Persconferentie parlementaire enquêtecommissie Corona

[0:00:00] Welkom allemaal bij deze persconferentie van de parlementaire enquêtecommissie Corona.

[0:00:06] Zometeen komen de leden van de commissie binnen.

[0:00:11] Die gaan dan achter de tafel zitten.

[0:00:15] Voorzitter, Daan de Kort voert namens de commissie het woord.

[0:00:18] Dus jullie kunnen alle vragen aan hem richten.

[0:00:21] De andere leden beantwoorden geen vragen, want de afspraak is gewoon dat de voorzitter dat doet.

[0:00:28] Even kijken, welke spelregels hanteren wij verder nog meer?

[0:00:32] Het is heel fijn als je een vraag wilt stellen... na het korte inleidende statement van Daan... dat je even wacht tot de microfoon er is.

[0:00:42] Daarna je naam zet en het medium waarvoor je schrijft... of een uitzending verzorgt.

[0:00:51] Omdat, de hele simpele reden ook... Daan het vaak gewoon net wat minder ziet.

[0:00:58] Ik geef het woord en geef de microfoon aan de volgende.

[0:01:10] Ik schat in dat we een kwartiertje, 20 minuten...

[0:01:14] vragen in zijn totaliteit hier in de zaal hebben en daarna is Daan beschikbaar voor 1 op 1.

[0:01:21] Een aantal van jullie hebben zich daarvoor ook al gemeld, dus in volgorde van de aanmelding worden die verzoeken behandeld.

[0:01:29] En dan wil ik nu de commissie vragen om naar binnen te komen.

[0:01:50] Vast nog even een handenwaspauze.

[0:02:23] Dan geef ik nu het woord aan de voorzitter van de Parlementaire Enquête Commissie Corona, Daan de Kort.

[0:02:31] Ja, dank je wel, Petra.

[0:02:34] Goedemiddag, van harte welkom hier in het logement.

[0:02:38] Ik wil graag aan u de Parlementaire Enquête Commissie Corona voorstellen.

[0:02:42] Dion Huidekoper, Soengoel Müttler, tevens ondervoorzitter

[0:02:48] Anne Lotte Lammers en André Poortman.

[0:02:51] En ik ben zelf daar in de kort voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie.

[0:02:55] En ik noem bewust de partijen niet, want we zitten hier als onafhankelijke volksvertegenwoordigers.

[0:03:02] En deze klus voeren wij ook uit namens de hele Tweede Kamer.

[0:03:07] Corona had veel impact.

[0:03:09] Begin 2020 greep het coronavirus wereldwijd om zich heen.

[0:03:15] En dat had ook gevolgen voor de Nederlandse samenleving.

[0:03:18] Het kabinet nam ingrijpende maatregelen.

[0:03:21] En ook de Tweede Kamer had een belangrijke rol in die besluitvorming.

[0:03:26] En juist een onderwerp zoals dit verdient dan ook een parlementaire enquête.

[0:03:30] Iedereen kan zich besluiten zoals de avondklok herinneren.

[0:03:34] Het sluiten van scholen.

[0:03:35] Corona-toegangsbewijs en allerlei besluiten met een hele grote impact.

[0:03:41] Corona kent dan ook 18 miljoen verhalen.

[0:03:46] En juist dit onderwerp gaan wij grondig onderzoeken.

[0:03:49] Er heeft ook al veel onderzoek plaatsgevonden.

[0:03:51] De parlementaire enquête is ingesteld op 6 februari 2024.

[0:03:57] Dus we zijn al ruim twee jaar onderweg.

[0:03:59] En iedere parlementaire enquête kent eigenlijk vier fases.

[0:04:03] De eerste fase is die van het dossieronderzoek.

[0:04:07] De tweede fase is die van de besloten voorgesprekken.

[0:04:09] Dat zijn er 89 geweest.

[0:04:11] En ik wil er ook van de gelegenheid gebruik maken om mijn dank en waardering uit te spreken naar de oud-leden van de commissie, die hun eigen zomerreces, hun eigen verkiezingsreces ook voor een groot deel opzij hebben geschoven, zodat we die besloten voorgesprek ook tijdig konden afronden voor de verkiezingen.

[0:04:30] Dat laat ook iets zien van het commitment van de oud-leden, dus nogmaals heel veel waardering daarvoor.

[0:04:35] En dat zorgde ook voor een zorgvuldige overdracht voor de nieuwe commissieleden.

[0:04:41] We hebben een fantastisch team, daar ben ik inmiddels wel achter, die hier met heel veel energie en met heel veel toewijding deze opdracht wil vervullen.

[0:04:50] De derde fase in een parlementaire enquêtecommissie is die van de openbare verhoren.

[0:04:59] Ook de meest zichtbare fase, waar publieke verantwoording gaat plaatsvinden en waar hoofdrolspelers onder ede verantwoording moeten afleggen.

[0:05:09] En de laatste fase is die van het schrijven van het rapport.

[0:05:13] En dan komen we met conclusies en aanbevelingen.

[0:05:15] En die zal in het eerste kwartaal van volgend jaar worden afgerond.

[0:05:19] En dan kunnen kabinet en Kamer hopelijk met die aanbevelingen aan de slag.

[0:05:26] Ik gaf al aan, corona had heel veel impact.

[0:05:28] En in die openbare verhoren zullen veel van die thema's aan bod komen.

[0:05:32] Wij kijken specifiek naar de besluitvorming door het kabinet.

[0:05:35] En besluitvorming door de Kamer.

[0:05:38] welke afwegingen zijn gemaakt en met die openbare verhoren proberen we een reconstructie te maken, ook hoe de grondrechte afweging heeft plaatsgevonden.

[0:05:50] Op 29 mei zal het eerste openbaar verhoor plaatsvinden en we zullen voor gedurende negen weken

[0:05:57] openbare verhoren hier in dit gebouw plaats gaan vinden.

[0:06:01] Op de maandagen, woensdagen en de vrijdagen.

[0:06:05] En dan zullen er over het algemeen twee verhoren per dag gaan plaatsvinden.

[0:06:09] In de ochtend en in de middag.

[0:06:12] En iedere week heeft een bepaald thema.

[0:06:15] We beginnen met het begin van de pandemie.

[0:06:18] Op 29 mei starten we dan ook met vinoloog Marion Koopmans.

[0:06:23] De tweede persoon die wordt opgeroepen als getuige is oud-minister Bruno Bruins.

[0:06:30] Dat is dan op de vrijdag.

[0:06:32] De eerste voltallige week staat nog steeds in het teken van het begin van de pandemie.

[0:06:38] De week daarna kijken we naar de organisatie van de corona-aanpak.

[0:06:41] Een ander weekthema is de impact op de zorg.

[0:06:46] Het sluiten van scholen is een week thema, de avondklok en de onrust in de samenleving.

[0:06:53] De week daarna gaan we het hebben over het corona toegangsbewijs en de vaccinaties.

[0:06:57] We kijken uiteraard ook naar de rol van de Tweede Kamer, want ook in eerdere onderzoeken is nog niet gekeken naar de rol van de Tweede Kamer.

[0:07:05] En tot slot sluiten we af met reflectie en vooruitblik.

[0:07:10] Want dat is het doel van deze enquête.

[0:07:12] We willen leren van die ingrijpende periode.

[0:07:17] Als mijn dochter ooit een pandemie meemaakt, en de vraag is niet of, maar wanneer.

[0:07:24] Dan is het ons doel dat haar generatie goed voorbereid is op die pandemie.

[0:07:29] Maar we kunnen mogelijk ook leren, als we kijken naar die besluitvorming, voor een andere langdurige crisis.

[0:07:37] Sabotage, een watersnood.

[0:07:39] We weten niet wat er ooit op ons afkomt, maar we willen dus echt leren van die coronaperiode.

[0:07:45] Ik gaf al aan, we starten op 29 mei.

[0:07:48] De verhoren lopen dan tot en met 10 september.

[0:07:52] We zullen in het zomerreces een week langer doorgaan in juli en in augustus een week eerder beginnen.

[0:07:58] Er staan nu 51 verhoren gepland en er zullen een aantal hoofdrolspelers meerdere keren verschijnen.

[0:08:04] Dat zijn oud-premier Mark Rutte, Jaap van Dissel, voorzitter van het Outbreak Management Team en de oud-ministers Hugo de Jonge en Ferdinand Grapperhaus.

[0:08:16] Nogmaals, we willen leren om goed voorbereid te zijn voor een eventuele volgende pandemie of langdurige crisis.

[0:08:26] En daar wil ik het voor het begin bij laten.

[0:08:30] Wie mag ik als eerste het woord geven vanuit de zaal?

[0:08:34] Irene.

[0:08:36] Irene de Kruijver, RTL Nieuws.

[0:08:39] Meneer De Kort, u noemt een aantal namen van mensen die u gaat verhoren.

[0:08:43] Gaat u ook nog mensen hier laten komen die heel kritisch waren op het coronabeleid?

[0:08:49] Jazeker.

[0:08:50] Wij kijken nadrukkelijk ook, en dat zit ook in het onderzoeksvoorstel wat door de Tweede Kamer is geaccordeerd, hoe er is omgegaan met coronacritici.

[0:08:58] We gaan nog niet alle namen prijsgeven.

[0:09:00] We willen ook per week met de week thema's gaan communiceren, de week voorafgaand.

[0:09:05] aan wie er wordt opgeroepen als getuige de week daarna.

[0:09:09] Maar goed, er zijn ook mensen die zelf al gecommuniceerd hebben.

[0:09:11] Mona Keijzer was kritisch.

[0:09:14] En ook de entourage van Maurice de Hond heeft laten weten dat hij is opgeroepen.

[0:09:19] En ik kan bij deze ook bevestigen dat zij ook zijn opgeroepen.

[0:09:23] En moeten we daar ook nog denken aan mensen als Willem Engel?

[0:09:27] Wij zullen dus later meerdere...

[0:09:29] Ik ga niet vandaag namens de commissie alle 51 namen bekendmaken, maar er is nadrukkelijk in het onderzoek aandacht voor hoe er is omgegaan met kritische geluiden.

[0:09:41] We hebben ook eerder als enquêtecommissie een verzoek ingediend bij de CTIVD, die ook op ons verzoek heeft gekeken van wat hebben de inlichtingdiensten gedaan?

[0:09:51] Zijn er mensen die kritisch waren gevolgd?

[0:09:54] Dus er is zeker aandacht voor.

[0:09:56] Er is veel onderzoek gedaan ook naar corona.

[0:09:59] OVV heeft drie hele grote rapporten geschreven.

[0:10:01] Wat verwacht u dat u kunt toevoegen?

[0:10:04] De parlementaire enquête is wel anders.

[0:10:06] We hebben vergaande bevoegdheden.

[0:10:09] Die gaan ook verder dan andere onderzoekscommissies... zoals de Algemene Rekenkamer.

[0:10:14] Dus alleen dat element al kan wellicht tot nieuwe inzichten leiden.

[0:10:19] En daarbij waarin een parlementaire enquête ook uniek is... is dat wij dit namens de volksvertegenwoordiging doen...

[0:10:25] En dat er mensen onder ede in het openbaar verantwoording dienen af te leggen.

[0:10:31] En er is zoveel gebeurd.

[0:10:33] Ik heb de afgelopen jaren veel mensen gesproken... voor wie die corona achter zich hebben gelaten... maar ook mensen voor wie corona dagelijks nog in hun leven speelt.

[0:10:42] En wanneer je een faillissement had als ondernemer... of wanneer je het kamp hebt met long covid... dan ben je daar nog iedere dag mee bezig.

[0:10:50] En het is juist goed dat heel Nederland kan meekijken in die openbare verhoren hoe die besluiten tot stand kwamen.

[0:10:58] Alleen dat element al is uniek en daar voegt het zeker iets toe.

[0:11:02] En we gaan ook tot tot andere inzichten komen door die andere bevoegdheden die we hebben.

[0:11:10] Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie heeft ook tijdelijk deel uitgemaakt van jullie commissie.

[0:11:18] Hij zei dat de vragen die tijdens de verhoren gesteld gaan worden niet zelf bedacht mogen worden, maar dat dat aan ambtenaren is.

[0:11:28] Wat klopt daarvan?

[0:11:30] Nee, daar kan ik heel duidelijk over zijn.

[0:11:31] Daar klopt helemaal niets van.

[0:11:34] Overigens heeft Pepijn van Houwelingen negen maanden in deze enquêtecommissie gezeten.

[0:11:38] Die heeft ook zelf meegeschreven aan het onderzoeksvoorstel.

[0:11:41] Gideon van Meijer heeft daar nog niet eens twee weken in de commissie gezeten.

[0:11:45] En hij wilde zijn eigen vragenhalf uurtje, waarin die Hugo de Jonge onder eende zijn vragen kon stellen.

[0:11:52] Ja, en de wet op de parlementaire enquête, die is helder.

[0:11:55] die geeft de bevoegdheid aan de commissie als geheel.

[0:11:58] Je doet dit.

[0:11:59] Ik zit hier niet als VVD'er.

[0:12:00] Wij moeten onze partijpet afzetten.

[0:12:03] En op basis van consensen stel je dan die vragenlijsten vast.

[0:12:06] En wat Forum voor Democratie graag ziet, is een parlementaire enquête naar Amerikaans model.

[0:12:12] Maar we hebben te maken met de Nederlandse wet en dat kan gewoon niet.

[0:12:15] Daarnaast hebben we een gedragscode met elkaar afgesproken.

[0:12:18] Daar herkende de heer Van Meijeren zich niet in.

[0:12:21] Kunt u uitleggen hoe die vraagstelling in zijn werk gaat?

[0:12:28] Als iemand een voorstel heeft voor een vraag die gesteld wordt aan bijvoorbeeld Jaap van Dissel, hoe gaat dat in zijn werk?

[0:12:34] Wij vergaderen wekelijks en inmiddels is die frequentie nog veel hoger.

[0:12:38] En dan stellen wij als Kamerleden vast welke onderwerpen we willen bespreken, welke vragen we willen stellen.

[0:12:44] En de focus ligt dan wel binnen het onderzoeksvoorstel, wat ook door de hele Tweede Kamer is geaccordeerd, 150 zetels.

[0:12:52] En zo doen we dat en dat is ook gebruikelijk bij enquêtes.

[0:12:55] En nog even over die gedragscode waar u het net over had.

[0:12:58] U zegt Gideon van Meijeren stond daar niet achter.

[0:13:00] Welk onderdeel stond hij niet achter?

[0:13:02] Ja, dat moeten we aan de heer Van Meijer vragen.

[0:13:07] Remco Teulings, Eén Vandaag.

[0:13:09] Bent u tot nu toe in het onderzoek tevreden over de toegang die u krijgt tot informatie?

[0:13:15] Nou, we hebben wel een strijd moeten leveren om stukken te krijgen.

[0:13:19] Dat is ook al gecommuniceerd.

[0:13:21] Het kabinet had met de enquêtecommissie een verschil van inzicht over wat er al dan niet gelakt geleverd kon worden.

[0:13:30] Daarvoor heeft het kabinet voorlichting gevraagd bij de Raad van State.

[0:13:33] De Raad van State heeft de parlementaire enquêtecommissie gelijk gegeven.

[0:13:38] Het is het zwaarste instrument van de Kamer.

[0:13:43] Als wij omstukken vragen, moeten we die ongelakt krijgen.

[0:13:46] Heeft u ook voldoende toegang tot de communicatie tussen bewindspersonen?

[0:13:49] Daar was een verschil van inzicht over.

[0:13:53] Daar heeft de Raad van State ons gelijk in gegeven.

[0:13:56] Wat is dan de beperking?

[0:14:01] Dan zit het echt in persoonlijke aardheid, persoonlijke dingen.

[0:14:06] Maar we hebben echt gekregen wat we willen.

[0:14:08] We hebben alles op alles gezet als enquêtecommissie om de stukken te krijgen die wij nodig achten voor ons onderzoek.

[0:14:16] En ik denk ook dat dat terecht is, want het is, wat ik al zei, het zwaarste instrument van de Kamer.

[0:14:21] Wat dat betreft geen wensen meer.

[0:14:23] U heeft toegang tot alles wat u wil.

[0:14:25] Nee, op dit moment hebben wij... Kijk, je weet nooit wat je niet weet.

[0:14:28] Maar wat ik wel weet is dat deze parlementaire enquêtecommissie er alles aan heeft gedaan om de stukken te krijgen die zij nodig acht voor het onderzoek.

[0:14:37] Dat hebben we.

[0:14:47] Nathalie van de Volkskrant.

[0:14:49] Mijn vraag was, u had net al even over dat er nog steeds mensen zijn die dagelijks met corona te maken hebben.

[0:14:54] Bijvoorbeeld ondernemers die failliet zijn geraakt of mensen die long covid hebben.

[0:14:58] Is er voor dat aspect in deze verhoren ook aandacht?

[0:15:02] Dus wat de gevolgen zijn geweest voor ondernemers, hoe ze daarmee om hebben kunnen gaan en ook wat de gevolgen zijn geweest voor mensen die nog steeds de kamp hebben met die ziekte en hoe de overheid daarmee om is gegaan.

[0:15:15] Je bent helaas beperkt in wat je allemaal kunt onderzoeken.

[0:15:19] Er zit ook een kostenplaatje aan gebonden aan meer onderzoek.

[0:15:22] Je wilt ook een duidelijke focus en afbakening houden.

[0:15:25] De Tijdelijke Commissie Corona had minder aandacht voor Long Covid... dan de huidige Parlementaire Enquête Commissie.

[0:15:31] En wat we hebben in 2024 het onderzoeksvoorstel nog kunnen aanpassen... daar is toen ook Long Covid aan toegevoegd.

[0:15:38] Dus daar zullen we zeker naar kijken.

[0:15:40] Als het gaat om bijvoorbeeld coronasteunpakketten... daar kijken wij niet naar.

[0:15:43] Je moet wel een focus aanbrengen.

[0:15:48] Ik ben ervan overtuigd dat corona nog heel lang na deze parlementaire enquêtecommissie onderzoek naar plaatsvindt.

[0:15:53] Wij kijken naar de ingrijpende besluiten zoals de avondklok, het sluiten van scholen, het corona toegangsbewijs.

[0:16:03] Daar ligt de focus.

[0:16:04] Met name het handelen van het kabinet en van de Tweede Kamer.

[0:16:11] Lieve Koolse van het ANP.

[0:16:14] Waarom worden nu niet alle namen bekendgemaakt?

[0:16:18] Ik heb me laten vertellen dat dat ook eerder is geweest bij parlementaire enquêtes.

[0:16:22] Ik heb de afgelopen jaren ook met veel oud-voorzitters van parlementaire enquêtecommissies gesproken.

[0:16:28] En we kunnen ook nog ervoor kiezen om namen op te roepen die we nog niet gekozen hebben.

[0:16:34] Het kan zijn dat er in een openbaar verhoor informatie komt waarvan de commissie zegt van nu we dit gehoord hebben willen we die en die persoon ook nog oproepen.

[0:16:45] Dus we hebben al wel veel keuzes gemaakt, maar er is nog ruimte en daarom kiezen we daarvoor.

[0:16:51] Maar er zijn nu voor 47 mensen gekozen, daar kunnen dus nog meer bij komen?

[0:16:56] Het zou kunnen, ja.

[0:17:01] Hoeveel mensen zijn er afgevallen tijdens de selectieprocedure voor de openbare verhoren?

[0:17:07] Dus hoeveel mensen zijn er afgevallen?

[0:17:10] We hebben 89 besloten voorgesprekken gevoerd, waarvan uit mijn hoofd 81 unieke personen.

[0:17:18] 47 zijn er dan nu geselecteerd voor die openbare verhoren, waarvan ook een aantal mensen meerdere keren komen.

[0:17:25] Maar ik wil daarbij ook wel benoemen dat het niet altijd persie nodig is om iedereen op te roepen.

[0:17:32] We hebben ook heel veel dossieronderzoek gedaan.

[0:17:34] We hebben meer dan 1 miljoen documenten bestudeerd.

[0:17:37] Wij kijken wel met name naar de hoofdrolspelers.

[0:17:41] En je moet daar gewoon scherpe keuzes in maken.

[0:17:44] En die hebben we gemaakt.

[0:17:45] Oké en nog even over dat er dus nog mensen opgeroepen kunnen worden.

[0:17:48] Het zou dus nog wel veel langer kunnen gaan duren.

[0:17:51] Dan moet je ook weer terug naar de Kamer.

[0:17:54] We doen dit namens de Kamer.

[0:17:55] En als je uitstel gaat krijgen, dan gaat het ook veel langer duren, veel meer kosten.

[0:18:01] Dus dit is wel de focus waar we aan vasthouden.

[0:18:05] Maar dat neemt niet weg.

[0:18:06] Als we echt iets heel interessants horen bij een openbaar verhoor, dan kunnen we daar nog wel mee aan de slag.

[0:18:13] Er zijn er wel al best veel bekend.

[0:18:17] Die naam worden nu nog niet bekendgemaakt.

[0:18:20] Waarom is dat dan?

[0:18:22] Los van de mensen die er nog bij kunnen komen.

[0:18:25] Omdat we nog niet alles prijs willen geven.

[0:18:28] En waarom niet?

[0:18:30] Misschien ook om de interesse bij u voor deze enquêtecommissie te houden.

[0:18:34] Al ben ik ervan overtuigd, omdat u ongetwijfeld, u heeft zelf ook allemaal een corona ervaring, dat dit wel een onderwerp is en dat maakt deze parlementaire enquête wel uniek, waar iedereen een eigen verhaal bij heeft.

[0:18:48] Maar wij kiezen ervoor om per week voorafgaand aan de nieuwe week namen te communiceren.

[0:18:54] Oké.

[0:18:54] En tot slot, Bart van den Brink was adviseur van De Jonge en hij heeft tegen de media gezegd dat hij niet verhoord wordt.

[0:19:01] Klopt dit?

[0:19:03] Wat ik al aangaf, ik ga dus niet op allerlei namen hier nu in.

[0:19:10] En daarbij, wat ik ook net al aangaf, op het moment dat iemand niet wordt opgeroepen, wil niet zeggen dat een persoon niet in het dossieronderzoek voorkomt.

[0:19:20] Dus daar maken we keuzes in.

[0:19:22] En daarbij hebben we dus ook nog de mogelijkheid om alsnog mensen op te roepen.

[0:19:32] Mats Akkerman, WNL.

[0:19:33] De commissie die is overgebleven is natuurlijk buiten de voorzitter en ondervoorzitter relatief onervaren.

[0:19:39] Twee Kamerleden die in een half jaar zitten, eentje die nog geen drie maanden zit, wiens foto nog niet eens op de website staat.

[0:19:44] Wat doet dat met het aanzien van de parlementaire enquête?

[0:19:48] Het hoeft niet uit te maken dat je lang Kamerlid moet zijn om een goede ondervrager te zijn.

[0:19:55] Ieder Kamerlid die ooit zitting neemt in een parlementaire enquêtecommissie, dan is het nieuw.

[0:20:02] Het is zo anders dan een interruptieplaats in een debat.

[0:20:05] Het gaat erom dat je hier kritisch zit, dat je hier onafhankelijk zit en dat we hier als team een opdracht hebben die we met elkaar willen vervullen.

[0:20:11] En dat voel ik hier.

[0:20:13] We zitten hier met collega's die enorm veel toewijding hebben.

[0:20:18] En nou laat het rapport dan maar over een jaar voor zich spreken en dan kunnen mensen oordelen wat ze dan van deze enquêtecommissie vinden en de kwaliteit daarvan.

[0:20:24] En wat heeft u gedaan om te zorgen dat deze nieuwe leden in de commissie ook goed voorbereid aan de start verschijnen?

[0:20:30] We hebben een inwerkprogramma, maar ik hoef er eens mijn best niet voor te doen, want die toewijding zit er bij de collega's.

[0:20:39] Maar we zijn natuurlijk bezig met trainingen, we zijn bezig met dossiers.

[0:20:43] Er komt heel veel bij kijken.

[0:20:45] Het vraagt veel van een Kamerlid.

[0:20:47] Ook waardering voor de fracties die iemand afvaardigen.

[0:20:49] Het is voor kleinere fracties ook lastiger, dat begrijp ik ook, om iemand af te vaardigen.

[0:20:53] Maar het is een heel proces en ik kan ieder Kamerlid die ooit de kans krijgt om zitting te nemen in een enquêtecommissie het van harte aanbevelen.

[0:21:02] Want je kunt je echt in de inhoud vastbijten.

[0:21:04] De waan van de dag die regeert toch vaak in Den Haag.

[0:21:07] En misschien is juist een middel als een parlementaire enquête in de huidige tijd heel erg van toegevoegde waarde.

[0:21:13] Omdat je die controle inhoudelijk en langdurig kunt toepassen.

[0:21:18] Tot slot hoopt u dat er in de toekomst ook weer ervaren kamerleden voor hun hand gaan opsteken?

[0:21:27] Dan herhaal ik dat ervaring niet nodig is, omdat het een totaal ander vak is.

[0:21:31] Ik hoop dat ons rapport voor zich gaat spreken.

[0:21:34] Dat over een jaar mensen zullen zeggen dat die commissie iets heeft neergelegd waar we iets mee kunnen.

[0:21:41] Laat mensen dan maar oordelen.

[0:21:45] Meneer De Kort, Niels Klaassen Algemeen Dagblad.

[0:21:48] Ik sprak even met de entourage van Maurice de Hond.

[0:21:50] Maurice de Hond zelf.

[0:21:51] Die weet niet waar hij precies over gehoord gaat worden.

[0:21:55] Wat kunt u daarover zeggen?

[0:21:55] Waarom wilt u hem horen?

[0:21:59] Dat geldt voor alle getuigen.

[0:22:01] Je weet nooit welke vraag wij gaan stellen als commissie, dus dat zal niet uniek zijn.

[0:22:07] Wat je wel ziet in ons onderzoeksvoorstel is dat we ook echt kijken van hoe is er omgegaan met mensen die kritisch waren op corona.

[0:22:14] Daarom is hij onder andere opgeroepen.

[0:22:16] Maar dan vooral over ventilatie, aerosolen en dat soort dingen?

[0:22:20] Nou, ik zou vooral iedereen willen zeggen, kijk naar de openbare verhoren en dan zult u zien wat er allemaal aan bod komt.

[0:22:26] En overigens kan ik ook nog dan hier van de gelegenheid gebruikmaken.

[0:22:30] Net als bij commissies in de Kamer is een parlementaire enquêtecommissie openbaar.

[0:22:34] Dus ook mensen die de behoefte hebben om verhoren bij te wonen, die kunnen zich aanmelden via onze pagina en hier ook echt live.

[0:22:40] En niet alleen via de livestream, maar ook het verhoor bijwonen.

[0:22:43] En als mensen interesse hebben in het verhoor met de heer de Hond, dan kunnen ze zich aanmelden.

[0:22:48] Nog één vraag over namen.

[0:22:49] Een van de conclusies die al getrokken is, al vrij snel, is dat de zorg in de verpleeghuizen, de oudere zorg, dat dat eigenlijk vergeten is aan het begin van de pandemie.

[0:22:59] Een van de mensen die dat vertolkt hebben destijds was de voorzitter van Verenzo, de vereniging voor specialisten ouderengeneeskunde.

[0:23:06] Deze voorzitter is niet in het voortraject gehoord en wordt ook niet uitgenodigd.

[0:23:10] Worden de ouderen dan weer vergeten of is dat juist bewust zo weggelaten?

[0:23:18] Ik heb net ook aangegeven dat in de tweede week van de openbare verhoren wij als centraal thema hebben de impact op de zorg.

[0:23:27] En los van individuele namen, ik gaf net ook al aan, dat wij meer dan een miljoen documenten bestudeerd hebben.

[0:23:33] Dus als een bepaalde persoon wel of niet langskomt, wil niks zeggen over of de enquêtecommissie daar niet iets over gaat en kan gaan vinden.

[0:23:42] Ja, dus dat.

[0:23:45] Het kan dus nog wel veranderen.

[0:23:47] Het is zo dat als u geluiden krijgt dat mensen zich vergeten voelen... dat u alsnog deze mensen uitnodigt?

[0:23:53] Dat kan, maar wat ik vooral wil zeggen... is dat niet per se een oproep voor een openbaar verhoren noodzakelijk is... om tot een conclusie of aanbeveling te komen.

[0:24:01] Het is heel belangrijk, de openbare verhoren.

[0:24:03] Want dan moeten mensen verplicht antwoorden.

[0:24:07] Het is ook onder ede.

[0:24:09] Maar we hebben ook, wat ik al zei, meer dan een miljoen documenten bestudeerd.

[0:24:13] Dus ook op basis van...

[0:24:14] Dat dossieronderzoek kun je al tot inzichten komen.

[0:24:22] Ilse Brandeman van het Nederlands Dagblad.

[0:24:25] Verwacht u weer onrust nu de verhoren openbaar worden?

[0:24:28] Onrust in de samenleving?

[0:24:31] Ja, die kans is aanwezig.

[0:24:33] Corona heeft, en daar hoeven we ook niet geheimzinnig over te doen, tot heel veel emoties en spanning in de samenleving geleid.

[0:24:39] En als ik het dan op mezelf betrek, ik heb ook in mijn familie gezien dat mensen afhaakten of in de vriendengroep.

[0:24:47] Dus daar hou je wel rekening mee.

[0:24:50] En tegelijkertijd juist die emoties en spanningen, die zorgen er ook voor, dat het heel belangrijk is dat dit onderzoek plaatsvindt.

[0:24:56] En het is wellicht wat ambitieus geformuleerd, maar we hebben ook eerder als parlementaire enquêtecommissie gezegd, wellicht kunnen die openbare verhoren een rol spelen om ook een stukje de verbinding terug te krijgen in de samenleving.

[0:25:11] En nogmaals, dat is heel ambitieus, dat realiseren wij ons ook.

[0:25:15] Maar ja, het is veel emoties opgeroepen.

[0:25:17] Ja, en kunt u daar zelf ook een rol in spelen, net zoals de andere leden van de commissie?

[0:25:22] Wat gaat u ervoor doen om dat misschien een beetje te temperen?

[0:25:28] Wij als team gaan ervoor zorgen dat wij de vragen stellen die wel binnen het onderzoeksvoorstel passen.

[0:25:35] En ook echt te kijken naar, wat ik al zei, hoe is het omgegaan met de critici?

[0:25:40] U zegt dat u een miljoen documenten heeft gelezen en u heeft het ook over grondrechtenafweging.

[0:25:44] Over welke grondrechten gaat het dan precies?

[0:25:47] De avondklok is een van de thema's die centraal staat in een week.

[0:25:52] Dat is een duidelijke grondrechtenweging geweest.

[0:25:55] Maar dat geldt eigenlijk voor bijna al die ingrijpende besluiten.

[0:25:58] Er is zoveel gebeurd in die coronaperiode.

[0:26:01] Besluiten die we tot voor de pandemie nooit voor mogelijk hadden geacht.

[0:26:05] Welke rol, hoe vond die weging plaats?

[0:26:07] Maar ook in de spiegel kijken van de Tweede Kamer.

[0:26:10] Welke rol heeft de Tweede Kamer daar al dan niet gepakt?

[0:26:14] Dat zijn allemaal elementen, allemaal grondrechtenwegingen... die aan botselen komen in zowel de openbare verhoren als straks in ons rapport.

[0:26:21] Laatste vraag.

[0:26:22] Eén van de grondrechten is natuurlijk ook vrijheid van goddienst.

[0:26:24] Gaat u het CIO ook hier horen?

[0:26:27] De koepelorganisatie van kerken en de joodse instellingen en dat soort.

[0:26:31] Dus ik ga niet verder in op wie we allemaal gaan horen.

[0:26:36] En mochten we die persoon al dan niet gaan horen, wat ik ook al eerder zei in antwoord op de heer Klaassen, het kan ook zijn dat we het in een dossieronderzoek zijn tegengekomen.

[0:26:45] Maar de grondrechte weging komt wel nadrukkelijk in ons onderzoek naar voren.

[0:26:48] Dat kan ik wel zeggen.

[0:26:51] Laatste vraag is dan voor Boukscham van het Financieel Dagblad.

[0:26:57] Ik vroeg me af of u nog wat meer kunt vertellen over de afweging om de ondernemersregelingen buiten beschouwing te laten.

[0:27:06] Er zijn toch wel tientallen miljarden aan belastinggeld die daaraan om zijn gegaan, nog steeds ondernemers met een belastingsschuld bij de fiscus.

[0:27:15] De basis voor deze parlementaire enquête lag bij het voorstel van de tijdelijke commissie Corona.

[0:27:24] We hebben daarin nog wel de mogelijkheid gekregen om het onderzoeksvoorstel hier en daar aan te passen.

[0:27:30] Wat u stelt vraagt weer een heel onderzoek aan zich.

[0:27:33] En wij hebben ons als doel gesteld, en ook de Tweede Kamer, die het voorstel heeft geaccordeerd, om vooral te leren van die coronaperiode, om goed voorbereid te zijn bij een volgende pandemie of langdurige crisis.

[0:27:45] Dan zit je eerder in de thema's die ik zojuist aangaf.

[0:27:52] Impact op de zorg, een avondklok, het sluiten van scholen.

[0:27:56] En steunpakketten is uiteraard heel relevant, want we hebben veel werkbezoeken gehad.

[0:28:00] En ik heb, en de collega's ook, ondernemers gesproken die in tranen uitbarsten.

[0:28:05] Dus ik wil ook, ja, we zien ook echt wat de impact daarvan is.

[0:28:10] Maar je moet ook een focus houden.

[0:28:12] En dit is de keuze die de commissie en daarmee ook de hele Kamer daarin gemaakt heeft.

[0:28:19] Dan dank ik jullie voor je belangstelling en dan is Daan nu beschikbaar voor een op een gesprekken.

[0:28:37] Dank.