Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkeling van 18 mei 2026

[0:00:00] Welkom, welkom iedereen.

[0:00:02] Ik heet welkom aan de aanwezige Kamerleden en ik heet welkom aan de minister.

[0:00:09] En ook mensen in de publieke tribune, mensen thuis en online die meekijken.

[0:00:15] Vandaag aan de orde is het commissiedebat Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkeling van 18 mei 2026.

[0:00:26] Ik wil graag vier interrupties toelaten.

[0:00:31] Ik neem aan dat dat oké is.

[0:00:33] Dan wil ik het eerste Kamerlid het woord laten en dat is mevrouw Van Art.

[0:00:39] Dank u wel, voorzitter.

[0:00:42] De wereldorde verandert snel.

[0:00:45] Geopolitieke spanningen, oorlog, migratiedruk, voedselonzekerheid en afnemende ontwikkelingsfinanciering zetten kwetsbare landen steeds verder onder druk.

[0:00:54] Juist daarom moet Europa een betrouwbare, stabiele en waardig gedreven partner blijven.

[0:00:58] Voor het CDA geldt dat de ontwikkelingssamenwerking meer is dan geopolitiek instrumentarium voor vrede, stabiliteit en strategische onafhankelijkheid.

[0:01:06] Het is een investering in medele menselijkheid, solidariteit en omzien naar de ander.

[0:01:12] Het CDA steunt een sterker Europees extern beleid.

[0:01:15] We begrijpen ook de wens van de Europese Commissie en het kabinet om het externe instrumentarium strategischer en flexibeler in te zetten.

[0:01:23] De wereld vraagt om slagkracht en Europa moet geopolitiek relevanter worden.

[0:01:28] Maar voor het CDA moet het Europese slagkracht altijd verbonden blijven aan Europese waarden.

[0:01:35] De OESO-DAC beveelt nadrukkelijk aan om armoede en ongelijkheidsbestrijding centraal te houden binnen het nieuwe Global Europe Instrument.

[0:01:44] Hoe geeft het kabinet hier concreet invulling aan tijdens de MFK-onderhandelingen?

[0:01:50] Is de minister van mening dat er afgesproken moet worden dat bijvoorbeeld een minimum percentage van het MFK zal worden besteed aan extern optreden?

[0:01:58] En zouden er ook afspraken moeten komen welk deel van het budget minimaal geïnvesteerd wordt in menselijke ontwikkeling, zoals gezondheidszorg, onderwijs en armoedebestrijding?

[0:02:09] En kan het kabinet, voorzitter, toezeggen dat humanitaire hulp, fragiele staten en de minst ontwikkelde landen niet naar de achtergrond verdwijnen door de grotere focus op concurrentievermogen, migratie en strategische belangen?

[0:02:22] Oezodag benadrukt bovendien dat concessionele financiering, giften en zachte leningen essentieel blijft voor fragiele staten en fragiele contexten.

[0:02:32] Hoe zet Nederland zich hiervoor in, binnen het nieuwe instrument?

[0:02:36] Dan even over humanitaire hulp.

[0:02:38] Hoe waarborgt het kabinet dat humanitaire hulp niet indirect gekoppeld raakt aan migratiesamenwerking of geopolitieke voorwaarden?

[0:02:46] Wat het CDA betreft mag humanitaire hulp nooit worden ingezet als politiek drukmiddel in onderhandelingen over migratie of geopolitieke belangen, zoals we momenteel in de Verenigde Staten zien gebeuren rondom de zorgdeals.

[0:02:59] Is de minister het dat met ons eens?

[0:03:02] Voorzitter, vorige week bezocht de minister in Egypte een van de opvangcentra voor kinderen die om medische redenen zijn geëvacueerd uit Gaza.

[0:03:10] Kan de minister een brief toezeggen naar aanleiding van dit bezoek, met daarin ook een reactie op de briefing over de evacuees die Safety Children met de minister heeft gedeeld?

[0:03:21] Dan de Global Gateway.

[0:03:23] Het CDA ziet nadrukkelijke kansen in de Global Gateway-strategie.

[0:03:27] Europa moet partnerlanden een geloofwaardig alternatief bieden voor afhankelijkheid van autocratische machten zoals China en Rusland.

[0:03:34] Wat het CDA betreft moet Global Gateway staan voor gelijkwaardig partnerschap, duurzame economische ontwikkelingen en versterking van lokale economieën.

[0:03:42] Wij steunen daarom de Nederlandse inzet op groene economische partnerschappen, weerbare handelketens en samenwerking via de Dutch Diamond aanpak, waarbij bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en financiële instellingen samenwerken.

[0:03:57] Tegelijkertijd weten we ook dat investeringsstrategieën onvoldoende effectief zijn wanneer lokale ontwikkeling niet centraal staat.

[0:04:04] Hoe wordt gegarandeerd dat lokale ondernemers, boeren, maatschappelijke organisaties en overheden daadwerkelijk profiteren van die Global G2-projecten?

[0:04:13] Juist bij Global G2 is het uitgangspunt van gelijkwaardige partnerschappen essentieel.

[0:04:19] Hoe denkt de minister er binnen de EU voor te zorgen dat Global G2-projecten daadwerkelijk worden vormgegeven op basis van nationale prioriteiten van partnerlanden?

[0:04:30] Voorzitter, dan nog over de oorlog in Iran tot slot.

[0:04:33] De oorlog in Iran laat opnieuw zien hoe kwetsbaar mondiale voedsel- en energieketens zijn.

[0:04:37] Ontwikkelingslanden betalen de hoogste prijs van geopolitieke escalatie.

[0:04:42] Kan het kabinet aangeven hoe groot het risico is op langdurige voedselcrisis in onder meer de Horn van Afrika, Soudan en delen van het Midden-Oosten wanneer de blokkade aanhoudt?

[0:04:52] Wat kan de EU concreet doen om te voorkomen dat bestaande voedselcrises in kwetsbare regio's verder escaleren als gevolg van de aanhoudende blokkade?

[0:05:02] En kan de minister en wil de minister in EU-verband ook pleiten voor een gezamenlijke Europese actieplan voor de meest kwetsbare ontwikkelingslanden die het grootste risico lopen op escalatie richting hongersnood als de verstoringen blijven aanhouden?

[0:05:16] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:17] Dank u wel.

[0:05:18] Ik zie één interruptie van mevrouw Kreuger.

[0:05:21] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:22] En ik kwam net ietsje later binnen, dus wellicht heeft mevrouw Van Ark het genoemd, dus vraag ik naar de bekende weg.

[0:05:29] Maar ik had een vraag over eigenlijk de plannen die nu voorliggen onder Global Europe, waarbij ook de doelstellingen met gendergelijkheid, die lijken losgelaten te worden en hoe het CDA er naar kijkt en of zij de zorgen van ons hier in deelt.

[0:05:47] Mevrouw Van Ark.

[0:05:48] Dat lijkt me denk ik een terecht punt.

[0:05:52] Vooral het CDA is ook gendergelijkheid belangrijk.

[0:05:54] Daar heeft het vorige kabinet ook, zelfs het vorige kabinet en de vorige vorige kabinet ook altijd op ingezet.

[0:06:00] Veel partnerschappen ook ondersteund om gendergelijkheid te bevorderen.

[0:06:05] Dus wat mij betreft is dat een belangrijk punt.

[0:06:07] Dus ik hoor ook graag de minister daarover in hoeverre dat nu onder druk lijkt te staan.

[0:06:13] Dat is heel erg goed te horen, want er is natuurlijk nogal wat aan de hand op dat vlak, zeker ook doordat onder de Amerikaanse regering eigenlijk

[0:06:27] de mogelijkheden voor donoren om zich in te zetten voor vrouwenrecht en LHBTI en reproductieve gezondheid, dat dat ingeperkt wordt.

[0:06:36] Nou is daar een brief over uitgegaan van een aantal Europese landen om echt te zeggen she decides.

[0:06:43] Dat is een statement.

[0:06:44] Daar blijven we achter staan.

[0:06:45] Er stond Nederland niet onder.

[0:06:47] We hebben er Kamervragen over gesteld en kregen een beetje een

[0:06:50] Ja, iets wat ruim, vaag antwoord.

[0:06:52] Dus ik wil heel graag horen of het CDA het met mij eens is dat het belangrijk is dat Nederland wel pal achter She Decides gaat staan.

[0:06:59] Mevrouw van Ark.

[0:07:01] Ik ken de brief eerlijk gezegd niet, maar die ga ik gelijk naar dit bad even opzoeken.

[0:07:08] Wat mij betreft is dit belangrijk, hebben we deze inzet ook altijd gesteund.

[0:07:16] Ik zie verder geen andere interrupties.

[0:07:18] Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Hoogveen.

[0:07:21] Voorzitter, dank.

[0:07:22] Met een voorgesteld budget van ruim 200 miljard euro voor het Global Europe Fund, het hernoemde buitenlandbudget van de EU, maakt de Commissie opnieuw enthousiast budgettere ruimte vrij voor zichzelf.

[0:07:35] En als we daarop bovenop lezen dat de risico's op nieuwe Europese leningen weer toenemen, dan heb je een jaar en een twintiger in de gordijnen.

[0:07:42] Want in het voorstel van de commissie zien we dat bovenop die 200 miljard euro ook nog eens ruimte wordt gecreëerd voor circa 100 miljard euro aan mogelijke nieuwe leenruimte voor Oekraïne.

[0:07:53] Let wel, die staat los van de reeds toegezegde 90 miljard euro van december.

[0:07:59] Het mogen duidelijk zijn, Ja in de Twintig steunt Oekraïne in haar strijd tegen de Russische agressie.

[0:08:05] Tegelijkertijd wordt het infuus aan Europese leningen inmiddels wel steeds verder structureel gemaakt en we doen niet eens meer alsof het een politieke noodoplossing is.

[0:08:13] De Europese Rekenkamer heeft er een rapport voor over opgesteld, uitstekend rapport, waarin zij dus ook waarschuwen dat de voorgestelde leningen aan Oekraïne weer niet gedekt zijn.

[0:08:23] En dus als leningen niet kunnen worden terugbetaald, moeten EU begrotingen en dus uiteindelijk de lidstaten ervoor opdraaien.

[0:08:29] Bovendien krijgt de Europese Commissie de mogelijkheid om rentesubsidies op deze leningen toe te kennen zonder voorafgaande goedkeuring van de lidstaten.

[0:08:36] Dus niet alleen nemen de financiële risico's toe, ook verschuift opnieuw de macht van nationale parlementen en lidstaten richting Brussel.

[0:08:44] Ik herhaal het nog maar eens, zolang wij Europees blijven lenen in wat voor vorm dan ook, verdwijnt de prikkel voor lidstaten om hun eigen begroting op orde te brengen en ook de bilaterale steun voor Oekraïnen.

[0:08:53] Dan ontstaat langzamerzeker de transferunie via de achterdeur.

[0:08:56] En dat ondermijnt de principes van begrotingsdiscipline en uiteindelijk de stabiliteit van de eurozone zelf.

[0:09:02] Het braaf en financieel verantwoorde Nederland zal de rekening betalen.

[0:09:05] Is het kabinet bereid een dikke streep te zetten door deze budgettere machtsoprekking?

[0:09:09] En hoe beoordeelt het kabinet dat de commissie macht naar zich toetrekt doordat zij via deze constructie steeds grotere bedragen flexibel kan inzetten zonder fatsoenlijke politieke controle van nationale parlementen?

[0:09:19] En hoe rijmt de minister dit voorstel van het zogenaamde kabinetsstandpunt en meerdere aangenomen Kamermoties om tegen EU-leningen te zijn?

[0:09:26] Voorzitter, er zijn gelukkig ook positieve noten.

[0:09:29] Ik noem de grotere betrokkenheid van private investeerders binnen Global Europe, sterker sturen op migratiebeperking en een strategische benadering van hulp naar handel.

[0:09:38] En met name die extra mogelijke financiering voor innovatieve migratieoplossingen, nota bene door de Duitse-Nederlandse lobby in Brussel, klinkt als muziek in de oren.

[0:09:47] Wat is de laatste stand van zaken rondom de positie van financiering van internationale migratiebeperking binnen Global Europe en welke innovatieve migratieoplossingen wil het kabinet in EU-verband concreet realiseren?

[0:09:57] Voorzitter, afrondend van hulp naar handel, wat omhelst modellen waar mijn fractie meer in ziet.

[0:10:02] Want geld en welvaart ontstaan uiteindelijk niet uit ontwikkelingshulp, maar uit economische groei.

[0:10:06] En dan kijken we bijvoorbeeld naar Pakistan.

[0:10:08] Ik las in EW Magazine dat de Pakistanse minister van Financiën precies de route uitlegde voor Pakistan.

[0:10:14] voor zijn land, voor energieprijzen kostendekkend maken, inflatie beteugelen, landbouw en industrie moderniseren, invoerheffingen verlagen en export stimuleren.

[0:10:22] Hij vat het zelfs samen geen hulp, maar handel.

[0:10:24] En daar hoort ook de discussie over Europese marktoegang bij.

[0:10:27] Er komt al een update aan van het algemeen preferentieel systeem om ontwikkelingslanden toegang te geven tot de Europese markt.

[0:10:33] En dat is waardevol, maar formele marktoegang is nog geen echte marktoegang.

[0:10:37] De VN en de Wereldbank wijzen al jaren op non-tarifaire belemmeringen en tarief escalatie die dan opduiken.

[0:10:42] Met andere woorden, Europa zegt tegen ontwikkelingslanden dat zij meer moeten doen dan alleen grondstoffen exporteren, maar zodra zij producten met meer toegevoegde waarden willen verkopen op onze markt wordt het speelveld ingewikkelder.

[0:10:53] Hoe kijkt het kabinet naar de discussie rondom het verder verbeteren van de Europese markttoegang voor middeninkomenslanden, aanvullend op de hervorming van het algemeen preferentieel systeem?

[0:11:00] En hoe zet het kabinet er specifiek op in om ook niet-tarifaire handelsbelemmeringen voor ontwikkelingslanden te verminderen?

[0:11:09] Ik dank.

[0:11:11] Dankuwel de heer Hogeveen.

[0:11:12] Dan wil ik graag nu het woord geven aan de heer Verkuilen.

[0:11:17] Dank u voorzitter.

[0:11:19] Wat de VVD betreft is ontwikkelingssamenwerking allang niet meer alleen een vorm van solidariteit.

[0:11:25] In een wereld van geopolitieke spanningen, migratiedruk en economische concurrentie moet ontwikkelingssamenwerking nadrukkelijk bijdragen aan onze nationale veiligheid en economische weerbaarheid.

[0:11:35] Juist daarom steunt de VVD een meer strategische Europese aanpak via het nieuwe Global Europe instrument.

[0:11:42] Het is goed dat Europese middelen beter worden gebundeld, zodat we onze gezamenlijke belangen effectiever kunnen beschermen.

[0:11:49] Maar voorzitter, een instrument is pas effectief als het ook echt politieke slagkracht heeft.

[0:11:54] En daar wringt het nog te vaak.

[0:11:57] De koppeling tussen ontwikkelingsgelden en migratiesamenwerking blijft in de praktijk te vrijblijvend.

[0:12:03] Dat zien we bijvoorbeeld bij de Global Gateway Strategie, waarbij toegang tot investeringen onvoldoende afhankelijk wordt gemaakt van concrete resultaten op migratie.

[0:12:12] Ook binnen het APS-stelsel, waarbij landen het handelsvoordelen krijgen voor toegang tot de Europese markt, ontbreekt echte druk.

[0:12:19] Procedures duren jaren en sancties blijven vaak theoretisch.

[0:12:23] Daarom heb ik de volgende vraag aan de minister.

[0:12:26] Is de minister bereid in een Europees verband te pleiten voor een veel hardere conditionaliteit?

[0:12:31] Met andere woorden, geen aantoonbare medewerking aan de terugkeer van eigen onderdanen moet kunnen leiden tot het opschorten van projectfinanciering en handelsvoordelen?

[0:12:40] Vindt de minister dat ontwikkelingssamenwerking explicieter moet worden gekoppeld aan migratiesamenwerking?

[0:12:46] Daarnaast hoor ik graag van de minister hoe de huidige middelen binnen migratiedeels nu precies worden ingezet.

[0:12:53] Wordt dat budget maximaal benut om irreguliere migratiestromen richting Europa tegen te gaan?

[0:12:59] En waar ziet de minister mogelijkheden om die inzet effectiever te maken?

[0:13:04] Voorzitter, dan Gaza.

[0:13:06] Het humanitaire leed is enorm en hulpverlening blijft noodzakelijk.

[0:13:10] En volgens mij heeft de minister dat onlangs met eigen ogen aanschouwd.

[0:13:15] Tegelijkertijd blijft Hamas verantwoordelijk voor het voortduren van geweld en instabiliteit.

[0:13:21] Daarom moet elke euro die Nederland beschikbaar stelt volledig controleerbaar zijn.

[0:13:26] De minister heeft aangekondigd dat Nederland 5 miljoen euro beschikbaar stelt voor wederopbouw en humanitaire steun.

[0:13:34] Kan de minister toelichten hoe wordt voorkomen dat deze middelen indirect terechtkomen bij Hamas of andere terroristische structuren?

[0:13:41] Hoe werkt het huidige screeningsmechanisme van lokale partners precies in de praktijk?

[0:13:47] En acht de minister dit systeem voldoende robuust of zijn aanvullende waarborgen noodzakelijk?

[0:13:53] Voorzitter, ook de situatie rond Iran en de straat van Hormuz vragen aandacht.

[0:13:58] Een blokkade van deze route raakt direct de mondiale voedselzekerheid.

[0:14:02] Het CDA sprak er net al over en ik sluit me daar graag bij aan.

[0:14:05] Grote delen van de wereldwijde kunstmest, olie en LNG-stromen lopen via deze corridor.

[0:14:12] Daardoor dreigen voedselprijzen verder op te lopen.

[0:14:15] Juist in kwetsbare landen die al kampen met droogte en mislukte oogsten.

[0:14:19] Mijn vraag aan de minister is of hij het risico ziet dat landen hierdoor afhankelijker worden van Russische kunstmest-exporten.

[0:14:27] Ziet hij het gevaar dat hiermee indirect nieuwe inkomstenstromen voor de Russische oorlogsmachine ontstaan?

[0:14:33] En welke mogelijkheden ziet hij om in EU-verband juist nu aanvullende druk op Russische geldstromen uitoefenen, zonder kwetsbare landen onevenredig hard te raken?

[0:14:43] Tegelijkertijd biedt deze crisis ook kansen voor de Nederlandse agrosector.

[0:14:49] Nederlandse bedrijven lopen wereldwijd voorop in droogtebestendige zaden en innovatie.

[0:14:55] Innovatieve landbouwtechnieken.

[0:14:57] Hoe wil de minister de export van deze Nederlandse kennis en innovaties richting partnerlanden actief ondersteunen?

[0:15:04] Want juist hier kunnen hulp, handel en strategische samenwerking elkaar versterken.

[0:15:09] Tot slot, voorzitter, de Global Gateway-strategie.

[0:15:12] Dit instrument moet een geloofwaardig alternatief worden voor de Chinese Belt and Road Initiative.

[0:15:18] Daarom is het wat de VVD betreft onacceptabel dat Chinese staatsbedrijven nog altijd betrokken zijn bij sommige projecten.

[0:15:25] Is de minister bereid in een EU-verband te pleiten voor uitsluiting van Chinese staatsbedrijven bij aanbestedingen binnen de Global Gateway-projecten?

[0:15:34] En hoe kijkt de minister naar het Amerikaanse DFC-model, waarbij ontwikkelingfinanciering expliciet wordt ingezet voor strategische belangen?

[0:15:41] zoals toegang tot kritieke grondstoffen.

[0:15:45] Ziet hij ruimte voor een vergelijkbaar Europees instrument?

[0:15:48] Ik dank u wel.

[0:15:50] Dank u wel.

[0:15:51] Ik zie een interruptie van de heer Hogeveen en daarna mevrouw Van Arcken.

[0:15:57] Ja, dank u voorzitter.

[0:15:58] Ja, verhaal van de VVD wat we wel kennen.

[0:16:00] Dus ja, we willen ook handel.

[0:16:02] We willen ook ontwikkelingshulp koppelen aan migratie.

[0:16:05] Op zich positief.

[0:16:07] Maar wat ik wel miste in het betogen van de VVD is het feit dat we een Europese commissie ziet die een voorstel doet wat zo'n 70 procent hoger ligt dan het huidige miljardenbegroting.

[0:16:19] Vraag me toch af, wat is de mening van de VVD daarover?

[0:16:22] Dat de commissie die gelden naar zich toe trekt.

[0:16:25] En het tweede punt is, wat ik net ook in mijn speech aankaarte, is dus ook de manier hoe dat gefinancierd wordt.

[0:16:30] Als we ook nog eens kijken naar die 100 miljard van de Oekraïne-faciliteit, dat is ongedekt.

[0:16:36] En dat wordt dus gewoon uiteindelijk betaald, of in ieder geval de garantstelling, via de zogeheten headroom van de EU-begroting, waar wij dus met z'n allen garant voor staan.

[0:16:46] Hoe kijkt de VVD nou dus aan de ene kant die toename van de bedragen, maar aan de andere kant ook een manier van financieren hoe de EU dit steeds vaker doet?

[0:16:56] Dank u voorzitter en dank ook voor de vraag.

[0:17:02] Kijk, ik denk dat de VVD altijd een kritisch boekhouder is geweest, dus we zullen ook altijd kritisch kijken over de dekking van dergelijke gelden en de manier waarop dat wordt gefinancierd.

[0:17:13] Waar wij wel een voorstander van zijn is die bundeling van die activiteiten, zodat we

[0:17:17] In ieder geval een eenduidig stroom hebben over die financiën zoals die lopen als het gaat om ontwikkelingssamenwerking.

[0:17:23] En de vraag over de dekking van de gelden van Oekraïne, die vraagt een kritische beschouwing.

[0:17:29] Dat ben ik met u eens.

[0:17:34] Voorzitter, een kritische beschouwing, oké.

[0:17:38] Alleen als we kijken naar het standpunt van de VVD en hoe dat is vertaald in het coalitieakkoord, dan zien we dat het kabinet tegen eurobonds is.

[0:17:45] Nu is dat een hele smalle definitie wat wordt gehanteerd, namelijk het uitgeven van gemeenschappelijk Europees schuldpapier.

[0:17:52] En wat we nu dus zien, ook hierin, is dat de Europese Commissie gewoon op de kapitaalmarkt gezamenlijk gaat lenen.

[0:18:00] En dat het zegt, ja, de EU-begroting die staat gerand.

[0:18:03] En ja, ook die 90 miljard die is toegezegd voor Oekraïne heeft het kabinet geen strobreed in de weg gelagd.

[0:18:09] En nu vraag ik me af, wat gaat het standpunt van het kabinet hierop zijn op dit voorstel van de commissie?

[0:18:17] De heer Verkuilen.

[0:18:18] Ja, voorzitter.

[0:18:20] Ik heb geen vraag gehoord, maar laat ik dit zeggen.

[0:18:23] Wij zijn kritisch op bonds.

[0:18:25] Dat weet u ook, voorzitter, via u.

[0:18:31] Dus ik blijf bij mijn punt.

[0:18:32] Wij zullen er kritisch naar kijken.

[0:18:36] De heer Hogeveen.

[0:18:38] Oké, voorzitter, ja, want dan is mijn vraag wel, hoe definiëert de VVD dan de eurobonds?

[0:18:44] Als ze dan zegt, ja, we gaan er kritisch naar kijken, wordt dit dan door de VVD ook gezien als een eurobond of wordt het gezien als een soort van, ja, constructie die we wel kunnen accepteren, aangezien dat in het verleden al wel eens gebeurd met de 90 miljard die voor Oekraïne is toegezegd.

[0:19:00] Dat was EU-begroting als garantstelling.

[0:19:03] David Kuilen.

[0:19:03] Ja.

[0:19:04] Dank, dank ook voor de vraag.

[0:19:06] Dat vraagt van ons uit nog een kritische beschouwing.

[0:19:09] Dus u kunt via uw voorzitter vragen om daar nu een oordeel over.

[0:19:15] Dat heb ik voor u op dit moment nog niet.

[0:19:18] Dan ga ik naar mevrouw van Ark.

[0:19:21] Dank u wel, voorzitter.

[0:19:23] Een vraag aan de heer Verkuilen over de zorgdeals van de VS.

[0:19:27] Ik zei er net ook al iets in mijn inbring over.

[0:19:29] Ik ben benieuwd hoe de heer Verkuilen daartegen aankijkt.

[0:19:33] Is de heer Verkuilen het met mij eens, met de CDA-fractie eens, voorzitter, dat het heel verwerpelijk is dat je op deze manier

[0:19:41] Met landen zoals een voorbeeld, Amerika heeft dit op dit moment een deal, wil een deal besluiten met Zambia voor 1 miljard euro waarbij Zambia vijf jaar lang gezondheidsdata van zijn inwoners, sorry, vijf jaar lang

[0:19:59] datamodelen, nee 25 jaar lang datamodelen zelfs, voor miljardensteun waarbij dus die data, gezondheidsdata van mensen alleen maar toegankelijk nog is voor de VS, zoals niet eens voor de overheid zelf, de mensen zelf.

[0:20:17] Bent u het met mij eens, met de CDA-fractie eens, voorzitter, dat dit heel verwerpelijk is om dit soort deals te sluiten met hele kwetsbare landen die dit geld voor ontwikkelingssamenwerking en hun eigen gezondheidszorg nodig hebben, om die gezondheidsdata waar de VS en de farmaceuten van willen profiteren, om daarvan eigenlijk financieel winst te behalen?

[0:20:40] Bovendien willen ze ook nog eens toegang tot het delven van mijnbouw, kobalt en dat soort dingen.

[0:20:45] Bent u het met mij eens dat het gewoon echt heel verwerkelijk is op deze manier ontwikkelingsgeld in te zetten en deals te sluiten met landen?

[0:20:53] Dank, voorzitter.

[0:20:56] De kwalificatie verwerpelijk vind ik lastig, ook omdat ik specifiek de deal zo niet ken als u hem omschrijft.

[0:21:06] Als het zo is dat het land zelf niet meer over zijn eigen grondstoffen of data kan beschikken, dan is dat niet de weg die we met elkaar moeten gaan.

[0:21:16] Als het gaat omdat er meer ontwikkeling mogelijk is in het land, omdat die gelden beschikbaar komen,

[0:21:21] Ja, dan ben ik wel voor een dergelijke deal, omdat er ook een economische winstaanval zit.

[0:21:29] En dat is wel eigenlijk de grondhouding die we als VVD hebben, dus kunnen wij zelf ook daar ons voordeel mee doen om anderen te helpen.

[0:21:38] Oké, dank u wel.

[0:21:39] Nee?

[0:21:40] Oké, er zijn geen interrupties meer.

[0:21:41] Dan wil ik graag de heer Stoffer het woord geven.

[0:21:47] Voorzitter, ontwikkelingssamenwerking staat onder druk.

[0:21:50] Dat komt niet alleen door bezuinigingen, maar ook omdat doelstellingen verschuiven.

[0:21:53] Waren schoon drinkwater, gezondheidszorg en opbouw van instituties ooit leidend?

[0:21:58] Vandaag de dag zien we dat eigenbelang steeds vaker de boventoon voert.

[0:22:02] Zojuist kwam het al aan de orde, maar een extreem voorbeeld daarvan is de recent uitgelekte memo van de State Department.

[0:22:10] Daarin werd voorgesteld om Amerikaanse HIV-financiering voor Zambia in te zetten als drukmiddel om toegang tot kritieke mineralen af te dwingen.

[0:22:18] Zojuist in het interruptiedebat kwam dat aan de orde tussen CDA en VVD.

[0:22:22] De boodschap was heel duidelijk.

[0:22:24] Steun is niet langer een kwestie van solidariteit of verantwoordelijkheid, maar moet primair een hefboom worden voor politieke en economische belangen.

[0:22:32] Ja, met zo'n vaart zal het hier in Nederland of in de Europese Unie wellicht niet lopen.

[0:22:38] Maar net als de Verenigde Staten opereert de Europese Unie in een ingewikkeld krachtenveld.

[0:22:42] Ontwikkelingssamenwerking heeft hoe dan ook een strategische dimensie en is ook welbegrepen eigenbelang.

[0:22:48] En laat ik helder zijn, stabiliteit aan onze buitengrenzen of import van bijvoorbeeld groene waterstof of toegang tot grondstoffen, dat zijn op zich voor de SGP legitieme belangen.

[0:22:58] Het geopolitieke belang geeft een rationele onderbouwing voor ontwikkelingsbeleid en onderstreept bovendien de onderscheiden rol van de overheid.

[0:23:05] Het aangaan van strategische partnerschappen, het bevorderen van stabiliteit en ook het verbinden van diplomatie, handel en veiligheid.

[0:23:14] Dat zijn de taken die maatschappelijke organisaties niet zelfstandig kunnen dragen en die buiten de opdracht vallen.

[0:23:19] Bovendien kan Nederland op mondiaal niveau zelfstandig niet altijd voldoende gewicht in de schaal leggen.

[0:23:25] Juist daarom steunen wij een actieve Europese rol via het Global Europe Instrument.

[0:23:30] Maar precies daarom moeten we ook principieel blijven over de vraag wat leidend is in het Europese ontwikkelingsbeleid.

[0:23:35] Een trans-actionele benadering van ontwikkelingssamenwerking ondermijnt de basis

[0:23:39] die nodig is voor langjarige partnerschappen.

[0:23:43] Losvaste relaties op basis van korte termijnbelangen zijn niet in ons geopolitieke eigen belang, omdat het Afrikaanse landen juist ontvankelijker maakt voor China en Rusland, die geen lastige vragen stellen over mensenrechten of goed bestuur.

[0:23:58] Voorzitter, de SGP ziet er noodzakelijk op meer strategisch inzetten van Europese middelen, maar heeft daarbij wel een aantal vragen.

[0:24:05] Kan de minister aangeven hoe de kabinetsinzet zich verhoudt tot de motie Cederhius?

[0:24:10] Blijft de armoedebestrijding leidend bij EU-ontwikkelingsbeleid, zoals dat vastgelegd is in het EU-werkingsverdrag?

[0:24:17] En is de minister ook bereid om zich uit te spreken voor het behouden van de 90% ODA-doelstelling in het Global Europe instrument?

[0:24:24] En nog harder zich ervoor inzetten dat die commissie dit percentage niet eenzijdig kan wijzigen.

[0:24:30] Voorzitter, migratiesamenwerking is twee richtingen verkeer.

[0:24:33] Lidstaten moeten consequenties kunnen verbinden als niet meegemerkt wordt aan de terugkeer van vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf.

[0:24:41] Maar daarbij geldt wel dat zulke prikkels zich in eerste instantie moeten richten op de verantwoordelijke autoriteiten en niet bedoeld zijn om de bevolking van deze landen te treffen.

[0:24:50] De SGP staat open voor een wortel- en stokbenadering, maar dan wel als die doelmatig is.

[0:24:56] Mijn vraag is, kan de minister aangeven hoe dit kabinet de koppeling ziet tussen terugkeerssamenwerking en Europees ontwikkelingsbeleid?

[0:25:04] Zou hij ook kunnen zeggen hoe het kabinet wil omgaan met de regering in Afrika en ze wil aanzetten tot een constructieve houding bij terugkeerssamenwerking?

[0:25:14] De SGP ziet daarbij ook praktische obstakels.

[0:25:16] Bij grensoverscheidende projecten, zoals de Lobito-corridor, kan het inhouden van geldstromen naar het ene land ingrijpende effecten hebben op de ontwikkeling van een ander land dat wel bereid is om uitgeprocedeerde vreemdelingen terug te nemen.

[0:25:30] Ik zou graag willen dat de minister een reflectie geeft op de uitvoerbaarheid van eventuele conditionaliteiten in het nieuwe Global Europe Instrument.

[0:25:39] De vraag die vandaag voor ligt, is niet of Europa geopolitiek moet bedrijven, want dat doet Europa al, al heel lang.

[0:25:46] De vraag is of het primaire doel van ontwikkelingssamenwerking armoedebestrijding blijft of dat het verwordt tot een instrument van economische en strategische prioriteiten.

[0:25:56] En dat onderscheid is voor onze fractie essentieel.

[0:25:59] Dank u wel.

[0:26:02] Dank u wel.

[0:26:03] Ik zie een interruptie van de heer Hoveen.

[0:26:05] Dank u wel, voorzitter.

[0:26:06] Ja, de SGP en JN20 zijn op veel terreinen partners.

[0:26:11] Dat trekken we samen op.

[0:26:12] Maar op ontwikkelingssamenwerking zie je toch dat, ja, dan divergeren wij nog wel eens, om het zo te zeggen.

[0:26:18] Maar ik vraag me vooral af, hoe ziet de SGP de rol van de EU in dit geheel precies?

[0:26:23] De SGP zegt, nou ja goed, we willen graag dat armoedebestrijding leidend moet zijn.

[0:26:30] Maar is dat een competentie van de Europese Unie of is dat juist iets wat als dat al wordt gedaan, dat dat door de lidstaten wordt gedaan en dat juist dat geo-economische aspect, waar de heer Stoffert ook over had, dat dat juist door de EU wordt gedaan?

[0:26:43] Ja, voorzitter, dat is wel een goed punt en ik weet uiteraard niet hoe jaar 2021 exact in staat, maar ik denk dat we op dit punt wel redelijk gelijk staan.

[0:26:54] Dat wat ons betreft armoedebestrijding, wat ons betreft primair wel een zaak is van de nationale lidstaten.

[0:26:59] En geopolitiek, ja, dan moet je vaak toch wel eenduidig optrekken in uw verband.

[0:27:05] Dat kan ook gewoon niet anders.

[0:27:06] Daar moeten we ook de ogen niet voor sluiten.

[0:27:08] Dus als de verwoording zoals de heer Ogeveen die maakt en doet, als dat ook zijn standpunt is, dan stemmen we op dat punt wel overheen.

[0:27:18] Dank u wel.

[0:27:19] U bent... U heeft geen interrupties meer.

[0:27:22] Oh, er waren maar drie.

[0:27:22] Nee, vier.

[0:27:24] Het is wat sneller gegaan dan u zelf had gedacht.

[0:27:27] Ik kijk om me heen, ik zie geen interrupties meer.

[0:27:30] Dan wil ik graag de heer Dekker het woord geven.

[0:27:33] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:27:35] Forum voor Democratie stelt in de meeste vraagstukken het Nederlands belang voorop.

[0:27:39] En dat is ook de vraag die we onszelf hebben gesteld in de voorbereiding van deze commissie.

[0:27:43] We hebben geen principieel bezaar tegen ontwikkelingssamenwerking, maar om nou de EU-begroting daarvoor speciaal op te rekken en er een EU-vraagstuk van te maken, daar hebben we moeite mee.

[0:27:52] En we stellen de vraag of de huidige vorm daarvan effectief is.

[0:27:55] Helpt dit het ontvangende land en helpt het uiteindelijk ook Nederland?

[0:27:59] De stukken van de minister spreken over landen die op dit moment al structureel afhankelijk zijn van voedselimport en ontwikkelingshulp.

[0:28:05] Dit lijkt ons een ongewenste situatie.

[0:28:07] Gaat dit door ons ontwikkelen inspanningen verbeteren?

[0:28:11] Ontwikkelingshulp die wij als Nederland of Europa bieden, zou toegesplitst moeten zijn op lokale weerbaarheid en zelfredzaamheid.

[0:28:17] We kunnen dus ongeveer geen continue steun garanderen.

[0:28:20] Is de minister het daar met ons eens?

[0:28:22] En zo ja, hoe denkt hij dat de global gateway-strategie hieraan bijdraagt als het enkel ondersteuning biedt?

[0:28:28] We spreken hier over ontzagwekkende bedragen.

[0:28:30] We mogen niet vergeten dat we het hier hebben over geld van de Europese en Nederlandse belastingbetaler.

[0:28:35] Als we gekozen worden om het geld ten goede te laten komen aan de bevolking van een ander werelddeel, dan moeten de resultaten ondubbelzinnig positief en duidelijk zichtbaar zijn.

[0:28:43] Dit zien wij in de voorliggende agenda niet duidelijk terug.

[0:28:46] Kunnen er meetbare resultaten worden verwacht en hoe wordt daarover gerapporteerd?

[0:28:51] Er is een strategisch vraagstuk verbonden aan de Europese inzet van ontwikkelingshulp dat vaak niet expliciet wordt benoemd.

[0:28:58] Landen als China en Rusland worden regelmatig bekritiseerd omdat zij met harde investeringen in ontwikkelingslanden hun economische en politieke positie in die regio's versterken.

[0:29:07] De zogenaamde global gateway-strategie en andere Europese ontwikkelingsinitiatieven worden gepresenteerd als het Europese antwoord daarop.

[0:29:14] Maar dat roept een ongemakkelijke vraag op.

[0:29:16] Als dat instrument erop is gericht om de geopolitieke invloed van de EU te vergroten ten koste van de invloeduitbreiding van andere machtsblokken op het wereldtoneel, waarin onderscheidt deze aanpak zich dan fundamenteel van de machtsprojectie die wij bij anderen veroordelen?

[0:29:29] Is het verschil inhoudelijk of gaat het er vooral om wie het doet?

[0:29:33] In de stukken wordt ook verwezen naar de conflictsituatie in Iran en de gevolgen hiervan voor de mondiale economie.

[0:29:38] Die gevolgen zouden weleens zeer groot kunnen worden, voor zover ze dat nog niet zijn.

[0:29:43] Terecht wordt gepleit voor urgentie in het zoeken naar diplomatieke oplossingen.

[0:29:47] Het westen lijkt de diplomatie wat te hebben verleerd.

[0:29:51] Voor de fundamentele zorgen en vraagstukken van de tegenpartijen in het conflict is nauwelijks aandacht.

[0:29:56] We zagen het in het conflict in Oekraïne en we zien het nu in het conflict met Iran weer terug.

[0:30:00] Er wordt een dictaat op tafel gelegd zonder serieus te onderhandelen over de fundamentele kwesties die er zowel in Oekraïne als Iran spelen.

[0:30:07] De zorgen van de tegenstander worden niet serieus genomen.

[0:30:10] Deze houding lijkt meer te passen in de unipolare wereldorde van de jaren negentig, waarin de VS, en daarmee het Westen, op alle vlakken oppermachtig was en het de condities zelf kon bepalen.

[0:30:19] Die tijd lijkt op zijn einde te lopen.

[0:30:22] Inmiddels bewijzen statu's als Iran dat zij een macht kunnen uitoefenen in hun regio, ondanks interventiepogingen van de Verenigde Staten.

[0:30:28] De straat van Hormuz wordt nu effectief door Iran bestuurd, met alle doorvoerbeperkingen van dien.

[0:30:33] Deze realiteit verdwijnt niet door het demoniseren, sanctioneren en bevechten van de Iraanse overheid.

[0:30:39] We lezen in de stukken dat de minister namens Nederland wil uitdragen dat alle partijen moeten inzetten op diplomatieke onderhandelingen en een duurzaam einde aan dit conflict.

[0:30:46] Helemaal eens, voorzitter.

[0:30:48] Voorzitter, ik vraag hem hoe hij het voor zich ziet.

[0:30:51] Is hij bereid om in EU-verband te bepleiten dat de eisen en wensen van alle partijen in dit conflict serieus genomen moeten worden en dat er werkelijk compromissie zouden moeten worden gesloten?

[0:30:59] Graag aan de antwoord van de minister.

[0:31:01] Dank u wel.

[0:31:09] U bent klaar?

[0:31:11] Fantastisch.

[0:31:13] Binnen de tijd.

[0:31:13] Mooi toch?

[0:31:14] Ja, vind ik wel.

[0:31:16] Oké, dan gaan we naar mevrouw Kreuger.

[0:31:19] U kunt even uw interruptie... Ja, mevrouw Kreuger.

[0:31:25] Dank u wel, voorzitter.

[0:31:27] Oorlogen in Soudaan, Gaza en Iran.

[0:31:31] Klimaatverandering, droogte en ongelijkheid.

[0:31:33] Een energiecrisis die de armoede wereldwijd in rap tempo vergroot.

[0:31:38] In deze tijd is internationale hulp voor miljoenen mensen een levenslijn.

[0:31:42] Maar budgetten dalen juist overal en daarom moet de Nederlandse bezuiniging om ontwikkelingssamenwerking worden teruggedraaid en moet ook Europa blijven investeren.

[0:31:50] Ik ben benieuwd of de minister op dat eerste punt nog een update heeft.

[0:31:54] Positief is het dat we vandaag praten over dat Europa 200 miljard wil reserveren voor internationale samenwerking en ontwikkeling.

[0:32:03] En is de minister het eens dat dit bedrag minimaal overeind moet blijven?

[0:32:07] Van dat bedrag is 25 miljard bestemd voor humanitaire hulp.

[0:32:11] En gezien de opeenstapeling van crises kan dit geen plafond zijn, maar moet dit echt een ondergrens zijn.

[0:32:18] De EU moest de afgelopen jaren immers telkens extra middelen vrijmaken voor noodhulp.

[0:32:23] Is de minister ermee eens dat deze 25 miljard stevig verankerd moet worden als minimum?

[0:32:28] En een van de grootste crises op dit moment blijft nog steeds Gaza, waar sinds begin dit jaar slechts 15 vrachtwagens met hulpgoederen binnenkwamen en de activisten nu via de frontier hulp proberen te leveren.

[0:32:41] Wat vindt de minister van het idee van een apart Gaza wederopbouwfonds binnen Global Europe, zodat dit niet concurreert met andere prioriteiten?

[0:32:51] En hoe zet hij zich op dit moment in om de humanitaire hulp voor Gaza los te krijgen?

[0:32:57] Voorzitter, mijn collega's hebben het hier ook over gehad, onder andere mevrouw van Ark, over dat internationale samenwerking draait om mede menselijkheid en dat het in ons eigen belang is.

[0:33:07] En toch dreigt het nieuwe Global Europe instrument, waarin de Europese Commissie meer ruimte krijgt voor politieke sturing, toch vooral gericht te raken op die eigen korte termijn belangen en lijkt er een soort tegenstelling te ontstaan.

[0:33:20] En is de minister het met ons eens dat het de bestrijding van wereldwijde armoede, van klimaatverandering en van ongelijkheid, dat dat ook in ons eigen belang is en dat dat dus ook prioriteit moet blijven?

[0:33:32] Dan, voorzitter, een deel van het instrument mag worden ingezet voor migratie gerelateerde zaken.

[0:33:38] En daarover heb ik drie specifieke vragen.

[0:33:41] De eerste.

[0:33:42] Wat valt hier allemaal precies onder?

[0:33:43] Gaat het dan alleen over grensbewaking of ook over opvang en bescherming van mensen op de vlucht?

[0:33:48] en zet Nederland zich in voor zo'n brede definitie.

[0:33:51] Ten tweede gaat de minister zich inzetten voor sterke monitoring, zodat ontwikkelingsgeld niet bijdraagt aan mensenrechten schendingen, zoals zijn geconstateerd door de kustwachten, bijvoorbeeld bij Libië en Tunesië.

[0:34:04] En ten derde.

[0:34:06] Wat betekent die negative conditionality nou eigenlijk concreet voor maatschappelijke organisaties en bedrijven die in die landen actief zijn?

[0:34:17] Kunnen zij toegang tot financiering behouden?

[0:34:21] Dan, voorzitter.

[0:34:22] Verder, het instrument richt zich sterk op de particuliere sector.

[0:34:27] Maar bedrijven investeren minder snel in fragile staten, in conflictgebieden of in basissectoren zoals de zorg en het onderwijs.

[0:34:35] Hoe zet de minister zich ervoor in dat ook de meest arme en kwetsbare landen profiteren van Global Europe en dat binnenlanden juist die meest kwetsbare groepen ook daarvan profiteren?

[0:34:48] Dan, om snel te reageren op conflicten en natuurrampen is een goede balans nodig tussen programmeerbaar en flexibel inzetbaar geld.

[0:34:55] Zet de minister zich in voor minimaal 20% niet-programmeerbare middelen voor crisisrespons.

[0:35:03] We hebben het hier vaak al gehad over dat het maatschappelijk middenveld wereldwijd onder druk staat.

[0:35:09] Hoeveel van het instrument gaat naar maatschappelijke organisaties?

[0:35:13] En mogen zij die middelen ook inzetten voor lobby en advocacy?

[0:35:17] En is de minister het met mij eens dat wij moeten zorgen dat een bepaald percentage echt naar die maatschappelijke organisaties gaat?

[0:35:24] Dan, voorzitter, werd net ook al genoemd.

[0:35:27] Vrouwenrechten staan wereldwijd onder druk en onder Trump worden organisaties die Amerikaans geld ontvangen verboden om werk te doen rond vrouwenrechten, LGBTI-rechten en reproductieve rechten.

[0:35:38] En in afgelopen maart veroordeelde tien landen, waaronder Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, deze nieuwe Amerikaanse regels.

[0:35:45] Nederland werd gevraagd mee te doen met een nieuwe She Decides statement, maar sloot zich niet aan.

[0:35:52] Dat vind ik echt onbestaanbaar voor een land als Nederland.

[0:35:55] En kan de minister mij uitleggen waarom dat zo gegaan is?

[0:35:59] Was dat omdat het nog een periode was van transitie van een demissionair kabinet?

[0:36:04] Zou u tot een afgronding willen komen?

[0:36:06] U bent al ver over de tijd.

[0:36:07] Oh, ver over de tijd.

[0:36:09] Dan heb ik nog twee hele concrete vragen.

[0:36:12] Eén is de bindende doelen over gendergelijkheid.

[0:36:14] Of de minister het met me eens is dat die er weer moeten komen?

[0:36:18] En hetzelfde over klimaat.

[0:36:19] Ook daar verdwijnt eigenlijk dat bindende doel.

[0:36:23] Er was een norm van 30% en is hij het met me eens dat juist in tijden van klimaatcrisis dat moet blijven of zelfs verruimd zou moeten worden?

[0:36:32] Dank u wel.

[0:36:32] Oké, dank u wel.

[0:36:34] Heeft al tijd ingepakt van de heer Dekker die binnen de tijd was.

[0:36:39] Ik zou graag mevrouw van Ark willen vragen om even het voorzitterschap over te nemen.

[0:36:45] Dan geef ik nu het woord aan de heer Pamenga voor zijn inbreng en ik zal heel even praten, want dan kan hij zijn papier pakken.

[0:36:53] Volgens mij is hij er klaar voor.

[0:36:57] Dank u wel.

[0:36:57] Voorzitter.

[0:36:59] Al drie jaar zijn we getuige van de grootste humanitaire crisis ter wereld.

[0:37:04] Soudaan, waar meer dan 13 miljoen mensen op dit moment op de vlucht zijn.

[0:37:09] Waar bijna 34 miljoen mensen, bijna twee keer het aantal inwoners van Nederland, humanitaire hulp nodig hebben, zoals voedsel, water en medische zorg.

[0:37:19] Waar twee gruwelijke wapens worden ingezet tegen de eigen bevolking.

[0:37:23] Verkrachting en uithongering.

[0:37:26] Dat zijn ernstige schendingen van internationaal recht en de schaal waarop dit gebeurt is niet te bevatten.

[0:37:33] Hoe lang willen wij hier getuigen van blijven?

[0:37:37] Wat doet Nederland om daders de verantwoording te roepen?

[0:37:40] En welke extra diplomatieke stappen zet het kabinet om tot een staak te vuren en een civiel geleid vredesproces te komen?

[0:37:48] Wat vindt de minister ervan dat deze oorlog nu verder dreigt te escaleren naar omringende landen?

[0:37:54] Op 15 april vond in Berlijn een internationale Soudaan conferentie plaats, waar meer dan 1,5 miljard euro werd toegezegd, waarvan ruim 800 miljoen euro vanuit Europa.

[0:38:05] Hoe kijkt het kabinet terug op de uitkomsten van deze top?

[0:38:09] Wat heeft Nederland concreet toegezegd?

[0:38:12] Voorzitter.

[0:38:13] En Soudaan staat helaas niet op zichzelf.

[0:38:16] Ook in het oosten van Congo worden burgers structureel geconfronteerd met geweld dat doelbewust levens ontwricht.

[0:38:23] Huizen worden in brand gestoken en dorpen geplunderd.

[0:38:27] Vluchtende gezinnen worden ingehaald door gewapende groepen die geen onderscheid maken tussen strijders en families.

[0:38:34] Het resultaat is een landschap van angst en verwoesting.

[0:38:38] waar het burgerleven structureel wordt aangetast en fundamentele mensenrechten onder zware druk staan.

[0:38:45] Deze gruwelijkheden worden allemaal nog eens bevestigd in een recent rapport van Amnesty International.

[0:38:51] Welke inspanningen gaan we van het kabinet zien om Congo op de agenda van de aanstaande RBZ-ontwikkeling te krijgen?

[0:38:58] En is de minister bereid om opnieuw in een Europees verband te pleiten voor het opschorten van MOU met Rwanda, zolang Rwanda betrokken blijft bij de destabilisatie in het oosten van Congo?

[0:39:10] Voorzitter, eerder heb ik al aandacht gevraagd voor diasporagemeenschappen uit Sudan en Congo en hun rol bij ons beleid.

[0:39:17] Niet alleen hier in Nederland, maar in heel Europa.

[0:39:20] Diasporagemeenschappen spreken veelal de taal, kennen de culturele context, voelen lokale gevoeligheden vaak feilloos aan en willen bijdragen aan de ontwikkeling van hun land van herkomst.

[0:39:31] Hoe staat het met de uitvoering van een eerdere toezegging hierover?

[0:39:35] We zouden in Q1 een brief krijgen, maar die heb ik nog niet voorbij zien komen.

[0:39:39] Hoe gaat de minister ook in Europees Verband inzetten op een gedegen diaspora-strategie?

[0:39:45] Voorzitter, dan Gaza.

[0:39:47] Goed dat na het vertrek van Orban er nu Europese sancties komen tegen Israëlse kolonisten.

[0:39:52] Wat zullen deze sancties exact inhouden en vanaf wanneer denkt de minister dat ze van kracht zullen zijn?

[0:39:59] Dramatisch, noemde de minister de situatie in Rafah na zijn bezoek.

[0:40:03] En terecht, duizenden vrachtwagens met humanitaire goederen staan klaar.

[0:40:07] Slechts 100 tot 200 vrachtwagens worden dagelijks doorgelaten.

[0:40:12] Veel minder dan de afgesproken 600 wagens.

[0:40:15] Hoe gaat het kabinet de druk op Israël verder verhogen, zodat humanitaire hulp wordt toegestaan?

[0:40:20] Ook stelde ik eerder samen met mevrouw Dobbe vragen over de noden van de medische evacuees uit Gaza in Egypte.

[0:40:28] Welke inspanning gaan we van deze minister zien om extra hulp te organiseren voor deze mensen?

[0:40:33] Voorzitter, de Europese Commissie stelt voor om 200 miljard op te nemen in de volgende Europese begroting voor het externe optreden van de EU.

[0:40:42] Daarvan is 25 miljard bedoeld voor humanitaire hulp.

[0:40:45] In tijden van instabiliteit en oorlog in en rondom Europa is investeren in een brede vrede en veiligheid onmisbaar.

[0:40:53] Hoe gaat de minister ervoor zorgen dat de flexibiliteit en inzet op publiek-privaat samenwerking niet te kosten gaat van het doelen van een OS-beleid zoals armoedebestrijding?

[0:41:01] Hoe zal de minister inzetten op heldere en transparante doelen en het eisen van verbonden aan ODA gelden?

[0:41:13] Dank u wel.

[0:41:13] Ik zie een interruptie van mevrouw Kreuger.

[0:41:17] Dank voorzitter.

[0:41:19] Ja, ik had een vraag over Sudan, want het ging over de conferentie in Berlijn.

[0:41:25] De situatie in Sudan is verschrikkelijk.

[0:41:27] Dat vergt politieke druk, dat vergt druk via handelsverdragen, maar dat vergt ook gewoon geld.

[0:41:35] En is de heer Bamenga het met me eens dat Nederland hier een rol in moet spelen, dat wij extra geld moeten toezeggen om gewoon echt de humanitaire crisis in Soudan om daar stappen bij te dragen?

[0:41:52] Ik denk dat het ontzettend belangrijk is om te doen wat we kunnen.

[0:41:55] De humanitaire situatie is verschrikkelijk, wat ik net ook al in mijn eigen verhaal zei.

[0:41:59] Het is niet te bevatten, de omvang ervan.

[0:42:01] Ik denk dat we er alles aan moeten doen, maar ik denk dat alleen Nederland er niet zal komen.

[0:42:06] Vandaar dat het heel erg belangrijk is dat we het ook op Europees verband blijven doen.

[0:42:16] Ja, dat is in regel een antwoord op bijna elke vraag in dit huis, dat het goed is om het in een Europees verband te doen.

[0:42:23] Maar goed, dit was natuurlijk een conferentie in Berlijn waarbij juist het idee was elke lidstaat komt met iets en dan draag je iets bij.

[0:42:31] En zo creëer je met z'n allen meer geld voor deze situatie.

[0:42:35] Dan nogmaals de vraag, is D66 met mij eens dat Nederland extra geld, dus niet geld wat eigenlijk al toegezegd was en dan nog een keer wordt aangeboden,

[0:42:45] extra geld aanbiedt voor de humanitaire crisis in Soudan.

[0:42:50] Ik dacht er al duidelijk te zijn met mijn eerste antwoord op de vraag.

[0:42:55] Volgens mij moet je er alles aan doen om te zorgen dat het conflict daar stopt.

[0:43:01] Je moet zorgen dat de humanitaire noden die er zijn, dat wij daar het hoofd voor bieden.

[0:43:07] En dat betekent dus ook dat je inderdaad alles wat je kan doen aan extra gelden, middelen voor humanitaire hulp, dat je dat ook doet.

[0:43:18] Dan geef ik het woord weer aan de heer Baminga als voorzitter.

[0:43:23] Dank u wel.

[0:43:23] Dan kijk ik naar de minister, hoe lang de minister nodig heeft.

[0:43:31] Ja, voorzitter, het is een vrij brede bevraging.

[0:43:34] Kijk, ik denk dat ik dit wel in twintig minuten kan doen.

[0:43:36] Mijn enige logistieke vraag zou zijn ook gelet op de mensen achter de Kamerleden of we niet iets langer zouden moeten schorsen, zodat dan ieder ook kort kan dineren.

[0:43:45] Maar dat laat ik graag in uw betere handen.

[0:43:50] Ja, we hebben ook hoofddrukstemmingen.

[0:43:52] Hoe laat is dat precies?

[0:43:54] Kwart voor zeven.

[0:44:09] Volgens mij, de minister heeft twintig minuten de tijd nodig, dus we zouden om vijf over zes weer aan de slag kunnen gaan.

[0:44:19] Tenzij jullie denken dat we langere tijd nodig hebben voor een dinerpauze bijvoorbeeld.

[0:44:28] Ja, reageert hij maar.

[0:44:30] Ik kijk even, dit is een voorstel vanuit de voorzitter.

[0:44:32] Het enige is dat de minister dan midden in zijn betoog is en dat we dan op dat moment eruit gaan om te stemmen en dan weer terugkomen erin.

[0:44:41] En dat vind ik op zich wel voor het ritme van de commissievergadering vind ik dat wel en misschien ook voor de minister zelf nou niet de meest uitgelezen mogelijkheid om, tenzij de minister zegt nou...

[0:44:55] Ik zie de heer Hooveen die misschien ook een voorstelling heeft.

[0:44:58] Voorzitter, ik denk dat die stemming is niet heel lang.

[0:45:00] Dus ik denk dat als we nu gewoon dinerpauze plus stemming en dan daarna verder gaan, dat lijkt me de beste optie.

[0:45:05] En dan heeft de minister ook wat meer de tijd.

[0:45:08] Zullen we even nu verder?

[0:45:10] Ja, dat zou mij ook wel een voorkeur hebben, denk ik.

[0:45:13] Oké, dan besluiten we in ieder geval dat we na de stemming terugkomen voor de beantwoording vanuit de minister de eerste termijn.

[0:45:19] Ja?

[0:45:20] Tot zo.

[2:05:37] Goedenavond, ik heropen het commissiedebat.

[2:05:42] Ik stel voor vier interrupties richting de minister.

[2:05:46] Wellicht aan het einde van ieder blok, kunnen we dat afspreken?

[2:05:51] En dan wil ik de minister het woord geven en wellicht wil de minister aangeven welke blokken wij kunnen verwachten.

[2:05:59] Absoluut.

[2:06:01] Ik dank uiteraard alle Kamerleden voor hun vragen.

[2:06:06] Heel kort ga ik een introductie doen.

[2:06:08] Dan Iran, hormoescrisis, Global Europe, Global Gateway, veel vragen over migratie en OS en dan een blokje overig waar Soudan, Egypte, markttoegang, Chi de Suid, Suranda Kongo en allerlei andere zaken in zitten die ik niet op een andere manier kon groeperen.

[2:06:26] Misschien ter inleiding heel even de eerste keer dat dit kabinet deelneemt aan een Raad Buitenland Zaken ontwikkelingssamenwerking.

[2:06:37] Ik denk van belang om een algemene zin te zeggen tegen de achtergrond van een agressief Rusland, een assertiever China en een onvoorspelbare VS.

[2:06:47] Tegen de achtergrond dat het globale zuiden de relaties echt anders wil vormgeven.

[2:06:53] Tegen de achtergrond van enorme wereldwijde uitdagingen.

[2:06:56] Zullen wij in ieder geval drie dingen anders doen?

[2:06:59] Eén is, we gaan er naartoe met een duidelijk besef van het belang van ontwikkelingssamenwerking.

[2:07:04] Vanuit de intrinsieke waarde, heb ik een aantal van uw Kamerleden horen zeggen.

[2:07:08] Ik zal het zeker nog even nader toelichten, ook in antwoord op uw vragen.

[2:07:11] Maar ook strategisch, dat bijt elkaar niet, zou ik zelf durven beweren, is één.

[2:07:16] Twee, vanuit het feit dat wij een ongelooflijk belang zien hier,

[2:07:20] bij de Europese Unie en de impact die de Europese Unie kan hebben wereldwijd.

[2:07:25] Maar dat betekent wel dat wij niet alleen maar moeten betalen, maar ook mede moeten bepalen.

[2:07:30] En drie, het beschermen van onze belangen.

[2:07:33] En dat zijn materiële belangen.

[2:07:35] En dat heb ik ook een aantal van u goed gehoord.

[2:07:37] Dat zijn ook immateriële belangen, namelijk onze waarde.

[2:07:40] Voorzitter, ik ga door naar de hormoescrisis en daar heeft een aantal van uw leden vragen gesteld, met name, en dat snap ik ook goed, over de omvang van de crisis en de risico's die dat met zich meebrengt.

[2:07:57] Mevrouw van Ark van het CDA, maar ook anderen hebben daarbij stilgestaan.

[2:08:02] Laat ik duidelijk zijn, zelfs als de crisis vandaag

[2:08:07] Meteen deze minuut zou stoppen, gaan de effecten van deze crisis nog zeer lang gevoeld worden.

[2:08:15] En wij voelen dat in prijsstijgingen, maar andere landen, zoals uw leden dat ook terecht benoemden, die gaan dat voelen in het feit dat bijvoorbeeld kunstmest niet door de straat van Hormuz kan, dat bijvoorbeeld bepaalde zaaiseizoenen gemist gaan worden.

[2:08:29] En dat gaan we voelen in de oogsten van 26 en als we niet oppassen, ook in de oogsten van 27.

[2:08:33] En de omvang daarvan, die zal echt, echt heel groot zijn.

[2:08:38] En zeker omdat ook dit najaar weer een El Nino wordt verwacht.

[2:08:42] We zien nu pas, nu denk ik echt het topje van de ijsberg van deze crisis, die crisis die gaat echt zeer groot worden.

[2:08:51] Mevrouw van Ark en ook anderen vroegen ook van ja wat kan je dan doen om die bestaande crisis, om te voorkomen dat die verder escaleren en ik denk hier

[2:08:59] Er zijn er een aantal zaken en er zit ook een beetje, ik had het net over de belang van de Europese Unie, ik heb ook een beetje teleurstelling deze eerste negen weken in wat ik dan zie gebeuren in welke coördinerende rol de Europese Unie dan neemt om hier gezamenlijk snel goed gecoördineerd actie op te ondernemen.

[2:09:18] Een van de dingen die ik dus ook in Brussel zal doen is oproepen tot die eensgezinde actie, maar ook om te kijken of wij, Nederland, de Europese Unie het mogelijk kan maken om toch ook door de straat van Hormuz wel kunstmest te krijgen.

[2:09:30] Daar heb ik eerder ook over gesproken.

[2:09:32] ...in VN-verband, ik denk dat het echt essentieel is.

[2:09:36] En twee, volgens mij vroeg het de heer Verkuijden daarna... ...en ik hoop dat ik dat goed heb onthouden.

[2:09:42] Het gaat natuurlijk over die kunstmest.

[2:09:44] Het gaat over het tegengaan van honger, dat is het symptoom.

[2:09:47] We kijken ook nadrukkelijk naar of het mogelijk is... ...om met het Nederlandse bedrijfsleven ervoor te zorgen... ...dat we de oogsten van 27 kunnen redden, omdat Nederland...

[2:09:55] het Nederlandse bedrijfsleven beschikking heeft over klimaatresistente zaden, over zaden die met zeer weinig water kunnen.

[2:10:03] En het zou kunnen, maar goed dat zijn we nu nog aan het onderzoeken, het zou kunnen dat dat onderdeel is van een Nederlandse aanpak van de meest acute noden, om te kijken of we daar toch iets van die voedselproductie overeind kunnen houden.

[2:10:15] Vanuit de VVD, de heer Van Keulen werd ook gevraagd in deze context iets ander onderwerp als het gaat over de Russische geldstromen en de exporten.

[2:10:27] Laat het duidelijk zijn dat alle opties die op tafel liggen om het Russische verdienvermogen aan te pakken, dat we die overwegen.

[2:10:37] Dat we de druk op Rusland verder willen opvoeren met aanvullende sancties tegen

[2:10:41] banken, olie export en de schaduw verloot en dat ook wat ons betreft aanvullende maatregelen gericht tegen Russische kunstmest export kunnen worden verkend, maar wel, het is toch even een belangrijk onderscheid, we moeten wel ervoor zorgen dat die mondiale voedselzekerheid gewaarborgd blijft.

[2:10:57] Op het moment dat we dat aanpakken en het leidt tot honger elders, dan weet ik ook hoe snel we steun voor onze ook in de maatregelen verliezen.

[2:11:08] De heer Dekker van Forum voor Democratie vroeg nog of we bereid zijn om binnen de Europese Unie te pleiten om de eisen en wensen van alle betrokken partijen mee te nemen.

[2:11:23] Ik denk dat wij in algemene zin pleiten voor een diplomatieke oplossing, voor deescalatie, voor een bestendiging van het staak dat vuren.

[2:11:30] Ik denk dat we relatief bescheiden moeten zijn, helaas, over de invloed die wij hebben op wat er daar onderhandeld wordt.

[2:11:36] Maar ik denk wel dat je ook in algemene zin kan zeggen dat een duurzaam akkoord niet tot stand zal komen zonder dat beide partijen zichzelf in enige mate herkennen in datgene wat er op tafel ligt.

[2:11:47] Dus als één partij zich daar helemaal niet in herkent, zal er ook geen akkoord zijn.

[2:11:52] Dat is mijn stellige overtuiging.

[2:11:54] Een vraag die ik net half heb beantwoord van de heer Verkuilen, dat gaat over die zaden.

[2:12:00] Het biedt dus inderdaad kansen, vind ik, voor de innovatieve landbouwtechnieken van Nederland.

[2:12:08] Het vraagt ook dan om directe actie om dat te doen.

[2:12:12] Maar goed, zoals ik al zei, we zijn dat op dit moment nog aan het onderzoeken.

[2:12:16] Tot zover het blokje hormoes.

[2:12:21] Ik kijk even rond of er nu al vragen zijn en ik zie één vraag van mevrouw Kreuger.

[2:12:27] Ja, dank voorzitter en dank ook voor de erkenning dat deze crisis heel veel meer mensen in armoede stort en een groot impact heeft op ook de hulp die wij bieden.

[2:12:41] Wel letterlijk kunnen organisaties gewoon hun brandstofprijs gaan omhoog, voedselprijs gaan omhoog, dus er kan veel minder.

[2:12:47] De minister geeft één denkrichting over die zalen.

[2:12:51] Ik heb eigenlijk wel behoefte aan dat de minister iets breder aan ons gaat schetsen.

[2:12:56] Dat kan zeker ook in een brief.

[2:12:58] Hoe deze crisis doorwerkt eigenlijk in verschillende opgaven waar we voor staan.

[2:13:04] En wat we daaraan kunnen doen.

[2:13:07] En dat kan dan ook eigenlijk...

[2:13:09] Ik zou ook wel willen kijken naar het meer het monetaire stuk.

[2:13:13] wat we bij IBMF-Wereldbank doen, maar ook wat we doen richting hulporganisaties.

[2:13:18] Dus hoe we op verschillende vlakken eigenlijk hierop moeten ons voorbereiden.

[2:13:22] Ja, een helder en ik denk ook een terechte vraag en ook misschien een vraag die een beetje raakt aan de frustratie die ik ook een beetje voel in Europees verband.

[2:13:31] Ik denk dat

[2:13:32] Veel van de collega's die ik heb gesproken van gelijkgezinde landen, die zien deze enorme crisis ook en die voelen een enorme noodzaak om hier iets aan te doen.

[2:13:41] Tegelijkertijd een gezamenlijke analyse op basis waarvan we ook gezamenlijk optreden.

[2:13:48] Het is niet een gootgabend gat, want er wordt echt wel werk verzet, maar er valt ook nog een boel werk te verzetten.

[2:13:53] Dus laat ik mevrouw Keugen, maar ook de hele Kamer, toezeggen dat we hier in het verslag van de RBZ graag op terugkomen.

[2:14:02] Dan ga ik naar mevrouw van Ark.

[2:14:05] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:14:07] Ik had de minister gevraagd, kan de minister of ook in EU-verband kunnen pleiten voor een gezamenlijk Europese actieplan voor de meest kwetsbare ontwikkelingslanden?

[2:14:17] Ik hoor de minister dat een soort van toezeggingen daarop doen.

[2:14:21] En hoe kan de minister ook aangeven hoe zo'n actieplan eruit zou kunnen komen te zien?

[2:14:27] De minister.

[2:14:28] Ja, voorzitter, ik denk dat mevrouw Van Ark en dit kabinet delen dat alles valt en staat met gezamenlijkheid, met coördinatie, met hele goede samenwerking.

[2:14:45] Ik weet niet of ik het voorbeeld van zo'n actieplan hier zou moeten beschrijven tot in de lettertypes, maar ik denk dat in de kern erop neerkomt dat je actie wil zien op een aantal elementen, namelijk hoe ga je om met de acute noden, namelijk de mensen die gewoon direct ontheemd zijn.

[2:15:05] Hoe ga je om met dreigende hongersnoten?

[2:15:07] Dat valt ook onder de acute noden.

[2:15:11] En drie, hoe bereid je je nu voor op de wat langere termijn nasleep?

[2:15:18] En dat is veel breder.

[2:15:19] Dat ziet natuurlijk op een veel breder element.

[2:15:23] Ik weet niet of mevrouw Van Ark allerlei KPIs of zo nu zou willen toevoegen, maar ik denk dat dat in essentie de kern is van waar zo'n actieplan naar zou moeten kijken.

[2:15:32] En ik vind ook dat we vanuit de commissie, maar overigens ook vanuit andere instanties echt dat leiderschap mogen verwachten om dat te doen.

[2:15:43] Oké, nog een vervolgvraag van mevrouw Van Ark.

[2:15:45] Nou, meer een opmerking inderdaad.

[2:15:47] Ik was niet op zoek naar KPIs, maar volgens mij de minister schetst denk ik het juiste hoe zou zo'n actieplan eruit kunnen komen te zien en heeft de juiste elementen daarin denk ik geschetst wat mij betreft.

[2:15:59] Ja, voorzitter, en ik vind ook overigens dat de Kamer dat ook van dit kabinet mag verwachten.

[2:16:02] Dus ik denk, het kabinet heeft tot nu toe een aantal urgente maatregelen genomen, bijvoorbeeld directe financiën voor vluchtelingen in Libanon, om maar eens één voorbeeld te noemen.

[2:16:14] We hebben een aantal andere interventies gedaan die denk ik van essentieel belang zijn.

[2:16:18] Ik denk dat we zo langzamerhand ook in de fase zijn dat ook vanuit onze kant daar serieus breder naar moet worden gekeken, waarbij we natuurlijk wel, en dat moet ik wel benadrukken, gewoon vastzitten aan de begroting zoals die is.

[2:16:28] En daar is niet ontzettend veel ruimte in de financiën.

[2:16:31] Voorzitter, ik ga door naar Global Europe als er hier geen vragen meer op zijn.

[2:16:37] Er zijn geen vragen meer.

[2:16:38] Kijk even rond.

[2:16:40] Ja, er is nog één vraag van de heer Verkuilen.

[2:16:42] Ja, dank voorzitter.

[2:16:44] Nog even een vraag.

[2:16:45] U zei het net even over dat verdienvermogen, het Russisch verdienvermogen.

[2:16:52] Had u een aantal aspecten waarvan u zei, dat kunnen we ook aanpakken als schaduwvloot en banken.

[2:16:58] Maar u voegde daar ook aan toe van, als het leidt tot honger, dan maken we er andere keuzes in.

[2:17:04] En ik ben wel even benieuwd om die wat scherper te maken.

[2:17:08] Wat bedoelde u precies nu hiermee?

[2:17:11] De minister.

[2:17:13] Een paar dingen.

[2:17:15] Dus om onze inzet te schetsen.

[2:17:17] Eén, het is dus essentieel dat die kunstmes die vastzit bij de straat van Hormuz, dat die wordt losgetrokken.

[2:17:22] Daar zet Nederland zich ontzettend voor in.

[2:17:24] Twee, de consequenties van het feit dat het niet gebeurt.

[2:17:26] Dus het teruggaan van de negatieve gevolgen, dat proberen we ook.

[2:17:32] En drie, je wilt natuurlijk niet dat Rusland nu gaat verdienen aan deze crisis, zoals ze doen door een gestegen olieprijs.

[2:17:37] Dus die zorg van de VVD, die snap ik heel goed.

[2:17:41] En daar kijken we ook serieus naar.

[2:17:42] Dus wij werken bijvoorbeeld met het IFAD en andere organisaties aan alternatieven ook voor die Russische kunstmest.

[2:17:48] Het enige wat ik zeg is, we moeten geen maatregelen nemen die ertoe gaan leiden dat de mondiale voedselcrisis sterker gaat worden.

[2:17:56] Dat is wel van cruciaal belang.

[2:17:59] Op het moment dat we maatregelen nemen zonder dat we deze dingen, die ik net schetst, tot succes hebben geleid, en we zien de honger... Hoe zal ik dat zeggen?

[2:18:09] ...plossing enorm toenemen, dan zijn we nog veel verder van huis.

[2:18:12] Het is niet een balans, want we trekken aan hetzelfde eind van de touw.

[2:18:16] We willen op alle mogelijke manieren het Russische verdienvermogen aanpakken, maar dit is een kleine randvoorwaarde.

[2:18:23] Want als we dat niet doen, dan ondermijnt het ook, en dat is denk ik wel belangrijk, de steun van het globale zuiden voor Oekraïne.

[2:18:29] En dan hebben we ons eigenlijk twee keer onszelf benadeeld.

[2:18:37] Voorzitter, dank.

[2:18:38] Veel vragen over Global Europe en dat snap ik ook goed.

[2:18:42] Waarbij ik ook misschien meteen procedureel zeg dat de Kamer in juni ongeveer een brief kan verwachten over de herziende inzet van dit kabinet met bekeking tot het MFK in brede zin.

[2:18:53] Maar wel een aantal van uw vragen denk ik dat ik die hier ook al kan en zal beantwoorden.

[2:18:59] En om maar meteen een van de belangrijke vragen denk ik beet te nemen.

[2:19:03] Het zijn vragen van meerdere van u.

[2:19:05] Dat gaat over hoe belangrijk, hoe centraal als uitgangspunt blijft armoedebestrijding nu bij het EU-ontwikkelingsbeleid.

[2:19:12] En ik denk dat het evident is

[2:19:15] dat dit kabinet het van belang acht dat de Europese Unie haar verdragsverplichting tot armoedebestrijding, het is niet zomaar een vrijwillige beleidskeuze, het is een verdragsverplichting, nakomt.

[2:19:26] En dat betekent ook diegene van u die hebben gevraagd naar de uitvoering van de motie Heeres-Seder, dat blijft het uitgangspunt ook voor dit kabinet.

[2:19:35] Waarbij ik meteen ook zeg tegen mensen die zeggen denk aan de strategische prioriteiten.

[2:19:40] Ik denk dat die armoedebestrijding en die strategische prioriteiten

[2:19:44] heel goed kunnen samengaan.

[2:19:45] Ik denk bijvoorbeeld aan onze inzet op de Northern Corridor in Kenia.

[2:19:49] Ik had een paar weken geleden de Keniaanse minister van Handel langs.

[2:19:52] Je merkt aan alles, dat is een win-win.

[2:19:58] Specifieker vroeg de heer Stoffer van de SGP of we bereid zijn dat we vasthouden aan een 90% ODA.

[2:20:08] En dat wil ik de heer Stoffer graag toezeggen.

[2:20:13] Ik denk dat dat van belang is.

[2:20:14] Ik denk, we hebben ook breed geproefd, dat dat in de Kamer wordt gezien als een belangrijk onderdeel van Global Europe.

[2:20:25] Vanuit mevrouw Kreuger ook een aantal vragen.

[2:20:27] Ik weet niet of ze allemaal een goede volgorde beantwoord, maar misschien een brede zin.

[2:20:31] Zij vroeg het ook iets breder.

[2:20:33] Ze had het niet alleen over klimaat, ze had het ook over armoede, ze had het over klimaat en ongelijkheid.

[2:20:37] Ik denk dat het goed is om te zeggen dat het niet alleen de bestrijding van armoede is, maar ook van klimaatverandering en ook van ongelijkheid.

[2:20:44] dat wij als een belangrijk belang zien en ook als een eigen belang overigens, omdat groeiende armoede, omdat klimaatproblematiek wereldwijd de kans op conflict vergroten, de migratiedruk vergroot, economische ontwrichting vergroot, veiligheidsrisico's vergroten, dus daarin investeren, dat is een prioriteit.

[2:21:07] Misschien dat ik ook meteen een vraag van mevrouw Kreuger meeneem als het gaat over die stevige verankering van die 25 miljard aan humanitaire hulp.

[2:21:24] Die vinden wij ook van cruciaal belang.

[2:21:26] Wij hebben ook gezien hoe ingewikkeld het de afgelopen jaren is geweest om ervoor te zorgen dat je een adequaat Europese antwoord hebt op sommige van deze crisis.

[2:21:35] Dus wij willen de commissie graag houden aan die inzet.

[2:21:38] Mevrouw Keugen vroeg ook, zet het kabinet zich in voor minimaal 20% niet-programmeerbare middelen?

[2:21:46] Laat ik daar misschien iets algemeener op blijven, omdat ik anders bang ben dat ik me te veel in percentages waag, maar dat dit kabinet het belang van niet-programmeerbare flexibele middelen voor crisisresponse zeer onderschrijft.

[2:22:00] Zeer onderschrijft en dat we dus ook inzetten op voldoende flexibiliteit in het volgende MFK om in te kunnen spelen op onvoorziene situaties en crisis.

[2:22:09] De heer Bamenga van D66 vroeg de garantie dat de inzet op publiek-private samenwerking niet ten koste gaat van OS-doelen.

[2:22:18] Ik heb net, denk ik, gezegd hoeveel belang dit kabinet hecht aan de verdragsverplichting van de Europese Unie als het gaat over armoedebestrijding.

[2:22:27] Ik heb de motie Heer Seder, denk ik, genoemd.

[2:22:33] En ik denk dat het dus in dat opzicht elkaar niet hoeft te bijden, maar dat het elkaar net als, hopelijk ook in het Nederlands beleid, ik hoop dat u dat ook zo ziet, ook een win-win kan zien in af en toe dat je dat ontwikkelingssaanwerking en handel elkaar kunnen versterken.

[2:22:47] De heer Hogeveen had vragen over de financiering van internationale migratiebeperking en de financiering van innovatieve oplossingen.

[2:22:56] En het is duidelijk, denk ik, dat migratie een van de prioriteiten is van Nederland binnen die onderhandelingen van het Global Europe Instrument en dat dus ook het verankeren van voldoende middelen daarvoor van belang is.

[2:23:06] Waarbij ik zelf zeg, het verankeren van middelen is één en we komen straks nog even te spreken over conditionaliteiten, daar hebben een aantal van u ook naar gevraagd.

[2:23:15] In mijn eigen contacten tot nu toe merk ik vooral dat vanuit landen waarvan je dus zou hopen, wensen, verwachten dat zij meer meewerken met terugkeer.

[2:23:26] dat de meer-voor-meer-benadering, dat dialoog en een bredere strategische partnerschap, dat dat de meeste vruchten afwerpt.

[2:23:35] En ik durf niet te zeggen nu waar we daar de eerste vruchten van gaan zien, maar ik merk wel echt in die contacten...

[2:23:41] Ik was bijvoorbeeld in Egypte niet zo lang geleden.

[2:23:45] Het feit dat wij daar investeren in opvang in de regio, van ons van groot belang natuurlijk, om te voorkomen dat mensen in bootjes stappen en inhumane reizen moeten doorgaan,

[2:23:55] betekent ook dat wij een gesprek met hen kunnen hebben over jongens, maar jullie hebben ook bepaalde verplichtingen over jullie eigen inwoners die bij ons zijn en die eigenlijk weer terug moeten.

[2:24:02] En dat is ook van groot belang, de bereidheid van dit kabinet om dat gesprek aan te gaan.

[2:24:07] De innovatieve oplossingen waar de heer Hogeveen naar vroeg, dat gaat denk ik vooral over het werk wat de minister van A&M doet bij het realiseren van Europese terugkeerhubs.

[2:24:18] Daar loopt Nederland voor op, is Nederland onderdeel van de kopgroep, bekijkt ook

[2:24:22] de Europese Unie grotendeels naar wat Nederland allemaal doet en binnen welke voorwaarden wij dat doen.

[2:24:27] Omdat wij gaan voor effectiviteit, maar natuurlijk ook voor het borgen van de randvoorwaarden dat we een humane opvang voor vluchtelingen daar ter plekke kunnen garanderen.

[2:24:38] Mevrouw van Ark vroeg ook naar binnen dat budget de aandacht voor de meest kwetsbare.

[2:24:46] Ik denk dat het hier ook van belang is te schetsen hoezeer het kabinet onderschrijft het belang van investering in fragile landen, in conflictgebieden en dat ook een dergelijke inzet kan bijdragen aan conflictpreventie en het verminderen van weer toekomstige humanitaire noden.

[2:25:03] Dus ik snap het.

[2:25:04] Het voorstel lijkt nu de nadruk te leggen op de regio's in de buurt van Europa.

[2:25:10] Maar wij vinden het van belang en we zien ook dat de commissie dat wil, dat financiering beschikbaar blijft voor de fragiele landen daarbuiten.

[2:25:18] Mevrouw Keuger vroeg hoeveel van Global Europe dan richting het maatschappelijk middenveld gaat.

[2:25:25] Laat ik hier ook meteen zeggen dat, in tegenstelling tot het vorige kabinet, wij het van groot belang vinden dat Global Europe ook voor maatschappelijke organisaties openstaat.

[2:25:34] Als we effectief willen zijn is dat van cruciaal belang.

[2:25:38] Dat doen we ook via de 360-graden aanpak van de Global Gateway.

[2:25:43] Ze vraagt ook naar een percentage.

[2:25:44] Daar ben ik zelf in alle eerlijkheid niet zo'n heel groot fan van, omdat we dan op percentages gaan sturen in plaats van effectiviteit.

[2:25:52] Laat ik wel in algemene zin zeggen dat wij het van belang vinden dat die toegang laagdrempelig is en dat wij het ongelooflijk belangrijk vinden dat zij onderdeel zijn van deze Global Europe.

[2:26:05] Even kijken.

[2:26:07] Dit is mevrouw Kreuger ook van Pro.

[2:26:12] Zij vroeg naar gender en klimaat binnen het MFK.

[2:26:24] Ik geloof dat dat...

[2:26:27] Laat ik daar heel kort over zijn.

[2:26:28] De gevraagde inzet daarop, de bindende doelstellingen, de percentages.

[2:26:37] Ik snap wat mevrouw Kreuger daar zegt, dat zeg ik ook graag toe.

[2:26:39] Dat gaan we ook op die manier doen.

[2:26:44] Dan, mevrouw Kreuger, ook op een apart gasenwederopbouwfonds binnen Global Europe.

[2:26:50] Een eventueel voorstel daarvoor zal ik met interesse bezien.

[2:26:53] Er zijn natuurlijk ook wel belangrijke aandachtspunten.

[2:26:57] Ik bedoel, er moet wel een meerwaarde zijn ten opzichte van de bestaande instrumenten.

[2:27:00] En ik vind het ook wel ontzettend belangrijk dat de VN hier centraal staat.

[2:27:04] Toen ik bij de grens was, heb ik ook nogmaals die 5 miljoen van Nederland voor het VN-fonds voor vroege wederopbouw benadrukt.

[2:27:13] Maar goed, ook binnen de Europese Unie moet je hier zoveel mogelijk naar kijken.

[2:27:19] Dan even kijken, mevrouw Keugen, ook nog over de negative conditionality in betreffende landen.

[2:27:31] En dat gaat misschien over de brede zin de conditionaliteit.

[2:27:35] Ik heb daar net over gezegd en ik denk dat dat in de algemene zin van groot belang is.

[2:27:38] Als je effectieve conditionaliteit wil, dan geldt dat meer voor meer over het algemeen beter werkt.

[2:27:45] Dat dat leidt tot ook een langere strategische samenwerking.

[2:27:50] Tegelijkertijd maakt de Global Europe-voorstel nu wel mogelijk om ook bij onvoldoende samenwerking op te treden, laat ik het zo zeggen.

[2:28:02] Humanitaire hulp is daar, zeg ik meteen, totaal van uitgezonderd.

[2:28:06] Dat kan ook niet, dat mag ook niet, dat moet ook niet.

[2:28:11] Maar als ik gewoon zelf kijk even naar wat werkt qua pressie-instrumenten, ja, dan kan je kijken naar het stopzetten van bepaalde programma's.

[2:28:20] Tegelijkertijd is het zo dat de meeste van die programma's van ons niet rechtstreeks via de overheid gaan, dus dan is de pijn slechts zeer gedeeltelijk voelbaar.

[2:28:26] Maar het inzetten van bijvoorbeeld landingsrechten, intrekken van visa, dat zijn echt instrumenten die, als we het hebben over negatieve conditionaliteit,

[2:28:34] die vaak gewicht in de schaal leggen en die boren wat ons betreft ook tot de menukaart.

[2:28:41] De heer Dekker van voren vroeg nog eens dat OS moet toegespitst zijn op weerbaarheid.

[2:28:48] Ik verwelkom overigens zijn constructieve houding ten aanzien van ontwikkelingszijnwerking ook in dit debat en ik ben het ook met hem eens dat

[2:28:54] dat weerbaarheid ongelooflijk belangrijk is, in de algemene zin.

[2:28:58] Dat geldt overigens niet alleen voor onze inzet in het globale zuiden, dat geldt ook voor de inzet in onze economie hier.

[2:29:06] En om die weerbaarheid te vergroten, dat hebt u ook kunnen lezen in het beleidsbrief, zetten we ook het gehele instrumentarium in.

[2:29:11] Dus niet alleen het buitenlandbeleid, ook handel, ontwikkelingssamenwerking, defensie en dat soort zaken.

[2:29:17] De heer Hogeveen had daarnaast dan nog vragen over

[2:29:21] Het ging eigenlijk over de Oekraïne deel, moet ik denk ik zeggen, van Global Europe over de 100 miljard.

[2:29:29] Hij vroeg, is dat nou de commissie die mag naar zich toe terecht zonder fatsoenlijke controle van de nationale parlementen?

[2:29:37] Ik zou zeggen dat mijn antwoord nu nee is, dat in lijn met moties van de Kamer, en die zijn de heer Hoogveen denk ik zeer goed bekend,

[2:29:46] Het kabinet geen voorstander is van nieuwe Europese instrumenten op basis van gemeenschappelijke schulden.

[2:29:52] Dat we ook tegen commissievoorstellen zijn voor Catalyst Europe en tegen het crisisinstrument.

[2:29:58] En dat voor de financiering van Oekraïne eigenlijk geldt dat op dit moment onduidelijk is hoe dat precies vorm gaat krijgen in het MFK, buiten het MFK.

[2:30:05] Dus dat moeten we even afwachten hoe dat precies zijn beslag gaat krijgen.

[2:30:08] Maar ik denk dat het antwoord op zijn vraag het antwoord nee is.

[2:30:12] Tot slot dit onderwerp, mevrouw Kreuger, zij had het over de hoeveelheid beschikbare middelen.

[2:30:20] Ongelooflijk belangrijk denk ik dat die op Europees niveau is en zij vroeg ook nog nationaal.

[2:30:25] Belangrijk denk ik te weten, en dat weet mevrouw Kreuger ook, vanaf 2027 investeert dit kabinet 257 miljoen

[2:30:31] Eurostructureel en ook dit jaar in de eerste suppletaire begroting heeft dit kabinet 108 miljoen euro extra vrijgemaakt.

[2:30:39] Dat gaat onder andere naar humanitaire hulp.

[2:30:40] Dat gaat naar gezondheid.

[2:30:41] Dat gaat naar klimaat.

[2:30:42] En ik hoop ook zeer hier overigens op de brede steun van uw Kamer.

[2:30:46] Dat is een belangrijke toevoeging aan deze begroting.

[2:30:49] Voorzitter tot zover Global Europe.

[2:30:53] Dank.

[2:30:54] Ik kijk even naar de leden en ik zie de heer Hogeveen die een vraag heeft.

[2:30:58] Voorzitter, dank en goed om te weten dat het kabinet dus ook kritisch kijkt naar het voorstel van de commissie ten aanzien van Global Europe en dan inderdaad ook het Oekraïne gedeelte.

[2:31:10] Want de minister zei, correct me if I'm wrong, dat het nog niet duidelijk is hoe die betalingsfaciliteit er dan uit gaat zien.

[2:31:19] Alleen, als ik het voorstel van de commissie lees, zijn ze er vrij klip en klaar over dat dat above en beyond die MFF zal worden gefinancierd.

[2:31:28] En wel degelijk zal worden gefinancierd met de garantie van de zogeheten headroom van de EU-begroting.

[2:31:35] Dus kan ik hier dan uit opmaken dat het kabinet, zoals ik in mijn betogen ook heb gevraagd, hier eigenlijk een dikke vette streep doorheen zet?

[2:31:44] De minister.

[2:31:47] Ja, voorzitter.

[2:31:47] Kijk, een dikke vette streep.

[2:31:52] Laten we daar een beetje voorzichtig mee zijn op een aantal manieren.

[2:31:55] Eén, omdat het ongelooflijk cruciaal is dat we die steun aan Oekraïne voortzetten en dat die steun ook gefinancierd wordt en dat die ergens vandaan komt.

[2:32:02] Twee, ik heb denk ik de heer Hoogfijn heel helder gezegd over hoe het kabinet aankijkt tegen nieuwe instrumenten op basis van gemeenschappelijke schuld.

[2:32:11] Drie, ik denk specifiek voor Global Europe geldt

[2:32:15] Dat de leningen die de EU aangaat voor het financieren van leningen aan derde landen, die worden gegarandeerd via het gemeenschappelijk voorzieningenfonds en dat wordt weer gevoed met de budgetten die beschikbaar zijn voor Global Europe.

[2:32:26] Dat is de huidige stand en dat betekent op de huidige stand is er geen risico op hoge EU-drachten en wordt ook geen garantie opgenomen op de begroting van het ministerie van Financiën.

[2:32:34] Als die situatie wijzigt, als de Europese Commissie helderder wordt in hoe ze dit zien, dan gaan we uiteraard de Kamer meteen weer informeren.

[2:32:41] En ik zal het punt wat de heer Hoogveen hier zelf opmerkt, gaan we denk ik ook even adresseren, misschien is dat de netste manier om het te doen, in de brief over de MFK-inzet van dit kabinet die ergens rond juni komt.

[2:32:52] Dan hebben we namelijk ook een beter zicht en dan voeren we niet een abstracte discussie, we kunnen hem ook concreter voeren.

[2:32:59] Vervolgvraag van de heer Hogeveen.

[2:33:00] Ja oké voorzitter, helder.

[2:33:02] Het was in die zin ook vrij verhelderend voor mij namelijk het rapport van de Europese Rekenkamer die dus wel degelijk hele duidelijke waarschuwingen ook geeft.

[2:33:11] Die toegenomen financiering voor Oekraïne op basis van de headroom

[2:33:17] zal ervoor zorgen dat de gereserveerde headroom, om het maar even technisch te houden, ontoereikend, dat het risico ontstaat dat het ontoereikend zal zijn en dat dat dus weer via de eigen middelen zal worden gehaald.

[2:33:28] De eigen middelen is eigenlijk het geld wat de EU zelf ophaalt.

[2:33:31] Dus het is in ieder geval positief om te horen dat het kabinet daar dan tegen licht zal bieden richting de Europese Commissie.

[2:33:39] Ik heb nog één vraag ten aanzien van de financiering, want dat gaat dan over de 200 miljard ten aanzien van Global Europe.

[2:33:47] En dat is dat...

[2:33:51] De commissie heeft aangegeven, er is een 70% toename nodig in de financiering, 200 miljard wordt er nu gereserveerd voor Global Europe zelf, maar dan lezen we ook dat er een impact assessment is vanuit de commissie met bepaalde voorstellen die ze dan willen doen, maar dat er geen kwantitatieve analyse is over wat ze dan precies gaan doen, hoe ze het precies gaan uitgeven.

[2:34:11] Dus mijn vraag ook aan het kabinet is, hoe kijkt u nou naar die toegenomen gereserveerde budgetten vanuit de Europese commissie en wat is het standpunt van het kabinet als u maandag

[2:34:20] Raad Buitenlandse Zakenontwikkeling gaat.

[2:34:23] De minister.

[2:34:25] Ja, voorzitter, laat ik daar in algemene zin twee dingen over zeggen.

[2:34:30] Eén is dat als je kijkt naar de verschillende pijlers binnen het MFK, dat dit een pijler is waarvan het kabinet denkt dat is ongelooflijk belangrijk gelet op de geopolitieke positie waarin we ons nu bevinden.

[2:34:44] De precaire positie die de Europese Unie inneemt wereldwijd.

[2:34:48] Ik hoorde de heer Hogeveen ook nadrukkelijk vragen van wat voor doelstellingen mogen we daar dan achterzoeken.

[2:34:53] Ik kon hem bijna vragen over KPIs.

[2:34:58] Laten we daar een beetje voorzichtiger in zijn in dat nu in de algemene zin proberen vast te leggen.

[2:35:05] Ik denk dat de doelstellingen van het Global Europe aan zich

[2:35:10] Die zijn denk ik zowel strategisch als zeer gericht op armoede.

[2:35:14] Maar als het gaat over de resultaten die we daarmee geboekt worden, daar gaan we denk ik nog een serieuze discussie ook met de commissie over voeren van hoe gaan we dat nou op de meest meetbare manier doen.

[2:35:23] Waarbij ik wel wil aantekenen dat in het buitenland beleid in algemene zin resultaten nogal

[2:35:30] ingewikkeld begrip is.

[2:35:31] Soms kan je het heel concreet krijgen.

[2:35:34] Soms kunnen er ook dingen mislukken.

[2:35:35] Dat is zeker ook op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, waarbij je in sommige landen echt een prachtig portfolio hebt en het blijft stabiel.

[2:35:44] En dan zie je echt rendement van wat je aan het doen bent.

[2:35:46] En soms heb je ook een land dat opeens van stabiel naar fragile staat verandert en dan is het rendement van je investering in één keer weg.

[2:35:51] Dus die doelstellingen in een abstracte zin, die zullen denk ik zeer helder zijn.

[2:35:54] Ik ken de commissie ook als zeer goed verantwoordend hoe ze de gelden uitgeven.

[2:35:59] Maar ik denk die discussie kunnen we later, als er meer duidelijk is, kunnen we die ook weer beter...

[2:36:06] Een vervolgvraag van de heer Hoving.

[2:36:08] Ja, voorzitter, dank.

[2:36:09] Laatste punt hoor.

[2:36:11] Kijk, wat ik op dit moment dan wel een beetje mis is het gevoel van nou u gaat minister gaat maandag bent u bij de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkeling.

[2:36:21] En wat is nou precies de inzet van Nederland ten aanzien van de gereserveerde gelden die nu door de commissie zijn voorgesteld?

[2:36:28] We hebben premier Jetten gezien, we hebben minister van Financiën Heijnen gezien, die heeft eigenlijk al wel duidelijk gezegd, het algehele voorstel van het MFK, dat is voor ons nu als Nederland onacceptabel.

[2:36:39] Nou, deze 200 miljard en nog 300 miljard als je het Oekraïne gedeelte erbij optelt, dat zijn echt flinke gelden.

[2:36:47] Dus wat is precies de inzet van Nederland?

[2:36:50] Ja, gaan we toch de duimschroeven wat aandraaien?

[2:36:53] Dat mis ik nog een beetje.

[2:36:55] We leven in Europa, dus de duim schroeven laten we nog even achterwegen.

[2:37:00] Maar misschien als ik de vraag van de heer Hoogveen zo mag interpreteren.

[2:37:05] Ik hoef een beetje dat de vraag achter zijn vraag is, hoe krijgen we daar nou meer grip op?

[2:37:10] Hoe krijgen we meer grip op hoe dat wordt uitgegeven?

[2:37:14] Even voorbij die algemene brief van juni waarin dit ook nader zal worden gespecificeerd.

[2:37:19] Maar een van de dingen die ik zal meenemen is dat als je kijkt naar de governance hiervan, dat wij pleiten voor ook voor een grotere rol van de raad, een grotere rol dus van de nationale kabinetten.

[2:37:29] En dat is niet alleen niet om de boel te compliceren of ingewikkelder te maken, maar is ook omdat ik zelf vind dat Global Europe veel politieker moet worden dan het nu is.

[2:37:41] Dus ik ben er heilig van overtuigd dat veel van die programma's met fundamentee programma's goede resultaten worden geboekt, maar daaromheen politieke boodschappen, daaromheen resultaten bereiken door politiek engagement, dat is eigenlijk zeer beperkt.

[2:37:57] En daar vind ik dat Nederland meer kan doen, dus in KSU ikzelf onder andere.

[2:38:03] Ik vind dat andere lidstaten daar meer kunnen doen, maar ik vind ook echt dat de taak is van de eurocommissarissen om dat te faciliteren en te coördineren.

[2:38:10] nu mondjesmaat en dat zal veel meer moeten gebeuren.

[2:38:17] Dank u wel.

[2:38:17] En ik zie de heer Dekker.

[2:38:20] In het verlengde hiervan, voorzitter, misschien een beetje hetzelfde punt, maar ik zou graag van de minister willen horen dat hij inderdaad in het Europees Verband nadrukkelijk pleit voor het meetbaar maken en houden zoveel mogelijk van de resultaten van die inspanningen, want dat lijkt er toch af en toe bijeen te schieten en dat is denk ik een belangrijk punt wat Nederland moet blijven maken in dit verband.

[2:38:37] De minister.

[2:38:38] Ja, voorzitter, niet alleen afrekenbaar maken, maar ik vind ook, nou de heer Hogeveen die citeerde daar ook uit, ik denk dat de Europese rekenkamer ook een instrument is dat niet alleen het kabinet, maar hopelijk ook deze kamer inzicht verschaft in wat er goed gaat en wat er niet goed gaat.

[2:38:53] En ik vind dat ook een van de belangrijkste dingen.

[2:38:56] dat wij heel helder zijn over hoe effectief we met onze middelen omgaan.

[2:39:03] Waarbij ik wel wil zeggen in algemene zin dat de ontwikkelingssector een van de meest geëvalueerde sectoren op aarde is en dat over het algemeen de governance en de wijze waarop er wordt gewerkt echt wel dik op orde zijn.

[2:39:14] Dus ja, er kunnen altijd dingen beter en daar waar het beter kan, zal het Nederlands kabinet dat aanjagen.

[2:39:19] Maar we moeten, denk ik, ook reëel zijn.

[2:39:21] Ik heb liever dat deze mensen goede dingen doen dan dat ze 20.000 formulieren invullen.

[2:39:25] Dat geldt ook voor verpleegsters en politieagenten in dit land.

[2:39:28] Meer vertrouwen richting de professional.

[2:39:30] Iets minder controlezucht.

[2:39:34] Als er verder...

[2:39:35] Er is nog een vraag van mevrouw Kreuger.

[2:39:39] Dank, voorzitter.

[2:39:41] Ik had drie vragen gesteld over migratie die niet helemaal zijn beantwoord en ik had een vraag gesteld over

[2:39:53] geld voor maatschappelijke organisaties.

[2:39:55] Daar gaf de minister aan dat wat hem betreft het belangrijk is dat maatschappelijke organisaties ook deel van de uitvoering doen.

[2:40:01] Ik had specifieke vragen gesteld over of dan ook lobby en advocacy gewoon onderdeel is van waar organisaties voor gesteund kunnen worden.

[2:40:13] De minister.

[2:40:14] Ja, voorzitter, excuseer.

[2:40:16] Misschien één of twee van die vragen komen nog in het blokje migratie en OS aan de orde, maar misschien om dan deze direct te beantwoorden... Ja, er komt nog een klein blokje hier naar achteraan.

[2:40:27] Maar om deze vraag dan direct te beantwoorden... Kijk, ik vind het zelf van groot belang dat in Nederland maatschappelijke organisaties het Nederlandse kabinet scherp kunnen houden.

[2:40:36] Ik denk dat dat goed is voor onze eigen geloofwaardigheid.

[2:40:38] Ik denk dat het goed is voor ons beleid.

[2:40:40] Ik denk dat het ook goed is voor onze externe positie, dat als wij andere landen willen aanspreken op hoe zij omgaan met hun maatschappelijk middenveld, met hun bevolking, dat we dat doen vanuit een positie dat ze niet kunnen zeggen, hé, maar in uw eigen land doet u toch precies hetzelfde.

[2:40:52] Dus dat is één.

[2:40:53] En twee, dat vind ik dus ook op Europees niveau,

[2:40:55] dat, gelet op de hoeveelheid middelen en het belang van het Europees beleid, vind ik het van belang dat ook maatschappelijke organisaties ook de Europese Commissie scherp kunnen houden.

[2:41:06] En ik weet ook vrijwel zeker dat de Europese Commissie dat verwelkomt, omdat het toch zo is dat in sommige landen hebben we gewoon ontzettend goede relaties overheid tot overheid, maar in andere landen is dat gewoon wat ingewikkelder en is inzet via maatschappelijke organisaties cruciaal.

[2:41:25] Kijk even, er zijn verder geen vragen.

[2:41:27] De minister Fox zijn betoog.

[2:41:29] Voorzitter, dan komen we bij het blokje de Global Gateway.

[2:41:32] Een vraag van mevrouw van Ark, een belangrijke vraag denk ik.

[2:41:38] Die vroeg hoe we ervoor zorgen dat die Global Gateway projecten worden vormgegeven via de nationale prioriteiten van de partnerlanden.

[2:41:46] En ik denk dat dat juist een van de onderscheidende karakteristieken van de Global Gateway zou moeten zijn.

[2:41:52] Ik moet wel zeggen, in alle eerlijkheid, ik ben niet heel erg tevreden met hoe het nu gaat.

[2:41:57] Dus ik hoop dat de potentie die in het instrument zit, dat die de volgende keer nadrukkelijker wordt benut.

[2:42:03] Maar de nationale prioriteiten van partnerlanden zijn echt de basis voor deze programmering.

[2:42:07] En dat is ook essentieel, want we moeten toe naar die gelijkwaardige partnerschappen.

[2:42:12] Zij vroegen ook, en dat snap ik ook goed, hoe je dan garandeert dat lokale ondernemers, boeren, maatschappelijke organisaties daadwerkelijk profiteren.

[2:42:21] En we borgen dat, ik vind het zelf een wat ingewikkelde benaming, maar via de 360-graden-benadering, waarbij juist die lokale boeren, waarbij ondernemers, waarbij maatschappelijke organisaties nadrukkelijk moeten worden betrokken.

[2:42:33] En die is in elk project weer anders, omdat ook elke context anders is.

[2:42:36] Maar ik denk dat haar oproep, dat die essentieel is.

[2:42:40] En wij doen dat ook dan weer zelf.

[2:42:42] vanuit onze Dutch Diamond benadering.

[2:42:46] Die naam vind ik zelf een prachtige benadering, omdat het ook echt, denk ik, een diamant is in het internationale speelveld.

[2:42:53] De heer Verkuilen vroeg in dit verband of wij bereid zijn om te pleiten voor de uitsluiting van Chinese staatsbedrijven.

[2:43:02] Ik sla het even helemaal plat, hij zei het veel genuanceerder.

[2:43:05] Daar wil ik een paar dingen over zeggen.

[2:43:09] Eén is, ik zie uw punt en ik zie heel duidelijk waar u vandaan komt.

[2:43:14] Ik denk dat we dat ook heel serieus moeten bekijken.

[2:43:16] Ik denk dat twee, het van groot belang is dat de global gateway investeringen en partnerschappen zich ook onderscheiden door het naleven van Europese standaarden.

[2:43:26] Dat zijn vaak ingewikkelde standaarden en bedrijven die daaraan deelnemen moeten ongeacht hun origine die standaarden naleven.

[2:43:35] Ik denk drie, wat wij van belang vinden, is dat Europese en like-minded landen voorrang krijgen in deze, maar vier, helemaal uitsluiten.

[2:43:46] Er zijn ook bepaalde zaken waar Chinese bedrijven bijna een monopolie hebben en als je dat niet toestaat, dan hebben we daar weer een klein probleem.

[2:43:55] Dus volgens mij snap ik heel goed de intentie achter de vraag.

[2:43:58] Snapt het kabinet dat heel goed?

[2:43:59] Volgen we de heer Verkuijden een heel stuk over die route, maar nemen we misschien net iets eerder de afslag dan hij zelf zou doen.

[2:44:06] Dus helemaal uitsluiten nee, maar zeer streng ja.

[2:44:12] De heer Dekker van Forum vroeg ook een terechte vraag van, ja, hoe verhoudt die Global Gateway zich nu tot wat China doet, bijvoorbeeld Belt and Road?

[2:44:22] En is dat nou niet zinloos?

[2:44:24] En ik denk dat hier het interessante is dat ja, die Belt and Road heeft China veel invloed verschaft,

[2:44:31] maar lijkt nu toch ook langzaamaan een beetje een modesteen te worden.

[2:44:36] De leningen die daar zijn uitgezet, die maar niet terugkomen...

[2:44:40] Volgens mij in Beijing bevalt dat niet goed, maar omgekeerd in de landen waar het gebeurt, bevallen de voorwaarden die met die infrastructurele investeringen niet zo goed en wij bieden een ander model.

[2:44:53] Wij concurreren op kwaliteit en op transparantie, geen schuldenval en een lokale meerwaarde.

[2:44:58] En ik denk dat dat niet alleen principieel, maar ook echt geopolitiek verstandig is.

[2:45:01] Wij positioneren ons anders, dus misschien niet meteen zo aantrekkelijk als een gratis aanbod.

[2:45:06] Hier hebt u een weg, maar ik denk op de langere termijn gaat dat zijn vruchten afwerpen.

[2:45:11] Voorzitter, dat was de Global Gateway.

[2:45:13] Dank u wel.

[2:45:14] Ik kijk even rond of er vragen over zijn.

[2:45:18] Nee, geen vragen.

[2:45:19] De minister van Volksgezondheid ook.

[2:45:21] Voorzitter, het blokje migratie en OOS.

[2:45:25] Ik heb daar al wel iets over gezegd, maar misschien, mevrouw Kreuger, u vroeg daarom en ik krijg meteen ook het antwoord.

[2:45:30] Het belang van niet alleen inzetten op grensbewaking, maar bijvoorbeeld ook op het monitoring om mensenrechten schendingen tegen te gaan.

[2:45:39] Denk ik van belang om u te verzekeren dat

[2:45:42] ...Nederland voor migratie-gerelateerde programma's in EU-verband... ...consequent aandringt op het belang van toetsing en de monitoring van mensenrechten... ...dat stevige waarborgen, onafhankelijke monitoring daarvan, van groot belang zijn... ...net zoals duidelijke procedures ook voor de melding van schending... ...en dus ook het zo nodig opschorten van steun.

[2:46:00] En daar hebben we, denk ik, in het verleden, vermoed ik zomaar... ...mevrouw Keurig-Gerrit heeft zoiets een keer wat ervaring gehad... ...waarvan ze zegt, was dat nou doortassend optreden?

[2:46:08] Dit kabinet zal in ieder geval proberen in te zetten om dat optreden doortastender te maken dan we soms hebben gezien.

[2:46:14] De VVD, de heer Verkuilen, vroeg hoe de huidige middelen worden ingezet voor migratie en hoe die inzet effectiever kan worden gemaakt.

[2:46:23] Het kabinet is voorstander van brede strategische partnerschappen tussen de Europese Unie en derde landen, op basis waarvan wij onze wederzijdse belangen kunnen behartigen.

[2:46:33] En dat is over een breed terrein.

[2:46:36] inclusief migratie, niet exclusief migratie.

[2:46:40] En om effectief te zijn, denk ik dat die samenwerking breed moet zijn.

[2:46:45] Om effectief te zijn, denk ik dat de samenwerking vooral moet draaien om meer voor meer dynamiek, maar als we het hebben over de negatieve kanten, ik noemde het net al,

[2:46:56] Visumafspraken, landingsrechten zijn denk ik de meest effectieve manieren om daarna te kijken.

[2:47:03] De heer Verkuilen vroeg ook, moet dan OOS explicieter gelinkt worden aan migratiesamenwerking?

[2:47:07] Ik denk eigenlijk in alle eerlijkheid dat Nederland dat als een van de landen, als een van de beste landen in de Europese Unie doet.

[2:47:13] Dat is ook waarom sommige landen met veel jaloersie kijken naar het werk van collega Bart van den Brink.

[2:47:18] Terugkeerssamenwerking, een vraag van de SGP, van de heer Stoffer.

[2:47:24] Ja, dus de terugkeer van vertrekplichtigen is echt een belangrijke prioriteit van dit kabinet, overigens ook van mijzelf, voor alle duidelijkheid.

[2:47:31] Ik geloof dat als je ons asielsysteem, als je daar het draagvak wil houden, dan moet je ervoor zorgen dat ons systeem effectief en menselijk is, maar dan moet je er ook voor zorgen dat mensen die hier niet mogen blijven, dat ze terugkeren.

[2:47:44] En ik denk dat je daarbij moet zoeken naar manieren, naar de wijze waarop je het meest effectief kan zijn.

[2:47:52] En toch een beetje zoals gezegd, zoals ik net ook zei, ik denk dat daar positieve koppelingen vaak beter werken.

[2:47:57] Dat is in ieder geval mijn ervaring tot nu toe en ook wel wat ik de afgelopen jaren uit verschillende onderzoeken heb gezien.

[2:48:04] Dan nog van ARK, CDA als laatste.

[2:48:10] Humilitaire hulp koppelen aan migratie, samenwerking of geopolitiek.

[2:48:14] Laat ik daar heel helder over zijn.

[2:48:16] Humilitaire hulp is humilitaire hulp, geen enkele koppeling.

[2:48:20] Voorzitter, dat was Migratie en OS.

[2:48:23] Dank u wel.

[2:48:24] Dank u wel en ik zie een vraag van de heer Verkuilen.

[2:48:27] Ja dank voorzitter en dank ook voor de beantwoording zover.

[2:48:32] U noemde net, de minister noemde net via u voorzitter dat zeg maar effectief is de landingsrechten en dat soort zaken als het hier over gaat, conditionalisering.

[2:48:43] Ik vroeg me ook even af en ik heb dat in mijn bijdrage wel genoemd als het gaat om handelsvoordelen binnen de EU.

[2:48:49] Of daar, of wat de effectiviteit en of hij daar nog even op wil reflecteren.

[2:48:54] Dank u voorzitter.

[2:48:59] Ja, ik wil daarop reflecteren, maar ik moet in alle eerlijkheid zeggen dat ik daar zelf minder ervaring mee heb.

[2:49:04] Dus als de heer Foucaulde dat goed vindt, kom ik daar in de tweede termijn graag nog even op terug.

[2:49:10] Prima.

[2:49:10] Oké, ik kijk even rond of er nog meer vragen zijn.

[2:49:13] Geen vragen.

[2:49:15] Mevrouw Kreuger twijfelt.

[2:49:17] Hij twijfelt niet oversteken.

[2:49:20] Hoeveel heeft mevrouw Kreuger er nog twee?

[2:49:25] Voorzitter, dan komen we bij een groot aantal andere vragen.

[2:49:32] De heer Bamenga over Soudan.

[2:49:37] Laat ik daar kort over zijn, daarmee doe ik het natuurlijk geen recht, maar een ongelooflijk

[2:49:42] een tranentrekkend conflict, een dieptriste situatie.

[2:49:47] En Nederland probeert mensenrechten schenningen tegen te gaan door uitbreiding van sancties.

[2:49:51] Wij steunen organisaties op het basis van het monitoren en documenteren van misstanden.

[2:49:58] En wij zijn ook lid van de zogenaamde Atrocity Prevention Coalitie in Soudan om op die manier ook strafvaloosheid tegen te gaan.

[2:50:07] Echt misstanden van een zeer grote orde.

[2:50:09] Zeker in Darfur, niet zo heel lang geleden.

[2:50:11] En toen heeft ook de minister van Buitenlandse Zaken zeer sterke bewoordingen gebruikt.

[2:50:15] ...om te duiden wat daar is gebeurd en om te kijken of we daar iets tegen kunnen doen.

[2:50:22] De heer Bamega vroeg ook... Hoe kijken we dan terug op de conferentie Berlijnen?

[2:50:26] Wat heeft Nederland ertoe gezegd?

[2:50:27] Misschien om met dat laatste te beginnen.

[2:50:29] Wij behoren tot de grootste donoren als het gaat over Soudan.

[2:50:32] Toegezegd dat we in 2026 bijna 25 miljoen euro zullen besteden... ...aan humanitaire hulp, specifiek voor Soudan zelf via het VN Landenfonds... ...en via de Dutch Relief Alliance.

[2:50:43] een club, organisaties van absolute wereldklasse.

[2:50:46] En ik zeg nog maar even, dat komt bovenop het merendeel van de humanitaire bijdrage van Nederland, die ook ongeoormerkt via de VN en het Rode Kruis kunnen worden ingezet.

[2:50:56] Is het genoeg?

[2:50:57] Zeg ik nee.

[2:50:58] Doet Nederland ontzettend veel?

[2:50:59] Zeg ik ja.

[2:51:01] En de heer Bamenga vroeg ook meteen, en dat snap ik goed, naar het risico dat de oorlog escaleert daar naar omliggende landen.

[2:51:07] Wij zijn daar ook bezorgd over, over dat risico.

[2:51:10] ...omdat de situatie in Soudan ook de humanitaire situatie... ...in bijvoorbeeld de Horn van Afrika echt verslechtert.

[2:51:17] We zien ook dat vluchtingen, strijders, wapens... ...zich steeds makkelijker over grenzen verplaatsen.

[2:51:21] We zien in Zuid-Soudan, is natuurlijk niet voor niets zeer verweven met Soudan... ...dat we daar ook problemen bij elkaar zien komen.

[2:51:29] Dus we financieren als EU echt de humanitaire respons daar in de buurt.

[2:51:33] Tegelijkertijd...

[2:51:35] ...zijn ook een klein beetje machteloos... ...als je ziet wie daar de echte spelers zijn om dat in te dammen.

[2:51:40] Maar ik heb dit bijvoorbeeld wel aangekaart ook in mijn bezoek bij Egypte... ...bij de Egyptische minister van Buitenlandse Zaken... ...die wel op dit moment echt een bemiddelende rol spelen... ...om extra aandacht hiervoor te vragen... ...en ook voor de humanitaire toegang van organisaties... ...die daar steeds verder wordt beknold.

[2:51:55] Tot slot hier.

[2:51:58] Mocht er tot een staak dat vuur komen, dan is Nederland ook zeer actief met het uitdenken van manieren hoe we dat dan kunnen monitoren en naleven.

[2:52:09] Goed, zover zijn we nog niet, maar wij staan klaar voor dat de situatie

[2:52:13] Als die situatie zich ontwikkelt, dan zullen we op die manier proberen... een nuttige rol te spelen.

[2:52:18] Mevrouw van Ark vroeg hier over mijn bezoek aan Save the Children in Egypte, in Cairo.

[2:52:26] En misschien daar iets langer over.

[2:52:28] Dat was een Save the Children-faciliteit in Cairo zelf, waar...

[2:52:33] met name kinderen die ofwel zelf medisch geëvacueerd zijn of kinderen van medisch geëvacueerden werden opgevangen waarbij zij medische steun kregen.

[2:52:43] Soms gaat het over protheses, soms gaat het over mentale steun om gewoon een kind weer een kind te laten zijn.

[2:52:50] Weer de oorlog een beetje uit het hoofd te krijgen voor zoveel dat mogelijk is en je zag daar ook

[2:52:56] De tekeningen die van gifzwart, met gifzwarte beelden, langzaam weer verschoven naar wat je hoopt bij kinderen te zien, kleurrijk en zonne- en lachende gezichten.

[2:53:05] 70 Children doet daar ongelooflijk goed werk, mede dankzij Nederlandse financiering.

[2:53:12] Tegelijkertijd natuurlijk ook heel schrijnende verhalen.

[2:53:14] Een moeder die ik sprak, die mee was met haar man, beide benen verloren, moest geopereerd worden aan de armen.

[2:53:22] Een kind met een dochter die mee was, die blind was geraakt aan een oog.

[2:53:27] En ik dacht eigenlijk, nadat ik met haar had gepraat, dat dat het was.

[2:53:32] ...totdat ze zei, ja, moet je luisteren, ik heb eigenlijk vijf kinderen... ...en nog twee daarvan zijn dood en de andere twee heb ik in gazen achtergelaten.

[2:53:40] Omdat ik moest kiezen... ...of met mijn zwaar gehandicapte, zwaar verwonde man mee... ...die niet meer voor mijn kind kan zorgen... ...of bij die kinderen blijven en dan mijn man en kind in de steek te laten.

[2:53:54] Dus dat soort hartverscheurende verhalen... ...laten we maar zien wat voor nodeloos lijden daar plaatsvindt.

[2:54:03] Voorzitter, mevrouw Kreuger, maar ook de heer Bamenga, raakt hier eigenlijk aan.

[2:54:08] Die vroeg hoe wij ons inzetten om de humanitaire hulp in Gaza los te krijgen.

[2:54:11] En laat ik hier ook heel helder zeggen wat ik ook bij de grens heb benadrukt, wat ik ook met mijn Israëlse counterparts zal benadrukken.

[2:54:20] En dat is dat onvoldoende hulp, volstrekt onvoldoende hulp, Gaza binnenkomt.

[2:54:26] dat dat onacceptabel is, dat Israël een verplichting heeft om ervoor te zorgen dat voldoende hulp Gaza binnenkomt.

[2:54:33] En ik ben daar door het Egyptische halve maan rondgeled langs producten die zijn geweigerd door de Israëlische regering.

[2:54:41] En ik snap heel goed, en dat is ook terecht, dat de Israëlische regering geen producten erin wil, waarmee Hamas zich op enige wijze zou kunnen herbewapenen.

[2:54:49] Maar als je dan ziet dat er waterpurificatiesystemen van plastic, rolstoelen, medicijnen, slaapzakken, zelfs voetballen worden geweigerd, dan weet je wel dat er iets niet klopt.

[2:55:01] En ook dat zal ik aankaarten, net als uiteraard

[2:55:04] het belang van onbelemmerde toegang van ook de Nederlandse NGO's, die wiens werk ook niet mag worden belemmerd.

[2:55:12] Laat ik dat hier ook nog een keer heel helder zeggen.

[2:55:15] De heer Bamenga vroeg van de Gaza naar de Westelijke Jordaan over wat de sancties tegen de gewelddadige kolonisten inhouden.

[2:55:22] Dat is zoals bij al die sanctielijsten is dat het bevriezen van tegoede en inreis verboden.

[2:55:29] En nu we een politiek akkoord hebben, gaan we ook inzetten om ervoor te zorgen dat deze formeel wordt aangenomen en zo snel mogelijk in werking treden.

[2:55:36] Maar laat ik ook meteen heel helder zeggen, wat Nederland betreft blijft het daar niet bij.

[2:55:41] Wij werken meteen aan een additioneel pakket.

[2:55:44] van sancties als het gaat om het tegengaan van de colonisten.

[2:55:47] Dus ja, ik denk echt in deze gritszwarte tijd een goede ontwikkeling dat we nu Europese eenheid zien, dat we een hele serieuze stap zetten op het gebied van sancties, maar we gaan meteen die volgende stap zetten.

[2:56:02] De VVD, de heer Verkuilen vroeg die 5 miljoen Hamas.

[2:56:07] Laat ik daar heel kort zijn.

[2:56:08] Dat gaat over een VN-wederopbouwfonds.

[2:56:11] Ja, ik kan het eigenlijk niet beter zeggen als je het hebt over screening.

[2:56:17] De VN is zeer, zeer streng.

[2:56:19] Het zal ook bij het Horizon Fonds zeer streng zijn over hoe dat geld ter beschikking wordt gesteld.

[2:56:26] Ik zeg ook maar meteen, de situatie is bepaald niet rijk voor wederopbouw voordat we dat geld überhaupt gaan uitgeven.

[2:56:31] Ja, weet je, op dit moment is er gewoon tekorten aan alles in Gaza.

[2:56:36] Dus wederopbouw, ik zou het liefst zien dat het morgen gebeurt, maar de voorwaarden daarvoor zijn er echt op dit moment op geen enkele manier.

[2:56:43] De heer Hogeveen had hier nog, en dat was ook een interessante vraag, die had het over, en sorry, dit rondje is echt een beetje van alles en nog wat, we gaan nu van gaas naar markttoegang, maar het verbeteren van markttoegang en non-tarifaire handelsbelemmering voor ontwikkelingslanden, dat is echt een groot ding.

[2:57:09] In heel veel opzichten.

[2:57:10] Kijk, wij stellen als Europese Unie, nemen allemaal belangrijke maatregelen.

[2:57:17] Neem bijvoorbeeld onze koolstofmaatregelen aan de grens.

[2:57:21] Die zijn heel goed uit te leggen, denk ik, in deze geopolitieke tijd.

[2:57:24] Tegelijkertijd, ik had laatst, drie weken geleden, een consultatie met mijn Keniase counterpart.

[2:57:31] ...om goed te begrijpen wat dat inhoudt, om daaraan te kunnen voldoen... ...ja, dat zijn hele grote en ingewikkelde belemmeringen.

[2:57:38] En wat wij als kabinet en wat dit ministerie dan ook doet... ...is proberen de informatievoorziening te verbeteren... ...proberen te zorgen dat zij vraagbaken hebben waar ze terecht kunnen... ...trainingen voor menselijke capaciteit om daarmee om te gaan.

[2:57:54] Maar ik moet wel aan alle eerlijkheid zeggen, dat zijn wel echt serieuze uitdagingen van sommige van deze landen.

[2:57:59] Nederland doet daar best veel, maar daar zouden we als Europese Unie echt wel meer kunnen doen, omdat, dat ben ik ook zeer met de heer Hoogveen eens, je wil uiteindelijk dat handel de drijver van groei is in deze landen.

[2:58:10] Misschien tussendoor wat vragen.

[2:58:14] Ik zag mevrouw Kreuger in ieder geval en daarna mevrouw Van Ark.

[2:58:19] Dank, voorzitter.

[2:58:19] Ja, ik had een vraag over Gaza en over de westelijke Jordanoever.

[2:58:26] Ik hoor de minister de afschuw uitspreken, de noodzaak tot meer humanitaire steun.

[2:58:31] Dus wat is dan concreet de inzet die Nederland heeft zo in de Raad om toch weer een stap te zetten om die humanitaire hulp los te krijgen?

[2:58:41] Met betrekking tot de Westbank, hoe zit het met de wetgeving die in onze Kamer opkomt over de handel in producten van bezet gebied?

[2:58:52] Ja, voorzitter.

[2:58:54] Het zeer terechte vragen van mevrouw Kreuger, misschien eerst de westelijke Jordanoever.

[2:59:00] Daar loopt Nederland echt in veel opzichten voorop als het gaat over druk zetten.

[2:59:05] Dus we hadden het net inderdaad over het sanctiepakket als het gaat over kolonisten.

[2:59:13] Het inzet op een nieuw sanctiepakket waar Nederland en de Nederlandse sanctieeenheid, die ik ook hier echt wel wil noemen, die ongelooflijk goed werk doet.

[2:59:18] ...essentieel is.

[2:59:21] Maar mevrouw Keuger vraagt ook terecht naar het sanctiebesluit... ...als het gaat over het weren van producten uit nederzettingen.

[2:59:27] Daar zetten we hele grote haast achter.

[2:59:29] Ik hoop dat...

[2:59:30] Ik ga geen datum hier noemen, want ik weet...

[2:59:34] Dat heeft alleen maar teleurstelling in zich.

[2:59:35] Maar ik denk dat we het echt op korte termijn met uw Kamer kunnen delen.

[2:59:39] Dat is onze inzet.

[2:59:40] Als het gaat over Gaza, twee dingen.

[2:59:43] Eén is, ik ga dit uiteraard opnieuw rechtstreeks met met Israël opnemen.

[2:59:48] En twee, nu die kolonisten sancties zijn aangenomen, zal ik ook in Brussel proeven, nu daar meer eenheid lijkt te zijn, van hoe mijn collega's dit zien.

[2:59:58] Ik wil daar ook een beetje, want we kunnen niet, kijk, we lopen op die onderwerpen die ik net noemde zeer voorop.

[3:00:05] We gaan hier ook

[3:00:06] alles aan doen wat we kunnen doen, maar ik ben ook benieuwd of er vanuit die landen nog voorstellen zijn waar wij op kunnen aanhaken om ervoor te zorgen dat het draafvlak breder is dan wat alleen maar Nederland doet.

[3:00:16] Maar mochten zich daar, als ik het plat zeg, haakjes voor doen, dan ziet u dat ook terug in het verslag van deze RBZ.

[3:00:28] Dank u wel.

[3:00:28] Dan ga ik naar mevrouw van Ark.

[3:00:32] Dank u wel, voorzitter.

[3:00:33] Ik had nog een vraag aan de minister.

[3:00:35] De minister heeft wat verteld over zijn indrukwekkende bezoek aan Egypte en aan het project van Save the Children.

[3:00:43] Ik vind het heel belangrijk dat de minister dat met eigen ogen heeft kunnen zien, wat voor goed werk daar gebeurt.

[3:00:49] Mijn vraag was ook van kan de minister daar ook nog een brief over toesturen aan de Kamer over wat dit bezoek heeft gebracht en wat wij mogelijk als Nederland meer kunnen doen om die noden die we daar zien

[3:01:00] te verlichten.

[3:01:01] En ik begrijp dat ook CVTel een briefing met de minister heeft gedeeld.

[3:01:06] Maar misschien kan de minister dat ook betrekken daarbij.

[3:01:09] De minister.

[3:01:12] Ja, voorzitter, dat wil ik op zich toezeggen.

[3:01:16] Het enige wat ik zou willen doen, is dat niet op heel korte termijn te doen.

[3:01:20] Normaal gesproken zou ik zeggen als je een verslag stuurt van een reis, dan doe je dat meteen, want anders verliest het de activiteitswaarde.

[3:01:26] Er zitten ook één of twee dingen die ik heb gedaan en meegemaakt op die reis waar ik je heel even op wil kouwen.

[3:01:33] Om een voorbeeld te geven, ik heb eigenlijk de hele medevac-keten heb ik afgelopen daar van de grens en het selecteren van mensen via de grens naar de eerste ziekenhuisopvang in Al Arish tot en met verdere opvang in Cairo.

[3:01:47] Ik heb daar vrij veel geleerd, denk ik, van hoe het gaat, hoe zwaar de druk is op Egypte.

[3:01:54] Egypte heeft ook weer een urgente oproep gedaan aan Nederland, help ons hiermee.

[3:02:00] En de vraag, hoe kunnen we het beste helpen, daar wil ik wel even op kauwen en niet zomaar uit de huip schieten.

[3:02:05] Dus als ik mevrouw Van Ark zo mag begrijpen, dan zou ik dat graag doen.

[3:02:11] Er is nog een vraag van de heer Hogeveen.

[3:02:16] Ja, voorzitter, dank.

[3:02:17] En ja, ook een herkenbaar verhaal van de minister.

[3:02:21] Ik ben ooit in Zuid-Afrika geweest, daar hebben we met het parlement gesproken.

[3:02:25] Die hadden eigenlijk hetzelfde verhaal van, joh, het gaat ons niet eens zozeer om de tarieven, om de quota, maar ook echt om die non-tarifaire belemmeringen.

[3:02:31] En dat wordt ook, dat zegt de VN ook, dat dat tegenwoordig ook vaker een grotere drempel is voor zulke landen om marktoegang te hebben.

[3:02:39] en in die zin ook economisch te groeien.

[3:02:41] En dan is mijn vraag ook aan de minister of dit iets is wat al binnen Global Europe ook op de agenda staat.

[3:02:48] En zo niet, zou hij dat in een Europees verband in ieder geval kunnen uitdragen dat dit ook de inzet wordt van Nederland om, nou ja, goed, in EU-verband in ieder geval ervoor te zorgen dat de marktoegang voor ontwikkelingslanden niet alleen formeel op papier bestaat, maar ook praktisch uitvoerbaar wordt gemaakt.

[3:03:05] Ja, voorzitter.

[3:03:06] Kijk, ik ga daar een feitelijk antwoord op geven en dan ga ik even met de heer Hoogveen mee.

[3:03:12] Kijk, feitelijk denk ik dat ja, er is echt technische assistentie mogelijk.

[3:03:17] Ja, niet alleen vanuit Nederland, maar ook Europees.

[3:03:20] Als het gaat over bijvoorbeeld douane samenwerkingen, het wegnemen van handelsbelemmering gebeurt er denk ik relatief veel.

[3:03:28] Maar ik versta de heer Hoogveen ook best goed.

[3:03:30] Ik ga dat ook meenemen als nog een extra aandachtspunt, omdat het toch

[3:03:34] een belangrijk onderdeel is van de inzet, omdat het, denk ik, iets is waarvan met alle gesprekken die ik de komende jaren mag voeren, zal het telkens weer opkomen.

[3:03:44] En dan heb ik ook liever een bredere instrumentenkist dan een smallere.

[3:03:50] Oké, dat waren de antwoorden.

[3:03:51] Ik kijk even rond.

[3:03:52] Er zijn op dit moment geen vragen.

[3:03:54] De minister volgt zijn betoog.

[3:03:56] Voorzitter, ik doe mijn best ook om voor de Kamerleden ervoor te zorgen dat we hier op tijd nog een tweede termijn kunnen doen.

[3:04:04] De heer Bamenga vroeg als het ging over Rwanda om dat MOU op te schorten.

[3:04:11] Het vorige kabinet heeft daar ook meermaals toe opgeroepen.

[3:04:14] De uitvoering daarvan ligt nu ook stil, voor de duidelijkheid.

[3:04:17] Het is aan de commissie om nu opvolging te geven aan het verzoek van Nederland en andere lidstaten tot de daadwerkelijke opschorting.

[3:04:24] Dus het zit in de koelkast, laat ik maar zeggen, maar nog niet in de vriezer.

[3:04:29] Inspanningen om Congo op de agenda te krijgen, ook een vraag van de heer Bamenga.

[3:04:33] Laat ik hier ook zeggen dat de situatie in het oosten van Congo echt...

[3:04:38] echt schrijnend is, die leidt niet alleen tot enorme humanitaire ellende, die leidt tot ontheemding, tot schending van mensenrechten.

[3:04:46] We zien nu vreesbesprekingen tussen de VS en Qatar, een voorzichtige gedeeltelijke terugtrekking van M23.

[3:04:58] Mag ik het zo interpreteren?

[3:05:00] Kijk, ik denk dat deze RBZ, als ik gewoon kijk naar de agenda, laat het gewoon niet ruimte voor een hele serieuze bespreking.

[3:05:06] En ik denk dat die voorzichtige besprekingen, vreesbesprekingen die nu gaande zijn, dat we ook even moeten kijken wat daar precies uitkomt.

[3:05:13] Maar dat op het moment dat wij ruimte zien om daar vanuit Europa wel een rol te spelen, dat wij dat meteen agenderen.

[3:05:21] En dat ik ook commissaris Labib, die gaat over noten, als ik haar spreek hier weer op zaal, alerteren.

[3:05:29] Dank, voorzitter.

[3:05:30] Dan heeft de heer Baminga een vraag gesteld over de diaspora.

[3:05:36] Ik moet meteen zeggen dat ik met hem mee voel.

[3:05:39] Een motie van zijn zijde, van collega Seder, wacht volgens mij al heel lang op uitwerking.

[3:05:48] We zullen ervoor zorgen dat die brief zo snel mogelijk komt.

[3:05:51] Tot slot nog mevrouw Kreuger over She Decides.

[3:05:57] Een paar dingen daarover.

[3:05:58] Allereerst, ik denk dat, voor zover ik dat van mezelf mag zeggen, ik een fan was van het allereerste uur van wat de toenmalige minister Ploumen destijds heeft gedaan.

[3:06:11] Dat she decides toen een ongelooflijk belangrijk instrument is, dat het nu ook een ongelooflijk belangrijk instrument is.

[3:06:18] Dat ik niet denk dat onze inzet afhangt van zo'n statement.

[3:06:22] Ik denk eerder dat het, en dat is ook mijn afdronk van het bezoek in New York,

[3:06:28] dat wij, als wij tegenwicht willen bieden aan datgene wat de VS, maar ook andere landen overigens, verogen hebben, dan zullen wij daar bij alle VN-instellingen, met onze financiële bijdragers, een veel grotere politieke vuist moeten maken dan we tot nu toe doen.

[3:06:46] En dat zie ik echt als mijn opdracht.

[3:06:49] En als daar weer, ik zal haar meteen toezeggen, als er aan de toekomst statements zijn die daarop zien, dan zal Nederland eronder staan.

[3:06:55] Maar dit is wat mij betreft de essentie.

[3:06:57] die strijd voeren voor die rechten op een manier die niet alleen maar goed klinkt, maar die ook effect sorteert, dat is cruciaal.

[3:07:06] Voorzitter, dat was het blokje overig.

[3:07:10] Dank, dan zal ik even zo kijken welke vragen er nog meer zijn.

[3:07:14] Maar misschien wilde ik nog even ingaan op hetgeen wat de minister net zei over de diaspora-strategie.

[3:07:20] Wanneer kunnen wij als Kamer de brief verwachten?

[3:07:30] Ja, voorzitter, dat was niet een antwoord wat u wil horen, maar ik moet u even zeggen, zo snel mogelijk, omdat ik ook niet de collega's iets wil aandoen wat ze niet kunnen waarmaken.

[3:07:39] Dat leidt namelijk tot veel werk aan die kant en tot teleurstelling aan uw kant.

[3:07:44] Maar ik heb u gezegd, dat ligt al te lang en daar zijn we met grote haast mee bezig.

[3:07:49] Mocht ik dat wel weten op korte termijn, dan krijgt u dat gewoon eventjes terug in het verslag van de RBZ-OS, zodat u daar ook een termijn op heeft.

[3:07:57] Dan ga ik naar mevrouw Kreuger.

[3:08:00] Ja, dank voorzitter.

[3:08:02] Ik hoorde toezegging van de minister dat als er nogmaals zo'n statement komt, dat die Nederland er wel onder staat.

[3:08:08] Maar het is een lijstje met er in België, Duitsland, Zweden, Spanje, Verenigde Koninkrijk, Frankrijk.

[3:08:15] Dit zijn gewoon landen waar wij tussen horen te staan.

[3:08:17] Dus mijn vraag blijft.

[3:08:18] Deze statement was van 2 maart.

[3:08:21] Wat is er gebeurd in de besluitvorming, in de afweging dat wij hier niet gewoon onderstaan?

[3:08:26] De minister.

[3:08:27] Ja, voorzitter, wat is er gebeurd?

[3:08:29] Het is ook...

[3:08:31] Ik heb, denk ik, mevrouw Keugen net geschetst hoe ongelooflijk belangrijk niet alleen ikzelf, maar ook dit kabinet, She Decides, en alles wat daaronder ligt, vindt.

[3:08:38] Tegelijkertijd, in alle eerderheid, als ik kijk naar het statement en de manier waarop het statement verwoord is, weet ik niet helemaal zeker of dat leidt tot datgene wat ik beoog, namelijk effectief opkomen voor waar She Decides voor staat.

[3:08:55] Ik snap dat mevrouw Keugen dat teleurstellend vindt.

[3:08:58] Ik vind het zelf in zekere zin ook teleurstellend omdat ik het cruciaal vind.

[3:09:02] En dat zegt mevrouw Keuger terecht, dat die landen die hiervoor staan, die moeten in grote gezamenlijkheid blijven optrekken.

[3:09:07] Dus ik vind ook dat die landen die dat hebben ondertekend en overigens een brede gezelschap en Nederland bij elkaar horen, dat hier eenmalig de wissels misschien net iets uit elkaar liepen.

[3:09:17] Ik denk niet dat we dat al te groot moeten duiden.

[3:09:18] Volgens mij zijn we het voor het allergrootste deel ermee eens.

[3:09:22] En zie ik het ook als mijn opdracht, zeker in aanloop naar september, om dit politiek met al het gewicht wat Nederland heeft te agenderen.

[3:09:34] Kijk even rond of er nog vragen zijn.

[3:09:38] Nee.

[3:09:39] De minister vervolgt zijn betoog.

[3:09:41] De minister was bij het einde van zijn beantwoording gekomen.

[3:09:49] De minister was aan het einde van zijn termijn.

[3:09:53] Dat betekent dus dat wij met de tweede termijn kunnen starten.

[3:09:57] En dan is mevrouw van Arck het eerste die aan het woord kan gaan.

[3:10:01] En volgens mij hebben we één minuut twintig de tijd.

[3:10:06] Dank u wel, voorzitter.

[3:10:08] Ik dank de minister voor de antwoorden.

[3:10:12] Ik denk ook goed om een aantal, om bijvoorbeeld de brief van zijn bezoek te ontvangen over Egypte.

[3:10:21] De zorgen die wij hadden over het nieuwe instrument heeft de minister ook wel weggenomen in de zin van dat bijvoorbeeld humanitaire hulp nooit ingezet mag worden als politieke drukmiddel.

[3:10:31] Dat is voor onze fractie

[3:10:33] Belangrijk.

[3:10:34] Nou, dank u wel.

[3:10:35] En daar wil ik het graag bij laten.

[3:10:38] Dank u wel.

[3:10:39] Dan wil ik het woord geven aan de heer Hogeveen.

[3:10:42] Dank u wel, voorzitter.

[3:10:43] En dank aan de minister voor de beantwoording.

[3:10:49] Volgens mij heeft de minister een toezegging gedaan op mijn kritiek jegens Eurobonds mee te nemen in de komende kabinetsbrief over het MFK.

[3:10:57] Tenminste, zo parafaseer ik het even.

[3:10:59] Dat scheelt morgen ook weer een motie als dat zo is bij het twee minuten debat.

[3:11:05] Wat ik overigens als scrutus plenaire al heb doorgegeven dat dat eraan komt.

[3:11:10] Ja verder dus nogmaals dank voor de beantwoording.

[3:11:13] Ik denk wel dat het goed is dat het kabinet

[3:11:15] Ook in de lijn die is uitgezet door in het coalitieakkoord dat we willen inzetten op een slagvaardige Europese Unie en niet meegaat in de Europese Commissie 2000 miljard voor het voorstel voor het MFK.

[3:11:29] Het Europese parlement maakt het nog een stukje erger met 2200 miljard.

[3:11:33] Dus het is echt belangrijk dat Nederland in de Raad daar tegenwicht gaat bieden.

[3:11:37] En dat begint dus ook bij dit soort onderwerpen.

[3:11:39] Global Europe 200 miljard, Oekraïne 100 miljard.

[3:11:43] Ja, het is toch echt van belang dat Nederland daarin een vuist maakt en ook coalities zoekt, coalitiepartners zoekt om oppositie tegen te voeren.

[3:11:52] En laten we ook vooral handhaven het principe wat de minister ook zojuist aangaf, dat handel toch echt de sterkste wapen is voor economische groei, om ervoor te zorgen dat landen meedraaien en we daarin ook weer als Nederland nieuwe kansen zien.

[3:12:09] Dank u wel.

[3:12:11] Dank u wel, de heer Hoogveen.

[3:12:12] Dan ga ik nu naar de heer Verkuilen.

[3:12:14] Ja, dank voorzitter.

[3:12:16] En ook ik wil de minister danken voor de beantwoording van de vragen.

[3:12:20] Ik denk goed te horen dat de minister gemotiveerd is om echt te kijken naar de effectiviteit van de maatregelen die wij vanuit Nederland ook inzetten in de volledige breedte.

[3:12:31] Ik was nog wel even benieuwd toen we het even hadden over zeg maar

[3:12:35] het inzetten van de zaden en innovaties in de landbouw.

[3:12:41] Hij sprak heel even kort over een onderzoek wat daarbij hoort en misschien kan hij daar nog even in tweede termijn op terugkomen wanneer we dat kunnen verwachten.

[3:12:49] Dank u voorzitter.

[3:12:51] Dank u wel.

[3:12:51] Dan ga ik naar de heer Stoffer.

[3:12:53] Voorzitter, ook van mijn zijde dank aan de minister voor de beantwoording.

[3:12:56] Naar aanleiding kwam mij nog twee dingen boven.

[3:13:01] Op mijn vraag van in hoeverre dit kabinet een koppeling ziet tussen de terugkeerssamenwerking en het Europese ontwikkelingsbeleid, refereerde de minister aan onderzoeken en ook aan positieve prikkels.

[3:13:12] Zou hij daar nog iets over kunnen zeggen, welke onderzoeken dat betreft en aan welke positieve prikkels hij denkt?

[3:13:18] Een andere vraag die bij me opkwam, naar aanleiding van een stukje

[3:13:23] niet uit mijn eigen vragen, maar van collega's.

[3:13:27] De SGP zit natuurlijk heel anders in sancties richting Israël.

[3:13:32] uit welke gebieden dan ook, maar er zou de minister misschien als minister van Handel iets aan kunnen geven over waar we het dan over hebben.

[3:13:38] Wat voor handel raakt dat dadelijk als die sancties worden ingevoerd?

[3:13:44] En dat opzeggen van de associatieverdrag wat betreft handel, wat betekent dat ook?

[3:13:50] En heeft het ook nog gevolgen voor onze veiligheid?

[3:13:52] Want er zijn voor zijn werk dat in het verleden telkens terugkreeg, ook voor onze veiligheid, best afhankelijk van leveranties uit Israël, betekent dat ook nog iets voor ons?

[3:14:02] Tot zover.

[3:14:04] Dank u wel.

[3:14:05] Dan ga ik naar de heer Dekker.

[3:14:07] Ja, voorzitter.

[3:14:08] Ik heb er niet zo gek veel aan toe te voegen.

[3:14:09] Een bevredigende beantwoording van de vragen en de hoop van mijn kant dat de minister en namens het kabinet een verstandig tegenlicht blijft bieden tegen een al te grote spendingdrang van de Europese Unie.

[3:14:24] Dank u wel.

[3:14:25] Dan gaan we naar mevrouw Kreuger.

[3:14:27] Dank, voorzitter.

[3:14:27] Ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat we in deze tijd investeren in internationale samenwerking.

[3:14:33] Ik vind het ook belangrijk dat Nederland echt achter die 200 miljard gaat staan en ook het geld voor de noodhulp wat geallocueerd is.

[3:14:42] Ik ben blij met de toezegging dat Nederland zich in gaat zetten voor die targets op gender- en klimaatfinanciering.

[3:14:48] En ik maak me zorgen over migratie en hoe hard die garanties zijn.

[3:14:54] De minister hint een beetje over dat het in het verleden niet goed gegaan is met mensenrechten.

[3:14:59] Ik ben benieuwd of u daar iets meer over kan zeggen en hoe u ook denkt dat dat nu dan anders wordt.

[3:15:03] En met betrekking tot Gaza, die noodhulp is zo ongelooflijk hard nodig.

[3:15:08] Ik lees heel graag terug in het verslag hoe de minister zich daar hard voor heeft gemaakt.

[3:15:12] En ik ben, ja, ik hoop dat hij open staat voor echt kijken naar zo'n wederopbouwfonds binnen Europa, hoe we dat vorm kunnen geven.

[3:15:22] En tenslotte de volgende She Decides statement, daar moet Nederland gewoon onder staan, want daar horen wij bij.

[3:15:28] Dat is onze coalitie.

[3:15:32] Dank u wel.

[3:15:33] Dan ben ik zelf eindelijk aan de beurt, maar dan wil ik graag mevrouw van Ark vragen of zij het voorzitterschap wil overnemen.

[3:15:40] Het woord is aan de heer Bamenga.

[3:15:42] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:15:45] Dank aan de minister voor de beantwoording van de vragen.

[3:15:49] Ik kijk uit naar een aantal zaken in ieder geval die betrekking hebben op Congo, maar ook op Soudaan, maar ook op de diaspora.

[3:15:57] strategie motie die we inderdaad al eerder hebben ingediend.

[3:16:01] Ik had zelf nog één opmerking en één vraag.

[3:16:04] Sinds 2005 loopt er bij het internationaal strafhof een onderzoek naar Darfur en dat heeft te maken met de oorlogsmisdaden, maar die oorlogsmisdaden die vinden inmiddels plaats in heel Soedan.

[3:16:18] Is de minister bereid zich in Europees verband in te zetten voor bredere internationale verantwoording voor deze misdrijven?

[3:16:29] En ik geef het woord over aan de voorzitter.

[3:16:32] Dank u wel, voorzitter.

[3:16:34] Dan kijk ik even naar de minister, hoelang de minister de tijd nodig heeft.

[3:16:39] We gaan het gewoon eens proberen.

[3:16:40] Ja, oké.

[3:16:41] Dan gaan we meteen door.

[3:16:42] Ja, voorzitter, dank aan de Kamerleden voor de vragen.

[3:16:47] Dank ook voor hun geduld met mijn staccate beantwoording van hun 70 vragen uit de eerste termijn.

[3:16:52] Dus ik kan niet iedereen helemaal in alle nuance recht doen, maar ik hoop het zo goed mogelijk te hebben gedaan.

[3:16:58] Dank ook denk ik voor de brede steun die ik proef in ieder geval voor het belang van de Europese Unie als speler hier in deze tijden.

[3:17:10] Voor het intrinsieke en strategische belang van ontwikkelingssamenwerking.

[3:17:16] Intrinsiek in de zin armoedebestrijding en strategisch in de zin dat er ook echt

[3:17:20] Het gaat over onze positionering in deze wereld.

[3:17:23] Ik heb bij u al en ook geproefd het belang van een grotere impact.

[3:17:27] Dat is wat ik versta over een meer politieke rol, meer politieke OS.

[3:17:33] Met een aantal van u hebben we gewisseld, ik ben niet een groot fan van percentages, maar de percentages als het gaat over ODA, klimaat en gender.

[3:17:43] Daar zijn we het over eens.

[3:17:46] Net als, denk ik, het belang van het feit dat dit instrument onze belangen, materiële en immateriële belangen, moet borgen.

[3:17:57] En met dat laatste bedoel ik onze waarden.

[3:18:00] Om de vragen nog even af te lopen.

[3:18:06] Mevrouw van Ark refereerde nog naar de brief over Egypte.

[3:18:09] Daar hebben we, denk ik, een afspraak over.

[3:18:12] De heer Hogeveen was nog helder over zijn visie op het MFK.

[3:18:17] We zullen daar de visie van het kabinet tegenover stellen in juni.

[3:18:21] Of tegenover, in ieder geval naast, laat ik het zo zeggen.

[3:18:25] Verkuilen de VVD, ja, over die zaden.

[3:18:27] Ja, kijk, ik heb er natuurlijk iets over gezegd.

[3:18:30] Ik weet niet of ik er nu al heel veel meer over te zeggen heb.

[3:18:33] Kijk, onderzoek klinkt een beetje alsof we een wetenschappelijke scriptie gaan schrijven, maar wat ik intern heb gevraagd is

[3:18:41] Gewoon om alle opties in kaart te brengen die wij hebben, die Nederland heeft.

[3:18:46] Welke handelingsperspectief hebben we nu om om te gaan met wat meer langere termijngevolgen van deze grote crisis.

[3:18:52] En één van die opties was dat wij een unieke capaciteit hebben.

[3:18:57] En waar ik nu specifiek naar aan het kijken ben is...

[3:18:59] Kan dat?

[3:19:02] In welke landen kan dat?

[3:19:03] Onder welke voorwaarden kan dat?

[3:19:05] Dat soort zaken.

[3:19:05] Dus dat is niet iets waarvan ik nu kan zeggen, oké, dat komt met deze en deze voetnoten naar de Kamer.

[3:19:11] Maar als we dit gaan doen, uiteraard, dan zal de Kamer worden ingelicht dat we dit gaan doen.

[3:19:14] En als ik het zo proef, proef ik ook wat enthousiasme bij de heer Verkuilen voor dit plan.

[3:19:18] Dus dan nemen we dat enthousiasme mee als een steun in de rug.

[3:19:22] De heer Stoffer had het over de sancties met betrekking tot Israël.

[3:19:31] Misschien heel specifiek als het gaat over de handel en die nationale wetgeving.

[3:19:34] Dat betreft producten uit de nederzettingen, voor de duidelijkheid.

[3:19:37] Dat is een heldere afbaking, dus niet diensten op dit moment.

[3:19:42] Daar is nog geen juridische haak voor, maar wel producten.

[3:19:46] Dus producten daaruit, die zullen daaronder vallen.

[3:19:53] Als het gaat over de persoonsgerichte sancties dan gaat het uiteraard meer over reisverboden en het beslag leggen van goederen, dus dan gaat het over dat mensen niet meer de Europese Unie in mogen komen of dat als ze hier toegoede hebben dat die bevroren worden en tot slot

[3:20:11] Zijn relatie met het associatieakkoord en onze veiligheid, die moet ik denk ik doorverwijzen naar Defensie.

[3:20:18] Die zie ik in alle eerlijkheid niet meteen, maar als hij daar zorgen over heeft, is het denk ik het beste om dat even met de minister van Defensie op te nemen.

[3:20:27] Ik zie een vraag van de heer Stoffer.

[3:20:29] Ja, voorzitter.

[3:20:30] Nee, dat laatste zullen we doen.

[3:20:31] Dank daarvoor.

[3:20:32] En wat betreft die producten, dat zal de minister wellicht misschien niet paraat hebben, of dan mag het wat mij betreft ook best later, maar zou hij enig inzicht kunnen geven in waar we het over hebben?

[3:20:43] Ik heb er namelijk geen enkel beeld bij over welke producten we het hebben en wat de hoeveelheden bijvoorbeeld ook zijn en hoe dat ook een handelsbalans zou kunnen raken.

[3:20:51] De minister.

[3:20:53] Terechte vragen ook, hoor, van de heer Stoffer.

[3:20:57] Kijk, ik zou daar nu iets kunnen zeggen over, omdat ik iets weet van welke producten dat betreft.

[3:21:03] Dan gaat het over bepaalde landbouwproducten, bijvoorbeeld olijfolie.

[3:21:06] Of het kan gaan over dodezee-cosmetica.

[3:21:09] Ik denk dat het belangrijker is dat wij in de communicatie met uw Kamer, als dit besluit richting uw Kamer komt, dat dat ook helder belicht wordt.

[3:21:19] Ik denk dat u zich daar geen zorgen over hoeft te maken.

[3:21:21] Die rijkwijd zal helder worden gedefinieerd in die brief en in het besluit.

[3:21:27] De heer Stoffer vroeg ook nog tot slot over studies naar die koppeling.

[3:21:33] Onder andere de OESO heeft zeer serieuze studies daarna gedaan.

[3:21:38] Maar er zijn ook studies, en daar moet ik er in alle eerlijkheid van zeggen, die zijn echt wel lang geleden hoor.

[3:21:43] in mijn beginperiode als Kamerlid ergens in 2013, dus dat moet ik zelf ook weer even opzoeken, die toen best wel indruk op mij hebben gemaakt.

[3:21:50] Want toen ging de discussie ook zeer over, ja kunnen we nou niet, toen hadden we nog sectorale begrotingsteun, kunnen we nou niet die begrotingsteun inzetten op een negatieve manier om landen te bewegen?

[3:21:59] En echt al het onderzoek wat toen was gedaan was, ja, die

[3:22:03] Ik wil er niet bagatellisering over doen, maar die paar miljoen, daarvan denken die landen dan, ja jongens, als je zo met ons wil omgaan, laat dat nou maar zitten.

[3:22:11] Terwijl positief, om Egypte nog maar weer eens op te halen, dus serieuze gezamenlijke verantwoordelijkheid nemen voor opvang van vluchtelingen.

[3:22:21] betekent gewoon ook dat zij hun verantwoordelijkheid om terug te nemen serieus neemt.

[3:22:25] Dat betekent ook dat wij een positie hebben om bijvoorbeeld te praten over misstanden in het Egyptische asielsysteem.

[3:22:31] Dat zie ik echt als een win-winsituatie waarin er opeens heel veel mogelijk is.

[3:22:35] Dus soms klinkt het veel stoerder om te zeggen, dan stoppen we ermee.

[3:22:38] Ik snap ook dat sentiment.

[3:22:40] Maar ik denk dat als je effectief wil zijn, moet je het net andersom doen.

[3:22:43] De heer Dekker duidelijk, mevrouw Kreuger over dat wederopbouwfonds.

[3:22:50] Ja, die constructieve houding mag zij van ons verwachten.

[3:22:55] De andere opmerking heb ik overigens goed gehoord van mevrouw Kreuger.

[3:22:58] De heer Bominga, als het gaat over Darfur en ICC.

[3:23:03] Ja, laat ik het zo zeggen.

[3:23:06] Die misstanden die zijn zo groot en die hebben zo'n verschrikkelijk karakter.

[3:23:12] Daar past bijna het label van de ernstigste misdaad op deze wereld bij.

[3:23:20] Als je kijkt naar wat er bijvoorbeeld in de buurt van El Fashe is gebeurd.

[3:23:25] Dus alles wat wij daar kunnen doen om niet alleen het strafhof te ondersteunen, maar ook breder straffeloosheid tegen te gaan, dat zal Nederland doen.

[3:23:35] Dat zeg ik ook met een kleine persoonlijke nood.

[3:23:36] Ik heb daar ook vaak, vaak gewerkt, net nadat de vorige genocide daar plaatsvond.

[3:23:43] Dus de cyclus van geweld die daar is, is ook echt in heel veel opzichten van een tragieke en een terrendheid die zijn weerga niet kent.

[3:23:51] Voorzitter, tot zover.

[3:23:53] Veel dank.

[3:23:55] Dank u wel.

[3:23:56] Ik zie een vraag van mevrouw Kreuger.

[3:23:58] Ik had nog een vraag gesteld over de zorgen met betrekking tot migratie en Europese financiering en bijvoorbeeld grenswacht, et cetera, en hoe dat gepaard kan gaan met mensenrechten schendingen.

[3:24:14] En toen hint de minister op dat dat in het verleden wel eens mis was gegaan en dat hij kennelijk daar lessen uit trekt.

[3:24:21] Dus ik ben wel benieuwd eigenlijk welke lessen hij dan trekt en hoe die ook meeneemt naar Europa, aangezien

[3:24:28] Nou ja, er ook best wat krachten in Europa zijn die alleen maar vooral geld willen stoppen in grensbewaking en het in praktijk gewoon er behoorlijk wat mis gaat.

[3:24:38] Minister.

[3:24:40] Ja, voorzitter, terecht een vraag.

[3:24:45] Beetje op het risico dat ik iets te veel praat nu vanuit ervaring vanuit het verleden, maar wat we bijvoorbeeld hebben gezien rondom Libië, op welke wijze daar werd omgegaan en ik ben niet heel goed op de date in alle eerlijkheid over hoe de situatie nu is, maar hoe daar werd omgegaan.

[3:25:04] vanuit de Libische Kustwacht, met vluchtelingen, met ondersteuning van de Europese Unie.

[3:25:10] Ja, ik denk dat je daar wel lessen uit kan trekken.

[3:25:12] En ik denk dat een belangrijkste deel van die lessen is, los van het feit dat datgene wat ik mevrouw Kreuger al heb gezegd, namelijk het belang van mensrechten en van goede monitoring van dit soort maatregelen ervoor zorgen dat er geen mishandelen plaatsvinden, dat wij partnerschappen hebben met die landen die voorkomen

[3:25:31] dat mensen zo wanhopig zijn dat ze die reis aangaan.

[3:25:35] Dus dat betekent ook dat die opvang in die landen, en vaak hebben ze veel meer te verduren dan Nederland, dat is misschien tot slot wel van belang om te vermelden, opvang in de regio is in de algemene zin beter voor vluchtelingen.

[3:25:48] Tegelijkertijd bekruipt me soms het gevoel

[3:25:51] waar Nederland ook veel doet, maar dat wij soms...

[3:25:53] Het debat hier wordt gevoeld alsof opvangen in de regio alsof er heel weinig gebeurt.

[3:25:57] En als je dan bijvoorbeeld kijkt naar landen als Libanon, waarbij een kwart van de mensen vluchteling is, een land als Egypte, waar meer dan een miljoen mensen worden opgevangen, dat is echt enorm.

[3:26:07] En ik vind het dan ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid vanuit Nederland en vanuit de Europese Unie om er met die landen voor te zorgen dat die opvang zodanig is dat mensen niet verder willen gaan.

[3:26:17] En ook dat vind ik, misschien nog wel voorbij de vraag van mevrouw Keuger, een extra opdracht voor ons.

[3:26:22] Dus niet alleen maar die monitoring, maar ook ervoor zorgen dat er aan de oorzaken iets wordt gedaan.

[3:26:32] Dank u wel.

[3:26:32] Dan zijn we bijna ten einde gekomen.

[3:26:35] Ik zal nog eventjes het aantal toezeggingen meegeven.

[3:26:40] Er is een vooraankondiging gedaan voor een twee-minuten-debat door het lid Hogeveen van jaar 2021 en dit is net bevestigd ook.

[3:26:50] Het tweede-minuten-debat wordt morgen gepland om 14.45 uur.

[3:26:55] Er zijn vier toezeggingen.

[3:26:56] De minister zegt toe in het verslag van de RBZ ontwikkeling terug te komen op wat Nederland en de EU kunnen doen om de negatieve gevolgen van de Iranoorlog voor ontwikkelingslanden te beperken en hoe de noodhulp in Gaza kan worden verbeterd.

[3:27:10] Dat is een toezegging aan mevrouw Kreuger.

[3:27:13] De minister zegt toe in de brief over de Nederlandse inzet voor het MFK die in juni aan de Kamer wordt gezonden terug te komen op de kritiek op de voorgestelde Oekraïnereserve.

[3:27:23] Dat is een toezegging aan de heer Hogeveen.

[3:27:26] De minister zegt toe een verslag aan de Kamer te sturen van zijn werkbezoek aan Egypte en daarbij in te gaan wat Nederland kan doen om de noden te verlichten en de briefing die hij heeft gehad van Save the Children.

[3:27:36] Dat is aan mevrouw Ark een toezegging.

[3:27:39] En de minister zegt toe de Kamer zo snel mogelijk bij brief te informeren over de diaspora-strategie en over de precieze termijn de Kamer te informeren in het verslag van de RBZ-ontwikkeling.

[3:27:49] Dat is een toezegging aan de heer Bamenga.

[3:27:52] Klopt het allemaal?

[3:27:53] Voorzitter, één kleine nuancering.

[3:27:57] De toezegging met betekening tot het verzoek van de heer Hogeveen zou ik iets algemener willen formuleren.

[3:28:02] In die zin dat we, als het gaat over het MFK, natuurlijk de visie van het kabinet aangaande die Oekraïnefinanciering en hoe de commissie dat ziet, zullen neerzetten.

[3:28:13] En mocht dat afwijken van de visie van de heer Hogeveen, dan zal hij zelf daar conclusies over trekken over waar we staan.

[3:28:18] Maar we zullen niet in de brief ingaan op zijn kritiek bij voorbaat.

[3:28:21] Maar dat is een kleine nuance.

[3:28:23] Oké, kleine nuance.

[3:28:26] Maar ik zie de heer Hovenin wel knikken, dus ja, akkoord.

[3:28:31] Oké, dan wil ik alle Kamerleden bedanken en ik wil ook de minister bedanken en dan sluit ik hierbij de vragen in.