke werkomgeving waar ook alle signalen gewoon goed gedeeld kunnen worden.

[4:21:53] Voorzitter, dan de heer Kruijs nog over optreden tegen illegale slachterijen waar onbedwelmd ritueel geslacht wordt.

[4:21:59] Dierenwelzijn dient altijd geboord te zijn en illegale slachterijen treden we ook zeer streng tegenop.

[4:22:06] Verdachten van deze praktijken worden ook aangepakt en dat blijven we ook in de toekomst volgens mij doen.

[4:22:15] Dat wordt ook vaak strafrechtelijk opgepakt.

[4:22:18] Ik kan me ook voorstellen dat er misschien een keer in de volgende brief een aantal concrete casussen die ook in het nieuws zijn geweest, delen op de vlak, zodat de Kamer ook weet dat we echt wel stevig ingrijpen bij dit soort misstanden.

[4:22:28] Want er was recent natuurlijk ook weer eentje in het nieuws die volgens mij ook de maagdeed omdraait van iedereen die het gelezen heeft of de beelden gezien heeft.

[4:22:35] Voorzitter, dan compact zo het werkbezoek.

[4:22:39] Ik ga sowieso nog op werkbezoek naar de slagsector voor de zomer.

[4:22:43] Ik zal daarbij sowieso dit onderdeel ook meenemen.

[4:22:46] Of ik specifiek naar dit slachthuis ga, weet ik niet, maar ik zal het wel deel van het bezoek maken om me daarover te laten informeren.

[4:22:52] En de NVWA volgt ook dit op en zal er ook in kijken.

[4:22:56] Laatste vraag, voorzitter.

[4:22:57] Worden dieren als ze automatisch lid van de KNMVD niet automatisch?

[4:23:02] Je moet je daarvoor opgeven en de N-VA betaalt het lidmaatschap.

[4:23:06] Nu ben ik uitgesproken.

[4:23:07] Respect, staatssecretaris, voor deze spraakwaterval.

[4:23:12] Neemt u gerust een slokje water.

[4:23:13] Dan ga ik volgens mij eerst eens even bij de heer Groos kijken, want ik denk dat de heer Groos een vraag heeft voor u.

[4:23:21] Moet u rustig eventjes wat water atten.

[4:23:27] Dank je wel, mevrouw de voorzitter.

[4:23:28] Het zal wel mijn laatste zijn, want ik moet dadelijk gaan, want het debat is natuurlijk later begonnen, dat had ik niet kunnen voorzien.

[4:23:33] Het gaat over dat werkbezoek Compaxo, waar ik niet bij hoef te zijn, maar gewoon, ik wil dat de staatssecretaris naartoe gaat.

[4:23:39] En het komt omdat hij die innovatie dient te zien op het gebied van elektrisch bedwelmen ook, en als alternatief voor het verschrikkelijke CO2-bedwelmen.

[4:23:49] En er is een hele nare fase aan het einde van het dier, voor miljoenen dieren, en dus ik vind wel dat de staatssecretaris daar naartoe moet gaan, en dat moet hij ook gewoon toezeggen.

[4:23:56] En kijk, het werkbezoek wat hij met mij zou doen en met mevrouw de Noorlander, daar komt hij niet op terug.

[4:24:02] Maar met meneer Vlag is hij wel op werkbezoek geweest, terwijl hij als spuitenelf achter mij aankwam.

[4:24:09] Maar daar is hij wel mee geweest.

[4:24:11] Ik vind wel dat hij dat ook moet prioriteren, want mevrouw de Noorlander en ik willen dat werkbezoek nog graag doen voor de zomer.

[4:24:16] En voor de rest zullen wij nog wat moties indienen hier en daar.

[4:24:20] En wat de NVWA betreft de lidmaatschap, ik ben het daar dus niet mee eens.

[4:24:24] Dat de staat mee betaalt aan de lidmaatschap en daarmee in de organisatie, is niet meer onafhankelijk daardoor.

[4:24:30] En ik vind dat geen goede zaak.

[4:24:34] Dat deugt gewoon niet.

[4:24:36] En dat wil ik toch gezegd hebben.

[4:24:37] Voor de voorzitter, dan ga ik ook nu helaas de vergadering verlaten, maar ik zal nog een aantal moties indienen met collega's aan mijn rechterzijde.

[4:24:44] Goed, ik wens jullie daar veel succes.

[4:24:47] Maar eigenlijk wil de staatssecretaris graag nog wel even... Bij heel kort, voorzitter, dat het bezoek met de heer Graus.

[4:24:51] Ik ging ervan uit dat het gepland wordt en dat doen we sowieso voor de zomer.

[4:24:53] Dus iedereen die nu...

[4:24:55] Dat loopt niet in de planning, maar ik zal er zelf nog een keer in vragen, want de mevrouw Den Hollande en de heer Graus gaan zeker samen met mij op werkbezoek voor de zomer.

[4:25:02] Rondom Compaxo, ik weet niet of er al een bezoek gepland is aan een concrete slachterij op dit moment die al gepland is.

[4:25:10] Ik zal sowieso mezelf erover laten informeren.

[4:25:13] En als er nog niets gepland is, zal dit een mooi bezoek zijn.

[4:25:15] En anders vraag ik mijn ambtenaar om voor de zomer te gaan.

[4:25:18] Nou, kijk aan.

[4:25:20] Mevrouw Potts.

[4:25:22] Ja, voorzitter, ik had nog één vraagje gemist, want ik had over de vleesnamen had ik twee vragen gesteld.

[4:25:27] Eén ging inderdaad over wat er in Europa gebeurt.

[4:25:30] Ik hoop natuurlijk dat het Europese parlement tegen deze rare bevogdende wet gaat stemmen, net als de staatssecretaris heeft gedaan.

[4:25:38] Maar zelfs als ze dat niet doen, dan zit er nog wel ruimte in het gebruik van de namen gehakt, burger en worst.

[4:25:45] Heb ik begrepen?

[4:25:45] Kijk.

[4:25:46] Nou had ik toch gehoopt dat de staatssecretaris dan zou toezeggen dat we dan in Nederland in ieder geval de warenwet aanpassen zodat de NVWA zich niet genoodzaakt ziet om te handhaven op deze name in Nederland.

[4:25:59] De staatssecretaris.

[4:26:01] Ja voorzitter, dat is een goede vraag.

[4:26:02] De warenwet ligt bij VWS conform de discussie net met mevrouw Beckerman, maar ik kan u toezeggen dat ik die met de collega bespreek en dat ik inderdaad ook hier sympathiek tegenover sta.

[4:26:12] Want ik heb niet voor niks tegen dit voorstel gestemd.

[4:26:16] En dan komt u even terug naar de Kamer.

[4:26:18] En dan komen we uiteraard terug richting de Kamer.

[4:26:19] Ik zal u uiteraard vertellen wat zijn gesprek oplevert.

[4:26:22] Mevrouw Ouwehand.

[4:26:23] Voorzitter, dank over de stalbranden.

[4:26:25] De staatssecretaris schrijft dat hij brandveiligheid integraal wil meenemen in de ANVB diervaardige veehouderij.

[4:26:30] Dat vind ik goed.

[4:26:32] Hij bevestigt ook dat dieren die gewend zijn een vrije uitloop te hebben, die vluchten ook.

[4:26:38] Dieren die altijd binnen hebben gezeten, die zijn te bang van die buitenwereld.

[4:26:41] Betekent dan één en één is twee dat de ANVB erin gaat voorzien dat voor alle dieren geldt dat ze vrije uitloop gaan hebben, zodat je

[4:26:49] die brandveiligheid en dat ze zichzelf in veiligheid kunnen brengen ook borgt.

[4:26:57] Voorzitter, ik kan er nog niet helemaal een antwoord op geven.

[4:26:59] In de consultatieversie staat dat niet.

[4:27:01] Ik ben wel bezig met inderdaad op basis van de consultatieversie een en ander aanpassen nog.

[4:27:06] Ook in samenspraak met de convenanspartij en ook in samenhang met de taskforce die loopt.

[4:27:10] Dus ik kan u wel toezeggen dat ik daar ook richting de Kamer op zal terugkomen zodra of de ANVB volgt of als het inderdaad wat langer duurt een brief naar de Kamer sturen.

[4:27:19] Ik zou de staatssecretaris willen oproepen om dit inderdaad te doen, want volgens mij is dat een goed idee.

[4:27:25] Alle dieren vrij hardlopen.

[4:27:32] Dan gaan we de tweede termijn in.

[4:27:35] U heeft daarvoor 1 minuut en 40 seconden spreektijd.

[4:27:39] U heeft veel vragen gesteld in eerste termijn.

[4:27:42] We hebben volgens mij uitgebreid gedeputeerd, dus enige consideratie.

[4:27:47] Maar dat komt vast goed.

[4:27:49] Ik begin bij mevrouw De Noorlander.

[4:27:52] Dank u wel, voorzitter.

[4:27:53] Ik heb ook niet zo heel erg veel vragen meer, want ik heb al heel veel vragen gesteld in de eerste ronde, maar ik ben echt oprecht erg benieuwd naar de ANVB, hoe die gaat worden.

[4:28:02] We weten dat er 7200 consultaties zijn geleverd.

[4:28:07] Ik ben echt benieuwd hoe de staatssecretaris dat gaat wegen en waar we straks mee komen en ook hoe we die balans houden tussen de ANVB en het convenant om ook die marktpositie te behouden.

[4:28:17] Waar ik nog wel even kort op in zou willen gaan is het sanctioneringsbeleid.

[4:28:21] Ik steun de staatssecretaris in de high penalty.

[4:28:26] Dus als het niet goed gaat, moet je zwaar straffen.

[4:28:28] Omzetgerelateerd straffen vind ik ook een prachtig initiatief.

[4:28:31] Maar ik zoek ook nog naar die high trust.

[4:28:33] En vooral ook naar hoe kunnen wij bedrijven die het gewoon goed doen, ook daarvoor belonen.

[4:28:39] Dus een positieve incentive, iets met de wortel en de stok en vliegen met stroop en azijn en dat soort dingen.

[4:28:44] Dus hoe ga je zorgen dat je die bedrijven die het gewoon heel erg goed doen,

[4:28:47] ook daadwerkelijk tegemoet komt ook in de kosten.

[4:28:50] Ik ben bijvoorbeeld op werkbezoek geweest bij een uienbedrijf die het volledige systeem heel met AI heeft doorgelicht en die alles kan laten zien en toch geconfronteerd wordt met die continue toezicht waar ze niet om vragen en waar ze wel voor moeten betalen.

[4:29:03] Dus ik zou daar toch

[4:29:05] echt de staatssecretaris willen oproepen om daarmee aan de slag te gaan.

[4:29:08] En het laatste wat ik dan zou willen aangeven is dat ik best wel verwarrend vind dat als we het hebben over de NVWA en levensmiddelen, dan gaat het over de VWS.

[4:29:16] Hebben we het over plaagdieren, zo zou ik het dan noemen?

[4:29:18] Gaan we naar INW?

[4:29:21] Dus gaan we het hele kabinet uitnodigen voor het volgende NVWA-debat?

[4:29:24] Of hoe gaan we dat zorgen?

[4:29:25] En dan sluit ik een beetje aan bij de oproep van mevrouw Beckerman dat we die NVWA gewoon goed kunnen bespreken binnen LVVN.

[4:29:31] Dank u wel.

[4:29:31] Dank u wel.

[4:29:32] Precies 1 minuut 40.

[4:29:33] Mevrouw Pot.

[4:29:35] Ja dank u wel voorzitter.

[4:29:36] Ik wil om te beginnen even zeggen veel dank aan de staatssecretaris en de mensen die naast hem zitten en die ook nog elders in dit gebouw allerlei dingen zitten te doen.

[4:29:44] Ik ben heel blij met de beantwoorden en ook met de manier waarop die daar waar het soms al denk ik echt veel te lang echt niet goed gaat ook wel bereid is om echt ook stevig op te treden en zich ook uit te spreken en dat nou ik zeg dat heb ik de afgelopen tijd toch wel een beetje gemist denk ik.

[4:29:59] Ik denk dat de staatssecretaris ook gemerkt heeft dat deze commissie hem zeer scherp gaat houden de komende tijd op dit onderwerp.

[4:30:07] Ik ben heel blij met de toezeggingen en met name ook met het gesprek wat hij heeft aangekondigd met de Van Drie Groep.

[4:30:12] Ik denk dat dat hard nodig is.

[4:30:13] Het kan wat mij betreft niet dat een marktleider zegt integer en respectvol te willen werken en dat dan op deze manier uitvoering geeft.

[4:30:20] Ik hoop ook dat de staatssecretaris ook daar even laat weten wat het resultaat van het gesprek was.

[4:30:26] Ik heb het bij u niet gehoord.

[4:30:29] Nou, dan laat ik deze bij mevrouw Den Hollander in alle eerlijkheid.

[4:30:34] Maar dan komt er dus een twee minuten debat.

[4:30:35] Ik ga nog heel even nadenken over wat ik met die transport en veeverzamelplaat wil, want er waren veel mooie toezeggingen.

[4:30:42] Maar ik heb die foto's nog op mijn netvlies en die laten mij niet los.

[4:30:48] Vraag ik even de leden van de commissie Goedkeuring om mevrouw Den Hollander had laten aanvragen die hier vanmorgen al vroeg in de zaal zat om datgene te kunnen doen.

[4:31:00] Ik zal gauw een handdoekje leggen bij mevrouw Bromet.

[4:31:09] Voorzitter, aansluitend op de opmerking van mijn buurvrouw over de afgelopen twee jaar.

[4:31:13] Ik ben niet heel boos geworden vandaag, dus dat is al winst.

[4:31:19] Het kan altijd nog komen, dus let op.

[4:31:23] Ja, nog even over de kalveren, want die export van een zekere omvang die slaat natuurlijk helemaal nergens op als het gaat over kalversvlees.

[4:31:33] Dus ik hoop dat de staatssecretaris een verschil, een onderscheid maakt tussen export van kalversvlees en export van

[4:31:41] andere hoogwaardige producten, maar daar gaan we het later nog wel een keer over hebben.

[4:31:45] En als het gaat over de dierrechten voor kalveren, dan zegt hij het is niet 1, 2, 3 een oplossing.

[4:31:51] Ik kijk uit naar het vastleggen van die dierrechten, want dat beperkt gewoon de

[4:31:56] de groei van de sector.

[4:31:59] Maar het ligt er natuurlijk ook aan hoeveel dierrechten je toekent.

[4:32:01] En dat is ook een vervolgdebat wat we nog gaan voeren.

[4:32:05] En tot slot, voorzitter, was ik echt wel eigenlijk in shock dat er kennelijk boeren zijn, hoor ik van de staatssecretaris, die hun stallen niet verzekerd hebben.

[4:32:14] En daar kan ik gewoon met mijn hoofd niet bij.

[4:32:18] Mevrouw Beckerman, aan u het woord.

[4:32:21] Ja, dank u wel, voorzitter.

[4:32:22] En ik zou eigenlijk willen vragen of we dan VWS ook bij twee minuten wat kunnen uitnodigen, want dan krijgen we ook moties die beoordeeld kunnen worden.

[4:32:32] Voorzitter, ik zie dat de staatssecretaris links schrijft en ik hoop dat hij ook links denkt.

[4:32:36] Ik vond het idee van de omzet

[4:32:38] Omzet gerelateerde boetes een hele mooie voorzitter.

[4:32:42] De staatssecretaris heeft veel werk te doen hier en ook in Europa.

[4:32:46] Zeker dat soort misstanden als met die kalfjes op transport.

[4:32:50] Daar moeten we echt deze periodes een oplossing voor gaan vinden.

[4:32:53] Voorzitter, ik wil nog een hele kleine toevoeging doen.

[4:32:55] Kijk, we hebben dit debat over de kosten van toezicht.

[4:32:58] Maar volgens mij moeten we dat ook wegen in het belang van wat kost het om het niet te doen.

[4:33:05] En daar zit ook een hele belangrijke vraag.

[4:33:08] En wat kost het niet alleen in euro's, maar ook in schade.

[4:33:13] Ik refereerde kort in interruptie bijvoorbeeld aan... Sorry?

[4:33:20] Ja, een hele korte interruptie.

[4:33:23] Uiteraard mag we eerst de zin afmaken, maar hetgeen dat over...

[4:33:28] Wij delen met u dat het goed is om toezicht te blijven houden.

[4:33:31] Alleen hoe doelmatiger en efficiënter je doet, hoe meer toezicht je kan houden.

[4:33:34] Dus ik denk dat wij heel erg samen moeten optrekken.

[4:33:37] Voorzitter, ik kan deze beantwoorden, maar ik kan ook even het voorbeeld noemen wat ik wilde geven, want ik denk dat het dan misschien iets duidelijker wordt.

[4:33:44] Kijk, een voorbeeld wat ik wilde aanhalen was, dit is een nieuwsbericht van NOS, boeren overtreden regels op bestrijdingsmiddelen en VWA vindt dat zorgwekkend.

[4:33:52] Dat ging over controles bij 66 akkerbouwers en daar bleek twee op de vijf regels te hebben overtreden.

[4:34:00] Nou had ik als vraag van, is dit nou risico gericht geweest of algemeen?

[4:34:06] Maar wat je hier ziet, is dat dit zorgt voor vervuiling van het oppervlaktewater.

[4:34:12] We weten allemaal, 2027 gaat die kaderrichtlijn water.

[4:34:17] Het wordt veel strenger.

[4:34:18] Dan hebben we gewoon een groot probleem.

[4:34:20] En dan hebben we met z'n allen een probleem.

[4:34:23] gaan de goeden dan ook onder de kwade lijden?

[4:34:26] Daar zat mijn punt.

[4:34:28] Je kunt zeggen we doen minder toezicht of we hebben daar niet voldoende geld voor.

[4:34:33] Natuurlijk kun je innoveren, maar je kunt ook het probleem hebben dat je straks voor hele hoge kosten komt te staan die je misschien ook kunt voorkomen.

[4:34:42] Dus soms is voorkomen beter dan genezen.

[4:34:44] Niet alleen in harde euro's, maar ook in kwaliteit van onze leefomgeving en welzijn.

[4:34:51] Dank aan mevrouw Beckerman.

[4:34:52] Ik ga naar de heer Korenvaar voor zijn tweede termijn.

[4:34:55] Ja, dank u wel, voorzitter.

[4:34:56] Volgens mij zijn linksschrijvers mensen die heel creatief zijn.

[4:35:00] Dus ik ben erg benieuwd wat dat belooft voor de komende vier jaar.

[4:35:06] Ik verwacht gewoon heel veel van het confinant dierwaardige veehouderij.

[4:35:09] Dus waarbij dierenrechtenorganisaties en partijen in de veehouderij ook echt stappen willen zetten en dat hebben uitgesproken, opgeschreven en uitgelegd.

[4:35:19] En ook in ons coalitieakkoord staat daar veel over in, dus ook met een autoriteit die daar genoemd is, die gefaseerde normstelling en ook die steun aan jonge boeren om ook die stappen te kunnen zetten.

[4:35:33] Daar wil ik echt een streep onder zetten en wellicht dat ik daar ook nog met een motie over ga komen, maar daar moet ik nog even over nadenken.

[4:35:40] Tweede stukje, NVWA.

[4:35:42] Ik ben best wel blij met de beantwoording van de staatssecretaris en ik ondersteun eigenlijk wat eerder is gezegd dat de staatssecretaris echt mij wel overtuigd heeft dat hij met stappen gaat komen en ons begin volgend jaar gaat informeren hoe we ook bij hogere temperaturen wel voldoende inzet kunnen plegen.

[4:36:00] Dus dat het daar niet aan ligt.

[4:36:02] Het kan daar gewoon niet aan liggen.

[4:36:03] Ik had een motie in gedachte, maar dat gaan we maar eens lekker niet doen.

[4:36:07] Dus dat is dat.

[4:36:10] Derde, beoordelingskader van de WUR.

[4:36:13] Dus de WUR heeft dat beoordelingskader.

[4:36:16] Daar hebben we het niet echt heel veel over gehad.

[4:36:18] Maar ik zou het wel ook de staatssecretaris willen oproepen om daar wel echt werk van te maken.

[4:36:23] Misschien dat hij toch nog eventjes kan reflecteren welke stappen dat hij ook wil zetten, ook in het kader van het zomerpakket wellicht, om met dat beoordelingskader ook al

[4:36:32] te komen, even kijken.

[4:36:36] En ik ben over mijn tijd?

[4:36:38] Oh, jammer.

[4:36:39] Ik had er nog één.

[4:36:41] Nou, misschien is er een collega die hiervan vragen wil stellen.

[4:36:44] Nou, buddy.

[4:36:46] Ik ben toch zo benieuwd wat uw laatste punt zou zijn geweest aan deze commissie.

[4:36:51] Oh, u bent ook heel creatief, dank u wel.

[4:36:54] En ik dacht dat dit een 1-2'tje altijd met Ros en Burgen die was, maar dat is fijn dat ik...

[4:37:01] Wat fijn, ik doe ook mee.

[4:37:02] Nou, dat verhaal rond die normen die wij hebben ten opzichte ook van het buitenland, en ik hoor de staatssecretaris zeggen, ik pak Nederland, België, Duitsland, misschien Denemarken, geloof ik dat ik ook nog ergens hoorde.

[4:37:18] Maar er komt ook zo'n EU Livestock Strategy ergens in juni uit.

[4:37:23] Het moet wel zo zijn dat het een beetje in balans is.

[4:37:25] Dus ik begrijp niet helemaal waarom dat u daar dan niet ook zo'n raad bijvoorbeeld een vraag over zou willen stellen.

[4:37:31] Laat hun het werk doen, dat is toch helemaal niet erg?

[4:37:33] Mevrouw Ouwehand.

[4:37:35] Voorzitter, dank.

[4:37:36] Veel dank aan de staatssecretaris en zijn hele team voor de uitgebreide beantwoording.

[4:37:40] Echt fijn.

[4:37:41] Dank ook voor het doorzetten van de verlaging van de maximum temperatuur bij diertransporten.

[4:37:47] Blijft wel onbevredigend dat die sector, die dus alleen maar heeft getraineerd nu eigenlijk, wordt beloond voor niet anticiperen en dat het pas volgend jaar ingaat.

[4:37:57] Dus dat wil ik nog wel gezegd hebben.

[4:37:59] De staatssecretaris komt nog terug in zijn tweede termijn op de verhouding tussen Confinant en de ANVB, want daar hebben we vragen over.

[4:38:06] Ik was blij te horen dat de staatssecretaris zei dat het wettelijke doel van een volledig dierwaardige veehouderij in 2040 dat staat en ik wil met tussendoelen gaan werken.

[4:38:16] Maar we weten ook het Confinant is misschien wel bruikbaar, maar daarmee kom je niet tot die volledig dierwaardige veehouderij.

[4:38:23] Dus dat lijkt me ook goed om daar helder over te zijn en hier ook te erkennen dat het ANWB moet worden aangescherpt en dat het confinant alleen niet genoeg gaat zijn.

[4:38:34] En dan tot slot de kalfjes.

[4:38:37] Ook dat is toch wel onbevredigend hoor, dat we zijn zoetgehouden met de belofte van Van Drie, de grootste marktspeler, dat het afgelopen zou zijn.

[4:38:48] Nu zeggen ze nee, dat gaat ons helemaal niet lukken.

[4:38:51] Terwijl er zijn Europese regels, die zijn niet streng genoeg, maar volgens die regels mogen die dieren niet zo lang op een boot zitten zonder drinken.

[4:39:00] En dan is het toch onvoorstelbaar dat wij hier, terwijl die dieren tegen die regels dat hele lange transport hebben ondergaan, ze gewoon hier vetmesten, slachten en exporteren naar Italië.

[4:39:14] Ik denk dat we helemaal van aparte kalvermesterijen af moeten.

[4:39:18] Kalfjes moeten gewoon bij hun moeder kunnen opgroeien.

[4:39:21] En tot die tijd moet er gehandhaafd kunnen worden op die regels die er zijn.

[4:39:26] zou ik denken.

[4:39:28] Ik hoor graag wat de staatssecretaris daarvoor mogelijkheden ziet.

[4:39:31] Dank u wel, mevrouw Ouwehand.

[4:39:33] Dat was de tweede termijn van de zijde van de Kamer.

[4:39:37] Ik hoorde net de vraag van mevrouw Beckerman of we voor twee minuten debat ook de minister van VWS zou kunnen uitnodigen.

[4:39:45] Misschien goed om te weten dat we in ieder geval voor het vervolgen bij de afgelopen strategische procedurevergadering al hebben afgesproken dat N-VWA een apart commissiedebat wordt.

[4:39:53] Dus ik zal bij uitzondering de Griffey vragen of het kan.

[4:39:57] Dan gaan we zien of dat gaat lukken.

[4:39:59] Dan kijk ik even naar de staatssecretaris of hij direct die paar vragen die gesteld zijn.

[4:40:04] Twee minuten.

[4:40:05] Na twee minuten kunnen we leiden.

[4:44:39] Nou, we kunnen door.

[4:44:41] Heel fijn.

[4:44:45] We gaan door met de tweede termijn van de staatssecretaris.

[4:44:51] Dan weer voorzitter.

[4:44:52] Ik had nog twee vragen toegezegd in de eerste termijn om in de tweede termijn toe te komen.

[4:44:55] Eén gaat over de autoriteit en de zes principes ook vanuit de RDA.

[4:45:00] Over dit principe bestaat tussen de convenanspartijen ook geen verschil van inzicht.

[4:45:03] Dus staat het RDA over zich van zes principes ook letterlijk opgenomen in het convenant.

[4:45:08] Dus in principe dan.

[4:45:10] Er zou niet een verschil moeten zijn tussen vier en zes.

[4:45:11] Het zijn er zes.

[4:45:13] Dat is in ieder geval wat wij vanuit de komst van onze partijen induidig hebben.

[4:45:17] Dan was er een vraag over het verbieden van de verzamelscentra in de schriftelijke vragen in het debat.

[4:45:22] Wat ik aangaf is dat de ruimte om verzamelscentra voor binnenlands transport en slachtoffer bieden, dat ik die niet benut.

[4:45:28] Een nationaal verbod zou wettelijk kunnen.

[4:45:30] Ik zou het wel afraden, omdat ik denk dat er ook best wel veel problemen op dierenwelzijnsvlak kunnen ontstaan of juist ook de grens over verdwijnen en we de problemen in andere plekken van de ketens zouden creëren.

[4:45:40] Neem niet weg dat we inderdaad ook rondom sanctionering cameratoezichtstappen gaan zetten, want de situatie moet verbeteren.

[4:45:47] Voorzitter, dan de VVD.

[4:45:50] Benieuwd naar de ANVB, als ik hem even samenvat, dat snap ik.

[4:45:53] We doen ons best om dat zo snel mogelijk bij u te laten belanden.

[4:45:57] En ik hoop ook dat de Kamer die op een goede inhoudelijke manier dan snel kan behandelen met ons, want volgens mij willen we allemaal snel duidelijkheid creëren.

[4:46:04] Mevrouw Den Hollande vroeg ook over hoe gaan we goed gedrag belonen in toezicht.

[4:46:08] Daar gaan we uitgebreid op terugkomen in die brief voor de zomer rondom toezicht op de NVWA.

[4:46:14] Ik kan me voorstellen dat we langs drie lijnen daarin kijken.

[4:46:16] Eén is wat kan er nu al zonder wet en regelgeving aan te passen.

[4:46:20] Er kunnen al een aantal zaken.

[4:46:22] Tweede is waarvoor moet je nationale wet en regelgeving aanpassen.

[4:46:24] En het derde is waar ik het debat heen verwees ook die Europese regelgeving.

[4:46:28] Dat er ook vaak iemand fysiek bij aanwezig moet zijn.

[4:46:31] Dus ik wil voorkomen dat ik alleen maar een Europese inzet heb die over vier of vijf jaar mogelijk tot effect leidt, maar ik hoop in de korte termijn ook met stappen komen op de vlak zodat bedrijven ook weten dat goed gedrag beloond gaat worden.

[4:46:42] En op die knip met VWS komen we ook terug in die brief wat ik aangaf.

[4:46:46] Voorzitter, mevrouw Pot van Drie, daar komen we uiteraard op terug het gesprek, dat kan ik toezeggen.

[4:46:53] Mevrouw Bromet nog, stalbranden die niet verzekerd zijn, dat klopt.

[4:46:56] Er zijn veehouders die geen brandverzekering hebben, vandaar dat we ook echt kijken naar zo'n verplichte elektrakeuring bij wet, zodat iedereen er wel onder valt.

[4:47:06] De SP vroeg naar mevrouw Beckerman, u schrijft links.

[4:47:10] Ik zou zeggen, dat betekent niet dat ik altijd links denk hierin.

[4:47:13] Maar volgens mij kan een hart voor ondernemerschap en een hart voor dieren ook goed gaan samen.

[4:47:17] Dus u zult ook mijn inbreng langs die lijnen vaak horen.

[4:47:21] En u gaf ook aan, de goeden moeten niet onder de kwaden leiden.

[4:47:24] Dus het ging voor mij over gewasbescherming specifiek op dat vlak.

[4:47:28] Ik heb ook in dat kader op werkbezoek ook verhalen gehoord van ondernemers die zich wel proberen aan de regels te houden en zij geven ook al vaak aan.

[4:47:34] We weten allemaal ook welke één of twee ondernemers in onze omgeving degene zijn die zich niet aan die regels houden en soms calculeren sommige ondernemers de boete in.

[4:47:43] ...omdat die boete vrij beperkt is en de hele sector wordt daar inderdaad op aangekeken... ...en het maatschappelijk draagvlak staat onder druk.

[4:47:49] Vandaar dat we ook echt die sanctionering flink gaan aanscherpen... ...zodat de prikkel er niet meer kan zijn dat de boete inderdaad nog steeds opweegt... ...tegen de winst die je extra behaalt van het overtreden van de regels.

[4:47:59] Dus daar gaan we ook flinke stappen op zetten.

[4:48:01] CDA had nog vragen over het beoordelingskader van de WUR.

[4:48:07] Ik weet alleen niet welk specifiek beoordelingskader en nu bedoel ik dat we er zoveel op dit vlak voor zijn.

[4:48:12] Misschien kan de heer Korenvaar mij dat even los naar afloop vertellen, maar alle goede kaders en met name vanuit de Veur zijn die vaak goed, nemen uiteraard mee.

[4:48:20] En de Europese inzet, oh kijk, dat komt helemaal goed naar afloop, zie ik.

[4:48:25] Hij werd omhoog gehouden voor de mensen die het niet zagen.

[4:48:29] Ik wil niet de RDA aan het werk zetten om anderhalf jaar hier een uitgeproeid onderzoek op te doen.

[4:48:34] Dus wat doen andere landen op dierenwelzijnsgebied?

[4:48:36] Ik kan u wel toezeggen dat wij na de zomer ook vanuit onze Europese kant uitvragen wat inderdaad op Europees gebied de komende periode eraan komt en wat we ook als grote bewegingen zien in andere lidstaten, met name ook relevante voor ons, Duitsland, België.

[4:48:50] En dat in een brief aan u te rappeleren na de zomer en voorafgaand de behandeling van de ANVB.

[4:49:00] Dat u wel de informatie heeft.

[4:49:01] Dus ik hoop dat ik daar met de heer Korva tegemoet kom.

[4:49:04] Ik zie een zuinig knikje, wat ik opvat als een enthousiaste omarming van dit voorstel.

[4:49:12] De Partij voor de Dieren had nog twee vragen op dit vlak.

[4:49:14] Eén, het convenant en de ANVB, hoe dat aan elkaar relateert.

[4:49:19] Ik heb natuurlijk een wettelijke opgave om een dierwaardige veehouderij in 2040 gerealiseerd te hebben.

[4:49:25] Er zitten een paar randverwaarden in en de doorvertaling is inderdaad van het convenant naar die wettelijke verplichting die ik heb.

[4:49:31] Ik zal ook uitgebreid terugkomen in de informatie rondom de ANVB hoe we hier invulling aan geven.

[4:49:37] En ik heb ook toegezegd rondom de Kalveren dat ik richting de Europese Commissie ook dat signaal zal afgeven op die handhaving.

[4:49:44] Want ja, we merken inderdaad dat hier inderdaad we vrij weinig kunnen doen.

[4:49:48] Dat er gezegd wordt dat men de regels inderdaad respecteert in het buitenland, maar dat er ons ook signalen, onder andere in de berichtgeving vandaag, ter oren komen dat het gewoon niet zo is.

[4:49:56] Dus dat ga ik doen.

[4:49:57] Voorzitter, dan dank ik ook de commissie voor het scherphouden.

[4:50:00] Meer dan honderd vragen.

[4:50:01] Je ziet hier een berg van antwoorden en stukken liggen.

[4:50:03] Dus ik ga ervan uit dat dit mijn voorland is voor alle andere debatten met deze commissie.

[4:50:07] Maar volgens mij ook dank voor het inhoudelijke en waardige debat.

[4:50:10] En volgens mij kunnen we de komende jaren echt met elkaar stappen zetten op deze dossiers, waar aan de ene kant ruimte geven aan ondernemers om die stappen te zetten, maar aan de andere kant ook echt structureel dierenwelzijn naar een beter niveau gaan trekken met elkaar.

[4:50:22] En ik zie uit naar het vervolg met deze commissie.

[4:50:25] Veel dank, veel excuses, veel dank aan de staatssecretaris voor uw antwoorden en haar ondersteuning.

[4:50:31] Ook veel dank aan de commissie.

[4:50:33] Ik rest mij nog een lading toezeggingen aan u voor te lezen en we gaan zien hoeveel we daarmee komen.

[4:50:43] Er is een twee minuten debat aangevraagd door mevrouw De Nolander, dat komt helemaal goed.

[4:50:48] De volgende toezeggingen zijn gedaan.

[4:50:50] De staatssecretaris van LVVN zegt toe om de Kamer voor de zomer te informeren over de visie op toezicht en handhaving en het verbeteren van toezicht op dierenwelzijn door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

[4:51:03] De staatssecretaris zegt toe om een reactie op het rapport over het dierwaardig nu aan de Kamer te sturen.

[4:51:09] Dat is een toezegging aan de heer Graus.

[4:51:11] De vraag is alleen op welke termijn?

[4:51:15] Laten we zeggen dat het komt voor de behandeling van de ANVB.

[4:51:19] Ik zal gewoon even een logische brief uitzoeken die we al sturen.

[4:51:22] Dat het daarin komt.

[4:51:23] Dat zal voor de behandeling van de ANVB zijn.

[4:51:26] Goed.

[4:51:26] Oké.

[4:51:27] Voor de behandeling van de ANVB.

[4:51:29] Die krijgt u van mij.

[4:51:31] De Kamer zal voor het zomer van 26 de Kamer...

[4:51:36] Ik denk de staatssecretaris zal voor de zomer zes de Kamer informeren over de routes die hij kiest met betrekking tot de boetes.

[4:51:44] De Kamer zal uit uiterlijk begin de staatssecretaris zal uiteindelijk begin 26 de Kamer informeren over de voorbereidingen van de mogelijkheden voor vervoegd slachten en de mogelijkheden binnen de Nederlandse N-VWA in relatie hiertoe.

[4:51:57] Begin 27.

[4:51:59] Natuurlijk begin 27.

[4:52:02] De Kamer zal in het najaar van 2026 worden geïnformeerd door de staatssecretaris over de mogelijkheden voor de uitbreiding van de rijkbaarheid van de ANVB en de dierwaardige veehouderij.

[4:52:13] Toezegging aan mevrouw Pots.

[4:52:17] Iets specificeren, voorzitter.

[4:52:19] Want dat gaat dus inderdaad over een uitbreiding van het aantal dieren en het aantal schakels in de keten, zeg ik dan maar even.

[4:52:27] Dat kan allebei, voorzitter, maar het zal meer gericht zijn in eerste instantie wel op diersoorten, maar ik kan ook wat over de andere schakels zeggen.

[4:52:33] Maar ik wil de verwachting wel managen dat het veel meer zal zijn aan diersoorten.

[4:52:37] Bij deze.

[4:52:39] De staatssecretaris zal de Kamer voor het commissiedebat zoonhoogst en diersiekte informeren over de tijdlijn over het komen tot een ANVB inzake de IBA.

[4:52:50] De staatssecretaris zal de Kamer in het vierde kwartaal van 2026 een knaagdierenbrief doen toekomen waarin hij zal ingaan op knaagproblemen die leiden tot stalbranden en het toepassen van gif in de bestrijding van knaagdieren.

[4:53:06] Samen met I&W.

[4:53:08] De Kamer zal worden geïnformeerd over de uitkomsten van het gesprek met Van Driegroep over het transport van kalveren.

[4:53:13] Dat is een toezegging aan mevrouw Pot van D66.

[4:53:18] En na het zomerreces van 26 ontvangt de Kamer een brief over de uitvraag bij andere lidstaten over ontwikkelingen op het gebied van dierwaardige veehouderij.

[4:53:25] En dat is een toezegging aan de heer Korovaar van het CDA.

[4:53:29] Ja, ik zou het het liefst in een bestaande brief voeren na de zomer.

[4:53:35] En voorzitter, in een bestaande brief na de zomer.

[4:53:37] Dus misschien rondom de LVR-raad inderdaad een brief dat ik daar gewoon een uitgebreide toelichting hierop geef, omdat we dat ook natuurlijk via Brussel deels moeten uitzetten.

[4:53:48] Goed, bij deze genoteerd.

[4:53:51] Mevrouw Pot.

[4:53:52] Ik miste nog eentje, voorzitter.

[4:53:54] Het gesprek met de minister van VWS over de warenwet en de vleesvervangers.

[4:53:58] Ja.

[4:54:00] Een gesprek met de minister van VWS.

[4:54:03] En ik zie de staatssecretaris even knikken.

[4:54:06] En wanneer gaat u daarover terugkoppelen, staatssecretaris?

[4:54:12] Zal ik zeggen rond de zomer, maar proberen voor de zomer te doen.

[4:54:16] Ik moet het natuurlijk met de collega even checken, dus daarom zeg ik rond de zomer, mijn instelling is voor de zomer.

[4:54:21] En ik zie mevrouw Potknikker rond de zomer, dus uiterlijk september.

[4:54:29] Mevrouw Ouwehands.

[4:54:31] Ja.

[4:54:32] Nog even over de ANWB.

[4:54:34] Kijk, ik snap heel goed dat de staatssecretaris zegt dat het wordt of tevoren of daarna, maar zou hij kunnen toezeggen dat zodra hij weet of het voor of na de zomer wordt, dat we dan geïnformeerd worden?

[4:54:43] Zodat we een beetje daar rekening mee kunnen houden, want ik verwacht dat we nog experts willen spreken en zo.

[4:54:49] Dus ik begrijp heel goed dat hij het nu nog niet weet, maar zodra hij wel beeld heeft van oké, dit wordt het tijdpad, zouden we daarover geïnformeerd kunnen worden?

[4:55:00] Bijvoorbeeld, dat lijkt me een redelijk verzoek, waarbij ik al zeg dat het waarschijnlijk dus vlak na de zomer zal zijn, want a, die consultatie nog hebben natuurlijk van de uitbreiding van de ANVB en b, ook de samenhang met de taskforce willen meenemen, dat we inderdaad die ruimte nog houden.

[4:55:12] Dus waarschijnlijk en namelijk, zodra we dat definitief weten, zal ik het de Kamer laten weten.

[4:55:16] Goed, en dat waren de toezeggingen.

[4:55:19] Dan wens ik u een mooie middag en een goed reces toe, allen.

[4:55:24] En veel dank.

[4:55:26] Ja, dank u wel.

[4:55:27] Ik sluit de vergadering.