Raad Algemene Zaken 26 mei 2026

[0:00:02] Goedenavond.

[0:00:06] Hierbij open ik dit commissiedebat van de Vaste Commissie voor Europese Zaken over de Raad Algemene Zaken van 26 mei.

[0:00:14] Graag heet ik de minister van Buitenlandse Zaken en zijn ondersteuning van harte welkom.

[0:00:19] Ook van harte welkom aan de Tweede Kamerleden die aanwezig zijn.

[0:00:22] De heer Steutler van de PVV, mevrouw.

[0:00:26] Bekker van de VVD, de heer Kloss van D66 en de heer Van der Lee van Gronings B.V.A.

[0:00:34] Tenslotte heet ik de mensen van harte welkom die dit debat thuis of vanaf de tribune volgen.

[0:00:41] Ik stel voor een spreektijd te hanteren van vier minuten per fractie in de eerste termijn.

[0:00:48] Ik stel voor maximaal drie interrupties toe te staan aan elkaar, zodat we genoeg tijd hebben om daarna de minister aan het woord te laten, want voor dit debat is maar twee uur uitgetrokken.

[0:00:59] Tot slot deel ik alvast mede dat vanmiddag, tijdens de regeling van werkzaamheden, door het lid Klos een vooraankondiging is gedaan voor een twee-minutendebat.

[0:01:09] Ik wijze voor de zekerheid even op dat een twee-minutendebat pas in tweede termijn definitief kan worden aangevraagd.

[0:01:16] Ik zie nog de heer Hogeveen binnenkomen van JA21.

[0:01:21] Welkom.

[0:01:22] Dan geef ik nu het woord aan de heer Steutelen van de PVV.

[0:01:26] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:01:28] De komende maanden, zo niet jaren, gaan we deze Europese plaat totaal grijs draaien.

[0:01:33] De onderwerpen gaan elk debat terugkomen.

[0:01:36] Miljarden euro's extra voor Brussel, verdere EU-uitbreiding, meer integratie met derde landen en discussies over de integriteit en bestuurbaarheid van de Unie.

[0:01:45] Het meerjarig financieel kader staat bovenaan de agenda en het verloop van die onderhandelingen is illustratief voor wat er mis is met Brussel.

[0:01:53] Het voorstel van bijna 1800 miljard euro, dat op dit moment op tafel ligt, een gigantische verhoging van de Europese begroting.

[0:02:02] En die onderhandelingen moeten wat de EU-bobo's betreft met spoed zo snel mogelijk dit jaar nog

[0:02:08] worden afgerond.

[0:02:09] Want, voorzitter, zo zeggen de bestuurders, in 2027 zijn verkiezingen in onder meer Frankrijk, Spanje en Polen.

[0:02:17] En de uitslag kon nog wel eens tegenvallen.

[0:02:20] Men is bang dat de kiezer verkeerd kiest en daardoor hun megalomane plannen worden gedwarsboomd.

[0:02:26] Ze zeggen het gewoon hardop.

[0:02:27] Alle schaamte voorbij.

[0:02:29] En we moeten ze meegeven, voorzitter.

[0:02:31] Ze hebben wel begrepen wat Julius Caesar ook al wist.

[0:02:34] Wie het geld heeft, heeft de macht.

[0:02:36] Voorzitter,

[0:02:37] De Brusselse verkiezingsangst mag nooit een reden zijn om besluiten sneller door te drukken.

[0:02:42] Daarom vraag ik aan de minister, wat gaat Nederland doen om te voorkomen dat onderhandelingen over honderden miljarden euro's onder politieke tijdsdruk worden afgeraffeld?

[0:02:53] Neemt de minister afstand van de woorden van die ongekozen eurocraten die zeggen vanwege angst voor andere politieke winden de besluitvormingsprocessen onder druk te zetten?

[0:03:02] Voorzitter, evenveel, zo niet meer politieke druk, zien we in de discussie over EU-uitbreiding.

[0:03:09] We hebben daar recent nog een commissiedebat over gehad en aanstormend morgen staat een twee minuten debat.

[0:03:17] Maar ik moet even een tegenstrijdigheid signaleren, want de minister schrijft in het verslag van de informele raad van vorige week, quote,

[0:03:24] Nederland bepleit er dat juist de geopolitieke dimensie van uitbreiding het belang onderstreept van het behoud van de op verdiensten gebaseerde aanpak."

[0:03:34] Dat insinueert op z'n minst dat andere lidstaten dat niet vinden.

[0:03:37] Dat andere lidstaten zijn die geopolitiek belangrijker vinden dan bijvoorbeeld de Kopenhagen-criteria.

[0:03:44] Klopt dat?

[0:03:45] En ik hoor graag van de minister hoe hij deze tegenstrijdig ogende principes dan in de praktijk laat samengaan.

[0:03:51] Hoe zijn die twee met elkaar te rijmen?

[0:03:53] Is het nou Kopenhagen criterium of is het geopolitiek?

[0:03:57] En voorzitter, als Oekraïne ooit tot de EU zou toetreden, zou de dynamiek in de Raad direct veranderen.

[0:04:03] Zo weet men ook in Brussel.

[0:04:05] Het zou leiden tot opnieuw een ingewikkelder functionerende Unie.

[0:04:09] Als het dan überhaupt nog functioneert.

[0:04:11] als het nu überhaupt al functioneert.

[0:04:14] Belangen lopen steeds verder uit een en steeds vaker dan ooit klinkt de roep ook van dit kabinet om unanimiteit af te schaffen.

[0:04:21] Men vindt het veto recht, maar irritant.

[0:04:23] En dat zegt eigenlijk al wel genoeg over de belangen en interesses van de verschillende lidstaten.

[0:04:28] Voorzitter, ik rond af.

[0:04:31] In conclusie kan ik niet anders dan gelijkenissen zien tussen het Songfestival dat afgelopen weekend werd gehouden en de Europese Unie.

[0:04:39] Het zijn precies dezelfde problemen en fenomenen.

[0:04:42] Politieke blokvorming, eindeloze discussies over landen die wel of niet mee mogen doen, torenhoge kosten en uitvoeringsproblemen en de kiezer slash kijker die anders stemt en waardeert dan de zelfverklaarde professionals.

[0:04:54] Het Songfestival duurt weliswaar langer, maar de raad waar de minister zo meteen naartoe gaat bij de Unie gaat het om miljarden euro's aan belastinggeld, nationale bevoegdheden die worden weggegeven of afgepakt en uiteindelijk de ultieme vraag of zo'n steeds grotere club nog wel bestuurbaar blijft.

[0:05:12] Dus ergens begrijp ik die linkse boycott van het Songfestival wel een beetje.

[0:05:16] Alleen zou het misschien verstandiger zijn, meneer de minister, als Nederland niet een liedjeswedstrijd ging boycotten, maar eens wat vaker voor die peperdure megalomane plannen uit Brussel zou gaan liggen.

[0:05:27] Dank u wel.

[0:05:30] Dank meneer Steutler.

[0:05:32] Ik kijk en u heeft geen interrupties.

[0:05:34] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Bekker van de VVD.

[0:05:38] Dank u wel, voorzitter.

[0:05:40] En voorzitter, de uitdagingen waarvoor we staan zijn ongekend.

[0:05:45] Afgelopen weekend nog moest in Oekraïne een twaalfjarig meisje dood onder het puin vandaan worden gehuild na een verschrikkelijke luchtaanval door Rusland.

[0:05:52] En dit is agressie die het Oekraïnse volk al jaren keihard raakt.

[0:05:56] Maar we zeggen het hier vaker.

[0:05:57] Dit gaat ook over ons en ook over onze veiligheid.

[0:06:00] Kijk ook naar het Midden-Oosten, de toegenomen handelsspanningen, migratie, de onvoorspelbaarheid vanuit de VS, China, de vraag hoe we economisch concurrerend blijven en hoe dus de toekomst van onze kinderen eruit gaat zien.

[0:06:13] En bij de komende ras wordt informeel met elkaar geluncht als ministers van de toekomst.

[0:06:17] Niet echt een luchtige lunch, denk ik.

[0:06:20] Ik zo kijk naar de menukaart met al deze onderwerpen.

[0:06:23] En ik las in de stukken dat in het najaar de Europese Commissie met een rapport gaat komen in het kader van die grote ontwikkelingen.

[0:06:29] Dat noemt men foresight.

[0:06:31] En wat geeft Nederland nu mee als prioriteit in die discussie?

[0:06:34] Want ik las dat het kabinet daar niets op zou hebben aangeleverd.

[0:06:37] Dus ik ben even benieuwd.

[0:06:38] Voorzitter, de grote discussie voor de komende Raad Algemene Zaken is wat de VVD betreft het MFK.

[0:06:43] Juist gelet op die grote uitdagingen die ik net noemde, biedt de modernisering van een Europese begroting kansen voor meer veiligheid en welvaart, als we het belastinggeld in de EU gebruiken voor tastbare resultaten voor burgers en bedrijven.

[0:06:56] Wat ons betreft met prioriteiten als het Europees concurrentievermogen, onderzoek en innovatie, een stevig migratie- en asielbeleid en veiligheid en defensie.

[0:07:04] En financiering hiervan moet doeltreffend en met de juiste controlemechanismes en transparant gebeuren, waarbij ook steeds de vraag moet worden beantwoord van subsidiariteit en proportionaliteit.

[0:07:15] En het is goed dat het kabinet steeds aangeeft dat dit de prioriteiten ook zijn wat betreft het kabinet en dat een wens om ergens meer te investeren ook gepaard moet gaan met de vraag waar het minder kan en dat de omvang van het MFK lager moet dan voorgesteld en dat onze korting behouden moet blijven.

[0:07:32] Goed dat ook onlangs de minister-president die afspraak uit het regeerakkoord stevig in Brussel onderstreepte.

[0:07:37] Maar voorzitter, de Europese Commissie en zeker het Europees Parlement zitten op een totaal ander spoor.

[0:07:42] Hoe beoordeelt de minister de opstelling van verschillende lidstaten en wat zijn zijn bondgenoten?

[0:07:47] Hoe kijkt hij naar het wezensvreemde voorstel van het Europees Parlement om het MFK met 10% te verhogen?

[0:07:52] Hoe staat Nederland in de discussie over resultaatgerichte financiering die de Europese Commissie voorstelt, maar die het EP afwijst en waarover ook de Rekenkamer zorgen heeft?

[0:08:02] En dan zag ik nog een voorbeeld uit Spanje, waarvan Spanje wordt beschuldigd tot 10 miljard euro aan EU herstelgelden uit de coronacrisis te hebben gebruikt om een gat in hun eigen pensioenstelsel te dichten.

[0:08:13] Ik rond heel even dit onderwerpje af en dan zie ik dat ik een interruptie heb, voorzitter, als u dat goed vindt.

[0:08:18] Maar dit voorbeeld geeft wat mij betreft aan hoe belangrijk het is dat we scherpe afspraken maken, transparant zijn en controle hebben over Europese middelen.

[0:08:26] En het is natuurlijk best frank dat Spanje nu zegt, laten we dat MFK eens vergroten, terwijl ze voor een deel middelen gebruiken om hun eigen problemen niet te hoeven oplossen.

[0:08:34] Is het kabinet dus bereid het belang van die naleving en controle, zuinigheid met belastinggeld, in een nieuw MFK stevig te bepleiten en navraag te doen naar deze Spaanse kwestie?

[0:08:43] Wat kan de minister hier vandaag al over zeggen?

[0:08:48] Goed, dan heeft u een interruptie van de heer Steuntelen.

[0:08:50] Ik sloeg even aan op mevrouw Becker die het had over de positie van het Europese parlement en die wereldvreemd noemt en daar vragen over stelde aan de minister.

[0:09:03] Nu is het zo dat de politieke partij waar de minister toch aan geleerd is tegen dat wereldvreemde voorstel was.

[0:09:10] coalitiongenoot, andere coalitiegenoot van mevrouw Becker aan haar linkerzijde van D66 waren voor dat wereldvreemde voorstel.

[0:09:19] Dus misschien zou mevrouw Becker dat niet bij de minister op zijn bordje moeten leggen, maar bij haar coalitiegenoot aan haar linkerkant.

[0:09:28] Mevrouw Becker.

[0:09:29] Ja, voorzitter, dat doe ik niet, want ik heb vandaag een debat met de minister en ik wil heel erg van hem weten hoe hij ervoor zorgt dat Nederland de positie waarin we met z'n allen de afspraak hebben dat we dat MFK lager willen hebben en onze korting willen behouden.

[0:09:43] Hoe hij gelet op deze context ervoor gaat zorgen dat we er zoveel mogelijk van voor elkaar gaan krijgen.

[0:09:47] En dat is een hele kluif.

[0:09:49] En als we dan, de heer Steutler wat wil weten over de positie van D66 in het Europees parlement.

[0:09:54] Dan had hij misschien in het Europese parlement moeten blijven, maar hij zit hier.

[0:09:58] En dan heb ik hier naast mij een collega waar hij die vraag ook aan kan stellen.

[0:10:05] U vervolgt de betoog.

[0:10:07] Dank, voorzitter.

[0:10:09] Dan wilde ik nog even stilstaan bij het VK, want het is een onderwerp dat ook op de agenda staat van de ras.

[0:10:14] En wat mij betreft in deze commissie een beetje een ondergesneeuwd onderwerp, gelet op de belangrijkheid ervan.

[0:10:20] Als we kijken naar de geopolitieke situatie en hoe we daarin goed zouden moeten kunnen optrekken met de Britten.

[0:10:26] Welke kansen ziet de minister voor verdere EU-VK samenwerking voor Nederlandse economie en handel?

[0:10:31] En hoe beoordeelt de minister de discussie over gedeeltelijke Britse deelname aan de interne markt van de EU?

[0:10:36] Welke voorwaarden acht Nederland daarbij van belang?

[0:10:39] En misschien omdat we vandaag korte tijd hebben, zou ik het ook waarderen als we een keer een aparte brief kunnen ontvangen over de verdere versterkte samenwerking tussen de EU en het VK en de kansen en bedreigingen die het kabinet ziet.

[0:10:51] Kan de minister daar misschien ook in meenemen hoe het loopt met de onderhandelingen met het VK en de Europese Commissie over mobiliteit van jongeren?

[0:10:58] Want eerder wees het kabinet daar ook op een risico dat er mazen in de wet kunnen gaan ontstaan als iedereen vanuit het VK onder de 30 makkelijk zonder opgave van reden in de toekomst ongecontroleerd Nederland in zou kunnen komen.

[0:11:10] Dus wij krijgen heel graag een update op dit onderwerp.

[0:11:12] Tot slot, voorzitter, uitbreiding.

[0:11:14] Kan de minister wat zeggen over wat nu de stand van zaken is over de mogelijke heropening van onderhandelingshoofdstukken met Oekraïne, gelet op de veranderde politieke situatie in Hongarije?

[0:11:24] En kan de minister toezeggen dat het kabinet scherp zal blijven meekijken op stevige closing benchmarks voor Albanië, wat op de agenda zal staan in een aanpalende conferentie rondom de ras en op de stappen die Albanië zet.

[0:11:37] Want het mag duidelijk zijn dat de VVD uitbreiding blijft zien.

[0:11:40] Laatste zin, voorzitter.

[0:11:42] Vanuit de benadering van strikt en ver en ook het belang van hervorming en de mogelijkheid van graduele toetreding.

[0:11:48] Maar we hebben daar morgen een uitgebreider ander debat over.

[0:11:51] Dank, voorzitter.

[0:11:54] Ik zie geen interrupties.

[0:11:56] Dan geef ik nu het woord aan de heer Klos van D66.

[0:12:00] Dank, voorzitter.

[0:12:01] De Raad Algemene Zaken komt bijeen in een tijd vol kansen voor Nederlands leiderschap in een sterk en onafhankelijk Europa.

[0:12:08] De agenda van de vergadering in Brussel lijkt opgesteld door een helderziende.

[0:12:12] Want terwijl in Londen premierskandidaten voor het eerst in tien jaar een Britse terugkeer bepleiten in de Europese Unie, spreken de ministers van Buitenlandse Zaken uitgebreid over onze band met het Verenigd Koninkrijk.

[0:12:23] In het licht van de dreigende ontwikkelingen in de wereld is het nog nooit zo belangrijk geweest die relatie te herstellen.

[0:12:29] Dat kan uiteindelijk niet met vrome woorden of vrijblijvende samenwerking.

[0:12:33] Het is meer dan welkom dat het fundamentele debat nu echt weer wordt gevoerd.

[0:12:37] En de vraag is dan ook niet of de deur aan de Europese zijde weer open gaat.

[0:12:40] Maar wie hem durft te openen, hoever en hoe snel?

[0:12:44] Nederland staat uitstekend gepositioneerd aan deze kant van het kanaal om alvast de hand op de klink te leggen.

[0:12:50] Dat begint volgende week met kleine stapjes.

[0:12:54] De commissie stelt voor om jonge mensen de kans te geven om over en weer te wonen, werken en reizen.

[0:13:00] D66 wil dat de minister principiële steun geeft aan meer vervlechting, zoals de commissie dat voorstelt.

[0:13:05] Maar dat is pas het begin, want we hebben er baat bij voor onze veiligheid en economie als de Britten ook weer echt aan tafel willen komen zitten.

[0:13:12] En daarom vraag ik de minister vandaag of hij bereid is om ondubbelzinnig de boodschap over te brengen aan zijn collega's dat Nederland voorstander is van een zo spoedig mogelijke toetreding van het Verenigd Koninkrijk als het land daartoe besluit te verzoeken.

[0:13:26] Voorzitter.

[0:13:27] een autonoom Europa op het gebied van defensie, liefst met het Vrije Koninkrijk dus, dat zijn eigen continent kan verdedigen.

[0:13:34] Ik wil heel even, u heeft de interruptie van de heer Steutel, voordat u verder gaat.

[0:13:38] Ja, voorzitter, de partij van meneer Klos werd net door mevrouw Becker van de VVD al genoemd als losgezongen van de realiteit als het ging om het MFK.

[0:13:49] Maar hier blijkt dat ook weer, want nu zeggen dat het VK wil toetreden tot weer her wil toetreden tot de EU.

[0:13:58] Ja, dat laat maar zien dat je echt

[0:14:00] totaal niet begrijpt wat er in het gewone land speelt.

[0:14:04] Ik wijs D66 er even op.

[0:14:06] Nigel Farage, die de aanstuurder was van de brexit, die heeft net met een landslide de gemeentelijke verkiezingen gewonnen in het Verenigd Koninkrijk.

[0:14:16] Het volk wil dat niet.

[0:14:18] Het VK gaat dat dus ook... Ja, ze zouden gek zijn als ze het doen, maar het laat zien, voorzitter, hoe die mensen over het volk denken.

[0:14:28] Ik herhaal ook nog maar een keer de woorden van mevrouw Becker.

[0:14:33] Totaal wereldvreemd.

[0:14:37] De interrupties mogen ietsje korter.

[0:14:40] De heer Klos.

[0:14:41] Ja, voorzitter, ik hoorde geen vraag, maar ik denk dat de heer Steuter maar een beetje bij Nederland moet laten, want volgens mij begrijpt hij al niet zo heel goed waar het sentiment ligt in het Verenigd Koninkrijk.

[0:14:50] Een meerderheid al heel lang is voor toetreding tot de Europese Unie en dat speelt nu ook binnen de Labour-partij.

[0:14:58] de Britse evenknief van de heer Van der Lee naast mij.

[0:15:02] Dus dat is daadwerkelijk deel van het publieke debat.

[0:15:06] Ik denk dat de PVV zich zorgen moet maken dat het niet begrijpt wat er in Nederland speelt, want de meerderheid van de mensen in Nederland is zelfs voorstander van het Europese leger, een idee dat u altijd ridiculiseert.

[0:15:15] En de PVV heeft, geloof ik, ook niet helemaal door dat 80 procent van de Nederlanders heel erg blij is met de lidmaatschap van de Europese Unie.

[0:15:21] Dus als iemand is losgezongen van de wil van het volk, dan lijkt het met Geert Wilders en de rest van zijn partijgenoten.

[0:15:31] U heeft een interruptie van mevrouw Becker.

[0:15:34] Dank u wel, voorzitter.

[0:15:36] Overigens laat ik de woorden van de heer Steuter over wat ik gezegd zou hebben over D66 heel voor zijn rekening, maar dat terzijde.

[0:15:43] Als het gaat over de relatie tussen de EU en het VK, zegt de heer Klos wat mij betreft een aantal

[0:15:50] Nou, interessante dingen.

[0:15:52] Ik denk zelf ook vanuit de VVD dat het belangrijk is dat we veel meer samen gaan werken met de Britten, omdat we elkaar nodig hebben.

[0:15:58] Kan hij zich ook aansluiten bij mijn verzoek om een overzicht te krijgen en een brief te krijgen van wat is nou eigenlijk de strategie van dit kabinet als het gaat over die meer vergaande samenwerking tussen EU en VK?

[0:16:10] Ik zag in de stukken bijvoorbeeld de commissie onderhandelt nu op tal van terreinen, fytosanitaire samenwerking, het ETS, jeugdmobiliteit.

[0:16:18] Zo zijn er een heel aantal dingen die spelen.

[0:16:20] Het kabinet wil ook een aantal voorwaarden neerzetten onder voorwaarden waarvan men meer wil samenwerken.

[0:16:25] Ik denk dat dat wat meer aandacht verdient in een keer misschien een aparte bespreking.

[0:16:29] Zou de heer Kloss dat met mij eens zijn?

[0:16:32] Nee, heer Kloss.

[0:16:34] Ja, voorzitter, daar kan ik me wel in vinden.

[0:16:36] En niet in de laatste plaats, omdat de stapjes die mevrouw Becker nu noemt, voor mij te kleine stappen zijn in de samenwerking die we zoeken met het Verenigd Koninkrijk.

[0:16:45] Welkome stappen, maar wel kleine stappen.

[0:16:47] En zeker op het gebied van defensie en veiligheid denk ik dat we dat in nog veel grotere stappen kunnen zetten.

[0:16:53] Ik las een heel goed stuk in het Financieel Dagblad van een hele grote groep Europarlementariërs, waaronder ook van Bart Grothuis van de VVD, die ook noemt dat we zo'n defensieunie willen hebben.

[0:17:02] Maar dat we daar zeker het Verenigd Koninkrijk ook bij moeten betrekken.

[0:17:05] Gewoon omdat de Britten conventioneel en historisch een sterk leger hebben dat we kunnen gebruiken in de verdediging van ons continent.

[0:17:15] U gaat verder met uw bedoeling.

[0:17:18] Een autonoom Europa op het gebied van defensie dat zijn eigen continent kan verdedigen.

[0:17:21] Het is technologisch haalbaar, financieel levensvatbaar en politiek realiseerbaar.

[0:17:26] Dat zegt, uit onderzoek, het Kiel Instituut.

[0:17:30] Als het gaat om zaken van commandostructuur, luchtverdediging, luchttransport, AI en satellieten, dan kijkt Europa nu te snel over de oceaan voordat we onszelf de vraag stellen, wat kunnen we eigenlijk zelf doen voor onze veiligheid?

[0:17:41] Nou ligt er een lijst van 10 hele concrete militaire capaciteiten, ik noemde ze net, die we als Europa nu nog missen, voorzien van een oplossing, een prijskaartje en een tijdframe.

[0:17:50] Leuker konden ze niet maken, wel makkelijker.

[0:17:53] Onderschrijft het kabinet de conclusies van dit rapport?

[0:17:56] En hoe staat het met alle concrete Europese ambities die hier overal in het coalitieakkoord staan, zoals een Europese Five Eyes,

[0:18:03] ...een gezamenlijke aanschaf en gebruik van strategische capaciteiten... ...de verkenning van een Europees defensiemechanisme... ...en de concrete doelen voor gezamenlijke inkoop van Europese bodem.

[0:18:12] Ik ben benieuwd hoe het kabinet daar nu naar kijkt en hoe het daaraan heeft gewerkt.

[0:18:16] Ik zei het zojuist al, er is brede steun in de samenleving... ...voor zo'n Europese defensieunie en in een echo daarvan...

[0:18:21] riep die grote groep Europarlementariërs uit diverse landen op om daar ook vaart mee te maken.

[0:18:26] En als de voortgang niet lukt met alle 27, dan kan een kopgroep de weg wijzen.

[0:18:31] Is de minister bereid om zo'n kopgroep te vormen, om te komen tot een echte defensieunie, inclusief gezamenlijke inkoop en gebruik van strategische capaciteiten?

[0:18:40] Tot slot, voorzitter.

[0:18:41] De overwinning van Peter Magyar in Hongarije geeft Europa enigszins lucht.

[0:18:46] De installatie van het Hongaarse parlement op 9 mei met de Europese vlag en het Europese volkslied laat zien hoe krachtig het Europese ideaal is en blijft.

[0:18:55] Maar het gevaar van opluchting is gemakzucht.

[0:18:58] Nu de zon schijnt, moeten we niet op het terras gaan zitten, maar het dak repareren.

[0:19:02] Als Calvinistische Hollanders kunnen we met noeste arbeid het voorbeeld geven.

[0:19:06] Dat betekent wat mij betreft onvermoeibaar steun verzamelen voor de afschaffing van het veto dat Orbán misbruikte.

[0:19:12] Nederland wil er vanaf.

[0:19:14] Dus vraag ik aan de minister, wat is het plan?

[0:19:16] Zet Nederland een bespreking van de afschaffing van het veto nu eindelijk ook op de agenda van de Europese Raad?

[0:19:21] Graag een toezegging.

[0:19:23] Dank, voorzitter.

[0:19:25] Dan kijk ik u er verder geen interrupties.

[0:19:28] Dan geef ik nu het woord aan de heer Van der Lee van GroenLinks BVN.

[0:19:33] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:19:35] Ik heb een paar punten.

[0:19:37] Allereerst nog even over het MFK.

[0:19:40] Ik heb het verslag gelezen van de informele top.

[0:19:43] Ja, er staan heel veel zinnen, maar er staat eigenlijk helemaal niks.

[0:19:47] Behalve dan, ja, er zijn standpunten uitgewisseld die de lidstaten al hadden.

[0:19:52] Wat ik de minister wil vragen is, is er nou iets nieuws gebeurd?

[0:19:55] Iets wat Nederland niet verwachtte, ergens een beweging of is de impasse nog identiek aan, nou ja, een paar maanden geleden.

[0:20:03] En er was al over gesproken door collega's, maar er zijn zorgen over de politieke situatie in de wereld, heel terecht.

[0:20:11] Grote uitdagingen, spannende verkiezingen die eraan komen.

[0:20:16] Hoe denkt Nederland eraan bij te dragen dat er überhaupt een MFK-akkoord komt binnen een afzienbare tijd?

[0:20:24] De minister is zelf ook Europarlementariër geweest, heeft vanuit een ander perspectief zo'n onderhandelingsproces alles meegemaakt.

[0:20:32] Wat heeft hij zelf op dit moment geleerd van hoe dit loopt binnen Europa, kan hij daar iets over delen?

[0:20:40] Verder een paar vragen over Oekraïne.

[0:20:43] Het is heel goed dat er nu toch, dankzij een gunstige uitslag in Hongarije, het geld nu beschikbaar komt richting Oekraïne.

[0:20:53] Toch horen wij zorgelijke geluiden over dat er nog steeds lidstaten zijn die daar nog additionele conditionaliteiten aan zouden willen verbinden.

[0:21:01] Is dat zo?

[0:21:03] Heeft Nederland de positie dat dat ook niet moet gebeuren?

[0:21:08] Wat ik me ook afvraag is de discussie natuurlijk, en die jagen wij toe, over toetreding van Oekraïne tot de Unie.

[0:21:16] De eurocommissaris Kors wil graag al in juni hoofdstuk 1 openen en in juli eigenlijk alle hoofdstukken.

[0:21:22] Is dat een lijn die de Nederlandse regering steunt?

[0:21:25] Wat ik me ook afvraag, en ik sluit me aan bij de collega's, ik vind het heel interessant de discussie die wordt gevoerd over de herintreding van het WK in de Europese Unie.

[0:21:35] Dat zouden wij zonder meer toejuichen.

[0:21:37] En dat mag wat ons betreft langs allerlei lijnen verkend worden en ook in tussenstadia.

[0:21:43] Maar op één terrein vraag ik me af wat daar gebeurt.

[0:21:46] We hebben geprobeerd destijds bij SAFE om het VK aan boord te krijgen.

[0:21:51] Dat is niet gelukt omdat eigenlijk het VK andere extra conditionaliteiten of minder gunstige voorwaarden kreeg opgelegd dan de andere lidstaten.

[0:21:59] Wordt nu een poging gedaan om hem te betrekken ook bij die 90 miljard, dat mee te financieren en krijgen ze daarbij gelijkwaardige voorwaarden vergeleken met andere lidstaten?

[0:22:10] Is daar energie op?

[0:22:12] Het lijkt ons heel verstandig, ook om andere redenen dan het steunen van Oekraïne, wat we heel belangrijk vinden, maar ook in het kader van pogingen om het VDK weer veel nauwer te betrekken bij de Unie.

[0:22:24] Een ander terrein waar wij ons zorgen over maken is eigenlijk wordt er voldoende gedaan op de handhaving van de sancties richting Rusland.

[0:22:31] We zien helaas ook berichten, ook van Nederlandse bedrijven die sancties ontwijken, ook wel via derde landen.

[0:22:37] Recent heb ik daar ook Kamervragen over gesteld.

[0:22:40] Ik heb begrepen dat er iets van, wat was het, 428 onderzoeken door de douane zijn, 422 moet ik zeggen, handhavingsonderzoeken hebben plaatsgevonden.

[0:22:52] Daarvan zijn er 16 naar het OM gegaan, maar ik kan mij nog niet voor de geest halen dat er een concrete veroordeling is geweest.

[0:23:00] Weet de minister hoe het daarmee staat?

[0:23:02] Hoe actief is het OM in het opvolgen van die zaken?

[0:23:06] Werken ze afschrikwekkend genoeg?

[0:23:08] Doen we voldoende als het gaat om de handhaving?

[0:23:10] En niet alleen in Nederland, maar hebben we daar ook voldoende lijntjes naar de andere lidstaten om ook via die route de druk op Rusland hoog te houden?

[0:23:21] Aansluitend, mochten er vredesonderhandelingen komen, dan is het belangrijk dat Europa aan tafel zit.

[0:23:26] Dan is het ook belangrijk dat we weten wie dat namens Europa gaat doen.

[0:23:30] Wij horen geruchten dat daar overleg al over is, maar nog geen overeenstemming.

[0:23:35] Is het de inzet van de Nederlandse regering om proactief in te zetten op een naam of namen van mensen die namens Europa betrokken kunnen worden bij een vredesonderhandeling, zodat we ook mensen hebben die hierop voorbereid zijn, mochten we aan tafel komen, want ook dat is op zichzelf nog een gevecht, maar dan moet je wel helemaal klaar zijn als dat het geval is.

[0:23:59] Daar wil ik het eigenlijk mee laten.

[0:24:02] Heel goed.

[0:24:04] Ik geef iedereen een beetje iets meer ruimte in de tijd.

[0:24:10] Nee, u bent over uw tijd heen, dus hier laten we het bij.

[0:24:14] Maar dat zeg ik wel even, dus ik ben niet te streng vandaag.

[0:24:19] Ik geef het woord aan de heer Hoogveen.

[0:24:20] Nou, voorzitter, dat is fijn.

[0:24:21] Dan kan ik ook wat langzamer spreken.

[0:24:24] Nee, zonder gekkigheid.

[0:24:26] Goedenavond.

[0:24:27] Tijdens de Raad Algemene Zaken gaat de soap die het MFK heet door.

[0:24:32] Nederland is al jarenlang een van de grootste nettobetalers in de Europese Unie en verdere groei van de EU-begroting betekent dat Nederlandse huishoudens en bedrijven uiteindelijk opnieuw de rekening zullen moeten betalen.

[0:24:42] Zij het via hogere afdrachten, zij het via nieuwe eigen middelen, ofwel EU-belastingen.

[0:24:48] In het schriftelijk overleg van begin deze maand beaamde het kabinet mijn kritiek op de grote en nog grotere MFK-omvang van de voorstellen van de Europese Commissie en het Europees Parlement.

[0:24:57] Het kabinet zegt in haar reactie dat de voorgestelde omvang moet worden verlaagd, de korting die Nederland ontvangt op de BNI-afdracht behouden moet worden en dat de perceptiekostenvergoeding op 25% dient te blijven.

[0:25:07] Kan de minister toezeggen dat Nederland niet akkoord gaat met een onderhandelingsmandaat waarin deze rode lijnen onvoldoende zijn opgenomen?

[0:25:14] Het kabinet ontweek behendig wat vragenblokjes over of zij de truc van de extra hoge inzet uit Brussel doorziet als onderhandelingstactiek.

[0:25:23] Dus daarom ook mijn vragen.

[0:25:25] Gaat de minister ervan uit dat het commissievoorstel het vertrekpunt wordt van de onderhandelingen of zet de minister in

[0:25:30] op een raadspositie die daar gewoon substantieel onder ligt.

[0:25:34] Deelt de minister de stelling dat een nog hogere inzet vanuit het Europees parlement de druk op de raad vergroot om uiteindelijk uit te komen op een soort compromis ergens in het midden dat alsnog veel te hoog is?

[0:25:45] En hoe gaat het kabinet hier tegen ageren?

[0:25:47] Voorzitter, het Europese parlement wil ook het gebruik van prestatiegerichte Europese financiering gaan beperken.

[0:25:54] Nou, dat betekent volgens mij gewoon minder controle en minder verantwoording, zodat men hier ook minder in de problemen kan komen.

[0:26:00] En voorzitter, dat na het corona herstelfonds, dat een vergissing van historische proporties is gebleken.

[0:26:07] Collega Bente Becker, die refereerde daar al naar, wat vorige week nog vanuit de Spaanse rekenkamer bekend was geworden, dat dus pensioenen voor ambtenaren zouden zijn betaald van dit fonds.

[0:26:17] Spanje met bijna 80 miljard euro de op één na grootste ontvanger van dit fonds, wat er onder andere al verbindingswegen, pistes en skiliften in de Aragonese Pyreneeën mee financierde.

[0:26:28] Allemaal eurobonds met leningen, met gigantische rentelasten, die ook weer tot de rekening komen van Nederland.

[0:26:34] Voorzitter, we hebben niet minder, maar heel veel meer audits en controlemechanismes nodig op dit soort financiering.

[0:26:41] Kan de minister toezeggen zich in Europees verband hard te maken voor betere controles op de uitgaven van andere landen?

[0:26:49] En erkent de minister dat het coronaherstelfonds een vergissing is geweest en wat Nederland betreft nooit meer mag worden opgetuigd?

[0:26:55] De budgetaire duimschroeven moeten juist worden aangedraaid.

[0:26:58] Zeker ook gezien de macro-economische ontwikkelingen is er ook een noodzaak voor lagere publieke uitgaven.

[0:27:04] Daar hoort de EU ook bij.

[0:27:06] Ik ga u onderbreken.

[0:27:07] U heeft de interruptie van de heer Steutelen.

[0:27:09] Voorzitter, dank u wel.

[0:27:10] Ja, coronaherstelfonds.

[0:27:12] Helemaal eens met wat de heer Hogeveen zegt.

[0:27:14] Veel mee gefraudeerd, veel geld verdienen.

[0:27:16] Maar juist die systematiek die wordt ook gebruikt voor het MFK.

[0:27:19] Dus coronafonds niet opnieuw optuigen.

[0:27:22] Dat wordt nu precies gedaan.

[0:27:24] En ik denk dat we het kabinet nu wel zover hebben dat ze wat strakker in de wedstrijd gaan zitten met aanbevelingen van de Rekenkamer en dergelijke.

[0:27:31] Maar nog steeds houdt het voorstel, en volgens mij is het kabinet daar ook voorstander van, houdt het voorstel in dat 25% flexibiliteitspercentage geldt voor de Europese Commissie om zogeheten onvoorziene omstandigheden te kunnen dekken.

[0:27:45] Maar die vallen buiten elke controle van de Rekenkamer, want niet vooraf geallocueerd.

[0:27:50] Hoe kijkt JA21 daarnaar?

[0:27:53] Nou, voorzitter, dank.

[0:27:55] Ik heb hier eerder ook al een debat gehad met de heer Sjoerdsma.

[0:27:58] Dat was dan in verhouding met Global Europe.

[0:28:00] Het is niet helemaal dat het coronafonds opnieuw wordt opgetuigd.

[0:28:04] Het coronafonds, dat was gewoon echt de Europese Commissie gaat de kapitaalmarkt op.

[0:28:09] En die leent en dat zijn eigenlijk giften naar RATO aan de lidstaten.

[0:28:15] En wat in dit huidige MFK staat, ja dat is dan een vrij technisch verhaal.

[0:28:18] Dat is dan de zogeheten headroom van de Europese begroting.

[0:28:23] En dat wordt dan op de kapitaalmarkt geleend, maar dat wordt doorgeleend aan de lidstaten.

[0:28:28] Dus het is eigenlijk lenen voor het lenen.

[0:28:29] Dan heb je nog een gunstiger rentetarief.

[0:28:31] Dus die systematiek is heel anders.

[0:28:33] Overigens zijn wij als JA20 tegen beide constructies.

[0:28:37] Dus u vindt mij aan uw zijde.

[0:28:46] Wat was de vraag daar ook weer over?

[0:28:52] Meneer Steutelen, zo werkt het eigenlijk niet en u bent door interrupties heen, maar ik wil nu ook even weten wat u wilt vragen.

[0:28:58] De vraag ging juist over de flexibiliteitspercentage van 25% die buiten elke controle valt doordat er niet geallocueerd is en hoe jij daarnaar kijkt.

[0:29:07] Ja, nee, en dat is dus inderdaad precies wat ook onze zorgen baart ten aanzien van het MFK, is dat je dus uit die systematiek de Europese Commissie eigenlijk een carte blanche geeft.

[0:29:20] En dat was dus ook een discussie die ik had met minister Schuurs, waarvan ik zei, ja, dit is zonder goedkeuring van de lidstaten.

[0:29:25] Toen zei hij, nee, dat is niet waar, want er wordt goedkeuring gegeven.

[0:29:27] Ja, er wordt goedkeuring gegeven voor een carte blanche.

[0:29:30] Dus nee, daar zijn wij op tegen.

[0:29:34] U vervolgt.

[0:29:36] Excuus, ik zie nog een vinger.

[0:29:38] De heer Van der Lee heeft een interruptie.

[0:29:40] Ja, ik ga het toch maar even proberen.

[0:29:42] Want kijk, iedere partij heeft recht op zijn eigen positie.

[0:29:45] En daar mag je ook maximalistisch in zijn.

[0:29:49] Maar als ik... dan is het toch...

[0:29:54] Er moet minder geld in Europa.

[0:29:57] Eurobonds zijn absoluut taboe.

[0:29:59] We willen veel meer conditionaliteit en toezicht en controle op al het geld dat wordt uitgegeven.

[0:30:05] En waarschijnlijk ook nog, ja, ook als het gaat om rechtsstaatsconditionaliteiten.

[0:30:11] Dus op alles het maximale.

[0:30:14] Maar de regering moet onderhandelen.

[0:30:16] Dus ik ben wel benieuwd, wat heeft nou prioriteit?

[0:30:18] Is het nou het belangrijkste dat er minder geld naartoe gaat?

[0:30:21] Is het het belangrijkste dat het geld dat uitgegeven goed wordt gecontroleerd?

[0:30:26] Is het belangrijkst dat we het zo inrichten dat we de toekomstige uitdagingen het beste aanpakken, met voldoende controle en conditionaliteiten erop?

[0:30:36] Want ik kan één ding zeker zeggen, ze gaan allemaal tegelijkertijd, dat gaat het niet worden.

[0:30:43] Dat weet jij in de twintig al.

[0:30:45] Nou, voorzitter, ik denk dat dat een interessante kwestie is die de collega aankaart.

[0:30:52] Kijk, er zijn natuurlijk allerlei uitgangspunten die je zelf als land moet nemen en rode lijnen die je moet stellen in een onderhandeling.

[0:30:58] En kijk, je zal nooit alles krijgen.

[0:31:01] Het volgende punt wat ik wilde aankaarten, dat gaat bijvoorbeeld over Global Europe, het buitenlandfonds van de EU, waar ze jaar in de twintig zien ook wel in, dat er uitdagingen zijn op het wereldtoneel waarin misschien wel extra investeringen nodig zijn.

[0:31:13] Maar als we kijken naar het totaalpakket van het MFK, een derde daarvan gaat naar bijvoorbeeld landbouwsubsidies, een derde gaat naar sociale cohesiefondsen.

[0:31:22] Nou, dat kan wat ons betreft echt een pak minder, echt een pak minder.

[0:31:27] Als we kijken naar de financiering instrumenten die de Europese Commissie voorstelt,

[0:31:32] Dus geen eurobonds.

[0:31:34] Wat ons betreft is dat überhaupt onwenselijk.

[0:31:36] Maar ook die hele systematiek met de headroom, dat is gewoon een financieringsconstructie waar wij geen voorstander van zijn.

[0:31:43] Wij zijn gewoon voorstander van de traditionele afdrachten, het liefst zo laag mogelijke afdrachten, omdat de Europese Unie vooral ook moet gaan kijken bij het volgende MFK wat ons betreft, minder, effectiever en beter moet gaan doen.

[0:31:57] En dat is in Brussel vaak toch een beetje vloeken in de kerk.

[0:32:01] Heer Van der Leen, tweede interruptie.

[0:32:02] Je mag ietsje korter dan de vorige.

[0:32:05] Ik kan het korter houden, want ik krijg nu weer een herhaling van de uitleg van jaar 21 van wat ze vinden.

[0:32:10] En op al die terreinen willen ze alles.

[0:32:12] Mijn vraag was, wat heeft nou prioriteit daarbinnen?

[0:32:15] Want al die punten ga je niet tegelijkertijd binnenhalen in een Europese onderhandeling met 27 lidstaten.

[0:32:19] Dus wat is nou het aller allerbelangrijkste?

[0:32:22] Om een heel duidelijk antwoord erop te geven, wij als jaar 21 willen prioriteit geven aan het voorkomen van verdere mutualisering van Europese schulden.

[0:32:36] De rest mag tussen jou, dat is fijn.

[0:32:39] Oké, meneer Hoog, fijn vervolgd.

[0:32:40] Ik vervolg mijn betoog.

[0:32:42] Voorzitter, afgeronderd.

[0:32:44] Global Europe, het nieuwe buitenlandfonds van de EU.

[0:32:47] De Kamer heeft vorige week twee moties van mij daarover aangenomen, dus om eurobonds voor Oekraïne uit te sluiten, want als andere EU-landen uiteindelijk verhoudingsgewijs net zoveel zouden doen als Nederland, dan zijn die helemaal niet nodig.

[0:32:58] En om migratiebeperking expliciet als bestedingsdoelstelling in Global Europe te verwerken.

[0:33:02] Dus iets wat wij wel willen.

[0:33:04] Die laatste motie werd ontraden door het kabinet.

[0:33:07] Minister Sjoersma vertelde mij dat migratiebeperking daarvoor te beperkt vond.

[0:33:13] Dat vond de meerderheid van de Kamer gelukkig niet, inclusief enkele coalitiepartijen.

[0:33:17] Dus de vraag, hoe gaat het kabinet dit realiseren in Brussel?

[0:33:20] En kan de minister toezeggen dit in de Raad Algemene Zaken meteen ter tafel te brengen, aangezien Sipos als voorzitter ook haast wil maken met verordeningen rondom Global Europe?

[0:33:30] We hebben in dat opzicht ook geen tijd te verliezen.

[0:33:32] En ik denk dat er veel landen zullen zijn die die Nederlandse inbreng ook kunnen ondersteunen.

[0:33:36] Dank u wel.

[0:33:38] En dan dank u voor uw inbreng.

[0:33:39] Dan zijn we aan het einde gekomen van de eerste termijn van de Kamer.

[0:33:42] En dan kijk ik even naar de minister.

[0:33:45] Hoeveel tijd u nodig heeft, ongeveer.

[0:33:57] 25 minuten?

[0:34:01] Ja hoor, is goed, 20 minuten.

[0:57:45] Goed, we gaan gauw verder, want we zijn al iets over de tijd heen.

[0:57:50] We gaan verder met de beantwoording van de minister.

[0:57:52] Ik wil wel nog even zeggen, drie interrupties en ik wil u er echt aan houden om het binnen die 30 seconden te houden.

[0:57:59] Houd de interrupties, want anders gaan we het niet redden.

[0:58:03] Ja?

[0:58:03] Oké, dan geef ik het woord aan de minister.

[0:58:07] Dank u wel voorzitter en dank ook aan alle Kamerleden voor de vele vragen.

[0:58:12] Ik ga meteen naar de beantwoording van de individuele vragen zien, het grote aantal vragen wat gesteld is.

[0:58:19] De heer Steutelen vroeg naar hoe wij gaan voorkomen dat de onderhandelingen over de MFK onder politieke tijdsdrukken, sorry voorzitter, blokjes MFK, EUVK, uitbreiding en overig.

[0:58:36] Hoe zorgen we ervoor dat we voorkomen dat de MFG-onderhandelingen onder politieke tijdsdruk worden afgehandeld?

[0:58:47] Nederland zet in op een financieel houdbare, moderne, toekomstverstendige begroting.

[0:58:54] Het is belangrijk om tot een goed akkoord te komen.

[0:58:57] Kwaliteit gaat boven snelheid, wij hebben geen haast.

[0:58:59] Dat is onze lijn.

[0:59:04] Mevrouw Becker vroeg naar hoe we op dit moment de opstelling van de lidstaten in de MFK-onderhandelingen beoordelen.

[0:59:12] Ik pak daar ook even de vraag van de heer Van der Lee bij over is er nou iets te zien aan beweging.

[0:59:20] De posities van de lidstaten die lopen sterk uiteen.

[0:59:22] Dat is op basis van traditionele verhoudingen

[0:59:26] tussen netto-ontvangers, tussen lidstaten die uit de ene pot geld veel ontvangen, uit de andere pot geld veel ontvangen.

[0:59:35] We zitten in een fase van de onderhandelingen waar weinig beweging is.

[0:59:38] En als ik dan ook meteen de vragen mag bijpakken van mijn eigen ervaringen bij dit soort onderhandelingen.

[0:59:47] Uiteindelijk zullen we beweging zien helemaal aan het einde en zal heel lang zullen heel veel lidstaten hun eigen positie vasthouden.

[0:59:54] Zolang er geen reden is om positie te wijzigen, zullen landen dat ook niet doen.

[1:00:01] En zoals ik al aangaf heeft Nederland die haast ook niet.

[1:00:04] Wij gaan voor een goede

[1:00:05] Een goed onderhandelingsresultaat op basis van onze inzet.

[1:00:10] De onderhandelingspositie van het EP werd naar gevraagd door, in ieder geval aan mij, door mevrouw Becker.

[1:00:20] Nou ja, kijk, dit kabinet is al kritisch ten opzichte van de omvang van het voorstel van de commissie.

[1:00:25] Laat staan de omvang van het voorstel wat het Europees Parlement heeft gedaan.

[1:00:32] Nou ja, goed, het is onderdeel van de onderhandelingen, maar ieder institutie heeft daar uiteindelijk ook zijn eigen rol.

[1:00:41] Mevrouw Brekker-Bekker vroeg ook naar de discussie over resultaatgerichte financiering binnen het MFK.

[1:00:50] Wij zijn in het algemeen voorstander van meer resultaatgerichte financieringswijze.

[1:00:55] Dat geeft ook een prikkel voor het doen van investeringen, voor een prikkel voor structurele hervormingen die we belangrijk vinden.

[1:01:02] Tegelijkertijd moeten we daarbij wel oog blijven houden voor de uitvoerbaarheid.

[1:01:08] Verhouding tussen ambitieniveau, hervormingen en ontvangsten.

[1:01:10] Het zijn wel criteria waar we rekening mee moeten houden, maar in algemene zin is dat van belang.

[1:01:17] Mevrouw Becker, ook de heer Hogeveen, vroeg naar de coronagelden, Spanje en de berichten dat Spanje dat gebruikt zou hebben om het gat in het pensioenstelsel te dichten.

[1:01:32] In het geval van Spanje heeft de commissie met de instemming van de raad beoordeeld dat Spanje de relevante meldpalen en doelstellingen had behaald en recht had op uitbetaling van die middelen.

[1:01:45] Het is aan de commissie om na te gaan of die gelden dan ook rechtmatig besteed zijn, of er geen maatregelen zijn teruggedraaid.

[1:01:56] Mocht de Europese Commissie aanleiding toe zien, dan kan ze die middelen terugvoeren.

[1:02:00] Dat begint natuurlijk met onderzoek daarna doen.

[1:02:04] Wij als kabinet blijven dit gewoon nauw volgen, maar het is wel aan de commissie om daar, op het moment dat zij de aanleiding toe zien, op te handelen.

[1:02:15] De heer Hogeveen vroeg naar...

[1:02:19] Maar daar is uitgebreid gedachtenwisseling over geweest met het kabinet over Global Europe.

[1:02:25] Ook aangenomen motie, maar ik heb begrepen dat de minister van BHO in het verslag van de RBZOS op deze motie zal ingaan.

[1:02:33] Dus dan zou ik het daarbij laten.

[1:02:37] In ieder geval voor nu.

[1:02:38] De heer Hogeveen...

[1:02:40] Ik zag een vinger, maar dat was...

[1:02:43] Een vinger naar de neus.

[1:02:44] Een duim zelfs.

[1:02:45] Die wil ik ook graag genoteerd hebben.

[1:02:49] Maar ik heb wel eventjes een vinger, inderdaad.

[1:02:51] U heeft een interruptie van de heer Steutelen.

[1:02:54] Voorzitter, dank u wel.

[1:02:55] Over de MFK-onderhandelingen zegt de minister nu, dat ligt eigenlijk een beetje stil, ligt op zijn gat, geen haast.

[1:03:02] Landen komen pas tegen de deadline, dus laten we zeggen eind 2027, oktober, november, december misschien, in beweging.

[1:03:10] Nederland heeft geen haast.

[1:03:11] Maak ik daar terecht uit op dat Nederland dus voorlopig ook gewoon stilstaat en vasthoudt bij de eigen uitgangspunten, namelijk een kleine begroting, kleinere Nederlandse aftracht, et cetera, et cetera,

[1:03:23] ...totdat dat uiteindelijk fluide moet worden tegen 1 januari 2028?

[1:03:28] Of is Nederland nu al van standpunten aan het losweken?

[1:03:34] De minister.

[1:03:36] Voorzitter, nee, wij hebben het standpunt zoals we dat gedeeld hebben... ...en dat is nu ons standpunt.

[1:03:43] Kijk, de onderhandelingen liggen niet stil... ...omdat de Europese Commissie en het raadsvoorzitterschap... ...doet weer een nieuw voorstel, volgens mij richting de zomer.

[1:03:52] Een negobox, zoals dat heet, een negobox met nieuwe cijfers erin en een volgende stap, om de onderhandelingen een volgende stap verder te brengen.

[1:04:00] Dus die onderhandelingen liggen niet stil, maar ik heb de inzet van het kabinet gedeeld.

[1:04:05] Tegelijkertijd wil ik ook, en ik denk dat we ons dat allemaal beseffen, maar wel ook

[1:04:13] aangeven dat wij natuurlijk in alle transparantie het hebben over de onderhandelingspositie en eventuele volgende stappen in de onderhandeling.

[1:04:20] En omdat we dat in alle transparantie doen, lezen ook alle onderhandelaars met ons mee.

[1:04:26] En zou ik soms ook een klein beetje terughouden.

[1:04:28] Ik wil graag volledig open communiceren met de Kamer over de stappen die wij zetten, maar we moeten ons wel bewust zijn van dat alle partners waarmee wij onderhandelen ook meekijken en

[1:04:37] Ja, dat ik een beetje terughoudend wil zijn in, nou ja, wat zijn we dan bereid aan stappen te nemen in vervolgstappen, et cetera, omdat uiteindelijk dat onze positie ook niet altijd versterkt.

[1:04:45] Dit is het uitgangspunt.

[1:04:46] Ze verstrekt helder in en dit is ook het verhaal wat wij houden in de onderhandeling.

[1:04:55] U heeft ook nog een introductie van de heer Kloss.

[1:04:59] Voorzitter, dank.

[1:05:00] Ik snap dat de minister niet te sterk naar de toekomst wil kijken en te veel wil prijsgeven aan meekijkende onderhandelingspartners.

[1:05:06] Misschien kunnen we dan naar het verleden kijken, want dat is misschien wel interessant voor hoe we met die onderhandelingen omgaan.

[1:05:11] Ik vraag me af welke les het kabinet nou heeft geleerd van de vorige MFK-onderhandelingen.

[1:05:16] Toen het uitgangspunt in principe was, we willen minder betalen en de begroting moet kleiner worden.

[1:05:21] En we willen ook de begroting moderniseren.

[1:05:24] En die twee bleken niet samen te kunnen gaan, want we gingen niet moderniseren, want andere landen willen dat niet.

[1:05:30] Maar de begroting werd wel kleiner en dat werd natuurlijk weggesneden bij de prioriteiten van Nederland, het wetenschapsfonds.

[1:05:36] Dus welke lessen trekt het kabinet nou uit dat échec?

[1:05:40] De minister.

[1:05:44] Ik denk dat het belangrijk is, en dat zullen wij ook continu in de Europese onderhandelingen ook laten horen, dat die twee niet per se hoeven samen te hangen.

[1:05:53] De modernisering van de begroting is cruciaal om een begroting te hebben die zich richt op de grote uitdagingen waar we voor staan.

[1:06:00] En tegelijkertijd moeten er ook keuzes gemaakt worden.

[1:06:03] En keuzes worden er op dit moment gewoon nog onvoldoende gemaakt.

[1:06:06] En dat betekent dat wij gewoon goed beslagen ten eis moeten komen in die onderhandelingen.

[1:06:15] Maar ook inzetten op beide, omdat beide belangrijk zijn voor Nederland.

[1:06:18] Het is geen uitruil.

[1:06:19] Beide zijn belangrijk en we willen op beide ook resultaat zien om uiteindelijk ook akkoord te kunnen gaan.

[1:06:25] Tegelijkertijd besef ik me, voorzitter, dat ik natuurlijk die brief al gezien heb, maar er komt natuurlijk een brief, een MFK-brief, komt naar de Kamer toe.

[1:06:33] Ik meen vrijdag.

[1:06:35] Sorry, na vrijdag als hij door de ministerraad is.

[1:06:38] Maar dat betekent natuurlijk ook dat u later geïnformeerd wordt over onze onderhandelingspositie voor wat betreft het MFK.

[1:06:47] Voordat u verder gaat, u heeft een vraag van de heer Hoogveen.

[1:06:52] Ik hoorde de minister zeggen over de vermeende misstanden ten aanzien van de coronagelden.

[1:07:00] Dat dat voornamelijk aan de Europese Commissie is om daarover te oordelen en over te veroordelen.

[1:07:05] Maar dan wil ik de minister toch ook wel wijzen op het recente rapport van de Europese Rekenkamer.

[1:07:10] die juist ook felle kritiek uit op die Europese Commissie in het gebrek aan verantwoording wat wordt afgelegd voor de uitgaves, ook aan de controles die daarop worden gedaan en dat ook in dat rapport van de Europese Rekenkamer expliciet werd gezegd dat juist ook deze methodiek die is gebruikt in het corona herstelfonds niet terug moet komen in het nieuwe meerjarig financieel kader.

[1:07:34] Hoe kijkt de minister naar die kritiek ook als juist nu zojuist wordt gezegd dat we

[1:07:38] op de Europese Commissie moeten vertrouwen om deze controles uit te voeren en daarop te varen.

[1:07:45] De minister.

[1:07:46] Voorzitter, het korte antwoord is dat het aan de Commissie is om te onderzoeken en eventueel actie te ondernemen en dat het ook aan de Commissie is om iedere kritiek die ook in rapporten van de Europese Rekenkamer staan over het handelen van de Commissie en op basis waarvan we dat doen, om die ook ter harte te nemen.

[1:08:07] En

[1:08:08] ...interruptie van mevrouw Becker.

[1:08:11] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:08:12] Want op zich is het natuurlijk terecht dat de minister zegt... ...het is aan de commissie om te bepalen of er... Ah, oké.

[1:08:19] Ik kijk even naar de voorzitter.

[1:08:21] Ik was even in de war.

[1:08:23] ...om actie te ondernemen.

[1:08:25] Maar tegelijkertijd is het natuurlijk wel zo... ...dat bijvoorbeeld dat Spaanse voorbeeld waar we het over hadden... ...we zitten inmiddels op het voorstel van de Europese Commissie... ...om dat MFK zo ver te verhogen... ...omdat we die enorme rentelast inmiddels hebben...

[1:08:37] door dat mechanisme van dat coronaherstelfonds.

[1:08:40] Het is ook diezelfde commissie die tegen Nederland zegt, jullie moeten echt hervormingen doorvoeren op het terrein van de sociale zekerheid, op het terrein van de houdbaarheid van je financiën, en die zitten daar richting Nederland ook bovenop.

[1:08:51] Dus ik vind wel dat wij als Nederland een belang hebben om die commissie op z'n minst een beetje aan te sporen, of dit in ieder geval aan te kaarten, dat dit wordt opgepakt.

[1:09:03] Ziet de minister daar gelegenheid toe?

[1:09:07] Nou, voorzitter, ik denk dat het in algemeen van het grootste belang is dat de gezamenlijke afspraken die wij maken met alle lidstaten in Europa, dat die gecontroleerd en onderzocht worden door de commissie.

[1:09:22] Het klopt dat Nederland daar de commissie altijd toe zal aansporen.

[1:09:27] Het klopt ook dat door onze aansporing af en toe alle lidstaten ook glimlachen op het moment dat wij een keer ergens op worden aangesproken.

[1:09:35] En dat is in die zin ook terecht als we gezamenlijke afspraken maken en de commissie behoort dat op te volgen, dan kan dat ook naar Nederland toe verwachten.

[1:09:47] U vervolgt.

[1:09:51] Voorzitter, ik heb iets...

[1:09:56] De heer Hoogveen vroeg nog naar de onderhandelingsinzet, onderhandelingsmandaat.

[1:10:01] Waar gaat dat dan uiteindelijk toe leiden?

[1:10:04] Nou, daar wil ik... Onze uitgangspunten zijn helder.

[1:10:07] Dit is de inzet van het kabinet.

[1:10:08] Daar gaan wij... En er werd door een van de sprekers ook al gerefereerd aan de wijze waarop we dat op dit moment communiceren tot de MP aan toe.

[1:10:16] Het verstrekt helder waar we staan.

[1:10:18] En tegelijkertijd gaan we een proces in.

[1:10:21] En zoals ik net al aangaf, wil ik enigszins terughoudend zijn in wat betekent dat dan straks voor hetgeen waar Nederland dan uiteindelijk mee akkoord gaat zijn.

[1:10:31] Maar ik reken er ook op dat wij dit gesprek met de Kamer over de onderhandelingen nog met enige regelmaat gaan voeren.

[1:10:39] Ja, raadspositie, EP, commissievoorstel heb ik volgens mij, heb ik volgens mij ook beantwoord.

[1:10:43] En dan kom ik aan het einde van het blokje MFK.

[1:10:51] De heer Van der Lee heeft een vraag.

[1:10:53] Ja, toch nog één punt om met de collega's en terecht snap ik op zich vragen stellen over wat er in Spanje zou zijn gebeurd, althans de Spaanse toezichthouder

[1:11:05] aangekaart heeft.

[1:11:07] Tegelijkertijd is het wel gewoon mogelijk voor iedere lidstaat om voorschotten die zijn uitgekeerd uit het herstelfonds gewoon in te zetten voor je begroting.

[1:11:19] De besteding en de daaraan gekoppelde mijlpalen zijn niet per se één op één.

[1:11:25] Er zijn bepaalde hervormingen die zijn afgesproken.

[1:11:28] Dat geldt ook voor Nederland.

[1:11:30] Maar het geld dat je uiteindelijk krijgt hoeft niet per se te gaan naar die hervormingen.

[1:11:34] Zo werkt de systematiek, dus volgens mij moeten we er ook niet automatisch van uitgaan dat die sprake is van fraude of van misbruik.

[1:11:42] Ik vind het wel terecht dat het wordt uitgezocht, maar ik denk toch dat het goed is dat ik dat nog even aan de minister vraag, dat dat binnen de systematiek wel tot de mogelijkheden behoort.

[1:11:54] Voorzitter, volgens mij heb ik ook aangegeven dat het niet aan Nederland is om de situatie in Spanje te onderzoeken.

[1:11:59] Als de commissie daartoe aanleiding ziet, zal het kunnen onderzoeken en eventueel daar actie op te ondernemen.

[1:12:07] Voorzitter, het volgende blokje EUVK.

[1:12:14] Mevrouw Becker vroeg naar welke kansen er zijn voor de EU en het VK samenwerken op het gebied van economie, op het gebied van handel, opnieuw toetreden tot de interne markt.

[1:12:30] Het Verenigd Koninkrijk is na de brexit exact blijven liggen waar het lag.

[1:12:36] Het is niet weggedreven.

[1:12:37] Het is voor Nederland en voor de Europese Unie nog steeds een ontzettend belangrijke partner.

[1:12:44] Daarom is Nederland ook groot voorstander van het verder verdiepen van de samenwerking met het Verenigd Koninkrijk op allerlei gebieden.

[1:12:51] Een aantal onderwerpen werden ook door de ledenvoorzitter al benoemd, dus het economisch gebied in Denmark,

[1:12:58] veiligheid, defensie, waar ook al een hele hoop stappen gezet worden.

[1:13:04] We kijken ook uit naar de EUVK-top, naar verwachting eind juni, begin juli volgend jaar, wat natuurlijk ook een belangrijk moment is.

[1:13:13] Dus Nederland is absoluut voorstander van hernieuwde stappen met het Verenigde Koninkrijk en verdere samenwerking.

[1:13:20] Tegelijkertijd is het natuurlijk ook zo dat profiteren van de gezamenlijkheid van de Europese Unie, de gezamenlijke slagkracht, de economische kansen die dat oplevert, dat komt ook met een verantwoordelijkheid.

[1:13:34] Cherrypicking in de Europese samenwerking kan niet, dus dat betekent dat daar ook gewoon goede gesprekken met het Verenigde Koninkrijk over gevoerd moeten worden.

[1:13:42] Maar uiteindelijk, en dan kom ik ook op de andere vragen, voor wat betreft toedadering tot de Britten, om dat al op de agenda te zetten.

[1:13:55] Kijk, natuurlijk zien wij de berichten uit het Verenigde Koninkrijk ook.

[1:14:00] Natuurlijk is het positief om te zien dat het Verenigde Koninkrijk na de keuze die ze gemaakt hebben,

[1:14:06] dat er een deel van de politiek daar is die zegt, we willen weer samenwerken met de EU, we willen misschien zelfs wel weer toetreden.

[1:14:14] Maar het is niet aan het Nederlands kabinet om politieke uitspraken daar nu op actie te ondernemen.

[1:14:21] Dus wij zullen iedere toenadering die het Verenigd Koninkrijk zoekt, zullen wij met open armen ontvangen en zullen we graag met hun over in gesprek gaan.

[1:14:30] En dat is de inzet.

[1:14:33] We staan positief ten opzichte van toename.

[1:14:43] Voorzitter, mevrouw Becker vroeg nog een specifieke brief.

[1:14:48] EUVK en dan ook de stand van zaken jeugdmobiliteitsonderhandelingen meenemen.

[1:14:55] De Kamer wordt sowieso geïnformeerd middels het verslag van de Raad van Algemene Zaken.

[1:14:58] Het kabinet zal de Kamer ook daarna blijven informeren over de voorbereiding van de EU-VK-top.

[1:15:04] Dus de inschatting is dat er voldoende opschrift komt om hier samen over van gedachten te wisselen.

[1:15:15] Omdat die EU-VK-top er ook aankomt.

[1:15:20] Dat lijkt op de vraag van mevrouw Bekker.

[1:15:23] Op zich is dat goed nieuws dat we wat correspondentie te verwachten hebben.

[1:15:28] Ik vroeg het eigenlijk omdat ik in voorbereiding op dit debat me een beetje zat te verdiepen in die verschillende onderwerpen.

[1:15:33] Dan krijgen we natuurlijk een brief met toelichting op die onderwerpen.

[1:15:36] Bijvoorbeeld op het terrein van jeugdmobiliteit, die verwees dan naar een BNC fiche.

[1:15:41] Ik geloof twee jaar geleden, waarin het Nederlandse standpunt werd neergezet op basis waarvan dan onderhandelingen zouden starten.

[1:15:49] En toen echt gewoon uit interesse dacht ik, nou dat loopt dus nu al een hele tijd.

[1:15:53] Daar waren toen zorgen, hoe staat dat eigenlijk?

[1:15:55] En ik kan me voorstellen dat dat met meer onderwerpen speelt, waar wij gewoon weinig zicht op hebben als EU-commissie.

[1:16:02] En dan moet je misschien in verschillende Kamercommissies gaan zoeken, van zit daar dan die informatie?

[1:16:07] Dus in het kader van ook voor ons een beetje zicht te kunnen krijgen op het totaal,

[1:16:11] Ook omdat ik merk dat het VK wat actiever is om ons te benaderen voor het belang van deze samenwerking, dacht ik misschien kunt u ons helpen om wat overzicht te krijgen en wat minder een zoektocht.

[1:16:26] Voorzitter, dat doe ik graag.

[1:16:29] En als mevrouw Becker mij dan toestaat om daar de momenten die we hebben om de Kamer te informeren over zaken met de UVK, omdat we deze onderwerpen daar even specifiek in adresseren, dan komen we daarmee tegemoet aan de vraag.

[1:16:47] Voorzitter, de heer Van der Lee vroeg nog naar SAFE en hoe we geprobeerd hebben het Verenigd Koninkrijk aan boord te krijgen.

[1:16:58] En nu de poging om het Verenigd Koninkrijk te betrekken bij die 90 miljard.

[1:17:03] Het Verenigd Koninkrijk heeft interesse getoond in de deelname voor de Ukraine Support Loan.

[1:17:07] Wat ons betreft is dat een hele welkome stap.

[1:17:10] We hebben natuurlijk in het verleden ook ons ingezet om het VK onderdeel te laten zijn van gezamenlijke initiatieven.

[1:17:17] De Verenigde Koninkrijk is zeker ook op het gebied van veiligheid, defensiebeleid gewoon een hele belangrijke partner.

[1:17:23] Versterking van samenwerking is daarom ook welkom.

[1:17:27] Eindproducten mogen met een dergelijke overeenkomst ook in de Verenigde Koninkrijk worden geproduceerd.

[1:17:32] Nu enkel is dat EU, Oekraïne, Europese economische ruimte.

[1:17:36] Momenteel wordt bekeken of de Verenigde Koninkrijk aan de voorwaarden voor een overeenkomst kan voldoen.

[1:17:40] Dus dat is de huidige situatie.

[1:17:45] Tegelijkertijd ook afleidend uit hoe we hier steeds in hebben gestaan en ook wat ik in mijn gesprekken met State Secretary Cooper ook heb gedaan, is dat Nederland wil het Verenigd Koninkrijk graag op dit soort gebieden betrekken en zal zich ook in Europa blijven inzetten om die ruimte aan het Verenigd Koninkrijk te geven.

[1:18:04] Dan geef ik eerst het woord aan de heer Van der Lee en daarna het woord aan de heer Steutelen.

[1:18:09] De heer Van der Lee.

[1:18:10] Nou, dat vind ik goed om te horen.

[1:18:12] Ik had ook al zoiets gehoord, maar die voorwaarden die aan het VK worden gesteld, werken die nou ook echt af van die aan dit staat te worden gesteld?

[1:18:24] Kan voorkomen worden dat onnodige drempels worden opgeworpen, waardoor het VK toch zich een noodzak voelt om af te haken hierop?

[1:18:32] Want dat zou toch echt weer zonde zijn.

[1:18:36] Er zitten een aantal criteria aan die overeenkomst die, zoals ik het nu zie, niet per se extra eisen stellen aan het Verenigd Koninkrijk.

[1:18:47] Maar de commissie moet een implementing decision, mooi Nederlands woord, die wordt in concept nog aan de Raad voorgelegd.

[1:18:58] Maar volgens mij is dit precies een van de onderdelen waar wij als voorstander van samenwerking met het Verenigd Koninkrijk ook met crisis naar zullen kijken.

[1:19:07] De heer Steutelen.

[1:19:08] Ja, voorzitter, eerst even informatief.

[1:19:10] Is dat waar nu over gesproken wordt, de overeenkomst met het VK, volgens mij in het kader van defensiesamenwerking, safe, is dat zo'nzelfde overeenkomst als die de Europese Commissie recent met Canada heeft gesloten?

[1:19:24] Ja, zowel met Canada als het VK is zo'n overeenkomst gesloten.

[1:19:29] Ja, en dan als ik daar dan even is algemeen...

[1:19:33] Dank voorzitter, sorry.

[1:19:35] Als ik daar dan even is algemeen aan het vragen over zou mogen stellen, want ik begrijp niet zo goed hoe het goed zou zijn voor de Europese defensieindustrie om Canada in staat te stellen met 9 miljoen bijdragen of 10 miljoen bijdragen per jaar om hen 80% van een productieopdracht in het kader van een defensie...

[1:19:53] aan besteding te laten uitvoeren.

[1:19:57] Want dat is wat waar zo'n overeenkomst naar, ik heb begrepen, toe leidt.

[1:20:02] En dat bestendigt dus niet de Europese defensie-industrie dat we wel voor ogen hadden.

[1:20:09] Voorzitter, daar zitten denk ik meerdere aspecten aan.

[1:20:13] Dus ja, het is zo dat als wij heel veel uitgeven dat we inderdaad de Europese defensieindustrie zoveel mogelijk willen versterken.

[1:20:21] Tegelijkertijd is het ook zo dat de middelen die we inzetten ook er op gericht moeten zijn om in onze noden te voorzien.

[1:20:30] Dus dat betekent dat niet alles

[1:20:32] op korte termijn in Europa geproduceerd kan worden, ondanks dat wij wel de voorkeur hebben om dat zoveel mogelijk op Europese bodem te doen.

[1:20:40] En dat betekent dat er een aantal partners zijn waarmee overeenkomsten afgesloten worden om daar waar zij een goed bid zouden hebben, daar waar zij een goede bijdrage zouden kunnen leveren aan de vragen die wij hebben,

[1:20:52] Op het gebied van capaciteit, op het gebied van industrie.

[1:20:56] Als zij daar een bijdrage aan kunnen leveren, dat zijn ook goed besteden Europese euro's.

[1:21:02] Tegelijkertijd niet voor niets inderdaad zoveel mogelijk ook op Europese bonen.

[1:21:13] Voorzitter, dan kom ik bij het kopje uitbreiding, waar ik al het genoegen heb gehad om inderdaad de uitbreiding met de commissie over vanaf gedachte te wisselen en tegelijkertijd dit onderwerp stopt natuurlijk ook niet, is ook continu in beweging.

[1:21:28] De heer Steutler vroeg naar die verhouding tussen geopolitiek, het belang van de uitbreiding in het kader van geopolitiek en de Copenhagen-criteria.

[1:21:39] Het uitgangspunt van het kabinet is dat het toeteringsproces... dat is op basis van de criteria, dat is op basis van de merites.

[1:21:46] Daar moeten we in het proces kandidaat leden op behoorde.

[1:21:52] Uitbreiding moet, en dat heb ik destijds ook gezegd... moet uiteindelijk de Unie versterken, niet verzwakken.

[1:21:58] Copenhagen-criteria zijn dus...

[1:22:02] Leidend.

[1:22:03] Kijk, die geopolitieke dimensie van de EU-uitbreiding, dat heeft te maken met, sta je open voor uitbreiding met landen vanuit het geopolitiek perspectief, namelijk dat landen hun blik richting Europa wenden, richting de Europese Unie wenden, en dat wij hun ook perspectief willen bieden op toetreding op het moment dat ze aan die criteria voldoen.

[1:22:26] Mevrouw Becker vroeg naar de stand van zaken over mogelijke opening van onderhandelingshoofdstukken Oekraïne, gelet op situatie Hongarije.

[1:22:36] Volgens de commissie is cluster 1 klaar om geopend te worden.

[1:22:40] Het kabinet onderschrijft die bevinding.

[1:22:42] Het is ook voornemens om in te stemmen met het openen van cluster 1 wanneer het besluit voorligt.

[1:22:47] En ook door de Raad wordt geconcludeerd dat de aangestelde voorwaarde is voldaan.

[1:22:52] Hongarije dient daarvoor zijn blokkade op te heffen.

[1:22:57] Wij zetten in op strikte verankering van prioritaire thema's in de benchmarks, vereisten binnencluster 1, waar Oekraïna aan moet voldoen tijdens het toetrainingsproces.

[1:23:07] Nou, goed.

[1:23:09] Ik kan verder op de inhoud ingaan, maar we hopen dat die stap gewoon gezet kan worden en dat Hongarije daarmee ook instemt op basis van wat we nu zien

[1:23:17] Aan inhoud moet die stap ook gewoon gezet worden.

[1:23:21] Die closing benchmarks die ik zojuist noemde... Mevrouw Becker stelde ook een vraag als het gaat om Albanië.

[1:23:29] En dit kabinet kijkt heel scherp naar die closing benchmarks van cluster 1 voor Albanië.

[1:23:38] Wij zijn voornemens om in te stemmen met het vaststellen van de Closing Benchmarks, mits die Nederlandse aandachtspunten die wij hebben, en dat is de strijd tegen corruptie, dat is rechtsstaat, dat is ook niet alleen het aannemen van wetten in een parlement, maar ook een track record opbouwen, dat daar ook daadwerkelijk op basis van die wetten ook stappen gezet worden.

[1:24:00] Dat zijn voor ons belangrijke aandachtspunten in die Closing Benchmarks, die moeten in voldoende mate verankerd zijn.

[1:24:06] En de stappen die Albanië vervolgens zet worden, zoals gebruikelijk nou, gevolgd.

[1:24:12] En dat is ook in lijn met de benadering die mevrouw Becker ook noemde.

[1:24:15] Strict, fair en engaged.

[1:24:17] Dus we zijn strikt op de criteria, maar we zijn ook eerlijk op het moment dat aan die criteria voldaan wordt.

[1:24:23] en daarom ook onze aandacht voor die closing benchmarks.

[1:24:28] De heer Van der Lee, voorzitter, vroeg naar... Ja, de opening... Nou, hoofdstuk 1-opening heb ik zojuist voor wat betreft Oekraïne beantwoord.

[1:24:44] Jullie alle hoofdstukken, steunt de Nederlandse regering dit?

[1:24:47] Nou, we zijn voorstander van het openen van cluster 1.

[1:24:49] Waarna de andere clusters volgen, dat heeft het kabinet ook al met de Kamer gedeeld.

[1:24:55] Dus wij voornemens instemmen met het openen van cluster 1.

[1:24:58] Daarna de andere clusters, maar dat moet op voorstel van de commissie en met de meerderheid van de Raad.

[1:25:07] De heer Van der Lee vroeg ook naar de Ukraine Support Loan en additionele conditionaliteiten.

[1:25:15] Nou, natuurlijk ontzettend blij dat die Ukraine Support Loan er nu doorheen is en ook geïmplementeerd wordt.

[1:25:21] Uitermate belangrijk.

[1:25:23] De Oekraïne die steun krijgt, hard nodig heeft en tegelijkertijd moeten we denk ik ook met ons allen beseffen dat die Support Loan niet alleen genoeg is en dat betekent dat bilateraal we ook niet alleen zelf maar alle andere landen ook oproepen om

[1:25:34] te steunen.

[1:25:36] Ten aanzien van de begrotingsteun via de supportloon heeft het kabinet waarde aan het voorstel van de commissie om uitbetaling van steun te verbinden aan conditionaliteit op onder meer het gebied van corruptiebestrijding en rechtsstatelijkheid.

[1:25:48] En wij vinden het van belang om met deze voorwaarden ook zoveel mogelijk voor te bouwen op de bestaande hervorming onder het Oekraïneplan en het IMF-programma.

[1:25:56] Er moet ook zijn, natuurlijk voor de administratieve capaciteit van de Oekraïnse overheid, weten dat het land in oorlogstijd is en tegelijkertijd

[1:26:04] De punten die ik zojuist heb aangegeven.

[1:26:08] De heer Van der Lee, voorzitter, vroeg ook naar het handhaven van sancties richting Rusland.

[1:26:15] Wij implementeren die sancties strikt.

[1:26:16] Belangrijk dat alle bedrijven en personen in Nederland zich ook aan die sancties houden.

[1:26:21] Voor de sancties geldt, als er aanwijzingen zijn dat sancties worden overtreden, wordt er altijd onderzoek gedaan en waar nodig handhavend opgetreden.

[1:26:28] Wij zetten ons ook actief in op het versterken van Europese naleving, zoals ook genoemd in het coalitieakkoord.

[1:26:33] Door meer gezamenlijke analyses te maken van risico's op omzeiling, betere samenwerking om naleving, betere regelgeving, informatievoorziening voor het bedrijfsleven, maken we uiteindelijk die sancties ook effectiever.

[1:26:44] En om naleving van de sancties in Nederland verder te versterken, heeft het kabinet in februari een wetsvoorstel internationale sancties naar uw Kamer gestuurd.

[1:26:52] En daarin onder andere aanvullende bevoegdheden aan de douanen, om ook bestuursrechtelijk te handhaven en versterkte juridische basis voor informatiedeling.

[1:26:59] tussen handhavingsautoriteiten.

[1:27:03] Verder is strafrechtelijke handhaving van sancties uiteraard aan het OM, dat ook succesvol zaken voor de rechter bracht en dat zal blijven doen.

[1:27:10] De communicatie hierover is dan weer aan het OM.

[1:27:15] Voorzitter, de heer Van der Lee vroeg ook naar de vredesonderhandelingen en het proactief inzetten op name voor EU-vertweegwoordiging.

[1:27:27] Het is natuurlijk zo dat wij zien dat in het proces en de onderwerpen die op tafel liggen in de afgelopen tijd van eventueel onderdeel van het vredesproces, dat er ook een aantal onderwerpen op tafel liggen die ons raken, die Europa raken en waarvoor wij aan tafel willen zitten.

[1:27:47] Bovenal de toekomstige situatie raakt de veiligheidssituatie op ons continent en natuurlijk willen we daarover aan tafel zitten.

[1:27:57] Tegelijkertijd zien we afgelopen week voerde Rusland een van de grootste aanvallen uit op Oekraïne sinds dat de oorlog begonnen is.

[1:28:08] Wij zien niet dat Rusland bereid is tot serieuze onderhandelingen.

[1:28:13] Dus moet Oekraïne blijven steunen, druk op Rusland blijven opvoeren.

[1:28:21] Alle berichten die er zouden zijn en dingen die er gezegd worden over eventuele Europese onderhandelingen.

[1:28:27] Natuurlijk willen wij graag mee aan tafel zitten met als daar iemand namens Europa kan zitten, hoewel de signalen nog helemaal niet zijn, als er iemand kan zitten, moeten we het daar goed over hebben, maar we doen natuurlijk nog geen uitspraken over wie dat dan zou moeten zijn, welke naam, op welke manier, omdat dat uiteindelijk ook iemand moet zijn met volledige steun van de lidstaat.

[1:28:49] Een interruptie van de heer Van der Leeds, uw laatste interruptie.

[1:28:53] Ja, toch even hierop doorgaand.

[1:28:56] Op zich snap ik het antwoord wel.

[1:28:57] Tegelijkertijd weten we dat...

[1:29:00] Rusland actief de deeltijd bevorderd in de Europese Unie, in de individuele lidstaten, maar ook tussen de lidstaten.

[1:29:08] We weten dat Trump de neiging heeft om Europa te passeren als het gaat om mogelijke onderhandelingen richting staart het vuur of zelfs verder.

[1:29:18] Is het dan niet zaak dat Europa ook tijdig zelf al aangeeft.

[1:29:22] Ja, wij willen niet alleen aan tafel, maar wij hebben zeer gekwalificeerde mensen die wij dit willen laten doen.

[1:29:29] En dit zijn ze.

[1:29:30] om te voorkomen dat men door blijft gaan om de verdeeldheid in Europa te voeden.

[1:29:39] Ik hoef geen naam nu, maar het lijkt mij heel verstandig om dit proactief wel te doen, omdat het je onderhangspositie verduidelijkt en versterkt.

[1:29:48] van wij willen gezamenlijk aan tafel en we hebben ons voorbereid en niet pas dat gaan bediscussiëren op het moment dat dat misschien in beeld komt.

[1:29:57] Ik zie ook wel in dat het nog ver weg is, maar dit lijkt me nou iets wat je zelf in handen hebt en waar je ook consensus tijdig op zou kunnen bereiken.

[1:30:06] Ja, voorzitter, er zijn natuurlijk landen, de E3, de grote landen in Europa zijlings betrokken geweest, bij de onderhandelingen zijn geïnformeerd.

[1:30:18] Europa is ook hierop voorbereid, is natuurlijk ook in ons belang om mee aan tafel te zitten.

[1:30:25] Dus ja, we willen graag aan tafel zitten.

[1:30:28] Ja, we hebben daar ook zeer kwalificeerde mensen voor, maar om daar nu actief namen over naar voren te schuiven lijkt me onverstandig.

[1:30:35] En ik deel, voorzitter, de mening van de heer Van der Lee dat Rusland natuurlijk uiteindelijk alles aan zal doen om ons uit elkaar te spelen, want iedere grootmacht in de wereld weet dat als wij samen staan, dan staan we ook sterk en dat zullen ze dus proberen te voorkomen.

[1:30:53] Voorzitter, dat was het kopje uitgebreide uitbreiding, om het kopje dan maar zo even zo te noemen.

[1:31:01] Dan kom ik nog bij het kopje overig.

[1:31:04] Mevrouw Becker vroeg naar het Foresight rapport en wat Nederland zal zeggen in de Foresight sessie.

[1:31:14] Dit is een belangrijk onderwerp.

[1:31:15] Het gaat over de weerbaarheid van de Europese Unie in turbulente en onzekere

[1:31:22] Ik denk dat in onze MFK-inzet en hoe wij kijken naar de begroting, dat daar ook veel te zien is van wat onze inbreng zal zijn, ook als het gaat om foresight, want uiteindelijk daar waar je het geld in steekt, dat is ook waar je op voorbereidt en dat zijn ook de keuzes die je maakt voor wat de Europese Unie zou moeten doen.

[1:31:43] Dus dat betekent afhankelijkheden afbouwen, concurrentievermogen versterken, ook duidelijke keuzes maken.

[1:31:49] En tegelijkertijd zullen we ook benadrukken dat echte weerbaarheid alleen mogelijk is als we veiligheid, sociaal-economische ontwikkeling, brede maatschappelijke veerkracht, klimaat, dat dat allemaal onderdelen zijn die uiteindelijk bij de brede weerbaarheid horen.

[1:32:06] En het belang van nauwe samenwerking met de NAVO, effectieve civiel-militaire coördinatie en planning.

[1:32:10] Dat zijn in ieder geval elementen die wij denken dat onderdeel zouden moeten zijn van een degelijke voorzaak.

[1:32:18] De heer Klos, voorzitter, vroeg naar het Kiel rapport, waar ik ook...

[1:32:25] Ik ga u heel even onderbreken, want mevrouw Bekke heeft haar laatste interruptie.

[1:32:29] Dank, voorzitter.

[1:32:30] Kan kort, hoor.

[1:32:31] Ik deel wat de minister zegt, dat dat een belangrijke inbreng is van Nederland aan de tafel, maar ik begreep, de commissie werkte een rapport voor het najaar en de samenleving, maar ook lidstaten heeft uitgenodigd om daar een inbreng voor te leveren.

[1:32:43] En ik heb niet kunnen terugvinden dat Nederland dat ook heeft aangeleverd richting de commissie.

[1:32:48] terwijl andere lidstaten dat wel zouden hebben gedaan.

[1:32:50] Dus ik weet niet of de minister daar nu op kan antwoorden, maar dat leek mij een gemiste kans, omdat je juist ook als Nederland invloed wil hebben op die discussie.

[1:32:57] Dus misschien heb ik het over de hoofd gezien.

[1:32:59] Misschien kan het nog op een andere manier tot mij komen.

[1:33:02] Maar daar was mijn vraag eigenlijk op gericht.

[1:33:04] Leveren wij ook iets aan voor die agenda?

[1:33:09] Dat is mij op dit moment niet bekend, maar de discussie die wij hierover zullen voeren, daar zal ik de Nederlandse bijdrage sowieso op opleveren.

[1:33:21] Voorzitter, de heer Kloss vroeg nog naar het Kielrapport Europese Autonomie op Veiligheid en Defensie, waar ik ook in het commissiedebat wat ik hiervoor had over de voorbereiding op de NAVO-ministeriële vergadering ook naar gevraagd heb en daar heb ik al geantwoord dat ik het rapport nog niet in detail heb kunnen lezen.

[1:33:43] Dat heb ik tussentijds ook nog niet kunnen doen de afgelopen uren.

[1:33:48] Maar het Griebel Instituut en de inzichten die zij hebben, dat is natuurlijk wel een gewaardeerd instituut met interessante inzichten.

[1:33:59] De ambitie dat Europa in de aankomende periode met een hoog ambitieniveau defensiecapaciteiten op de meest strategische terreinen moet vormgeven, dat onderschrijft het kabinet ook.

[1:34:10] Die uitwerking daarvan zal de aankomende periode ook met name binnen het NAVO en de EU moeten vormgeven.

[1:34:25] In het voorgaan heb ik ook gezegd... Kijk, in het vorige commissiedebat met de Kamer hierover heb ik ook aangegeven... Kijk, we hebben natuurlijk die priority capability areas binnen de NAVO... waar we volop willen inzetten, omdat we ook een goede burden shift willen vormgeven... richting een Europese pijler onder de NAVO.

[1:34:44] Dus er zijn allerlei kwetsbaarheden die we hebben... waar onze afhankelijkheden groot zijn en waar we versneld op willen inzetten.

[1:34:50] En tegelijkertijd...

[1:34:51] vind ik ook daar enige terughoudendheid over hoe openlijk wij spreken over onze kwetsbaarheden en op welke manier we dat willen opvangen, ook niet altijd verstandig in het publieke domein.

[1:35:04] Een vraag van de heer Klos.

[1:35:06] Voorzitter, dat snap ik.

[1:35:07] Tegelijkertijd moeten we denk ik verwaken dat we alle discussie doodslaan omdat we er niet openlijk over kunnen praten.

[1:35:12] Het is gewoon een interessante strategische discussie waar we

[1:35:15] met de minister en de Kamer een debat over moeten kunnen voeren.

[1:35:18] Maar misschien is het dan verstandig, want ik snap ook heel goed dat er in de korte tijd dat het rapport verschenen is, dat u dat nog niet van haafd tot hoort gelezen heeft.

[1:35:26] Misschien kan het kabinet dat kort appreciëren, nog een briefje naar de Kamer sturen waarin het vertelt hoe het kijkt naar dat rapport en of dat wel of niet relevant acht ook voor de Nederlandse positie, aangezien Nederland een voortrekker wil zijn op het gebied van defensieintegratie.

[1:35:43] Ja, voorzitter, ik vind de vraag om een rapport te appreciëren specifiek.

[1:35:50] wat ambitieus, maar ik kan me heel goed voorstellen dat de inzichten die ook in dit rapport staan en natuurlijk op meerdere plekken tegenkomen, dat we, aangezien we de komende tijd...

[1:35:59] We hebben nu een NAVO-ministeriële gehad, de minister van Defensie gaat met de Kamer in gesprek over de Defensie-ministers' ministeriële voorbereiding.

[1:36:07] We gaan richting de NAVO-top, dus ik kan me wel heel goed voorstellen dat inzichten uit het rapport ook meegenomen worden in de komende debatten die we richting de NAVO-top gaan voeren.

[1:36:21] Laatste interruptie van de heer Kloss.

[1:36:24] Ja, voorzitter, ik kan de minister ambitie natuurlijk niet ontzeggen.

[1:36:26] Volgens mij zit er een zeer pro-Europees ambitieus kabinet dat dat hier graag over spreekt en overschrijft.

[1:36:33] Dus ik ontvang zeker graag informatie over hoe dit dan meeneemt in die inzet daarbij.

[1:36:39] En daar zie ik naar uit.

[1:36:44] U vervolgt.

[1:36:46] Ja, voorzitter, dan heb ik nog één vraag, in ieder geval in mijn pakketten nog niet beantwoord.

[1:36:55] Het was de vraag van de heer Klos over Nederlandse inzet om het vetorecht af te schaffen.

[1:37:02] We hebben natuurlijk gezien dat de slagvaardigheid, zeker naar buiten toe van de Europese Unie, van groot belang is, zeker op extern terrein.

[1:37:09] Daarom wil het kabinet zich ook inzetten voor het afschaffen van het fetorecht binnen het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid.

[1:37:15] Dat kan binnen de kaart van het huidige verdragen.

[1:37:18] Dat moet je dan wel met unanimiteit doen.

[1:37:20] Daar is natuurlijk de komende tijd ook momentum voor.

[1:37:23] Dus wij zullen zeker de gesprekken blijven voeren.

[1:37:26] We zien nog geen unanimiteit in de Raad hiervoor, maar we zullen zeker gesprek blijven voeren met onze partners om te kijken of we die stappen kunnen zetten.

[1:37:34] Het agenderen in de Raad vind ik altijd verstandig om te doen op het moment dat je weet waar het toe gaat leiden.

[1:37:41] En tot die tijd, op het moment dat we dat niet voor elkaar hebben, moet je vooral werken in gesprekken met partners om te kijken waar we samen kunnen komen.

[1:37:49] Dat was volgens mij mijn beantwoording, voorzitter.

[1:37:55] Dank.

[1:37:57] Dan stel ik voor dat we gelijk verder gaan met de tweede termijn van de zijde van de Kamer.

[1:38:01] U heeft allemaal 1 minuut 20 en ik wil erop wijzen om daar echt binnen te blijven, anders gaan we het niet halen in verband met de tijd.

[1:38:09] De heer Steutler.

[1:38:11] Voorzitter, dank u wel.

[1:38:12] Ik kom nog even.

[1:38:13] Ik wrijf nog even een paar woorden aan het MFK mede na aanleiding van een interruptiedebat dat met plaats van met een aantal collega's en de minister over onder andere de Rekenkamer en de houding die de Europese Commissie zich aanmeet richting Nederland als zij vinden dat Nederland de zaakjes niet helemaal op orde heeft.

[1:38:32] Het is natuurlijk terecht.

[1:38:33] De Commissie is hoeder van de verdragen, dus die hoort dat richting lidstaten te doen, maar ze horen dat vooral ook richting zichzelf te doen.

[1:38:41] En ook kennen we de Europese Commissie een beetje als het gaat om rekenkamerrapporten.

[1:38:45] Die leggen ze heel graag naar zich neer en nemen heel graag zo weinig mogelijk aanbevelingen over.

[1:38:49] heb ik al, volgens mij met deze minister ook al een debatje over gehad, maar ook zeker met de minister-president.

[1:38:56] En er ligt, en dat is nog wel een beetje een steen dat telkens weer voelbaar is bij deze debatten, er liggen nog verzoeken van deze commissie voor schriftelijke reacties op rekenkamerrapporten.

[1:39:07] die met name zien op corona herstelfonds, die met name zien op de begroting en op de verantwoording en controle van de Europese Commissie.

[1:39:15] Mag ik de minister vragen om die voor de zomer naar de Commissie toe te sturen, die schriftelijke reactie met hen?

[1:39:25] Nou, wat mij betreft uitgebreide analyse, maar het liefst zo uitgebreid mogelijk van hoe het Nederlands kabinet aankijkt tegen die aanbevelingen en welke de commissie allemaal over zou moeten nemen, want anders kunnen we wat mij betreft echt heel moeilijk verder met het MFK.

[1:39:40] Dank u wel, voorzitter.

[1:39:43] Dank, dat was nog netjes.

[1:39:46] Mevrouw Becker voor haar tweede taal.

[1:39:48] Dank u voorzitter en ook zeer veel dank aan de minister en zijn ambtelijke ondersteuning voor zijn komst naar de Kamer op dit late tijdstip.

[1:39:55] Wij hebben als commissie in al onze wijsheid besloten om volgens mij na twee jaar van

[1:40:01] ...het inplannen van schriftelijke overleggen voor de Raad Algemene Zaken... ...de minister weer een keer fysiek uit te nodigen.

[1:40:07] Ik was erg benieuwd of de minister er iets van kan aangeven... ...van wat neemt hij nou mee uit dit debat, waarvan hij zegt... ...nou, dat neem ik uit mee als een opdracht richting dat overleg... ...zodat wij ook een beetje kunnen wegen van hebben wij nou impact... ...met dat we dit vandaag zo op deze manier gedaan hebben?

[1:40:23] Ik vond het in ieder geval een nuttige discussie over het MFK.

[1:40:26] Ik zie de brief die daarover komt graag tegemoet.

[1:40:28] In ieder geval zijn we uitgenodigd om ons eens te laten bijpraten door de rekenkamers.

[1:40:34] Dat leidt wellicht misschien nog tot zetse schriftelijke vragen, met het oog op de tijd.

[1:40:39] Voor wat betreft het VK wacht ik dan even de beantwoording in de specifieke brieven af, met name dan ook over de mobiliteit van jongeren.

[1:40:46] De vragen die ik gesteld heb daarover zie ik dan graag in de komende correspondentie iets van een antwoord daarop terug.

[1:40:51] Dank, voorzitter.

[1:40:55] De heer Klos van zijn tweede termijn.

[1:40:58] Dank, voorzitter.

[1:40:59] Ik denk dat het heel goed is, ook principieel, dat we de besluitvorming over de Europese Unie transparant doen.

[1:41:05] Ik ben inderdaad ook heel benieuwd over wat de minister daar dan van meeneemt, maar dat we dit doen lijkt mij goed.

[1:41:11] Dus dank aan de minister dat hij hier was voor dit debat.

[1:41:17] De laatste vraag die hij adresseerde ging over het afschaffen van het vetorecht op het gebied van buitenlandse defensiebeleid.

[1:41:25] dat je dat niet direct zou willen agenderen totdat je weet dat je het ook echt voor elkaar krijgt.

[1:41:33] Zou de minister dan bereid zijn om voor de zomer nog eens een update te geven hoe het gaat met de groep die hij hiervoor bij elkaar aan het halen is?

[1:41:42] de Friends on QnB, die sinds 2023 bestaat, maar volgens mij een nogal dolend bestaan leidt.

[1:41:48] Misschien kan Nederland daar weer leiderschap in nemen en de Kamer informeren over welke lidstaten hier nu echt steun aan verlenen.

[1:41:59] Ik ga de heer Kloss even helpen, want u moet nog wel formeel het Twee-Minuten-debat aanvragen, wat u al heeft aangekondigd.

[1:42:06] Voorzitter, dank.

[1:42:07] Ik vraag hierbij graag het Twee-Minuten-debat aan.

[1:42:11] Dan geef ik het woord aan de heer Van der Lee voor zijn tweede termijn.

[1:42:17] Dank u wel, voorzitter.

[1:42:18] Dank aan de minister voor de beantwoording, ook aan collega's voor het debat.

[1:42:24] Er zijn veel dingen waar ik op in zou willen gaan, maar doe ik niet.

[1:42:28] Ik denk wel op het punt van Oekraïne onderhandelingen, dat het toch goed is om daar iets meer proactief over na te denken.

[1:42:36] Dus die aanmoediging wil ik nog doen.

[1:42:38] En ik heb nog een vraag, maar die mag van mij ook morgen beantwoord worden in het twee minuten debat over de EU uitbreiding.

[1:42:43] Toch even over Kosovo.

[1:42:45] Ik heb een goed gesprek gehad met de ambassadeur, maar ik heb begrepen dat een rechtszaak aangespannen door Spanje tot een uitspraak van het Europees Hof heeft geleid dat stappen richting samenwerkingsvormen tussen EU en Kosovo mogelijk zijn, ook als lidstaten individueel Kosovo niet erkend hebben.

[1:43:07] De Kosovo heeft sinds de oprichting, of sorry, de onafhankelijkheid moet ik zeggen, echt toegewerkt naar Kopenhagen-criteria.

[1:43:16] Is ook heel goed geïntegreerd binnen de NAVO.

[1:43:18] Ze hebben alleen maar wapens uit Europa en van de Verenigde Staten.

[1:43:23] Ik denk toch dat we, ondanks de bezwaar bij sommige leedstaten, toch daar eens naar zou moeten kijken.

[1:43:28] En ik zou de minister willen vragen, ziet hij nou überhaupt enige bewegingen in het dossier?

[1:43:33] En ook wel, wat is de interpretatie van Nederland over die uitspraak van het Hof

[1:43:37] Ik zie dat de heer Hoogveen af van zijn tweede termijn ziet.

[1:43:48] Dan kijk ik even naar de minister.

[1:43:51] Heeft u tijd nodig of kunt u gelijk verder met de beantwoording?

[1:43:54] Ik kwam verder met de beantwoordingen.

[1:43:57] De informatie die ik nodig had was gerelateerd aan de eerste vraag van de heer Steutler over de schriftelijke antwoorden.

[1:44:04] Omdat ik niet de kennis paraat had hoeveel er lag en wanneer we dat afgrond zouden kunnen hebben.

[1:44:08] Maar ik begrijp dat die bijna afgrond zijn en die ook ruim voor de zomer komen.

[1:44:14] Ik wil daar wel, voorzitter, een winstwaarschuwing bij doen, want wij nemen natuurlijk de adviezen van de Europese Rekenkamer ook mee en uitdrukkelijk ook in onze inzet ook richting het MFK, maar niet alle adviezen zijn het mee eens.

[1:44:27] Bijvoorbeeld dat een van de rapporten ook aangeeft dat het goed is om de BNI-correctie af te schaffen en dat is iets waar Nederland niet voor is.

[1:44:36] Dus de schriftelijke antwoorden daarop komen.

[1:44:42] Ja, de opdracht die ik meeneem richting debat.

[1:44:44] Wat een mooie controlevraag vanuit de Kamer, voorzitter.

[1:44:48] Maar laat ik daarbij beginnen met... Kijk, mijn ervaring met de Kamer en de voorbereiding op de Raad Algemeen Zaken is uitermate goed, want in mijn korte tijd als minister van Buitenlandse Zaken heb ik alleen maar de betrokkenheid gezien van de Kamercommissie bij alles wat we doen in Europa en ik denk dat dat heel belangrijk is.

[1:45:06] Ik denk wat, vooral als opdracht, de MFK-discussie die blijft lopen.

[1:45:11] Natuurlijk zit daar op dit moment weinig beweging in, maar het samen met de Kamer weer scherp krijgen van onze inzet en echt cruciale punten daarin, ik denk dat dat een belangrijk resultaat is ook weer van vandaag.

[1:45:25] Plus dat er ook gewoon vele argumenten gewisseld worden die uiteindelijk onze verhalen ook sterker maken richting onze Europese partners.

[1:45:33] Voor wat betreft

[1:45:36] De QMV.

[1:45:39] Vanzelfsprekend... Laat ik beginnen met dit blijft een inzet.

[1:45:44] Ik zie ook bemoedigende signalen.

[1:45:46] Mijn collega Buitenlandse Zaken van Duitsland heeft onlangs een speech gegeven waar daar ook positieve dingen over gesproken werden.

[1:45:54] Dus dat zijn natuurlijk allemaal aanknopingspunten om elkaar weer op te zoeken en te kijken of we gebruik kunnen maken van dit moment.

[1:46:00] En daar zullen wij als Nederland op inzetten.

[1:46:03] Als er op dat gebied beweging is en iets te melden is, dan zullen we dat ook zeker aan de Kamer doen.

[1:46:09] Voorzitter, de vraag van de heer Van der Lee over Kosovo maak ik graag gebruik van de uitnodiging om die morgen op een goede manier te behandelen.

[1:46:21] Oké, dank aan de minister.

[1:46:24] Dan wil ik alleen nog even de toezeggingen doornemen.

[1:46:28] We hebben een twee-minutendebat aangevraagd door het lid Klos, met een klein beetje hulp.

[1:46:35] We hebben een brief aan de Kamer met een update over de onderhandelingspositie van het kabinet met betrekking tot het MFK.

[1:46:42] En we hebben voor de zomer een schriftelijke reactie op de rapporten van de Europese Rekenkamer.

[1:46:47] En dan ben ik er, denk ik.

[1:46:49] Kijk ik nog even naar de leden.

[1:46:52] Ja, dan zijn we rond.

[1:46:53] En dan sluit ik dit debat voor vandaag af.