Aanbieding jaarverslag Nationale ombudsman

[0:00:01] Ik heropen de vergadering.

[0:00:04] Aan de orde is de aanbieding van het jaarverslag over het jaar 2025 van de Nationale Ombudsman.

[0:00:12] Ik heet de Nationale Ombudsman, de heer Van Zutphen, van harte welkom in ons midden.

[0:00:18] Tevens een hartelijk woord van welkom aan de Substituut Ombudsman, mevrouw Molenaar, de Kinder Ombudsman, mevrouw Kalverboer, de Algemeen Directeur, mevrouw Van Essen en de andere medewerkers die hier aanwezig zijn.

[0:00:31] Zoals ieder jaar zal de nationale ombudsman hier vandaag het jaarverslag aanbieden van de nationale ombudsman, van de kinderonbudsman en van de veteranenombudsman.

[0:00:42] Een jaarlijks terugkerend moment ter onderstreping van de bijzondere band tussen de ombudsmannen en de Kamer.

[0:00:50] Het is een genoegen om het woord te geven aan de ombudsman.

[0:01:00] Dank u wel, meneer de voorzitter, voor de mogelijkheid om die drukke agenda van u met die drukke van ons te kunnen combineren in een paar minuten, waarbij ik straks het jaarverslag van drie Ombudsinstituten aan u mag overhandigen en de kans heb om nog een paar woorden daarbij te spreken.

[0:01:16] Wat mij betreft zouden er drie dingen aan de orde moeten komen in de komende paar minuten.

[0:01:20] Het eerste is natuurlijk het jaarverslag van de drie instituten, maar daarnaast ook aandacht voor de behoorlijkheidswijzer, de vereisten die wij hebben gesteld op basis van het algemene bestuursrecht als ombudsinstituten aan wat nou een behoorlijke manier is waarop de overheid of overheden met de burgers omgaan.

[0:01:38] Ten slotte een derde.

[0:01:40] We maken van de gelegenheid gebruik om ook iets te zeggen over de proactieve overheid.

[0:01:44] We hebben daar een visie op ontwikkeld waarvan ik denk dat u daar als Kamer, als parlement ook uw voordeel mee zou kunnen doen.

[0:01:52] In die behoorlijkheidswijzer, die behoorlijkheidsnormering, gaan we uit van een aantal kernwaarden.

[0:01:58] En dat is vooral een goed contact tussen burgers en overheden.

[0:02:03] We moeten werken voor alle burgers.

[0:02:06] Het gaat om eerlijk handelen.

[0:02:08] En, en daar ben ik meteen bij de titel van het jaarverslag van dit jaar, we moeten doen wat nodig is.

[0:02:15] En over wat nodig is, daar moeten we het maar eens met elkaar over hebben.

[0:02:19] En hoe we het gaan doen, vooral ook.

[0:02:23] Die normeringen, die behoorlijkheid en de dingen die wij schrijven en doen, die zijn nodig om de voorwaarden te kunnen creëren om het vertrouwen te herstellen.

[0:02:33] Ik zeg niet voor niks herstellen.

[0:02:36] Er is in de afgelopen jaren, en we hebben daar met elkaar al veel over gesproken, toch wat het een en ander gebeurt in ons land.

[0:02:42] Ik hoef alleen maar toeslagen te noemen op Groningen, of inmiddels ook Elerveld, of de brand op Bonaire bij Lagoen.

[0:02:51] Om het vertrouwen te herstellen is dat echt heel erg hard nodig.

[0:02:55] En eerlijk gezegd, toen ik vanmorgen wakker werd, dacht ik op dit lijstje voeg ik ook toe ter Apel.

[0:03:00] Ik heb gisteravond gekeken en vanmorgen in de krant en ik moet u heerlijk zeggen, ik heb er wel pijn in mijn buik van.

[0:03:06] Een aantal jaren geleden was ik betrokken bij het gesprek over hoe we dit gaan aanpakken en niet alleen maar om degenen die daar komen om asiel te vragen, maar vooral ook om ervoor te zorgen dat in Ter Apel de leefbaarheid, de gemeenschap overeind kan blijven.

[0:03:20] Ik heb gisteravond gezien dat we weer ver over de 2300 zitten, terwijl wij een aantal jaren geleden Rijk, gemeente, COA en anderen hebben afgesproken de 2000 nooit meer te zullen overscheiden.

[0:03:33] Dat hoort ook wel een beetje bij doen wat nodig is.

[0:03:36] Kennelijk is er niet gedaan wat nodig is om die afspraak gestond te kunnen doen.

[0:03:40] En daar hebben we allemaal heel erg veel last van.

[0:03:43] En daar moet echt iets aan gebeuren.

[0:03:46] Doen wat nodig is.

[0:03:49] Dat is natuurlijk ook als de dijk doorbreekt zandzakken voor de deur.

[0:03:53] Maar het is nog iets wat mij betreft veel belangrijker is.

[0:03:57] Want eigenlijk zouden we moeten zorgen dat voor er zandzakken nodig zijn, we al hebben gedaan wat nodig is.

[0:04:03] Dat is letterlijk zo geweest natuurlijk, na de watersnood in Limburg, maar het is nog steeds zo.

[0:04:08] Ik moet u zeggen dat ik wel langzamerhand denk dat we af moeten van symptoombestrijding.

[0:04:14] Er gebeurt iets.

[0:04:16] We lossen het snel op en we denken dat het klaar is.

[0:04:19] Als we niet doen wat nodig is, namelijk de onderliggende problemen en oorzaken bij de kop pakken, dan hebben we niet langer te maken met een realistische overheid.

[0:04:27] En u weet dat de vicepresident van de Raad van State, de president van de Rekenkamer, die u gisteren hebt gezien en ik zelf daar een visie op hebben gemaakt over die realistische overheid en wat er nodig is.

[0:04:37] En wat is er nou nodig naar onze overtuiging?

[0:04:39] En dat vindt u ook terug in onze jaarverslagen.

[0:04:42] Het gaat er vooral om dat er duidelijkheid gegeven wordt over wat wel kan en wat niet kan en wat wel mag en wat niet mag.

[0:04:50] En ik denk dat u daar vanavond nog wel met elkaar over zult spreken over wat wel mag en wat niet mag.

[0:04:55] Het gaat ook om goede begrijpelijke wetten die uitgevoerd kunnen worden en die gehandhaafd worden als ze er eenmaal zijn.

[0:05:02] En u weet waar ik het over heb.

[0:05:06] Er kan geleerd worden van dingen die in het verleden niet helemaal goed zijn gegaan.

[0:05:10] Of helemaal niet goed zijn gegaan.

[0:05:14] En daar hoort bij, en dat is typisch iets wat mij betreft voor een ombudsman, maar ook voor een parlement, ook voor de volksvertegenwoordiger.

[0:05:21] Daar hoort bij dat je spreekt en luistert met degene om wie het gaat.

[0:05:28] Meneer Van Rompuy, die ik twee weken geleden hoorde spreken, die zei democratie is converseren.

[0:05:33] Als het gesprek stopt,

[0:05:35] loopt de democratie gevaar.

[0:05:38] En we moeten er dus voor zorgen.

[0:05:39] Dat is nodig.

[0:05:40] We moeten ervoor zorgen dat het gesprek niet stokt.

[0:05:44] De democratie moet door kunnen gaan.

[0:05:46] De mensen moeten weten dat het algemeen belang voorop staat en ze moeten begrijpen dat het persoonlijke belang niet altijd kan prevaleren.

[0:05:55] Dat demonstreren, ik zal er volgende week nog wel iets over zeggen, maar dat demonstreren niet betekent dat wat je zegt ook gaat gebeuren.

[0:06:01] Maar dat demonstreren betekent dat wat je zegt, dat er rekening mee wordt gehouden.

[0:06:06] Morgen ben ik in Groningen en morgen ben ik ook bij het Ederveld.

[0:06:11] Daar kunnen we leren.

[0:06:12] Van wat er is gebeurd in EKH, van wat er is gebeurd in Groningen de afgelopen jaren.

[0:06:17] En daar kunnen we door onze basis van de ervaring die we hebben, doen wat nodig is.

[0:06:22] En een van de dingen die nodig is daar, is om ervoor te zorgen dat er niet meer ongelijkheid gaat ontstaan dan er al is.

[0:06:29] Als ik nu in Groningen ben, als ik nu kijk wat het verschil is tussen Groningen-Noord-Drenthe, tussen het gebied van het Groningerveld of de kleine velden EKH en Elerveld, dan is vooral wat de mensen ons vertellen, er is verschil en het is onverklaarbaar.

[0:06:42] En mijn antwoord is meestal het is wel verklaarbaar, want het is gecreëerd.

[0:06:47] Dus laten we daar nou voor zorgen dat dat niet verder komt dan het al is.

[0:06:51] Liever nog, laten we het terugdringen.

[0:06:54] Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat in de oplossingen die we bieden, als we luisteren naar de burger, de verschillen niet vergroten en de kans op verongelijkheid niet laten toenemen.

[0:07:06] Het zou overigens ook nog wel kunnen helpen bij de hersteloperatie naar de mijnwaterschade in Limburg, waar ik ook wel wat zorgen over heb als het gaat over de manier waarop dat gaat worden aangepakt.

[0:07:15] Maar ook daar zouden we dus heel goed en proactief aan de slag moeten.

[0:07:23] Er is wat mij betreft een brengplicht.

[0:07:26] De overheid heeft de plicht om datgene te brengen naar de burger waar hij aanspraak op kan maken.

[0:07:32] We moeten niet nog een keer krijgen wat we zagen in Winston vele jaren geleden of recent rondom de bijstand en het niet kunnen combineren van data waardoor we niet weten bij wie we de bijstand moeten brengen.

[0:07:45] Het is van belang om te informeren, te ondersteunen, misschien zelfs wel automatisch toekennen als je weet om wie het gaat.

[0:07:55] En we moeten ervoor zorgen dat het niet ingewikkeld wordt, of blijft, of liever nog minder ingewikkeld gaat worden.

[0:08:02] Waar gaan we nou zien dat het toeslagenstelsel echt op een andere manier gaat worden ingericht?

[0:08:08] Wanneer krijgen de burgers weer vat op hun eigen financiële positie, dat ze niet de ene helft van hun tijd kwijt zijn met het aanvragen en de andere helft met het verantwoording afleggen?

[0:08:19] En daar zijn goede voorbeelden van.

[0:08:21] In de afgelopen maanden hebben we dat gezien, onder andere in Wageningen, waar het maatschappelijk meedoen budget zo'n voorbeeld is van hoe je ervoor zorgt dat als je redeneert vanuit de burger, vanuit de inwoner en je helpt bij alles bij elkaar herhalen, hoe dan de greep op het leven weer toeneemt en dus ook de kans dat je herstelt en vooral heel belangrijk de kans dat het vertrouwen weer terugkomt.

[0:08:45] Ik zou u willen vragen.

[0:08:46] Doe wat nodig is.

[0:08:49] Geef ruimte aan de lokale overheden.

[0:08:52] Zeg ze wat ze moeten doen en waar de ruimte is voor hen zelf.

[0:08:56] Forceer doorbraken en wacht niet tot het misgaat, maar wees er al proactief voordat het mis kan gaan.

[0:09:05] Stel de burgercentraal.

[0:09:07] Dat was het motto van het jaarverslag vorig jaar.

[0:09:10] Daar volgt wat ons betreft logische wijze uit voort dat als je de burgers centraal hebt gesteld dat je dan nu gaat doen wat nodig is omdat je weet wat de burger nodig heeft.

[0:09:21] Het is nu ook aan u om te doen wat nodig is.

[0:09:25] Wij zijn er klaar voor en naar mijn overtuiging de burger ook.

[0:09:28] En tot slot, meneer de voorzitter, dit gaat niet alleen maar over ons.

[0:09:32] Dit gaat ook over de toekomstige generaties.

[0:09:35] Dus het doen wat nodig is, reikt nog veel verder dan wat er het komende jaar aan de orde zal zijn.

[0:09:40] Het gaat over ons en de toekomst.

[0:09:42] Ik overhandig u graag de jaarverslagen van de drie instituten en ik hoop dat u er veel aan hebt en er veel gebruik van zult maken.

[0:09:49] Dank u wel.

[0:10:05] Dank u wel.

[0:10:06] Namens de hele Kamer dank ik u voor het jaarverslag 2025 doen wat nodig is.

[0:10:12] En de titel is duidelijk.

[0:10:14] U vraagt om het nemen van verantwoordelijkheid, zowel als het gaat om het herstellen van het contact met de burger, maar ook als het gaat om het vertellen van het eerlijke verhaal.

[0:10:23] Bij alle in deze Kamer kunnen ons spiegelen aan die woorden.

[0:10:27] De vraag hoe kan het beter staat niet enkel centraal in uw ombudswerk, maar resoneert ook hier bij de leden van dit huis.

[0:10:35] U waarschuwt voor het vergroten van de ongelijkheid doordat beleid niet iedereen bereikt.

[0:10:42] U waarschuwt voor verstoring van de relatie tussen burger en overheid als men niet begint met horen en zien.

[0:10:49] En uiteindelijk is het aan ons allen om te leren en te verbeteren.

[0:10:53] Overigens houdt u ons de spiegel niet enkel voor met de aanbieding van dit jaarverslag, maar ook op de verschillende momenten gedurende het jaar.

[0:11:02] En ik noem daarbij graag de toezending van vele rapporten en uw deelname aan rond de tafelgesprekken van verschillende commissies.

[0:11:09] Daar zijn wij en uw hele organisatie erkentelijk voor.

[0:11:14] Het jaarverslag van de nationale ombudsman zal ik nu in handen stellen van de Commissie voor Binnenlandse Zaken, met diem verstanden dat het werk van de veteranenombudsman zal worden doorgeleid naar de Commissie Defensie.

[0:11:26] Het werk van de kinderonbudsman zal worden besproken in de Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

[0:11:32] Daarmee sluit ik de aanbieding van het jaarverslag over het jaar 2025 van de nationale ombudsman af.

[0:11:38] En ik dank nogmaals alle die hier een bijdrage aan hebben geleverd.

[0:11:43] Ik schors voor een kort ogenblik en daarna zullen we gaan stemmen.

[0:11:46] De vergadering is geschorst.

[0:15:45] Ik heropen de vergadering.

[0:15:48] Op de tafel van de rivier ligt een lijst van ingekomen stukken.

[0:15:51] Op die lijst staan voorstellen voor de behandeling.