Bestaanszekerheid Caribisch Nederland

[0:00:00] van de commissie sociale zaken en werkgelegenheid uitgenodigd.

[0:00:05] Wij voeren vandaag een commissiedebat met de staatssecretaris van binnenlandse zaken en koninkrijksrelaties en de minister van sociale zaken en werkgelegenheid.

[0:00:16] Van harte welkom.

[0:00:18] En welkom aan mijn collega-Kamerleden, de heer Seder, mevrouw Dijk, de heer De Beer, de heer Thijs van der Brink en mevrouw Nanninga.

[0:00:29] Mijn naam is Anoushah Bikman en ik ben voorzitter van deze mooie commissie.

[0:00:35] Het belangrijke onderwerp dat we vandaag met elkaar bespreken kan op veel belangstelling rekenen, gelet op de hoeveelheid ingezonden commentaren van organisaties en inwoners van de eilanden.

[0:00:48] Hartelijk welkom ook aan alle belangstellenden op de publieke tribune en degenen die via de livestream meekijken.

[0:00:58] We beginnen met de eerste termijn van de Kamer en voor de eerste termijn sta ik vier interrupties toe.

[0:01:06] en ook nog welkom voor collega Tsegai.

[0:01:10] Vier interrupties zijn dus toegestaan en dan geef ik nu graag het woord aan het lid Ceder en u heeft vier minuten voor uw inbreng.

[0:01:23] Dank u wel.

[0:01:23] Bon dia, goedendag en good day.

[0:01:25] Voorzitter, de oorlog in het Midden-Oosten raakt de hele wereld en dus ook de BES.

[0:01:31] En daar waar we gisteren in het plenaire debat hebben gesproken over energiemaatregelen in Europees-Nederland, is het goed om nu ook in te zoomen op de specifieke koelcontexten op Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

[0:01:43] En voorzitter, ik zal me gelijk met de deur in het huis vallen.

[0:01:45] Het gejuich gaat niet op Bonaire of Saba op als het kabinet

[0:01:49] een OV-kortingskaart buiten daluren straks gaat toezeggen.

[0:01:53] Er is op de eilanden qua de context andere dingen en meer nodig, specifiek contextgebonden maatregelen, waarbij we de nood op de BES ook even serieus oppakken als in Nederland.

[0:02:05] Toen ik door de stukken voor het debat ging, viel mij op dat Nederland volgens mij nog heel vrij weinig doet.

[0:02:11] in navolging van de oorlog.

[0:02:16] En mijn zorg is dat de BES helaas opnieuw vergeten dreigen te worden.

[0:02:21] De toelage die wordt toegezegd die komt volgens mij uit de middelen die al toegezegd waren aan de BES voor de inval in Iran en voordat de prijzen

[0:02:29] dreigen te stijgen.

[0:02:30] Het lijkt dus op een sigaar uit eigen doos.

[0:02:32] Klopt dit?

[0:02:34] En voorzitter, ook de kilometervergoeding, waar ik uiteraard dankbaar voor ben, gaat denk ik ook niet het verschil maken, waarbij ook een deel van de kosten natuurlijk ook afgewend wordt op de werkgevers.

[0:02:47] Voorzitter, ik vroeg mij af, klopt het dat er geen extra middelen zijn uitgetrokken na de inval?

[0:02:52] En dat het vooral ook uit middelen wordt gehaald die al toegezegd werden aan de BES.

[0:02:56] en dus andere dingen niet betaald kunnen worden.

[0:02:58] Zo ja, zou ik toch willen vragen om een reflectie en of de minister niet met mij eens is of er meer nodig zal zijn om ook de mensen op de BES de juiste ondersteuning te geven, zoals we dat gisteren ook met z'n allen betoogd hebben hier in het debat.

[0:03:12] De AZI van Europees, nee, de land.

[0:03:15] Voorzitter, dan de nutsvoorvoorzieningen, want de hoge kosten voor levensonderhoud op de BES zijn hoog.

[0:03:20] en die blijven hoog.

[0:03:20] Het blijft voor de beste altijd actueel.

[0:03:22] Mensen betalen zich blauw aan energie en voedsel, zeker in verhouding met hun inkomen, en dat wordt nu ook alleen maar erger.

[0:03:29] Ik heb hier eerder een motie en amendement op ingediend, recent nog bij de begrotingsbehandeling, om 2,2 miljoen extra vrij te maken om de energie betaalbaar te houden.

[0:03:38] Ik vraag of deze middelen ingezet worden en wat de opties zijn voor het kabinet om dit te doen, naast de extra maatregelen die in ieder geval mijn fractie verwacht

[0:03:47] te aanzien van de oorlog in het Midden-Oosten.

[0:03:50] En voor structurele kostverlaging is vooral lokaal produceren van energie, voedsel en drinkwater noodzakelijk.

[0:03:58] Wordt daar vooruitgang opgeboekt en wat is daarvoor nodig om dit een extra boost te geven?

[0:04:02] Voorzitter, dan de commissie-TODE.

[0:04:04] Want ik ben blij met de ambities uit het coalitieakkoord om een leefbaar sociaal minimum en het betaalbaar maken van de nutsvoorzieningen ter uitvoering van de adviezen van de commissie-TODE om daar uitvoering aan te geven.

[0:04:15] En hiervoor is ook 30 miljoen euro per jaar vrijgemaakt.

[0:04:17] Daar ben ik blij mee.

[0:04:19] Maar kan de minister een beeld schetsen hoe dit geld precies besteed gaat worden?

[0:04:22] En welke maatregelen hebben dan ook prioriteit volgens de minister?

[0:04:26] Wordt het geld gebruikt om extra energiemaatregelen in te stellen?

[0:04:31] Of blijft dit geld, zoals het ooit bedoeld was, ook voor andere dingen beschikbaar?

[0:04:36] En wanneer moeten deze maatregelen resultaat hebben?

[0:04:39] Voorzitter, voor de ChristenUnie is een gedegeld sociaal minimum noodzakelijk.

[0:04:43] En ik denk, en dit is voor ons ook een heel belangrijk punt, voorzitter, hoewel onderdeel van Nederland is de gelijke behandeling van burgers op de BES, hoewel er stappen zijn gezet, nog steeds niet waar het moet zijn.

[0:04:53] Er is bijvoorbeeld nog geen WW op de BES.

[0:04:55] De AOV en onderstand zijn nog niet in lijn met de Nederlandse of de Europees-Nederlandse AOV en de bijstand.

[0:05:01] Mijn vraag is of het kabinet ook hier visie op heeft om hier daadwerkelijk ook concrete stappen op te zetten.

[0:05:06] Voorzitter, maar ook kleine regelingen zijn er in Nederland wel en in het Caribisch Nederland niet.

[0:05:12] In Nederland is er bijvoorbeeld een toegemoetkoming voor scholieren als ze ouder zijn dan 18 op de BES niet.

[0:05:16] Dit lijkt me eenvoudig te regelen.

[0:05:18] Graag een reactie.

[0:05:19] Voorzitter, tot slot.

[0:05:21] De consumentenbescherming op de BES kan nog wel wat comply or explainige gebruiken, want op de BES is alleen het burgelijk wetboek van toepassing en niet extra maatregelen rond in kassen of dienstverlening.

[0:05:34] Mijn vraag is of de minister dat verschil nog wil gelijktrekken.

[0:05:37] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:39] Dank u wel.

[0:05:40] Dan lid Dijk.

[0:05:43] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:45] En welkom aan de nieuwe voorzitter van deze mooie commissie, mevrouw Biekman.

[0:05:50] En bon dia en good morning voor de mensen op de eilanden.

[0:05:54] Ik ben blij dat we het debat over het bestaan zekerheid eindelijk kunnen voeren.

[0:05:58] Want voorzitter, het is 2,5 jaar geleden dat de commissie-TODE met duidelijke conclusies kwam over het sociaal minimum op Bonaire, Saba en Stesia.

[0:06:07] We zijn 2,5 jaar verder en de wereld ziet er compleet anders uit.

[0:06:11] De kosten voor levensonderhoud blijven stijgen.

[0:06:14] Voor veel mensen is rondkomen een alledaagse puzzel die steeds moeilijker te leggen is.

[0:06:19] 1 op de 3 mensen leeft in armoede.

[0:06:22] Veel mensen hebben uit noodzaak meerdere banen.

[0:06:24] En de alsmaar duurdere import werkt direct door in het dagelijkse leven.

[0:06:28] Voedsel, energie, water, huur en vervoer zijn duur.

[0:06:32] We zien dat ook terug op Saba.

[0:06:34] Prijzen zijn daar met meer dan 30% gestegen en voedsel zelfs met meer dan 50%.

[0:06:39] Dan kun je het minimumloon verhogen, maar dat betekent nog niet dat mensen ook echt rondkomen.

[0:06:46] Daarom is het goed dat dit kabinet jaarlijks 30 miljoen euro extra uittrekt voor het sociaal minimum.

[0:06:51] Maar mijn vraag is dan ook, kan het kabinet concreet maken hoe deze 30 miljoen wordt ingezet en wanneer inwoners daar daadwerkelijk iets van merken?

[0:07:01] Er is nu een noodpakket voor Europees Nederland vanwege de energiemaatregelen.

[0:07:05] Heel goed dat dat er komt.

[0:07:07] Maar in het kader hiervan en in het kader van comply or explain is er ook gedacht aan het Caribisch gedeelte.

[0:07:12] Graag een reactie.

[0:07:16] We lezen dat de tarieven voor elektriciteit vanaf 2026 stijgen en voor water en telecom mogelijk vanaf 2027.

[0:07:23] Kan de staatssecretaris concreet maken wat dat betekent in de praktijk en hoe wordt geborgd dat Caribisch Nederland vanaf het begin wordt meegenomen en niet pas achteraf?

[0:07:32] We moeten af van de vraag wat haalbaar is en toe naar de vraag wat nodig is.

[0:07:38] En dat begint bij weten wat mensen minimaal nodig hebben om rond te komen.

[0:07:42] En wat mij opvalt uit de stukken is dat we nog steeds geen goed zicht hebben op de koopkrachtontwikkeling op de eilanden.

[0:07:48] Op welke manier gaat de staatssecretaris ervoor zorgen dat het inzicht er alsnog komt?

[0:07:53] Voorzitter, dan over onze toekomst, onze kinderen.

[0:07:58] De gevolgen van bestaatsonzekerheid worden al op jonge leeftijd gevoeld in Caribisch-Nederland.

[0:08:03] Neem bijvoorbeeld Bonaire.

[0:08:05] Een op de vier kinderen groeit op in armoede.

[0:08:07] En ter vergelijking in Europees-Nederland is dat zo'n 3%.

[0:08:11] Dat verschil is enorm.

[0:08:13] En des te pijnlijker is dat het kabinet onderscheid blijft maken tussen kinderen in Europees-Nederland en kinderen in Caribisch-Nederland.

[0:08:20] Artikel 26 van het WN kinderrechtenverdrag, het recht op sociale zekerheid, erkent het kabinet wel voor Europees Nederland, maar niet voor Caribisch Nederland.

[0:08:30] Hoe rechtwaardig de staatssecretaris dit verschil binnen hetzelfde koninkrijk?

[0:08:34] En is hij bereid om het voorbehoud voor Caribisch Nederland ook op te heffen?

[0:08:39] In de voortgangsbrief bestaanszekerheid wordt vol lof gesproken over het werk van UNICEF op de eilanden, op het gebied van kinderrechten en het meenemen van het belang van kinderen en jongeren in beleid.

[0:08:50] Tegelijkertijd wordt de subsidie van 300.000 euro per jaar volgende maand stopgezet.

[0:08:56] En wat we dan zien is het volgende.

[0:08:58] BZK verwijst naar VWS omdat het om preventie gaat en VWS weer terug.

[0:09:03] Terwijl dit kabinet juist zegt in te willen zetten op preventie en het tegengaan van armoede bij kinderen.

[0:09:10] Kan de staatssecretaris vandaag duidelijkheid geven aan Unicef dat zij door kunnen gaan met het goede werk?

[0:09:16] En tot slot, voorzitter, wil ik me nog even richten tot de staatssecretaris, meneer Erik van den Burgh.

[0:09:20] Ik zag u vanochtend bij een evenement dat ging over gelijkwaardigheid.

[0:09:24] Ik wil een compliment geven, want volgens mij begint gelijkwaardigheid bij zichtbaar zijn en dat u al zo snel naar de zes eilanden bent gegaan.

[0:09:32] Dat is gewoon heel mooi.

[0:09:33] Dank u wel.

[0:09:36] Dank u wel voor de inmerking.

[0:09:37] Ik zie een interruptie van lid Ceder.

[0:09:40] Op het laatste punt, daar slaat ik me bij aan, ik hoop dat de heer Van Burg uitgebreid kan vertellen over zijn bevindingen en wat ook misschien het hoofdpunt is geweest.

[0:09:50] Mijn vraag aan mevrouw Dijk is of zijn mijn zorgen gedeeld dat de energiemaatregelen die nu in ieder geval voorgesteld zijn, niet alleen onvoldoende zijn, maar volgens mij ook nog uit middelen gehaald worden,

[0:10:01] die sowieso toegezegd werden aan het Caribisch Nederland, waardoor de sigaar het eigen doos is.

[0:10:07] Het gaat ten koste van andere maatregelen die we zouden nemen, terwijl we gisteren juist gezegd hebben dat de overheid juist een extra stap zou moeten zetten, bovenop de plan die we natuurlijk al met elkaar hebben.

[0:10:19] De vraag is of u dat deelt en zo met mij eens bent dat dat natuurlijk geen sigaar het eigen doos mag zijn.

[0:10:26] als we extra stappen gaan zetten om de energiemaatregelen of de crisis het over te bieden.

[0:10:33] Mevrouw van Dijk.

[0:10:35] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:10:37] Ja, daar kan ik eigenlijk kort op zijn.

[0:10:39] Ik deel dezelfde zorgen en ik ben benieuwd naar de reactie van de minister hoe dat dan wordt bekostigd, want ook weer in het kader van comply or explain zou daar gewoon duidelijkheid over moeten zijn.

[0:10:55] Dank u wel.

[0:10:57] De heer De Beer.

[0:11:00] Dank u wel, voorzitter.

[0:11:01] De VVD ziet de relatie met het Caribisch deel van het Koninkrijk als waardevol.

[0:11:06] Juist daarom willen we investeren in een duurzame toekomst voor de eilanden.

[0:11:09] En er zijn de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet, onder andere op het gebied van bestaanszekerheid, economische ontwikkeling en het onderwerp werd ook al genoemd energievoorziening.

[0:11:19] Tegelijkertijd blijft het essentieel om te blijven investeren in de economie.

[0:11:23] Want werkgelegenheid is uiteindelijk de sleutel tot meer bestaand zekerheid.

[0:11:27] En daarom mijn eerste vraag aan de staatssecretaris.

[0:11:30] Wat is hij concreet voornemens te doen om de economische ontwikkeling op de Besseilanden verder te versterken?

[0:11:36] Voorzitter, het is goed dat wordt voortgebouwd ook op de adviezen van de commissie today.

[0:11:41] Maar voor de VVD staat één doel centraal, meer zelfredzaamheid in Caribisch Nederland.

[0:11:47] En hoe gaat de staatssecretaris dat bevorderen?

[0:11:50] en welke concrete stappen worden gezet om het ondernemersklimaat te verbeteren, zodat mensen minder afhankelijk worden van overheidssteun.

[0:11:59] Want ondernemers hebben het niet makkelijk, zeker niet ook op die eilanden.

[0:12:04] Kleine markten, hoge importkosten, en dat vraagt om gerichte ondersteuning.

[0:12:10] Ik zie een interruptie van mevrouw Tsegai.

[0:12:13] Ja, de VVD die begon de inbreng met dat ze de relatie met de eilanden als waardevol zien, daar ben ik blij om.

[0:12:23] Maar vervolgens hoor ik, ja, het is belangrijk dat we iets gaan doen met zelfredzaamheid van de eilanden.

[0:12:29] Wat bedoelt de VVD daarmee?

[0:12:33] Meneer De Beer.

[0:12:34] Ja, dat mensen zelf natuurlijk zoveel mogelijk in hun bestaanszekerheid kunnen voorzien en dat de overheid daar wel nodig ondersteuning kan bieden.

[0:12:45] Mevrouw Tsegaye.

[0:12:47] Ik denk dat ik dan iets beter begrijp.

[0:12:50] Het relateert aan uw verhaal over werkgelegenheid, begrijp ik?

[0:12:54] Ja, zeker.

[0:12:56] Via de voorzitter.

[0:12:58] Dus de vraag was van hoe gaat de staatssecretaris dat bevorderen, ook als het gaat over het ondernemersklimaat, omdat de ondernemers het moeilijker hebben, ook vanwege het feit dat het een kleinere markt is, hogere importkosten en dat dat ook vraagt om gerichte ondersteuning.

[0:13:13] Hoe wordt ervoor gezorgd dat lokale bedrijven kunnen groeien, juist onder deze omstandigheden?

[0:13:19] Voorzitter, de inwoners van Caribisch Nederland verdienen dezelfde aandacht als die van Den Haag, Nijmegen of Maastricht.

[0:13:26] Tegelijkertijd zien we dat stijgende energiekosten en noodzakelijke investeringen een grote druk leggen op de huishoudens.

[0:13:33] Het huidige subsidiekader lijkt onvoldoende om de tarieven richting Europees-Nederland te brengen.

[0:13:38] Daarom is mijn vraag hoe kijkt de staatssecretaris naar de ontwikkeling van de tarieven voor nutsvoorzieningen, mede in het licht van de motie C, daar komt zoiets.

[0:13:46] En hoe wordt de 30 miljoen uit het coalitieakkoord ingezet om de koopkracht structureel te verbeteren?

[0:13:52] Voorzitter, ook het inter-

[0:13:53] eilandelijk vervoer is van groot belang voor de economische ontwikkeling.

[0:13:57] De vorige staatssecretaris heeft toegezegd te kijken naar financieringsmogelijkheden en kan de nieuwe staatssecretaris een update geven van de stand van zaken.

[0:14:06] Voorzitter, tot slot, het vorige kabinet heeft ingezet op een meer structureel beleid en minder incidentele maatregelen, met als doel ook de zelfredzaamheid te vergroten.

[0:14:15] En die lijn steunen wij nog steeds.

[0:14:18] Mijn vraag is, hoe kijkt de nieuwe staatssecretaris hiernaar?

[0:14:21] Welke structurele hervormen

[0:14:23] Hervormingen acht hij nodig om de economie minder kwetsbaar te maken?

[0:14:26] En hoe wordt ingezet op de economische sectoren naast het toerisme?

[0:14:31] Voorzitter, we horen graag hoe het nieuwe kabinet voorbouwt op de ingezette koers en welke aanvullende stappen het wil zetten voor een sterker en zelfstandiger Caribisch Nederland.

[0:14:40] Dank u wel.

[0:14:42] Ik zie een interruptie van de heer Seder.

[0:14:46] Dank u wel en ook mooie woorden van de heer De Beer die ik ook kan onderschrijven.

[0:14:53] Voorzitter, ook aan de VVD zou ik de vraag weer willen stellen of de fractie het ermee eens is dat de extra maatregelen als gevolg van de energiestijgingen

[0:15:03] in ieder geval niet mogen komen uit die 30 miljoen die toegezegd was voordat er een energiecrisis was, of de 4 miljoen die vorig jaar in november al is vrijgegeven, of mijn amendement dat ik ook heb ingediend voordat er een energiecrisis was, want die waren voor andere dingen bedoeld.

[0:15:20] Ik vroeg me af of de fractie van het VVD het daar in ieder geval mee eens is, even los van de vraag welke maatregelen er dan genomen zouden moeten worden.

[0:15:30] Ja voorzitter, niet per definitie.

[0:15:33] Dus daar waar het gaat over het versterken van bestaanszekerheid heeft het kabinet of de coalitie geld vrijgemaakt.

[0:15:43] En natuurlijk heb je altijd weer veranderende omstandigheden waardoor je binnenader inzien ervoor kiest om het in een specifieke maatregel te gaan investeren of te gaan stoppen.

[0:15:54] En we zien gewoon dat de energieprijzen een heel urgent probleem is.

[0:15:58] Dus waarom zou je daar niet ook een deel van de middelen uit kunnen alloceren uit die gereserveerdes ter versterking van bestaanszekerheid?

[0:16:07] Want energievoorzieningontwikkelingen hebben natuurlijk ook gewoon een relatie met bestaanszekerheid.

[0:16:14] De heer Seder, ik wil u ook erop wijzen dat dit uw derde interruptie is.

[0:16:20] Dank u wel, dat weet ik, maar ik vind het wel belangrijk om te maken.

[0:16:23] We hebben gisteren een debat gehad en daarbij hebben we ook aangegeven en ook een kostenplaatje neergelegd dat de extra maatregelen die we gaan treffen, dat dat pijn gaat doen, want die kosten moeten er ergens vandaan komen.

[0:16:37] Dus los van de plannen die we al hadden, gaan we extra geld

[0:16:40] bijeenhalen, omdat we zien dat de nood aan de man is.

[0:16:45] Volgens de redenering van de heer De Beer gelden de andere regels op de bes.

[0:16:48] Vandaar zegt de heer De Beer, we gaan niet extra maatregelen, we gaan niet op andere plekken geld halen.

[0:16:55] We gaan uit het potje doen waarvan we van tevoren al dachten, dit is nodig om een aantal basisvoorzieningen op orde te krijgen.

[0:17:04] En nu er een crisis is, gaan we natuurlijk dat geld gebruiken om te allokeren.

[0:17:08] En mijn vraag is of

[0:17:11] De heer De Beer, als ik hem zo schets, de logica daarvan begrijp en niet met me eens is, dat een bewoner op de BES daarmee niet alleen anders behandeld wordt, maar ook minder aan het kabinet heeft dan de inwoner die op Texel woont.

[0:17:30] De heer De Beer.

[0:17:31] Ja, voorzitter, ik snap de redenering.

[0:17:33] Wat ik net heb gezegd is van

[0:17:37] Je hoeft het niet per se zeg maar zwart-wit te zien.

[0:17:40] Je zou ook kunnen kijken van als we het hebben over de versterking van bestaanszekerheid en je weet dat de energie- en de nutsvoorzieningen op de eilanden gewoon een belangrijkere factor zijn

[0:17:54] Als het gaat over bestaanszekerheid, waarom zou je dan niet ook gewoon kijken naar de inzet van de middelen die op dat gebied beschikbaar zijn gekomen?

[0:18:02] En ik zeg daarmee niet dat dat alleen maar uit dat potje moet, maar ik vind het een beetje te zwart-wit om er helemaal niet naar te kijken, want het is natuurlijk wel gewoon ook gealloceerd voor het thema bestaanszekerheid.

[0:18:16] En als we energie daar een belangrijk onderdeel vinden,

[0:18:19] vind ik dat je er op z'n minst naar moet kunnen kijken.

[0:18:21] Maar laten we ook gewoon even de beantwoording van het kabinet afwachten.

[0:18:25] Dank u wel.

[0:18:26] Dan nodig ik de heer Van der Brink uit voor zijn inbreng.

[0:18:30] Dank u wel, voorzitter.

[0:18:32] Bon dia.

[0:18:32] Goedemiddag, zeker ook aan de inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba die vandaag meekijken of meeluisteren naar dit debat.

[0:18:39] Voorzitter, bestaanszekerheid in Caribisch Nederland gaat over iets heel fundamenteels.

[0:18:43] De vraag of inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba daadwerkelijk rond kunnen komen van hun inkomen.

[0:18:48] Mijn fractie ziet dat er de afgelopen jaren belangrijke stappen zijn gezet.

[0:18:52] Het minimumloon is verhoogd, uitkeringen zijn verhoogd en er zijn maatregelen genomen om bepaalde kosten te verlagen.

[0:18:57] Tegelijkertijd laten de cijfers zien dat de opgave nog groot is.

[0:19:01] Armoede op Bonaire ligt nog altijd vele malen hoger dan in Europees Nederland.

[0:19:05] Een aanzienlijk deel van de inwoners behoort tot de groep werkende armen.

[0:19:09] Voorzitter, mijn eerste punt betreft het sociaal minimum.

[0:19:11] Het kabinet heeft aangegeven dat wordt toegewerkt naar een leefbaar sociaal minimum op basis van de adviezen van de commissie-todee.

[0:19:17] Dat is een belangrijk stap wat mijn fractie betreft.

[0:19:20] Tegelijkertijd zien we dat het minimumloon en de onderstand wel zijn verhoogd, maar dat veel huishoudens nog steeds moeite hebben om rond te komen.

[0:19:27] De kosten van levensonderhoud zijn immers hoog en stijgen soms sneller dan de inkomens.

[0:19:31] Daarom de vraag aan de staatssecretaris, hoe beoordeelt hij op dit moment de afstand tussen het huidige inkomensniveau en het sociaal minimum dat volgens de voorbeeldbegrotingen nodig is om daadwerkelijk rond te komen?

[0:19:41] en kan hij aangeven welke stappen de komende jaren nog nodig zijn om dat sociaal minimum daadwerkelijk te bereiken.

[0:19:47] Voorzitter, mijn tweede punt betreft de kosten van levensonderhoud.

[0:19:50] Veel inwoners geven aan dat niet alleen het inkomen, maar juist de kosten het verschil maken.

[0:19:55] Dat geldt voor wonen, maar zeker ook voor de nutsvoorzieningen.

[0:19:58] In de stukken lezen we dat subsidies

[0:20:00] Op energie, water en telecom een belangrijke rol spelen om deze basisvoorzieningen betaalbaar te houden.

[0:20:06] Tegelijkertijd zien we dat sommige van deze subsidies tijdelijk zijn en mogelijk aflopen.

[0:20:10] Daarnaast heeft het kabinet een brede koopkrachtenvelop vrijgemaakt voor Caribisch Nederland, ongeveer 30 miljoen in 2024, 32 miljoen structureel vanaf 2025.

[0:20:20] terwijl in verschillende Kamerbrieven ook afzonderlijke bedragen voor maatregelen worden genoemd.

[0:20:25] Daarom vraag ik de staatssecretaris, kan hij inzichtelijk maken welke maatregelen uit deze koopkracht-envelop worden gefinancierd en welke uit andere begrotingen?

[0:20:33] En hoe wordt voorkomen dat inwoners worden geconfronteerd met hogere vaste lasten als tijdelijke subsidies aflopen?

[0:20:39] Kan hij bovendien toezeggen dat Caribisch Nederland structureel wordt meegenomen bij toekomstige koopkrachtmaatregelen?

[0:20:45] Mijn derde punt betreft het sociale zekerheidsstelsel.

[0:20:49] Het stelsel op de beste eilanden is in ontwikkeling, maar verschilt nog duidelijk van dat in Europees Nederland.

[0:20:54] Zo ontbreekt nog altijd een werkloosheidsuitkering.

[0:20:58] Mensen die hun baan verliezen, vallen daardoor sneller terug op onderstand of hebben nauwelijks een vangnet.

[0:21:02] Daarom de volgende vraag aan de staatssecretaris.

[0:21:04] Wat is de stand van zaken van de aangekondigde werkloosheidsregeling voor Caribisch Nederland?

[0:21:08] En hoe wordt voorkomen dat deze regeling zo beperkt wordt dat ze in de praktijk weinig zekerheid biedt?

[0:21:14] Voorzitter, tot slot.

[0:21:14] De inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba zijn inwoners van Nederland.

[0:21:18] Ze mogen verwachten dat de overheid zich inzet voor een fatsoenlijk bestaansminimum en voor basisvoorzieningen die betaalbaar blijven.

[0:21:24] Mijn fractie vindt het daarom belangrijk dat de stappen die de afgelopen jaren zijn gezet worden voortgezet en waar nodig worden versneld.

[0:21:30] Ik zie uit naar de beantwoording van de staatssecretaris en de minister.

[0:21:35] Dank u wel.

[0:21:35] Een interruptie van de heer Seler.

[0:21:39] Ik ga vandaag een beetje voorspelbaar zijn.

[0:21:42] Maar ook de heer Van den Brink zou ik graag willen vragen, 4 miljoen die is toegezegd vorig jaar, dat wordt ingezet voor de energietoelagen.

[0:21:50] Ik vind het heel goed dat de energietoelagen er komt, begrijp me niet verkeerd, maar die middelen zouden natuurlijk anders elders aangewend worden.

[0:21:58] En ik ben een beetje bang dat die 30 miljoen structureel, waarvan we van tevoren wisten dat is nodig om de boel op orde te krijgen, dat het nu ook aangewend wordt voor een crisis zonder dat er ook naar extra aanvullende dekking gekeken wordt.

[0:22:12] En als je dat zo met elkaar doet, dan blijven de gaten die we aanvankelijk al zagen, blijven die open als je nu een crisis aan het dichten bent met hetzelfde geld.

[0:22:21] Mijn vraag is of de heer Van der Brink zorgdeelt dat het niet zo kan zijn dat die middelen die het coalitieakkoord nodig vond voordat deze crisis kwam, dat die te weinig blijken te zijn voor de opgave die de komende jaren nog voor ons ligt.

[0:22:37] En of het kabinet daar ook niet, zoals we dat ook gisteren gedaan hebben, ook een extra inzet zouden moeten doen buiten de budgetaire kaarten die al afgesproken waren bij de onderhandelingen.

[0:22:49] De heer Van der Brink.

[0:22:51] Ik vind dat u goede vragen stelt op dit punt.

[0:22:53] Ik ben heel benieuwd naar de reactie van het kabinet daarop.

[0:22:56] Tegelijkertijd deel ik wel met meneer De Beer dat ik niet op voorhand ga zeggen dat er extra geld bij moet komen.

[0:23:01] Ik ben heel benieuwd hoe de kabinet die middelen gaat inzetten.

[0:23:04] En als het zou blijken dat het onvoldoende is, dan spreken we elkaar weer.

[0:23:08] Het geld moet ergens vandaan komen, dus ik kan niet wel toezeggen dat we nog veel meer geld erin gaan stoppen, maar dan zou ik ook van u willen horen waar u het vandaan wilt halen.

[0:23:16] Ja, ik wil u erop wijzen dat we via de voorzitter praten in de commissiezaal.

[0:23:22] Ik geef de heer Seder wel nog even... U wilt daar niet...

[0:23:27] Nee, maar het was ook een beetje uitlokking.

[0:23:30] Ik stelde een vraag.

[0:23:31] Ja, u stelde een vraag.

[0:23:33] Ik stel hem heel kort voorzitter, als je naar de cijfers kijkt over waar we nu over praten.

[0:23:37] We praten over 30 miljoen, dat is heel veel geld.

[0:23:39] Vergeleken met de bedragen die gisteren genoemd werden, is het echt een druppel op de budgetaire begroting.

[0:23:43] Dus als wij een paar miljoen ergens anders vandaan kunnen halen, dan valt het echt wel te regelen met elkaar.

[0:23:49] Dank u wel.

[0:23:53] Heeft u nog?

[0:23:56] Ja precies, ik hoorde net, ik moet even inkomen, ik hoorde net dat het wel een beetje gevaarlijk is.

[0:24:01] Ik vind het niet helemaal handig om te vragen, maar ik vroeg waar het vandaan moet komen en toen zei u, toen zei meneer Seder, we vinden wel ergens een paar miljoen, ik ben benieuwd waar, maar goed.

[0:24:08] Dat doen we dan buiten deze commissie om, of in de tweede tijd.

[0:24:12] Mevrouw Nanninga, ik nodig u uit voor uw inbreng.

[0:24:16] Dank, voorzitter.

[0:24:18] Fijn dat er een brede afvaardiging en een bewindspersoon hier aanwezig is.

[0:24:23] Twee uur is huidelijke mededeling.

[0:24:24] Ik moet helaas rond vier uur het debat verlaten.

[0:24:26] Er zijn andere verplichtingen.

[0:24:27] Ik doe deze bijdrage medes namens Janna Schildorf van de groep Marcus Heuer.

[0:24:31] Voorzitter, de laatste jaren is er op het gebied van bestaanszekerheid op de eilanden voldoende gebeurd.

[0:24:36] Minimumloon omhoog, uitkeringen omhoog, subsidies op energie, water, telecom.

[0:24:40] De geldkraam heeft niet dichtgezeten.

[0:24:43] Enerzijds was dit noodzakelijk, anderzijds moet wat jaar 2020 betreft de focus meer komen te liggen op zelfredzaamheid en economische ontwikkeling.

[0:24:49] Dus hoe zorgen we dat mensen daar hun eigen inkomen kunnen verdienen in plaats van afhankelijk blijven van tijdelijke regelingen en subsidies?

[0:24:56] We zien ook dat het kabinet zelf zegt dat de uitvoeringskrachten en absorptievermogen een probleem zijn.

[0:25:01] Met andere woorden, er kan niet altijd goed worden uitgevoerd wat er hier wordt bedacht.

[0:25:06] Ook het SCO-rapport laat zien dat het niet zozeer zit in regels, maar in naleving, uitvoering en kennis.

[0:25:11] Dan moet je daar dus beginnen.

[0:25:13] Niet meteen weer sleutelen aan systemen of extra geld sturen, maar zorgen dat de basis werkt.

[0:25:17] Handhaving, arbeidsmarkt, ondernemerschap.

[0:25:20] Voorzitter, dan de kosten voor het levensonderhoud die zijn en blijven.

[0:25:23] Hoog.

[0:25:24] En dat komt natuurlijk ook door structurele factoren.

[0:25:26] Kleine schaal, importafhankelijkheid, beperkte concurrentie.

[0:25:30] En dat hoort ook een beetje bij het karakter van eilanden.

[0:25:33] Ter schelling kost een pak melk ook meer dan in Harlingen.

[0:25:36] En dat is nooit volledig op te lossen.

[0:25:39] Anderzijds, en daar deed ik de analyse van ambtsgenoot Seder, zien we dat de Iranoorlog deze effecten wel flink

[0:25:45] versterkt en vandaar ook de oproep van Bonaire om extra maatregelen te treffen.

[0:25:49] De interrupties zijn op, maar als hij dezelfde vraag ook aan mij zou willen stellen, wat ik vermoed, dan wil ik hem wel beantwoorden.

[0:25:55] Voorzitter, we moeten allemaal een beetje inschikken, ook hier in Nederland, in Europees Nederland.

[0:26:01] Dus ja, dat die middelen daar toch voor worden aangewend, dat is wat jaar 1920 betreft niet onlogisch.

[0:26:06] Aansluitend kijken we ook naar de inzet op voedselzekerheid via de stichting Carrie Food Fund.

[0:26:11] Het versterken van lokale voedselproductie in ondernemerschap is logisch, is ook goed, juist om de afhankelijkheid van import te verkleinen en de zelfredzaamheid te vergroten.

[0:26:20] En dat past ook bij de lijn die jaar 2021 bepleit.

[0:26:22] Maar ook hier geldt het valt of staat met de uitvoering.

[0:26:27] Er wordt gekozen voor een constructie met een stichting en een revolverend fonds dat leningen verstrekt aan ondernemers en samenwerkt met private financiers.

[0:26:34] En dat kan zeker werken, maar dit soort constructies vragen wel om strakke sturing en toezicht, zeker in een omgeving waar de toegang tot kapitaal lastig is en de risico's relatief groot zijn.

[0:26:46] Dus onze vraag aan het kabinet is hoe wordt hier concreet op gestuurd?

[0:26:49] Hoe wordt bepaald welke projecten financiering krijgen?

[0:26:53] Hoe wordt risico gewogen en wat gebeurt er als leningen niet worden terugbetaald?

[0:26:57] En minstens zo belangrijk, hoe wordt gemeten of dit daadwerkelijk leidt tot meer lokale productie en minder afhankelijkheid van import.

[0:27:05] We zijn hier dus niet op tegen, maar we willen wel voorkomen dat dit een goedbedoeld fonds wordt waar geld in verdwijnt, zonder dat er structureel iets verandert.

[0:27:13] En als dit werkt, dan is dat een hele mooie stap richting meer zelfredzaamheid, maar er moet de uitvoering echt op orde zijn en er moet er continu zicht zijn op effectiviteit.

[0:27:23] Voorzitter, dank u wel tot zover.

[0:27:26] Dank u wel.

[0:27:27] Mevrouw Tsegai.

[0:27:30] Ja, voorzitter, dank.

[0:27:31] Goedemiddag en bon dia, good day voor de mensen die vanaf de Besseilanden meekijken.

[0:27:38] Laat ik maar direct met de deur in huis vallen.

[0:27:41] De bestaanszekerheid voor mensen op de Besseilanden is gewoon niet op orde en staat denk ik al te lang fors onder druk.

[0:27:49] Ook de NCDR benadrukte dat vandaag weer.

[0:27:52] Er wordt te veel onderscheid gemaakt in voorzieningen

[0:27:55] en rechten tussen mensen in Europees en Caribisch Nederland.

[0:28:00] GroenLinks PvdA maakt zich daar grote zorgen over.

[0:28:04] ook omdat de kosten voor het leef- en onderhoud, zoals al vaak benadrukt is, daar gewoon zo ontzettend hoog zijn.

[0:28:10] Nou, we zien ook dat er positieve stappen gezet zijn de laatste jaren.

[0:28:15] De armoedebestrijding is eindelijk een belangrijker onderdeel van het beleid geworden.

[0:28:20] En natuurlijk snappen we dat de omstandigheden op de eilanden zijn, dat die anders zijn dan hier in Europees Nederland en dat niet elke regeling exact hetzelfde zou zijn.

[0:28:30] Maar ik zou het toch fijn vinden als we zouden kijken

[0:28:33] hoe we die regelingen meer gelijk zouden kunnen trekken.

[0:28:37] Omdat ik denk dat het ook deels politieke omwiel in de vorige kabinetsperiode is geweest, dat er zoveel schijnende situaties zo lang voort blijven bestaan op de eilanden, in al die gezinnen die mevrouw Dijk net al noemde.

[0:28:51] Maar ook nu nog maak ik me soms een beetje zorgen over onnodige vertraging.

[0:28:55] Bijvoorbeeld als het gaat over de commissie-TOD.

[0:28:58] Die heeft 2,5 jaar geleden een glashelder

[0:29:01] rapport opgeleverd, aanbevelingen gedaan, maar ik vind wel dat de implementatie wat lang duurt.

[0:29:08] Ik denk bijvoorbeeld aan de implementatie voor uitrollen van de werkloosheidsuitkering.

[0:29:12] Het is toch een beetje gek dat er 16 jaar na 10, 10, 10 nog steeds geen werkende regeling voor werkloosheid is op de Besseilanden.

[0:29:21] Zijn beide bewindspersonen het hiermee eens en kunnen zij aangeven hoe dit nieuwe kabinet ervoor gaat zorgen dat dit soort maatregelen van de commissie-todee met urgentie worden opgepakt?

[0:29:33] In het regeerakkoord lezen we verder dat het kabinet wil bouwen aan een leefbaar sociaal minimum, met die 30 miljoen waar de heer Zeder al een tijdje naar verwijst.

[0:29:44] En dat dat geld ook uitgetrokken is voor de implementatie van de aanbevelingen van Tode.

[0:29:51] Ik vroeg me af of de bewindspersonen kunnen toelichten of hiermee alle aanbevelingen opgevolgd kunnen worden met dat geld en wat het tijdpad hierbij precies is.

[0:30:02] Voorzitter, dan de kostkant van het levensonderhoud.

[0:30:07] Eerder is afgesproken of de bedoeling uitgesproken dat de kosten van het levensonderhoud en de kosten voor bedrijven en ondernemers in Caribisch Nederland zouden dalen.

[0:30:16] Maar de signalen die wij krijgen van de eilanden zijn juist dat de kosten stijgen.

[0:30:20] Energie, drinkwater, maar ook openbaar vervoer.

[0:30:24] zodat de transportkosten van mensen ook wat omlaag zouden gaan.

[0:30:27] En dan hebben we het nog niet gehad over de kosten van voedsel in de supermarkt.

[0:30:31] Graag een reflectie van het kabinet hierop, ook met inderdaad wat de heer Seder zei, de crisis in het Midden-Oosten die ook de eilanden raakt.

[0:30:40] Hoe kijkt het kabinet naar de veranderingen die er moeten worden doorgevoerd om de kosten voor leefsonderhoud te kunnen laten dalen?

[0:30:48] Voorzitter, vorige week is ons amendement om de hernieuwbare energie op de eilanden te vergroten aangenomen.

[0:30:58] om op deze manier hopelijk de energiekosten voor inwoners op de eilanden te verminderen.

[0:31:03] Ik vroeg me af of het kabinet, naar aanleiding van het aannemen van dat amendement en ook met alles wat er in de tussentijd is gebeurd met die crisis in het Midden-Oosten, al voornemens heeft om de energietransitie op de eilanden verder te versnellen.

[0:31:18] En dan, voorzitter, even weer terug naar die inkomenskant.

[0:31:21] Het minimumloon en het sociaal minimum zijn nog steeds lager dan in...

[0:31:26] Mevrouw Tegay, ik wil vragen of u aan het einde van uw betoog bent, want u bent door uw tijd daarheen.

[0:31:37] Ik ga één punt kiezen, één laatste punt.

[0:31:39] Mag dat, in één zin?

[0:31:42] Wat ik als laatste nog even wilde vragen is de Rijksbrede Taakstelling.

[0:31:45] Die raakt ook de Rijksdienst Caribische Nederland en ik vroeg me af wat dat doet met werkgelegenheid op de eilanden en subsidiemiddelen die daarvoor beschikbaar zijn.

[0:31:54] Dank u wel.

[0:31:54] En ik zie een interruptie van mevrouw Nallinga.

[0:31:57] Ja, dank u voorzitter.

[0:31:58] Ik was benieuwd naar het punt dat mevrouw Nallinga niet kon maken.

[0:32:05] Nou, dat is fijn.

[0:32:07] Heel collegiaal.

[0:32:08] Als u hier antwoord op zou willen geven.

[0:32:12] Nou, ik wilde een mini uitstapje maken naar onderwijs, omdat ik wilde zeggen, er zijn te veel jongeren die zonder startkwalificatie van school gaan, waardoor ze ook in lagenlone banen blijven hangen voor de rest van hun leven.

[0:32:27] Dus ook langdurig in de armoede of onder het sociaal minimum zakken.

[0:32:31] Vroeg me af hoe het kabinet daarnaar kijkt.

[0:32:36] Dank u wel, heel collegiaal.

[0:32:39] Dan schors ik de eerste termijn van de Kamer en dan komen we straks met de beantwoording van het kabinet terug.

[0:32:51] De vergadering wordt dus voor twintig minuten geschorst.

[0:54:30] Hierbij hervat ik de vergadering en welkom terug.

[0:54:33] We gaan verder met dit commissiedebat.

[0:54:36] In de eerste termijn van de beantwoording van het kabinet sta ik voor de commissie of de commissieleden ook weer vier interrupties toe.

[0:54:46] En dan geef ik nu graag het woord aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

[0:54:53] Dank u, voorzitter.

[0:54:54] Het is genoeg om in deze commissie te mogen zijn.

[0:54:59] Voorzitter, ik denk dat we allemaal, ik zag net het bericht ongeveer in de kranten over discriminatie, dat we ons allemaal zorgen maken over of mensen kunnen rondkomen in Caribisch Nederland, in Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

[0:55:15] En de commissie Sociaal Minimum Caribisch Nederland heeft natuurlijk hard scherp laten zien dat veel mensen maar moeilijk kunnen rondkomen.

[0:55:22] De kosten zijn hoog, ook in het Europese deel van Nederland, waar de inkomens lager zijn.

[0:55:27] Er zijn onder vorig kabinet concreet stappen gezet in lijn met de advies van die commissie.

[0:55:32] In 2024 is het minimumloon fors verhoogd, net als kinderbijslag.

[0:55:36] De minimumuitkeringen zijn nagenoeg op het niveau gebracht van een fatsoenlijk sociaal minimum en dat is op zich goed nieuws, maar we zijn er nog lang niet.

[0:55:43] Ik lees de recente nieuwsberichten ook en ik volg natuurlijk ook het internationale nieuws.

[0:55:48] Het internationale nieuws, we hebben gisteren een hele dag doorgebracht over de gevolgen van de energie.

[0:55:53] De prijsschok die ons overkomt en de kosten voor deze onderhoud, de prijzen van supermarkten, huur- en energietarieven, die stijgen allemaal door aan het verhoogen van de minimumlood, terwijl de prijzen van noodzakelijke uitgaten tegelijkertijd even hard stijgen.

[0:56:08] Dat heeft natuurlijk allemaal niet zoveel zin.

[0:56:10] Dan bestaat zeker een beetje een papieren werkelijkheid.

[0:56:13] De kosten van de elektriciteit stijgen onverwacht, zoals dit jaar is gebeurd.

[0:56:19] Kortom,

[0:56:19] Wat wij proberen in het regeerakkoord, ik kom zo terug op die aflof van 30 miljoen, maar wat wij proberen dat in dat regeerakkoord het kabinet probeert, is juist meer zekerheid, meer voorspelbaarheid en meer stabiliteit in de opportuniteit te brengen, ook in Caribisch Nederland.

[0:56:35] En daar werken we dus hard aan.

[0:56:38] En we houden natuurlijk ook die adviezen van de commissie voor oog wanneer het gaat om het minimumloon.

[0:56:44] We verholgen op lange termijn het minimumloon stapsgewijs.

[0:56:48] Maar ik ben het er allemaal mee eens, dat moet allemaal nog gebeuren, dat moet allemaal nog ingevuld worden.

[0:56:53] En daar wilde ik nu een aantal vragen over beantwoorden.

[0:56:59] Laat ik zeggen, eerst maar even over het ding van de dag, zo maar zeggen.

[0:57:05] In de financiële bijlagen bij de brief van het kabinet over het maatregelenpakket in het kader van de energiecrisis kunt u op pagina 1 van de bijlage 1 zien

[0:57:16] Daar staat een reservering voor tijdelijk noodvondsenergie van 40 op 155, regel 1.

[0:57:22] En bij de toelichting staat het kabinet bereidt een noodvondsenergie voor, zodat de meest kwetsbare huishouden met een hogere energierekam in de winter ondersteund kunnen worden.

[0:57:29] En dan voor dit debat specifiek, in deze maatregel zitten ook middelen voor uitbreiding van de energietoelagen voor het KNVB's Nederlandse werk.

[0:57:36] Dus ik zeg tegen de heer Seder nee.

[0:57:40] Wat hij dacht klopt niet.

[0:57:42] Die 2 miljoen voor de energietoelaag komt uit de envelop tijdelijk nood van onze energie en dat staat ook heel helder in de brief.

[0:57:49] Dus daarmee is dat punt de wereld uit.

[0:57:54] Dat wil niet zeggen dat daarmee de energiearmoede de wereld uit is, maar in ieder geval is er wel geld en dat komt niet uit de envelop van de 30 miljoen.

[0:58:05] Mevrouw Dijk vroeg, van het D66, hoe wordt hier nou besteed?

[0:58:10] Ja, dat is nou precies wat we op dit moment, de staatssecretaris en ik, aan het doen zijn.

[0:58:15] We zijn aan het nadenken over hoe kunnen jullie nou het beste besteden?

[0:58:18] En ik denk dat daarvoor een van de dingen is dat we met de eilanden zelf in overleg zullen gaan.

[0:58:23] Ik denk, ik heb daar goede ervaring mee, zelf in mijn tijd in Groningen, dat we daar ook naartoe zullen gaan.

[0:58:29] Dus dat zullen we de komende maanden ergens doen, denk ik, richting augustus.

[0:58:34] Maar we kijken met die 30 miljoen, wat kan er op de korte termijn voor 2027?

[0:58:39] En hoe kun je een meer structureel samenhangend pakket voor de jaren daarna maken?

[0:58:44] Ja, en dan liggen de onderdelen van dat pakket erg voor de hand.

[0:58:48] Maar laat ik een paar noemen.

[0:58:51] Een aantal leden van uw Kamer, voorzitter, noemde de hoge kosten die er zijn voor allerlei noodzakelijke dingen van levensonderhoud, energie, et cetera.

[0:59:00] Overigens, ja, het klopt natuurlijk ook dat die kosten op eilanden altijd hoger zijn, dat klopt.

[0:59:06] Dat is een fact of life, dat hebben wij zelf ook.

[0:59:10] Maar dat wil niet zeggen dat je er niet wat aan kunt doen.

[0:59:11] En daar kunnen we naar kijken.

[0:59:13] We kunnen stappen nemen aan de inkomenskant.

[0:59:16] We kunnen subsidies structureel maken, kortom.

[0:59:18] En eigenlijk, moet ik heel eerlijk zeggen, had ik ook gehoopt, en dat gebeurde ook in dit debat,

[0:59:22] ...dat uw Kamer, voorzitter, ook een aantal ideeën daarvoor zou brengen... ...zodat we die alvast mee kunnen nemen in de vormgeving van die besteding van die 30 miljoen... ...zodat we dat later ook met enig draagvak terug kunnen brengen naar de Kamer.

[0:59:38] Dus dat even over de 30 miljoen.

[0:59:43] Op de inkomenskant moet er nog een grote stap worden gezet.

[0:59:46] Dat zei ik al, het sociale minimum zijn in het Caribisch Nederland... ...nog steeds lager dan in het Europees Nederland.

[0:59:52] Wat voor ambities zijn daar eigenlijk?

[0:59:55] En dat zat eigenlijk ook een beetje in de vraag van de heer Van der Brink.

[0:59:59] Dat klopt natuurlijk, die zijn nog niet op niveau.

[1:00:01] Dat is een van de redenen waarom we natuurlijk de commissie-Todea aan het werk hebben gehaald en waarom we nu een envelop hebben.

[1:00:09] En zoals ik al zei, we gaan ons daar opberaden, maar dat zullen we doen met de eilanden, ook met sociale partners op de eilanden.

[1:00:14] En de heer Van der Brink vroeg hoe beoordeelt de minister dan op dit moment de afstand tussen het huidig inkomensniveau en het sociaal minimum

[1:00:22] dat volgens voorbeeld begrotingen nodig is om rond te komen.

[1:00:27] In de afgelopen periode, het verhogen van de minimumnood, de minimumuitkering en kinderbijstak is een stap gezet om de bestaanszekerheid in het Caribisch Nederland te versterken.

[1:00:35] Maar dat is nog niet toereikend, daar ben ik het ook mee eens.

[1:00:37] Dat is een beetje in de vragen van de heer Van der Brink en mevrouw Tsegaye besloten.

[1:00:41] Er ligt nog een opgave om de komende jaren het minimumnoodstapsprijs verder te verhogen.

[1:00:45] En ook op de uitkering is nog een kleine stap nodig.

[1:00:48] En dat is dus onderdeel, dat zei ik al, van het 30 miljoen pakket.

[1:00:53] Ik zie een interruptie van mevrouw Tseday.

[1:00:56] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:00:58] Dank ook aan de minister voor de beantwoording.

[1:01:01] Mijn vraag ten aanzien van die aanbeveling van de commissie-TOD was ook vooral van wanneer gaan we die opvolgen?

[1:01:09] Dus ik hoor de minister zeggen, we gaan ons daar op beraden.

[1:01:12] Zou hij kunnen zeggen wanneer hij daar dan op terugkomt?

[1:01:17] De minister.

[1:01:18] Ja, dank u wel.

[1:01:20] Ik denk dat wij een pakket gaan maken richting de begroting van het komend jaar.

[1:01:25] Dus ik denk dat wij in augustus, even naar de staatssecretaris kijken, maar dat we als ambitie hebben om in augustus een pakket te maken voor de 30 miljoen invulling.

[1:01:34] En daar zal dan ook duidelijk moeten worden in welk tempo we dingen kunnen doen.

[1:01:37] Je kunt je geld ook maar één keer uitgeven.

[1:01:39] Dus even de vraag, waar geef je het dan het meeste aan?

[1:01:41] Doe je dat vooral aan de inkomenskand?

[1:01:42] Of doe je dat vooral aan de kostenkant?

[1:01:45] Als ik het beeld goed begrijp, na inlezingen in het dossier, lijkt het vooral dat het vooral aan de kostenkant nog veel te bereiken valt nu.

[1:01:53] Maar dat zullen we dus moeten doen.

[1:01:55] Maar in augustus zullen we daar in ieder geval eerst een ontwerp van hebben.

[1:02:01] U kunt verder met uw...

[1:02:02] Dank u.

[1:02:04] Ik hoef niet te benadrukken dat we...

[1:02:06] compiler explain toepassen, dat hebben we dus in deze besluitvorming toch, goed om nog een keer te zeggen, in de besluitvorming rond het energiepakket echt nadrukkelijk gedaan.

[1:02:15] Er staat een hele passage in de brief over wat we allemaal zullen toepassen, ook in Caribisch Nederland, maar ook dus in die envelop van die 195 miljoen voor de energieprijzen zit compensatie voor het noodfonds zit dus 2 miljoen voor de Cariben.

[1:02:30] Dat zullen we overigens anders vormgeven, dat zullen we daar vormgeven in de vorm van een energietoeslag.

[1:02:36] Dan waren er ook wat vragen over de werkloosheidsregeling.

[1:02:42] Ik dacht het CDA ook, de heer Van den Brink, maar ik dacht ook dat anderen dit vroegen.

[1:02:46] De conceptregeling is medio februari van dit jaar voor consultatie uitgezet en de beoogde inwerkstrekingsdatum is daar in januari 27.

[1:02:55] In die conceptregeling is de duur van de werkloosheidsregeling drie maanden.

[1:03:00] Die sluiten ze aan bij de arbeidsmarkt in Caribisch Nederland, waarbij er vooral sprake is van

[1:03:05] wat we dan noemen frictie-werkloos, korte werkloosheid.

[1:03:08] We starten met een tijdelijke regeling om er ervaring op te doen in de lokale context.

[1:03:12] En dan werken we toe naar een wettelijke regeling in 2032, een echte werkloosheidswet voor Caïbisch Nederland.

[1:03:18] Dus dat is de gedachte daar.

[1:03:25] Meneer Van Brink heeft een interruptie.

[1:03:26] Ja, ik wacht even.

[1:03:28] Waarom zit daar vijf jaar tussen, mevrouw de voorzitter?

[1:03:32] Zo'n lang traject?

[1:03:33] De minister.

[1:03:36] Ik moet even naar mijn...

[1:03:54] Ik begrijp van Antwerp, sorry dat ik dat even moet inroepen, maar ik ben ook nieuw in dit dossier, is dat we echt tijd nodig hebben om dit in te kunnen regelen daar.

[1:04:03] Dus dit is echt...

[1:04:04] 1 januari 7 is snel om te beginnen.

[1:04:08] Mijn intuïtie is ook dat het wel erg lang is, vijf jaar.

[1:04:12] Dus ik zal deze vraag van de heer Van der Brink ook wel even mee terugnemen naar kantoor hierover, of dit ook nog sneller kan.

[1:04:19] Begrijp de vraag.

[1:04:20] De heer Seder heeft ook een interruptie.

[1:04:23] Ja, dank u wel, want ik merk dat de minister wat verder gaat en inmiddels de noodmaatregelen eigenlijk al

[1:04:29] daar de beantwoording van gedaan heeft.

[1:04:31] Ik ben allereerst blij dat de minister opheldering geeft dat de extra maatregelen niet komen uit al toegezegde middelen.

[1:04:39] Dat vind ik fijn.

[1:04:41] Mijn punt wat daaronder lag zat ook in het verschil tussen Europese Nederland en de BES.

[1:04:47] Als we naar de maatregelen kijken dan zie ik dat daar waar we inzetten op

[1:04:52] Bijvoorbeeld energiearmoede tegen gaan en daar extra middelen voor vrij maken.

[1:04:58] Geld lenen om te kunnen verduurzamen en natuurlijk gezien het klimaat zijn er andere contexten waar je meer in zonne-energie kunnen nadenken in plaats van zorgen dat je de verwarmingen daar gaat isoleren.

[1:05:13] ook de subsidies om een benzine- of dieselauto in te kunnen ruilen.

[1:05:16] Dat zijn allemaal maatregelen die wel hier getroffen worden, maar zover ik het kan zien, en ook niet in het debat gisteren, is dat niet van toepassing op de BES.

[1:05:22] Mijn vraag is of de minister wel van mening is dat met de maatregelen, de energietoelagen, waar ik heel blij mee ben, maar ook de kilometervergoeding, of daarmee, puntje bij puntje, toch wel minder mitigerende maatregelen worden genomen op de BES dan ten opzichte van Europees Nederland.

[1:05:43] De minister.

[1:05:44] Ik zit even in mijn stukken te zoeken, want ik had, dacht ik, de hele tekst van wat er allemaal in op de eilanden allemaal werd toegepast uit de brief.

[1:05:52] Dus ik pakte net even alleen de tabel.

[1:05:54] Misschien even aan de antwoordvraag die ik even die tekst zou opzoeken.

[1:05:58] Want er staan uitgebreide teksten in de brief over wat er allemaal van toepassing op Caribisch Nederland.

[1:06:03] Ik weet in ieder geval zeker energie toelagen.

[1:06:06] Helder.

[1:06:07] Twee miljoen.

[1:06:08] En in ieder geval ook de reiskostenvergoeding.

[1:06:09] Dat weet ik ook zeker.

[1:06:11] Maar ik moet even kijken naar de andere dingen.

[1:06:14] Ook de halvering van de tariefende motorrijtuigenbelasting, hetzelfde, wordt ook toegepast.

[1:06:29] Ja, ik denk overigens dat in principe de maatregelen die ook toepasbaar zijn in Oekraïvisch Nederland...

[1:06:38] De heer Seder heeft gelijk dat warmte niet het grootste probleem is daar, maar dat je wel andere dingen kunt doen.

[1:06:45] Ik neem aan dat die ook toepasbaar zijn daar, voor zover die van toepassing zijn, via Comply with Planes.

[1:06:51] Dus dat ze anders wat te maken hebben met energiefixers, et cetera.

[1:06:54] Maar ik zal het even, de ambtenaren luisteren ermee, moeten even checken wat precies wel en niet van toepassing is op Caribisch Nederland.

[1:07:01] Maar dus in ieder geval wel de onbelasterijskostenvergoeding, de motorrijtuigenbelasting en de energietoelagen is het antwoord hierop.

[1:07:11] Dan kom ik in tweede termijn nog even terug op precies wat nog meer.

[1:07:13] Ja, dat zou ook mijn voorstel zijn geweest.

[1:07:17] Ik zie nog een interruptie van de heer Seder.

[1:07:19] Ja, ik vind het fijn dat we helderheid overkrijgen.

[1:07:21] Eén punt waar ik volgens mij geen helderheid over krijg,

[1:07:24] Dus ten aanzien van kunstmest, land- en tijdbouw verminderen, omdat, wat het kabinet zelf aangeeft, zelf nog te stoeien hoe die regeling eruit ziet.

[1:07:32] Dus volgens mij is ook niet bekend wat dat betekent voor de BES.

[1:07:35] Zou je de minister kunnen toezeggen om in ieder geval ook het perspectief van BES daarin, in het uitwerken daarvan mee te nemen?

[1:07:42] Ja, dit is allemaal weer een beetje flauw om dat steeds te zeggen, maar het is in het kader van comply or explain precies wat we moeten doen.

[1:07:49] Voor zover we dat kunnen meenemen, nemen we dat mee.

[1:07:52] En ik ben eigenlijk,

[1:07:53] aangekomen worden, tenzij er andere interrupties zijn bij.

[1:07:56] Het laatste deel van mijn beantwoording, dat is ook de heer Seler, die vroeg om een visie over gelijkwaardigheid in het stelsel.

[1:08:04] Ja, die opgave is groter, daar hebben we het over gehad.

[1:08:06] Er zijn mensen die twee tot drie banen hebben en nog steeds moeilijk rondkomen.

[1:08:10] Het is een belangrijk stap daarbij.

[1:08:12] Ik heb een aantal stappen genoemd die er moeten komen, de eigen WW-regeling, maar toch even in het licht van het antwoord dat ik ook gaf net op de 30 miljoen.

[1:08:22] Ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat we proberen om zoveel mogelijk een gelijkwaardige situatie te creëren.

[1:08:29] Ik schrik dus van zo'n bericht van vanmorgen ook weer in de krant.

[1:08:33] En daarvoor zal het pakket wat de staatssecretaris en ik gaan bouwen belangrijk zijn.

[1:08:40] Tot slot nog één antwoord zie ik nu.

[1:08:42] Ik vergeten was, er wordt gewerkt.

[1:08:45] ...aan de koopkrachten in beeld brengen op de eilanden... ...en dan dat gebeurt in de zogenaamde Monitor CBS.

[1:08:52] Of dat ooit zo fijnzinnig zal kunnen als we dat voor Nederland doen... ...daar heb ik mijn twijfel over, maar dat weet ik gewoon niet.

[1:08:59] Maar we zijn daar wel aan bezig.

[1:09:02] En die monitor is nu in oprichting, min of meer, begrijp ik.

[1:09:06] Die wordt nog verder ontwikkeld.

[1:09:07] Dus daarmee zou ik mijn beantwoording willen beëindigen.

[1:09:11] Voorzitter, dan kom ik in de tweede termijn even terug op de vraag van IC.

[1:09:15] Dank u wel.

[1:09:15] Ik zie een interruptie van mevrouw Dijk.

[1:09:19] Dank voor de beantwoording, Helder.

[1:09:20] Even nog over de CBS Monitor.

[1:09:24] Is er dan een tijdspad?

[1:09:26] Daar was ik gewoon nieuwsgierig naar.

[1:09:28] Minister.

[1:09:29] Rijtvraag.

[1:09:30] Kom ik alweer in de tweede termijn?

[1:09:32] Nee, die twee dingen zal ik in de tweede termijn even doen.

[1:09:36] Dank u wel.

[1:09:36] De heer Seder heeft ook nog een interruptie.

[1:09:38] Nou, even een vraag, een dubbelcheck over mijn punt over inkasso-dienstverlening hieronder valt of dat de heer Van den Burg daar nog op terugkomt.

[1:09:45] Specialiteit van de heer van den Burg, weet ik, in kasso dienstverleningen.

[1:09:49] Ik heb geen idee.

[1:09:54] Ik weet ook niet of die bij mij hoort of bij de staatssecretaris, maar maakt niet uit.

[1:09:58] Ook die schuiven we dan even door naar de tweede termijn, als de heer Seder dat goed vindt.

[1:10:02] Excuus.

[1:10:03] En ook de bewindspersonen willen ik eraan herinneren dat we in deze zaal via de voorzitter praten.

[1:10:12] De staatssecretaris, u wordt uitgenodigd voor de band.

[1:10:15] Graag, voorzitter.

[1:10:17] Ik was de afgelopen twee weken op alle zes de eilanden, of beter gezegd drie plus drie.

[1:10:24] De drie landen en de drie openbaar lichamen.

[1:10:28] En daarnaast ook nog op een conferentie op Aruba met de Europese Unie.

[1:10:33] Die ging over de landen en gebieden van Europa.

[1:10:38] Dus ik was daar samen met Denemarken als het gaat om Groenland.

[1:10:42] En met Frankrijk en Nederland als het gaat om zowel het Caribisch gebied, maar denk ook aan Polynesie, wat natuurlijk in de Pacific ligt, maar wat wel een belangrijke conferentie was.

[1:10:53] Omdat het ook ging over de vraag hoe wij vanuit Europa ondersteuning kunnen krijgen voor de zes.

[1:10:59] En waarom zeg ik het zo?

[1:11:01] Omdat wij gewoon een duidelijk onderscheid maken tussen de drie landen en de drie openbaar lichamen.

[1:11:07] In Europa wordt het onderscheid niet gemaakt.

[1:11:10] Dan gaat het gewoon om financiering voor de zes en niet voor drie plus drie.

[1:11:15] Dus als ik spreek over...

[1:11:16] Europa spreek ik over de zes.

[1:11:18] Als ik spreek over vanuit het Nederlands perspectief hebben we natuurlijk de drie landen van het koning, andere landen van het koninkrijk, plus de drie openbare lichamen.

[1:11:28] Voor nu hou ik het even met een dukkelijk bij de openbare lichamen, want dat is waar de bestaanszekerheid ook onze eerste verantwoordelijkheid is.

[1:11:36] En ik zie daar een aantal lagen in, ook door u op verschillende manieren genoemd.

[1:11:42] De eerste is natuurlijk de versterking van de economie.

[1:11:45] De tweede is de voedselzekerheid en de derde is wat ik even noem het blokje connectiviteit.

[1:11:50] En connectiviteit kan zowel gaan over lucht, water als ook gewoon over internet, energie, alles wat daarin speelt.

[1:11:57] En ik wilde graag de vragen richting u beantwoorden langs het blokje economie.

[1:12:02] Zeg ik ook even tegen de voorzitter.

[1:12:05] Nuts, sociaal en dan altijd zoals het hoort een blokje overig.

[1:12:09] En om te beginnen met het blokje economie, daarbij is het belangrijk om te kijken naar versterken, verdiepen en verbreden.

[1:12:19] En dan specifiek zowel als het gaat om de werkgelegenheidscomponent,

[1:12:22] als ook gaat om het versterken van ondernemerschap.

[1:12:26] En wat je daarin ziet, voorzitter, is dat, en dat speelt het sterkst natuurlijk, als ik het heb even, want ik beperk me nu verder in dit gesprek alleen maar tot de drie openbare lichamen, dan zie je dat Bonaire het sterkst afhankelijk is van het toerisme.

[1:12:42] Uiteraard is er ook toerisme op Saba en Stesia, maar zeer beperkt.

[1:12:46] Dat heeft niet alleen te maken met de grootte van het eiland, maar ook weer de connectiviteit.

[1:12:53] Vanochtend waren mevrouw Dijk en ik bij de bijeenkomst van de Nationaal Coördinator Discriminatie en Racismebestrijding.

[1:13:01] Die gaf bijvoorbeeld aan, ik vlieg niet, want ik vind het eng in die hele kleine vliegtuigjes.

[1:13:06] Want als je het hebt over Estesia en Saba, dan ga je er niet naartoe met een 737, laat staan een 777.

[1:13:14] Dan ga je naartoe met zes, acht, max veertien, vijftien persoons vliegtuigjes.

[1:13:19] Dat beperkt enorm de mogelijkheid om überhaupt toerisme te hebben.

[1:13:28] Wij noemen het hier steeds Sint Eustatius.

[1:13:31] Dat doet verder op Sint Eustatius niemand, dan gaat het over Stesia.

[1:13:35] Dus dat zal ik ook nog wel eens zeggen.

[1:13:38] Maar op Stesia gaat het over 5800 overnachtingen per jaar.

[1:13:42] Dat is het totale toerisme.

[1:13:45] Trek daar ook nog een keer vanaf wat in die 5.800 overnachtingen zit, namelijk gewoon ikzelf bijvoorbeeld, terwijl ik er toch echt afgelopen week met mijn ambtenaren niet als toerist was, maar ook anderen die daar werktechnisch naartoe gaan, dan heb je het echt over een kleine 2.000, 2.500 echte toeristovernachtingen per jaar.

[1:14:05] Deel dat maar eens naar 365, dan blijkt het toerisme op met name

[1:14:10] Saba en Stesia buitengewoon klein te zijn.

[1:14:12] Op Bonaire is dat niet de allerbelangrijkste werkgever.

[1:14:16] Dat is nog net de overheid.

[1:14:19] Dat scheelt 100 banen om heel precies te zijn.

[1:14:21] 1700, 1600.

[1:14:22] Maar 1600 van de banen op Bonaire vinden hun oorsprong in het toerisme.

[1:14:29] Maar wat je ziet is dat het daarmee ook wel heel erg risicovol is.

[1:14:32] Want het gaat nu buitengewoon goed op Bonaire met het toerisme.

[1:14:37] Frank genoeg, zeg ik erbij, mede door de oorlog in het Midden-Oosten, zien we dat mensen nu minder, al dan niet met een tussenstop, in het Midden-Oosten naar Bali vliegen, of gewoon op vakantie gaan naar Qatar of Doha, maar veel meer de beweging maken richting het Caribisch gebied.

[1:14:53] Daar profiteert dus Bonaire enorm van.

[1:14:56] Hoge inkomsten bijvoorbeeld in het kader van de toeristenbelasting.

[1:15:00] Tegelijkertijd hoeft er maar iets te gebeuren en dan heb je meteen een probleem.

[1:15:04] Denk even aan 3 januari.

[1:15:06] Het luchtruim ging dicht.

[1:15:08] Wat gaat er daar gebeuren?

[1:15:10] En op het moment dat je dat aan de hand hebt, kan het dus ook meteen enorme economische effecten hebben.

[1:15:14] op een eiland als Bonaire.

[1:15:16] Dus we moeten echt investeren in verdiepen en verbreden.

[1:15:19] En wat ik zowel met Bonaire heb besproken als ook met de landen Aruba en Curaçao, is dat die alle drie natuurlijk heel erg dicht bij Venezuela en Colombia liggen.

[1:15:29] Niet alleen maken ze daar bijvoorbeeld in het kader van medische vluchten, wat vanochtend nog aan de orde kwam in de bijeenkomst waar mevrouw Dijk en ik waren, gebruik van Colombia.

[1:15:38] Tegelijkertijd kunnen ook Nederlandse bedrijven, die het nog tussen aanlegstekens

[1:15:43] te eng vinden om te investeren in Venezuela, want je weet niet wat daar gaat gebeuren, dat is nogal wat onzeker.

[1:15:50] Wel Bonaire en uiteraard ook Aruba en Curaçao als een soort hub gebruiken, richting Curaçao, sorry, richting Colombia en Venezuela.

[1:16:01] Maar denk ook aan Mercosur, even los van of je daar voor of tegen bent.

[1:16:04] Het is nu inmiddels wel gewoon, in ieder geval ons parlement,

[1:16:07] bekrachtigd.

[1:16:09] Als Mercosur van de grond komt, dan is daarmee ook weer een uitdrukkelijke opening gelegd richting een aantal landen in Zuid-Amerika.

[1:16:18] Welk deel van ons koninkrijk ligt het dichtst bij Zuid-Amerika?

[1:16:23] Die twee landen en in dit geval Bonaire.

[1:16:25] Dus dat is een vorm van verdieping en verbreding.

[1:16:28] Maar denk ook aan het probleem van de voedselzekerheid.

[1:16:31] Wat je ziet, is dat er op de verschillende eilanden enorm veel geïmporteerd moet worden.

[1:16:38] Een eiland als Sabah, voor degene die er niet geweest zijn, 13 vierkante kilometer, het grootste deel is berg en bos, dus daar kun je gewoon niet ontwikkelen.

[1:16:48] Dat betekent dat bijna al het voedsel moet komen van buiten.

[1:16:53] Wij zijn nu aan het kijken, op Bonaire, op Sabah en op Stacia, hoe wij de voedselproductie daar toch enigszins kunnen verhogen.

[1:17:01] Daarvoor hebben we in de begroting 24 miljoen opgenomen.

[1:17:05] Die 24 miljoen split zich in 6 miljoen voor de zes.

[1:17:09] En dat is bedoeld voor het bestuur om te kijken hoe je het bestuur daarvan in positie kunt brengen.

[1:17:15] En 18 miljoen wat in een revolverend fonds terecht moet komen.

[1:17:18] Waarmee je inderdaad ondernemers kunt stimuleren om een start te maken.

[1:17:25] En ook vooral een doorstart.

[1:17:26] te maken.

[1:17:27] Ik heb zelf ook de afgelopen twee weken op diverse eilanden ook initiatieven bezocht en we zien bijvoorbeeld al dat op Stacia, kijk Saba is echt nog heel erg klein, maar op Stacia die we ook een wat gunstigere

[1:17:44] Ja, hoe zeg je dat, bouw heeft, structuur heeft, namelijk er is ook een laagvlakte tussen de berg- en CQ-heuvels, dat steeds al bepaalde producten kan ook exporteren naar bijvoorbeeld Sint Maarten.

[1:17:55] Als we dat weten te bevorderen, doen we aan de ene kant wat aan voedselzekerheid, aan de andere kant doen we wat aan werkgelegenheid en ondernemerschap en daarmee helpen we ook de zelfredzaamheid die ook door de verschillende overburen in hun bijdrage is genoemd.

[1:18:11] Denk ook aan de investeringen die we doen in de havens.

[1:18:13] Een van de punten die daar bij nadrukkelijk speelt is dat we nu bij Saba een tweede haven aanleggen.

[1:18:19] Door die tweede haven aan te leggen bereiken we een aantal zaken.

[1:18:23] Eén, het wordt interessanter voor toerisme.

[1:18:26] Nu heb je de ferry of het vliegtuig, dan kun je er ook veel makkelijker bijvoorbeeld met privéschepen komen.

[1:18:32] We zien dat op het nabijgelegen St. Barth heel veel toerisme via eigen boot komt.

[1:18:39] Op het moment dat we die tweede haven nu aan het aanleggen zijn, waar we als Nederland 80 miljoen in steken, waarvan 40 miljoen vanuit BZK, dan zie je ook dat we daarmee een bijdrage leveren aan de economische ontwikkeling.

[1:18:49] Maar het betekent bijvoorbeeld ook dat we dan kunnen kijken

[1:18:52] of we in die haven ook iets kunnen doen in de zin van coolterminals.

[1:18:57] En als we die coolterminal neerzetten, heeft dat weer het voordeel dat je weer wat doet aan de voedselkwaliteit, want nu komt de boot één keer per week met verse voedsel.

[1:19:06] Nou, even los van de temperaturen die daar wat hoger zijn, hoef ik u niet uit te leggen dat een kropsla op dag één een stuk lekkerder is dan op dag zeven.

[1:19:15] En hetzelfde geldt voor een product als een banaan.

[1:19:18] Is toch ook lekkerder op dag 1 dan op dag 7?

[1:19:20] Kortom, de heer Van der Brink is het wat meer van andersoortige bananen.

[1:19:25] En je kunt ze natuurlijk bakken, het is waar.

[1:19:27] Maar toch, u begrijpt mijn punt.

[1:19:29] Dus je doet dan wat aan de economie.

[1:19:31] Je doet wat aan het ondernemerschap.

[1:19:32] En je helpt daar weer ook een bijdrage te leveren aan voedselzekerheid.

[1:19:35] Maar bijvoorbeeld bij Bonaire.

[1:19:37] is nu, en dat is ook besproken met de Europese Commissie, kijken we heel nadrukkelijk of we daar ook de containercomponent als het gaat om de haven kunnen versterken.

[1:19:46] Alle drie, de eilanden Benedenwinds en Sint Maarten Bovenwinds, hebben te maken met cruiseschepen.

[1:19:53] die dragen natuurlijk ook bij aan de economie, maar als we erin slagen om op Bonaire de terminalfunctie veel beter te doen voor containers, dan is niet alleen op Aruba en op Curaçao de terminal voor containers goed geregeld, maar bijvoorbeeld ook op Bonaire, waardoor de routering voor containerschepen ook weer interessanter wordt, daarmee de concurrentie toeneemt, de kosten kunnen dalen, een belangrijk punt wat mevrouw Tsigae ook noemde als het gaat om de kosten, en je tegelijkertijd ook weer een bijdrage levert aan ondernemerschap,

[1:20:22] voedselzekerheid en kostenbeheersing.

[1:20:26] Ik denk dat dat overigens realistischer is dan kostendaling, wat mevrouw Tsegai zei.

[1:20:31] Daarbij ben ik enigszins al op uw vraag ingegaan.

[1:20:34] Sorry, op de vraag van mevrouw Tsegai ingegaan.

[1:20:37] Maar ze gaf ook aan, hoe komen die hogere kosten nou?

[1:20:40] Er zitten een aantal componenten aan.

[1:20:41] De eerste is natuurlijk de wereld.

[1:20:43] Simpelweg de inflatie waar u en ik ook mee te maken hebben als gevolg van de crisis in het Midden-Oosten zorgt ervoor dat energieprijzen stijgen en energieprijzen op eilanden waar je afhankelijk bent van import en altijd via via lucht of water draagt daaraan enorm bij.

[1:21:01] En ik kijk naar uw vinger voorzitter en ik denk ik moet mijn mond houden.

[1:21:04] Ik zat te wachten op een punt, want mevrouw Nanninga heeft een interruptie.

[1:21:10] Het is in een heel enthousiast betoog altijd lastig om een punt te vinden.

[1:21:19] Ik zie het ook, de heer Van den Burgh, dat het zo'n gepassioneerd verhaal is.

[1:21:23] Nee, misschien komen de antwoorden op de vragen straks.

[1:21:26] Ik schrok even naar de structuur in het betoog en ben ik te vroeg, maar het blokje over voedselzekerheid en... Oh nee, dan heb ik helemaal niks gezegd, voorzitter, dan bij deze... Klaar, ja.

[1:21:39] Ja, voorzitter, want ik heb feitelijk mijn inleiding afgerond en ging nu naar de verschillende vragen in het blokje economie en begon dan met de vraag van mevrouw Tsegai.

[1:21:46] Hoe komt het dat die prijzen daar zo hoog zijn?

[1:21:48] Er zijn een aantal componenten.

[1:21:49] De eerste is natuurlijk gewoon de wereld en wat daarin speelt.

[1:21:55] En dat varieert inderdaad van de crisis in het Midden-Oosten die leidt tot problemen rondom energie en dat soort zaken meer.

[1:22:01] Dat speelt natuurlijk versterkt op eilanden waar je zo alles moet in importeren.

[1:22:07] Twee, het toerisme.

[1:22:09] Ik zag meneer Van der Brink net al bedenkelijk kijken toen ik het had over de cruiseschepen.

[1:22:13] Het is aan de ene kant een zege wandwerkgelegenheid.

[1:22:16] Het is aan de andere kant een last.

[1:22:18] Want toeristen zorgen ook voor prijsstijging.

[1:22:21] Omdat die over het algemeen net een andere kleur creditcard hebben voor zover.

[1:22:25] Bewoners op het eiland al een creditcard hebben.

[1:22:27] Dus dat leidt tot prijsopdrijving.

[1:22:30] Drie, dat is specifiek voor Bonaire, zien we ook een enorme groei van het aantal inwoners op Bonaire en die groei op het eiland leidt tot allerlei prijsstijgingen.

[1:22:39] Vier, U en ik.

[1:22:41] En misschien niet letterlijk U en ik, maar we zien dat op een eiland als Bonaire ook veel Nederlanders bijvoorbeeld verkiezen om daar niet alleen zodanig veelvuldig op vakantie te gaan, maar er dan bijvoorbeeld een huis te kopen.

[1:22:52] Huizen kopen door Nederlanders, zeker met de overwaarden die U en ik kunnen creëren, leidt tot prijsstijgingen van

[1:22:59] van woningen.

[1:23:01] En tot slot, vijf, ook gewoon de markt.

[1:23:04] Het is ook heel simpelweg dat er ook gewoon de markt zijn effect heeft.

[1:23:10] Nou, wat moeten wij nou doen om die prijzen onder controle te krijgen?

[1:23:14] Eén, concurrentiebevordering.

[1:23:16] Denk bijvoorbeeld aan die terminal waar ik het net over had, of die extra haven waardoor er gewoon meer kan

[1:23:22] Twee, in het kader van die voedselzekerheid ervoor zorgen dat er meer geproduceerd wordt, waardoor er minder ingekocht moet worden.

[1:23:31] Dat is daarin iets wat speelt.

[1:23:32] Drie, dat speelt specifiek voor Bonaire.

[1:23:34] We moeten echt kijken naar groeibeperking.

[1:23:37] Dat is het meest gehoorde woord wat ik hoorde op Bonaire.

[1:23:40] was echt of het nou gaat om de scholen, waar ik straks nog op terugkom, of het gaat om het ziekenhuis, of dat het gaat gewoon om huisvesting.

[1:23:48] Op alle punten zie je dat men gewoon de groei van de bevolking op het eiland niet aankan.

[1:23:53] Allemaal zaken waar we naar moeten kijken.

[1:23:56] Een van de dingen die ik in dat kader noemde, en dan kom ik ook meteen op de vraag van mevrouw Nanninga, betrof voedselzekerheid en dan ook het fund wat we gaan oprichten.

[1:24:05] Dat doen we door middel van een stichting.

[1:24:07] Daarin wordt die 18 miljoen revolverend opgebracht.

[1:24:10] U kunt het niet helemaal vergelijken met Credits, een organisatie die ook daar actief is en dit jaar zijn vijfhonderdste startersleningen geeft.

[1:24:20] Maar vergis je zich niet hè, Credits heeft daar dus nu al vijfhonderd startersleningen aan ondernemers gegeven.

[1:24:26] Ik heb met vijf of zes, weet ik even niet zeker, ondernemers gesproken die gebruik hebben gemaakt van die leningen en voor een deel ook al hebben terugbetaald of daar in de laatste fase van zitten.

[1:24:37] Dat gaat soms om kleine bedragen.

[1:24:39] Dat gaat letterlijk om 12.500 euro voor een ondernemer die aan zandstralen doet, wat daar erg noodzakelijk is, want zeelucht is niet automatisch goed voor alles wat daar gebouwd wordt.

[1:24:54] Dat gaat om iemand die water levert.

[1:24:57] Water leveren, ja, bij u komt het gewoon uit de kraan.

[1:25:01] Daar moet het zeker voor de boeren echt worden toegevoegd.

[1:25:04] met grote watertanks.

[1:25:06] Kortom, dat soort ondernemerschap wordt al enorm bevorderd.

[1:25:09] Dat heeft Credits nu voor de vijfhonderdste keer gedaan.

[1:25:12] Wij gaan als het gaat specifiek om voedsel, daar ook voor het doorstarten, die 18 miljoen voor uittrekken.

[1:25:18] Daar zullen wij een stichting voor oprichten.

[1:25:19] Daar komen uiteraard subsidische voorwaarden voor.

[1:25:22] Daar zit natuurlijk een raad van toezicht op.

[1:25:24] We gaan natuurlijk ook een convenant daarin sluiten.

[1:25:27] We evalueren het iedere drie jaar en ik kom er verder nog voor de zomer bij u op terug hoe we dat verder invulling gaan geven.

[1:25:34] Een interruptie van mevrouw Nanninga.

[1:25:36] Dank voor dit antwoord, dat is een goed verhaal.

[1:25:40] Wordt er ook gemeten of, als dat meetbaar is, of wordt dat onderzocht, of dan ook de importafhankelijkheid echt daadwerkelijk daalt?

[1:25:48] We zijn dus, zoals gezegd, helemaal niet tegen dit plan, als jij het wint, maar we willen wel dat ook echt een resultaatmeting goed in orde is, dat je ook echt ziet dat hierdoor die afhankelijkheid van import afneemt en zo niet dat de koers dan ook wordt bijgesteld.

[1:26:03] Ja en daarmee corrigeert mevrouw Nanninga mij, want ik was nog een punt vergeten en dat is dat we begonnen zijn met een nulmeting om inderdaad vast te stellen van wat is nu de voedselafhankelijkheid en dan niet alleen maar op macroniveau maar ook op mesoniveau als het gaat om specifieke producten zodat we ook inderdaad kunnen zien

[1:26:21] Ik noemde net het voorbeeld van de sla.

[1:26:22] Ik zal het voorbeeld van de bananen voor meneer Van den Brink niet meer noemen.

[1:26:25] Maar wat we ook echt kunnen zien, leidt het inderdaad ook tot bijvoorbeeld minder import van verse producten, omdat er meer verse producten zijn.

[1:26:33] Dus daarvoor hebben we ook een nulmeting gedaan.

[1:26:36] De heer De Beer had het ook nadrukkelijk over de voornemens met betrekking tot het investeren in de economie.

[1:26:43] En wat we hebben gedaan, dat is gebeurd op verzoek van Saba en Sint Eustatius,

[1:26:47] hebben we een economische ontwikkelstrategie samen met de eilanden opgesteld.

[1:26:52] Bonaire heeft ervoor gekozen om wat anders te doen.

[1:26:54] Die hebben de commissie Vision 2050 opgericht.

[1:26:58] Nou, dat gaat ook over die verbreding.

[1:27:01] En wij gaan er ook samen met de eilandenbestuurder naar kijken.

[1:27:05] Ik noem nu in ieder geval in dit kader drie dingen.

[1:27:07] Eén, wat ik net al zei, het Foodfund gaat daarin helpen.

[1:27:10] Twee, staat ook in het coalitieakkoord het economisch groeiplatform wat we hiermee vorm gaan geven.

[1:27:16] Het zit ook bijvoorbeeld gericht op met name ondersteuning van MKB en drie de toegang van InvestNL die we gaan realiseren.

[1:27:24] Dat sluit trouwens ook mooi aan bij de veelgehoorde boodschap van de Kamerleden over Comply or Explain.

[1:27:33] Je moet dan ook er echt voor zorgen dat we steeds meer...

[1:27:37] Het eindelijke doel is dat we mijn functie opheffen, uw commissie opheffen, omdat het namelijk gewoon niet meer is een aparte commissie-KR of een aparte staatssecretaris-KR, maar we in plaats van 342 naar 345 kijken.

[1:27:54] Want dat is wat er aan de hand is.

[1:27:56] En in dat kader stelde u mij ook allemaal vragen waarvan ik snap dat u ze aan mij stelt.

[1:28:01] en dit is niet om uit om op het weg te schuiven, sorry ik doe nu zo alsof het om deze twee harde schijven buiten mijn hoofd gaat, nee.

[1:28:10] Uiteindelijk moet u straks gewoon vragen gaan stellen aan de minister van Onderwijs, de minister van Zorg, de minister van Sociale Zaken die hier toevallig dan al zit, maar aan de vakministers, want als het om Heerlen gaat, als het om Kerkrade gaat of als het om Delfzijl gaat, stelt u ook niet de vraag aan een aparte bewindspersoon, dan stelt u die gewoon aan

[1:28:29] de desbetreffende vakministers of berichtspersonen.

[1:28:33] En dat moet gewoon het streven zijn.

[1:28:35] En voor een deel is dat ook zo.

[1:28:36] Want bijvoorbeeld als het gaat om de budgetten.

[1:28:39] Ik ben niet de budgethouder als het gaat om onderwijs, als het gaat om zorg of als het gaat om sociale zaken.

[1:28:44] Dat zijn gewoon de vakministers.

[1:28:46] Daardoor zult u ook zien dat ik hier heel vaak ook in een duo zit.

[1:28:50] Nou, nu dan met de heer Vijlbrief.

[1:28:52] Als het over onderwijs gaat, samen met de minister van Onderwijs en zo kunnen we dat ook gaan doen.

[1:28:56] Ik ga ook samen met die diverse bewindspersonen

[1:29:00] straks naar de eilanden toe, om daar ook bij specifieke dingen stil te staan, omdat ik mijzelf wel enerzijds als ik hier ben de ambassadeur voel.

[1:29:11] Ik heb ook wel gezegd, ik ben de niet gevolgmachtigde minister die toch gevolgmachtig is om dingen in de gang te zetten als de gevolgmachtige ministers die er niet zijn.

[1:29:19] Als het gaat om Marula Curaçao en Sint Maarten, maar hetzelfde geldt natuurlijk als het gaat om Bonaire, Stesia en Saba.

[1:29:28] Maar ook mevrouw Nanninga stond nog stil bij hoe we ervoor zorgen dat mensen meer hun eigen inkomen kunnen verdienen.

[1:29:37] Ik heb net volgens mij al wel wat punten genoemd.

[1:29:40] Een van de belangrijke punten, en dan leg ik ook meteen een link met andere vragen die gesteld zijn op het gebied van onderwijs, dat is ook wel een echt zeer belangrijk aandachtspunt.

[1:29:51] Startkwalificatie, het werd net al genoemd, scoren we echt

[1:29:54] veel lager, 48% versus meer dan 70% in de rest van Nederland.

[1:30:00] We moeten ook met elkaar volgens mij afspreken dat u het niet meer heeft over Bonaire, Steeza en Saba ten opzichte van Nederland.

[1:30:07] Nee, ten opzichte van de rest van Nederland, want ze zijn namelijk gewoon Nederland.

[1:30:11] Dus anders maken wij diezelfde fout met elkaar.

[1:30:15] Maar dat gezegd hebben moeten we echt aan die startkwalificaties werken.

[1:30:18] En daarin zien we wel een aantal problemen.

[1:30:20] Eén, en dat is ook niet alleen kenmerkend voor Saba en Stacia, dat zie je bijvoorbeeld ook voor een deel op de Waddeilanden, alleen dan ligt alles een stukje dichterbij, niet alle onderwijsvoorzieningen worden op de eilanden aangeboden.

[1:30:34] En het betekent dus dat op het moment dat je op Saba zit en je wilt een onderwijsvorm of je hebt een onderwijsvorm nodig of je wilt een onderwijsvorm die niet op Saba wordt aangeboden, moet je het eiland af.

[1:30:45] En dan kom je weer op die connectiviteit.

[1:30:47] Dat betekent feitelijk heel vaak van het eiland af verhuizen.

[1:30:53] Nou kennen we dat ook van de Wadde-eilanden, maar ja, dan is Leeuwarden of Harlingen toch van een andere orde dan dat je van Saba of Stese naar Bonaire gaat, wat gewoon 900 kilometer verderop ligt.

[1:31:03] Dus voorziening is daarin een probleem en tegelijkertijd moeten we ook beseffen dat je ook niet een ROC op dezelfde manier kunt aanbieden op Saba met 2000 inwoners als dat je dat doet in Rotterdam met 700.000 inwoners.

[1:31:17] Dus daar zit ook wel spanning in.

[1:31:19] Een van de specifieke punten waar we in dat kader ook naar moeten kijken is de brain drain.

[1:31:23] Want die is wel enorm groot.

[1:31:25] Kwam ook vanochtend aan de orde in de bijeenkomst waar mevrouw Dijk en ik waren.

[1:31:29] Wat je ziet is studenten verlaten voor hbo of academisch de eilanden.

[1:31:34] Gaan dan of naar Nederland of naar Amerika.

[1:31:37] Laten we Amerika even niet nemen, want daar worden de studieschulden al helemaal vrij snel, vrij pittig.

[1:31:42] Maar ook als ze naar Nederland komen, zijn ze aan het eind van de studie klaar.

[1:31:46] Moeten ze terug, of willen ze misschien terug naar Bonaire, Saba of Stesia.

[1:31:51] En dan heb je de component, in Nederland is het ook moeilijk om huis te vinden, daar nog net wat moeilijker.

[1:31:56] Inkomens zijn daar lager.

[1:31:58] Studieschuld is een Nederlandse studieschuld met daarbij behoorlijke bedragen.

[1:32:02] De ontwikkelmogelijkheden zijn kleiner.

[1:32:05] Kortom, weet je wat, ik blijf met mijn academische opleiding in Nederland.

[1:32:10] Wij profiteren daarvan en kunnen dat soms in Nederland ook wel goed gebruiken.

[1:32:13] Daar zie je dus een enorme braindrain waarbij bizar genoeg...

[1:32:19] dan soms in Nederland geboren mensen al dan niet voor een paar maanden of een paar jaar invliegen om daar vervolgens in een ziekenhuis te gaan helpen, maar dan onder de arbeidsvoorwaarden die we in Nederland hebben afgesproken al dan niet met expert toeslagen.

[1:32:34] Nou daar moeten we wel nadrukkelijk naar kijken, want op die manier

[1:32:36] creëren een hele ongewenste situatie.

[1:32:41] Dus onderwijs is een hele belangrijke om ook voor die zelfredelijkheid te zorgen naast die economische component.

[1:32:47] Maar dat gaan we dus ook samen oppakken met de eilanden.

[1:32:52] Nou ik heb al credits heb ik al bij u genoemd.

[1:32:55] Dus volgens mij kan ik die vraag specifiek van de heer De Beer niet opnieuw te beantwoorden.

[1:33:02] We gaan ook kijken naar de professionele van de dienstverlening van bijvoorbeeld de Kamer van Koophandel om daarin ook te ondersteunen.

[1:33:08] Ook vanuit het Centrum voor Ondernemerschap wordt een ondersteuningsprogramma aangeboden en dat soort zaken moeten ook helpen in het kader van het ondernemerschap.

[1:33:17] De heer De Beer vroeg ook hoe gaan we ervoor zorgen dat ze minder kwetsbaar worden in het kader van die externe schokken.

[1:33:23] Nou daarvoor geldt dus enerzijds, wat ik al zei, die verbreding en die verdieping, investeren in ondernemerschap, trainingen ook daarin geven en dus dat economische ontwikkelplatform wat we ook gaan creëren.

[1:33:37] Wat we overigens in den brede doen, doen we niet alleen voor Bonaire, Stesia en Saba, doen we ook voor

[1:33:44] de drie landen.

[1:33:47] Er ligt natuurlijk wel een koppeling, ook in het kader van ondernemerschap, met het volgende punt, namelijk elektriciteit en connectiviteit.

[1:33:53] Niet alleen in het kader van de haven, die ik net al noem, maar een van de punten die ook aan de orde zal komen straks, na de zomer, als de heer Veilbrief en ik komen met ons voorstel over de 30 miljoen, is wat gaan wij doen aan prijzen?

[1:34:05] En dan denk ik met name dus in dit geval, want bestaanszekerheid is inkomen, maar het is ook uitgaven.

[1:34:11] En bij uitgaven springen er een paar uit.

[1:34:14] De ferry, dan heb ik het met name over bovenwinds, de vluchten.

[1:34:20] Twaalf minuten vliegen naar Sint Maarten vanaf Saba kost 400 dollar.

[1:34:26] Dat is best veel geld.

[1:34:28] Tegelijkertijd, op het moment dat je daar voor zich gaat investeren vanuit die 30 miljoen, moet je ook weer bedenken dat verlagen van de prijzen leidt tot verhoging van vraag.

[1:34:36] En dan krijg je wel zo'n spanningsveld, waar leidt verhoging van vraag tot een vraag die niet geconsumeerd kan worden, want Saba

[1:34:42] Het is niet een vliegveld waar je grotere vliegtuigen op kunt laten landen en ook maar een beperkte hoeveelheid vliegtuigen op kunt laten landen.

[1:34:49] Maar als het dus gaat om kostenreductie, moet je denken aan de ferry.

[1:34:53] Je moet kijken naar de vluchten.

[1:34:54] Daarvoor hebben we ook INW nodig, want daar moet ook de PSO in wetgeving worden vastgelegd.

[1:34:59] Maar we denken ook aan connectiviteit als het gaat om internet en als het gaat om elektriciteit.

[1:35:05] En letterlijk vandaag is er ook een overleg, bijvoorbeeld over de zeekabel.

[1:35:10] Daar hebben we het ook over gehad met de...

[1:35:12] Ik zie dat, voorzitter, maar ik maak F af.

[1:35:15] We hebben ook gesproken vorige week met de Europese Commissie om nou te kijken of je bijvoorbeeld een zeekabel kunt financieren, waarmee ook de afhankelijkheid van bijvoorbeeld een eiland als Curaçao minder wordt.

[1:35:25] Want ja, er liggen ook wel kabels naar Amerika, maar het kan ook geen kwaad om die connectiviteit richting bijvoorbeeld Europa te vergroten, ook in het kader van de huidige geopolitieke situatiepunt.

[1:35:36] Dank u wel.

[1:35:37] De heer Seder.

[1:35:38] Voorzitter, dat laatste onderschrijf ik van harte, dus ik hoop dat de minister kan aangeven wanneer daar een knoop over wordt doorgehakt.

[1:35:46] Maar ik wil even terugkomen op het punt over connectiviteit.

[1:35:49] De minister gaat bezien welke keuzes er gemaakt worden, maar ik wil toch ook nog een invalshoek neerleggen dat dit ook vanuit VWS een vraagstuk is, omdat er, ik weet niet of de staatssecretaris dat heeft meegekregen,

[1:36:03] Er zijn ook mensen die wekelijks een aantal keer per week, bijvoorbeeld dialyse patiënten, drie keer per week het vliegtuig pakken om naar Sint Maarten te vliegen om te dialyseren urenlang en vervolgens in een avond weer terug te vliegen en dat totdat er een nieren beschikbaar is en dan zo niet een hele leven lang dat doen.

[1:36:21] Ik zou het jammer vinden als alleen vanuit het potje

[1:36:25] VWS gekeken wordt, en INW, naar hoe je dat zou kunnen oplossen.

[1:36:30] Dus mijn vraag is of de minister ook zou kunnen kijken, of in gesprek zou kunnen gaan met de minister van VWS, om te kunnen kijken hoe je voor deze specifieke doelgroep, en dan heb je het niet misschien over alle tickets verlagen, want ik snap het dilemma van de staatssecretaris, maar wel voor de mensen die eigenlijk afhankelijk zijn, die we ook in Nederland kennen van ziekenvervoer, om daar

[1:36:49] ook op te richten en ook te kijken of VWS en de budgettaire kaart van VWS daarbij betrokken kunnen worden.

[1:36:55] Kan de minister of de staatssecretaris dat toezeggen?

[1:36:58] Nee, voorzitter.

[1:36:58] Als ik het heb over connectiviteit, heb ik het over collectieve connectiviteit.

[1:37:02] Medische vluchten vind ik een ander verhaal.

[1:37:04] Dat geldt overigens niet alleen voor Saba en Stesia.

[1:37:06] Dat geldt bijvoorbeeld ook voor Bonaire, die dan weer vaak medische vluchten hebben naar bijvoorbeeld Colombia.

[1:37:11] Ik vind dat je daar apart naar moet kijken en het kan niet zo zijn dat iemand die een nierdialyse nodig heeft of een andere medische behandeling, daar moeten we iets in met elkaar bespreken en dat zal onder andere worden opgepakt met het ministerie van VWS.

[1:37:23] Dat kan ik sowieso tegen de heer Seder zeggen.

[1:37:26] Dus dat vind ik een verhaal apart en van een andere orde dan of meneer Seder of de heer van den Burg

[1:37:34] goedkoper kunnen vliegen.

[1:37:37] U kunt ook nog kijken, dat zal een van de punten van discussie worden, of u een collectieve prijsverlaging doet of een eilandgebonden prijsverlaging.

[1:37:46] Voor eilandbewoners een ander tarief dan voor de heer Seder of de heer Van den Burg.

[1:37:52] Maar dat moeten we allemaal gaan oppakken met elkaar.

[1:37:54] Er is een interruptie van de heer Van den Brink.

[1:37:59] Ik geef eerst het woord aan de heer Seder.

[1:38:01] Dank, dit zijn goede teksten.

[1:38:04] Alleen ik hoor ze ook al sinds ik in de Kamer zit.

[1:38:06] Dat is inmiddels nu vijf jaar.

[1:38:08] Mijn vraag is even over het punt over de medische vluchten.

[1:38:10] Of nou ja, ze zitten in hetzelfde vliegtuig.

[1:38:12] Wel om andere reden, maar het is dezelfde vlucht.

[1:38:16] Of tenminste, ik kan toezeggen wanneer hij daarop kan terugkomen.

[1:38:19] Omdat ik de discussie goed voel.

[1:38:21] Ik snap ook de overweging van de Stas.

[1:38:23] Maar ik zou graag willen weten wanneer dan ook knopen in het kabinet worden doorgehakt.

[1:38:27] Zodat we er ook iets als Kamer van kunnen vinden.

[1:38:29] Ik probeer die toezegging wat te concretiseren en ik hoop dat hij ook de staatssecretaris is die het ook lukt om eindelijk ook een paar eieren te leggen.

[1:38:42] Of eieren liggen, mijn specialiteit is...

[1:38:45] Ik ben geen pazaas, maar los daarvan...

[1:38:48] Ik weet nu even geen datum, dus daar kom ik even bij u op terug.

[1:38:52] Wanneer dat aan de orde is.

[1:38:54] Op zijn laatst natuurlijk, op het moment dat we over die 30 miljoen spreken.

[1:38:57] Omdat daar ongetwijfeld een connectiviteitscomponent in zal zitten.

[1:39:00] Los van de verdeling.

[1:39:01] Maar ik kom even bij u apart terug, zal ik even een briefje over sturen.

[1:39:04] Wanneer we daar iets zinnigs over kunnen zeggen.

[1:39:07] Maar laat het duidelijk zijn dat ik de medische vluchter...

[1:39:11] van een andere orde vindt.

[1:39:13] En toevalligerwijs toen ik op Saba was, ben ik teruggevlogen met een medische vlucht die op dat moment daar moest zijn vanwege twee patiënten die naar Saba toe moesten.

[1:39:25] Er was nog een interruptie van de heer van Denbrink.

[1:39:29] Een van de dingen die ik heb gevraagd is of u inzichtelijk kunt maken wat er uit die koopkrachten en vanop wordt betaald en wat er uit andere begrotingen wordt betaald.

[1:39:37] Hoorde ik u net zeggen dat die PSO-verbindingen dat die vanuit de koopkrachten en vanop betaald gaan worden?

[1:39:42] Als het gaat om, dat zou kunnen, kijk we hebben 30 miljoen en dat gaat dus voor een deel over de inkomstenkant, maar het gaat over een deel over de uitgavenkant, dus je kunt een deel van die 30 miljoen

[1:39:58] Alleen het probleem is, u en ik kunnen voor 90 miljoen wensen neerleggen die wij uit 30 miljoen moeten financieren.

[1:40:04] Dat is een beetje ingewikkeld, maar wij kunnen kiezen om geld te besteden aan tarieven.

[1:40:08] Of het nu gaat om vliegtuig, ferry, elektriciteit, internet, dat is uiteindelijk straks aan u en aan ons, of beter gezegd aan ons en aan u, want wij zullen daarover een voorstel na de zomer bij u neerleggen.

[1:40:24] Maar u heeft uiteraard samen met

[1:40:26] De andere kant, het laatste woord daarin.

[1:40:31] Gaat u door met uw beantwoording.

[1:40:33] U zit bij het blokje sociaal.

[1:40:38] Nuts, ja.

[1:40:40] Nee, ik zit bij het blokje energie, voorzitter.

[1:40:43] Nuts, bij het blokje nutsen.

[1:40:44] Dus ik kom nog op tarieven en vragen van de heer Seder en mevrouw Dijk terug.

[1:40:50] Dank u wel voor dit punt over de... Sorry, de heer Seder, u heeft geen interrupties meer.

[1:40:57] Dus in het tweede termijn weer.

[1:40:59] Ik zou de vraag... Mevrouw Nannink ga ik haar ook niet vragen, wat zou de heer Seder willen zeggen?

[1:41:05] Sorry, maar u heeft wel nog een tweede termijn.

[1:41:07] Staatssecretaris, gaat u door met de beantwoording?

[1:41:11] Ja, voorzitter, dan in ieder geval richting de heer Seder.

[1:41:14] Die had nog een specifieke vraag over die 2,2 miljoen voor betaalbaarheid elektriciteit Caribisch Nederland.

[1:41:20] Ik zou bijna zeggen het amendement Seder.

[1:41:23] Nou, daarvan hebben de elektriciteitsdistributeurs op alle drie eilanden aangegeven dat ze dat uiterlijk voor 1 juni, dus dat kan in april of in mei, in de maandrekening meenemen op een zodanige wijze dat over heel 26

[1:41:36] het kloppend is, want uw amendement kwam natuurlijk te laat om het voor 1 januari in te voeren.

[1:41:43] En daarmee is het voor 26 geregeld.

[1:41:45] Maar mevrouw Dijk stelde vervolgens een aanvullende vraag, zou ik bijna zeggen, over wat gebeurt er dan vanaf 27?

[1:41:52] En daarvoor geldt, het is nu incidenteel opgelost via het amendement Ceder, Comsuis was het volgens mij, en structureel moeten we dat dus eventueel meenemen in de discussie over de 30 miljoen.

[1:42:05] en komen daar dus na de zomer over terug, tenzij u natuurlijk bij de begroting 2027 andere keuzes maakt.

[1:42:14] Dan wilde ik naar het blokje sociaal gaan, voorzitter.

[1:42:19] En dan begin ik met mevrouw Tsigaay.

[1:42:22] Dus GroenLinks, PvdA.

[1:42:24] Nou, voor een deel heb ik het al gezegd.

[1:42:26] Als het gaat om de scholen, dan spelen er een aantal zaken.

[1:42:29] Er ligt nu het wetsvoorstel, modernisering, regels, beroepsonderwijs, volwassen educatie en vroegtijdig school verlaten.

[1:42:36] Caribisch Nederland.

[1:42:37] Dat ligt uiteraard bij de collega van onderwijs.

[1:42:42] En daar moeten we wel naar aantal zaken gaan kijken die los hiervan staan.

[1:42:47] Ik heb zelf vorige week twee scholen bezocht, basisscholen bedoel ik dan, eentje algemeen, eentje speciaal.

[1:42:56] En het grootste probleem waar we daar op dit moment tegenaan lopen, los van de groei die ik net al noemde in relatie tot Bonaire, is dat inmiddels 52% van de kinderen die daar op school erbij komt, anderstalig zijn.

[1:43:09] En met anderstalig bedoel ik anders dan papieremens of Nederlands.

[1:43:14] Dus vele al Engels en Spaans.

[1:43:17] En dat is natuurlijk alweer een extra handicap op de scholen.

[1:43:21] Dus even los van het feit dat het daar te maken heeft met een enorme groei, die men ook gewoon personeeltechnisch niet aan kan, heb je ook nog eens te maken met, wat ik maar even noem, zwaardere leerlingen, omdat je ze of vanuit het Spaans of vanuit het

[1:43:36] Engels naar het Nederlands moet helpen, want Nederlands is de voertaal op Bonaire.

[1:43:43] Dus dat is een hele specifieke.

[1:43:44] Ik heb ook gesproken op de universiteit met een aantal studenten en met ook docenten van de universiteit en ook daar komt niet alleen die brain drain brain gain aan de orde, daar komt ook stage aan de orde.

[1:43:58] Ook dat is iets wat weer een risico is om het eiland af te gaan en

[1:44:06] niet of in andere vormen terug te keren.

[1:44:09] Dus ook daar moeten we kijken naar, kunnen we daar een bijdrage aan gaan leveren.

[1:44:13] Ik ga ook met de collega van onderwijs, datum nog niet bekend, ga ik ook daar naartoe om te kijken hoe we dat kunnen versterken.

[1:44:23] Mevrouw Dijk had nog een vraag over UNICEF.

[1:44:26] Het programma al zodanig is gestopt.

[1:44:28] Er is nu een afspraak in de maak met Unicef.

[1:44:31] En ik zeg even in de maak, misschien is die al gemaakt, maar ik probeer mijn agenda alleen maar voor de volgende dag uit mijn hoofd te leren, want hij verandert toch de hele tijd.

[1:44:39] Maar in ieder geval is Unicef uitgenodigd om met mij daarover in gesprek te gaan.

[1:44:43] om te kijken welke componenten we op welke manier, hoe eventueel, zouden kunnen voorzetten.

[1:44:49] Zodra ik dat gesprek heb gehad, kunt u, en u is uiteraard de commissie, daarover van mij schriftelijk een update verwachten.

[1:45:00] Als het gaat om hoe rechtvaardig de staatssecretaris verschilt in herkenning van sociale zekerheid in het VN-Kinder,

[1:45:07] verdrag ben ik geneigd te zeggen dat ik daarover in overleg moet treden met de minister van Sociale Zaken.

[1:45:14] Want ik weet het antwoord daarop even niet.

[1:45:16] Hij zat in mijn mapje, maar ik kan daar even niks zinnigs over zeggen.

[1:45:20] Dus misschien dat we er samen in tweede termijn op terug kunnen komen.

[1:45:25] Wanneer gaat de bus op Bonaire nu eindelijk rijden?

[1:45:28] Even los van het feit dat dat formeel natuurlijk geen vraag aan mij is, maar eigenlijk van de eilandsraadsleden aan de bestuurders daar, heb ik het daar wel over gehad.

[1:45:41] Want wat je ziet is dat er op dit moment wel mooie plannen liggen, maar dat niet gereden wordt.

[1:45:47] Daarin zie je ook wel dat de uitvoeringscapaciteit echt een probleem is.

[1:45:50] En dat is sowieso natuurlijk op alle drie de eilanden een groot probleem.

[1:45:56] Neem Sabah, 2000 inwoners.

[1:45:58] Deze jaar rondaf 3000 inwoners.

[1:46:00] Je hebt het natuurlijk wel over eilanden waar je dus uit die 2000 inwoners alles met elkaar moet regelen.

[1:46:08] Nou dan is Bonaire iets groter.

[1:46:09] Maar het behoort ook niet tot de grootste Nederlandse gemeentes, als je ze gemeentes zou mogen noemen.

[1:46:14] Dus ik heb ook wel gevraagd aan het nieuwe bestuur, wat op 2 april is aangetreden, dus nu net letterlijk drie weken vandaag zit, om prioriteit te geven aan het openbaar vervoer.

[1:46:24] Want ook dat past weer in het kader van bestaand zekerheid.

[1:46:28] Nu moet je met de auto doen en die auto die rijdt op benzine en die benzine is duur en het alternatief van de fiets.

[1:46:34] zou ik u op Bonaire niet automatisch aan willen doen als je daar werkt.

[1:46:40] Ik kom er verder nog op terug zodra we daar meer informatie over hebben van de bestuurscommissie daar.

[1:46:50] Richting de heer Van den Brink, die had nog een specifieke vraag over de stappen die nu verder worden gezet.

[1:46:56] We gaan uiteraard ook op basis van het coalitieakkoord, ik zou bijna zeggen van de heer Van den Brink, gaan we uiteraard ook door met de aanbevelingen van de commissie Today op dit specifieke punt.

[1:47:07] Mevrouw Dijk en ik mochten vanochtend ook genieten van een zeer bijzondere bijdrage van de heer Today in de bijeenkomst waar wij waren, maar we gaan ook door met de uitvoering van

[1:47:17] het rapport Today op dit punt.

[1:47:19] En dan tot slot, voorzitter, nog één vraag wederom van mevrouw Tsigaay.

[1:47:25] De taakstelling, raakt die ook RCN?

[1:47:28] Het antwoord is ja, want die taakstelling raakt alle onderdelen van de overheid, dus ook RCN.

[1:47:35] We hebben hem nog niet zodanig ingevuld dat ik u kan zeggen wat exact de gevolgen zijn, maar de overheid moet bezuinigen

[1:47:45] En daar geldt dat SCN is een onderdeel van de Nederlandse overheid.

[1:47:52] Mevrouw Tsegai.

[1:47:54] Oké, dank aan de staatssecretaris voor de beantwoording.

[1:47:56] Dat is het begin van een antwoord op mijn vraag.

[1:47:59] Ik vroeg me af om hoeveel banen zou het dan gaan of zou de staatssecretaris dat later kunnen specificeren?

[1:48:05] Want met name op Saba en Stesia is de overheid

[1:48:09] gewoon ook een van de grootste werkgevers.

[1:48:13] Dus ik denk wel goed om te weten om hoeveel banen het dan precies gaat op de Besseilanden.

[1:48:18] Ja, voorzitter, we zijn op alle drie de grootste werkgever, ook op Bonaire.

[1:48:21] 100 meer dan het toerisme, wat op nummer 2 staat, met 1600.

[1:48:25] En de overheid is 1700.

[1:48:27] Dus ja, dat moet ik er aan toekoppen.

[1:48:30] Als ik nu zeg dat weet ik niet, dan is het niet omdat ik het niet weet, maar mijn ambtenaren wel.

[1:48:34] We weten het gewoon nog niet.

[1:48:35] Daar moet nog nagekeken worden hoe we die bezuiniging over de verschillende onderdelen verdelen.

[1:48:40] Dus die ligt er nog niet.

[1:48:43] Zodra die ligt, hoort u het uiteraard.

[1:48:45] En u is de commissie, voorzitter, uiteraard ook.

[1:48:49] Dank u wel voor deze beantwoording.

[1:48:52] Nou, dan zijn we ook aan het einde gekomen van de beantwoording van het eerste termijn van het kabinet.

[1:48:58] Ik wil even inventariseren of er behoefte is aan een tweede termijn vanuit de leden van...

[1:49:05] De commissie, ja.

[1:49:07] De heer Seder, in ieder geval.

[1:49:08] De heer Van der Brink en de heer Van der Weren.

[1:49:10] Oké, we gaan wel in het rijtje.

[1:49:12] De heer Seder.

[1:49:13] Voorzitter, ik heb wel even kort een voorstel.

[1:49:15] Ik heb een aantal antwoorden die ik in de tweede termijn zou krijgen.

[1:49:18] Ik weet niet of die inmiddels al binnen zijn.

[1:49:20] Zou ik die eerst kunnen horen, alvorens ik mijn tweede termijn doe?

[1:49:26] Ik kijk even naar de minister.

[1:49:28] Ja, er is eentje die we nog niet hebben, het Stadkindverdrag, maar die andere heb ik wel.

[1:49:31] Dus ik wilde dat al voorstellen, maar ik dacht, ik ga de orde niet zitten bepalen.

[1:49:36] Maar dat doe ik graag even.

[1:49:37] Zal ik ze even beantwoorden dan?

[1:49:40] Dus de heer Seder had een vraag over...

[1:49:44] Nee, eerst maar even.

[1:49:45] Mevrouw Dijk had die monitor van die macroeconomische contexten.

[1:49:49] Is dus in december 24 heeft het CBS een nulmeting uitgebracht, allerlei statistieken.

[1:49:55] En vanwege het belang van een betere duurzaam maakregelingsbeleid van chemisch Nederland is CBS verzocht om uit basis van die statistieken en cijfers een digitaal dashboard te ontwikkelen.

[1:50:05] Dat is in medio januari 2026 gepubliceerd.

[1:50:09] En de intentie is om dit dashboard in de toekomst aan te vullen met actuele cijfers en nieuwe statistieken.

[1:50:14] En daar is er eentje heel belangrijk denk ik in het kader van dit debat en dat is de armoedestatistiek.

[1:50:19] De armoedestatistiek wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de nieuwe armoededefinitie, die recent ook in Europees-Nederland wordt gebruikt.

[1:50:27] De resultaten van die haalbaarheidsstudie, of we dat kunnen toepassen op de KIB, worden daarna verwacht in de tweede helft van 2026 opgeleverd.

[1:50:36] Dus dat is een uitgebreide antwoord op die vraag.

[1:50:40] Dan een iets korter antwoord op de Inkasso-Dienstverlening.

[1:50:42] De antwoord is nee.

[1:50:45] Op de eilanden zijn er een stuk minder schuldeisers

[1:50:48] ging over de incasso-dienstverlening, wat een andere aanpak vraagt.

[1:50:51] Wat we doen vanuit de SNW, is dat wij de NVVK, dat is de branchevereniging van de schuldhulpverleners, substitueren.

[1:50:59] Zij ondersteunen vervolgens de openbare lichaam met het maken van confidanteafspraken met schuldeisers over sociaal incasseren.

[1:51:06] Dus we gebruiken wat andere methoden dan...

[1:51:10] Maar we doen het wel, maar gebruiken andere methoden.

[1:51:13] Dan had de heer Van den Brink, daar had ik niet gezegd, ik kom nog terug, maar laat ik het toch maar even doen.

[1:51:19] Ik vond het zelf ook een goede vraag, zal ik maar zeggen.

[1:51:22] Waarom duurt het nou vijf jaar voordat je na een tijdelijke regeling naar een wet toe kan?

[1:51:29] Er zijn geen gegevens, er zijn alleen aannames op dit moment, er is geen politische administratie en de hele ICT-uitvoeringsorganisatie wordt vervangen.

[1:51:38] ...de invoering ervan nogal moeizaam is.

[1:51:41] Daarbij moet je er ook wel rekening mee houden dat je natuurlijk... ...als je vervolgens een wet wil maken... ...en dat ligt aan u en dat ligt aan mij en dat ligt aan een heleboel andere dingen... ...maar dat duurt dan ook gemiddeld twee jaar.

[1:51:52] Dus dan is die, dat was het jaar ook weer, minder ver weg dan die lijkt.

[1:51:58] Maar ik was het wel met de heer Van den Brink eens... ...als dat sneller kan, moeten we dat sneller doen.

[1:52:02] Dan moet ik mezelf wel even corrigeren rond die energiemaatregelen.

[1:52:06] De energietoelaag en de onbelaste kilometervergroening gelden voor Caribisch Nederland.

[1:52:09] De motorrijtuigenbelasting, de brief suggereert wel, moet ik heel eerlijk zeggen, als je de brief leest, vandaar dat ik dat ook zei, dat we dat ook verlagen, maar dat is een eilandelijke belasting, daar gaat blijkbaar het eiland zelf over.

[1:52:21] Die kunnen ze dus verlagen, maar dat kost geld.

[1:52:25] En wat betreft de verduurzamingsmaatregelen, daar is niet geld voor gereserveerd in die enveloppes.

[1:52:30] Maar ik maak mij sterk, zeg ik tegen de heer Seder, dat wanneer wij aan de invulling van de 30 miljoen gaan, dat we daar toch naar gaan kijken.

[1:52:39] Want ik vind het argument, en ik vind het helemaal niet raar,

[1:52:42] om uit die 30 miljoenen-envelop, die bedoeld is voor het sociaal minimum, ook iets te proberen te doen, en dat zal de heer Seder ook niet gek vinden, aan structurele verlaging van de energiearmoede.

[1:52:51] Vraag is allemaal wat voor bedragen dat gaat, gaat hij nu aan.

[1:52:53] Maar ik zie in zijn ogen dat de vragen branden hoeveel dat wordt, dat weet ik gewoon allemaal niet.

[1:52:59] Maar laat ik het dus zo even interpreteren.

[1:53:03] Het kabinet zal de maatregelen uit de brief die wij nemen om energiearmoede te bestrijden, structureel in Nederland,

[1:53:11] serieus ook even meenemen als wij gaan kijken naar de invulling van die 30 miljoen.

[1:53:14] Ik denk dat dat de beste manier is om dit te beantwoorden.

[1:53:18] Maar dat is dus niet nu in die enveloppes.

[1:53:20] Het zou overigens ook allemaal wel heel precies geworden zijn.

[1:53:23] Dan moet je in al die enveloppes rekening houden met een klein brokje Kayibisch Nederland.

[1:53:29] Maar de heer Sen heeft mij toezegging dat wij daarnaar zullen kijken in het kader van de enveloppe.

[1:53:34] En dan heb ik nog één vraag.

[1:53:36] Voorzitter, misschien kan dat een hele tweede termijn.

[1:53:38] Heb ik dan gehad zo'n beetje, namelijk

[1:53:40] Het artikel 26 van het VN kinderverdrag en kan het voorbehoud voor Caribisch Nederland worden opgeheven.

[1:53:48] Ik ben bereid dat te onderzoeken.

[1:53:49] Het Koninkrijk van Nederland heeft dat verdrag ondertekend en geratificeerd, waarbij de ratificatie in voorbehoud gemaakt op artikel 26.

[1:53:58] dat het recht van ieder kind op sociale zekerheid en financiële ondersteuning betreft.

[1:54:01] Na onderzoek naar de juridische consequenties door het vorige kabinet besloten om dat voorbehoud in te trekken, dat moet nog wel worden goedgekeurd door het parlement.

[1:54:09] Dat besluit had nog geen betrekking op cremisch Nederland, maar het intrekken van het voorbehoud zou natuurlijk een positief signaal zijn richting kinderen die hun ouders niet kunnen voorzien in hun onderhoud.

[1:54:17] Met andere woorden, we gaan dit onderzoeken of dat ook kan.

[1:54:20] We trekken dus dat voorbehoud in.

[1:54:22] En daarmee zouden we ook kunnen kijken of we dat kunnen toepassen op Cahiers Nederland.

[1:54:27] En daar hoort de Kamer dus nog van.

[1:54:30] Ik zie toch nog een interruptie van mevrouw Teguay.

[1:54:34] Hoe is het mogelijk?

[1:54:34] Ik begrijp er niks van.

[1:54:36] Nou, ik ben er nog niet doorheen, dus op dit geval vond ik dat ik me best wel inhield.

[1:54:41] Mijn vraag was eigenlijk over het punt van de heer Seder.

[1:54:44] En ik hoor de minister zeggen van ik ga m'n hart maken om te kijken hoe we die energiearmoede op de eilanden

[1:54:49] langdurig kunnen aanpakken, duurzaam kunnen uitpakken, in de dubbele zin van het woord.

[1:54:54] Ik had daar ook een vraag over gesteld, maar ik ben benieuwd van wanneer denkt de minister daar dan misschien nog terug te kunnen komen?

[1:55:03] Ja, dat is een vrij simpele vraag.

[1:55:05] Geef mij een antwoord van net.

[1:55:07] Dat gaan we doen zodra we in augustus... Je hebt altijd in debatten van die kernpunten waar alles samenkomt.

[1:55:14] En dat is nu die...

[1:55:15] Ik denk dat dat een brief van ons wordt.

[1:55:17] Ik weet het eigenlijk niet precies in wat voor vorm.

[1:55:18] Maar ik denk dat wij met een brief gaan komen over wat gaan we precies doen aan bestaanszekerheid op het KRIB.

[1:55:23] Daar is een belangrijk onderdeel van energiearmoede.

[1:55:26] En dat wij met een brief gaan komen waarin we dit dan adresseren.

[1:55:28] Dat zal in augustus zijn, want we moeten die enveloppen invullen.

[1:55:31] Maar voor die tijd moeten we wel geweest zijn op de eilanden, denk ik.

[1:55:36] En moeten we hebben overleg kunnen gehad met bestuurders daar, maar ook sociale partners daar.

[1:55:42] Maar ik denk dat dat het moment is, als mevrouw Saraj dat bedoelt.

[1:55:47] Dank u wel.

[1:55:48] Dan zijn we nu echt aangekomen bij het tweede termijn.

[1:55:51] Bij de inventarisatie is gebleken dat er ook behoefte is aan een tweede termijn.

[1:55:57] Ik wil de commissieleden meegeven dat u voor uw inbreng 1 minuut en 20 seconden heeft.

[1:56:03] Ik geef het woord aan de heer Seder.

[1:56:12] Nou voorzitter, dank u wel.

[1:56:14] Nog veel te bespreken, daarom zou ik ook wel graag een twee minuten debat willen aanvragen.

[1:56:17] Het gaat om onder andere energiemaatregelen.

[1:56:20] Maar even daarover, ik ben blij met de toezegging van de minister dat hij het gaat uitzoeken.

[1:56:23] Mijn fundamentele vraag, ik heb het gevoel dat we er nu te weinig tijd voor hebben tijdens dit debat, is wat haal je uit die envelop?

[1:56:31] en wat hoor je te halen uit de begrotingen van andere ministers, omdat de BES gewoon een integraal onderdeel van Nederland is.

[1:56:41] En ik vind bijvoorbeeld principieel dat een discussie over infra, dat de minister van infra vanuit zijn karen ook naar de BES zou moeten kijken, net zoals we naar opgaven uit Vrieland naar infraopgaves kijken en dus niet uit het bestaanszekerheidsenvelop moeten halen.

[1:56:56] En dat vind ik ook over de energiemaatregelen die we in Europees Nederland uit andere potten halen.

[1:57:01] maar voor Tasi van der Bes wel uit de alreeds toegezegde envelop halen.

[1:57:05] Dus dat vind ik een principiële discussie die we volgens mij nog wel moeten gaan voeren, maar daar nu te weinig tijd voor hebben.

[1:57:13] En verder heb ik daar in ieder geval nu voldoende antwoorden en de toezeggingen zullen er toe leiden dat we op termijn dit gesprek moeten vervolgen.

[1:57:21] Dus dank u wel.

[1:57:22] Dank u wel.

[1:57:24] Mevrouw Dijk.

[1:57:25] Ja, dank u wel.

[1:57:25] Dank ook voor de beantwoording.

[1:57:28] Ik sluit me aan bij mijn collega.

[1:57:30] Ik zou ook een twee minuten debat willen aanvragen.

[1:57:33] Er is nog voldoende te bespreken.

[1:57:34] Ik heb nog een korte vraag over dat VN-gedrag in het onderzoek.

[1:57:38] Misschien ook weer daar wanneer ik dat ongeveer kan verwachten.

[1:57:42] Dat is het enige.

[1:57:43] Dank u wel.

[1:57:45] De heer De Beer.

[1:57:46] Ja, voorzitter.

[1:57:47] Ik ga het kort houden.

[1:57:48] Dank voor de uitgebreide beantwoording.

[1:57:51] Ik ben ook heel blij als het gaat over bestaanszekerheid, dat dat duidelijk in samenhang wordt bekeken met zelfredzaamheid.

[1:58:00] maar ook met de veerkrachtigheid van de eilanden en van de economie in het bijzonder.

[1:58:06] De staatssecretaris had het over het economisch plan wat samen wordt uitgewerkt, met name bij Saba en Sint Eustatius.

[1:58:14] Nou, daar nemen we graag kennis van, dus mocht dat TZT klaar zijn, dan zien we dat graag tegemoet.

[1:58:22] Dank u wel.

[1:58:23] De heer Van der Brink.

[1:58:25] Veel dank voor de antwoorden.

[1:58:26] Ik vond het een mooie introductie in het thema voor ons.

[1:58:28] Vooral het vuur van meneer Van den Burghe is mooi om te zien.

[1:58:31] Ik vraag me af hoe u dat vroeger deed, toen aan deze kant zat.

[1:58:33] Moest u het ook in 4 minuten en 1 minuut 20 doen?

[1:58:35] Hoe dan?

[1:58:36] Denk ik als ik dit zo hoor, maar goed.

[1:58:38] Verder heb ik een aantal vragen gesteld waar wel op gereageerd is, maar niet in hele concrete zin.

[1:58:42] Dat geeft ook niet nu, maar ik zie dus erg uit naar de brieven waarin jullie met name die koopkracht en verlop

[1:58:46] verder invullen en dan zullen we inderdaad het debat, zoals meneer Seder dat net ook aangaf, wat moet uit welk potje in, nou ja, dan moeten voeren volgens mij dat debat.

[1:58:55] Voor nu heb ik geen aanvullende concrete vragen, dank u wel.

[1:58:59] Dank u wel, mevrouw Tsegaye.

[1:59:00] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:59:03] Ik kan me allereerst aansluiten bij de fundamentele vragen van de heer Seder.

[1:59:09] Ik ben het wel met hem eens dat het goed is om, zoals de heer Van den Burg al zei,

[1:59:15] om er op een gegeven moment naar te streven dat steeds meer dingen ook buiten de commissie Koninkrijksrelaties worden besproken en ook buiten die begroting worden betaald.

[1:59:27] Dat is één.

[1:59:27] Twee is, ik had één vraag die ik was vergeten in mijn eerste termijn, die denk ik wel relevant is als we het hebben over de kosten van voedsel op Saba en Stesia, namelijk de dubbele belasting die wordt geheven op goederen die tussen Sint Maarten en Saba en Stesia gaan.

[1:59:44] Ik vroeg me af of het kabinet daar nog stappen in wil gaan zetten of al heeft gezet, want ik denk dat dat belangrijk is voor de voedselzekerheid op de eilanden.

[1:59:54] Dank u wel, voorzitter.

[2:00:10] Ja, wel, gewoon gelijk door.

[2:00:12] Nou, dank u wel.

[2:00:13] Dan ga ik over tot de beantwoording in deze tweede termijn en dan geef ik het woord aan de minister.

[2:00:19] Ja, heel kort.

[2:00:20] Ik hoop dat ik zo even hoor, dat heb ik nog niet gehoord, wanneer we iets kunnen zeggen over dat VN-verdrag.

[2:00:25] Even toch even reageren op de heer Seder, want ik vind dat er nu een verkeerd beeld blijft hangen.

[2:00:29] Hij mag iedere twee minuten wat aanvuizen, goed recht.

[2:00:31] Maar toch even het goede beeld nu.

[2:00:33] Dit kabinet sloot zich dus nu uit, toch even, om 2 miljoen

[2:00:37] vrij te maken uit een enveloppen-energiecrisis.

[2:00:42] Speciaal voor Caribisch Nederland.

[2:00:43] Daar ben ik heel weekend mee bezig geweest.

[2:00:44] Dat vind ik een beetje vervelend als hier een beeld gaat hangen.

[2:00:47] Ja, ja, het kabinet laat het maar een beetje gaan.

[2:00:49] Dat vind ik gewoon even niet oké.

[2:00:52] Dat zeg ik even tegen de commissie.

[2:00:57] We hebben ons stinkende best eraan om dit te regelen.

[2:01:02] En het is waar, niet iedere regeling is één op één toegepast nu in een brief.

[2:01:07] Voor Caribisch Nederland.

[2:01:08] Vervolgens zeg ik, ja, we hebben nog een hele grote envelop.

[2:01:11] Die is ook bedoeld om prijzen te drukken.

[2:01:14] Die is niet alleen bedoeld om het sociaal minimum te verhogen, maar ook om prijzen te drukken.

[2:01:17] Een manier daarvoor is bij energie.

[2:01:20] En dan vind ik dat de heer Seder gewoon geen recht doet aan de inspanning van het kabinet.

[2:01:25] En verder mag hij alles vinden en wil ik daar nog een uur met hem over in debat.

[2:01:29] Maar nu de indruk wekken dat dit kabinet comply or explain niet toepast, want dat zegt hij eigenlijk gewoon.

[2:01:34] Dat vind ik niet correct.

[2:01:35] En dat wil ik uitkozen.

[2:01:38] De minister mag vinden wat hij wil, maar het feit is dat de aanspraak van maatregelen van de werkgevers, die we in Nederland doen, dat er op de BES gewoon minder gedaan wordt.

[2:01:50] Dat kan, er kunnen redenen voor zijn, maar volgens mij is dat gewoon een feit.

[2:01:53] En wat ik probeer aan te geven is dat een aantal dingen uitgewerkt worden, waar ik heel blij mee ben, en dat moeten we ook doen, maar mijn fundamentele vraag, en volgens mij is dat een terechte die volgens mij GroenLinks, PvdA en andere partijen ook delen, is wat financieren nou met die envelop en wat niet?

[2:02:11] Daarmee wil ik geen onrecht doen aan SC2 dat ze niet hun best doen, maar volgens mij is dat wel een fundamentele vraag.

[2:02:16] Ik zie het al gebeuren, niet door een heel fel brief, maar door ervaring uit het verleden, dat er wel heel veel gedekt wordt uit die envelop, wat volgens mij ook gewoon bij de minister van bijvoorbeeld een IJW hoort te liggen.

[2:02:29] En die fundamentele discussie hebben we vandaag niet gevoerd.

[2:02:31] Dat is niet te wijten aan...

[2:02:33] Minister Veilbrief, ik denk ook niet aan mezelf, misschien ook gewoon aan de tijd die we hebben om dit debat te voeren, maar wel een die ik graag nog wel in de toekomst zou willen voeren.

[2:02:41] Dus groot dank voor wat er al reeds gedaan is, maar ik laat me niet aanpraten dat er inmiddels al evenveel gedaan is, wat niet erg is, dat snap ik, maar volgens mij handhaaf ik wel mijn punt dat er echt nog meer stappen te zetten zijn.

[2:02:59] Minister Veilbrief.

[2:03:00] Voorzitter, de staatssecretaris wil daar misschien zometeen het algemeen ook nog wat over zeggen.

[2:03:05] Het ging mij er even om dat...

[2:03:09] Ik maak er gewoon even het punt dat eruit... Je kunt dus nu een punt maken van alle maatregelen die dan niet gelden voor chemisch Nederland, die in het pakket zitten.

[2:03:17] Je kunt ook zeggen, nou, kabinet, goed gedaan, 2 miljoen geregeld.

[2:03:22] Nou ja, dat heb ik dus even niet gehoord.

[2:03:24] En het andere heb ik wel gehoord.

[2:03:26] Het andere heb ik wel gehoord en dat vind ik gewoon geen recht doen aan het pakket.

[2:03:30] En verder de principiële discussie kun je altijd voeren en dat mag ook.

[2:03:33] En het is prima dat de hrc erop wijst dat Caribisch Nederland gewoon als een normale gemeente behandeld moet worden.

[2:03:38] Dat vind ik namelijk ook.

[2:03:40] Dat vind het kabinet ook.

[2:03:41] Dank u wel.

[2:03:42] De staatssecretaris wenst ook nog te reageren.

[2:03:45] Ja, want ik moet sowieso op een paar vragen reageren, maar uiteraard ben ik het met de heer Vijlbrief eens, want wij spreken niet alleen met één mond, maar de heer Vijlbrief heeft ook gewoon gelijk en ik snap ook werkelijk niet op dit punt de kritiek van de heer Seder.

[2:03:58] Stel dat, zoals het kabinet gisteren positief heeft gereageerd op de vraag vanuit GroenLinks PvdA om te zeggen van we gaan voor, wat was het, 49 euro de trein goedkoper maken.

[2:04:10] Nou, daar profiteren de Wadden-eilandbewoners heel erg slecht van, want die hebben namelijk geen trein op de Wadden-eilanden, dus die profiteren daar niet van.

[2:04:21] Op het moment dat we kiezen voor andere voorzieningen, bijvoorbeeld dat we iets doen voor alle Nederlanders, dan blijkt in de praktijk dat er heel veel maatregelen zijn waar een individuele Nederland niet van profiteert.

[2:04:32] Die miljard die we daarvoor uittrekken, wordt collectief besteed aan alle Nederlanders.

[2:04:36] Alleen heeft het kabinet gezegd, wij gaan daarnaast specifiek voor deze groep, namelijk iets meer dan 30.000 mensen op deze drie eilanden, 2 miljoen euro uittrekken.

[2:04:48] Als je dat gewoon ook even in verhouding gaat zien, dan is die 2 miljoen,

[2:04:52] per hoofd van de bevolking minimaal vergelijkbaar met datgene wat er per hoofd van de bevolking in de rest van Nederland wordt uitgetrokken.

[2:05:04] Dus in die zin is de kritiek van de heer Seder echt op dit punt onterecht.

[2:05:09] Dat gezegd hebben er lagen er ook nog een aantal vragen, voorzitter.

[2:05:12] Sorry, staatssecretaris, ik geef dan eerst nog het woord aan de heer Seder zodat hij kan reageren.

[2:05:19] Voor de twee korte dingen.

[2:05:20] Allereerst, goed gedaan die 2 miljoen voor de verslaglegging.

[2:05:25] Dus dat is prima.

[2:05:28] Maar het tweede is dat voor mij twee dingen door elkaar gehaald worden.

[2:05:32] Ik ga er niet vanuit dat dat bewust is.

[2:05:34] Maar die 2 miljoen worden dus uit een ander potje gehaald, blijkt vandaag.

[2:05:37] En daar ben ik heel blij mee.

[2:05:39] Heel veel andere maatregelen, daarvoor wordt geschermd dat die wel uit die envelop gehaald worden.

[2:05:43] Dat kan een afweging zijn, maar ik hier stel dat dat volgens mij eentje is die niet per se vanzelfsprekend is.

[2:05:49] Ook niet in het licht, maar dat we ook niet met Tesla en Vlieland en andere eilanden doen.

[2:05:53] Die fundamentele discussie zou ik graag nog willen voeren voordat die keuzes gemaakt worden.

[2:05:57] Volgens mij heb ik wat dat betreft wel gelijk dat die maatregelen van gisteren niet uit een Vlieland-envelop gehaald worden of uit een Nederland-envelop gehaald worden.

[2:06:04] maar juist ook daar waar dat bij de ministeries ligt.

[2:06:08] En zoiets vergelijkbaar zou ik, maar dat is mijn persoonlijke fractiestandpunt, misschien ook wel willen zien richting de augustusbesluitvorming.

[2:06:15] Volgens mij heb ik ook een toezegging dat dat verder ook verkend wordt.

[2:06:19] Ja voorzitter, maar die kritiek kan de heer Seder nog niet hebben, want zolang we die 30 miljoen nog niet als voorstel bij u neer hebben gelegd, kunt u niet constateren dat de heer Seder gelijk heeft, want we hebben het nog niet gedaan.

[2:06:31] En even als voorbeeld, als wij het hebben over bijvoorbeeld het vliegen goedkoper maken naar een ander land, wat het formeel is hè,

[2:06:41] Je vliegt van Saba en Stesia naar een ander land, dan is dat een maatregel die inderdaad uit die 30 miljoen betaald zou moeten worden, omdat wij niet binnen de reguliere begroting van INW een subsidiebudget hebben Nederlandse inwoners die gesubsidieerd naar een ander land toe vliegen.

[2:06:58] Dit speelt echt heel specifiek alleen maar in een

[2:07:02] een heel klein deel van Nederland, namelijk als het gaat om Saba en Stesia.

[2:07:07] Dit speelt niet in Simpelveld, dit speelt niet in Delfzijl, het speelt zelfs niet in Amsterdam en Rotterdam.

[2:07:13] Dus in die zin, als we het zo inzetten, heeft de EEC er ongelijk.

[2:07:17] Als wij straks die 30 miljoen gaan besteden door dingen te doen die voor u en voor mij op andere manieren worden betaald,

[2:07:24] dan vangen de heren Feilbrief en ik de klappen graag op.

[2:07:28] Dat gezegd hebbende voorzitter geldt dus ook op de opmerking die de heer Seder heeft gemaakt.

[2:07:34] Ja, daar waar een ministerie, bijvoorbeeld INW, iets zou doen in Simpelveld of in Leuven... Nou, Leuven niet, dat is het verkeerde land.

[2:07:48] Nou keer ik terug naar mijn diepe wens van voor 1839, maar daar gaan we het op een ander moment over hebben.

[2:07:57] Leusden bedoelde ik te zeggen, voorzitter.

[2:08:01] Op het moment dat wij iets doen vanuit INW in Leusden, dan zouden we het ook moeten doen op Bonaire, maar vergis je zich niet.

[2:08:09] Heel veel zaken zijn ook taken die echt gewoon ook bij een gemeente horen, dus eigenlijk ook thuishoren bij een openbaar lichaam en waar het ministerie van INW bijvoorbeeld als het gaat om niet-rijkswegen geen rol in speelt.

[2:08:25] Op Saba, op Stesia en op Bonaire zijn geen rijkswegen, dus in die zin zou INW niet moeten investeren in wegen.

[2:08:34] En als het gaat om havens,

[2:08:36] Ja, dan hebben we twee gemeentes in Nederland die in het bezit zijn van een luchthaven en een gewone haven, namelijk Texel en Rotterdam, waarbij Texel dan niet een internationale haven is.

[2:08:48] Nou, dan komt natuurlijk wel onze positie als het gaat om samen een stationair positie, omdat dat echt wel zeer uitzonderlijk is.

[2:08:56] Richting meneer Van den Brink zeg ik.

[2:08:58] Wat ik vooral denk, meneer Van den Brink, is interrupties uitlokken.

[2:09:01] Ja, maar de heer Van der Breek heeft nu zelf ook nog een interruptie na aanrijding van de hypothoon.

[2:09:06] Precies.

[2:09:07] Dank voor het uitlokken.

[2:09:08] Dat deed ik dus, voorzitter.

[2:09:10] Toch even nog over die PSO, want het gesprek over die PSO vond hier al plaats voordat die koopkrachten envelop er was.

[2:09:15] Dus als u nu zegt het is volstrekt logisch dat die uit die koopkrachten envelop betaald wordt, vraag ik me af of dat zo vast staat als u dat nu zegt, want het gesprek liep al daarvoor.

[2:09:26] Dus u kunt zeggen het is een keus van ons om dat te doen,

[2:09:28] Dat mag, dat zien we nou vanzelf als die koopkrachten envelop wordt uitgewerkt, maar dat ligt niet volgens mij helemaal vast.

[2:09:36] Dat is een keus.

[2:09:41] Uiteindelijk is alles een keus, maar wat er wel eens gebeurt, zonder al te veel te kritiek te willen leveren op de Kamer laatstaande coalitie, is dat partijen in meerderheid zeggen wij willen iets, maar nog niet automatisch de dekking voor alles geregeld hebben.

[2:09:57] Dat kan zomaar voorkomen in een coalitieakkoord.

[2:10:00] Het komt zelfs af en toe voor bij moties of amendementen.

[2:10:03] Nou, in dit geval had de Kamer dus wel de wens neergelegd over die PSO om daarmee aan de gang te gaan, maar er geen dekking bij gelegd.

[2:10:12] En voor een deel kon die dekking, dat is dan de verdediging die de Kamer zou kunnen aanvoeren, kon de Kamer ook nog niet weten welk bedrag eraan gekoppeld wordt, want het maakt uit of je bij die PSO zegt u moet minimaal

[2:10:25] vluchten leveren voor 400 dollar, voor 300 dollar of voor 200 dollar.

[2:10:30] Dat bepaalt natuurlijk de dekking die bij die PSO hoort.

[2:10:33] Maar u heeft dus wel als Kamer in het debat aangegeven wij willen die PSO, maar niet aangegeven en wij reserveren daar 5 miljoen voor.

[2:10:40] Nou, dat heeft de coalitie in haar coalitieakkoord dus wel gedaan.

[2:10:44] Dus in die zin hebben de heer Van den Brink, de heer De Beer en mevrouw Dijk, al zijn het degenen die het coalitieprogramma dragen,

[2:10:54] nu de suggestie gedaan om daar die 30 miljoen voor uit te trekken.

[2:10:57] En hoe we dat gaan doen, daar komen we op terug na de... Ja, wij zijn slechts dienaren, de heer Vijlbrief en ik.

[2:11:06] Nou, dat... Ja, dat horen we te zeggen.

[2:11:12] Gaat u door met uw beantwoording?

[2:11:14] Er stond nog één vraag, de dubbele belasting.

[2:11:17] Die herkennen we niet, tenzij het gaat over luchthavenbelasting, maar anders herkennen we de vraagstelling van mevrouw Tsugai niet.

[2:11:24] Nou kom ik toch nog naar aanleiding van dit debat met een epistel naar u, dus dan zal ik kijken of we dat daarin kunnen meenemen, want we herkennen die dubbele belasting op dit moment niet, die mevrouw Tsugai in haar vraagstelling neerlegde.

[2:11:36] Zo kom ik even op terug.

[2:11:39] Ja, mevrouw Tsegui.

[2:11:41] Ja, dit was een signaal dat ik kreeg van Saba Stesia, van de gedeputeerden daar.

[2:11:48] Dus ik kan hier nog even achteraan gaan en dan... Ja, voorzitter, bij Luchthaven klopt die namelijk wel.

[2:11:52] Je betaalt luchthavenbelasting, ik zeg uit mijn hoofd, 9 euro als het gaat om Saba.

[2:11:58] En je betaalt, zeg ik uit mijn hoofd, even 80 euro als je vervolgens landt aan luchthavenbelasting op Sint Maarten.

[2:12:03] Nou kunnen we aan het laatste vanuit Nederland niet iets doen, want Sint Maarten is een zelfstandig land.

[2:12:08] Dus we zouden wel kunnen kijken naar die 9 euro en dat zou je mee kunnen nemen bijvoorbeeld in die 30 miljoen.

[2:12:15] Ik geef even het woord aan de minister.

[2:12:17] De minister wilde nog wat toevoegen.

[2:12:23] Het ging niet over de luchthavenbelasting, maar over de boodschappen die via 20 maart doorgevoerd worden naar Saba en Stesia en daar over die goederen wordt een dubbele belasting gegeven.

[2:12:37] Ja, maar dan is natuurlijk wel het ingewikkelde...

[2:12:41] Nee, maar het ingewikkelde is, voorzitter, dat als je vanuit een ander land iets invoert in Nederland, en dat gebeurt natuurlijk als het vanuit Sint Maarten naar Nederland komt, namelijk Saba.

[2:12:52] Invoerrechten.

[2:12:53] Ja, maar we gaan er even naar kijken en dan komen we er even schriftelijk op terug.

[2:12:56] En dan geef ik nu eerst het woord aan de minister.

[2:12:59] In de oprinding van het enorm interessante debat wat ik met de heer Sena had, ben ik helemaal vergeten mevrouw Dijk een antwoord te geven.

[2:13:05] Najaar 26, dus najaar van dit jaar, proberen we rond kind van dag iets bereikt te hebben.

[2:13:10] En in ieder geval zal ik dan een update sturen.

[2:13:14] Dat is de toezicht.

[2:13:14] Dank u wel.

[2:13:15] En de staatssecretaris is bij het einde van zijn beantwoording.

[2:13:20] Dat is mooi, want dan zijn we ook aan het einde gekomen van dit debat.

[2:13:25] Er is behoefte aan een twee minuten debat.

[2:13:27] Dus de G4 zal deze inplannen met als eerste spreker

[2:13:31] Het lid Seedor en dan lees ik ook nog even de toezeggingen op van de bewindspersonen.

[2:13:38] De staatssecretaris informeert de Kamer voor de zomer over de nadere invulling van het fonds van 18 miljoen euro.

[2:13:46] De staatssecretaris informeert de Kamer per brief

[2:13:49] over de termijn waarop de Kamer nader wordt geïnformeerd over de medische vluchten.

[2:13:55] De Kamer wordt in augustus geïnformeerd over de besteding van de envelop van 30 miljoen.

[2:14:02] De staatssecretaris informeert de Kamer over de uitkomsten van het gesprek met UNICEF in het najaar 2026.

[2:14:10] De Kamer

[2:14:12] wordt geïnformeerd over de uitwerking van de taakstelling op Bonaire, Saba en Stagia.

[2:14:18] De minister zal de Kamer informeren over het voorbehoud waar het VN-kindverdrag zal worden ingetrokken en kan worden toegepast op Caribisch Nederland.

[2:14:30] In het najaar aangevuld.

[2:14:34] Ik zie een vraag van de heer De Beer.

[2:14:37] Ja, rondom het economische plan waar de staatssecretaris het over had.

[2:14:42] Kunt u die misschien herhalen?

[2:14:43] De staatssecretaris kan toezeggen dat zodra er plannen liggen van Saba en Stesia dat ik die ook aan uw tekennisnamen zal sturen.

[2:14:52] Ja en nog dat laatste waar we het over hadden, de schriftelijke reactie op de kwestie de douane.

[2:15:09] Nou, dan wil ik de bewindspersonen, de Kamerleden en de belangstellenden die dit debat hebben gevolgd van harte bedanken.

[2:15:18] Ik wens u een fijne dag en hierbij sluit ik de vergadering.