Discriminatie, racisme en mensenrechten

[0:00:00] Dus dat betekent alles twee, sorry.

[0:00:05] Dat betekent dat we gaan beginnen.

[0:00:07] Ik zou graag de collega's willen vragen tot rust en stilte, zodat wij met het debat willen aanvangen.

[0:00:15] Ik zou graag de minister van harte willen verwelkomen tot het bijwonen van dit commissiedebat.

[0:00:19] Vanzelfsprekend ook de mensen op dit publieke tribune, de mensen die het debat online volgen.

[0:00:23] en de geachte afgevaardigden van de fracties die in dit debat deelnemen een mooie afvaardiging.

[0:00:29] Ik zou willen voorstellen, aangezien wij een ruime spreektijd hebben van vier minuten, met elkaar af te spreken... Zeven minuten, sorry.

[0:00:36] Ik ben een beetje in de war, maar dat maakt niet uit.

[0:00:38] Zeven minuten hebben we.

[0:00:40] En daarom zou ik willen voorstellen dat wij het aantal interrupties met elkaar enigszins gaan matigen, anders dan komen wij voor elf uur, denk ik, niet deze zaal uit.

[0:00:49] Mijn voorstel, na beraad met de Griffie, zou zijn dat wij het aantal interrupties gaan beperken tot vier per termijn.

[0:00:57] Ik zie dat de afgevaardigden daarmee kunnen instemmen.

[0:01:03] Vier vragen, losse vragen, mevrouw Keizer.

[0:01:08] Dus dat zou ik wel in eerste instantie willen voorstellen.

[0:01:11] Mochten we nou met elkaar zien dat we zeer efficiënt zijn en nog ruimte is later om iets wat koelanter te zijn, dan zullen we dat doen.

[0:01:19] Maar laten we ons zelf matigen, want anders gaat het echt met die zeven minuten spreektijd uit den klauwen lopen.

[0:01:24] Mevrouw Keizer.

[0:01:25] Ja, voorzitter, ik merk dat dat steeds meer in de mode wordt om de interrupties of aan het eind van blokjes te doen, als het een bewindpersoon betreft, of dat het maar vier vragen mogen zijn.

[0:01:39] We zijn allemaal kundige debaters.

[0:01:41] Het is geen enkel probleem om in eerste instantie geen antwoord te geven op een vraag.

[0:01:46] Dus wat je dan krijgt, is dat als je dan een tweede vraag stelt, dan ben je dus al de helft van je interrupties kwijt.

[0:01:51] Dus ik heb hier toch wel wat moeite mee.

[0:01:53] En heeft u een ordervoorstel?

[0:01:55] Mijn voorstel zou zijn, laten we echt korte vragen stellen, maar dat we dan wel de mogelijkheid krijgen om die vier interrupties in tweeën te doen.

[0:02:07] Dus dat je aan een collega een vraag mag stellen, dat je aan vier collega's een vraag mag stellen en dat je dan ook een doorvraag mag stellen, want anders wordt het

[0:02:16] Ja, dan wordt het echt zenden hier, voorzitter, en dat zou jammer zijn.

[0:02:19] Ik begrijp uw voorstel, mevrouw Keizer.

[0:02:23] En de voorzitter, zoals te doen, gebruikelijk was in uw handen.

[0:02:27] Dus als de commissie besluit af te wijken van wat de voorzitter aan het begin presenteert, dan is dat uw goed recht.

[0:02:33] Ik geef u wel mede dat het voorstel wat u doet, namelijk bij elke interruptie,

[0:02:37] de tijd bijhoudend voor ons ook een administratieve opgave met zich meebrengt.

[0:02:41] Mijn voorstel zou zijn, na het dialoog met de Griffie, het advies van de Griffie over te nemen en onszelf in eerste instantie gewoon te matigen op vier vragen per termijn.

[0:02:49] Maar als u persisteert, mevrouw Keizer, dan bied ik u de gelegenheid om uw ordevoorstel ter stemming voor te leggen, zoals dat altijd zo mooi mag.

[0:02:57] Dus als u wenst, mag u het ter stemming voorstellen.

[0:03:00] Als u dat niet wenst, dan zou ik gewoon willen voorstellen aan te vangen met het debat.

[0:03:06] Nou, dat was in de handen, was dan van korte duur, voorzitter.

[0:03:11] Ja, ik vind het echt, en ik snap het doel om de tijd te beperken, maar vier vragen, ja, voorzitter, dat werkt ook niet.

[0:03:20] Dus laat ik een compromis doen, dan drie interrupties in tweeën.

[0:03:25] Drie interrupties in tweeën.

[0:03:28] Ik kijk naar de commissie, of de commissie daarmee kan leven.

[0:03:31] Ja, ik zie knikkende afgevaardigden.

[0:03:35] Dat betekent dat wij het orde-debat met elkaar kunnen afronden.

[0:03:39] Wij gaan voor drie interrupties in tweeën.

[0:03:42] Dat betekent wel dat als er een interruptie gepleegd wordt en die bestaat maar uit één vraag, dat dan één van de drie interrupties ook wel daadwerkelijk vervalt.

[0:03:50] Laten we dan met elkaar ook wel even scherp zijn.

[0:03:53] Dan zou ik graag willen aanvangen met de inbreng van de zijde van de Kamer in eerste termijn.

[0:03:57] En die zal worden uitgesproken door de heer Bamenga van de fractie van D66.

[0:04:04] Dank u wel, voorzitter.

[0:04:06] Wat mij betreft is vandaag de best mogelijke dag om dit debat te voeren.

[0:04:11] 21 mei is wereldwijd de dag voor culturele diversiteit, dialoog en ontwikkeling.

[0:04:17] Eerlijk gezegd wist ik niet dat deze dag bestond.

[0:04:22] Meneer Klemink ook niet.

[0:04:24] Ik zie anderen ook niet.

[0:04:26] Maar goed, nu dat we het wel weten.

[0:04:29] Fijn dat we op deze dag bij elkaar komen om dit debat met elkaar te voeren.

[0:04:34] Voorzitter, laat ik maar meteen naar de inhoud gaan.

[0:04:37] Stel je voor, je bent net verhuisd voor je studie.

[0:04:40] Plotseling staan er twee vreemde mensen voor je deur.

[0:04:43] Ze zeggen voor de overheid te werken en dat ze je woning willen betreden om een kijkje te nemen.

[0:04:49] Een voor een zetten ze jouw persoonlijke spullen op de foto, zelfs je ondergoed.

[0:04:55] Ze stellen niks en ze stellen geen vragen.

[0:04:58] Zodra ze klaar zijn, gaan ze weer weg.

[0:05:01] Je weet niet waarvoor ze zijn gekomen.

[0:05:03] Dat is wat Sheila meemaakte.

[0:05:05] Pas jaren later hoorde ze wat er daadwerkelijk speelde.

[0:05:09] Een discriminerend algoritme van de overheid had haar aangemerkt voor een controle.

[0:05:15] En zo gold dat voor duizenden studenten, veelal vanuit het mbo en met een migratieachtergrond.

[0:05:22] Voorzitter, helaas is discriminatie toch altijd een groot probleem in onze samenleving.

[0:05:27] De cijfers die de minister heeft gedeeld laten een zorgewekkend beeld zien.

[0:05:31] 40.000 meldingen van discriminatie in een jaar tijd.

[0:05:35] En dan hebben we het nog niet eens over de 90 procent die na discriminatie geen melding doen.

[0:05:42] Wat mij betreft spreken we hier af dat we alles op alles zetten om bij een volgend commissiedebat het probleem kleiner te maken.

[0:05:52] Dat is in ieder geval mijn inzet voor Nederland.

[0:05:55] En ik zie op dit gebied ook ambitie in het regeerakkoord.

[0:05:58] Ik zou de minister dan ook willen vragen wanneer hebben we wat hem betreft voldoende vooruitgang geboekt aan het einde van zijn termijn.

[0:06:07] Voorzitter, wat mij betreft is discriminerend handelen van de overheid het grootste probleem wat we nu moeten aanpakken.

[0:06:14] De overheid heeft een voorbeeldfunctie en zou nooit een bron moeten zijn van discriminatie en racisme.

[0:06:21] Sheila en andere gedupeerden hebben inmiddels excuses en een schadevergoeding ontvangen.

[0:06:26] Bovendien is DUO gestopt met dit discriminerende algoritme.

[0:06:31] Maar de kwetsbaarheid van risicoprofilering zien we ook op andere terreinen in het handelen van de overheid.

[0:06:38] toeslagaffaire.

[0:06:39] Het recent voorbeeld van de reclassering, de opkomst van AI, maakt de discussie extra urgent.

[0:06:46] Zo waarschuwen ook wetenschappers in trouw.

[0:06:49] Het gevaar is dat we dit soort systemen met algoritme optuigen en vervolgens vanuit die systemen gaan redeneren.

[0:06:57] We zien ze als efficiënt en neutraal, ze worden ingevoerd, misschien wel met de allergoede bedoelingen.

[0:07:04] Maar we zien dat het keer op keer fout gaat en dat we maar geen grip op krijgen.

[0:07:09] Gelukkig is het Nederlandse grondwet glashelden.

[0:07:13] Discriminatie is verboden.

[0:07:16] Bij gevallen van risicoprofilering is dat al meermaals achteraf geconcludeerd, maar we kunnen het beter vooraf goed regelen, dan achteraf corrigeren als de schade al is geleden.

[0:07:28] Daarom heb ik de regering eerder via een motie verzocht om een APK-algoritme in te stellen.

[0:07:35] Om te zorgen dat algoritmen ten behoeve van fraudeopsporing vooraf herhaaldelijk en onafhankelijk moeten worden getoetst als voorwaarden voor gebruik.

[0:07:44] Hoe staat het met de uitvoering van deze motie?

[0:07:47] Verder riep ik op in een eerdere motie om het toetsingskader gerischkoprofilering bij alle overheidsinstanties toe te passen.

[0:07:54] Hoe staat het met de uitvoering daarvan?

[0:07:56] Hoe vaak wordt het toetsingskader nu gebruikt?

[0:07:58] Ik ben er namelijk niet gerust op.

[0:08:00] En dat gevoel wordt versterkt door een recent onderzoek van de staatscommissie.

[0:08:05] Dat laat zien dat het nog steeds onvoldoende duidelijk is wat nou wettelijk toegestaan is met risicoproflering.

[0:08:12] Daarom is het een kwestie van tijd voor het weer misgaat.

[0:08:16] Ik wil de minister oproepen om actie te ondernemen.

[0:08:19] Verschillende organisaties hebben suggesties gedaan voor vervolgstappen.

[0:08:23] De staatscommissie stelt dat de overheid moet stoppen met data gedreven profilering voor fraude en criminaliteitsopsporing vanwege onaanvaardbare risico's op discriminatie.

[0:08:34] Hoe staat de minister hierin?

[0:08:36] Is de minister bereid om te stoppen met de toepassing van risicoprofilering, zolang hij onrechtmatig gebruikt ervan niet kan garanderen?

[0:08:44] En indien volledig stoppen met datengedreven profilering geen optie is, ziet de minister dan aanleiding om een heldere kaderwet voor risicoprofilering op te stellen, als noodzakelijke waarborg vooraf, zoals geopperd door het College voor de Rechten van de Mensen.

[0:09:00] En hoe kijkt de minister naar alternatieven als A-select controleren?

[0:09:05] Hebben we hier genoeg ervaring mee?

[0:09:07] Er zijn ook andere instrumenten die al klaar liggen.

[0:09:10] Ik lees dat de minister enthousiast is over de discriminatietoets en het projectteam instelt.

[0:09:16] Toch zet hij liever in op vrijwillig gebruik in plaats van verplicht gebruik.

[0:09:21] Wat is er wat hem betreft voor nodig voordat hij die stap wel wil maken?

[0:09:25] Kan de minister toezeggen dat hij de Kamer ook jaarlijks informeert over hoeveel instanties de toets niet gebruiken?

[0:09:32] Voorzitter, te lang hebben we weggekeken van institutionele discriminatie.

[0:09:37] Dat de minister heeft aangekondigd eenzijdige overheidshandelen toe te voegen aan de algemene wetgelijke behandeling is een gigantische stap.

[0:09:46] Daar wachten mensen al sinds 1994 op.

[0:09:51] Ik wil de minister aanmoedigen.

[0:09:53] Laat zien hoe serieus dit kabinet institutionele discriminatie neemt en maak haast met dit wetsvoorstel.

[0:10:00] Voorzitter, de staatscommissie houdt binnenkort op te bestaan.

[0:10:04] Ik wil hem langs deze weg alvast bedanken voor hun werk.

[0:10:08] Ze hebben ons een hoop gegeven om mee te werken.

[0:10:11] Hoe gaat de minister na het wegvallen van de commissie waarborgen dat hij blijvend scherp wordt gehouden op mogelijke institutionele discriminatie?

[0:10:20] Voorzitter, tot slot.

[0:10:22] Ik maak me zorgen over de toenemende discriminatie in de samenleving zelf.

[0:10:27] Ik hoor zorgwekkende geluiden vanuit verschillende gemeenschappen.

[0:10:31] Moslimhaat, homohaat, maar ook antiswartracisme, antisemitisme, anti-Aziatisch racisme, validisme, vreemdelingenhaat, transphobie en antisiganisme.

[0:10:45] Er is wereldwijd een wijdverspreid

[0:10:49] En het lijkt me keer op keer toe te nemen.

[0:10:53] Instellingen ontvingen een record aantal meldingen.

[0:10:56] Daarom is het goed dat de minister aan de slag gaat met antidiscriminatievoorzieningen.

[0:11:02] Maar dat zal het gevoel van onveiligheid vaak nog niet wegnemen en het extreem rechtsgeweld van de afgelopen weken laat zien hoe urgent en belangrijk het is om discriminatie en racisme keihard aan te pakken.

[0:11:14] Ik zou de minister als hoeder van onze democratie en grondrechten daarom willen vragen om hier luid, duidelijk en blijvend te normeren en dit voortvarend aan te pakken, want racisme en geweld, daar is geen plek voor in onze Nederland.

[0:11:29] Dank u wel.

[0:11:30] Dank u wel, meneer Bamenga.

[0:11:33] Ik zag dat er van de zijden van de Kamer een aantal interrupties zijn.

[0:11:37] Ik zag als eerste mevrouw Beckerman.

[0:11:40] Ik zag ook mevrouw Tsegay haar hand opsteken.

[0:11:43] Ik stel voor dat we beginnen met mevrouw Beckerman.

[0:11:45] Uw vraag.

[0:11:46] Dank u wel.

[0:11:48] Mooi betogen van de heer Bamenga.

[0:11:51] Hij sprak zijn zorgen uit over wat de afgelopen weken is gebeurd.

[0:11:56] Maar dat soort woorden kwamen ook van binnen de Tweede Kamer.

[0:12:00] We hebben het over Gideon Marksauer die in deze Tweede Kamer heeft gesproken over geweld gebruiken tegen vluchtelingen en die bij een demonstratie het woord omvolking gebruikt te hebben.

[0:12:12] Wat betekent dat voor D66?

[0:12:19] Voorzitter, volgens mij ben ik glasheldig geweest in mijn betoog.

[0:12:23] Er is geen plek voor geweld.

[0:12:25] Er is nooit plek voor geweld.

[0:12:27] En ik vind op geen enkele manier dat geweld zou moeten lonen.

[0:12:32] En er is ook geen plek voor haatzaaierij.

[0:12:35] Er is ook geen plek voor racisme, ongeacht vanuit welke hoek die komt.

[0:12:40] Mevrouw Beckerman.

[0:12:42] Voorzitter, de achtergrond van deze vraag is natuurlijk omdat deze coalitie geen meerderheid heeft.

[0:12:50] En we hebben in een debat gezien op een kritiek moment over de AOW-plannen dat juist naar deze partij werd gekeken, vanuit de coalitie ook, voor een meerderheid.

[0:13:01] Wat betekent als u zegt er is geen plek voor haat, voor geweld, voor racisme?

[0:13:06] En wat betekenen die woorden ook voor met wie u samenwerkt en wie u toegang geeft ook tot het centrum van de macht?

[0:13:14] Wie de heer Bamenga toegang geeft?

[0:13:16] Excuses, ja.

[0:13:17] Van u weet het.

[0:13:19] Laten we via de voorzitter spreken, de heer Bamenga.

[0:13:22] Voorzitter, het mogen duidelijk zijn dat ik hier natuurlijk als Kamerlid ben om te zorgen dat wij de mooie dingen voor elkaar krijgen voor het land.

[0:13:33] En in dit geval, als we het hebben over discriminatie en racisme, dat wij een discriminatievrije samenleving krijgen.

[0:13:42] En ieder partij die daar niet voor staat, dat wordt wel heel moeilijk om structureel daarmee samen te werken.

[0:13:49] Dus dat gaan we ook niet doen met die partijen.

[0:13:52] Mevrouw Beckerman, we hebben afgesproken drie in twee.

[0:13:56] Dus als u doorgaat, betekent dat dat u uw tweede setje opgebruikt, ook als u slechts één interruptie plaatst.

[0:14:02] Ik attendeer u er alvast op.

[0:14:03] U nodigt mij uit om er vier te doen, geloof ik.

[0:14:06] Dat doe ik dan weer niet.

[0:14:07] Tot dusver blijven de vragen onder de minuut en ook de antwoorden.

[0:14:11] Dus als we zo doorgaan, denk ik dat we een goede modus hebben.

[0:14:13] Mevrouw Beckerman.

[0:14:15] Ja, voorzitter.

[0:14:17] Ik vind dat nog niet een helder genoeg antwoord van de heer Mamenga en daarom vraag ik erop door.

[0:14:22] Want als je begint over dat het geen plek moet hebben in de samenleving, als je begint met dat de overheid zelf het goede voorbeeld moet geven, waarom geef je dan als D66 aan dat je alleen geen structurele

[0:14:37] samenwerking wil.

[0:14:40] Zijn dit soort woorden die heel veel doen ook in de samenleving, die zuurstof geven, die ruimte geven voor anderen om die woorden over te nemen, die gevoelens van angst ook oproepen in de samenleving.

[0:14:53] Waarom?

[0:14:56] Zou je als je enerzijds zegt ik wil geen discriminatie in de samenleving en anderzijds zegt de overheid moet het goede voorbeeld geven dan nog ruimte laten voor een samenwerking al is dat dan niet structureel.

[0:15:08] Welke ruimte laat u?

[0:15:12] Voorzitter, ik wil heel erg glashelder zijn.

[0:15:15] Wat ik hiermee bedoel is, op het moment dat ik een motie indien, bij wijze van spreken, dan weet ik niet wie dat gaat steunen.

[0:15:23] Ja, zo is dat nu eenmaal zo.

[0:15:25] Ik kijk natuurlijk om zo breed mogelijk steun en daar ga je natuurlijk voor.

[0:15:30] En dat is eigenlijk waar ik daarmee bedoel.

[0:15:32] En structureel betekent bijvoorbeeld wat wij in een coalitievorm doen, dat is structureel.

[0:15:38] Mevrouw Beckerman, wil u de laatste interruptie?

[0:15:40] Ja, als ik toch al die vier geteld krijg.

[0:15:42] Oké, mevrouw Beckerman.

[0:15:43] Voorzitter, een motie indienen en dan zien welke handen er omhoog gaan, ja, dat is inderdaad geen variant van samenwerken.

[0:15:50] En dat is ook, en dat weet de heer Bamenga ook niet, waarop gedoeld wordt.

[0:15:53] Laten we het dan heel concreet maken.

[0:15:55] Stel, we zitten weer in zo'n debat zoals over de AOW een paar weken geleden.

[0:15:59] Toen is er juist naar deze partij gekeken.

[0:16:01] Zou u dat opnieuw doen of zegt u nee, dit is nou echt aanleiding voor mijn partij, vraagt de voorzitter, om dat niet te doen?

[0:16:08] Voorzitter, volgens mij ben ik echt heel glasheldig geweest.

[0:16:13] Op het moment dat wij hier spreken over een samenwerking, structurele samenwerking, nou ja, het is maar net hoe mevrouw Beckerman dat zelf wil duiden, maar op het moment dat ik het heb over een structurele samenwerking, dan heb ik het over een coalitieverband of misschien coalitie plus.

[0:16:31] verband waar duidelijke afspraken ten grondslag liggen.

[0:16:35] Dat is voor mij structureel en ik heb echt niet in de hand wie wel of niet meestemt bij een bepaalde motie.

[0:16:41] Dat mag natuurlijk altijd breed zijn, unaniem zijn.

[0:16:45] Dat zal altijd mijn doel zijn om zo'n groot mogelijke kamer mee te krijgen in deze fantastische ideeën, zeker als het gaat om een discriminatievrije samenleving creëren.

[0:16:55] Ik geef trouwens de geachte afgevaardigd in overweging mee dat hedenavond ook een debat gepland staat.

[0:17:02] En dit debat in oorspronkelijke vorm natuurlijk gaat over het antidiscriminatiebeleid, maar u gaat over uw eigen inbreng.

[0:17:09] Mevrouw Tsegay.

[0:17:10] Ja voorzitter, laten we het daar dan eens over gaan hebben, dat antidiscriminatiebeleid.

[0:17:16] Ik heb het betogen van de heer Bamenga gehoord.

[0:17:19] Daar zit geen onversneden woord tussen.

[0:17:22] Ik ben het daar eigenlijk in grote lijnen wel mee eens.

[0:17:25] Maar wat ik me een beetje afvraag is, ziet de heer Bamenga ook dat er toch wel weinig geld gereserveerd is in het regeerakkoord voor de aanpak van racisme en discriminatie en ook juist om al die ambities die D66 uitspreekt waar te maken.

[0:17:39] De heer Bamenga.

[0:17:41] Nou, voorzitter, wat mij betreft mag er zeker meer geld komen voor antidiscriminatiebeleid.

[0:17:47] En dat is ook de reden waarom ik allerlei amendementen gesteund heb, waaronder de amendementen van de heer Van Balen die dat beoogden.

[0:17:54] Mevrouw Tsekai?

[0:17:56] Nou, ik hoop dat ik dan kan concluderen dat als we dat dit jaar op de begroting Binnenlandse Zaken weer voorstellen, dat we dan weer op de steun van D66 mogen rekenen.

[0:18:05] In dit geval had de heer Van Baarle dat heel mooi voorgesteld en dat heb ik zeker gesteund.

[0:18:11] En dus als u, als mevrouw Tsegaye met een mooi voorstel komt, misschien kom ik zelf wel met een voorstel, we zullen zien, dan kijken we altijd naar de inhoud en het gaat ons zeker om het feit dat wij veel meer doen om discriminatie aan te pakken in dit land.

[0:18:24] En we doen al heel veel en dat heb ik ook in mijn bijdrage heb ik ook aangegeven.

[0:18:28] We doen echt op institutioneel niveau komen er echt grote veranderingen, heb ik net ook al aangegeven.

[0:18:34] En ik denk dat we daar ontzettend blij mee moeten zijn.

[0:18:37] Mevrouw Keizer.

[0:18:38] Ja, dank, voorzitter.

[0:18:40] Ik hoorde in de opzomming van de heer Bamenga van alle vormen van discriminatie niet het anti-Palingdorp gedrag.

[0:18:49] En ik zou gigantisch beledigd zijn als dat mij zou hebben geraakt.

[0:18:55] En dat is precies mijn vraag.

[0:18:57] komen we niet in een samenleving terecht waarin de vrijheid van meningsuiting compleet verdwijnt als mensen niks meer mogen zeggen of niks meer durven te zeggen omdat iemand discriminatie begint te roepen?

[0:19:16] Voorzitter, we hebben gewoon wet en regelgeving.

[0:19:19] De vrijheid van meningsuiting is een grondrecht.

[0:19:22] Discriminatie, het verbod op discriminatie is ook een grondrecht.

[0:19:26] Dus allebei gelden.

[0:19:28] Mevrouw Keizer.

[0:19:29] Ja, voorzitter, dit weet ik, maar dat was mijn vraag niet.

[0:19:33] De grondwet is bedoeld om mensen te beschermen tegen de overheid.

[0:19:36] En het weddeboek van strafrecht beschermt mensen ten opzichte van elkaar, waar sprake is van discriminatie.

[0:19:43] En daar zit nou precies mijn vraag op.

[0:19:46] Je mag dingen zeggen die sommige mensen niet fijn vinden om te horen, maar dat wil niet automatisch zeggen dat het strafbare discriminatie of racisme is.

[0:19:57] Dus de vraag aan de heer Bamenga, ziet hij die ruimte?

[0:20:02] Of ziet hij die niet?

[0:20:06] Want we komen anders echt in een samenleving terecht waarin er een soort bevriezing ontstaat ten aanzien van de vrijheid van meningsuiting.

[0:20:16] Onderschrijft hij dat?

[0:20:20] De grondwet regelt niet alleen maar de relatie tussen overheid en

[0:20:25] en burger, of het in ieder geval gaat over de bescherming vanuit de overheid, maar het gaat ook om welke verplichtingen heeft de overheid richting de burger.

[0:20:37] En u noemde ook net strafrecht.

[0:20:39] Strafrecht gaat ook niet alleen maar over burgers onderling, maar het geeft ook waarborgen wat de overheid wel of niet mag doen ter volledigheid.

[0:20:49] En als het gaat om

[0:20:50] Wat mogen mensen wel of niet zeggen?

[0:20:52] Iedereen heeft gewoon de vrijheid van meningsuiting, maar die is niet onbegrensd.

[0:20:58] En dat betekent dus dat op het moment dat je geweld gaat prediken, op het moment dat je haat gaat zaaien, op het moment dat je discrimineert, daar ligt dus de grens.

[0:21:08] Ik zie dat dat debat is afgerond.

[0:21:10] Ik kijk over van de zijde van anderen, de heer Schenk.

[0:21:15] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:21:16] Het ging even over vrijheid van meningsuiting en dat is natuurlijk een lastige discussie soms, maar waar houdt die vrijheid van meningsuiting dan op?

[0:21:24] Maar nu hoorde ik hier ook net rechts van mij, links dan het politieke spectrum, iets over die, ja,

[0:21:30] AZC-protesten die we de afgelopen weken gezien hebben, daar werd al heel snel een hoek gedrukt van ja, dat was dan extreem rechtsgeweld.

[0:21:38] Maar waar ligt dan die grens?

[0:21:40] Wanneer is dan iets extreem rechtsgeweld en wanneer is iets gewoon hele legitieme kritiek op het migratiebeleid van het kabinet?

[0:21:46] Want mijn fractie merkt in ieder geval dat nu ongeveer alles wat gezegd wordt over een AZC in de hoek van racisme gedrukt wordt.

[0:21:53] En dat is toch een situatie waar we niet in terecht zouden moeten willen komen met z'n allen.

[0:21:57] Aan het slot van uw termijn noemde u racisme.

[0:22:00] Dat is inderdaad onderwerp van dit debat.

[0:22:03] Daarvoor was het vooral iets dat betrekking heeft op het debat van hedenavond.

[0:22:06] Dus nogmaals doe ik een oproep aan de commissie.

[0:22:09] Desondanks gaat u over uw eigen inbreng, de heer Bemenga.

[0:22:12] Ja, dank je wel.

[0:22:14] Ik denk dat het gaat natuurlijk om een protest.

[0:22:16] Op het moment dat iedereen gebruik maakt van zijn grondrecht, demonstratierecht, dan gaat het over een protest.

[0:22:23] Maar op het moment dat er sprake is van geweld, geweld wat gedreven wordt vanuit extreem rechts, dan spreek je dus van extreem rechts geweld.

[0:22:32] Meneer Schenk, in laatste instantie.

[0:22:34] Maar laten we het dan wel over eens zijn dat demonstreren en ook tegen de komst van een AZC ook heel legitiem is en dat het heel goed is dat mensen gebruik maken daarvan dat het onterecht is om aan al die mensen die zorgen hebben over de massale immigratie op één hoop te gooien en als extreem rechts aan te merken.

[0:22:51] Ik hoop dat we daarover eens zijn.

[0:22:53] Ik denk dat mensen aangeduid worden als extreem rechts op het moment dat er sprake is van extreem rechts geweld.

[0:23:02] En dus daar ben ik er volledig mee eens dat je dat inderdaad op die manier moet aanduiden, daar waar daar sprake van is.

[0:23:09] Daar waar sprake is van een legitime demonstratie, ongeacht wat de inhoud daarvan is,

[0:23:15] Of we nou wel of niet daarmee eens zijn, dan is het gewoon sprake van een legitieme demonstratie, waarvan ik in ieder geval vind dat dat zo goed mogelijk gefaciliteerd moet worden.

[0:23:25] Dank.

[0:23:25] Volgende week is er trouwens ook een debat over demonstratierecht.

[0:23:28] Geef ik de commissie nog in overweging mee.

[0:23:30] Ik kijk of er nog verdere interrupties zijn.

[0:23:32] Ik zie dat dat niet het geval is.

[0:23:34] Dan gaan de heer Bamenga en ik die gaan wisselen van rol.

[0:23:37] En ik dank de heer Bamenga dat hij deze buitengewoon zware verantwoordelijkheid op zich wil nemen.

[0:23:59] Oké, dank u wel.

[0:24:01] Dan gaan we door naar de volgende spreker en dat is mevrouw Tsegay.

[0:24:07] Ja, voorzitter, dank.

[0:24:09] GroenLinks PvdA maakt zich grote zorgen over de aard en omvang van discriminatie en racisme in Nederland.

[0:24:15] Afkomst, religie en seksuele gerichtheid, om maar een paar gronden te noemen, blijken te vaak aanleiding voor haat en geweld.

[0:24:23] Maar ook in het bedrijfsleven, zoals in de financiële dienstverlening, worden mensen met een niet-westerse achtergrond substantieel vaker getroffen door discriminatoire uitsluiting dan mensen met een westerse achtergrond.

[0:24:34] En ook overheden maken zich soms onbedoeld schuldig aan onaanvaardbaar onderscheid.

[0:24:40] Bovendien de nationaal coördinator tegen discriminatie en racisme rapporteerde drie weken geleden over de ongelijkwaardige behandeling van inwoners van Caribisch Nederland en noemde dat ook discriminatie.

[0:24:52] En mensen van de reis, woonwagenbewoners worden bij het verwijzen.

[0:24:57] bij het toewijzen van staanplaatsen nog te vaak onderworpen aan een bieboponderzoek wat niet goed onderbouwd is.

[0:25:03] Maar dan hebben we ook nog de toename van uiteenlopende vormen van anti-Aziatische stereotypering in de media en in het onderwijs.

[0:25:10] Een op de drie Aziatische Nederlanders ervaart discriminatie en dat betrof 15 procent van de cijfers in de monitor discriminatie 2025.

[0:25:21] Er tekent zich volgens mij een te breed patroon af van normalisering, waarmee de blindenvlek hiervoor in de samenleving alleen maar groter wordt.

[0:25:29] En in dat licht zou je verwachten dat het nieuwe kabinet zonder radicaal-rechtse partijen dit dossier na ruim twee jaar stilstand voortvarend zou oppakken.

[0:25:38] Maar ook dit kabinet kiest weer voor een versnipperde aanpak, versnipperde verantwoordelijkheden.

[0:25:43] En als wij om die reden als Kamer meerdere bewindspersonen uitnodigen voor dit debat, zoals we ook hebben gedaan, weigert de minister van SZW verantwoordelijk voor moslimdiscriminatie en arbeidsmarktdiscriminatie hiernaartoe te komen.

[0:25:57] Ik vind het heel problematisch en bovendien begrijp ik ook niet waarom het kabinet in haar constituerende beraad opnieuw heeft gekozen voor vijf departementen en bewindspersonen die verantwoordelijk zijn voor de aanpak van discriminatie.

[0:26:09] Zou de minister deze keuzes toe willen lichten?

[0:26:11] Dit wordt natuurlijk de eerste keer dat we met deze minister spreken over discriminatie en racisme.

[0:26:17] En ik ben blij dat hij er wel is.

[0:26:19] Maar misschien goed om hem vooraf even om een plaatsbepaling te vragen over de inzet.

[0:26:25] Zijn voorgangers waren bepaald niet voor uit te branden op discriminatiebestrijding.

[0:26:31] Hoe ziet Hirma deze stilstand?

[0:26:34] En minister Hirma, moet ik zeggen, excuses.

[0:26:37] En wat gaat hij anders doen?

[0:26:39] Want ik verwacht toch wel een actievere inzet van deze nieuwe minister en niet meer van hetzelfde, zoals zijn voorgangers in het vorige kabinet.

[0:26:47] De ambities in het regeerakkoord zijn goed te noemen, maar wat ons betreft niet hoog genoeg.

[0:26:54] Er staan een aantal mooie maatregelen in het regeerakkoord die wij ook zeker zullen steunen, maar hiervoor is geen geld gereserveerd.

[0:27:00] Ik refereerde er net al aan.

[0:27:02] Maar wat hebben we dan aan die mooie woorden in het regeerakkoord?

[0:27:05] En kan de minister toelichten hoe hij dan die maatregelen in het regeerakkoord zonder financiële middelen gaat uitvoeren?

[0:27:14] Voorzitter, dan zou ik graag mijn verbazing willen uitspreken over de discriminatietoets.

[0:27:21] Mijn collega van D66, nu de voorzitter, refereerde daar net ook al aan.

[0:27:26] Ik was enigszins verbaasd over het bericht van de afgelopen week dat door de staatscommissie geadviseerde discriminatietoets niet zal worden uitgerold bij alle overheidsorganisaties.

[0:27:40] En er ligt gewoon een Kamer uitspraak om dit wel te doen.

[0:27:43] Wij willen gewoon niet dat overheidsbeleid wel bewust discrimineert.

[0:27:50] Dat gebeurt ook gelukkig niet altijd wel bewust, maar soms juist per ongeluk.

[0:27:55] En juist daarvoor is die discriminatietoets zo goed.

[0:27:59] Denk maar aan het toeslagenschandaal.

[0:28:01] Daarna hebben we gezegd dit nooit meer.

[0:28:04] En met die discriminatietoets kunnen we dat mogelijk maken.

[0:28:07] Al ruim veertig overheden hebben zo'n toets uitgevoerd of zitten in dat proces.

[0:28:11] En dat zegt wel iets over het enthousiasme en het draagvlak om onbedoeld discriminerende werkwijze aan te pakken.

[0:28:18] Dus ik vind het heel jammer dat de minister dit momentum voorbij laat gaan om een echt structurele aanpak van discriminatie vanuit de overheid te faciliteren.

[0:28:27] Kan de minister misschien onderbouwen hoe hij tot deze beslissing is gekomen in de wetenschap, dat er ook een Kameropdracht

[0:28:35] ligt en dat deze discriminatie toek door een groep experts van de staatscommissie is gemaakt en goed is uitgedacht.

[0:28:42] Wij vinden namelijk de aanbevelingen van staatscommissies, maar ook nationaal coördinatoren, het college van de recht voor de mens niet vrijblijvend.

[0:28:50] Het zijn functionarische adviesorganen met gezag en aanbevelingen die niet zomaar terzijde geschoven zouden moeten worden.

[0:28:59] En wat mij betreft gebeurt dat nu te vaak.

[0:29:01] Ik vind het echt onbestaanbaar hoe lang we doormodderen in dit land zonder een serieuze aanpak van discriminatie en racisme.

[0:29:08] Zoveel misstanden en dan bijvoorbeeld zoiets simpels als die discriminatietoets terzijde schuiven.

[0:29:15] Ik vind dat helaas onbegrijpelijk.

[0:29:18] En in het regeerakkoord staat nu, gelukkig, daar ben ik blij mee, dat de NCDA een wettelijke verankering krijgt, maar dan moet er ook serieus naar het budget gekeken worden.

[0:29:28] Hetzelfde geldt voor het college voor de rechten van de mens.

[0:29:31] Het college krijgt extra taken bij de beoordeling vanwege eenzijdig overheidshandelen, maar moet er ook wel een welwillendheid zijn om in die nodig extra budget toe te voegen als het aantal zaken bij het college voor de rechten van de mens de budgetten overstijgt.

[0:29:47] Dan, voorzitter, had ik nog een vraag over de uitvoering van de motie die ertoe oproept om Roma, Sinti en woonwagenbewoners te erkennen als nationale minderheid.

[0:29:57] Die motie is vorig jaar vlak voor het zomerproces aangenomen en ik vroeg me af hoe het met de uitvoering daarvan gaat.

[0:30:05] En ik vraag me ook af hoe dit zich verhoudt tot de bevindingen van de NCDR van de afgelopen week.

[0:30:11] Zou de minister hierop kunnen reflecteren?

[0:30:14] Voorzitter, discriminatie en racisme zijn niet alleen een schending van ieders waardigheid.

[0:30:20] Het kost platgezegd ook gewoon heel veel geld.

[0:30:23] Studenten die geweigerd worden op een stageplaats, financiële dienstverleners die mensen als klant weigeren, mensen die thuis komen zitten door arbeidsmarktdiscriminatie.

[0:30:31] Het plaatst ambitieuze, kundige mensen op een achterstand en dat kost gewoon geld.

[0:30:35] De Arbeidsinspectie gaat ervan uit dat alleen al arbeidsmarktdiscriminatie 20 miljard euro per jaar kost.

[0:30:42] En ik zou daar willen voorstellen om een breed onderzoek te doen naar de maatschappelijke kosten van discriminatie en racisme in zijn geheel.

[0:30:50] Dus alle verschillende discriminatiegronden.

[0:30:53] Uitgekend het Radicaal Rechtskabinet in Italië neemt daartoe het initiatief.

[0:30:57] En ik roep de minister op om dit ook te doen.

[0:31:01] En ik vraag me af hoe hij daarnaar kijkt.

[0:31:03] Want dan kunnen we nog beter meten wat de impact van discriminatie is, maar ook van het beleid daartegen.

[0:31:09] Tot slot, ik zou graag snel een voortzetting zien van het Nationaal Programma Discriminatie en Racisme, wat uit het Gegeerakkoord gehaald was, maar de aangenomen motie van Baarle roept daartoe op.

[0:31:21] Vooral zou ik graag willen weten welke ambities en onder welk tijdspand wij die ambities kunnen verwachten van de minister en ook hoe hij al die versnipperde verantwoordelijkheden daarin bij elkaar gaat brengen.

[0:31:35] En ik zou graag willen weten hoe hier in aandacht wordt besteed aan discriminatie van specifieke groepen, zoals bijvoorbeeld anti-Aziatisch racisme, moslimdiscriminatie en anti-zwart racisme.

[0:31:45] Voorzitter, ik rond af.

[0:31:47] Discriminatie is een veelkoppig monster en dat is ook echt niet altijd in beleid en regels te vatten.

[0:31:52] Maar we moeten hier in Den Haag echt beter ons best doen om systemen en regelgeving in ieder geval dusdanig vorm te geven dat het zo min mogelijk voorkomt.

[0:32:00] De denkrichtingen... Komt tot afronding.

[0:32:02] Dat is mijn laatste zin.

[0:32:03] De denkrichtingen liggen er, maar met denkrichtingen alleen zorgen we er niet voor dat discriminatie verdwijnt.

[0:32:10] Dus niet denken, maar doen, zou ik tegen deze minister willen zeggen.

[0:32:16] Ik zie een interruptie van mevrouw Keizer.

[0:32:19] Dank, voorzitter.

[0:32:20] Dat eenzijdig overheidshandelen.

[0:32:25] Als ik het goed begrijp, gaat daar weer een heel gebeuren voor worden opgetuigd met bijbehorende instituties, ambtenaren, terwijl het toch al zo is dat je tegen eenzijdig overheidshandelen bezwaar in kunt dienen.

[0:32:44] Schiet dit niet een beetje door, voorzitter?

[0:32:48] Mevrouw Tsigai.

[0:32:49] Voorzitter, er wordt niet iets heel nieuws opgetuikt.

[0:32:53] Mensen kunnen gewoon met hun klacht over eenzijdig overheidshandelen terecht bij het College voor de Rechten van de Mens.

[0:32:59] Dat bestaat al heel lang.

[0:33:01] Mevrouw Keizer.

[0:33:01] Wat gaat er dan extra allemaal weer komen waardoor de heer Bamenga daarover sprak, u daarover sprak,

[0:33:10] terwijl daar dus al mogelijkheden voor zijn.

[0:33:13] Ik ben zo ongelooflijk bang, voorzitter, dat we het constant hebben over de gigantische grote overheid, de ambtenaren die daarvoor nodig zijn en daar wat aan willen doen.

[0:33:23] En elke keer weet de meerderheid van de politiek er weer iets aan toe te voegen.

[0:33:29] Is dit nou echt nodig, bovenop alles wat er al is?

[0:33:35] Ja, voorzitter, ten eerste heb ik het eigenlijk nog nooit gehad over de hele grote overheid en dat er teveel ambtenaren zijn.

[0:33:43] Maar ten tweede heb ik nu ook niet voorgesteld om extra ambtenaren toe te voegen.

[0:33:47] Ik heb gevraagd of het college voor de rechten van de mens genoeg budget kan krijgen om zaken die mensen daar aanmelden, wat hun goed recht is, te behandelen.

[0:33:59] Dat is wat ik heb gevraagd.

[0:34:02] Ik kijk even rond of er nog meer

[0:34:05] interrupties zijn en die zijn er niet, dan ga ik naar de heer Seder.

[0:34:09] Ik heb een kort voorstel.

[0:34:10] Over zes minuten moeten gestemd worden en ik moet stemmen.

[0:34:12] Ik denk een aantal ook hier.

[0:34:15] Ik stel voor dat ik iemand anders voor laat gaan, even stem, dan ook weer terugkom en daarna dat ook weer op oppakt.

[0:34:23] Mij moet mevrouw Keizer ook over drie minuten weg.

[0:34:25] Dat zou zijn voorstel zijn.

[0:34:26] Ik kijk even rond of daar bezwaren tegen zijn.

[0:34:29] Nee, dan ga ik door naar collega Vlag.

[0:34:36] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:34:39] Voorzitter, de situatie is ongekend.

[0:34:41] Er gaat een vloedgolf door onze samenleving die niet te stoppen is.

[0:34:45] Nederland zit midden in een discriminatiedrama van ongekende omvang.

[0:34:50] Laat eens op u inwerken wie in ons land allemaal gediscrimineerd worden.

[0:34:54] Kinderen worden gediscrimineerd volgens de kinderombudsman.

[0:34:57] Volgens de Aziatische gemeenschap is er een blinde vlek voor anti-Aziatisch racisme.

[0:35:02] Turken en Marokkanen voelen zich gediscrimineerd door het gebruik van criminaliteitscijfers.

[0:35:07] MBO'ers worden gediscrimineerd in studentencafés volgens het College voor de Mensenrechten.

[0:35:11] En minderheden worden volgens de FNV gediscrimineerd op de werkvloer.

[0:35:15] Vrouwen worden gediscrimineerd als hun aanwezigheid in de top van beursgenoteerde ondernemingen minder dan de helft is.

[0:35:21] Moslims lijden onder discriminerende islamofobie volgens DENK.

[0:35:26] Transvrouwen beroepen zich op discriminatie als ze niet aan vrouwensport mogen deelnemen.

[0:35:30] Niet onbelangrijk, 50-plussers, en daar hoor ik sinds kort ook bij, ervaren discriminatie als ze solliciteren voor een baan.

[0:35:37] En dit is nog maar het begin van een lijstje.

[0:35:40] Voorzitter, wie voelt zich inmiddels niet gediscrimineerd in ons land?

[0:35:44] De SGP zegt niet dat discriminatie niet bestaat, maar toch stel ik bewust de vraag, wat zegt het over de manier waarop we samenleving zijn als we overal bronnen van discriminatie willen zien?

[0:35:56] Ik vermoed dat de Nederlandse samenleving als patiënt in de spreekkamer van een therapeut zou horen dat sprake is van een obsessief compulsieve discriminatiestoornis.

[0:36:07] Die vraagt om behandeling, niet waar minister?

[0:36:11] Wat blijft er immers nog van discriminatie over als iedereen zich gediscrimineerd voelt?

[0:36:17] en leidt deze inflatie er niet onvermijdelijk toe dat de zwaarste problemen, zoals geweld tegen de Joodse gemeenschap, meer relatief gemaakt worden.

[0:36:25] Ik hoor graag een reflectie van de minister hierop.

[0:36:29] Voorzitter, de SGP vraagt aandacht voor het risico van sluipende juridisering die onze samenleving aantast.

[0:36:35] Ik noem twee actuele voorbeelden.

[0:36:38] Wat we altijd het pesten van kinderen noemden, was een moreel kwaad dat door burgers onderling bestreden moest worden.

[0:36:45] Natuurlijk had pesten altijd al te maken met bepaalde kenmerken en juist daarom is het zo venijnig.

[0:36:51] Door inbreng van de kinderombudsman wordt pesten nu echter een discriminatievraagstuk.

[0:36:56] Is dat wenselijk?

[0:36:58] En als tweede actueel voorbeeld...

[0:37:01] Ik zal even hier stoppen, want anders dan...

[0:37:05] Moeten we daar wel even rekening mee.

[0:37:51] Oké, kunt u bijdragen, vervolgen.

[0:37:55] Even aandacht voor de heer Vlag.

[0:37:57] Voorzitter, dank u wel.

[0:37:58] Ik vervolg mijn betoog.

[0:37:59] Als tweede actueel voorbeeld noem ik de apotheker die als beleid heeft om alle middelen te verstrekken die genezen en verzachten, maar geen middelen die het leven afbreken.

[0:38:08] Jarenlang was dat geen probleem, maar door een opiniestukje van een dolle mina in de krant is er nu de verdenking van discriminatie.

[0:38:15] Minister, is dit de richting die we in moeten?

[0:38:18] Voorzitter, de SGP vindt dat de overheid geen discriminatiecultus mag voelen, maar dat het eerder tijd is om te gaan afremmen.

[0:38:25] Er is al een indrukwekkende lijst aan agenda's, sessies, loketten, voorzieningen, actieplannen en wetgeving.

[0:38:32] Daar moet eerder iets van af dan iets bij.

[0:38:35] Laat het kabinet dus geen tijd steken in nog een rijksbrede en overkoepelende aanpak van discriminatie.

[0:38:41] En doen we er echt verstandig aan, vraag ik de minister, om een klachtenoptie

[0:38:45] over eenzijdig overheidshandelen in de Algemene Wet gelijke behandeling te zetten.

[0:38:49] Dit vraagt nog meer inzet van mensen en middelen, zo blijkt uit de stukken.

[0:38:53] De toch al kreunende overheid kan hierdoor nog verder in de verdachte bank komen.

[0:39:00] Voorzitter, de SGP verwondert zich ook over de aandacht die islamofobie in korte tijd heeft verworven.

[0:39:05] In een slechte bui zou je bijna denken dat het moslimbroederschap al behoorlijk aan het oogst is binnen onze instituties.

[0:39:12] De SGP vraagt het kabinet om hier echt meer kritisch mee om te gaan.

[0:39:16] Hoe is het mogelijk dat de internationale dag tegen islamofobie nu al als een soort natuurverschijnsel in een beslisnota van ambtenaren staat?

[0:39:25] terwijl deze dag pas in 2022 op dubieuze wijze door de VN is verzonnen.

[0:39:31] Het is ronduit discriminerend dat de VN in de betreffende resolutie wel andere vormen van discriminatie onderkent, zoals antisemitisme en christianofobie, maar vervolgens alleen een internationale dag tegen islamofobie uitroept.

[0:39:46] Tekent Nederland haar bezwaar tegen haar minister en houden we ons hier verder van?

[0:39:52] In dezelfde lijn vindt de SGP... U heeft een interruptie van de heer Van Baarne.

[0:39:57] Ja, voorzitter.

[0:39:58] Kijk, waar ik bij politieke partijen zoals de SGP een beetje klaar mee ben, is die constante dubbele maat.

[0:40:06] Het is terecht dat er een plan is tegen antisemitisme.

[0:40:11] En het is ook terecht dat de SGP, andere politieke partijen, en wij doen dat ook, bezwaar maken tegen antisemitisme en de overheid oproepen om daar wat aan te doen.

[0:40:21] Maar als er tegelijkertijd een plan wordt gevraagd tegen moslimhaat, dan zegt de SGP dat moeten we niet doen.

[0:40:27] De SGP vraagt om geld voor de beveiliging van synagogen, maar als er tegelijkertijd gevraagd wordt om geld voor de beveiliging van moskeeën die te maken hebben, afgelopen week nog een moskee met een haatincident, dan zegt de SGP nee.

[0:40:40] Ik snap niet waarom de SGP elke keer weer shopt in discriminatievormen.

[0:40:46] Terecht antisemitisme wil bestrijden, terecht

[0:40:49] vervolging van christenen, uitsluiting van christenen wil bestrijden, maar als het gaat om het beschermen van moslims in de samenleving dat wegwijft, niet thuisgeeft en niks wil doen.

[0:40:59] Waarom?

[0:41:02] Nou, voorzitter, het antwoord op die vraag is eigenlijk heel eenvoudig.

[0:41:06] Vanmorgen is er in Nederland één school gesloten vanwege een dreiging.

[0:41:11] En dat is een Joodse school.

[0:41:13] Dat is niet voor niks de groep die het zwaarst onder druk staat in ons land.

[0:41:18] Die groep wordt enorm bedreigd.

[0:41:20] Daarom hebben wij ook antisemitisme als apart misdrijf ook in onze wet staan.

[0:41:27] En mensen die proberen om islamofobie

[0:41:30] op één lijn te zetten of gelijk te stellen aan antisemitisme, minachten daarmee de geschiedenis en verdraaien de werkelijkheid in het heden.

[0:41:39] En ik ontken helemaal niet dat er ook wel eens een aanval op een moskee zal zijn.

[0:41:43] Die is er ook op een kerk als je zoekt op

[0:41:46] Vernielingen of bekladdingen van kerken kom je hele lange rijen tegen.

[0:41:50] Toch vraag ik je niet om een speciale aanpak tegen christenhaat.

[0:41:53] Antisemitisme is een dermate ingrijpend, historisch geworteld kwaad, dat dat een aparte plek in onze wet heeft gekregen.

[0:42:01] En daarom is dit geen dubbele maat.

[0:42:02] Sterker nog, ik vind het een dubbele maat zoals er nu mee om wordt gegaan met die internationale dag.

[0:42:07] Als we beginnen over kennis van de geschiedenis en hoe wegkijken van retoriek over groepen en discriminatie van groepen een verschrikkelijke uitwerking kan hebben, dan zou ik tegen de heer Vlag willen zeggen, misschien kent u de geschiedenis wel of niet goed genoeg.

[0:42:25] We zien dat er elk jaar tientallen incidenten tegen moskeeën gemeld worden.

[0:42:31] Van het plaatsen van varkenskoppen tot ook zelfs islamitische scholen die aangeven vernieuwd te zijn en aangevallen te zijn.

[0:42:40] Moslima's die aangeven op straat beschimpd te worden.

[0:42:43] gewoon fysiek ook te maken krijgen met aanvallen vanwege het feit dat deze moslima's een hoofddoek dragen.

[0:42:50] En voorzitter, dan kan ik er echt met mijn hoofd niet bij dat de SGP niet alleen spreekwoordelijk, maar ook in de praktijk terecht...

[0:42:59] heel barmhartig is als het gaat om het bestrijden van antisemitisme.

[0:43:03] En ik vind dat dat ook moet gebeuren.

[0:43:05] En ik vind dat het feit dat die school dicht moet, dat vind ik schandalig.

[0:43:09] Maar ik blijf erbij dat het ook een schandaal is dat ik bij de SGP dezelfde voortvarendheid niet zie bij het bestrijden van moslimhaat.

[0:43:17] Sterker nog, dan wordt dat onder de tafel geveegd en dan wordt een wet gedaan als een soort klaagzwang.

[0:43:22] Waarom die dubbele maat?

[0:43:25] De heer Vlag.

[0:43:26] Ja voorzitter, ik begrijp niet zo goed waarom collega Van Balen zo op zoek is naar dat slachtofferschap.

[0:43:31] Want laat helder zijn, de voorbeelden die hij noemt lees ik ook in de krant of elders.

[0:43:36] En die zijn verwerpelijk.

[0:43:37] Je hoort niemand te bedreigen en aan te pakken.

[0:43:40] Maar daar hebben we in Nederland gewoon al algemene wetgeving voor.

[0:43:43] Wat ik betoog is dat ik geen enkele aanleiding zie om moslims in dit geval als een aparte groep in de wet een plek te geven omdat ze apart of meer geweld moeten ondergaan.

[0:43:54] Ik zet er tegenover dat kerken ook belaagd worden en dat christenen ook niet vragen om die plek hier in Nederland.

[0:44:00] Wat wel een aparte groep is die beschermd moet worden vanuit lange historische verdorven wortels is antisemitisme.

[0:44:08] Joden hebben in ons land nauwelijks nog een plek.

[0:44:10] Het is een hele kleine groep.

[0:44:11] En ik zeg het nog maar een keer, er is maar één basisschool in Nederland met hekken eromheen van gekarteld metaal, met vijf mensen voor de poort, die vandaag niet open kon gaan vanwege extreme dreiging.

[0:44:24] En daarom is het goed dat dat geworteld is in onze wet, maar onze wet is robuust genoeg om al die voorbeelden die u noemt aan te pakken, net als alle andere voorbeelden van verwerkelijk geweld en belaging.

[0:44:37] Oké, dank u wel.

[0:44:38] Laten we in ieder geval de vragen ook beknopt houden.

[0:44:43] En ik zie verder geen andere interrupties.

[0:44:45] Dan vervolgt u uw betoog.

[0:44:48] Prima, voorzitter.

[0:44:49] In dezelfde lijn vindt de SGP het problematisch dat de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme...

[0:44:55] alleen een programmaleider moslimdiscriminatie benoemd.

[0:44:58] Is het niet vreemd dat juist deze instantie zich zo eenzijdig opwerpt voor een bepaalde groep?

[0:45:04] Het kabinet kan zich dan niet volledig verschuilen achter de inrichtingsvrijheid van de nationaal coördinator.

[0:45:10] Als het kabinet een nationale coördinator aanstelt, is de evenwichtige uitstraling ervan toch ook altijd een zaak van het kabinet.

[0:45:18] De SGP vindt het gebruik van de term islamofobie ronduit misleidend.

[0:45:22] Uiteraard is vrees voor moslims als mensen onderling niet wenselijk, maar daarmee mag terecht de vrees voor de islam als godsdienst niet op voorhand verdacht worden gemaakt.

[0:45:32] Weerstand tegen de islam is niet vreemd als we letten op de vreselijke dingen die wereldwijd gebeuren, de djihadistische dreiging die onze diensten rapporteren en de subtiele invloed van organisaties zoals de moslimbroederschap.

[0:45:45] Er kent de minister voluit het recht om kritiek te hebben op de islam en houdt het kabinet in ieder geval afstand van de term islamofobie.

[0:45:54] Voorzitter, de SGP wil zich verder houden van een krampachtige hang naar slachtofferschap.

[0:45:59] Daarom vindt de SGP tot op heden dat we in de nationale aanpak van discriminatie alleen bijzondere aandacht moeten hebben voor antisemitisme en niet ook voor christenen, moslims en andere groepen.

[0:46:08] Die geschiedenis roept ons op tot een bijzondere zorg voor de Joodse gemeenschap.

[0:46:12] Als er al moslimhaat is, dan is die niet veel anders dan haat tegen christenen.

[0:46:17] En als moslims concrete problemen hebben, bestaan er in ons land veel voorzieningen waar vervolgde christenen in islamitische landen alleen maar van kunnen dromen.

[0:46:26] Inmiddels zijn we echter wel op een historisch dieptepunt beland.

[0:46:29] Aan de lijst van discriminatievormen zouden we een nieuwe vorm kunnen toevoegen, namelijk nazi-discriminatie.

[0:46:35] Nazi met een D.

[0:46:37] Er lijkt nog maar één groep over die bij bescherming tegen discriminatie buiten de boot valt.

[0:46:41] En dat is de christelijke cultuur en traditie van ons land en continent.

[0:46:45] De Raad van Europa waarschuwde in 2015 al dat de tolerantie voor christenen in de EU afnam.

[0:46:51] De rapporten in de EU laten zien dat het afgelopen jaar een zorgwekkende trend van incidenten tegen christenen.

[0:46:57] In januari dit jaar betreurde het Europese parlement in een resolutie dat er wel een Europese coördinator voor islamofobie is, maar geen coördinator voor christenfobie, terwijl het christendom de meest vervolgde godsdienst ter wereld is.

[0:47:11] Hoe kijkt de minister hiernaar en hoe wil hij onze eigen cultuur en traditie en onze oudste nationale vrijheden van geweten en godsdienst beter beschermen en uitdragen?

[0:47:22] Tot zover, voorzitter.

[0:47:25] Dank u wel.

[0:47:25] Dan zie ik een interruptie van mevrouw Tsigae.

[0:47:28] Ja, ik was eigenlijk niet van plan om te interrumperen op het betoog van de heer Vlagg, maar hij sprak zichzelf wel echt gigantisch tegen met die laatste vraag.

[0:47:38] Want de heer Vlagg zei ja, ik vind niet dat moslims een aparte aanpak verdienen.

[0:47:44] Christenen vragen daar ook niet om, hoeft allemaal niet.

[0:47:46] Het is nooit erger dan dat het voor christenen is, dus het is niet nodig.

[0:47:50] Maar wat wil hij dan nu van de minister met die laatste vraag?

[0:47:54] De heer Vlagg.

[0:47:56] Nou voorzitter, ik spreek mijzelf niet tegen.

[0:47:58] Ik heb gezegd dat als er aanvallen plaatsvinden op kristelijke gebouwen zoals kerken, dat er voldoende aanknopingspunten in onze wet zijn om dat stevig aan te pakken.

[0:48:08] Dat is wat ik betogen heb.

[0:48:09] Dus ik pleit er ook niet voor om een aparte aanpak daarvoor te doen.

[0:48:13] Sterker nog, dat heb ik juist ontkracht.

[0:48:15] Ik lees alleen wel voor dat het Europees Parlement daar wel een resolutie over heeft aangenomen en dat we in een

[0:48:23] cultuur die eeuwenlang christelijk geworteld is, eigenlijk nog maar één groep hebben die niet in die lange lijst met zich gediscrimineerd voelende groepen staat, namelijk de groep christenen.

[0:48:35] Dat is wat ik hierop heb gezongen.

[0:48:37] Dat past uitstekend in mijn betoog.

[0:48:41] De heer Vlagge heeft het steeds over je gediscrimineerd voelen, maar er is iets anders tussen je gediscrimineerd voelen en daadwerkelijk gediscrimineerd worden.

[0:48:50] En ik snap dat de SGP zich zo inzet voor de Joodse gemeenschap en de aanpak van antisemitisme.

[0:48:57] Dat vind ik echt heel terecht.

[0:48:59] Maar naast antisemitisme is na 7 oktober ook moslimhaat in Nederland schrikbarend toegenomen.

[0:49:07] Er is een aparte coördinator voor antisemitisme, terecht, en de nationale coördinator zegt nu laten we een apart programma maken voor moslimdiscriminatie.

[0:49:17] Ik begrijp met alle wil van de wereld niet waarom je als christelijke partij het geloof broeders en zusters in een ander geloof niet gunt om hun religieuze vrijheid

[0:49:26] in Nederland ook beschermd te zien, of dat nou Joden, moslims of hindoes zijn.

[0:49:31] En ik vind dat hypocriet.

[0:49:32] En ik heb daar ook als iemand met een christelijke achtergrond, zeg ik er even bij, hele grote moeite mee.

[0:49:38] De heer Vlag.

[0:49:39] Ja, maar voorzitter, hier gebeurt iets wat ik niet gezegd heb.

[0:49:42] Hier worden mijn woorden verdraaid.

[0:49:44] Ik zeg niet dat mensen die islamitisch zijn niet beschermd hoeven te worden of niet hun geloof kunnen uit.

[0:49:50] Sterker nog, daarvoor ziet de Nederlandse wetgeving alleen.

[0:49:52] Onze grondwet regelt dat.

[0:49:54] Die rechten zijn er volop.

[0:49:56] Wat volstrekt niet aan de orde is, is dat er een aparte aanpak van moslimhaat zou moeten plaatsvinden in onze ogen.

[0:50:03] Omdat onze wet daar al voldoende bescherming voor biedt.

[0:50:08] Dat is gewoon niet aangetoond dat dat nu een groep is die extra die bescherming nodig heeft.

[0:50:12] Ik bestrijd dat ook.

[0:50:14] En ik zet daar tegenover dat ook christenen dat niet vragen.

[0:50:19] Mijn woorden worden op deze manier wel echt verdraaid.

[0:50:21] Onze wet is voldoende robuust om iedereen in Nederland de vrijheid te geven om dat te beleiden.

[0:50:27] Er is maar één groep die een aparte status krijgt wat ons betreft en dat is vanuit die lange historische lijnen het antisemitisme, de Joodse gemeenschap.

[0:50:35] En dat is volgens mij heel terecht.

[0:50:38] Dank.

[0:50:40] Dan ga ik nu naar de heer Van Baarle voor zijn bijdrage.

[0:50:45] Dank u wel, voorzitter.

[0:50:48] Ik zou graag willen beginnen met het onderwerp moslimhaat.

[0:50:51] Want na de donkere periode van het afgelopen kabinet Wilders, na al die rapporten, al die cijfers en waarschuwingen, zou je verwachten dat deze Kamer en ook de Nederlandse regering eindelijk zou opstaan tegen moslimhaat.

[0:51:05] Maar voorzitter, wat zien we in de praktijk?

[0:51:07] Een Tweede Kamer die elke keer weer debatten blokkeert wanneer een debat wordt aangevraagd over een bedreiging, een bekladding of een intimidatie van een moskee.

[0:51:16] Een Tweede Kamer die wegkijkt wanneer vrouwen met een hoofddoek geen eerlijke kans krijgen op de arbeidsmarkt.

[0:51:21] Een Tweede Kamer die stilblijft wanneer er jaar na jaar steeds meer moslims te maken krijgen met discriminatie.

[0:51:27] En wanneer onderzoek naar onderzoek blootlegt wat moslims al jaren ervaren in ons land.

[0:51:32] Namelijk dat niet de daders worden aangepakt,

[0:51:35] maar dat er onderzoeken worden aangevallen en dat de positie van moslims in de samenleving steeds meer onder druk komt te staan.

[0:51:42] En voorzitter, als het gaat om antisemitisme...

[0:51:45] Dan weet deze Kamer gelukkig terecht wel hoe urgentie eruit ziet.

[0:51:50] Dan staat deze Kamer gelukkig terecht wel op.

[0:51:53] Dan is er een eigen aanpak, dan is er een eigen strategie, dan is er regie, dan is er geld en politieke daadkracht.

[0:52:00] Terecht.

[0:52:01] Want antisemitisme, dat is een gif en moet keihard worden bestreden.

[0:52:05] Maar voorzitter, denk al er echt niet bij waarom diezelfde urgentie niet gezien wordt wanneer moslims in onze samenleving te maken krijgen met bedreigingen.

[0:52:16] Waarom wordt er bij antisemitisme terecht wel gezegd, hier mogen we nooit voor wegkijken, maar wordt er bij moslimhaat structureel door deze Kamer weggekeken omdat elk debat door deze Kamer wordt weggestemd?

[0:52:28] Waarom krijgt de ene vorm van haat terecht een eigen coördinator met een eigen gericht aanpak, terwijl moslimhaat elke keer weer blijft hangen in vrijblijvendheden van gesprekken, adviezen en elke keer weer uitstelberichten?

[0:52:41] Voorzitter, waarom krijgen synagogen terecht wel budget voor hun beveiliging, maar krijgen moskeeën dat niet, terwijl die ook te maken hebben met bedreigingen?

[0:52:51] en intimidaties.

[0:52:52] Waarom is er wel terecht een plan tegen antisemitisme bij de overheid, maar is dat plan er voor de bestrijding van moslimhaat niet?

[0:52:59] Voorzitter, dat is een woord voor dubbele maat.

[0:53:02] En voorzitter, ik vraag aan de minister, van waar deze dubbele maat?

[0:53:08] Er is een interruptie van de heer Vlag.

[0:53:12] Ja, voorzitter, het bleek al een beetje te interruptie zojuist, maar wat de heer Van Balie hier doet is heel erg kwalijk.

[0:53:19] Het fenomeen van antisemitisme is een wereldwijd verbreid probleem, wat al lang bestaat, al millennia lang, en wat op ons continent nog een extra verdieping heeft gekregen door de Holocaust, waarbij zes miljoen Joden zijn uitgemoord om het enkele feit dat ze Jood zijn.

[0:53:40] Er is geen enkel ander

[0:53:41] geen enkel andere groep waar daar sprake van is.

[0:53:45] En daarom is er niet voor niks in onze wet een aparte aantekening gemaakt voor anti-semitisme als apart misdrijf.

[0:53:52] En alle andere groepen verwerpen wij net zo goed.

[0:53:56] Het geweld, uitsluiting, haat, laat dat helder zijn.

[0:53:59] Laat daar geen misverstand over bestaan.

[0:54:01] Maar door hier nu te proberen om de moslimpopulatie in Nederland op gelijke voet te zetten met de Joods gemeenschap,

[0:54:08] Minachte heer Van Baarle hier echt de geschiedenis en verdraait hij de feiten in het heden?

[0:54:15] En ik zou hem echt willen vragen, doet hij dat nu bewust of ziet hij het verschil echt niet?

[0:54:19] De heer Van Baarle.

[0:54:20] Nou voorzitter, ik denk dat als iemand de geschiedenis minachte dat het de heer Vlag is.

[0:54:25] De laatste genocide in Europa, de Srebrenica.

[0:54:30] Afslachting van moslims.

[0:54:32] Weet de heer Vlag dat?

[0:54:33] En voorzitter, moslimhaat, alsof dat ook niet een fenomeen zou zijn dat al ontzettend lang, decennia lang, bestaat.

[0:54:42] Sterker nog, hier in dit huis, al decennia lang, verdienen politici er hun brood mee om de moslimhaat in de samenleving aan te wakkeren.

[0:54:49] En wat ik kwalijk vind, de heer Vlag heeft het over dat vormen van haat bestreden moeten worden, dat doet u niet.

[0:54:55] U bestrijdt moslimhaat niet, terwijl het voor uw ogen gebeurt, terwijl voor onze ogen moskeeën te maken krijgen met die intimidaties, bedreigingen, aanvallen, islamitische scholen, zegt de SGP elke keer weer, daar gaan we niks aan doen, komt geen budget voor, komt geen plan voor.

[0:55:13] Dat is kwalijk, dat is niks begrepen hebben van de geschiedenis, dat is wegkijken.

[0:55:18] En ik vind dat de heer Vlag zich daarvoor dient te schamen.

[0:55:22] De heer Vlag?

[0:55:23] Ja, voorzitter, Srebrenica op één lijn met de Holocaust zetten, dat laat ik maar even buiten beschouwing, daar mag je je er zelf over oordelen.

[0:55:30] Maar wat daarna gezegd wordt, is gewoon apert onwaar, voorzitter.

[0:55:33] We hebben een wet waarin iedereen beschermd is tegen deze uitwassen.

[0:55:38] Het zou pas kwalijk zijn als ik zou zeggen, nee, daar moet een bepaalde groep van uitgezonderd worden.

[0:55:43] Nee, daar valt iedereen onder.

[0:55:45] Maar wat de heer Van Balie doet, gaat verder.

[0:55:47] Hij wil een groep verbijzonderen en boven die wet uittillen.

[0:55:50] Die wet is kennelijk niet voldoende voor de bescherming van moslims.

[0:55:54] En een aparte aanpak, een aparte strafbaarheid, een aparte coördinaten, alles wat ermee samenhangt, plakken op een groep die in mijn ogen gewoon onderdeel is van de Nederlandse samenleving en dus ook op diezelfde manier beschermd kan worden.

[0:56:08] één lijn te willen zetten met antisemitisme, draagt de heer Van Baarle hierbij aan het vervlakken van het begrips antisemitisme, wat in Nederland al onder grote druk staat.

[0:56:18] De heer Van Baarle weet net zo goed als ik dat 25 procent van de Nederlanders inmiddels geen moeite meer heeft met antisemitisme en dat dat alleen maar toeneemt.

[0:56:27] En daar draagt hij door dit soort uitspraken aan bij.

[0:56:30] En dat neem ik de heer Van Baarle zeer kwalijk.

[0:56:32] De heer Van Baarle.

[0:56:34] Ja, kijk, voorzitter, ik vervlak helemaal niet.

[0:56:37] discussie over antisemitisme in het tegendeel.

[0:56:39] Mijn partij doet altijd voorstellen voor de inspanningen om discriminatie te bestrijden, te vergroten, waaronder antisemitisme.

[0:56:46] Ik vind dat een gif.

[0:56:47] Ik vind dat verwerpelijk en ik laat me dat ook niet in de schoenen schuiven.

[0:56:51] Voorzitter, ik heb ook de Holocaust niet op een op een gelijkgesteld aan de genocide in Srebrenica.

[0:56:56] Ik heb wel de heer Vlag erop gewezen dat hij zijn geschiedenis niet kent.

[0:57:00] Want de laatste genocide op het Europees continent was een genocide op moslims.

[0:57:04] En voorzitter, inderdaad, de wet dient iedereen te beschermen.

[0:57:11] En dat staat op papier.

[0:57:13] In de praktijk zien we dat die wettelijke bescherming, in het bijzonder voor Nederlandse moslims, in de praktijk niet van de grond komt.

[0:57:21] Omdat moskeeën aan de lopende band te maken krijgen met dreigbrieven, intimidaties en haatacties.

[0:57:28] Omdat er verschrikkelijke leuzen geroepen worden.

[0:57:30] Omdat we zien

[0:57:31] op basis van enquêteresultaten dat een ontzettend groot deel van de Nederlandse bevolking nog steeds aangeeft dat ze moeite hebben met bijvoorbeeld het krijgen van een moslim als een buurman, dat we zien dat dames met een hoofddoek structureel afgewezen worden op de arbeidsmarkt als ze solliciteren.

[0:57:48] En voorzitter, daar moet wat aan gebeuren.

[0:57:51] En als de SGP elke keer weer zegt dat doen we niet, daar willen we niks aan doen, en in het geval van antisemitisme terecht wel, dan is daar maar één woord voor.

[0:58:01] Twee woorden, dubbele maat.

[0:58:06] Ik wil nog even opmerken dat de vragen echt langer dan een minuut duren.

[0:58:10] Dat is echt te lang, dus graag korter met de vragen en als het kan ook de antwoorden wat korter.

[0:58:18] De heer Vlag nogmaals.

[0:58:19] Ik weet niet of de heer Van Balen het niet wil begrijpen of het echt niet begrijpt, maar ik zeg niet dat er niks aan moet gebeuren.

[0:58:25] Dat ligt alvast in onze wet, in onze grondwet.

[0:58:28] Antidiscriminatie en de algemene wetgelijke behandeling bieden voldoende aanknopingspunten daarvoor.

[0:58:33] Ik bestrijd alleen het betoog van de heer Van Balen als hij...

[0:58:37] één groep in de Nederlandse samenleving boven alle andere groepen uit wil tillen en er nog eens een aparte behandeling wil geven, omdat dat probleem kennelijk onbeheersbaar is, groter dan andere groepen.

[0:58:47] En dat slachtofferschap, dat stel ik aan de kaak.

[0:58:49] Dus ik werp ver van me dat ik daar niks aan zou willen doen.

[0:58:53] Maar het verbijzondere van één specifieke groep naast de ene groep die ik net genoemd heb, vind ik niet passend.

[0:59:00] De heer Verbaarle.

[0:59:01] Ja, en voorzitter, kijk, daar maak ik dus bezwaar tegen.

[0:59:06] Precies dit.

[0:59:07] De heer Vlagg die zegt alleen één groep in de samenleving daar mag een plan tegen discriminatie voor gemaakt worden.

[0:59:13] Alleen één groep in de samenleving daar mag aandacht zijn voor de beveiliging van religieuze gebedshuizen en andere groepen niet.

[0:59:21] Ik vind het terecht dat er aandacht is voor de bestrijding van discriminatie.

[0:59:25] Maar voorzitter, als de heer Vlagg zegt dat hij niet zegt dat er niks moet gebeuren, waarom stemt hij dan consequent?

[0:59:31] tegen extra geld voor het bestrijden van discriminatie?

[0:59:35] Als hij zegt dat er niet zo is dat er niks moet gebeuren, waarom stemt hij dan consequent tegen debatten om het te hebben over de beveiliging van gebedshuizen?

[0:59:44] Als de heer Vlagg zegt dat hij niet vindt dat er niets moet gebeuren, waarom stemt hij dan consequent tegen bijvoorbeeld het borgen van dat er een nationaal plan is en dat er ook een nationaal coördinator is tegen discriminatie?

[0:59:55] Voorzitter, het zijn allemaal lege woorden.

[0:59:56] De heer Vlagg bewijst lippendienst, maar aan de andere kant

[0:59:59] Wuift u het hele probleem weg en doet u dat ook nog eens op een manier waarbij slechts één groep in de Nederlandse samenleving op de hulp van de Nederlandse overheid kan rekenen.

[1:00:08] Heel erg kwalijk.

[1:00:10] Ik zou bijna zeggen, hoe ver kan framing gaan?

[1:00:14] Ik heb het nu drie keer uitgelegd.

[1:00:16] Iedereen in Nederland valt onder de bescherming van de Nederlandse wet en de grondwet.

[1:00:20] Wij hebben alleen met z'n allen vanuit historisch perspectief één groep bijzondere aandacht gegeven, omdat dat kwaad zo wijdverbreid om zich heen heeft gegrepen op het Europese vasteland, dat we dat ook wel moeten doen.

[1:00:35] Waarom ik tegen die motie stem, laat dat helder zijn.

[1:00:37] Ik heb aan het begin van mijn betoog gezegd dat discriminatie om zich heen grijpt als een gulzig monster en steeds grotere groepen mensen zeggen zich gediscrimineerd te voelen.

[1:00:48] En waar is ook het incasseringsvermogen?

[1:00:50] Wanneer zie je ook iets gewoon als normaal pesten?

[1:00:52] Ik bedoel, wat ik in mijn jeugd heb meegemaakt, zou je misschien onder de huidige maatstaven discriminatie noemen.

[1:00:57] Ik noem het gewoon pesten.

[1:00:59] Met andere woorden, ik heb ook een betoog gehouden om

[1:01:02] discriminatie en de aanpak daarvan te normaliseren.

[1:01:06] Niet alles discriminatie te noemen, want op het moment dat je dat doet is niets meer discriminatie.

[1:01:11] De heer Van Baarle.

[1:01:13] Kijk voorzitter, de heer Vlag die zegt iedereen is gelijk voor de wet, maar dat is niet wat de SGP zegt.

[1:01:19] De SGP zegt iedereen is gelijk voor de wet, behalve moslims.

[1:01:22] Dat is wat de SGP zegt.

[1:01:24] Voorzitter, in een afgelopen debat heeft de SGP nog gepleit om zelfs als vluchtelingen naar Nederland te komen, islamitische vluchtelingen dan misschien maar af te wijzen omdat de SGP liever christenen opvangt dan moslims.

[1:01:39] is gewoon discrimineren.

[1:01:40] De SGP heeft zelfs een anti-islaam manifest gepubliceerd waarin eigenlijk alle religieuze vormen van vrijheid die zijn geregeld in ons land uitgezonderd worden voor moslims omdat de SGP een strijd wil voeren tegen de aanwezigheid van de islaam in Nederland.

[1:01:56] Voorzitter de SGP is helemaal niet voor gelijke rechten.

[1:01:59] De SGP is voor gelijke rechten, behalve voor moslims en ik zou ook zeggen behalve voor vrouwen, gezien uw treurige historie binnen uw partij, waarbij u bijvoorbeeld vrouwen ook niet eens in een openbare rol een volksvertegenwoordiger voor een hele lange tijd liet zijn.

[1:02:16] En voorzitter, ik vind dat een bloody shame.

[1:02:19] De heer Vlag zou het woord gelijke behandeling niet eens in de mond mogen nemen.

[1:02:23] De heer Vlag.

[1:02:25] Ja, voorzitter, de heer Van Balen begint nu de toevlucht tot een soort jeibakken te nemen.

[1:02:29] Dat mag natuurlijk allemaal.

[1:02:31] Ik wil het debat gewoon proberen op de inhoud te houden.

[1:02:35] Ik vind dat er ook in Nederland kritiek mag zijn op godsdiensten.

[1:02:39] Weet de heer Van Balen hoe in satirische programma's er de draak wordt gestoken met het christendom?

[1:02:46] Welke grappen er gemaakt worden die gewoon godslastelijk zijn en discriminerend?

[1:02:52] Daar hoor of zie je nooit een gewelddadige uiting of bedreiging vanuit de christelijke hoek voor.

[1:02:58] Weet de heer Van Balen bijvoorbeeld ook dat een onder ons bekende Arjen Lubach geen grappen durft te maken over de islam.

[1:03:05] Ik heb in mijn betoog daarom gepleit.

[1:03:08] Laat er ruimte blijven voor kritiek op een godsdienst, omdat het valt onder de vrijheid van meningsuiting.

[1:03:13] Dat is echt iets anders dan dat je de mensen die die godsdienst aanhangen, discrimineert.

[1:03:19] Dat onderscheid maak ik nadrukkelijk tussen de godsdienst aan de ene kant en de ideologie die daarmee samenhangt en de mensen die dat beleiden.

[1:03:27] Ik mag toch hopen dat dat duidelijk is en dat de heer Van Balen zijn zware aantijgingen in mijn richting zou willen afzwakken.

[1:03:33] De heer Van Balen.

[1:03:34] Nou voorzitter, ik ga helemaal niks afzwakken.

[1:03:36] Kijk, in een vrije samenleving moet er altijd ruimte zijn voor kritiek, gesprekken over religie, welke religie dat ook is.

[1:03:44] Daar gaat het helemaal niet om.

[1:03:45] Het gaat erom dat de SGP voorstellen doet die openlijk discrimineren.

[1:03:50] Ik zeg het nog een keer.

[1:03:51] Het was uw partij bij het debat over asiel en migratie die zei, we moeten gaan selecteren op basis van cultuur en religie bij vluchtelingen.

[1:04:01] Dus dat betekent heel concreet, iemand die komt die is moslim, die wordt afgewezen.

[1:04:05] Iemand die komt die is christen, die mag volgens de SGP welkomen, want die lijkt meer op ons.

[1:04:11] Ik heb gewezen op het anti-islaam plan wat de SGP heeft uitgebracht.

[1:04:15] waarin maatregelen staan waarbij dingen zoals gebetsoproepen en andere zaken die te maken hebben met de islam, dat moet allemaal verboden worden, terwijl die religieuze vrijheden voor andere groepen gewoon in stand blijven.

[1:04:26] Dat noem je discriminatie.

[1:04:27] En ik heb ook nog eens gewezen op de kwalijke praktijk binnen de SGP, dat vrouwen geen openbaar volksvertegenwoordigende rol mogen hebben hier in de Tweede Kamer.

[1:04:39] En voorzitter, dat is discriminatie.

[1:04:41] In de richting van moslims, in de richting van vrouwen en dan maakt de SGP zich schuldig aan.

[1:04:48] Ja, voorzitter, dit is mijn laatste interruptie dan, als ik goed meegeteld heb.

[1:04:51] En dan moeten we er maar over stoppen, want wij komen echt niet nader tot elkaar.

[1:04:55] Wat mijn collega Van Dijk heeft betoogd in het debat met de heer Van Baarle, is dat het goed voorstelbaar is dat je in de spreiding van vluchtelingen over de wereld probeert ook aan te sluiten bij de culturele identiteit van landen waar mensen naartoe gaan.

[1:05:11] En dat heeft hij nadrukkelijk betoogd.

[1:05:13] Christenen die in het Midden-Oosten vervolgd worden en eigenlijk nergens een plek hebben, zou je hier dan bij voorrang op moeten vangen.

[1:05:18] En wellicht mensen die islamitisch zijn, hebben andere keuzes in het Midden-Oosten.

[1:05:23] Dat betekent niet dat je de mensen andere rechten geeft.

[1:05:25] Je zoekt er alleen een andere plek voor.

[1:05:27] Dus ja, we kunnen ervan maken wat we willen, maar we moeten het debat wel zuiver voeren, voorzitter.

[1:05:32] En ik constateer maar dat we, ondanks zes interrupties en vragen en antwoorden die we heen en weer hebben, geen millimeter dichter bij elkaar zijn gekomen.

[1:05:40] Het was toch echt de SGP die in dat debat funzige platitudes hier de eten in braakte, namelijk moslims gewoon beter opvangen in islamitische landen en de voorkeur geven aan christenen.

[1:05:55] Dat is discriminatie.

[1:05:57] Ik kan er geen ander woord voor verzinnen.

[1:06:00] Het feit dat de SGP gewoon in het beleid heeft als politieke partij

[1:06:06] had, heeft, dat vrouwen hier niet volksoptegenwoordiger kunnen zijn in de Tweede Kamer, dat is discriminatie.

[1:06:13] En ik vind het gewoon heel erg vergaan.

[1:06:15] Ik vind het heel erg vergaan als een politieke partij zich schuldig maakt aan discriminatie, een politieke partij hier alle vormen van discriminatie maar een beetje wegwuift, als zijnde dat het maar een soort klaagzang zou zijn die niet onderbouwd is, maar dat bij één groep wel wil doen.

[1:06:32] Die blijft erbij dat de SGP hypocritisch

[1:06:35] selectief is en ook nog eens een terechte noodzaak om discriminatie te bestrijden daarvan wegkijkt en ik vind dat gewoon buitengewoon treurig.

[1:06:45] Dan ga ik nu naar mevrouw Keizer.

[1:06:47] Ja, dank voorzitter.

[1:06:50] Laten we teruggaan naar dat wat de heer Van Baarle hier zegt, namelijk dat er sprake is van haat.

[1:07:00] Even gewoon cijfers.

[1:07:03] CBS publicatie Ervaren discriminatie in Nederland bevat recente data waarin wordt gerapporteerd, en daar komt hij, dat 16,1 procent van de respondenten die zichzelf als moslim ziet,

[1:07:16] zichzelf gediscrimineerd voelt.

[1:07:21] Is dat de haat die de heer Van Baarle hier betoogt?

[1:07:27] Of is de haat het bekladden van de moskee?

[1:07:31] Mag niet hè?

[1:07:33] Maar dat is toch ook niet?

[1:07:35] Haat, dat is gewoon gedrag wat onacceptabel is en waar dan ook tegen opgetreden wordt.

[1:07:41] Dus waarom zet de heer Van Baarle het nou zo extreem aan, anders dan dat het het verdienmodel is van zijn partij?

[1:07:53] De heer Van Baarle.

[1:07:54] Voorzitter, hoor ik nou goed wat mevrouw Keizer zegt.

[1:07:57] Het beklappen van een moskee, dat is geen haatactie.

[1:08:01] Dan wordt het debat wel heel erg treurig hoor.

[1:08:04] Als het bekladden van een moskee met haatsymbolen, haatteksten, als dat door mevrouw Keizer niet als een haatactie wordt gezien, is het blijkbaar vrijheid van meningsuiting.

[1:08:13] Het is leuk, volgens mevrouw Keizer, gewoon even vrolijk een moskee bekladden, dat is blijkbaar geen haatactie.

[1:08:19] Echt, mevrouw Keijzer die veegt hier een beetje gewoon artikel 1 van de grondwet maar even van tafel voor Nederlandse moslims.

[1:08:27] En voorzitter, ik kan u verzekeren dat als dezelfde soort acties, en dat doet mevrouw Keijzer ook terecht, bij synagogen plaatsvinden, dat mevrouw Keijzer daar terecht een punt van maakt.

[1:08:37] En goed ook, want synagogen mag je niet aanvallen.

[1:08:40] Maar als het dan gaat om moskeeën die te maken krijgen met een varkenskop voor de deur, een terroristisch aanslag op een moskee die is gepleegd,

[1:08:48] in Enschede, andere moskeeën die met bloedbesmeurde draagbrieven krijgen aan de lopende band, dan is dat blijkbaar geen haat.

[1:08:56] Kom op, zeg ik tegen mevrouw Keizer.

[1:09:00] Ja, voorzitter, hier zijn we dus bij het punt waar het over zou moeten gaan.

[1:09:05] Namelijk, is dit gedrag acceptabel?

[1:09:09] Nee.

[1:09:10] Maar helaas gebeurt dat in de samenleving wel breder.

[1:09:15] Hier bij de Kamer komt dat terecht bij Kamerleden, dat gebeurt bij synagogen, dat gebeurt bij kerken.

[1:09:23] Maar dat is iets anders dan zeggen dat er sprake is van wijdverbreide haat

[1:09:29] waardoor de belastingbetaler allerlei geld aan moet worden besteed.

[1:09:35] En dat is nou precies mijn punt in deze hele discussie hier.

[1:09:40] We hebben een gebroken schepping, helaas.

[1:09:43] Mensen misdragen zich, helaas.

[1:09:46] Daar treed je tegenop.

[1:09:48] Maar dat is iets anders dan doen dat er sprake is van moslimhaat in onze samenleving.

[1:09:57] Zou de heer Van Baarle willen ingaan op de 16,1 procent van de moslims die zichzelf gediscrimineerd voelt?

[1:10:07] Voelt, voorzitter.

[1:10:09] Want dat is iets anders dan dat er sprake is van discriminatie.

[1:10:14] En dat is dan ook iets anders dan dat je vindt dat er een heel beleid moet worden geformuleerd.

[1:10:21] bovenop het algemene beleid wat wij in Nederland hebben.

[1:10:26] Zou de heer Van Baarle daarop willen ingaan?

[1:10:29] De heer Van Baarle.

[1:10:31] Voorzitter, 16,1 procent van een groep van ik denk inmiddels zo'n 1,2, 1,3 miljoen mensen is een enorm groot aantal mensen.

[1:10:42] In absolute zin is dat een enorm groot aantal mensen die aangeeft dus zichzelf gediscrimineerd te voelen.

[1:10:49] En dus de cijfers die mevrouw Keijzer noemt, nopen ons ook tot het nemen van maatregelen.

[1:10:56] als zoveel moslims in ons land te maken hebben met discriminatie.

[1:11:02] Voorzitter, we weten ook dat er in het kader van het melden en aangeven van dat je gediscrimineerd wordt sprake is van onderrapportage.

[1:11:08] Dat probleem zou nog wel eens veel groter kunnen zijn.

[1:11:11] Mevrouw Keizer, kan ik ook wijzen op alle andere onderzoeken die gedaan worden naar haat en moslimdiscriminatie in onze samenleving?

[1:11:18] Bijvoorbeeld dat dames met een hoofddoek die solliciteren bij gelijke omstandigheden alleen maar afgewezen worden, disproportioneel vaak, omdat het dames met een hoofddoek zijn.

[1:11:27] Dat gebeurt aan de lopende band, voorzitter.

[1:11:29] En mevrouw Keizer probeert het allemaal maar te ontkennen en te zeggen dat is geen haat.

[1:11:34] Voorzitter, hoe kan er nou geen sprake zijn van moslimhaat in de samenleving als je al die onderzoeken ziet?

[1:11:39] Als je ziet dat moskeeën brieven krijgen waarin staat Islam is hetzelfde als nazisme.

[1:11:44] Dat moslims weg moeten als we zien dat de Koranverscheuringen plaatsvinden in het land.

[1:11:50] Leeft mevrouw Keizer onder een steen, zou ik haar willen vragen.

[1:11:54] Dan gaan we naar de volgende interruptie, dat is van de heer Klemink.

[1:11:59] Ja, voorzitter, dank je wel.

[1:12:00] Ja, voorzitter, een van de problemen met de rapportages over, en dat vind ik het ingewikkelde, de rapportages over moslimdiscriminatie is als het heel erg gaat over zelfrapportages, over ervaren discriminatie, die zijn subjectief.

[1:12:13] En een van de recent onderzoeken is natuurlijk het Nationaal Onderzoek naar Moslimdiscriminatie.

[1:12:18] En als je dan wat verder in de bijlagers gaat kijken van wat voor ervaringen zijn er dan die nu als moslimdiscriminatie worden toetoongesteld.

[1:12:26] Dat is bijvoorbeeld

[1:12:27] Een verhaal van iemand, een neefje van iemand van de respondent, het is niet hij zelf, maar een goedskeerde neefje, die zegt, ja, een lerares kwam met een glas water tijdens de Ramadan aanzetten en vond dat hij wat moest drinken.

[1:12:38] En dat werd ervaren als een discriminatie.

[1:12:40] Ik vind het toch wel problematisch als je dat op basis van dit soort zelfrepetages dan de conclusie trekt, die gaat om een discriminerend geval.

[1:12:47] Dus ik ben wel even benieuwd hoe de heer Van Balen kijkt of dat nou inderdaad betekent dat je vanuit dit soort ervaringsrepetages over discriminatie kunt spreken.

[1:12:55] Ik vind het buitengewoon treurig dat JA21 onderscheid maakt op het gebied van zelfrapportages.

[1:13:03] Kijk, in het debat dat ging over antisemitisme was het onder andere JA21 herhaaldelijk die terecht aangeeft dat een groot gedeelte van de Nederlandse joden geeft aan zichzelf gediscrimineerd te voelen.

[1:13:15] Dat is een zelfrapportage.

[1:13:17] Maar in het geval van moslims mag er blijkbaar geen gebruik gemaakt worden van het feit dat een groot gedeelte van de mensen aangeeft zichzelf gediscrimineerd te voelen.

[1:13:26] Dus de heer Klemink discrimineert op het gebied van zelfrapportages.

[1:13:32] Maakt daar onderscheiden in.

[1:13:33] En voorzitter, dat vind ik buitengewoon kwalijk.

[1:13:35] Ik zou zeggen, als je zelfrapportages over discriminatie van Joodse Nederlanders terecht serieus neemt, dien je dat ook te doen op het gebied van zelfrapportages van islamitische Nederlanders.

[1:13:46] En voorzitter, dan zijn er ook nog talloze onderzoeken buiten de zelfrapportages.

[1:13:50] Bijvoorbeeld dat onderzoek wat ik net noemde.

[1:13:52] Dat noem je een vignetstudie.

[1:13:54] Gelijke gevallen worden ingediend bij mensen die vacatures open hebben gesteld en alleen het kenmerk, draagt de sollicitante een hoofddoek, wordt aangepast.

[1:14:04] En uit dat soort onderzoeken zien we dat dames met een hoofddoek substantieel minder uitgenodigd worden voor een sollicitatiegesprek dan anderen, bij gelijke omstandigheden.

[1:14:14] Academisch onderzoek, aangetoond.

[1:14:16] En voorzitter, ik zou tegen heer Klemink willen zeggen, wijf dat nou niet weg.

[1:14:20] Shop er niet selectief in, wuiven het niet weg, maar doe gewoon iets aan het probleem van moslimdiscriminatie.

[1:14:28] Ja, ik begrijp nu dat ik blijkbaar zelfrapportages aan het discrimineren ben.

[1:14:31] Dus ik hoop dat de Bond voor zelfrapportages geen klacht tegen mij gaat indienen.

[1:14:34] Want dat begrijp ik een beetje uit de woorden van de heer Van Balen.

[1:14:36] Nee, zelfrapportages kunnen zeker een vorm zijn van wetenschap en onderzoek, ook op het gebied van discriminatie inderdaad.

[1:14:43] Dat is geen enkel punt.

[1:14:44] Ik heb alleen geen antwoord gekregen op mijn vraag.

[1:14:45] Mijn vraag was namelijk heel erg simpel.

[1:14:47] Op dit voorval, als ervaringsrapportage wordt meegegeven, dat dit hier volgens de heer Van Balen nu sprake is van discriminatie.

[1:14:53] Het voorbeeld van dat neefje dat een glas water van de lerares kreeg aangediend tijdens de ramadan wordt nu neergezet als discriminatie.

[1:14:59] Mijn vraag was, is dit discriminatie of was het de heer Van Baarle?

[1:15:02] Ik heb nog geen antwoord gehad.

[1:15:03] De heer Van Baarle.

[1:15:04] Nou voorzitter, kijk ik denk dat er door de heer Klemink echt een karikatuur gemaakt wordt en dat doet hij opzettelijk, een politieke strategie, namelijk iets uitlichten uit een onderzoek waar hij vragen bij stelt en vervolgens doen alsof dan hele onderzoeken en hele stemmingnames niet meer deugen.

[1:15:22] Maar voorzitter, ik ga in die politieke tactiek van de heer Klemink gewoon niet mee, want ik zou gewoon tegen hem zeggen, als je niet ziet wat er in de samenleving gebeurt,

[1:15:30] dat moskijnen hier te maken krijgen met die haatacties en intimidaties.

[1:15:34] Als je niet ziet wat er hier in dit huis gebeurt, waarin gewoon de lopende band moslims gedemoniseerd worden, de islam daarvan gezegd wordt dat die geen plek zou mogen hebben in Nederland, dan is er in dit land gewoon structureel al heel erg lang sprake van het probleem van moslimhaat dat aangewakkerd wordt door politieke agitatoren hier in dit huis.

[1:15:52] En ik zou willen wensen dat wij daar eindelijk een keer wat aan doen, in plaats van een tijd discussie stellen waar heel veel Nederlandse moslims dagdagelijks mee te maken hebben.

[1:16:00] Ja, dank je wel.

[1:16:01] Dan kijk ik even rond en ik zie een interruptie van de heer Schenk.

[1:16:08] Ja, dank u voorzitter, want er vond best wel een interessant debatje plaats zojuist tussen DENK en de SGP over de opvang van vluchtelingen en dan met name over christelijke vluchtelingen, islamitische vluchtelingen en dat het dan wenselijker zou zijn om christelijke vluchtelingen in Europa op te vangen en islamitische vluchtelingen in het Midden-Oosten en de heer Van Baren noemde dat discriminatie, maar het is toch gewoon

[1:16:28] een feit dat er zoiets bestaat als cultuur, normen en waarden en dat daar botsingen mee plaats kunnen vinden.

[1:16:34] Dus mijn vraag aan de heer Van Baarle zou zijn, erkent hij dat er nu eenmaal religieuze, culturele en zelfs etnische spanningen kunnen ontstaan met heel veel verschillende culturen, heel verschillende mensen met verschillende achtergronden in één samenleving, dat dan wenselijker zou zijn om daar inderdaad onderscheiding te maken in sommige gevallen dan niet discriminatie?

[1:16:55] Ja, zeker zijn er spanningen en die worden onder andere aangewakkerd door politieke partijen zoals die van de heer Schenk.

[1:17:03] Door elke keer weer culturen tegenover elkaar te zetten, elke keer weer religies tegenover elkaar te zeggen.

[1:17:10] En ik zou zeggen, de heer Schenk en alle anderen in deze commissie zouden er misschien eens aan moeten gaan wennen

[1:17:17] dat de islam gewoon volwaardig onderdeel is van de nederlandse cultuur, dat we in nederland ook een levende islamitische traditie hebben met nederlandse moslims die dit land mede vormgeven, niet te gast zijn, maar tevens ook gastereer zijn in dit land en op gelijkwaardigheid de toekomst van dit land bepalen en evenveel rechten hebben als iedereen hier in deze commissie.

[1:17:39] Ik zou de heer Schenk en ook alle anderen in dit huis ook voor de eigen gemoedsrust gaan toewensen dat ze daar aan wennen.

[1:17:47] Dank.

[1:17:48] Ik kijk even rond.

[1:17:49] De heer Schenk nog een keer.

[1:17:51] Ja, dan krijg je bijna een soort discussie die terugvalt op een uitspraak van een partijgenoot van de heer Van Baarle van wij zijn hier, wij blijven hier en dat Nederlanders maar moeten integreren in de islamitische cultuur.

[1:18:04] Dat is toch de wereld op zijn kop.

[1:18:06] Het is toch zo dat Nederlanders en de oorspronkelijke bevolking van Nederland gewoon cultureel rechten heeft en ook het recht heeft om die cultuur en die normen en waarden te behouden en dat dan kritiek op immigratie ook vanuit de islamitische wereld heel legitiem is en dat het benoemen van die spanningen, of ze nou etnisch religieus of cultureel zijn,

[1:18:25] dat dat gewoon heel legitiem is om te doen, dat het mag en dat dat juist, zeker in deze zaal, dat we het daarover zouden moeten kunnen hebben en dat het dan hier niet de plek is om mij dan te gaan verwijten dat wij dat aanwakken ofzo.

[1:18:34] Het is een hartstikke interessant onderwerp om erover te spreken, het raakt veel mensen, iedereen is ermee bezig, maar het is toch gewoon een feit dat er in veel gevallen, wanneer er allerlei verschillende culturen, allerlei verschillende achtergronden in één samenleving komen, dat er spanningen ontstaan, dat het onwenselijk is, dat het heel legitiem is daar kritiek op te hebben en dat mijn partij dat doet.

[1:18:52] Dat is toch gewoon legitiem, is mijn vraag aan de heer Van Paarden.

[1:18:57] Ja, voorzitter, de oorspronkelijke bevolking... Kijk, voorzitter, mijn opa is in Turkije geboren.

[1:19:07] En toen mijn opa, die als zogenaamde, toen werd dat genoemd, gastarbeider naar Nederland kwam, keihard werkte in de fabrieken, was de heer Schenk of nog niet geboren of hij was nog nat onder zijn neus.

[1:19:20] Hij heeft niet meer rechten of hij kan niet meer pretenderen dat een oorspronkelijke bevolking meer heeft gedaan voor dit land dan de generatie als bijvoorbeeld mijn opa en alle andere mensen met een migratieachtergrond die mede hebben bijgedragen aan de opbouw van dit land.

[1:19:37] Dat is een houding met dada.

[1:19:39] Dat is een koloniale houding die zegt dat de één meer rechten heeft cultureel in dit land dan de ander.

[1:19:44] En voorzitter, ik zeg nogmaals, Nederland is een land waarin iedereen gelijkwaardig is voor de wet, cultureel en op het gebied van jezelf kunnen zijn.

[1:19:53] En voorzitter, Denks is een politieke partij die tot het gaatje zal blijven gaan en ervoor blijven strijden dat iedereen die gelijke rechten ook zal krijgen.

[1:20:01] Ik zal dat doen.

[1:20:02] Mijn partij zal dat doen totdat mensen zoals de heer Schenk er eindelijk is aan wennen.

[1:20:09] Oké, de heer Schenk nogmaals.

[1:20:11] Ja, ik hoor zojuist dat dit land schijnbaar pas na de Tweede Wereldoorlog dan is opgebouwd.

[1:20:15] Volgens mij gaan daar eeuwen aan historie vooraf.

[1:20:18] Je zou inderdaad kunnen bepleiten dat migranten dit land hebben opgebouwd, maar dan wel de migranten die vanuit Antwerpen kwamen na het beleg van Antwerpen in 1585.

[1:20:25] En dat waren toch in de meeste gevallen vluchtelingen met een christelijke achtergrond.

[1:20:29] En volgens mij is daar de oorsprong van Nederland begonnen.

[1:20:32] En gaat de heer van Baarle hier voorbij aan eeuwen aan prachtige Nederlands historie waar

[1:20:36] Ik ongelooflijk trots op ben, waar mijn partij ongelooflijk trots op is.

[1:20:39] Als we het hebben over het verdraaien van de geschiedenis, wat net aan de heer Vlag werd verweten, dan zou de heer Van Baarle hand in eigen boeze moeten steken.

[1:20:45] Dank u wel.

[1:20:46] De heer Van Baarle.

[1:20:47] Kijk, voorzitter, dat is weer zo'n, zo'n houding met Deden, alsof alle voorrechten en alle goede dingen uit de samenleving alleen voort zouden komen vanuit een christelijke traditie of vanuit de oorspronkelijke bevolking.

[1:21:02] Dat is gewoon niet waar.

[1:21:03] Mensen met andere geloven, mensen met andere ofkomsten, die dragen ook bij aan de samenleving, zorgen er ook voor dat dit land ontwikkelt.

[1:21:10] En ik zeg helemaal niet dat dit land alleen is opgebouwd na de Tweede Wereldoorlog.

[1:21:14] Ik zeg alleen dat er een hele grote groep mensen is die misschien iets minder op de heerschenk lijken, ook keihard werken om dit land draaiende te houden en dat die daar ook oog voor moet hebben en dat dat niet moet wegwuiven.

[1:21:24] En voorzitter, de Nederlandse cultuur, die moeten we met elkaar allemaal omarmen en daar mogen we trots op zijn.

[1:21:29] En dat is een Nederlandse cultuur waarin iedereen gelijkwaardig is.

[1:21:32] Die Nederlandse cultuur die draag ik uit.

[1:21:34] Nederland als land waarin iedereen in gelijkwaardigheid zichzelf dient te zijn.

[1:21:39] Dus ook een land, en voorzitter de heer Schenk doet alsof we met elkaar geen mindere periodes in de geschiedenis hebben, dus ook waarin we respect moeten hebben en eerbid moeten hebben voor de gevolgen van de mindere periodes, zoals het slavernijverleden.

[1:21:53] Dat zijn ook zaken die met elkaar voort zijn gekomen en ook daar zie ik dat misgaan.

[1:21:57] In de samenleving en in de politiek.

[1:21:59] Ja, dank u wel.

[1:22:00] Ik zie verder geen interrupties, dus u kunt u betoog vervolgen, de heer Van Baarle.

[1:22:05] Dank u vriendelijk, voorzitter.

[1:22:08] Daarom vraag ik de minister.

[1:22:10] Is het niet tijd om eindelijk te komen met een nationaal coördinator moslimhaatbestrijding met een bijbehorend?

[1:22:16] Zou mevrouw Keizer niet mijn betoog geven?

[1:22:19] Excuus voorzitter.

[1:22:20] Deze was deze was gewoon grappig na alle interrupties dat net hier het betoog verder ging.

[1:22:26] Excuus, want ik bedoelde absoluut niet de heer Van Balen uit te lachen, want daar heeft hij gewoon een punt dat zou ongepast zijn.

[1:22:32] Oké, de heer Van Balen vervolgens zijn betoog.

[1:22:34] Excuus en schat.

[1:22:38] Niet als vrijblijvende bijlage van het algemeen discriminatiebeleid, maar als een eigengerichte aanpak.

[1:22:44] En voorzitter, die noodzaak zien we ook bij de islamofobe pestwet, de wet gedeeltelijk verbod gezichtsbedekkende kleding.

[1:22:51] Want in die evaluatie staan eigenlijk glasheldere dingen.

[1:22:54] In vijf jaar tijd geen boetes, nul processen verbaal en nauwelijks zaken die noemenswaardig zijn.

[1:23:01] Maar wel een sterk negatief effect op een kleine groep vrouwen die een nikaap of burka draagt, voelen zich onveiliger, worden vaker negatief bejegend en vermijden juist plekken waar het verbod geldt.

[1:23:12] Maar voorzitter, wat doet het kabinet?

[1:23:13] Niet intrekken, niet erkennen dat deze wet schade aanricht, zullen we het zelfs gaan.

[1:23:18] verzwaren.

[1:23:19] En voorzitter, dat is geen gelijkwaardigheid, dat is eigenlijk een vorm van symboolpolitiek over de groep van een kleine groep in de samenleving.

[1:23:27] En daarom vraag ik de minister, kan hij stoppen met het uitbreiden van de handhaving van deze wet?

[1:23:33] Is hij gewoon bereid een wet die niet werkt en gemeenten met problemen opzadelt in te trekken?

[1:23:38] Voorzitter, discriminatiebestrijding begint bij de overheid zelf.

[1:23:42] Het is goed dat de algemene wetgelijke behandeling wordt uitgebreid naar eenzijdig overheidshandelen.

[1:23:46] Want mensen moeten niet alleen beschermd zijn tegen discriminatie door bedrijven of werkgevers, maar ook discriminatie door de overheid.

[1:23:53] En dat moet geen papieren recht worden.

[1:23:55] En daarom vraag ik de minister, is hij bereid om aanvullende financiering voor het College voor de Rechten van de Mens en de ADV's, om dat ook structureel beschikbaar te stellen, zodat zij straks ook het verwachte aantal taken, meldingen en vragen ook echt kunnen behandelen met alle stelselwijzigingen die er komen.

[1:24:12] Voorzitter, dan het gemeentelijk antidiscriminatiebeleid.

[1:24:14] De minister wil gemeenten niet verplichten om lokaal antidiscriminatiebeleid te voeren.

[1:24:19] Maar voorzitter, dat is juist dezelfde vrijblijvendheid die we al heel erg lang zien.

[1:24:24] Voorzitter, waarom ziet de minister, na al die jaren dat we hier in dit huis debat voeren over het feit dat gemeenten geen lokaal antidiscriminatiebeleid hebben, gewoon niet het nut ervan om dat verplicht te stellen?

[1:24:35] Het zou toch een basale taak van gemeenten ook moeten zijn om te zorgen voor gelijkwaardigheid.

[1:24:39] Dan hebben we het ook nog over de NCDR.

[1:24:43] Het is goed dat het kabinet voornemens is om de NCDR wettelijk te verankeren.

[1:24:47] DENK is hier altijd een voorstander geweest en is ook al langere tijd bezig geweest met een initiatiefwetsvoorstel om het instituut NCDR eindelijk in de wet te borgen.

[1:24:57] En voorzitter, graag hoor ik van de minister de bevestiging dat het gebruikelijk is dat een initiatief vanuit de Kamer altijd voorgaat.

[1:25:05] Maar voorzitter, wettelijke verankering moet natuurlijk wel gepaard gaan met middelen.

[1:25:10] Juist nu dat de meldingen stijgen en de noodzaak groter wordt, is er meer capaciteit nodig, niet minder.

[1:25:15] Kan de minister garanderen dat de aanpak van discriminatie, van racisme en het nationaal programma uitgezonderd worden bij de rijksbrede bezuinigingen?

[1:25:24] Helaas zijn de discriminatiemeldingen opnieuw fors gestegen.

[1:25:31] We weten dat er sprake is van onderrapportage.

[1:25:34] Er is dus werk aan de winkel.

[1:25:37] We moeten in dat kader wat ons betreft durven te sturen op resultaat.

[1:25:40] En in het verleden zijn verschillende moties van DENK aangenomen om te komen tot concrete doelen en streefcijfers in de aanpak van discriminatie.

[1:25:48] En ik vraag de minister, wanneer worden die moties nu eindelijk uitgevoerd?

[1:25:53] Wanneer komt het kabinet eindelijk met meetbare doelstellingen tegen discriminatie in het beleid?

[1:25:58] En wanneer wordt ook mijn aangenomen moties uitgevoerd en hoe wordt die uitgevoerd om te komen tot het nieuwe nationale plan tegen discriminatie?

[1:26:06] Voorzitter, dan discriminatie binnen de Rijksoverheid.

[1:26:09] Twee jaar geleden kwamen er pijnlijke signalen naar buiten over discriminatie en racisme op de werkvloer.

[1:26:14] Er zou tweejaarlijks vervolgsonderzoek komen.

[1:26:17] Mijn vraag aan de minister is wanneer de Kamer dit vervolgonderzoek kan verwachten.

[1:26:22] Voorzitter, het duurt niet lang en dan is het kittikotti en staan we met z'n allen stil bij het verschrikkelijke slavernijverleden.

[1:26:30] Maar voorzitter, herdenken zonder handelen is leeg en al jaren bestaat de wens bij vele Nederlanders, waaronder nazaten van tot slaafgemaakte, om kittikotti

[1:26:37] eindelijk een nationale feestdag te maken.

[1:26:39] Hoe kijkt dit kabinet daarnaar?

[1:26:42] Ook vraag ik de minister naar de voortgang van het Nationaal Slavernijmuseum.

[1:26:46] Er is geld vrijgemaakt voor de bouw en ontwikkeling, maar de vraag blijft, komt er structurele financiering?

[1:26:52] Ook wil ik aandacht vragen voor anti-Aziatisch racisme.

[1:26:56] Ook dat blijft nog veel te vaak een blinde vlek in het discriminatiebeleid.

[1:27:00] Veel meldingen, wat gaat het kabinet hier concreet tegen doen?

[1:27:05] Voor mijn collega Vlag zou ik heel graag willen zeggen dat als Europese onderzoeken laten zien dat er ook veel meldingen zijn onder christenen in Europa en christenen in Nederland die te kamp hebben met discriminatie, of daar niet ook specifieke aandacht voor kan zijn in het discriminatiebeleid.

[1:27:22] Voorzitter, tot zover.

[1:27:24] Oké, dank u wel voor uw bijdrage.

[1:27:26] Dan ga ik naar de heer Seder voor zijn bijdrage.

[1:27:30] Dank.

[1:27:31] Voorzitter, op 24 april 1951 kwam de Castel Bianco aan in Nederland.

[1:27:37] En het was het vierde schip met Molukkers dat de haven van Rotterdam binnenkwam.

[1:27:42] En aan boord was ook Estefanis Beruadwarin.

[1:27:46] Een korporaal bij de infanterie van het vastberaden en gedreven knilleger.

[1:27:50] Gaan we samen met zijn vrouw Roos...

[1:27:52] en zoon Habel.

[1:27:54] Ook Estefanus was, net zoals velen, op dienstbevel naar Nederland gekomen voor zes maanden.

[1:28:00] En nog op het schip kreeg hij zijn ontslagbrief.

[1:28:02] Maar, doordat hij niet goed Nederlands sprak en las, begreep hij die niet.

[1:28:08] Pas in Nederland aangekomen begreep hij dat hij feitelijk oneervol was ontslagen uit het leger, waarvoor hij trouw had gevochten.

[1:28:15] Estefanus werd bij aankomst gescheiden van Roos en moest zijn zoon daarom alleen opvoeden.

[1:28:21] Ze moesten wonen bij Weert in Tungelrooi, een voormalig jongerenwerkkamp uit de Tweede Wereldoorlog.

[1:28:27] Na daar een aantal jaar te hebben gewoond, zijn Estefanus en Habel verhuisd naar kamp Teuge, de Vliegenhorst.

[1:28:33] Pas in de jaren zeventig, twee decennia na aankomst in Nederland, konden ze uit de kampen tussen Prikkeldraad verhuizen naar de Meluksewijk in Vaassen.

[1:28:42] Estefanes verhaal staat niet op zichzelf.

[1:28:45] Dit is het verhaal van meer dan 12.500 mensen.

[1:28:49] Over gebroken beloftes, verborgen verdriet, gebrek aan verantwoordelijkheid en gesloten koffers.

[1:28:54] Maar ook over hoop, over respect en een positieve gemeenschap.

[1:28:58] Een geschiedenis met nog steeds enorm veel impact.

[1:29:01] Ik ben van mening dat we recht moeten doen aan de Molukse gemeenschap.

[1:29:07] Dit jaar is het 75 jaar geleden dat de eerste generatie Molukkers aankwam in Nederland.

[1:29:12] Steeds minder Molukkers van die generatie zijn in leven.

[1:29:15] Daarnaast wordt het onderwerp al jaren onder de aandacht gebracht.

[1:29:18] Afgelopen jaren zijn er ook

[1:29:20] herhaaldelijke oproepen geweest.

[1:29:22] Bijvoorbeeld de bekende burgemeesterbrief van 2021, de brief van oud-premier van Achten aan de koning en door de Melukse gemeenschap zelf in de media.

[1:29:31] Ook dit jaar is er veel aandacht en daarmee ook veel momentum.

[1:29:34] Daarom zou ik graag ook met mijn collega's van Pro en mevrouw Tsegay, maar ook anderen die via andere commissies hiermee bezig zijn, graag gebruik willen maken van de volgende stap.

[1:29:47] Ik zou graag zien dat het kabinet een traject opstart om bijvoorbeeld binnen een jaar te inventariseren wat er nodig is om tot herstel te komen en wat dat dan is en hoe dat eruit ziet.

[1:29:58] Onderzoeken wat er feitelijk is gebeurd in gesprek met betrokkenen en niet praten over de gemeenschap maar vooral ook met de gemeenschap.

[1:30:05] En ik proef en reken daarbij ook gezien de herdenkingen van links tot rechts ook wel steun binnen de Kamer.

[1:30:12] En laat ik alvast meedelen dat wat mij betreft we ook moeten stilstaan als kabinet bij de kneelmilitairen en hun familie die aankwamen.

[1:30:21] En dat er ook een passend antwoord en excuses tot de uitkomsten behoort.

[1:30:26] Wij vragen aan de voorzitter, aan de minister.

[1:30:29] Ziet de minister ook dat als we als staat iets willen doen, we moeten opschieten, gezien de leeftijd van de eerste generatie Molukkers?

[1:30:37] Erkent de minister dat de staat historisch gezien ook wel degelijk een bepaalde verantwoordelijkheid heeft richting deze gemeenschap, gezien ook haar eigen rol in dit dossier?

[1:30:46] En erkent de minister dat er nu nog steeds sprake is van een onafgesloten hoofdstuk?

[1:30:50] Is de minister al in gesprek met de Molukse gemeenschap?

[1:30:53] Zo ja, op welke wijze?

[1:30:54] En welke stappen zijn de minister concreet om ook recht te doen aan die gemeenschap?

[1:30:58] En is de minister bereid om een traject op te starten, dat kan bijvoorbeeld een jaar duren, maar daarom ook echt met alle betrokkenen te spreken, stakeholders, wetenschappelijke inzichten te betrekken, om ook recht te doen aan de Molukse situatie en ook om dit niet langer uit te stellen?

[1:31:14] Voorzitter, ik hoop hier op samenspraak als kamer in ieder geval een breed gedeelde wens in de vorm van de motie uit te kunnen dragen, maar hoop daarbij ook dat we elkaar kunnen vinden als partijen.

[1:31:26] Voor dan ten aanzien van datagedreven profilering.

[1:31:28] Er is al wat over gezegd.

[1:31:30] Maar ik wil daarop aanvullen.

[1:31:32] Want een aantal weken geleden heeft de staatscommissie tegen discriminatie en racisme de overheid opgeroepen om te stoppen met data gedreven profilering voor fraude en criminaliteitsopsporing.

[1:31:40] En in plaats daarvan worden aanselect of 100% controles voorgesteld.

[1:31:45] Als de regering zo doorgaat met datagedreven profilering, moet goed worden aangetoond dat deze noodzakelijk, proportioneel en geen discriminerende effecten heeft volgens de commissie.

[1:31:53] Mijn vraag is daarom of de minister wil doorgaan met datagedreven profilering of worden de selecte en 100%-controles overwogen.

[1:32:03] En als de minister toch besluit door te gaan met de datagedreven profilering, wordt dit dan nog aangescherpt zoals wordt geadviseerd.

[1:32:09] Volgens het rapport is op dit moment de wetgeving te sterk gericht op het achteraf bestrijden van discriminatie en onvoldoende op het proactief voorkomen daarvan.

[1:32:17] Daar heb ik de afgelopen jaren ook meerdere moties voor ingediend, maar de minister heeft besloten dat de discriminatietoets niet verplicht wordt gesteld voor overheidsorganisaties.

[1:32:28] Ik vroeg mij of de minister ook hier bereid is om zijn keuze toe te lichten, maar misschien ook wel te heroverwegen in het licht van wat de commissie ook denk ik uitvoerig heeft betoogd over waarom het wel nodig zou zijn.

[1:32:37] Voorzitter, de VN stemming over de wereldwijde slaafhandel.

[1:32:41] Ik constateer de dynamiek die ik al vaker benoem, namelijk dat waar daarover gestemd wordt, weinig in verhouding staat tot wat de Kamer zou willen, ook de samenspraak met de andere landen van de Koninkrijk, op het moment dat Nederland ook hen vertegenwoordigt.

[1:32:59] Wat ik heb begrepen is dat de stemming is gebeurd zonder overleg met het Caribisch deel van het Koninkrijk, zodat het kabinet juist heeft gezegd zich in te willen zetten op een gelijkwarige samenwerking.

[1:33:10] Voorzitter, juist bij zo'n gevoelig onderwerp ga je dat toch juist wel doen en tegenovergestelde is gebeurd.

[1:33:16] Mijn vraag is of de minister kan toelichten waarom het Caribisch deel van het Koninkrijk niet is betrokken en hoe we dat in het vervolg beter gaan benoemen.

[1:33:24] Voorzitter, tot slot twee punten.

[1:33:25] De actualiteit.

[1:33:27] over het geider, want vandaag blijft de Joostenschool dicht vanwege een dreigement.

[1:33:33] Ik vind het onacceptabel dat welke school dan ook vanuit veiligheidsredenen noodgedrongen wordt gesloten.

[1:33:39] Bij deze school is ook in maart al een explosief afgegaan.

[1:33:42] Dat dit dan gebeurt in een vrijland als Nederland, dat kan gewoon niet.

[1:33:45] Mijn vraag is of dit minstens als een vorm van discriminatie en intimidatie is en kan hij toezeggen in gesprek te gaan met het geider over wat zij nodig hebben om niet een aantal keer per jaar de school dicht te houden en dat aan de commissie terug te koppelen.

[1:33:57] En tot slot voorzitter, vorig jaar heeft in het kader van de discussie rondom de slavernijverleden is er ook een stap gezet om gratis achternamen te kunnen wijzigen voor een specifieke groep.

[1:34:07] Waar daarbij niet is benoemd is, is een andere groep die ook gedwongen achternamen heeft moeten wijzigen.

[1:34:13] Denk aan een groep Armeërs, Armeniers en die nu geld moeten betalen daarvoor.

[1:34:18] En de vraag is of de minister zou willen inventariseren en terugkoppelen

[1:34:22] of daar ook ruimte voor is om ook andere groepen in de samenleving, die zijn bekend, die gedwongen achternaam hebben moeten doen door historische conflicten, ook van die regeling gebruik zouden kunnen maken.

[1:34:33] Tot zover, voorzitter.

[1:34:33] Dank u wel.

[1:34:34] Dank u wel.

[1:34:35] Precies zeven minuten.

[1:34:37] Dank daarvoor.

[1:34:37] Zo wordt het.

[1:34:38] Dan ga ik naar de heer Klemmink.

[1:34:42] Dank u wel, voorzitter.

[1:34:42] En laat ik beginnen met vrolijk nieuws, met een felicitatie aan Nederland.

[1:34:45] Want begin dit jaar werd duidelijk dat Nederland op de weerdranglijst tot het derde minst raciste discriminerende land ter wereld is geworden.

[1:34:53] En dat is niet toeval, voorzitter, want het jaar daarvoor, bij een ander onderzoek, werd Nederland vierde.

[1:34:58] En dat zou toch mooi nieuws moeten zijn.

[1:35:00] Ik ga er ook van uit dat mijn collega woordvoerders ook het gevierd hebben met taart of met een dader en een kaarsje.

[1:35:06] Want dit is natuurlijk fantastisch nieuws.

[1:35:07] Het jaar 21 is tegen elke vorm van discriminatie ook positieve discriminatie.

[1:35:12] En we beginnen met dit trotse nieuws, omdat in de media, als je het NPO kijkt bijvoorbeeld, of professionele activisten, of bij de linkse partijen in deze Kamer, wel eens een beeld wordt neergezet alsof Nederland een in- en inslecht land is.

[1:35:22] Een soort racistisch land, alsof discriminatie in de DNA van Nederlanders zit, in onze instituties.

[1:35:27] Voorzitter, dat is Larry Cook.

[1:35:30] Tegen alle Nederlanders die dit zien, zeg ik dan ook, laat u dit niet aanpraten.

[1:35:35] En waarom proberen partijen ons dit wijs te maken eigenlijk?

[1:35:38] Enerzijds omdat er geld te verdienen is in de antiracistische industrie.

[1:35:42] En sommigen demonstreren in Nederland cultureel heel bewust, omdat zij denken dat dit land zo kan aangemoedigd worden om zich aan te bossen aan andere normen.

[1:35:50] Als je maar aan geschiedsvervalsing doet, dan krijgt de Oema ook haar eigen 4 mei herdenkingszaag bij.

[1:35:56] Inclusief linkse burgemeesters als Halsema, Dijksma en Marcouch.

[1:36:00] Een grove schande, voorzitter.

[1:36:02] Voorzitter, racisme en discriminatie komt voor en natuurlijk moeten we daar altijd tegen optreden.

[1:36:07] Geen misverstand.

[1:36:09] Echter de rapporten van de laatste tijd die ons willen wijsmaken dat moslimdiscriminatie in Nederland een groot en structureel probleem is, zijn veel te dun.

[1:36:17] Anecdotes worden voor waar aangenomen en zoals wel heel erg onbeduidende voorvallen moet dit negatief ondersteunen dat je in ons land een heel zwaar leven hebt als je moslim bent.

[1:36:28] Zo citeert het rapport Opgroei als moslimjongeren in een gepolariseerde samenleving van het kenniscentrum Inclusieve Samenleving, KIS.

[1:36:35] Een jonge vrouw die zegt dat zij momenten van uitsluiting ervaart als hij wandelt in het bos met haar moeder.

[1:36:40] En ik citeer.

[1:36:42] Je merkt hoe mensen je aankijken.

[1:36:43] Van top tot teen geen goedemorgen.

[1:36:46] Als we natuurgebieden alleen voor witte Nederlanders zijn.

[1:36:49] Dan voel ik mij niet welkom.

[1:36:51] Vaak ontwijk ik zulke plekken.

[1:36:53] Einde citaat.

[1:36:55] Bij de aanbeveling bij dit rapport, het KIS-rapport, en ook dat is een patroonvoorzitter, komt de aap uit de mouw.

[1:37:02] De mythe van moslimdiscriminatie dient als breekijzer om iets gedaan te krijgen van niet-moslims.

[1:37:07] Scholen bijvoorbeeld zouden om werkelijk inclusief te zijn, stilteruimtes moeten inrichten.

[1:37:13] En werkgevers zijn alleen goede werkgevers als zij niet moeilijk doen over hoofddoeken en werknemers die een matje willen uithoren.

[1:37:21] Terecht natuurlijk dat de Kamer niet wil debatteren over dit manipulieve brodderwerk dat inmiddels ook offline is gehaald.

[1:37:27] Maar als u dacht dat de lobby tegen islamofobie op zou geven, dan heeft u het mis.

[1:37:32] Op 15 maart, op de internationale dag tegen islamofobie, maakt de Nationale Coördinatie tegen Discriminatie en Racisme bekend dat hij in programmeleider Nationale Aanpak Moslimdiscriminatie aanstelt.

[1:37:44] Voorzitter, wat jaar 21 betreft wordt dit initiatief snel de kop ingedrukt.

[1:37:48] En ik kijk de minister ook aan.

[1:37:49] Gaat u de stekker uit het NCDR trekken en deze opheffen?

[1:37:54] De aankondiging van de nationale aanpak van moslimdiscriminatie volgt trouwens op dag naar de aanslag op een Joodse school in Amsterdam en slechts twee dagen naar een aanslag op een synagoge in Rotterdam.

[1:38:04] Toeval.

[1:38:06] Misschien.

[1:38:07] Ik zou alsdenker dat de NCDR de aandacht wil afleiden van degenen die in Nederland van zorgen dat Joden zich vaak niet meer veilig voelen.

[1:38:14] Voorzitter,

[1:38:15] Willen we naar plek één, goud, want deze wereldrang lijst is volgend jaar, tegen asbest bij discriminatie, dan moeten we de waarheid ook onder ogen durven zien.

[1:38:23] Ook als dat een ongemakkelijke waarheid is, in alle eerlijkheid.

[1:38:26] Waarom laten we geen onderzoek doen naar de rol van islam en intolerantie ten opzichte van joden en lhbt-eers?

[1:38:33] Voor wie zijn de Nederlandse joden en lhbt-eers eigenlijk bang op straat?

[1:38:37] Is de minister bereid om een culturele factor bij discriminatie eindelijks te gaan onderzoeken?

[1:38:41] En ik verzeker u,

[1:38:43] Homo's of Joden loopt echt niet een blokje om in Loosdrecht, maar wel op de Kanaaleiland in Utrecht.

[1:38:49] En ik kan hier een onderzoek citeren van bijvoorbeeld de Franse denktank Vondappel uit 2024, waaruit blijkt dat 23 procent van de Franse moslims geweld tegen Joden in Frankrijk zelf gerechtvaardig vindt.

[1:39:01] De heer Klemink, u heeft een interruptie van de heer Van Baarle.

[1:39:05] Voorzitter.

[1:39:10] De mensen die in de Tweede Wereldoorlog verschrikkelijke wijze de Joden hebben afgevoerd en hebben vermoord, waren geen moslims.

[1:39:25] Vele aanslagen die gepleegd werden op Joodse gebedshuizen zijn gepleegd door rechtsextremisten, niet door moslims.

[1:39:37] De nazi's die hier door Den Haag liepen, Hitler goed deden, Sieg heil riepen, dat zijn overtuigde antisemieten, dat zijn nazi's.

[1:39:47] Voorzitter, hoe ja in de twintig en andere politieke partijen het probleem van antisemitisme

[1:39:54] proberen te koppelen eenzijdig aan de islam en doen alsof nederlandse moslims vanwege hun geloof eerder genegen zouden zijn om antisemiet te zijn, is wat mij betreft een vorm van discriminatie en stigmatisering.

[1:40:07] Waarom doet de heer Klemmink dat?

[1:40:09] Ja, voorzitter, daarom zei ik al, het is helaas een ongemakkelijke waarheid.

[1:40:14] En ik refereer aan het onderzoek van Fondapol uit 2024.

[1:40:18] 23 procent van de Franse moslims tegen voorgeweld tegen joden in Frankrijk zelf vindt dat gerechtvaardigd.

[1:40:23] Maar er zijn ook andere onderzoeken.

[1:40:24] die ik de heer Van Badelen voor me kan geven.

[1:40:27] Ook uit Frankrijk bijvoorbeeld, liefst 49% van de jonge Franse moslims van 15 tot 17 jaar vindt dat de relatie tussen personen van gestelde slacht niet acceptabel.

[1:40:36] En dat is ongekend veel.

[1:40:37] 49%, bijna de held van de jongeren, ook al ze het zoveelste generatie zijn, vindt de relatie tussen mensen van gestelde slacht onacceptabel.

[1:40:45] Terwijl het bij andere plekken in Frankrijk, bij andere bevolkingsgroepen slechts 7% is.

[1:40:48] 49% tegenover 7%.

[1:40:50] Al wat jullie verwenen heeft, zeg ik dan tegen de heer Van Baden, voorzitter.

[1:40:54] In mei 26 onderzoek, 43% van de moslims verwijderd de Westen voor het probleem van de islamitische wereld.

[1:41:00] 41% stelt dat de shahira boven de wetten van Oostenrijk moest aangaan.

[1:41:04] Een kwart van de moslimjongeren in België vinden dat geweld tegen homo's gerechtvaardigd is.

[1:41:08] De helft van de Turken in Duitsland vindt dat homoseksualiteit een ziekte is en de helft van de moslims in heel Europa vindt dat homo's geen vrienden kunnen zijn.

[1:41:17] Volgens mij voldoende bewijs voor een ongemakkelijke waarheid.

[1:41:20] Oké, dan ga ik weer naar de heer Van Baarle.

[1:41:23] Ja, en kijk voorzitter, in het verleden hadden we ook onderzoeken potzierlijk gepresenteerd door minister Asscher waaruit zou blijken dat, wat was het, 90% van de Turks-Nederlandse en Marokkaans-Nederlandse jongeren aanhanger zouden zijn van Daesh, IS.

[1:41:39] Later bleek dat er op dat onderzoek ontzettend veel aan te merken was, notabene door de onderzoeksinstelling zelf Motivaction.

[1:41:47] Maar het werd wel gebruikt door extreemrechtse politieke partijen om de hele islamitische gemeenschap van terroristische sympathie te beschuldigen.

[1:41:55] Voorzitter, dat is precies wat er in dit huis misgaat.

[1:41:58] Voorzitter, als we kijken naar cijfers, mannen zijn ook oververtegenwoordigd in de criminaliteitscijfers.

[1:42:05] Ik vind niet dat de heer Klemink louter en alleen omdat hij een man is aangesproken moet worden op het feit dat er een criminaliteitsprobleem is.

[1:42:13] En zo kan de heer Klemink allemaal vormen van cijfers opnoemen uit verschillende onderzoeken naar wat hij volgens mij probeert te doen alleen maar een verkeerd beeld over de islam en nederlandse moslims neer te zetten.

[1:42:24] Ik zou graag willen dat we dit soort wijs gedrag

[1:42:27] met elkaar overstijgen en gewoon een keer potverdikkema wat doen aan het probleem van discriminatie door te investeren in meer capaciteit voor deze minister, meer te doen in investeren in budget voor deze minister zodat we het probleem aanpakken in plaats van te wijzen naar groepen.

[1:42:42] Is de heer Klemink daartoe bereid of wil hij alleen maar een nummertje over de islam maken?

[1:42:46] De heer Klemink.

[1:42:48] Ja voorzitter, ik heb net gezegd wij willen voor goud gaan en discriminatie is helaas een veelkoppig monster.

[1:42:54] En de ene kop is alleen wat groter dan de andere kop, helaas.

[1:42:57] En ik wijs nu op een aantal onderzoeken een ongemakkelijke waarheid, voor de heer Verbalen wellicht, en misschien voor andere partijen, dat een groot deel van die discriminatie helaas bij een bepaalde bevolkingsgroep hoort.

[1:43:06] En als ik zeg dat 23% van de Franse moslims geweld tegen joden wil aanmoedigen en gerechtvaardigd vindt, dan is de optimist in mij, die zegt dat is geen 100%, goed nieuws, niet iedereen inderdaad, maar de realist in mij zegt ja, die 23% staat in schilcontrast met het gemiddelde voor de rest van Frankrijk, wat slechts 7% is.

[1:43:25] Dank u wel.

[1:43:26] Ik zie verder geen andere interrupties, dus u vervolgen uw betoog.

[1:43:29] Dank u, voorzitter.

[1:43:31] Volgens het meest omvangrijke onderzoek naar antisemitismische opvattingen, het Global Antisemitism Survey, zijn het Midden-Oosten en Noord-Afrika de enige regio's in de hele wereld waar mensen met antisemitische opvattingen in meerderheid van de bevolking vormen.

[1:43:46] Een zeer duidend beeld van 76 procent zelfs, 76 procent in dat soort landen.

[1:43:52] Alle andere delen van de wereld is het antisemitisme veel minder wijdverbreid.

[1:43:56] Nog steeds teveel, elke procent zou ik zeggen, maar 34% in Oost-Europa bijvoorbeeld en 14% in Oceanië.

[1:44:03] Weet de minister of dergelijke onderzoeken ook in Nederland uitgevoerd zijn?

[1:44:06] Of, kan de minister vertellen, als dat niet gebeurd is, waarom dan niet?

[1:44:10] Wat de tolerantie voor LHBTI-personen betreft doet de wereld van de islam helaas ook niet zijn beste beentje.

[1:44:17] In het buitenland wordt het waardoor wel goed onderzocht.

[1:44:21] Maar liefst 49% van de jonge Franse moslims, ik zei het net al, van tussen de 15 en 17 jaar, vindt dat de relaties tussen personen van het gelijke geslacht niet acceptabel zijn.

[1:44:30] Het is tegenover slechts 7% van de rest van de bevolking.

[1:44:33] Dramatische cijfers, voorzitter.

[1:44:35] En laten we het eerst weten voor wie ze moeten oppassen.

[1:44:38] Zelfs kregen mijn man en ik, toen we in Utrecht kwamen wonen, het advies om beter geen huis te kopen in bepaalde wijken.

[1:44:44] En ik kan u vertellen, dat waren niet de buurten die bevolkt werden door de 80-dode Nederlanders.

[1:44:48] En dat is de ongemakkelijke waarheid waar veel Joden, ook El Habitiers, mee moeten leven.

[1:44:53] Voorzitter, tot slot.

[1:44:55] Moslimdiscrimination is geen structureel, institutioneel probleem in Nederland.

[1:44:59] Laat u dat niet wijsmaken.

[1:45:01] Waar het in de vele gevallen wel gebeurt, is het simpel.

[1:45:03] Onacceptabel en altijd bestraffen.

[1:45:07] Maar wat wel structureel is, is disproportioneel is de discriminatie van islamitische gemeenschappen in Nederland ten opzichte van andere groepen.

[1:45:13] Joodse Nederlanders, homo's, afvalligen en christenen.

[1:45:17] Aan augustus 2025 organiseerde het kabinet het katseizoverleg over moslimsdiscriminatie.

[1:45:22] Totaal misjogen, voorzitter.

[1:45:24] Maar het is zoals het is.

[1:45:25] Bij J21 zien we in elk nadeel ook wel weer een voordeel.

[1:45:28] En daarom het voorstel om het thema van het volgende overleg op het Katshuis te veranderen van moslimdiscriminatie naar discriminatie door moslims.

[1:45:36] De agendas zijn al getrokken, de juiste doelgroep is uitgenodigd en is de minister bereid om dat te doen?

[1:45:41] Dank u wel.

[1:45:44] Oké, ik zie verder geen andere interrupties.

[1:45:46] Dan ga ik door naar mevrouw Keizer.

[1:45:48] Dank u wel, voorzitter.

[1:45:50] En mevrouw Shanna Schilder van groep Markushouwer heeft aan mij gevraagd om deze inbreng medes namens haar te doen.

[1:45:57] Voorzitter, laat ik eerlijk beginnen.

[1:46:01] Dit debat over discriminatie voelt als een herhaling van zetten.

[1:46:06] Alsof Nederland een groot probleemland is geworden waarin iedereen voortdurend tekort wordt gedaan.

[1:46:12] Dat beeld herken ik niet.

[1:46:15] Nederland is een vrij land met gelijke rechten voor iedereen en er mogen best eens wat trotser op zijn.

[1:46:21] We zijn nog steeds ruimdenkend met elkaar, met grote bereidheid tot acceptatie, naar iedereen toe die zijn of haar leven net op een andere manier wil invullen dan dat van jou of er net even wat anders uitziet dan jijzelf.

[1:46:38] Dit onderwerp wordt helaas vaak gebruikt voor symboolpolitiek.

[1:46:43] En het is heel belangrijk dat we hier vandaag bij stilstaan.

[1:46:47] Want als wij dit debat overlaten aan degene die alles langs de meetlat van identiteit leggen, dan raak ik de kern kwijt.

[1:46:56] Dan krijg je op een gegeven moment uiteindelijk dat de meest kleine minderheid de rest gaat, wat mij betreft, een zwaar woord, gaat terroriseren.

[1:47:09] Discriminatie bestaat, desalniettemin zeker.

[1:47:13] Dat omken ik absoluut niet.

[1:47:16] Wie wordt buitengesloten vanwege afkomst, geloof of gehaardheid moet daartegen beschermd worden.

[1:47:24] Maar we zien ook iets anders gebeuren.

[1:47:26] Het begrip discriminatie wordt steeds verder opgerekt.

[1:47:30] Het gaat niet meer alleen over echte uitsluiting of over het toebrengen van schade.

[1:47:37] Het gaat steeds vaker over wat als onprettig wordt ervaren.

[1:47:43] of politiek je niet uitkomt.

[1:47:46] Heb je kritiek bijvoorbeeld op gezichtsbetekende bekleding van moslima's, dan ben je een racist.

[1:47:53] Wil je vasthouden aan de traditie van Sinterklaas, dan ben je ook een racist.

[1:47:59] Of nog erger, fascist, want ook daarmee wordt gestrooid.

[1:48:05] Maak je als cabaretier een harde grap, dan word je na afloop opgewacht

[1:48:11] door mensen die dat allemaal niet trekken.

[1:48:15] Vaak overigens van linkspolitieke huizen.

[1:48:18] Monddoodmaken noem ik dat.

[1:48:20] Iedereen wordt tot slachtoffer gemaakt en het vrije woord moet wijken.

[1:48:25] Het zogenaamde slachtoffer van discriminatie wordt als zielig neergezet, waarna we uit een soort zelfhaat overgaan tot positieve discriminatie.

[1:48:37] Zo had de gemeente Amsterdam een vacature met de voorkeur voor een kandidaat van buiten Europese herkomst.

[1:48:46] Ik heb wel vaker het gevoel ten aanzien van Amsterdam of ze ze daar niet allemaal meer helemaal op een rijtje hebben.

[1:48:53] Maar dit is toch gewoon discriminatie.

[1:48:56] Draai de rollen eens om.

[1:48:59] Dan is de wereld te klein.

[1:49:01] Dit is wat mij betreft in strijd met nondiscriminatiebepaling.

[1:49:05] En ik hoor graag van de minister of hij dat ook vindt.

[1:49:08] En om de minister voor te zijn.

[1:49:10] Ik weet dat er in artikel 1 van de grondwet als toelichting wordt gegeven dat je gelijke gevallen gelijk moet behandelen.

[1:49:18] En dan gaat de minister vast mij uitleggen dat positieve discriminatie dat daar geen sprake van is, want geen gelijk geval.

[1:49:27] Maar dat kun je helemaal niet op voorhand zeggen als je alleen iemand zijn dubbele nationaliteit of zijn huidskleur bekijkt.

[1:49:35] Dat zijn namelijk maar twee onderdelen van de identiteit van iemand.

[1:49:39] Het zegt helemaal niets over de positie van die persoon in de samenleving.

[1:49:44] Dus graag een reactie van de minister wat hij gaat doen aan dit soort discriminatoren praktijken.

[1:49:51] Dan het schandaal rond het kennisplatform Inclusief Samenleven KIS.

[1:49:55] Ik heb het net al gehoord.

[1:49:57] Een zogenaamd onafhankelijk kennisplatform dat met overheidssubsidie onderzoek laat uitvoeren, maar daarbij vervolgens een moskeekoepel betrekt die aantoonbare banden heeft met de Turkse overheid.

[1:50:09] Eerst een principieel punt.

[1:50:12] Als je zegt dat je onafhankelijk onderzoek wil doen naar Inclusief Samenleven, waarom trek je daar dan een belangenorganisatie bij?

[1:50:19] Dan is de uitkomst toch voorspelbaar?

[1:50:21] Dat is de slager die zijn eigen vlees kleurt.

[1:50:24] Maar daarbij zijn we er nog niet.

[1:50:26] Waar het hier werkelijk om draait is dat de Nederlandse staat een halve ton subsidie verstrekt voor onderzoek naar een onderwerp waarvan het nog maar zeer de vraag is of het daadwerkelijk zo wijdverspreid voorkomt.

[1:50:38] Daarbij is bovendien een organisatie betrokken die banden heeft met een buitenlandse overheid.

[1:50:43] En daar wilden we toch juist van af.

[1:50:47] Dus, voorzitter, los nog van de vraag waar stopt dit?

[1:50:53] Er is altijd wel een minderheid te vinden die zichzelf gediscrimineerd voelt.

[1:50:59] Alle voorbeelden zijn hierbij gekomen.

[1:51:02] Volgens mij is dit de weg die we niet met elkaar op moeten gaan.

[1:51:07] De hoeveelheid geld is wat mij betreft bizar en het leidt er uiteindelijk toe dat de vrijheid van meningsuiting briefvriest.

[1:51:15] Graag zou ik dan ook een overzicht willen van alle financiering binnen de Rijksoverheid voor discriminatie en inclusie.

[1:51:25] Dus alle clubjes die zich daar tegenaan bemoeien, alle subsidie die daar naartoe gaat en de onderzoeken die daarover gaan.

[1:51:31] Ik snap dat ik dat overzicht straks niet in de eerste termijn van de minister krijg, maar ik wil het heel graag wel hebben uiteindelijk.

[1:51:40] Want voorzitter, dit is niet de weg op waar wij op moeten gaan.

[1:51:45] Ik heb net al in een interruptiedebat tegen de heer Barmenga gezegd, je hebt aan de ene kant artikel 1 van de grondwet en dat is nou net een van de klassieke grondrechten die de overheid, die ons moet beschermen tegen de overheid en je hebt het daadwerkelijk strafbaar zijn van

[1:52:03] discriminatieuitingen en die moeten ons tegen elkaar beschermen, voorzitter.

[1:52:08] En helaas, zoals ik net al zei, het is een gebroken schepping.

[1:52:11] Je kunt echt vergeten dat dat wat in de mens is ingebakken, namelijk dat hij zich vaak herkent in mensen die op hem lijken of haar lijken, dat je dat helemaal uitsluit.

[1:52:22] Waar je het uit moet sluiten is als het daadwerkelijk schade toebrengt.

[1:52:27] Dank u, voorzitter.

[1:52:29] Dank u wel.

[1:52:30] Ik zie een interruptie van de heer Schenke.

[1:52:33] Ja, dank u, voorzitter.

[1:52:34] Mevrouw Keijs had het net even over Sinterklaas.

[1:52:37] O, foutje, foutje, foutje.

[1:52:38] Ik heb even ergens anders gekeken, maar ik zie dat u al over uw interrupties heen bent.

[1:52:42] Ik ben er heel aan doorheen.

[1:52:43] Ik ben te enthousiast.

[1:52:44] Ik moet helaas streng zijn, ook gezien de tijd.

[1:52:47] Oké, nou, niks aan te doen.

[1:52:48] Ik keek vrolijk, dus ik dacht...

[1:52:50] Het was ook een hele goede vraag, maar dat was helaas zo.

[1:52:53] Ik zie verder geen interrupties.

[1:52:55] Dan wil ik graag naar de heer Van der Brink.

[1:52:57] Dank u wel, voorzitter.

[1:52:58] Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren.

[1:53:02] Ze zijn begiftigd met verstand en geweten en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen.

[1:53:09] Ik citeer artikel 1 van de universele verklaring van de rechten van de mens.

[1:53:13] Hier zitten twee aspecten in, voorzitter.

[1:53:15] De fundamentele gelijkwaardigheid van een mens.

[1:53:17] Als christendemocraten geloven wij dat alle mensen uniek, relationeel en gelijkwaardig zijn.

[1:53:22] En het morele appel op mensen om richting elkaar als zusters en broeders zich te gedragen.

[1:53:27] Gelijkwaardigheid vereist dat wij als samenleving elkaar ook gelijk behandelen.

[1:53:32] Vandaag in dit debat gaat het over hoe wij als samenleving met elkaar omgaan.

[1:53:35] Wat wij acceptabel vinden en wat niet.

[1:53:38] Bij het voorbereiden van dit debat moest ik terugdenken aan wat onze voorvorige premier vaak zei.

[1:53:43] Nederland is een ontzettend gaaf land.

[1:53:45] Als je de denkrichtingen ten behoeve van een nationaal programma tegen discriminatie en racisme 2025-2029 leest, krijg je namelijk niet echt het gevoel dat je in een gaaf land leeft.

[1:53:55] In 2025 heeft 12% van de bevolking zich gediscrimineerd gevoeld, blijkt uit de veiligheidsmonitor van het CBS.

[1:54:02] Als jij of je ouders in het buitenland zijn geboren, ligt het percentage boven de 20%.

[1:54:07] Bijna 40% van de joden, waar ik het vandaag verder niet over heb, omdat we onlangs een apart antisemitisme-debat hebben gehad, bijna 30% van de moslims, bijna 10% van de christenen ervoeren discriminatie.

[1:54:17] Bij homoseksuele mannen en vrouwen ligt het percentage rond de 25%.

[1:54:21] Dus ik heb een ander cijfer dan mevrouw Keijzer net.

[1:54:23] Volgens mij is het 30 procent van moslims in plaats van 16,1.

[1:54:26] Er is niks schaafs aan deze cijfers, voorzitter.

[1:54:29] Discriminatie ondermijnt niet alleen de waardigheid van mensen, maar ook de samenhang in onze samenleving.

[1:54:34] Als er sprake is van discriminatie van vrouwen, van ouderen, van mensen met een handicap, van joden, van de queergemeenschap, van moslims, dan moeten we wat het CDA betreft streng worden opgetreden.

[1:54:44] En uiteraard heeft de overheid daar een belangrijke rol in.

[1:54:47] Maar het CDA zoekt de echte oplossing niet in de eerste plaats bij de overheid.

[1:54:51] Uiteindelijk komt het erop neer hoe wij als samenleving met elkaar omgaan.

[1:54:55] Daar ligt de sleutel.

[1:54:56] De samenleving moet kritisch zijn en zich uitspreken.

[1:54:58] Scholen, werkgevers, verenigingen, mensen, familie en vrienden moeten elkaar aanspreken op gedrag als dat te ver gaat.

[1:55:05] Elkaar bij de les houden.

[1:55:07] Daar waar je discriminatie en racisme om je heen ziet plaatsvinden, spreek je uit.

[1:55:12] En dat is dan ook wat ik verwacht van deze minister.

[1:55:14] Schep de kaders waarbinnen de samenleving moet acteren en spreek u uit alsjeblieft als u mensen over de schreef ziet gaan.

[1:55:21] Graag hoor ik van de minister hoe hij zijn rol daarin ziet.

[1:55:24] Wij zijn optimistisch over wat de samenleving kan en doet op dit gebied.

[1:55:27] Er zijn veel mensen die zich belangeloos inzetten tegen polarisatie en voor de anderen.

[1:55:31] Dat is mooi om te zien.

[1:55:33] We zijn wel bezorgd over de neiging van de overheid om verder te gaan dan alleen discriminatie bestrijden.

[1:55:37] Dat laatste is van groot belang.

[1:55:39] Geen misverstand erover.

[1:55:40] Maar het is niet aan de overheid om te bepalen wat inclusie en gelijkwaardigheid precies inhoudt.

[1:55:46] Als ik de beleidsrichtingen lees, dan krijg ik toch wel de indruk dat de overheid denkt dat ze alles moet fixen.

[1:55:50] Wat een plannen, wat een aansporingen, wat een onderzoeken.

[1:55:53] Nu weer naar de kosten van discriminatie, 50 pagina's lang.

[1:55:56] Het CDA zoekt de oplossing veel minder in het uitrollen van diversiteits-, gelijkwaardigheids- en inclusiebeleid, het opstellen van lokale inclusieagenda's en het afdwingen van inclusief leiderschap.

[1:56:06] Natuurlijk, dat kan soms best helpen.

[1:56:08] Voor alles is een tijd en een plaats.

[1:56:10] Maar het wakkert ook onder onvrede en verzet aan.

[1:56:13] Kijk naar wat er in Amerika gebeurt.

[1:56:15] Een deel van de bevolking, en niet alleen maar de racisten, raakt buitengewoon geïrriteerd door dit soort programma's.

[1:56:20] En dat helpt de emancipatie bepaald niet.

[1:56:22] Principieler, dat is niet aan de overheid, dat is aan de samenleving.

[1:56:26] Een mooi voorbeeld daarvan is de taalgids van het ministerie van Onderwijs, wat onlangs naar buiten kwam, waarin soms tot in detail werd gesuggereerd hoe we onze woorden moeten kiezen.

[1:56:34] Ik vrees dat het ministerie van OZW niet de enige plek is waar dit soort gidsen wordt gemaakt.

[1:56:38] Is de minister met mij eens dat dit soort gidsen niet met overheidsgeld gemaakt zouden moeten worden?

[1:56:43] Als de samenleving daar ideeën over heeft, prima, maar de overheid moet toch niet voorschrijven hoe wij met elkaar praten.

[1:56:48] En waar ligt voor de minister de grens tussen discriminatie en kritiek op ideeën?

[1:56:53] Kunt u garanderen dat antidiscriminatiebeleid niet wordt gebruikt om kritiek op religie, gendergelijkheid of andere ideologieken als discriminatie, desinformatie of onveiligheid te betitelen?

[1:57:04] De overheid beschermt burgers tegen discriminatie, maar niet ideeën tegen kritiek.

[1:57:09] Vraag aan de minister, deelt u die opvatting?

[1:57:11] Een mooi voorbeeld werd net ook al genoemd, de termen moslimdiscriminatie en islamofobie, die worden soms door elkaar gebruikt.

[1:57:17] Moslimdiscriminatie is verboden en terecht, dat moet worden bestreden.

[1:57:21] Islamofobie is een veel breder begrip, daar valt van alles onder, afkeer van de islam, islamhaat misschien, kritiek op de islam, dat is allemaal niet verboden en dat moet wat mijn fractie betreft ook niet verboden zijn.

[1:57:31] Kritiek op een geloof is toegestaan en dat moet wat het de SDA betreft zo blijven.

[1:57:36] Dat raakt aan een fundamenteel punt.

[1:57:37] De rechtsstaat beschermt mensen tegen discriminatie, maar beschermt ideeën en religie niet tegen kritiek.

[1:57:44] Dat is misschien niet leuk, dat kan je ook weer waarmaken.

[1:57:47] U heeft een interruptie van de heer Seder.

[1:57:50] Ik ben het met u eens, kritiek op denkwijze en geloof zou moeten kunnen, net zoals mensen de hele dag kritiek hebben op het christendom, zou je het ook op andere geloven moeten hebben, dus daar ben ik het met u eens.

[1:57:59] U zei net dat er een verschil maakt tussen islamkritiek, dacht ik, en islamofobie, waarbij u voor mij verontstelde dat de tweede eigenlijk niet bestond, omdat er kritiek op elkaar was.

[1:58:09] Ik wou even dubbelchecken of u dat bedoelde, dat islamofobie dus niet bestaat, omdat daaronder een gelegitimeerde

[1:58:18] kritiek op mekaar zit.

[1:58:21] Ik wou even kijken of ik u goed begrepen had.

[1:58:23] Ik denk wel dat islamofobie bestaat, maar dat is een veel breder begrip dan moslimdiscriminatie.

[1:58:28] Moslimdiscriminatie is gewoon verboden, dat heb ik al afgesproken, dat moet zo blijven.

[1:58:31] Islamofobie is een soort containerbegrip geworden waaruit allerlei dingen vallen, bijvoorbeeld ook kritieken op de islam.

[1:58:37] En daarvan zeg ik ja, het is misschien niet leuk, maar is wel toegestaan in het land.

[1:58:41] De heer Seder.

[1:58:42] Ja, voorzitter, dank.

[1:58:44] Maar de uitleg van de heer Van der Brinkeley roept dan wel de vraag op hoe je dat vervolgens politiek dan wel omvat.

[1:58:51] Want er zijn voorstellen om dit inderdaad om het aan te pakken.

[1:58:55] Maar als het zo vaag is dat je niet weet wat je moet aanpakken, wordt het een ingewikkeld verhaal.

[1:58:58] Ik vraag natuurlijk ook aan het CDA, omdat het CDA een belangrijke coalitiepartner is, over hoe u dan dus omgaat met islamofobie.

[1:59:07] En daar heb ik niet over moslimdiscriminatie, daar volgens mij wat u net zei, daar ben ik het helemaal mee eens.

[1:59:12] Maar hoe weegt u dat dan, ook in het licht van bepaalde voorstellen die gedaan worden, om islamofobie ook dan aan te pakken en die aanpak een stuk duurder karakter te geven?

[1:59:21] In het coalitieakkoord ben ik de term niet tegengekomen en daar was ik blij mee.

[1:59:27] Ik vind dat we die termen uit elkaar moeten halen.

[1:59:29] Islamofobie is zo'n breed containerbegrip, daar kan je als overheid niet zoveel mee, denk ik.

[1:59:34] Moslimdiscriminatie wel, daar moet hard tegen worden opgetreden, maar kritiek op de islam of hekel aan de islam, niet leuk, maar dat mag.

[1:59:43] De heer Van den Brink kunt doorgaan met uw betoog.

[1:59:46] Nog een keer, moslimdiscriminatie is volgens mij een serieus probleem in ons land en dat moet wat mijn fractie betreft streng worden bestreden.

[1:59:53] Ik noemde de cijfers net, 30% van de moslims voelt zich gediscrimineerd.

[1:59:58] Ik ben u al lang aan het woord voorzitter, maar dankzij meneer Klemink hebben we vanavond meer spreektijd.

[2:00:02] Afsluitend een paar vragen over de onderliggende stukken en de plannen van dit kabinet.

[2:00:07] In het coalitieakkoord en de recente beleidsbrief van de minister hebben we kunnen lezen over de plannen van de regering.

[2:00:12] Hoe verhouden de plannen van de Nationaal Coördinator Discriminatie en Racisme zich tot de plannen van de regering?

[2:00:17] Het lijkt erop dat die bijna gelijk vallen.

[2:00:19] Ik ben benieuwd, waar zitten de verschillen daartussen wat het kabinet betreft?

[2:00:23] Vorige week kregen we antwoorden van de minister op vragen van collega-Kamerleden over het organiseren van IFTA-bijeenkomsten door overheden.

[2:00:29] Hoewel ik begrijp dat de minister verwijst naar het subsidiariteitsbeginsel, gemeenten mogen hier zelf over besluiten, vraag ik me toch af wanneer de scheiding van kerk en staat wat het kabinet betreft in het geding komt.

[2:00:38] Het lijkt mij logisch dat vertegenwoordigers van de overheid ingaan op uitnodigingen om eerst thuis bij te wonen.

[2:00:44] Dat lijkt me heel goed voor de integratie.

[2:00:46] Niks mis met goede verhoudingen.

[2:00:47] Maar het subsidiëren of zelfs organiseren is iets anders.

[2:00:50] Hoe ziet de minister dat?

[2:00:52] En zijn er bijvoorbeeld voorbeelden van feestelijkheden van andere godsdiensten die ook worden gesubsidieerd door de overheid?

[2:00:57] Heel ander thema, voorzitter.

[2:00:59] De ondersteuning van burgemeesters met een visuele beperking.

[2:01:01] Daar hebben wij wat vragen over gekregen.

[2:01:03] We horen verhalen dat er feitelijk geen geld is voor ondersteuning van deze burgemeesters, terwijl dat wel echt nodig is.

[2:01:10] Als we werkelijk representatief en inclusief willen zijn, wordt daar af en toe een investering bij.

[2:01:14] Graag een reactie van de minister daarop.

[2:01:16] Afsluitend, voorzitter.

[2:01:17] We hebben het vandaag nog niet gehad over de echte vraag die onder dit alles ligt.

[2:01:21] Waarom discrimineren we überhaupt?

[2:01:23] Waarom doen wij mensen dat?

[2:01:25] Nou ja, als de minister tijd over heeft, hoor ik graag zijn visie daarop.

[2:01:30] Ik zie een aantal interrupties.

[2:01:31] Volgens mij was de heer Van Baarle eerst en dan ga ik daarna naar mevrouw Beckerman en daarna naar mevrouw Tegay.

[2:01:38] De heer Van Baarle.

[2:01:39] Ja, voorzitter.

[2:01:41] Allereerst, fijn dat de heer Van der Brink het bevoordelijk voor de integratie vindt als bijvoorbeeld iemand een EFTAR bijwoont.

[2:01:50] Ik denk dat het niet zozeer te maken heeft met integratie.

[2:01:53] Integratie is een gedateerd begrip.

[2:01:55] Ik vind het eigenlijk kwalijk dat het organiseren van een EFTAR per definitie met integratie te maken heeft.

[2:02:00] Die Nederlanders die hier geboren zijn en een EFTAR organiseren, hoeven helemaal niet meer te integreren.

[2:02:03] Dat zijn gewoon Nederlanders.

[2:02:05] Dat gezegd hebbende.

[2:02:07] Ik hoorde de heer Van der Brink zeggen, eigenlijk moet de bestrijding van discriminatie vooral uit de samenleving komen.

[2:02:14] Die programma's die er zijn tegen discriminatie, ja we moeten uitkijken dat daar niet teveel verzet tegen komt.

[2:02:21] Worden hem vooral allemaal kritische vragen stellen over dat we moeten uitkijken dat we het begrip discriminatiebestrijding niet teveel oprekken.

[2:02:27] Ik ben eigenlijk benieuwd, is er nog wel een rol voor de overheid volgens het CDA om discriminatie te bestrijden?

[2:02:33] Moeten nog wat extra's gebeuren?

[2:02:35] Is het een uitdaging die we met elkaar tegemoet moeten treden?

[2:02:37] Of moet het vooral over de schutten kiepen naar de samenleving?

[2:02:41] En moet deze minister vooral de vingers in de oren stoppen?

[2:02:46] Als u mijn papiertjes zou zien, dan zou u zien dat ik één pagina heb besteed aan hoe belangrijk het bestrijden van discriminatie is en dat discriminatie buitengewoon kwalijk is en daarnaast een pagina heb besteed aan de vraag wat is dan de rol van de overheid en wat is dan de rol van de samenleving.

[2:02:59] Ik heb geprobeerd het zo duidelijk mogelijk uit te leggen, kennelijk is dat nu niet helemaal goed geland.

[2:03:04] Dat de heer Van der Brink wellicht in zijn bijdrage heeft gezegd dat het belangrijk is om er iets aan te doen, dat is één.

[2:03:15] Maar ik hoorde in zijn bijdrage eigenlijk niks over wat er dan zou moeten gebeuren.

[2:03:19] Ik hoorde wel allemaal kritische vragen over een gids en over het oprekken van de term islamofobie.

[2:03:24] Ik heb geen enkel concreet voorstel van het CDA gehoord over hoe we nou concreet van deze minister gaan zien, buiten dat de minister zich af en toe moet uitspreken.

[2:03:33] Nou, ik mag hopen dat de minister van Binnenlandse Zaken dat doet.

[2:03:37] Als deze minister zich niet uitspreekt tegen discriminatie moet hij gewoon weg.

[2:03:40] Dat is de kerntaak van de minister van Binnenlandse Zaken.

[2:03:43] Dus wat moet volgens het CDA het kabinet nou concreet gaan doen extra in het beleid om discriminatie te gaan bestrijden?

[2:03:50] De heer Van den Brink.

[2:03:52] Ik weet dus niet of er heel veel extra moet gebeuren.

[2:03:54] Volgens mij gebeurt er al heel veel.

[2:03:56] Wat ik zei, de plannen van het kabinet en ook van de coalitie, er staan allerlei maatregelen in tegen discriminatie.

[2:04:01] Daar ben ik niet tegen.

[2:04:02] Daar moeten we vooral mee doorgaan.

[2:04:04] Mijn oproep is, denk ook na, wat is dan de rol van de samenleving en wat is de rol van de overheid?

[2:04:08] Daar zou ik wel onderscheid tussen willen maken.

[2:04:15] Dank u wel, voorzitter.

[2:04:17] De heer Van den Brink die zei, en dat vond ik wel mooi, als je discriminatie ziet of als je zoiets tegenkomt, dan moet je ook uitspreken.

[2:04:27] En dan wil ik eigenlijk dezelfde vraag stellen als ik net ook aan de heer Bamenga heb gesteld.

[2:04:33] We hebben dat natuurlijk ook hier gezien, uitspraken als dat omvolking, dat er sprake van zou zijn.

[2:04:39] We hebben gezien een uitspraak dat Palestijnse vluchtelingen met geweld

[2:04:45] tegen zouden moeten worden gehouden.

[2:04:48] Hoe zou het CDA zich daarover willen uitspreken?

[2:04:53] Als u het goed vindt, geef ik hetzelfde antwoord als meneer Bamenga.

[2:04:55] Ik vond dat hij dat heel goed deed.

[2:04:58] Samenwerken in de vorm van een motie die wordt ondersteund of nou ja, dat soort dingen.

[2:05:04] Ik denk dat daar niks mis mee is.

[2:05:06] Structurele samenwerking met partijen die dit soort standpunten huldigen, is buitengewoon ingewikkeld voor het CDA, dat weet u.

[2:05:14] Mevrouw Beckerman.

[2:05:16] Ik was nog niet bij die vraag, maar ik kreeg al wel het antwoord.

[2:05:20] Voorzitter, ik vind dat nog niet heel duidelijk.

[2:05:21] Ik geloof, we hebben daar vanavond ook een debat over en toch wil ik op dit punt ook door.

[2:05:26] Want de heer van de...

[2:05:27] Dit is mijn laatste, ja, ik weet het.

[2:05:29] De heer van den Brink eindigde eigenlijk zijn betogen met ja, hoe...

[2:05:32] Hoe komen deze ideeën in de samenleving?

[2:05:35] En ik denk dat er heel veel mechanismen helaas voor zijn.

[2:05:39] Soms is dat angst en soms is het ook aangejaagd.

[2:05:44] En kan u zich voorstellen dat dit soort woorden, ook van politici, ook iets doen in de samenleving?

[2:05:49] En wat zouden wij daar dan tegenover moeten zetten?

[2:05:55] Ik ben ervan overtuigd dat woorden van politici

[2:05:59] de samenleving beïnvloeden.

[2:06:01] Ik had net over het cijfer van ervaren, discriminatie door moslims was 30%, het cijfer van mevrouw Keijzer was van een jaar eerder, denk ik, of twee jaar eerder, was 16%.

[2:06:10] Nou ja, er is vast iets gebeurd in de tussenliggende jaren, ook in de Nederlandse politiek.

[2:06:14] Dus ik denk dat dat verband het zeker is.

[2:06:18] Mevrouw Tsegaye.

[2:06:21] Ja, voorzitter, ik denk dat het punt juist is dat er in de tussenliggende jaren niets is gebeurd in de Nederlandse politiek.

[2:06:28] Want ja, ik begrijp dat de heer van den Brink, die was nog niet hier in Den Haag onder het vorige kabinet, maar ja, zoveel is er niet gebeurd op dit dossier.

[2:06:40] En ik moet heel eerlijk zeggen dat zijn inbreng mij ook een beetje teleurstelt, want ik deel de analyse van de heer van Baarle wel.

[2:06:46] Ik heb hele mooie

[2:06:48] worden gehoord over wat het CDA vindt van discriminatie.

[2:06:52] Ik ben het daar ook mee eens, met name schepkader, spreek je uit, roept de heer Van der Brink de minister op.

[2:06:58] Maar ja, nogmaals, heb ik al eerder gezegd in dit debat, ik zie daar niet echt budgetten voor in.

[2:07:04] het regeerakkoord.

[2:07:05] Ik heb ook in de inbreng van de heer Van den Brink geen concrete maatregelen gehoord tegen discriminatie.

[2:07:11] En natuurlijk kunnen wij als als overheid niet tegengaan dat mensen elkaar onderling uitschelden vanwege wat voor kenmerken dan ook, maar het is wel aan ons om de systemen en de wetgeving te maken om discriminatie tegen te gaan.

[2:07:26] Dus wat stelt de heer Van den Brink voor?

[2:07:30] is op het eerste punt, u zegt er is niks gebeurd, waar ik op doelde toen ik mevrouw Beckerman beantwoordde, is dat het aantal moslims dat zich gediscrimineerd voelt, dus is gestegen van 16 naar 13 en dat komt door de manier waarop hier in de Tweede Kamer over moslims wordt gesproken, denk ik.

[2:07:43] Dus dat is er gebeurd, dus als verheldering daarop.

[2:07:47] Voor twee concrete maatregelen, wat ik net ook, ik geloof tegen meneer Seder zei, er staan allerlei maatregelen in het regeerakkoord, die steunen wij.

[2:07:55] Ik heb uw vraag aan de regering gehoord over de financiering daarvan, ik ben benieuwd naar het antwoord daarop.

[2:08:00] Ik mag toch hopen dat de heer Van den Brink niet zijn antwoord op mijn vraag laat afhangen van het antwoord van de minister op mijn vraag.

[2:08:09] De heer Van den Brink doet een terechte analyse van discriminatie in de Nederlandse samenleving.

[2:08:15] Hij zegt tegen de minister schep kaders en spreek je uit.

[2:08:19] Hij stelt daarna heel veel kritische vragen.

[2:08:21] Dat mag, dat is niet erg.

[2:08:23] Maar ik vraag, hoe gaat de minister volgens het TDA al die mooie maatregelen in het regeerakkoord

[2:08:29] uit moeten voeren als er geen budget voor is.

[2:08:31] En kan ik op de steun van het CDA rekenen als ik daar budget voor vrij wil maken bij de begroting Middellandse Zaken?

[2:08:39] Dat ga ik u niet vooraan toezeggen want er zijn heel veel doelen waar die wij sympathiek vinden en waar we geld voor zouden willen reserveren.

[2:08:46] Ik heb nu geen voorzitter klaar liggen om daar extra geld voor uit te trekken.

[2:08:51] Dan kunt u uw betoog vervolgen.

[2:08:54] Ik was klaar, voorzitter.

[2:08:56] U was al klaar.

[2:08:57] Oké, dank u wel daarvoor.

[2:08:58] Dan gaan we naar mevrouw Beckerman.

[2:09:01] Ja, voorzitter.

[2:09:02] Afgelopen week hebben we een aantal.

[2:09:06] protesten met soms zelfs een discriminerende of zelfs racistische toon en dit weekend gevolgd door negen zogenaamde nationaal protestacties.

[2:09:16] In mijn eigen Groningen zijn na afloop van dit protest twee jongens waarvan een een regenboogvlag droeg aangevallen door

[2:09:26] deelnemers aan de nationaal protest.

[2:09:28] Een van de slachtoffers werd meerdere keer getrapt en tegen het hoofd geslagen.

[2:09:32] De regenboogvlag werd gestolen.

[2:09:35] Defend Groningen was hier trots op.

[2:09:37] Zo trots dat ze op maandag nog een foto plaatsten van twee jongens met de gestolen regenboogvlag.

[2:09:44] Zoveel zelfvertrouwen hebben ze blijkbaar.

[2:09:47] Zoveel zelfvertrouwen krijgen ze ook door politici die hen dit geven.

[2:09:52] Voorzitter, Giddy Markshouw, die bij een protest in Loosdrecht zegt dat, ik citeer, we worden omvolgd in dezelfde week dat we de Tweede Wereldoorlog herdachten.

[2:10:01] En Giddy Markshouw, die zegt dat met maximaal geweld Palestijnen moeten worden tegengehouden bij de grens.

[2:10:07] Olie op het vuur en het vervolgens weer terugnemen.

[2:10:10] En ik vind dat een soort politiek playbook.

[2:10:14] Politici die hoog en droog zitten en vervolgens in de samenleving mensen gaan aanwijzen als schuldig aan problemen.

[2:10:19] die politiek zelf heeft veroorzaakt of heeft laten escaleren.

[2:10:22] Maar hoeveel ruimte geven we hier aan?

[2:10:26] Zoals immers de partij van Mark Zouwer, die de coalitie aan de meerderheid hielp om door te gaan met plannen om de AOW-leeftijd weer te verhogen.

[2:10:33] Iets wat volgens mijn partij

[2:10:35] Terecht ook de onvrede in het land alleen maar zelf voeden.

[2:10:38] Gaat dit weer gebeuren?

[2:10:40] Krijgt de partij van Mark Zuijner deze uitspraak van de coalitie weer die ruimte?

[2:10:44] Ik vroeg het net aan coalitiepartij.

[2:10:46] Ik vraag het ook aan de minister.

[2:10:49] Want wat betekenen de woorden van Rob Jetten nu concreet dat dit geen gemakkelijke start is voor samenwerking op een hele hoop andere onderwerpen?

[2:10:59] mogen politici zuurstof geven aan discriminatie om vervolgens toegang te krijgen tot het centrum van de macht.

[2:11:08] Voorzitter, een belangrijk punt voor mijn partij is dat discriminatie op basis van klassen verboden moet worden.

[2:11:14] De ongelijkheid in Nederland is groot.

[2:11:16] Je afkomst bepaalt vaak je toekomst.

[2:11:19] En zelfs het CPB waarschuwt inmiddels dat het risico op economische machtsconcentraties toeneemt.

[2:11:25] Maar Nederland kent geen verbod op discriminatie op basis van klassen.

[2:11:28] En andere landen hebben dat wel.

[2:11:30] Het College van de Rechten voor de Mens wijst erop dat we in de afgelopen jaren al meermalen kritisch zijn bevraagd waarom Nederland achterblijft met het verbieden van klasse-discriminatie.

[2:11:41] Mijn onvolprezen voorganger Michiel van Nispen kreeg na lang aandringen van een voorganger van deze minister de toezegging onderzoek te zullen doen naar sociaal-economische status als discriminatiegrond.

[2:11:53] Gaat dit onderzoek nu eindelijk plaatsvinden na een flinke vertraging, vragen we aan deze minister.

[2:11:58] En wanneer kunnen we de uitkomst hiervan verwachten?

[2:12:01] En hoe staat deze minister überhaupt in dit standpunt?

[2:12:07] Voorzitter, dan discriminatie ook door de overheid zelf.

[2:12:10] Stop met lopende toepassingen van datagedreven profilering.

[2:12:14] Overheden gebruiken steeds vaker algoritmes en data om burgers en risicogroepen in te delen, bijvoorbeeld bij toeslagen, duocontroles of politieonderzoeken.

[2:12:23] Dit kan verregaande consequenties hebben voor mensen die onterecht als risico of zelfs als fraudeur uit het systeem rollen.

[2:12:30] Meer dan 50 algoritmes van de Belastingdienst bleken discriminerend en dus in strijd met de wet bleek uit een brief van de autoriteit persoonsgegevens.

[2:12:39] Bij sleepnetonderzoeken naar fraude in wijken deed de overheid te weinig om discriminatie te voorkomen, concludeerde een extern onderzoeksbureau.

[2:12:47] En DUO, het is al vaker genoemd in dit debat, discrimineerde studenten bij de controles op de uitwonendebeurs.

[2:12:54] En de lijst gaat door.

[2:12:55] En volgens de Staatscommissie tegen Discriminatie en Racisme leidt dit regelmatig tot discriminatie, vooral van mensen met een migratieachtergrond.

[2:13:04] Historische data bevatten ook vaak al bestaande vooroordelen, waardoor algoritmes die ongelijkheid verder versterken.

[2:13:11] En de overheid presenteert profilering eigenlijk heel vaak als een soort technische keuze.

[2:13:17] Maar die commissie zegt dat het eigenlijk een politieke en normatieve keuze is die raakt aan grondrechten en democratie.

[2:13:24] Transparantie ontbreekt vaak.

[2:13:27] En toezichthouders zoals de autoriteit persoonsgevens en het college voor de recht van de mens hebben meerdere keren gewaarschuwd voor discriminerende algoritmes.

[2:13:34] En nu doet ook de staatscommissie tegen discriminatie en racisme een echt opvallend stevig voorstel.

[2:13:41] Stop met lopende toepassing van datagedreven profilering en beperk de verdere inzet ervan.

[2:13:46] Een vergaand voorstel, maar wel een logische.

[2:13:48] We vragen een reactie van de minister.

[2:13:50] Zolang de overheid niet kan garanderen dat deze systemen eerlijk zijn en geen mensenrechten schenden, moeten we hier heel terughoudend mee omgaan.

[2:13:59] Bent u bereid om dit te doen, vragen we aan de minister.

[2:14:01] En als u niet bereid bent dit te doen, hoe gaat u dan aantonen dat er geen directe of indirecte discriminerende effecten zijn?

[2:14:08] Voorzitter, tot slot.

[2:14:10] Er zijn heel veel punten die ik vandaag aandacht had willen geven.

[2:14:15] Met de drie punten die ik vandaag heb gekozen, kies ik punten waarop de overheid of politici zelf discrimineren, discriminatie voeden of laten bestaan.

[2:14:25] Als je vertrouwen wilt terugwinnen van mensen is dit absoluut de kern.

[2:14:28] Een samenleving waarin inwoners bang moeten zijn dat de overheid hen onterecht uitkiest.

[2:14:35] Als fraudeur, als verkeerd, als probleem is fundamenteel beangstigend.

[2:14:40] Politici die zuurstof geven aan protest door te spreken van omvolking of van geweld tegen vluchtelingen zijn beangstigend.

[2:14:47] En tegelijkertijd zijn er mensen die de straat opgaan om het tegengeluid te laten horen met meer.

[2:14:53] Of het nou de heksennachten zijn voor rechten van vrouwen, de tegenacties tegen het nationaal protest of de vakbonden in verzet tegen de afbraak van sociale verworvenheden.

[2:15:03] Zij zijn met meer en dat is de echte brandstof voor vooruitgang.

[2:15:07] Dank u wel.

[2:15:09] Oké, dank u wel voor uw bijdrage.

[2:15:11] Ik kijk even, ik zie geen interrupties.

[2:15:13] Dan ga ik naar de heerschenk.

[2:15:20] Ja, dank u wel, meneer de voorzitter.

[2:15:23] Wie om zich heen kijkt, ziet dat het niet goed gaat met Nederland.

[2:15:25] De gezelligheid verdwijnt.

[2:15:27] Gezinnen en huishoudens hebben moeite hun energierekening te bedalen en de belastingen stijgen, net als de prijzen aan de pomp.

[2:15:33] Jongeren kunnen niet meer uit huis, blijven jarenlang bij hun ouders op zolder, kunnen ze doende niet verder met de volgende stap in hun leven en stellen gezinsvorming uit of zelfs af.

[2:15:41] En ondertussen verdwijnt ons thuisgevoel.

[2:15:44] Het Nederland waarin we opgroeiden verwaterd, verdwijnt, wordt onherkenbaar.

[2:15:48] De grenzen staan ondertussen wagenwijd open en elke week zien we duizend mensen binnenkomen die onze taal niet spreken en een overgrote deel van de gevallen onze cultuur, normen en waarden niet onderschrijven met alle gevolgen van dien.

[2:16:00] De onveiligheid neemt toe, het leven wordt onbetaalbaar en de zorgen om de toekomst van de volgende generaties worden groter.

[2:16:06] Kortweg, voorzitter, Nederlanders, de mensen voor wie en door wie wij hier zitten, voelen zich steeds ongelukkiger en snakken naar broodnodige verandering.

[2:16:15] Naar een overheid die hun zorgen eindelijk serieus neemt, in actie komt en de fundamentele problemen van Nederland, van het totaal uit de hand gelopen massale immigratie tot het steeds lelijker worden van onze openbare ruimte, tot de niet te betalen belastingen, eindelijk oplost.

[2:16:28] Ja, datgeen wat voortdurend in verkiezingstijd door de gevestigde machtpartijen wordt beloofd, maar zodra de stemmen binnen zijn, direct weer wordt vergeten.

[2:16:36] Maar voorzitter, het zou toch moeten kunnen, zou je zeggen.

[2:16:39] Want er werken inmiddels 168.000 mensen voor de Rijksoverheid.

[2:16:43] 168.000 mensen.

[2:16:45] Met zoveel arbeidskracht tot zijn beschikking zou dit kabinet toch verandering moeten kunnen bewerkstelligen, zou je zeggen.

[2:16:50] Een koerswijziging is mogelijk.

[2:16:53] Zet al die mensen aan het werk om de echte problemen in Nederland op te lossen en in het belang van ons eigen land te handelen.

[2:16:58] En we zijn er zo.

[2:16:59] Waarom gebeurt het dan niet?

[2:17:00] Nou voorzitter, het gebeurt niet omdat dit kabinet er niet voor de Nederlanders is.

[2:17:05] En zijn ambtenaren ook niet aan het werk zetten voor een betere toekomst voor Nederlanders.

[2:17:08] Dat werd voor mij nogmaals benadrukt toen ik mij aan het voorbereiden was op dit debat.

[2:17:13] Want nee, voorzitter, de afgelopen jaren hebben ambtenaren zich niet bezig gehouden met het oplossen van asielproblematiek of het verlagen van de lasten op arbeid.

[2:17:20] Nee, ze hebben zich onder het bewind van de minister onder andere bezig gehouden met het onderzoek racisme binnen de rijksoverheid.

[2:17:28] In december 2022 zou namelijk zijn gebleken dat er sprake is van institutioneel racisme op ministeries.

[2:17:34] Een onzin term die uitsluitend dat doel heeft de bevolking van dit land nog verder te vernederen en te knechten.

[2:17:40] En in datzelfde zogenaamde onderzoek wordt vervolgens opgeroepen tot racisme richting blanke Nederlanders.

[2:17:46] Er wordt gepleit voor biculturele vertrouwenspersonen en een kleurenquotum op de werkvloer.

[2:17:52] Voorbeelden van het vermeende institutionele racisme waarvoor deze maatregelen nodig zouden zijn, zijn trouwens weerstand bij het organiseren van een

[2:17:59] giftar maaltijd op het ministerie, iemand die te horen kreeg niet meer in het team te passen en het ontbreken van een gebedsruimte op de werklocatie.

[2:18:07] Het staat er letterlijk.

[2:18:08] Schijnbaar is dat institutioneel racisme en daarmee aanleiding voor actie.

[2:18:13] Want de minister neemt deze gekte van ambtenaren nog over ook.

[2:18:17] In de maatregelen die het Rijk neemt om diversiteit en inclusie te bevorderen, lezen we hoe er gewerkt wordt aan het nastreven van een diverse samenstelling van teams.

[2:18:25] En hoe er met een exitmonitor zicht wordt gehouden op de uitstroom van ondervertegenwoordigde groepen.

[2:18:30] En hoe er via dialoog en inspiratiesessies en diversity day gewerkt wordt aan het belang van diversiteit en inclusie op de werkvloer binnen de Rijksoverheid.

[2:18:40] Dus ja, we zijn op het punt gekomen, je zou het niet voor mogelijk houden waarbij een Nederlander met perfecte kwalificaties niet aangenomen wordt door de Rijksoverheid, omdat er al genoeg Nederlanders op de werkvloer rondlopen.

[2:18:51] Sorry meneer, uw cv en motivatie zijn fantastisch, maar wij hebben hier al genoeg witte, bevoorrechte mannen werken en daarom kiezen wij voor Abdullah uit Eritrea.

[2:18:59] Het klinkt deze minister en zijn rijksambtenaren schijnbaar als muziek in de oren als we die stukken lezen.

[2:19:04] Ongelooflijk.

[2:19:05] En daarmee zijn we nog niet klaar.

[2:19:07] Want er vindt wat dit kabinet betreft niet alleen racisme plaatsgebleven in de overheid, ook de samenleving zelf zou ervan zijn volgelopen.

[2:19:13] En om die reden wordt er gewerkt aan een nationaal programma tegen discriminatie en racisme.

[2:19:18] En we lezen letterlijk dat dankzij de inzet van bewegingen als Kick Out Zwarte Piet en Black Lives Matter de bewustwording rond dit thema zou zijn toegenomen in Nederland.

[2:19:27] Ja, voorzitter, dit zijn letterlijke teksten uit een overheidsdocument.

[2:19:31] Kick-out Zwarte Piet en Black Lives Matter.

[2:19:33] U weet wel, die organisaties van...

[2:19:35] Ik trap Zwarte Piet hoogstpersoonlijk op zijn gezicht.

[2:19:39] En demonstraties die uitmonden in het massaal leegplunderen van winkels van hardwerkende ondernemers.

[2:19:44] Goed om te weten dat deze minister die inzet waardeert en er dankbaar voor is.

[2:19:48] Dan weten we ook waar de prioriteiten en het moreel kompas van dit kabinet liggen.

[2:19:52] Nou, in ieder geval niet bij de Nederlander.

[2:19:55] Want die Nederlander, voorzitter, die ziet zijn land steeds onherkenbaarder worden.

[2:19:59] Zijn rekeningen duurder worden, de onveiligheid toenemen, zijn thuisgevoel verdwijnen.

[2:20:03] Die ziet dit land, zijn land, dit prachtige land, ons land, het land dat we zelf op het water hebben veroverd.

[2:20:09] overgeleverd worden aan pure symboolpolitiek, waardoor de problemen die Nederlanders ervaren alleen maar groter worden.

[2:20:16] Aan beleid dat volledig is losgezongen van wat er daadwerkelijk speelt bij de mensen thuis.

[2:20:20] Terwijl die Nederlanders zich zorgen maken over de toekomst, is ons kabinet bezig met zoveel mogelijk diversiteit op de werkvloer.

[2:20:27] Met zo min mogelijk Nederlanders op de werkvloer.

[2:20:29] Dit kabinet reduceert dit prachtige land tot een plek waar niet hard werken, succes en excellentie beloond worden, maar welke kleur je hebt en waar je vandaan komt.

[2:20:37] En je komt er bekijkt vanaf wanneer je toevallig een blanke Hollander blijkt te zijn.

[2:20:41] Voorzitter, dit beleid moet stoppen.

[2:20:43] Forum voor Democratie wil de Nederlander weer centraal stellen.

[2:20:46] De echte problemen in het land aanpakken.

[2:20:48] En dat betekent de immigratie in hal toeroepen, de doorgeslagen klimaatplannen van tafel, onze soevereiniteit herstellen, het leven weer betaalbaar maken.

[2:20:55] Wij willen Nederland weer gezellig maken, maar zodra dit kabinet daar niks aan doet en zich vooral druk maakt of er wel of niet halal gegeten kan worden op het ministerie, blijft dat ideaalbeeld, het ideaalbeeld van dat prachtige land dat Nederland kan zijn, een illusie.

[2:21:09] Wij zullen ons in ieder geval keihard voor dit prachtige land blijven inzetten, voorzitter.

[2:21:13] En wat is dat hard nodig?

[2:21:14] Verandering is mogelijk, maar er zal een hele snelle koerswijziging noodzakelijk zijn.

[2:21:18] Dus ik zeg tegen de minister, ga eens aan het werk, stop met dit belachelijke antinederlandse beleid en los eens echte problemen op.

[2:21:25] Dank u wel.

[2:21:28] Ik kijk even rond en ik zie een interruptie van de heer Klemink.

[2:21:34] Ja voorzitter, dank u wel.

[2:21:35] Ik heb een interruptie inderdaad, maar ook een punt voor orde.

[2:21:38] Ik snap dat dit een gevoelig debat kan zijn en dat mensen geen robots zijn, maar het zou toch fijn zijn als een Kamerlid hier aan het woord is dat er niet gelachen wordt op de publieke tribune.

[2:21:49] Oké, dank u wel.

[2:21:51] Ik denk dat het duidelijk is inderdaad, het is niet aan de publieke tribune om een goedkeurige afkeuring te geven over hetgeen wat hier gezegd wordt.

[2:22:00] Dank u wel, voorzitter.

[2:22:00] Dan mijn interruptie aan de heer Schenk.

[2:22:03] We zien natuurlijk de laatste tijd dat door een levensgevaarlijke mix en coalitie van islamisten en links, met name onze Joodse Nederlanders, een zwaar leven hebben in Nederland.

[2:22:17] Het antisemitisme is enorm stijgen.

[2:22:20] Is de heer Schenk van mijn mening inderdaad dat het antisemitisme in Nederland enorm is toegenomen, dat onze joosten in Nederland ontzettend kwetsbaar zijn?

[2:22:28] En wat voor voorstellen zou de heer Schenk hebben om de Nederlandse joden beter te gaan beschermen?

[2:22:34] De heer Schenk.

[2:22:37] Ja, dank voorzitter.

[2:22:38] Dank voor de vragen.

[2:22:39] Ik denk dat het in algemene zin zo is dat de samenleving behoorlijk aan het verharden is.

[2:22:44] Dat heeft ook het gevolg dat er dan inderdaad een toename is in antisemitisme.

[2:22:48] Ik denk dat dat ook zeker te maken heeft of misschien wel bij uitstek te maken heeft met de situatie in het Midden-Oosten.

[2:22:54] Ik ben het ook eens met de heer Klemink, waarop hij eerder, ik geloof de heer Van Baarle interrupeerde, dat het ook wel in grote mate naar het islamitische hoek komt.

[2:23:03] Dus ja, wat wij daaraan willen doen, het probleem bij de kern aanpakken.

[2:23:07] Dat betekent grensendicht en re-migratie.

[2:23:12] Oké, ik kijk even naar de heer Klemink.

[2:23:14] Hij heeft geen vervolgvraag.

[2:23:16] En volgens mij, als u klaar met uw betoog, dan ga ik graag naar de heer Verkuilen voor zijn betoog.

[2:23:27] Dank u wel, voorzitter.

[2:23:30] Met uw welnemen permitteer ik mij een autobiografische opening.

[2:23:36] In de vorige eeuw, in 1991, werkte ik als politieman aan het wijkteam Koninginnenweg in Amsterdam.

[2:23:43] Daar werden in het Harmoniehof discriminerende antisemitistische planfletten door de brievenbus gegooid.

[2:23:49] Discriminatie was geen delict waarmee we als politie dagelijks mee te maken kregen.

[2:23:54] Bovendien was in 1991 het wetboek van strafrecht en diverse andere wetten grondig aangepast om discriminatie strafrechtelijk effectiever aan te kunnen pakken.

[2:24:03] Er bestond onder collega's enige handelingsverlegenheid om deze zaak op te pakken.

[2:24:10] Ik volgde in die tijd wat modules rechten, dus viel mij de eer de beurt om een aangifte van verspreiding van materiaal met een discriminerende inhoud, artikel 137e strafrecht voor de fijnproevers, op papier te zetten.

[2:24:22] Op dat moment kon ik niet vermoeden dat ik, 35 jaar later, hier, vandaag in de Kamer, een debat over discriminatie zou voeren.

[2:24:30] Want wat ziet Nederland met betrekking tot dit onderwerp in 2026 anders uit?

[2:24:36] Mede door de in 1994 ingevoerde wet gelijke behandeling, de aanstelling van een nationaal coördinator en de verschijnheid aan meldpunten.

[2:24:45] De aanleiding daarentegen het grote aantal meldingen blijft echter zorgwekkend.

[2:24:49] Want iedereen moet in Nederland vrij en veilig zichzelf kunnen zijn.

[2:24:54] Discriminatie, racisme, antisemitisme, moslimhaat, lhbti-haat en andere vormen van uitsluiting horen niet thuis in onze samenleving.

[2:25:03] Toch zien we nog iedere dag dat mensen worden buitengesloten op de arbeidsmarkt, online, op school en zelfs binnen de overheid.

[2:25:11] Dat vraagt niet alleen om mooie woorden, maar vooral om concrete maatregelen en zichtbare resultaten.

[2:25:17] Voorzitter, ik wil beginnen met discriminatie binnen de overheid.

[2:25:20] Juist de overheid moet het goede voorbeeld geven.

[2:25:23] Noblesse oblige, tenslotte.

[2:25:25] Het recente personeelsonderzoek laat echter een zorgelijk beeld zien van racisme en discriminatie op de werkvloer binnen de Rijksoverheid.

[2:25:33] Medewerkers geven aan dat zij onvoldoende vertrouwen hebben in de bestaande meldstructuren en dat zij twijfelen of meldingen bij vertrouwenspersonen daadwerkelijk vertrouwelijk blijven.

[2:25:44] En dat is ernstig, want wanneer medewerkers zich niet veilig voelen om discriminatie te melden, ontstaat er een stilzwijgen in plaats van verbetering.

[2:25:53] Daarom wil ik van de minister weten of het gebrek aan vertrouwen volgens hem alleen samenhangt met vertrouwelijkheid of dat ook de onafhankelijkheid van de vertrouwenspersonen een rol speelt.

[2:26:03] is de minister bereid om te onderzoeken of externe onafhankelijke vertrouwenspersonen binnen de rijksoverheid noodzakelijk zijn?

[2:26:11] Hoe gaat de minister concreet meten of het vertrouwen in vertrouwenspersonen binnen de rijksoverheid verbetert?

[2:26:18] Daarnaast heeft de staatscommissie in 2025 een discriminatietoets ontwikkeld en hij is hier al door meerdere collega's aangehaald voor de dienstverlening in de publieke sector.

[2:26:28] Dat lijkt mijn fractie een belangrijk instrument om discriminatie vroegtijdig te signaleren.

[2:26:33] Maar een instrument heeft alleen waarde als het ook daadwerkelijk wordt toegepast.

[2:26:37] Daarom voorzitter vraag ik de minister, is deze discriminatietoets inmiddels verplicht binnen de Rijksoverheid?

[2:26:44] Kan die verplichting er komen en zo niet, waarom niet?

[2:26:47] Met betrekking tot divers en inclusief bestuur is het fenomeen geconstateerd dat ondervertegenwoordigde groepen, zoals vrouwen, vaker slachtoffer zijn van bedreiging en intimidaties.

[2:26:59] Het is goed dat er bij afzonderlijke regeling rekening wordt gehouden met het karakter van hun politieke ambt.

[2:27:04] Een onderwerp waar mijn fractiegenote mevrouw Rajkowski zich hard voor heeft gemaakt.

[2:27:09] Zo wordt onder meer de wettelijke belemmering weggenomen voor vrouwelijke volksvertegers om zich bij aanvang van hun ansperiode wegens zwangerschap direct te laten vervangen.

[2:27:18] En ook kan de vervanging met een maand verlengd worden in plaats van vier maanden.

[2:27:22] En in plaats van te spreken over tijdelijk ontslag wordt tijdelijk ontheffing aangehouden.

[2:27:26] Mijn fractie wil graag van de minister weten wat de status is van die regeling, wanneer wordt deze volledig ingevoerd en hoe wordt ervoor gezorgd dat gemeenten en andere bestuurslagen deze regeling ook goed uitvoeren.

[2:27:40] Met betrekking tot bedreiging en intimidaties lees ik goede ontwikkelingen, zo ook dat de minister persoonlijk bedreigde lokale politici beeldt.

[2:27:48] Wat nog mist in de actieve stimulans zijn de veiligheidsprotocollen in gemeenten.

[2:27:55] Verschillende gemeenten beschikken nog niet over duidelijke veiligheidsprotocollen of adequate ondersteuning voor raadsleden, wethouders en burgemeesters die met agressie en geweld te maken krijgen.

[2:28:06] Voorzitter, daarom vraag ik de minister of hij bereid is om de regie te nemen en ervoor te zorgen dat in alle gemeenten dergelijke veiligheidsprotocollen worden ingevoerd en om gemeenten daarbij zo nodig te ondersteunen.

[2:28:18] Daarnaast, voorzitter, vraag ik de minister of hij van mening is dat alle politieke ambtsdragers,

[2:28:23] met specifieke aandacht voor de kwetsbare positie van vrouwen beter beschermd moeten worden tegen agressie, intimidatie en geweld.

[2:28:30] Zo wil ik graag van de minister weten of er specifieke aandacht is voor online intimidatie van vrouwelijke politici en politiciën in het algemeen.

[2:28:39] Voorzitter, tot slot de discriminatiecijfers.

[2:28:42] Meten is weten en we hebben het hier al in verschillende aspecten over gehad.

[2:28:46] Goede cijfers zijn essentieel om effectief beleid te maken.

[2:28:49] De discriminatiecijfers geven een belangrijk beeld van meldingen en ervaringen, maar zonder de gegevens van het Openbaar Ministerie blijft een deel van de werkelijkheid buiten beeld.

[2:28:58] Het OM constateert bijvoorbeeld een stijging van strafbare discriminatie tegen ambtenaren en buitengewone opsporingsambtenaren tijdens hun werkzaamheden.

[2:29:07] Daarbij gaat het onder andere om discriminatie op grond van ras, huidskleur en seksuele geaardheid.

[2:29:14] Dat zijn belangrijke signalen die niet genegeerd mogen worden.

[2:29:17] Daarom vraag ik de minister of hij bereid is om de gegevens en analyses van het Openbaar Ministerie structureel mee te nemen in het landelijk beeld van de discriminatiecijfers

[2:29:27] over 2026.

[2:29:28] En kan de minister toezeggen dat deze cijfers voortaan integraal worden gepresenteerd, zodat beleid gebaseerd wordt op een volledig overzicht van meldingen, aangifte en strafrechtelijke vervolging?

[2:29:40] Voorzitter, discriminatie ondermijnt vertrouwen, gelijkwaardigheid en sociale cohesie.

[2:29:45] Daarom moeten we niet alleen reageren op incidenten, maar vooral structureel werken aan een overheid en samenleving waarin iedereen daadwerkelijk gelijk wordt behandeld.

[2:29:54] En dat brengt mij bij het eind van mijn bijdrage, voorzitter.

[2:29:58] Dank u wel, meneer Verkuilen.

[2:30:00] Ik kijk rond en ik zie geen interrupties.

[2:30:02] Daarmee komen we aan het einde van de eerste termijn vanuit de Kamer.

[2:30:05] De minister heeft aangegeven dat hij 40 minuten de tijd nodig heeft.

[2:30:08] Het zijn heel veel vragen die gesteld zijn, dus dat begrijp ik heel goed.

[2:30:13] Dus laten we terugkomen om 16.40 uur weer.

[2:30:15] Dus ik schors tot dan.

[3:11:33] Dank.

[3:11:34] Ik heropen de vergadering en wij komen nu toe aan de eerste termijn van de minister.

[3:11:40] Ik geef even aan, gezien de tijd, dat ik graag vier interrupties wil toelaten vanuit de Kamer en dat ik wel echt ga kijken hoe lang de interrupties zijn.

[3:11:52] Na 30 seconden ga ik echt wel ingrijpen, dus probeer het echt kort en bondig te houden.

[3:11:58] Ik vraag ook de minister om even de blokjes in ieder geval door te geven en het verzoek om aan het einde van het blokje graag jullie vragen daarover te stellen.

[3:12:07] De minister.

[3:12:12] vanwege het grote hoeveelheid aantal vragen een vrij korte inleiding houden.

[3:12:17] Aan het einde van die inleiding zal ik de blokjes benoemen.

[3:12:20] Eerlijkheid gebiedt wel dat in de hoeveelheid vragende veelheid onderwerpen die er waren het of heel veel blokjes zouden worden.

[3:12:27] Ik heb er dus voor gekozen om dat juist niet te doen.

[3:12:31] beperkt aantal blokjes, maar dat zijn daarmee wel heel grote blokken.

[3:12:34] Dat is de realiteit.

[3:12:36] En het is dan nu al, voorzitter, of u dan daartussendoor vraagt of het einde van het blok, maar ik vind het wel eerlijk om te zeggen, het zijn echt grote blokken.

[3:12:45] Voorzitter.

[3:12:47] Discriminatie en racisme zijn in onze samenleving een hardnekkige, pijnlijke realiteit die krachtig moet worden bestreden.

[3:12:55] Artikel 1 van de Grondwet is heel duidelijk.

[3:12:57] Iedereen dient in gelijke gevallen gelijk behandeld te worden.

[3:13:00] De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme verwoordde het heel mooi bij de opening van de Week tegen Discriminatie en Racisme bij het ministerie van BZK.

[3:13:10] Het mooie van artikel 1 van de Grondwet is dat het gelijkheid en verschil beschermt.

[3:13:14] Iedereen is gelijk en verschillen mogen er zijn.

[3:13:17] Daar kunnen we trots op zijn en dat moeten we waarborgen.

[3:13:21] Niemand zou geconfronteerd moeten worden met haat, intimidatie, uitsluiting en geweld, om welke reden dan ook.

[3:13:26] Mensen moeten vrij en veilig zijn om zich te kunnen uiten.

[3:13:31] Ik ben mij ervan bewust dat in het veranderlijke politieke klimaat van de afgelopen periode dat dat niet altijd heeft bijgedragen aan een draadkrachtige en consistente aanpak van discriminatie.

[3:13:42] Ik ben voornemens om met dit kabinet betekenisvolle stappen te zetten op terreinen waar uw Kamer zich al langere tijd hard voor maakt.

[3:13:50] Ik voel dat als mijn verantwoordelijkheid als minister van Binnenlandse Zaken en als hoeder van de Grondwet.

[3:13:54] Voorzitter.

[3:13:55] Afgelopen april heb ik de discriminatiecijfers over 2025 in ontvangst genomen.

[3:14:00] Daaruit blijkt dat er wederom een stijging is van het aantal meldingen.

[3:14:03] Tegelijkertijd zijn de cijfers niet voldoende representatief om het daadwerkelijke aantal mensen dat discriminatie ervaart te kunnen vaststellen.

[3:14:11] Volgens mij heeft de voorzitter daar zelf ook in zijn termijn aan gerefereerd.

[3:14:14] Zelfs ogenschijnlijk kleine voorvallen kunnen een grote impact hebben op mensen en raken uiteindelijk daarmee ook hun vertrouwen in de samenhang in onze samenleving.

[3:14:24] mijn voormalige rol als Kamerlid.

[3:14:26] Aan die kant van de debatten ging mij dit onderwerp ook al aan het hart en ik heb in 2020 daarom samen met oud-collega Asscher een motie ingediend met het verzoek om een divers samengestelde staatscommissie tot discriminatie en racisme in te stellen.

[3:14:40] De staatscommissie is er gekomen en zij heeft sindsdien al diverse waardevolle adviezen uitgebracht waar ik

[3:14:47] waar ik nog verder op in zal gaan.

[3:14:50] Ik kijk uit naar het uiteindrapport dat binnenkort verschijnt.

[3:14:53] Ik zie het als een grote verantwoordelijkheid om nu in de rol van coördinerend minister richting te mogen geven aan de aanpak van discriminatie.

[3:15:01] Ik heb als minister het voorrecht gehad om in mijn eerste maanden al een aantal dossiers met een lange voorgeschiedenis een stapje verder te brengen.

[3:15:08] Hierbij ging het bijvoorbeeld om de herziening van het stelsel van antidiscriminatievoorzieningen, de ADV's, en over het opnemen van eenzijdig overheidshandelen

[3:15:16] In de algemene wetgelijke behandeling over beide onderwerpen zijn vragen gesteld waar ik zo ook lang zal komen.

[3:15:25] Er is nog meer werk aan de winkel op het vlak van discriminatiebestrijding waarvoor ik mij samen met het kabinet wil inzitten.

[3:15:30] Dat is een verantwoordelijkheid die we en ik ook voelen.

[3:15:34] Tegelijkertijd is er ook een beroep op ons allemaal als politici en dus ook bij de Kamer om samen uit te dragen dat de norm dat discriminatie niet oké is.

[3:15:48] Ik heb al herhaaldelijk, er is ook al het bedreigen van lokale politici gerefereerd.

[3:15:53] in dit debat dat in de toon, in de woorden die wij kiezen, we allemaal de verantwoordelijkheid hebben om olie op de golf in plaats van olie op het vuur te gooien.

[3:16:00] En ik ben me daar zeer bewust van.

[3:16:02] En er is ook al, ik heb dat ook bijna gedaan wanneer ik dat zie gebeuren, om me daar ook over uit te spreken.

[3:16:13] Afsluitend van mijn inleiding.

[3:16:15] Dit kabinet neemt discriminatie in alle vormen uiterst serieus en blijft zich inzetten voor een samenleving waarin iedereen zich veilig en gelijkwaardig voelt.

[3:16:23] Het kabinet werkt daarom breed aan de aanpak van alle vormen van discriminatie en blijft in gesprek met de NCDR, de staatscommissie, maatschappelijke organisaties en betrokken gemeenschappen om tot een effectief en samenhangende aanpak te komen.

[3:16:36] Het gezamenlijke doel blijft helder.

[3:16:37] Een Nederland waarin discriminatie geen ruimte krijgt.

[3:16:40] Ik zal de vele vragen die gesteld zijn in het instrument zo goed mogelijk proberen te behandelen.

[3:16:46] En dat ga ik in drie blokken doen.

[3:16:48] Eerst algemeen.

[3:16:51] Dan specifieke gronden en groepen.

[3:16:55] En afsluitend met discriminatie bij de overheid.

[3:17:06] En ik wil starten bij de...

[3:17:09] Ja, bijna filosofische vraag die het Kamerlid van de CDA van de Brink stelde over waarom discrimineren we überhaupt?

[3:17:17] Waar komt het vandaan?

[3:17:19] Discriminatie is het achterstellen of uitsluiten van mensen op basis van wettelijk beschermde persoonskermerken zoals geslacht, seksuele gerichtheid, afkomst of handicap.

[3:17:29] Discriminatie ontstaat door stereotype denkbeelden over mensen die ons zijn aangeleerd.

[3:17:36] Er is heel veel onderzoek gedaan naar hoe stereotypen werken.

[3:17:40] Stereotypen helpen mensen om orde aan te brengen in de stroom van indrukken die zij te verwerken krijgen.

[3:17:45] Het is daarmee een soort efficiency maatregelen die in de hersenen.

[3:17:51] En die stereotypen die

[3:17:53] zijn vervolgens behulpzaam in het indelen van mensen in groepen.

[3:17:57] En dat sluit aan bij de behoefte van mensen om bij een groep te horen en de eigen groep als positief te zien.

[3:18:03] De positieve identiteit kan worden verkregen door opwaardering van de eigen groep of de afwaardering van andere groepen.

[3:18:10] En dit proces van groepskategorisering heeft onbedoeld grote effecten omdat het negatieve beelden van anderen vergroot.

[3:18:18] Het kan ertoe leiden dat de leden van die groep als allemaal hetzelfde worden gezien.

[3:18:22] Zonder dat er werkelijk naar iemands capaciteiten, naar het individu en eigenschappen wordt gekeken.

[3:18:28] Zo kunnen mensen denken dat een mannelijke sollicitant geen aansluiting zal vinden in een team dat enkel uit vrouwen bestaat.

[3:18:33] Dat een oudere werknemer niet flexibel genoeg zou zijn om voor promotie in aanmerking te komen of dat een leerling met een beperking een opleiding niet met succes zou kunnen afronden.

[3:18:43] En dit is niet alleen een gemiste kans voor individuele gevallen, maar ook voor ons als samenleving als geheel.

[3:18:51] Dit is een poging om een antwoord te geven op de vraag die de heer Van den Brink stelde, maar daarin zit dus ook verwezen waarom we ons alert moeten zijn op de risico's en de gevolgen hiervan en waarom we met elkaar racisme en discriminatie moeten bestrijden.

[3:19:10] Er waren diverse leden waaronder de heer Bamenga en de heer Van den Brink die vroegen is de minister bereid om stevig normen te stellen en te normeren bij discriminatie en racisme.

[3:19:23] Ik heb er in mijn inleiding ook al iets over gezegd.

[3:19:24] Als coördinerend minister zal ik richting geven aan de aanpak van discriminatie en ben ik verantwoordelijk voor de kaders die zijn vastgesteld in artikel 1 van de grondwet en de algemene wet gelijke behandeling.

[3:19:34] Samen met het kabinet wil ik betekenisvolle stappen zetten om die kaders en de infrastructuur voor gelijke behandeling te versterken.

[3:19:41] Waar nodig zal ik mij uitspreken en de norm uitdragen dat discriminatie niet oké is.

[3:19:45] Het vellen van een oordeel of er in specifieke gevallen sprake is van discriminatie is voorbehouden aan de rechter en het college voor de rechten van de mens.

[3:19:55] Het uitdragen van een norm is iets, dat gaf ik in mijn inleiding, dat moeten we met z'n allen doen.

[3:20:00] Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

[3:20:02] We hebben als politie ook een voorbeeldfunctie, dat is in de eerste termijn van de Kamer ook langsgekomen.

[3:20:06] Onze uitspraken kunnen een grote invloed hebben en doorwerken in de samenleving en de manier waarop mensen daar tegenover elkaar staan.

[3:20:13] Zo heeft de staatscommissie in haar rapportages ook laten zien.

[3:20:18] De heer Bamenga vroeg ook, en dat is aan de start van een termijn van een bewindspersoon, een vraag die een bewindspersoon eigenlijk in elk debat krijgt.

[3:20:27] Wanneer vindt u uw termijn nou succesvol?

[3:20:29] Welke stappen wil u gezet hebben?

[3:20:32] En wanneer is er voldoende vooruitgang geboekt?

[3:20:35] Ik zie als minister voor de komende jaren drie prioritaire thema's als het gaat om de aanpak van discriminatie.

[3:20:43] De eerste het aanpakken van discriminatie door de overheid zelf.

[3:20:47] Twee, het melden van discriminatie en het versterken van de antidiscriminatievoorzieningen.

[3:20:52] En drie, last but not least, en daar is dus ook naar die motie is ook veel verwezen in dit debat, het tot stand brengen van een nieuwe rijksbrede aanpak van discriminatie.

[3:21:03] Ik doe dit door te werken aan de uitbreiding van de algemene wet gelijke behandeling met eenzijdig overheidshandelen, het aan de slag gaan met de adviezen van de staatscommissie tegen discriminatie en racisme en ook zal het nieuwe rijksbrede nationaal programma tegen discriminatie en racisme onder de coördinatie van mijn ministerie worden opgesteld.

[3:21:23] Daarin wordt ook de voortgang van de aanpak van discriminatie bewaakt.

[3:21:27] Ik zie het ten slotte als mijn rol om heldere kaartjes te stellen om discriminatie aan te pakken en ervoor te zorgen dat de staatscommissie en de NCDA goed kunnen functioneren en dat hun adviezen worden opgevolgd.

[3:21:45] De heer Van der Brink vroeg eigenlijk over de grens tussen discriminatie en het hebben van kritiek op ideeën.

[3:21:57] Het debat ging dus deels ook over de vrijheid van meningsuiting.

[3:22:08] De vrijheid van meningsuiting brengt mee dat je in Nederland van mening mag verschillen.

[3:22:16] Ook over gevoelige onderwerpen als genderbeleid of ideologieën.

[3:22:20] En dat je je mening mag uiten.

[3:22:22] Het is wat mij betreft terecht dat de grens voor strafbare meningsuiting in Nederland heel hoog ligt.

[3:22:29] Het is echt niet zo dat je in Nederland niks meer kunt zeggen.

[3:22:32] Er kan in Nederland binnen de grenzen van het strafrecht heel veel gezegd worden.

[3:22:37] Iets anders is dat op basis van bepaalde opvattingen, bijvoorbeeld mensen ten onrechte worden gewijgerd in horecagelegenheden, of gewijgerd worden bij een baan, of financiële dienstverlening wordt gewijgerd.

[3:22:53] En dan komen we binnen het discriminatiedomein en iedereen heeft zich aan de gelijke behandelingswetten te houden.

[3:23:01] De heer Bamenga vroeg wat we gaan doen bij het wegvallen naar het beëindigen van het werk van de staatscommissie om scherp te blijven op mogelijk institutionele discriminatie.

[3:23:16] Mijn antwoord daarop is dat niet alleen de staatscommissie tegen discriminatie en racisme mij als minister en ons als ministerie van BZK scherp houdt op mogelijke institutionele racisme.

[3:23:28] De nationaal coördinator tegen discriminatie en racisme is juist ingesteld om ons scherp te houden en heeft ook een waakhondfunctie.

[3:23:37] En ook het college voor de rechten van de mens doet dat.

[3:23:39] Daarnaast zorgt het vervolgtraject van bijvoorbeeld de discriminatietoets, waar we straks ook op verder komen, voor blijvende aanpak voor de aanpak van institutionele discriminatie, net als het uitbreiden van de algemene wetgelijke behandeling met eenzijdig overheidshandelen en dus al het overheidshandelen.

[3:23:55] De staatscommissie komt op 8 juni met haar eindrapport en daar kijkt het naar uit.

[3:24:03] Mevrouw Tsegay had het in haar termijn over dossiers die te lang zijn blijven liggen.

[3:24:09] Ze refereerde aan stilstand, maar ze gaf ook een oordeel over

[3:24:18] over mijn voorgangers en ik hoop dat u begrijpt dat ik geen oordeel ga uitspreken over mijn voorgangers, maar ook dat ik niet in dit deel van de promissen van de vraag wil stappen.

[3:24:27] Dat dossiers lang zijn blijven liggen, dat hoeft niet per definitie verband te houden met de opstelling van bewindspersonen.

[3:24:37] Tuggerlijkertijd, in antwoord op de vraag, mijn inzet op discriminatiebestrijding kunt u afleiden uit de stukken die ik de eerste maanden als minister naar de Kamer heb gestuurd.

[3:24:48] Bij mijn aantreden heb ik een aantal dossiers aangetroffen die vertraging hadden opgelopen en soms al enige tijd.

[3:24:54] En daar begrijp ik de vraag van mevrouw Tsegay heel goed.

[3:24:58] Dat god bijvoorbeeld voor eenzijnig overheidshandelen, de versterking van antidiscriminatievoorzieningen en de discriminatietoets.

[3:25:04] Ik heb in mijn eerste maanden dus stappen gezet

[3:25:07] op deze dossiers, die vaak ook volgden door met meerderheid en soms per herhaling met meerderheid aangenomen moties in de Kamer.

[3:25:15] En ik heb uw Kamer daarover via de brieven geïnformeerd.

[3:25:19] Zoals ik in mijn inleiding heb gestrekt, zal ik een aantal prioriteiten stellen en die zo goed mogelijk verder proberen te brengen.

[3:25:26] Mevrouw Tsegay had het ook over de versnippering van discriminatiebeleid.

[3:25:34] Het is inderdaad zo dat veel ministeries zich bezighouden met onderdelen van discriminatie.

[3:25:40] En discriminatie is als fenomeen ook zeer divers en dat vraagt ook om bestudering, actie, om klachtbehandeling en om bijstand van slachtoffers.

[3:25:51] En daar zijn diverse organisaties en ministeries die zich daarmee bezighouden.

[3:25:56] En dat, als ik heerlijk ben, is ook goed.

[3:25:58] Want bijvoorbeeld het ministerie van OCW zet specialisten in op het terrein van onderwijs met een netwerk in het veld.

[3:26:05] En bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op het terrein van arbeidsmarkt en zo verder.

[3:26:10] Die specialistische kennis en contacten zijn nodig om beleid te kunnen maken dat ook daadwerkelijk impact heeft.

[3:26:29] Mevrouw Tsegaye vroeg ook naar de voortzetting van het nationaal programma.

[3:26:34] In december van vorig jaar zijn de denkrichtingen voor een nationaal programma met een meerjarenagenda door mijn voorganger aan uw Kamer gestuurd, december 2025.

[3:26:46] De komende periode inventarisier ik deze denkrichten en of die aansluiten bij de ambities van het huidige kabinet.

[3:26:53] Daarnaast ben ik begonnen om samen met andere betrokken departementen te inventariseren hoe de overkoepelende aanpak van discriminatie die uw Kamer heeft gevraagd,

[3:27:01] eruit zal komen te zien en welk proces we gaan volgen om daar te komen.

[3:27:06] Mijn ministerie coördineert dit proces in overleg met alle betrokken ministeries en met NCDR.

[3:27:11] Zo voorkomen we versnippering van de rijksbrede aanpak van discriminatie.

[3:27:16] Ik wil ook graag het eindrapport van de staatscommissie, waar ik het al een aantal keer over had, dat op 8 juni komt, mee kunnen nemen in dit programma.

[3:27:22] Ik zal u na de zomer informeren over het tijdpad van het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme.

[3:27:31] De heer Van Balen vroeg over de aangenomen motie met betrekking tot streefcijfers.

[3:27:41] Een aanpak met betrekking tot streefcijfers is opgenomen in de Denkrichtingen, die dus in december 2025 aan de Kamer is gestuurd, ten behoeve van het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme 2025-2029.

[3:27:54] De denkrichtingen zijn niet formeel een beleidstuk van het kabinet, maar zijn, zoals de naam zegt, denkrichtingen, ten behoeve van een programma.

[3:28:02] De komende periode bekijk ik of de denkrichtingen aansluiten bij de ambities van dit kabinet.

[3:28:06] Vervolgens zal ik kijken hoe deze denkrichtingen kunnen verwerken in het door uw Kamer gevraagde nationaal programma.

[3:28:14] Dat geldt dus ook voor de aanpak op streefcijfers naar aanleiding van de ingediende motie.

[3:28:19] Mevrouw Tsegay vroeg ook naar een onderzoek voor de maatschappelijke kosten van discriminatie en racisme.

[3:28:28] Het eerlijke antwoord is dat het heel ingewikkeld is om in kaart te brengen welke kosten gemoeid zijn bij voorbeelden van racisme en discriminatie.

[3:28:36] Naar aanleiding van gevallen van discriminatie en racisme is de aanpak discriminatie versterkt.

[3:28:42] binnen de hele Rijksoverheid en zijn er verschillende hersteloperaties in gang gezet waar dit ging om discriminatie door de overheid.

[3:28:49] Deze versterking en hersteloperaties zijn verweven in allerlei beleidsterreinen bij een groot aantal verschillende departementen.

[3:28:56] Het is niet mogelijk om de precieze financiële kosten van discriminatie en racisme bij de overheid in kaart te brengen en ik kan u dat dus ook niet toezeggen.

[3:29:09] Een aantal woordvoerders begonnen over de mooie abinties uit het coalitieakkoord, maar ook de vraag...

[3:29:16] zoals het opnemen van eenzijdige overheidshanden in de Algemene Wet, gelijke behandeling, maar vroeger daarbij of de financiële middelen wel aanwezig zijn om deze mooie maatregelen dan ook uit te voeren.

[3:29:29] Voor de maatregelen op de aanpak van discriminatie uit het regeerakkoord en de beleidsbrief van mijn ministerie, daarvoor zijn middelen gereserveerd in de begroting.

[3:29:37] Dit geldt ook voor de uitbreiding van de Wet Algemene

[3:29:40] de algemene wetgelijke behandeling met eenzijdige overheidshandelen.

[3:29:44] Zowel de ADV's als het CRM zullen meer meldingen en oordelen moeten gaan verwerken en daar zal passende financiering voor beschikbaar worden gesteld.

[3:29:53] Er is een bedrag van 3,5 miljoen euro per jaar gereserveerd op begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voor dit traject, zoals ook toegelicht in de Kamerbrief met de aankondiging van het wetstraject.

[3:30:04] Ook voor de versterking van antidiscriminatievoorzieningen zijn financiële middelen gereserveerd, zoals toegelicht in het conceptwetsvoorstel.

[3:30:10] In het verlengde hiervan stelde de heer Van Baarle een vraag die

[3:30:18] die je als bewindspersoon bijna in elk debat op een bepaalde manier kunt vinden, namelijk er moet meer geld komen.

[3:30:26] Maar in dit geval was het zelfs.

[3:30:28] Kan de minister garanderen dat de aanpak van discriminatie en nationaal programma uitgezonderd kan worden van bezuiniging op de rijksbrede begroting?

[3:30:35] U zult begrijpen dat ik dit niet kan toezeggen, want dat zou je dan namelijk in elk debat krijgen.

[3:30:42] Ik zou het in elk debat toe moeten zeggen.

[3:30:44] Dus dit kan ik niet doen.

[3:30:50] Mevrouw Keizer, het lid Keizer, die vroeg om een volledig overzicht van alle financiering binnen de Rijksoverheid voor discriminatie en inclusie.

[3:31:02] Ze gaf volgens mij ook aan het hoef niet in eerste termijn, maar ik ontvang die wel graag.

[3:31:07] Voor de budgetten voor diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusiebewijs verwijs ik naar het overzicht dat eerder al naar de Kamer is gestuurd, namelijk begin vorig jaar op 14 januari 2025.

[3:31:18] Ik zie de heer Klemink knikken en het is niet gek dat hij degene is die klikt, want het overzicht is gestuurd naar aanleiding van vragen die jaar 21 gestuurd heeft en daarin is een overzicht gegeven van de uitgaven voor de komende jaren.

[3:31:32] De heer Verkuilen van de VVD vroeg of de gegevensanalyses van het OM structureel meegenomen kunnen worden in landelijke cijfers.

[3:31:45] En kan de minister toezeggen dat deze cijfers voort en integraal worden gepresenteerd zodat het beleid gebaseerd kan worden op meldingen en strafrechtelijke vervolging?

[3:31:53] Het eerlijke antwoord is dat ik geen meerwaarden zie in één rapportage.

[3:31:56] Het rapport discriminatiecijfers in 2025, ook wel de MAR,

[3:32:01] En het rapport van het OM, strafbare discriminatie in beeld, hebben elk een ander doeleinde, een andere opdracht en een andere opdrachtgever.

[3:32:09] In zekere zin vermengen we appels met peren.

[3:32:11] Waar de MAR gaat over de registratie van ervaren discriminatie, biedt het OM inzicht hoeveel discriminatiefeiten er in een jaar door het OM in behandeling worden genomen en om wat voor feiten dat gaat.

[3:32:23] De registratie en de MAR zijn dan niet één op één te koppelen aan de feiten die het OM in behandeling heeft genomen.

[3:32:32] De heer Van den Brink vroeg naar de taalgids in zijn termijn.

[3:32:39] en die vroeg of de overheid toch geen taal moet voorschrijven.

[3:32:46] De gids waar u uw vraag op doelt is nooit bedoeld om taal te verbieden of om taal op te leggen.

[3:32:51] Het was een intern hulpmiddel van het ministerie van OCW om medewerkers te ondersteunen.

[3:32:55] Medewerkers behouden vervolgens alle ruimte in hun professional oordeelsvorming in het schrijven van stukken.

[3:33:01] Er is geen sprake van een overheid die bepaalt hoe mensen met elkaar praten.

[3:33:04] Uw Kamer heeft met de motie van het lid van Houwelingen verzocht de taalgids in te trekken

[3:33:08] en gebruik daarvan binnen het ministerie van OCW per directe bijeindigen.

[3:33:12] Deze motie wordt op het ministerie van Onderwijs op dit moment uitgevoerd en de staatssecretaris zal u daar binnenkort over informeren.

[3:33:20] Dit is het einde van het blok algemeen.

[3:33:27] Top, dank u wel.

[3:33:29] Ik zie een aantal handen.

[3:33:30] Volgens mij zag ik als eerst mevrouw Tsegai en dan de heer Verkuilen en dan kom ik bij de heer Vlag.

[3:33:36] Mevrouw Tsegay.

[3:33:37] Ja, voorzitter, mag ik misschien eerst een punt van orde maken over een Babylonische spraakverwarring?

[3:33:42] Want de minister die gaf antwoord op mijn vraag over het onderzoek naar kosten en toen zei die we kunnen kosten niet de kosten van de overheid voor de aanpak, maar mijn vraag ging over de maatschappelijke kosten van van discriminatie en racisme.

[3:33:56] Dus misschien kan hij daar in de tweede termijn op terugkomen.

[3:34:04] Nou ja, misschien kunt u gewoon even de vraag stellen en dan gaat de minister zo erop reageren.

[3:34:09] Oké, mijn interruptie die ik wilde... Kijk, de minister zegt van...

[3:34:13] Ik had een punt gemaakt over die versnipperde verantwoordelijkheden en aanpak.

[3:34:17] En de minister zegt ja, het is heel goed dat mensen rijksbreed aan antidiscriminatiebeleid werken.

[3:34:23] Daar ben ik het helemaal mee eens.

[3:34:25] Mijn punt zit erin dat ik het niet logisch en bevoordelijk vind dat verschillende discriminatiegronden onder verschillende departementen vallen.

[3:34:36] Het is mij onduidelijk waarom muslimdiscriminatie bij SZW hoort, genderdiscriminatie bij OCW, etc.

[3:34:45] Ik vroeg me af waarom het kabinet daarvoor gekozen heeft.

[3:34:49] De minister.

[3:34:54] Ik vind het prima om in tweede termijn nog terug te komen op wat mevrouw Tsegaye als een Babylonische spraakverwarring benoemde zojuist.

[3:35:05] Het antwoord gaat niet heel anders zijn dan het antwoord dat ik net gaf.

[3:35:11] Misschien toch in aanvulling op wat ik juist schreef.

[3:35:15] Je kunt een hele analyse maken waarom bepaalde onderdelen bij bepaalde departementen zijn ondergebracht.

[3:35:22] Daar zit vaak ook een beleidsmatige reden bij.

[3:35:26] Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is de beste plek met kennis over arbeidsmarktdiscriminatie.

[3:35:32] Ik gaf het voorbeeld rond het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zojuist ook al.

[3:35:37] Daarnaast geldt dat de verdeling ook een historische reden heeft.

[3:35:44] Dat is de plek waar de expertise is opgepauwd, waar mensen zich er al jaren mee bezighouden, waar ook overigens, weet ik uit ervaring aan die kant van de debatten, vaak al veel debatten zijn gevoerd.

[3:35:54] Aanpassen van deze verdeling zou een enorme reorganisatie vragen.

[3:36:00] Ik zou dat ook niet bevorderlijk vinden voor de voortgang van de aanpak.

[3:36:06] Ik begrijp wel wat mevrouw Tsegay zegt.

[3:36:12] We moeten voorkomen dat het versnipperd raakt en daarom heb ik zojuist ook in de verder beantwoording naar aanleiding van de motie van Baarle aangegeven wat wij op dit moment doen in de coördinatie om te komen tot die aanpak waarvan ik heb aangegeven dat ik na de zomer daarmee onder de coördinatie van BZK maar in samenwerking met alle betrokken departementen met een uitwerking zal komen, met een tijdpad.

[3:36:38] Oké, dank u wel.

[3:36:39] Dan ga ik naar de heer Van Keijlen.

[3:36:41] Ja, voorzitter, dank.

[3:36:42] En ik hoor de minister als hij zegt dat hij geen toegevoegde waarden ziet in het combineren van de OM-cijfers en zeg maar wat er uit de discriminatie monitor komt.

[3:36:52] Nou ben ik een weegschaal, dus ik heb altijd moeite met met dat soort zaken.

[3:36:57] Maar ik vind echt dat

[3:36:59] We hebben het hier meerdere keer in de commissie, net ook in het debat gehad over dat er een grondslag ligt, wettelijk, juridisch, waarop je niet mag discrimineren, geen haat mag zaaien en al die dingen daarbij.

[3:37:10] Als onvoldoende duidelijk blijft bij het fenomeen beschrijving, wat nou het effect geweest is en waar je de wet hebt geraakt en met name

[3:37:18] of het vervolg geweest is.

[3:37:20] Dus ik wil hem toch vragen om daar nog eens een keer op te reflecteren, omdat ik mis die afhandeling van die zaak.

[3:37:25] Anders krijg je alleen een fenomeenbeschrijving waarbij we nota bene nog zeggen dat 95 procent zweeft nog ergens.

[3:37:31] Dus ik vind als we wetten en regels hebben in Nederland en anders had ik ze verwacht bij dit debat, voorzitter, dat die cijfers van TOEM er ook zeker bij hadden gezeten.

[3:37:43] De minister.

[3:37:47] Wellicht dat ik hier ook op tweede termijn nog even terugkom, maar volgens mij is er al gewerkt aan het feit dat dit soort cijfers ongeveer tegelijkertijdig naar buiten komen, zodat je ze vervolgens wel in samenhang kunt bezien.

[3:38:00] Maar de vraag was, moet het niet samengevoegd worden tot één stuk?

[3:38:03] En daar ben ik geen voorstander van.

[3:38:06] Ik zie nog een vervolgvraag van de heer Verkuilen.

[3:38:09] Ik wacht even rustig op tweede termijn de reactie van de minister, voorzitter.

[3:38:14] Dan gaan we naar de heer Vlag.

[3:38:16] Ja, voorzitter, dank u wel.

[3:38:16] Ik heb in mijn bijdrage meer dan een pagina gewijd aan de inflatie van het begrip discriminatie.

[3:38:23] En als ik er goed op gelet heb, heb ik een reactie van de minister daarop gemist, want ik heb misschien wat te retorisch, maar de vraag daaraan gekoppeld of de minister vindt dat dit ook niet een behandeling vraagt, die compulsieve discriminatiestoornis, zoals ik de metafoor heb gebruikt.

[3:38:41] maar wellicht zou de minister daarop kunnen reageren.

[3:38:44] De minister.

[3:38:46] Zoals ik in het begin heb aangegeven was de keuze tussen heel veel kleine blokjes een paar grote blokken.

[3:38:52] Ik heb net een algemeen blok gehad.

[3:38:55] Ik heb een vrij groot, dat is het grootste blok over specifieke gronden, contexten en groepen discriminatie en de beantwoording van de

[3:39:03] Het was een stukje zelf-evaluatie.

[3:39:06] Het was wellicht wat retorisch, maar volgens mij zit in dit blok de beantwoording van de vraag van de heer Vlag.

[3:39:14] Dank u wel, voorzitter.

[3:39:15] Dank voor het antwoord over de taalgids, maar toch een vervolgvraag daarop.

[3:39:19] U zegt dat het een intern hulpmiddel is en de motie wordt uitgevoerd, althans wordt gekeken hoe die wordt uitgevoerd.

[3:39:25] Maar gaat het niet zozeer om die gids als zodanig, maar meer om de gedachte daarachter dat de overheid dus veel verder gaat dan het voorkomen van discriminatie, maar ook dus nadenkt over hoe we met elkaar daarover moeten praten.

[3:39:37] Vindt u dat een taak van de overheid?

[3:39:39] Over de taalgids is uitgebreid over gesproken.

[3:39:44] Daar is een motie over aangenomen.

[3:39:46] Maar het onderdeel van mijn antwoord is dat de overheid niet voorschrijft welke woorden je er wel en niet mag gebruiken.

[3:39:55] Ik zie verder geen vragen in dit blok.

[3:39:58] Dan vervolg ik de minister zijn betoog.

[3:40:07] Laat ik beginnen met de heer Vlag.

[3:40:10] Zijn vraag, al dan niet wat retorisch, voelt inmiddels niet iedereen zich gediscrimineerd in ons land.

[3:40:20] Artikel 1 van de Grondwet is een belangrijk fundament van onze democratie en rechtsstaat en voor iedereen in onze samenleving.

[3:40:26] De overheid maakt een striks onderscheid tussen enerzijds zich gekwetst voelen, wat een

[3:40:31] persoonlijke opvatting is en erbij kan horen in een samenleving waar ruimte is voor verschillende perspectieven en anderzijds feitelijke discriminatie of haatzaaien wat strafbaar is volgens de wet.

[3:40:41] Het is niet aan de overheid om te bepalen of iemand zich terecht of te snel gediscrimineerd voelt.

[3:40:46] Ik wil ervoor waken om reële discriminatie die mensen kansen ontneemt te bagitaliseren als overgevoeligheid.

[3:40:52] Daarom investeren we ook in een infrastructuur voor gelijke behandeling, de meldpunten en het college.

[3:40:57] Zij hebben de expertise om het onderscheid te maken.

[3:41:03] Mevrouw Tsegay zou graag willen weten hoe aandacht besteed wordt aan discriminatie van specifieke groepen en benoemde daarmee onder andere anti-Aziatisch racisme.

[3:41:20] Vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is er specifiek inzet op het voorkomen van discriminatie naar afkomst, religie en herkomst.

[3:41:29] Hier vallen anti-Aziatisch racisme, anti-zwart racisme en moslimdiscriminatie ook onder.

[3:41:35] Deze inzet ziet op beter begrijpen welke mechanismen hierachter zitten door hier nader onderzoek naar te doen als ook in samenspraak met de betreffende gemeenschappen na te gaan waar voor betere mogelijkheden zitten.

[3:41:48] Zo wordt er bijvoorbeeld nader onderzoek gedaan naar de doorwerking van het slavernij- en koloniaal verleden in hedendaags racisme en werken we aan het versterken van de lokale aanpak van anti-zwartracisme via de inzet van intermediaires.

[3:42:02] Op het gebied van moslimdiscriminatie heeft het vorige kabinet de Kamer eind 2025 per brief geïnformeerd.

[3:42:14] De heer Seder die sloot zijn termijn af met wat hij zei actualiteit en daarin ging hij onder andere in op het feit dat de Joodse school vandaag dicht blijft.

[3:42:27] En hij gaf aan dat dat onacceptabel is.

[3:42:29] Ik ben het eens met de heer Seder dat het onverteerbaar is dat een school dicht moet blijven vanwege externe dreiging.

[3:42:36] Over de aard en de motivatie van de dreiging kan ik hier in dit debat weinig zeggen.

[3:42:43] Maar hij sloot ook af met de vraag of ik met hen in gesprek wil gaan.

[3:42:47] En daarvan moet ik toch aangeven, de minister van Justitie en Veiligheid is hier verantwoordelijk voor en weet ik ook, is heel nadrukkelijk in gesprek, juist ook over deze onderwerpen en ook met deze instellingen diep, met dit soort dreigingen te maken hebben.

[3:43:03] En ik vind niet dat ik dat als minister van Binnenlandse Zaken dan ook moet gaan doen.

[3:43:06] De minister van JNV heeft hier heel nadrukkelijk tijd en aandacht voor.

[3:43:10] De heer Klemink vroeg naar onderzoek naar de intolerantie richting Joden en de Joodse gemeenschap.

[3:43:27] is niet gebaat bij een onderzoek dat erop gericht is om groepen de maat te nemen en tegen elkaar op te zetten.

[3:43:33] Er zijn voldoende onderzoeken voor handen die de beleving van sociale cohesie en spanning tussen bevolkingsgroepen in beeld brengen.

[3:43:40] Ik verwijs daarvoor naar de uitgebreide studies van onder meer het Sociaal en Cultureel Planbureau Samenleven in de Toekomst.

[3:43:46] 2024 en samenleven in meervoud, samenleven in Nederland vijfjaarlijks en het Centraal Bureau voor de Statistiek van dit jaar buitengesloten voelen in de samenleving.

[3:44:00] De heer Vlag vroeg ook of er niet sprake is van inflatie van het discriminatiebegrip.

[3:44:09] Ik wil daarop zeggen dat ik elke vorm van geweld en antisemitisme veroordeel.

[3:44:15] Maar ik moet heer Vlag ook expliciet tegen spreken op het punt dat antisemitisme gerelativeerd zou worden.

[3:44:24] Met enige regelmaat vinden hier in uw Kamer debatten over plaats, meest recent nog afgelopen maand over het rapport van de taskforce.

[3:44:31] antisemitisme gevangen in vrijheden.

[3:44:33] Er zijn aanzienlijke budgetten vrijgemaakt en terecht overigens voor de bestrijding van antisemitisme en we beschikken ook weer terecht naar mijn mening over een nationaal coördinator antisemitismebestrijding.

[3:44:47] De heer Van Baarle van Denk die vroeg naar de inzet met betrekking tot moslimhaat.

[3:44:55] Iedere vorm van discriminatie en racisme in Nederland is onacceptabel.

[3:44:59] Het coalitieakkoord is daar heel duidelijk over.

[3:45:01] Verschillende groepen in onze samenleving ervaren verschillende vormen van discriminatie.

[3:45:05] Het is goed om altijd in ogenschouw te nemen waar op dit gebied extra strappen nodig zijn.

[3:45:11] In de kabinetsreactie op het Nationaal Onderzoek Muslimdiscriminatie is uiteengezet hoe de aanpak van Muslimdiscriminatie als onderdeel van de kabinetsbrede integrale aanpak vormgegeven wordt.

[3:45:22] Met betrekking tot een aparte coördinator vindt het kabinet dit niet opportun.

[3:45:26] Er is een coördinator van discriminatie waaronder moslimdiscriminatie en dat is de NCDR.

[3:45:33] Onder zijn leiding wordt een aparte programmeleider aangezet om een nationaal plan aanpak moslimdiscriminatie op te stellen.

[3:45:42] De vraag die de heer Van Balen stelde ging ook over waarom synagogen, en hij gaf ook aan terecht, wel budget krijgen voor beveiliging en moskeeën niet.

[3:45:53] Ik vind het van groot belang dat moskeeën, net als andere religieuze instellingen, gespaard blijven van zorgen over hun veiligheid en concrete bedreigingen.

[3:46:01] De beveiliging van religieuze instellingen valt onder de verantwoordelijkheid van het lokaal bevoegd gezag.

[3:46:06] De beslissing om een instelling te beveiligen vanuit de overheid wordt altijd gemaakt op basis van actuele dreigingsinformatie.

[3:46:13] Indien dreigingsinformatie daartoe aanleiding geeft, zullen er bij islamitische instellingen beveiligingsmaatregelen worden getroffen door het lokaal bevoegd gezag.

[3:46:26] De heer Vlag, in zijn betoog had hij het over moslimdiscriminatie, moslimhaat en over islamofobie.

[3:46:37] En vroeg ook of het een recht is om kritiek te hebben op een religie.

[3:46:45] En hij vroeg volgens mij ook om afstand te bewaren van de term islamofobie.

[3:46:53] Want ook dit was weer een betoog waar een aantal vragen in verwerkt zaten.

[3:46:58] Kritiek op religie valt onder de vrijheid van meningsuiting.

[3:47:00] Die mag er zijn, ook op de islam.

[3:47:03] Maar geweld, haat, zaai en discriminatie mogen niet.

[3:47:06] Het kabinet hanteert in de binnenlandse context de term moslimdiscriminatie.

[3:47:11] In EU en internationale context wordt aangesloten bij termen als antimoslimhaat en antimoslimdiscriminatie.

[3:47:17] De term islamofobie wordt daarbij doorgaans niet gehanteerd.

[3:47:24] Het uitgangspunt blijft ruimte voor religiecritiek en bescherming van mensen tegen discriminatie.

[3:47:32] De heer Vlag zei ook dat de NCDR een scheef beeld zou creëren door alleen aandacht te hebben voor moslimdiscriminatie.

[3:47:41] De NCDR zet zich in voor de bestrijding van discriminatie voor alle groepen.

[3:47:47] Een van de taken van de NCDR is signaleren wanneer de overheid te weinig doet om bepaalde vormen van discriminatie op te pakken.

[3:47:54] In dit geval is de NCDR van mening dat het beleid van het kabinet op het onderwerp moslimdiscriminatie ontbreikend is.

[3:48:00] Deze signalering past bij zijn rol.

[3:48:03] Hij heeft aangekondigd hierover een plan van aanpak uit te brengen en het is aan de NCDR om keuze te maken over zijn vorm van advisering.

[3:48:10] Overigens heeft de NCDR ook het voornemen om een programma leider aan te stellen voor de aanpak van anti-zwartracisme.

[3:48:19] De heer Vlag had het ook over een stemming in het Europees parlement.

[3:48:28] En dat ging over haat en geweld tegen christenen.

[3:48:33] Ik vind haat en geweld tegen christenen onacceptabel.

[3:48:36] Maar ik ga als minister van Binnenlandse Zaken ook niet over het stemgedrag van Europarlementariërs.

[3:48:48] De heer Vlag ging ook nog over de internationale dag tegen islamofobie en de internationale dag en het proces bij de VN daarbij.

[3:49:01] De VN vraagt en of we daar als Nederland bezwaar tegen maken.

[3:49:05] Dat was het einde van zijn vraag.

[3:49:06] De VN vraagt op verschillende manieren aandacht voor discriminatie van verschillende groepen.

[3:49:11] Nederland en de EU zijn in algemene zin terughoudend

[3:49:14] over het instellen van nieuwe internationale dagen binnen VN-verband, mede vanwege de toenemende werklast en de versnippering van de VN-agenda.

[3:49:22] Dat algemene standpunt brengt Nederland consequent naar voren.

[3:49:26] We dienen echter niet afzonderlijke bezwaren in tegen specifieke individuele VN-dagen.

[3:49:31] Internationaal blijft Nederland zich actief en zichtbaar inzetten om de vervolging van minderheidsgroepen tegen te gaan, moslims en christenen.

[3:49:38] Wat betreft de genoemde beslisnota is de internationale dag enkel ter referentie benoemd.

[3:49:43] De NCDR heeft zelf, en dat mag je ook, dat past bij zijn rol, de keuze gemaakt om deze dag te gebruiken voor zijn aankondiging.

[3:49:54] De heer Van Balen vroeg, had een vraag met betrekking tot de wet gedeeltelijk verbod gezichtbedekkende kleding.

[3:50:01] Het kabinet hecht waarde aan het normstellende effect dat uitgaat van de wet gedeeltelijk verbod gezichtbedekkende kleding.

[3:50:08] Daarom blijft het huidige verbod bestaan.

[3:50:10] Een uitbreiding van, maar er komt geen uitbreiding van het verbod.

[3:50:15] Wel wil het kabinet inzetten op betere handhaving.

[3:50:17] Daarover worden gesprekken gevoerd met handhavingsinstanties.

[3:50:20] Dit laat onverlet dat er in onze samenleving

[3:50:22] Geen ruimte hoort te zijn voor discriminatie van mensen op grond van hun religieuze uitingen.

[3:50:26] Daarvoor bestaan meldkanalen en zijn aangifte mogelijkheden open.

[3:50:31] De heer Klemink hield een pleidooi voor een kathuisoverleg niet meer over een kathuissessie over moslimdiscriminatie, maar discriminatie door moslims.

[3:50:46] Is de minister bereid om dit te gaan doen?

[3:50:48] De kathuissessie met moslimjongeren is belegd door het vorige kabinet naar aanleiding van een door uw Kamer aangenomen motie.

[3:50:56] een motie van de heer Van Baarle van Denk.

[3:50:59] Dat was dus een Kamer oproep en een meerderheid die hierom vroeg.

[3:51:04] En ik zie geen aanleiding om een katshuis sessie te gaan houden over discriminatie door moslims.

[3:51:12] Mevrouw Tsegaye vroeg naar de uitvoering van een motie met betrekking tot Roma en Sinti in het kaderverdrag.

[3:51:19] Hoe staat het met de uitvoering van deze motie?

[3:51:22] De discriminatie ten aanzien van minderheidsgroepen zoals Roma en Sinti is onacceptabel.

[3:51:27] Ik ben bekend met de motie die strekt tot het aanmerken van Roma en Sinti als erkende minderheidsgroepen in Nederland.

[3:51:33] Dit vergt een zorgvuldige afweging en kent veel verschillende aspecten.

[3:51:36] Het duurt daarom wat langer om de Kamer hierover te informeren.

[3:51:39] Ik ben hierover in gesprek en ik informeer de Kamer in het najaar over de follow-up.

[3:51:53] In het verlengde hiervan, in de inbreng van mevrouw Tsegay, verwees zij naar het bericht van de NCDR over discriminatie van woonbare bewoners.

[3:52:01] Wat overigens breder is dan alleen Roma en Sinti.

[3:52:05] Ik zie mevrouw Tsegay ook knikken.

[3:52:07] Ik heb de bevindingen van de NCDR ook gelezen en vooropgesteld, discriminatie is verboden.

[3:52:11] Ook gemeenten moeten zich aan het verbod van discriminatie houden.

[3:52:14] Dat betekent dat gemeenten woonbare bewoners niet anders mag behandelen dan andere inwoners.

[3:52:18] Ik vind het van belang dat gemeenten en woningcorporaties zich inzetten voor woonwagenbewoners en standplaatsen.

[3:52:25] In het wetsvoorstel voor sterke regie op de volkshuisvesting van de minister van Volkshuisvesting en Ruimteordeling staat daarom een verplichting opgenomen voor mede-overheden de behoefte van alle aandachtsgroepen in beeld te brengen en aan te geven hoe hierin te voorzien, dus ook voor de realisatie van voldoende woonwagenstandplaatsen.

[3:52:46] De heer Van Balen vroeg om meer aandacht voor anti-Asiatisch racisme.

[3:52:52] Wat gaat het kabinet hier concreet tegen doen?

[3:52:57] Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft hier aandacht voor en er zijn verschillende stappen gezet om evidence-based te werken aan een aanpak van deze specifieke vorm van racisme.

[3:53:09] Zo is er in 2024 onderzoek gedaan naar ervaren discriminatie en racisme

[3:53:13] bij mensen met een zuidoost-Asiatische herkomst.

[3:53:17] Het onderzoek toont aan dat de discriminatie die Asiatische Nederlanders ervaren structureel is en op diverse levensterreinen plaatsvindt.

[3:53:24] Het ministerie van Sociale Zaken en Werkelijkheid zet daarom in op een lokale aanpak via de ideoloogbijeenkomst in twee gemeenten met lokale Asiatisch-Nederlandse gemeenschappen en doet onderzoek naar hoe koloniaal verleden doorwerkt in diverse domeinen van het dagelijks leven van Nederlanders met Asiatische afkomst en de vergroting van bewustwording hieromtrend.

[3:53:45] De heer Van Balen vroeg ook naar...

[3:53:49] verwees naar dat het binnenkort 1 juli is en of het kabinet wil kijken of Kitticotti tot een nationale feestdag gemaakt kan worden.

[3:53:59] Tijdens het commissiedebat slavernijverleden medio vorig jaar op 11 juni heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd het herdenkingscomité slavernijverleden de opdracht te geven hier onderzoek naar te doen en zij leveren hun resultaten en aanbevelingen aan het ministerie van BZK op in het derde kwartaal van dit jaar.

[3:54:19] De heer Van Balen vroeg ook naar de voortgang van het museum slavernijverleden en naar de bouwde ontwikkeling en ook of er structurele financiering komt.

[3:54:30] De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft uw Kamer op 15 april geïnformeerd over de voortgang van het Nationaal Slavernijmuseum, waarin uw vragen aan bod komen.

[3:54:40] In de brief is opgenomen dat het kabinet voornemens is om de Kamer uiterlijk in 2027 te informeren over hoe het ministerie van OCW zicht

[3:54:48] zich zal verhouden tot het museum.

[3:54:50] Het museum heeft tot 2029 voldoende financiële slagkracht om de juiste ontwikkelstappen te zetten.

[3:54:56] De minister van OCW verzekerde uw Kamer in de brief dat zij in nauwe afstemming met de gemeente Amsterdam zich in zal zetten voor structurele borging van het museum.

[3:55:08] De heer Seder refereerde aan de VN-uitspraak en de VN-resolutie en de afstemming met Caribisch Nederland hierover of de afwezigheid daarvan.

[3:55:23] Ieder jaar vindt afstemming met de landen binnen het Koninkrijk plaats over de algemene inzet in de Verenigde Naties voor het aankomend jaar.

[3:55:31] Het beleid op het slavernijverleden is in overeenstemming met Caribische delen van het Koninkrijk tot stand gekomen en we hebben daarover nauw en regelmatig contact.

[3:55:41] Deze steminstructie valt binnen de kaders van het staand beleid, is deze destijds niet apart besproken.

[3:55:47] Het kabinet, dat heeft de minister van Buitenlandse Zaken ook gedaan, heeft erkend dat de communicatie daarover met betrokkenheid heel het koninkrijk beter had gekund en zal in de toekomst daar beter oog voor houden gezondheid.

[3:56:00] Het kabinet hecht grote waarde aan het blijven agenderen en bespreken van de hedendaagse impact van slavernijverleden, inclusief discriminatie en racisme,

[3:56:08] Vanwege principiële juridische redenen kon Nederland echt niet voor deze resolutie stemmen.

[3:56:14] De heer Vlag had het over het pesten van kinderen, dat dat nu een discriminatiegrond zou zijn dankzij de kinderontmutsman.

[3:56:24] Het pesten van en door kinderen gebeurt om tal van redenen.

[3:56:27] Of je een bril draagt of de kleur van je haar.

[3:56:29] Maar we weten ook dat kinderen gepest worden op persoonskenmerken die simpelweg worden beschermd door onze gelijke behandelingswetgeving.

[3:56:38] Eerder onderzoek van de kinderombudsman laat zien dat een eenderde van de kinderen wordt gepest om redenen die eigenlijk discriminatie zijn.

[3:56:47] In de brief die de kinderombudsman gisteren naar uw kamer stuurde, geeft zij zelf ook terecht aan dat het belangrijk is dat er een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen pesten,

[3:56:56] En discriminatie.

[3:56:58] Discriminatie vraagt immers op een aantal punten om een andere aanpak dan pesten.

[3:57:03] Dus het is niet zo dat pesten een specifieke discriminatiegrond is an sich.

[3:57:10] De heer Vlag verwees ook in een tweede actueel voorbeeld naar een apotheker die geen middelen mag verkopen die een einde maken aan het leven.

[3:57:23] Het antwoord dat de minister van VWS eerder deze week heeft gegeven, die heeft erop gereageerd.

[3:57:30] De patiënten hebben recht op goede zorg en zorgverleners moeten deze leveren.

[3:57:33] Een apotheker mag op basis van zijn levensovertuiging medicijnen weigeren te verstrekken.

[3:57:38] voor abortus en euthanasie.

[3:57:40] Dat ontslaat een apotheker echter niet van de plicht om goede zorg te leveren.

[3:57:43] Hij moet daarom artsen met wie hij samenwerkt hiervan op de hoogte stellen en hij moet afspraken maken met collega-apothekers en een patiënt actief naar hen door verwijzen.

[3:57:54] De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering van farmacie pakt deze casus verder op.

[3:57:59] De heer Seder besteedde een groot deel van de start van zijn termijn aan excuses en uitkenning voor moorlukkers.

[3:58:13] Hij stelde een aantal vragen over 75 jaar Molukkers in Nederland die ik graag in samenhang wil beantwoorden.

[3:58:21] Ik realiseer me dat het gebrek aan begrip voor de ondergaande oorlogverschrikking in Azië, de killerontvangst en de behandeling in Nederland en het daarop volgende formalisme in het rechtsherstel bij Molukse gemeenschap veel verdriet teweeg heeft gebracht.

[3:58:35] Deze slechte behandeling is door eerdere regering erkend en hiervoor is oprechte spijt uitgesproken.

[3:58:42] Maar dat kan het verdriet natuurlijk nooit helemaal wegnemen.

[3:58:45] Het jubileumjaar, 75 jaar Molukkers in Nederland, markeert een belangrijk moment in dit belangrijke deel van onze geschiedenis.

[3:58:52] Ten meer vanwege de hoge leeftijd van de eerste generatie Molukkers.

[3:58:57] Het kabinet bekijkt momenteel hoe hier op een waardige manier bij stilgestaan kan worden en is hierover in gesprek met de gemeenschap.

[3:59:06] Tot slot wordt het beleid van de collectieve erkenning van Indische, Molukse, Papoea- en Chinees-Indonesische gemeenschappen in Nederland uitgevoerd door het ministerie van VWS.

[3:59:17] Dit is structureel beleid waarmee geprobeerd wordt erkenning te geven aan hetgeen de gemeenschappen hebben meegemaakt.

[3:59:25] Mevrouw Keizer sprak over het kisschandaal.

[3:59:30] Haar woorden.

[3:59:32] De minister van Werk en Participatie heeft uw Kamer hier uitgebreid over geïnformeerd in maart, jongsleden, in het WGO, integratie en maatschappelijke samenhang, per Kamer brief, per Kamer vragen in de beantwoording daarvan en ik verwijs graag door naar de reedsgegeven beantwoordingen op al deze wijze.

[3:59:51] De heer van den Brink vroeg naar de ondersteuning van burgemeesters met een visuele beperking.

[3:59:57] Het is wel degelijk mogelijk dat gemeente in samenspraak met de burgemeester in dat gemeente in samenspraak met de burgemeester met een beperking een voorziening verstrekt die specifiek is afgestemd op de beperking.

[4:00:09] Juist.

[4:00:11] Juist om de door u genoemde reden redenen.

[4:00:15] Doel is om ze met

[4:00:17] ze met die voorzieningen een zelfde uitgangspositie te brengen als burgemeesters zonder beperking.

[4:00:22] De juridische basis voor die voorzieningen is opgenomen in het rechtspositiebesluit Decentrale Politiek Amstraders en bestaat voor alle functionarissen en dus niet alleen voor burgemeesters.

[4:00:32] Conform de systematiek van de rechtspositie komen deze voorzieningen net als andere rechtspositionele voorzieningen ten laste van de gemeente, provincie of waterschap.

[4:00:44] Mevrouw Beckerman vroeg naar sociaal-economische status als nieuwe grond in de Algemene Wet Gelijke Behandeling.

[4:00:57] Mijn Amstvoorganger heeft toegezegd bereid te zijn daar onderzoek naar te doen en daar spoedig mee te starten.

[4:01:03] Tot nu toe is voorrang gegeven aan belangrijke trajecten ter versterking van antidiscriminatiewetgeving, zoals wetgevingstrajecten naar de uitbreiding van de algemene wetgelijke behandeling en naar handelen van de overheid, het zogenaamde eenzijdig overheidshandelen en hoe dat vorm zou kunnen krijgen.

[4:01:21] Dat wetgevingstraject is

[4:01:23] omvangrijker en ingewikkelder gebreken dan gedacht en daarvoor is tijd en capaciteit nodig.

[4:01:28] Ik hecht eraan eerst dat substantieel verder te brengen of volgens nieuwe verkenningen te doen naar de uitbreiding van de algemene wetgelijke behandeling.

[4:01:38] De heer Seder, dat geeft weer aan hoeveel onderwerpen hier langskomen, die vroeg naar

[4:01:49] Naar aanleiding van de discussie over het slavernijverleden, waarin inderdaad het gratis achternaamwijziging is geregeld, of dit ook voor andere groepen zoals Armeniërs mogelijk zou moeten zijn, ik moet deze vraag over naamwijziging doorgeleiden naar de minister van Justitie en Veiligheid.

[4:02:14] Dit was het, zoals ik aankondigde, niet kleine tweede blok.

[4:02:21] Dank u wel voor de beantwoording van alle vragen.

[4:02:24] Ik heb een aantal mensen gezien.

[4:02:26] Eerst de heer Klemink, maar die zie ik nu even niet meer.

[4:02:30] De heer Vlag, Tsegai en ik zag de heer Van Balen-Seder.

[4:02:35] Even kijken of er nog meer handen zijn.

[4:02:37] Nee.

[4:02:38] Oh, en dan de heer Van den Brink.

[4:02:40] Aangezien meneer Klemink er niet is, dan begin ik eerst met de heer Vlag.

[4:02:44] Voorzitter, dank u wel.

[4:02:45] Ik zou het toestemming willen vragen om de eerste vraag die ik net stelde eigenlijk nu pas te stellen, want hij kwam pas in dit blokje aan de orde.

[4:02:51] en hem dus ook niet als zodanig mee te tellen.

[4:02:54] De minister heeft terecht een punt dat er zeker geen sprake is van relativering van het begrip antisemitismus vanuit de overheid, een tegendeel, dus daar ben ik heel blij mee.

[4:03:02] Mijn punt zat er meer in dat het begrip discriminatie, als je het te veel gebruikt en op te veel groepen toepast, aan inflatie, aan uitholling onderhevig is.

[4:03:10] En dan gebruik maar even de metafoor van een motie hier in de Tweede Kamer.

[4:03:15] Er zijn tijden geweest dat ministers ziddenden als er een motie werd aangenomen door de Tweede Kamer en inmiddels

[4:03:21] ...worden er iedere dinsdag tientallen aangenomen.

[4:03:23] Dus uw vraag is... Is de minister niet bang dat door te vaak ergens een sticker discriminatie op te plakken... ...dat de kracht er ook van verloren gaat?

[4:03:32] De minister.

[4:03:39] Ik weet niet of ik de vergelijking helemaal op vind gaan.

[4:03:43] Ja, nee, dat is lastig, want...

[4:03:49] Ik denk dat als je het vraagstuk rondom discriminatie en racismebestrijding bekijkt, dat je ook kunt zeggen dat er juist in de afgelopen jaren bewustwording is ontstaan over het belang hiervan en dat dat niet verward zou moeten worden met inflatie.

[4:04:08] Ik denk dat er heel lang te weinig en ook vanuit de overheid zelf te weinig besef en aandacht voor geweest is

[4:04:14] En ik vind het juist goed dat dat is toegenomen.

[4:04:17] En dat uit zich ook in het coalitieakkoord en ook in de ambities die dit kabinet heeft, waar ik in mijn inleiding ook iets over gezegd heb.

[4:04:26] Dank.

[4:04:27] Een vervolgvraag van de heer Vlag.

[4:04:29] Nou, een tweede CQ Anderen vraag.

[4:04:31] En die gaat over de nationaal coördinator.

[4:04:32] Daar heb ik ook een vraag over gesteld.

[4:04:36] En eigenlijk gaf de minister het antwoord wat ik al voorspelde, namelijk er is inrichtingsvrijheid.

[4:04:42] Maar de kernvraag die ik had, is als een kabinet een nationale coördinator aanstelt, dan is die evenwichtige uitstraling daarvan in de aanpak toch wel een verantwoordelijkheid van het kabinet.

[4:04:52] En daarmee bedoel ik als je één groep er specifiek uit ligt, dan kan er onevenwichtigheid ontstaan.

[4:04:58] De minister.

[4:05:00] Ja, ik kom overigens volgens mij in het laatste blok ook nog terug op een aantal vragen die gesteld zijn.

[4:05:07] Maar een nationaal coördinator valt enerzijds onder de ministeriële verantwoordelijkheid, maar heeft juist ook een onafhankelijke positie, iets meer op afstand, omdat er vrijheid is om onderwerpen te agenderen en ook een spiegel voor te houden.

[4:05:23] En dat heeft de nationaal coördinator gedaan rondom moslimdiscriminatie.

[4:05:27] En ik gaf aan

[4:05:28] ...dat hij dat ook gaat doen, een programmamanager aanzetten... ...waarbij het over anti-zwart racisme gaat.

[4:05:35] En ik vind dit wel degelijk behoren bij de taak en de opdracht... ...die de nationaal coördinator heeft.

[4:05:41] Dank u wel.

[4:05:41] Dan ga ik nu weer terug naar de heer Klemink.

[4:05:45] Ja, dank u wel, voorzitter.

[4:05:50] Mijn vraag aan de minister was, er is veel onderzoek gedaan naar attitudes van islamitische gemeenschappen in Europa als het gaat om joden en antisemitisme.

[4:05:59] Dat zijn schokkende cijfers.

[4:06:00] Helaas niet in Nederland, maar wel in andere landen in Europa, maar ook de attitudes van moslimgemeenschappen in islamitische landen zelf.

[4:06:07] En we zien gewoon feitelijk, en de vraag is of de minister dat kan erkennen, dat in deze islamitische gemeenschappen het antisemitisme veel

[4:06:14] structurelig, veel hoger, veel zwaarder is dan andere gemeenschappen?

[4:06:17] Dat was mijn vraag.

[4:06:18] En is dat ook niet aanleiding voor een specifieke aanpak van antisemitisme vanuit deze gemeenschappen?

[4:06:25] De minister.

[4:06:31] Ik zie geen aanleiding voor een specifieke aanpak daarvan en volgens mij hebben wij überhaupt vanuit geen, geen plannen van aanpak voor plegers van, van, van discriminatie.

[4:06:43] Een vervolgvraag van de heer Klemink.

[4:06:45] Ja, dank.

[4:06:45] Dat was het antwoord op de tweede deel van mijn vraag.

[4:06:47] En de eerste deel van mijn vraag was, erkent de minister dan wel gewoon de onderzoeken die er zijn?

[4:06:53] De minister.

[4:06:55] Er worden over heel veel dingen onderzoek gedaan.

[4:06:58] Er is hier in de termijn van de Eerste Termijnkamer is er onderling over allerlei onderzoeken gediscussieerd.

[4:07:05] Zijn allerlei onderzoeken onderling ook ter discussie gesteld.

[4:07:09] Onderzoeken die er zijn, die zijn er.

[4:07:11] Tegelijkertijd vraagt de heer Klemink naar het aanbrengen van rangorders van de mate waarin discriminatie van welke groepen vandaan komt en dat ga ik niet doen.

[4:07:29] De heer Klemink.

[4:07:31] Ja dank u wel voorzitter.

[4:07:32] Het blijft toch ingewikkeld want als je

[4:07:34] de oorzaken niet weer onderzien, hoe kom je dan tot een oplossing?

[4:07:38] En ik noem dat een ongemakkelijke waarheid.

[4:07:41] Dus het kan toch niet zo zijn dat wij een minister hebben die zegt ik wil discriminatie in Nederland bestrijden, onze steun.

[4:07:48] Een minister die zegt antisemitisme moeten we uit Nederland krijgen, ook onze steun.

[4:07:51] Maar als de minister dan in ieder geval niet moet herkennen wat gewoon de feiten zijn waar ze op daarkomt, als je dat niet wil herkennen en daar geen goede analyse op wilt maken, hoe kom je dan ooit bij een oplossing?

[4:08:00] Discriminatie moet bestreden worden en dat doen we ook.

[4:08:06] Ik ben het gewoon niet eens met de analyse die de heer Klemmer maakt dat we daar deze analyse nodig hebben om dat effectief te kunnen doen.

[4:08:15] Dan gaan we naar mevrouw Tjekaj.

[4:08:19] Ja, dank u wel, voorzitter, en dank aan de minister voor zijn beantwoording over mijn vraag over de Roma, Sinti en Woonwagenbewoners.

[4:08:30] Wat ik me een beetje afvroeg is, de minister zei van ja, het erkennen van een groep als nationale minderheid vergt veel afweging en een zorgvuldig proces, maar ik hoop dan dat het wel gewoon gaat gebeuren, aangezien er een aangenomen motie van de Kamer ligt.

[4:08:49] de minister.

[4:09:01] Ik gaf aan dat dit een zorgvuldige afweging vereist en dat het daarom langer duurt om uw Kamer te informeren.

[4:09:08] Ik ben hierover in gesprek en ik kan over de uitkomst hiervan nog geen antwoord geven.

[4:09:15] Ik heb toegezegd in mijn eerste beantwoording dat ik de Kamer hier in het najaar over zal informeren.

[4:09:21] vervolgvraag van mevrouw Tsegai.

[4:09:24] Nee, voorzitter, ik vind het ook heel fijn dat de minister de Kamer in het najaar informeert.

[4:09:29] Maar als de motie zegt erkennen de nationale de Romeinsinti als nationale minderheid, dan lijkt me toch vreemd dat de minister zegt ik kan over de uitkomst niks zeggen, want er ligt een aangenomen motie en daarmee de opdracht van de Kamer aan de minister.

[4:09:44] De minister.

[4:09:46] Er ligt een aangenomen motie, wij zijn er op dit moment mee bezig.

[4:09:49] Ik geef aan dat dat een zorgvuldige afweging vereist.

[4:09:56] Ik ga de Kamer daarover in het najaar informeren en het is dan ook weer aan de Kamer om te beoordelen of de Kamer vindt dat de motie waar het kabinet mee komt voldoet.

[4:10:07] Maar laten we dat gesprek voeren zodra ik in het najaar uw Kamer daarover geïnformeerd heb.

[4:10:13] De heer Van Baarden.

[4:10:14] Voorzitter, vindt de minister moslimdiscriminatie een wijdverspreid fenomeen dat vaak een patroon vormt in de samenleving?

[4:10:26] Als je naar de cijfers, ik refereerde al dat ik de discriminatiecijfers vorige maand in ontvangst genomen heb, dan zie je daar een toename van meldingen van discriminatie en daarin is moslimdiscriminatie niet het kleinste aantal meldingen.

[4:10:49] Dus er is sprake van moslimdiscriminatie in dat

[4:10:54] Daar moet ook aandacht voor zijn om dat te bestrijden.

[4:10:58] Maar blijkens uit de cijfers komt meldingen van moslimdemocratie veelvuldig voor.

[4:11:08] Ik haalde een zin uit de kabinetsbrief van 21 maart 2025.

[4:11:17] de voorganger van deze minister zelf in een brief heeft gezet dat we te maken hebben met een wijdverbreid fenomeen dat vaak een patroon wordt, dat wordt aangehaald in die brief.

[4:11:28] Er wordt ook gezegd dat het urgent is en complex.

[4:11:31] Voorzitter, iets wat een patroon is, iets wat wijdverbreid is, iets wat de regering ook zegt het is urgent en complex, loopt om een specifieke aanpak.

[4:11:41] Waarom komt dan die specifieke aanpak met ook coördinatie niet?

[4:11:46] De minister.

[4:11:47] Ik heb in eerdere verantwoording ook al aangegeven dat de NCDR aan een plan van aanpak werkt, ook een coördinator aanstelt.

[4:11:57] Ook dat ik dat betrek bij de uitwerking van de motie die de heer Van Balen heeft ingediend.

[4:12:03] Dus daar komen wij zeker over te spreken.

[4:12:07] De heer Van Balen?

[4:12:10] Ik vind het te prijzen dat de NCDR dit doet.

[4:12:13] Maar zoals de minister net treffend zei, de NCDR houdt de overheid ook een spiegel voor.

[4:12:19] De NCDR gaat deze aanpak niet voor de lol maken.

[4:12:23] De NCDR doet dat omdat de NCDR zegt deze aanpak had de overheid eigenlijk moeten maken.

[4:12:28] En voorzitter, ik wil graag aan de minister vragen dat hieruit dus eigenlijk blijkt dat de overheid steken laat vallen en dat de overheid dus op basis van het werk van de NCDR met die separate aanpak zal moeten komen.

[4:12:40] Ik heb al aangegeven dat wij na aanleiding van de aangenomen motie van de heer Van Balen bij het debat over de regeringsverklaring met die rijksprede aanpak komen, dat ik daarbij onder andere het werk en ook de aanbevelingen van de NCDR meeneem.

[4:12:57] En wellicht kan de heer Van Balen dan daarna beoordelen wat hij van deze rijksprede aanpak vindt.

[4:13:06] Maar ik heb al aangegeven dat dit erbij betrokken wordt.

[4:13:10] Dan gaan we naar de heer Seede.

[4:13:12] Dank u wel, voorzitter.

[4:13:13] Aanzien van het punt over de Militaire gemeenschap ben ik blij dat het kabinet ermee bezig is.

[4:13:18] Ik denk dat het ook goed zou zijn als er een wetenschappelijk onderzoek plaatsvindt naar wat er precies gebeurd is en wat vervolgens ook de gevolgen daarvan zijn, zodat je ook specifiek kunt kijken wat daarvoor nodig is.

[4:13:30] Dat hebben we niet binnen een paar weken.

[4:13:32] Ik overweeg een motie, hopelijk ook Kamer aan mijn breed.

[4:13:37] ...om het kabinet daartoe ook opdracht te geven.

[4:13:40] En het gaat inderdaad over VWS... ...maar er zijn natuurlijk meerdere ministeries bij betrokken... ...als het gaat om wat dat dan zou betekenen voor die Moluks gemeenschap.

[4:13:48] Uw vraag?

[4:13:49] Dat was mijn opmerking.

[4:13:50] Mijn vraag was...

[4:13:52] dat de minister aangaf dat aanzien van de naamswijziging hij dit zou doorgeleiden aan JNV.

[4:13:56] Ik stelde hem hier aan de kaak omdat het voortvloeit uit een discussie die te maken had met deels ook dat slavernijverleden en hoe je recht doet met historische conflicten.

[4:14:06] Mijn vraag is of ik een toezegging kan krijgen dat ik voor het zomereces daar een terugkoppeling over zou kunnen krijgen, omdat dit een punt is wat om de Armeense en Armeense gemeenschappen, er zijn nog een paar gemeenschappen, best wel zwaar leeft en hier die ik graag richting de begrotingen duidelijkheid over zou willen hebben.

[4:14:22] Ik sta voor een dilemma.

[4:14:24] In algemene zin snap ik ook dat de Kamer bij coördinerende onderwerpen het ingewikkeld vindt als een bewindspersoon steeds verwijst naar andere bewindspersonen die er eigenlijk over gaan.

[4:14:37] Ik probeer dat zo veel mogelijk te voorkomen.

[4:14:41] Dus ik ga proberen een iets specifieker antwoord te geven en ik zal dan dat toch weer uiteindelijk moeten verwijzen naar de bewindspersoon die erover gaat.

[4:14:50] Dat betekent dat eventueel vervolg daar ook het beste plaats kan vinden.

[4:14:54] Maar ik begrijp de vraag.

[4:14:56] De vraag van de heer Seder raakt aan de wet afbouw interlandelijke adoptie en vereenvoudiging van identiteitsstelsel, waar recent de consultatie van is afgerond.

[4:15:07] In de reacties op het wetsvoorstel is kosteloze naamwijziging ook aan bod gekomen.

[4:15:11] De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid neemt deze reacties serieus en zal hierop terugkomen, ook in de richting van de Kamer.

[4:15:20] De heer Seder, nog een vervolgvraag zie ik.

[4:15:23] Ja, voorzitter.

[4:15:23] Als je maar lang genoeg doorvraagt, dan komt het steeds meer uit.

[4:15:26] Dus ik ben hier heel blij mee dat hier wat duidelijkheid over is.

[4:15:30] De minister geeft aan dat er iets terugkeert.

[4:15:35] Even een stap terug, de missie geeft aan dat als coördineerde bewindspersoon het soms lastig is.

[4:15:40] Dat is ook zo, want als Kamer merk je dat bepaalde grote onderwerpen vaak blijven liggen.

[4:15:46] Een voorbeeld, ik ben in principe geen lid, of misschien wel, maar ik doe niet actief mee aan de VWS-commissie.

[4:15:55] Zo zie je dat meerdere Kamerleden vaak doorverwezen worden waar ze geen deel van zijn, vooral niet als je met een grote fractie te maken hebt, maar de grote onderwerpen vaak blijven liggen.

[4:16:03] Dat is even een algemene opmerking.

[4:16:05] Mijn specifieke opmerking is of de terugkoppeling, wat het betekent, of het kabinet, en bij deze spreek ik de minister aan als coördinerend, of de Kamer, voorafgaande begroting, een terugkoppeling over zou krijgen.

[4:16:18] Omdat ik snap dat dit waarschijnlijk geld kost en als het kabinet niet ertoe bereid is om het zelf te doen, de Kamer misschien dat initiatief zou willen nemen.

[4:16:25] De minister.

[4:16:29] Met permissie voorzitter, ik ga toch nog even iets zeggen over de coördinering, maar ook de geconstateerde versnippering.

[4:16:35] Ik kan echt met oprecht aangeven dat er, als het over het onderwerp van racisme en discriminatie gaat, en ook in die veertig minuten schorsing, er enorm veel contact is.

[4:16:47] tussen het team dat deze minister ondersteunt en alle andere departementen om af te stemmen op de vragen die niet direct onder de verantwoordelijkheid van deze minister vallen, om zo goed mogelijk proberen alle vragen te beantwoorden.

[4:17:02] En daar zit serieus werk in en ook vanuit mijn intentie om te voorkomen dat ik een heel groot aantal vragen direct verwijs naar een andere bewindpersoon.

[4:17:15] Ik geef ook toe, dat deed ik in eerste instantie,

[4:17:17] bij deze vraag wel.

[4:17:18] Daarom dat ik in tweede instantie er een nader antwoord op heb gegeven.

[4:17:22] Maar dat antwoord verwijst dus ook naar de consultatie van een wetsvoorstel wat gaande is, waar deze vragen heel expliciet aan de orde zijn geweest.

[4:17:31] Een wetsvoorstel wat valt onder de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en zij zal hier ook dus actief op terugkomen.

[4:17:41] Toch nog een vervolgvraag van de heer Seder.

[4:17:44] Hier ben ik het bij eens.

[4:17:44] Mijn vraag is of dat in het tijdspad, inmiddels van een concrete toezegging, voor de begroting kan, omdat ik daar een bepaalde gedachte bij heb.

[4:17:54] Dus dat is mijn vraag of dat toegezegd kan worden, dat ik dat voor de begroting het antwoord daarop kan krijgen.

[4:17:59] De minister.

[4:18:05] Ik kom hier in tweede termijn op terug, omdat ik niet nu een termijn wil zeggen die dan net ontklopt.

[4:18:13] Dan gaan we naar de heer Van den Brink.

[4:18:16] Dank u wel, voorzitter.

[4:18:17] Ik wil nog even doorvragen op de burgemeesters met een fysieke beperking.

[4:18:21] Ik ben benaderd door de bond van burgemeesters en die zeiden er zijn er drie in Nederland burgemeesters met een fysieke beperking en voor relatief kleine gemeenten.

[4:18:29] Dus als we dan zelf allemaal voorzieningen moeten gaan treffen om die beperkte burgemeesters te ondersteunen, dan is het gewoon een financieel probleem.

[4:18:35] Is er niet een landelijke voorziening voor te treffen?

[4:18:38] En dat zou tot nu toe geweigerd zijn op grond van de presidentwerking.

[4:18:41] Dat lijkt mij toch niet een heel sterk argument.

[4:18:45] En toch is dat wel het geldende argument.

[4:18:49] De presidentwerking, je zou namelijk voor vele andere onderwerpen dan een soortgelijke redenatie ook kunnen hanteren en dit is gewoon in de manier waarop

[4:19:01] het geregeld is en het recht te hebben op voorzieningen.

[4:19:05] En de presidentwerking is er dus wel degelijk.

[4:19:07] De vraag die de heer Van der Brink in eerste instantie had, hier wordt niks voor geregeld.

[4:19:12] Nee, dat kan wel.

[4:19:13] Alleen het is onder de verantwoordelijkheid van de bestuurslaag waar dit speelt.

[4:19:21] En dat geldt voor soortgelijke vragen en allerlei vraagstukken in algemene zin ook.

[4:19:29] Kunt u een voorbeeld geven wat er nog meer onder zo'n presidentwerking zou vallen?

[4:19:38] Dit is de manier waarop het in algemene zin georganiseerd is.

[4:19:44] Je zou een heel lange discussie kunnen wat er allemaal wel en niet ontvalt, maar het omgekeerde, zoals ik schets, is dat als je begint dat op een andere manier te organiseren, kunnen er ook andere redenen zijn om dat te gaan doen.

[4:19:57] En ik zou dus voorstellen om vast te houden aan de manier waarop dit gewoon in algemene zin georganiseerd hebben, dat dit hoort bij de bestuurslaag waar het speelt.

[4:20:07] Dan ga ik weer terug naar de heer Klemink.

[4:20:11] Ja, dank u wel, voorzitter.

[4:20:12] Ik wil terug naar de fata morgana die gemaakt wordt van moslimdiscriminatie.

[4:20:18] En is de minister bekend met de bijzonder sluwe methodes van de moslimbroeders, die via zelfrapportages, via slachtofferschap eigenlijk ruimte probeert te creëren in de landen, ook hier in Nederland, zodat hij ons kan aanpassen aan de veranderingen die zij daar wensen en eigenlijk de islamisering van Nederland?

[4:20:35] En kan de minister op zijn minst al in jaar 21 geruststellen dat hij niet in deze val gaat trappen van de moslimbroeders?

[4:20:41] De minister.

[4:20:45] Ik ben niet bekend met rapportages van moslemoeders.

[4:20:49] De precieze aard van de vraag van de heer Klemming, daar ben ik niet bekend mee.

[4:20:54] Maar het debat wat hij in eerste termijn had, ging over ervaren discriminatie en dat daarmee onderzoek geen waarde zou hebben.

[4:21:04] Dat leidde ook tot een interruptiedebat over ervaren discriminatie bij antisemitisme.

[4:21:11] In alle eerlijkheid, toen nuanceerde de heer Klemink zijn eigen stellingname in het interruptiedebat ook.

[4:21:18] Het is zo dat we een onderscheid moeten maken tussen ervaren discriminatie en daadwerkelijk bestrafbare discriminatie die ook tot een veroordeling leidt.

[4:21:29] Maar het is ook zo dat als je het over

[4:21:34] Ook ervaren discriminatie heeft beleidsmatig wel degelijk waarde.

[4:21:39] Dus die onderzoeken moet je niet bagateliseren in een parallel.

[4:21:43] Als we het over veiligheid hebben, is ervaren veiligheid bijvoorbeeld ook iets wat voor beleidsdoelen gebruikt wordt.

[4:21:52] En daarom moeten we ervaren discriminatie, voor welke groep dan ook, niet helemaal wegbagateliseren.

[4:21:57] Dat zou ik omstandig vinden.

[4:22:00] Dank je wel.

[4:22:01] Volgens mij waren dit de vragen vanuit de Kamer.

[4:22:03] Dat betekent dat de minister zijn betoog mag vervolgen.

[4:22:08] Dat hij even een slokje water heeft genomen.

[4:22:16] We komen bij het laatste blok en dat is discriminatie, discriminatie en de overheid.

[4:22:25] En hier zitten dus ook veel van de vragen in die betrekking hebben op de in mijn inleiding aangehaalde besluiten die ik in mijn eerste weken als minister al heb genomen.

[4:22:38] Diverse Kamerleden vroegen naar het verplichten van de discriminatietoets en wat er nodig is om het verplicht te stellen.

[4:22:48] Ik heb een drietal redenen gegeven om de discriminatietoets niet te verplichten.

[4:22:54] Voor nu blijf ik daarbij.

[4:22:57] Allereerst, de toets is er net en ik vind het belangrijk eerst ervaring op te doen met het instrument en ik vind het daarom echt te vroeg om nu overgaan tot de verplichting ervan.

[4:23:07] Daarnaast is de discriminatietoets het het meest effectief en ook het betekenisvolst wanneer organisaties bewuste tijd ervoor vrijmaken om een kritische zelfreflectie te doen, de kritische zelfreflectie doen die wordt gevraagd en het niet een verplichte afwinklijst is.

[4:23:23] Het gaat

[4:23:24] Dan zou het lerende effect mogelijk verloren gaan.

[4:23:29] Daarbij zien we dat er op dit moment heel veel animo is om de toets te doorlopen.

[4:23:32] Ook de staatscommissie geeft als belangrijke randvoorwaarde draagvlak voor het doorlopen van de discriminatietoets binnen de organisatie.

[4:23:39] Ik meen dat het daarvan sneller sprake is als een organisatie zelf besluit om de toets te doorlopen.

[4:23:46] Tot slot zijn er ook organisaties die eigen instrumenten hebben ontwikkeld of geadopteerd om bepaalde werkprocessen of praktijken door te lichten.

[4:23:53] Organisaties moeten de flexibiliteit blijven houden om daarin een keuze te maken voor het meest passende instrument.

[4:23:59] De motie van het lid van NISP waar de

[4:24:04] door de SP onder andere naar verwezen wordt en waar ook mevrouw Tsegay naar verwijst, vraagt om regie te pakken bij de implementatie van het advies van de staatscommissie.

[4:24:14] En in de Kamerbrief die ik heb gestuurd afgelopen week heb ik toegelicht op welke wijze ik dit doe.

[4:24:20] De heer Bamenga.

[4:24:23] vroeg in het verlengde of ik jaarlijks de Kamer kan informeren hoeveel instanties de toets niet gebruiken.

[4:24:30] Ik wil in ieder geval nu nog geen toezegging doen over namen en rugnummers.

[4:24:34] Dit om drie redenen.

[4:24:35] Allereerst is het niet wenselijk en bovendien is het ondoenlijk.

[4:24:39] Het doorlopen van de discriminatietoets is juist het meest effectief als kleine teams binnen een organisatie de toets doorlopen.

[4:24:45] De discriminatietoets richt zich op alle overheidsorganisaties en binnen organisaties op een groot aantal teams die potentieel de toets zouden kunnen doorlopen.

[4:24:53] Ten tweede gaat het voorbij om het vrijwillig karakter van de toets om de Kamer te informeren over organisaties die de toets niet gebruiken.

[4:25:00] Tot slot zijn er ook andere instrumenten en interventies van organisaties zelf die ook een geschikt middel kunnen zijn om de risico's van discriminatie binnen de processen en praktijken te onderzoeken.

[4:25:10] Ik zal uw Kamer wel vanaf de start eenmaal per jaar informeren over de voortgang van de discriminatietoets.

[4:25:18] Er zijn door diverse woordvoerders vragen gesteld over het rapport van de staatscommissie over risicoprovulering.

[4:25:30] Een daarvan was of de minister bereid is om te stoppen met datagedreven provulering voor fraude- en criminaliteitsopsporing zoals de staatscommissie tegen discriminatie en racisme aanbeveelt.

[4:25:39] Het kabinet hecht groot belang aan het rapport van de staatscommissie en zal in de komende kabinetsreactie uitgebreid ingaan op de bevindingen van de staatscommissie.

[4:25:47] Ik ben geen voorstander van nu direct stoppen met alle data gedreven profilering voor fraude- en criminaliteitsbestrijding.

[4:25:53] Profilering helpt overheden namelijk om hun beperkte capaciteit gericht in te zetten en medewerkers te ondersteunen bij het prioriteren van dossiers.

[4:26:00] We ondernemen wel actie om de waarborgen te versterken, zoals de ontwikkeling van nieuwe instrumenten voor discriminatietoetsing en het vergroten van transparantie en rechtsbescherming van burgers.

[4:26:13] Zowel de heer Seder als de heer Bamenga vroegen in hun eerste termijn al door op dit vraagstuk en stelden indien het volledig stoppen met datengedreven profilering geen optie is, wil de minister dan een kaderwet voor risicoprofilering opstellen zoals geopperd door het college van de rechten van de mens of de regels aanscherpen.

[4:26:32] De wettelijke vereisten zoals die uit de Algemene Verordening Gegevensbescherming, de Algemene Bestuurswet, de Grondwet en Antidiscriminatiewetgeving en, als er AI gebruikt wordt, de AI-verordening, zijn samengebracht in het algoritmekader.

[4:26:48] Het algoritmekader wordt momenteel doorgeontwikkeld tot een auditeerbaar kader, waaraan getoetst kan worden of organisaties voldoen aan de regelgeving.

[4:26:56] Omdat we nu inzetten op de doorontwikkeling van het algoritmekader, ben ik niet voor het opstellen van een aparte kaderweg.

[4:27:03] Daarnaast is de oprichting van de directie-coördinatie-algoritme bij de autoriteit persoonsgegevend.

[4:27:11] Daarmee is ook het toezicht op algoritme versterkt.

[4:27:17] Mevrouw Beckerman vroeg, als de datagedreven profilering niet wordt stopgezet, hoe gaat u ervoor zorgen dat er geen directe of indirecte discriminerende gevolgen zijn?

[4:27:25] Het kabinet zet in op de versterking van de waarborgen rondom het gebruik van algoritmische profilering.

[4:27:30] Uw Kamer ontvangt daarover binnenkort een brief.

[4:27:33] In aanvulling op de al bestaande instrumenten, zoals een mensenrechtentoets en een handrijking nondiscriminatie, werkt mijn ministerie aan nieuwe instrumenten om profileringsalgorithmen te toetsen op directe en vooral indirecte discriminatie.

[4:27:46] We betrekken bij de ontwikkeling van een Nederlands technische

[4:27:50] afspraak voor methode van bias en discriminatietoetsing van profileringsalgoritme.

[4:27:56] De definitieve versie wordt deze zomer verwacht.

[4:28:00] Het Centraal Planbureau heeft een tool voor discriminatietoetsing ontwikkeld, de selectiviteitskern en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie onderzoekt hoe deze tool breder beschikbaar kan worden gemaakt.

[4:28:19] De heer Bamenga verwees ook naar een eerdere motie met betrekking tot het toetsingskader van zijn eigen hand, de toetsingskader risicoprofilering, en hoe het met de uitvoering staat en hoe vaak het toetsingskader nu wordt gebruikt.

[4:28:36] Wat wij doen is samen met het college proberen te bewerkstelligen dat het toetsingskader door zoveel mogelijk uitvoeringsorganisaties wordt gebruikt.

[4:28:45] Het college en het ministerie van BZK brengen het toetsingskader voortdurend actief onder de aandacht in gesprek met uitvoeringsorganisaties, gemeenten en departementen.

[4:28:54] In deze gesprekken moedigen we organisaties aan om het toetsingskader te implementeren en actief te gebruiken.

[4:29:00] Zo organiseert BZK samen met het college voor de rechten van de mens

[4:29:03] een reeks kennissessies voor overheden over toetsingskade risicoprofilering.

[4:29:12] De heer Bamenga vroeg ook nog naar het bekijken van alternatieven zoals A-select controleren.

[4:29:20] Om tunnelvisie te voorkomen is het goed om niet alleen op basis van profilering te controleren, maar ook willekeurige dossiers of personen te selecteren.

[4:29:31] Dit is ook een aanbeveling van de autoriteit persoonsgegevens en is overgenomen in het algoritme kader.

[4:29:37] Er is ook ervaring met a-select controleren, bijvoorbeeld bij politie en uitvoeringsorganisaties die naast risicogericht controleren ook a-select controleren.

[4:29:45] We nemen deze ervaringen ook mee in de kabinetsreactie

[4:29:49] op het rapport van de staatscommissie over datagedreven risicoprofiling.

[4:29:58] De heer Bamenga vroeg ook naar de uitvoering van de motie Algoritme APK.

[4:30:04] Deze motie ging over het selectiealgoritme van DUO bij de uitwonende beurs.

[4:30:09] De controles op de uitwonende beurs vinden op dit moment plaats aan de hand van een aaselecte steekproef zonder selectiealgoritme.

[4:30:16] Er wordt door DUO en OCW gewerkt aan een nieuw controleproces voor de uitwonende beurs.

[4:30:22] Dit nieuwe controleproces zal voor implementatie extern worden getoetst, zoals door uw Kamer verzocht.

[4:30:27] Daarin zal een selectiealgoritme alleen plek hebben als het voldoet aan alle bijbehorende eisen en waarborgen.

[4:30:35] De heer Vlagg, ik maak nu een bruggetje richting het eenzijdig overheidshandelen, was zeer kritisch hierover en stelde moeten we echt eenzijdig overheidshandelen opnemen in de algemene wetgelijke behandeling.

[4:30:47] Er is uitgebreid onderzocht of een uitbreiding van de algemene wetgelijke behandeling naar eenzijdig overheidshandelen nodig en zinvol is.

[4:30:53] Uit dat onderzoek blijkt dat de uitbreiding een duidelijke meerwaarde heeft, omdat burgers straks ook terecht kunnen bij het College voor de Rechten van de Mens en bij de antidiscriminatievoorzieningen.

[4:31:04] Dat is belangrijk, omdat deze voorzieningen gratis, lachdrempelig en gespecialiseerd zijn in het gelijkebehandelingsrecht.

[4:31:10] De uitbreiding wordt bovendien aanbevolen door de staatscommissie tegen discriminatie en racisme en door de NCDR.

[4:31:16] En ook in de academische wereld is hier steun voor.

[4:31:20] Dat laat zien dat nieuwe wetgeving niet lichtvaardig wordt voorgesteld.

[4:31:24] Aan deze uitbreiding ligt een zorgvuldige en kritische afweging ten grondslag.

[4:31:28] En, dat moet ook gezegd worden, brede steun in de Tweede Kamer die in december van 2024 de oproep tot uitbreiding heeft aangenomen.

[4:31:38] De heer Van Baarle had een vraag met betrekking tot het initiatiefwetsvoorstel van zijn partij met betrekking tot de wettelijke verankering van het NCDR en gaf ook aan dat het gebruikelijk is dat een initiatief vanuit de Tweede Kamer altijd voorrang krijgt.

[4:31:55] Het kabinet verwelkomt dat er ook vanuit de Kamer aan een initiatiefwetvoorstel wordt gewerkt.

[4:32:04] Tegelijkertijd is het niet zo dat een dergelijk voorstel altijd voorgaat op voorstellen van het kabinet.

[4:32:10] De wettelijke verhankering van de NCDR is ook opgenomen in het regeerakkoord.

[4:32:14] Het kabinet zal hier daarom op in gaan zetten.

[4:32:17] Ik kan de heer Van Balen melden dat het kabinet in dit proces

[4:32:21] in dat proces ook zeer uitkijkt naar zijn initiatiefwetvoorstel.

[4:32:25] Maar wij werken ook als ministerie van Binnenland-Zuid-Kronkrijk relatie samen met het ministerie van JNV, die weer de wettelijke verankering van de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding ter hand neemt.

[4:32:36] En ik vind het ook van groot belang dat we bij die beide wettelijke verankering, dat we goed kijken naar de manier waarop we dat gezamenlijk doen.

[4:32:46] De heer Klemink vroeg of ik de stekkers zou willen trekken uit NCDR en deze op zou willen heffen.

[4:32:53] Uit evaluatie van de NCDR, die uw Kamer op 25 oktober 2025 heeft ontvangen, volgt dat de RCDR een waardevolle aanvulling is op het stelsel voor de aanpak van discriminatie.

[4:33:05] Ik zie daarom geen reden om het instituut op te heffen.

[4:33:08] De NCDR heeft als regeringscommissaris een

[4:33:13] Een semi-onafhankelijke positie.

[4:33:15] Hij valt onder mijn verantwoordelijkheid, maar is met opzet op afstand geplaatst van de politiek.

[4:33:20] Dat is gedaan om zijn taak mogelijk te maken.

[4:33:22] Die taak is om het onderwerp discriminatie op de agenda te zetten en te houden.

[4:33:26] Om het kabinet aan te jagen tot grotere ambitie en om de voortgang te bewaken.

[4:33:30] Hij kan dat alleen als hij een grote mate van vrijheid heeft om te zeggen wat hij denkt op basis van de signalen die hij ophaalt.

[4:33:37] Keuzes die hij maakt over zijn interne organisatie en over welke onderwerpen hij zich uitspreekt passen binnen deze rol en zijn geen reden voor het opheffen van het instituut.

[4:33:47] De heer van den Brink vroeg naar de verhouding van de plannen van de nationaal coördinator en de plannen van de regering.

[4:33:53] Ik heb daar ook al iets over gezegd in eerder beantwoordingen.

[4:33:56] De denkrichtingen voor het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme zijn in samenwerking tussen de NCDR en het vorige kabinet opgesteld.

[4:34:04] Een deel van de aanpak liep daarom al via de betrokken

[4:34:09] ministerisch en was niet afhankelijk van het programma zelf.

[4:34:12] Het is aan de NCDR om het kabinet aanvullend te adviseren om aan te sporen op de aanpak van discriminatie.

[4:34:17] Het kabinet kijkt naar aanleiding van die adviezen of aanscherping nodig is.

[4:34:21] De komende periode bekijk ik of de denkrichtingen aansluiten bij de ambities van dit kabinet en de betrokken ministerisch werk ondertussen door aan de aanpak van discriminatie en de uitvoering van eerdere programma's.

[4:34:34] Mevrouw Keijzer vroeg naar een individuele casus van voorkeursbeleid van de gemeente Amsterdam.

[4:34:42] Het uitgangspunt van de gelijke behandelingswetgeving is dat sollicitanten gelijk worden behandeld.

[4:34:47] Ik kan niet op de specifieke casus ingaan, maar voorkeursbeleid is wettelijk alleen in bijzondere gevallen toegestaan.

[4:34:54] Uit oordelen van de College voor de Rechten van de Mens blijkt dat de voorwaarden waaraan voorkeursbeleid dient te voldoen strikt worden toegepast.

[4:35:01] Als een werkgever aanleiding ziet om een voorkeursbeleid te voeren,

[4:35:03] dan raad ik hen in algemene zin altijd aan om dit voornemen bij het college te laten toetsen.

[4:35:11] De heer Van Balen, en dit heeft dan betrekking op de...

[4:35:18] antidiscriminatievoorzieningen, die vroegen of ik nut zie in een wettelijke taak voor lokaal antidiscriminatiebeleid.

[4:35:30] Ik begrijp dat dit een belangrijk punt is voor Denk en de heer Van Balen en ik zie het ook terug in de reactie op de internet consultatie en de bestuurlijke reactie van de VNG.

[4:35:38] Ik snap de wens voor een wettelijke taak en ik zie het nut ook in.

[4:35:41] Echter, op dit moment zijn er onvoldoende financiële middelen beschikbaar om die nieuwe taak effectief uit te kunnen voeren.

[4:35:46] Wanneer alle adviezen binnen zijn, zal ik de balans opmaken en neem ik dit punt ook mee in mijn overweging.

[4:35:51] Ik wil benadrukken dat gemeenten in het licht van artikel 1 van de Grondwet een eigen verantwoordelijkheid hebben in het voorkomen en aanpakken van discriminatie en racisme in hun gemeenten.

[4:36:00] Dat is in de huidige situatie ook zo en dat staat los van een expliciete wettelijke taak.

[4:36:04] Veel gemeenten nemen die verantwoordelijkheid en hebben lokaal antidiscriminatiebeleid of werken daaraan.

[4:36:09] Dit blijkt ook uit het monitor lokaal antidiscriminatiebeleid die Movisie in 2025 heeft uitgebracht.

[4:36:17] De heer Verkuilen vroeg naar veiligheidsprotocolen voor politieke Amstragers.

[4:36:26] Er zijn gemeenten die een agressieprotocol hebben, maar lang niet allemaal.

[4:36:30] Het is de eigen verantwoordelijkheid van een gemeente om een agressieprotocol te hebben.

[4:36:34] Vanuit het netwerk Weerbaar Bestuur worden gemeenten gewezen op het belang van een agressieprotocol.

[4:36:42] en vraagt het ondersteuningsteam Weerbaar Bestuur, beide vallend onder het ministerie van Binnenlandse Zaken, hier ook nadrukkelijk aandacht voor bij de bijeenkomsten die daarvoor worden georganiseerd binnen gemeenten.

[4:36:54] Inmiddels zijn dat er zo'n 180 geweest.

[4:36:57] Hiervoor is ook een model agressieprotocol beschikbaar gesteld vanuit het netwerk Weerbaar Bestuur.

[4:37:04] De heer Van Keulen vroeg ook nog naar de verlof in vervangingsregeling voor zwangere politieke ambtsdragers.

[4:37:13] Wat is de status van de regeling?

[4:37:17] In hoofdzaak regelt het wetsvoorstel een aantal zaken.

[4:37:19] De termijn waarop volksvertegenwoordigers en dagelijks bestuurders zich kunnen laten vervangen, die wordt geflexibiliseerd.

[4:37:26] De wettelijke belemmering voor volksvertegenwoordigers om zich bij aanvang van hun ambtsperiode te laten vervangen in verband met zwangerschap en bevalling wordt weggenomen.

[4:37:33] De verlofnormen voor dagelijks bestuurders op decentraal niveau worden uitgebreid.

[4:37:39] Concreet betekent dit geboorteverlof, adoptie, pleegouderverlof en zorgverlof.

[4:37:43] De term tijdelijke ontslag wordt vervangen door de term tijdelijke ontheffing van het ambt.

[4:37:48] Het wetsvoorstel is inmiddels in consultatie geweest en op dit moment worden alle reacties die hierop zijn binnengekomen verwerkt.

[4:37:54] Zodra dit is afgerond, zal het wetsvoorstel via de ministerraad naar de Raad van State

[4:37:58] worden voorgelegd ter advisering en nadat de opmerkingen van de afwelings zijn verwerkt, wordt het wetsvoorstel bij uw Kamer ingediend.

[4:38:15] De heer Van Balen vroeg naar een tweejaarlijks vervolgonderzoek naar discriminatie binnen de overheid.

[4:38:23] Wanneer kunnen we dit onderzoek verwachten?

[4:38:25] Mijn voorgang heeft u toegezegd dat dit onderzoek elke twee jaar wordt herhaald.

[4:38:30] Het onderzoek is eind 2025 uitgevoerd.

[4:38:32] Ik zal de rapportage uiterlijk voor de zomer met een kabinetsreactie naar de Kamer sturen.

[4:38:39] De heer Van Keulen vroeg naar vertrouwenspersonen bij de Rijksoverheid en of...

[4:38:52] gekeken moest worden aan de onafhankelijkheid van dergelijke vertrouwenspersonen.

[4:38:58] Laat ik vooropstellen dat de meeste medewerkers bij de Rijksoverheid die naar een vertrouwenspersoon stappen vanwege ervaren discriminatie en racisme tevreden zijn over de vertrouwenspersonen.

[4:39:07] Inmiddels is het rijksbrede kader uniforme basis eisen vertrouwenspersoon Rijksoverheid van kracht geworden.

[4:39:12] Hierin staan de kwaliteitscriteria en competenties voor vertrouwenspersonen beschreven.

[4:39:16] Alle departementen werken met dit kader.

[4:39:20] Daarin zijn 1. voldoende diversiteit van de groep vertrouwenspersonen, 2. de geheimhoudingsplicht en 3. de onafhankelijkheid belangrijke vereisten.

[4:39:30] Er is ook een hernieuwde basisopleiding voor vertrouwenspersonen die verplicht is

[4:39:34] en dit rijksprede kader als basis heeft.

[4:39:40] Mocht het zo zijn dat medewerkers toch onvoldoende vertrouwen hebben bij de vertrouwenspersoon in hun eigen organisatie, dan kunnen zij ook altijd nog terecht bij externe vertrouwenspersonen.

[4:39:48] Die mogelijkheid die bestaat reeds.

[4:39:50] In het vervolgonderzoek naar discriminatie en racisme is de tevredenheid over vertrouwenspersonen ook gemeten en u ontvangt dit onderzoek voor de zomer.

[4:40:03] De heer van den Brink vroeg naar de scheiding van kerk en staat en het organiseren van iftars.

[4:40:10] Dit onderwerp is vorig jaar ook aan bod gekomen in schriftelijke vragen, onder andere van JA21 en de SGP.

[4:40:17] Het beginsel van scheiding tussen kerk en staat sluit niet uit dat de overheid ruimte biedt aan geloofsuitingen.

[4:40:22] In het kader van gelijke behandeling, artikel 1 van de Grondwet, dient de overheid bij het bieden van ruimte voor uitingen van religie en levensovertuiging wel neutraal te zijn.

[4:40:31] Dat betekent dat de overheid geen godsdienst voorschrijft of voorttrekt.

[4:40:35] Aandacht voor pluriformiteit past daarnaast binnen een democratische rechtsstaat zoals Nederland.

[4:40:39] waar een grote diversiteit bestaat aan levensbeschouwing, opvattingen, leefstijlen en waardepatronen.

[4:40:44] Deelname van gemeenschapactiviteiten door bijvoorbeeld bestuurders en politici is belangrijk voor sociale cohesie en begrip in de samenleving.

[4:40:52] Op deze manier laten zij zien in verbinding te staan met verschillende bevolkingsgroepen in de maatschappij.

[4:40:59] Dergelijke bijeenkomsten worden binnen het Rijk georganiseerd vanuit de werkgeversrol van het Rijk.

[4:41:03] Dit gaat niet alleen om iftars, maar om een mix van dagen met culturele, maatschappelijke, historische en religieuze betekenis.

[4:41:15] Ik kan dankzij het schakelen met het ministerie van JNV de toegezegde beantwoording over de termijn als het gaat over de naamswijziging door de heer Seder nu aan het einde van de eerste termijn beantwoorden.

[4:41:29] De naamswijziging komt inderdaad dit najaar en voor de begrotingsbehandeling JNV zoals gevraagd door de heer Seder.

[4:41:48] Ja, dat was dan het laatste blok, neem ik aan.

[4:41:51] Dit waren de honderd vragen.

[4:41:53] Dat waren de honderd vragen.

[4:41:54] En dan kijk ik even rond welke vragen er zijn.

[4:41:56] Ik zie de heer Seder en daarna Verkuilen en daarna Vlag.

[4:42:00] En daarna zie ik nog de heer Schenk.

[4:42:03] Ja, dank.

[4:42:05] Ik ben blij met de toezegging.

[4:42:07] Ik kan het laten beginnen.

[4:42:08] Dus het kan zijn dat de minister mijn toezegging, mijn verzoek al beantwoord heeft.

[4:42:11] Maar ten aanzien van het geider vroeg ik om in gesprek te gaan met het geider om te voorkomen dat ze

[4:42:16] Het is al een paar keer gebeurd, voor mij twee keer al, dat er wat is gebeurd dat volgens de school er niet op kan om in gesprek te gaan om te kijken wat ze daarin ook nodig hebben.

[4:42:25] Zodat we dit niet een aantal keer per jaar hebben, want het heeft ook effect op de kinderen, de omgeving, maar ook de onderwijskwaliteit.

[4:42:31] Maar vraag is of de minister bereid is en toe wil zeggen wat we spreken aan te gaan.

[4:42:35] Ik heb hier inderdaad op geantwoord en ik begrijp ook dat Kamerleden heel veel te doen hebben en dat de heer Seder op dat moment even niet aanwezig was.

[4:42:44] Ik heb aangegeven dat het ministerie van Justitie en Veiligheid zeer nadrukkelijk en ook de minister in contact zat met de Joods gemeenschap en ook veelvuldig overleg heeft

[4:42:56] Ik heb ook mijn afschuwen uitgesproken over het feit dat de school opnieuw dicht moet, maar ik heb aangegeven dat het gesprek echt valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid en dat die dat ook aangaat.

[4:43:14] Dank u voorzitter en ook dank voor de beantwoording door de minister.

[4:43:19] Met name op het veiligheidsprotocol wil ik nog even terugkomen, juist omdat het ook zo'n hygiënevoorwaarde is om te zorgen dat mensen zich ook beschermd voelen, terwijl dat ambt tegelijkertijd zwaar onder druk staat door onveiligheid.

[4:43:33] ligt het dan niet meer op het pad van de minister, zeg maar, en het is ook heel goed dat dat programma daar zit, he, voorzitter, weerbaar bestuur, dat hoort ook onder de minister van Binnenlandse Zaken, maar eigenlijk is hij op het hoogste niveau de werkgever van al die mensen die in dat publieke domein toch wel werken en daar hoort eigenlijk wat mij betreft ook veiligheid

[4:43:53] als een onlosmakelijk onderdeel van uit te maken.

[4:43:56] Dus ik zou willen vragen of u de regie toch meer wil pakken en of u met de Kamer zou willen delen hoeveel gemeenten op dit moment over zo'n veiligheidsprotocol beschikken, zodat we ook kunnen kijken wat er nog nodig is.

[4:44:08] Dank u, voorzitter.

[4:44:18] Vanuit de verantwoordelijkheid die ik heb als minister van Binnenlands Zaken en ook de verantwoordelijkheid

[4:44:24] die het ministerie voelt voor de veiligheid van lokale bestuurders, is zowel het ondersteuningsteam weerbaar bestuur als het netwerk weerbaar bestuur opgericht.

[4:44:39] Daar zit veel tijd en aandacht voor.

[4:44:41] Dat is niet minder geworden met de toename van agressie, intimidatie en geweld tegen lokale bestuurders.

[4:44:47] Tegelijkertijd geldt toch dat de minister van Middellands Zaken niet de werkgever is.

[4:44:53] En wij hebben hier nadrukkelijk besteden we tijd en aandacht door.

[4:44:58] Ik heb ook verschillende acties ook al aangegeven.

[4:45:00] De vele hoeveelheden bijeenkomsten die worden georganiseerd, waarbij het belang hiervan wordt benadrukt.

[4:45:09] Het model agressieprotocol, wat is opgesteld, wat daar ook onder de aandacht wordt gebracht.

[4:45:16] Ik kan nu niet op dit moment toezeggen dat ik een

[4:45:21] een overzicht kan geven van de hoeveelheid gemeentes en wie dat doen, daar zou ik in tweede termijn even op terug moeten komen.

[4:45:30] Dan de heer Vlag.

[4:45:32] Voorzitter, even in reactie op het antwoord over de IFTAS, dat vond ik toch niet naar tevredenheid nog.

[4:45:40] Het is natuurlijk niet zomaar een gezellige culturele maaltijd die je doet vanuit goed werkgeverschap.

[4:45:46] Het heeft een heel sterk religieuze component.

[4:45:47] Niet zelden vindt er bij zo'n bijeenkomst ook gewoon een gebed plaats door een imam.

[4:45:52] Dan komt de scheiding van kerkenstaat wel degelijk in het geding.

[4:45:57] Want we hebben wel vaker discussies gehad.

[4:45:58] De overheid moet daar ook neutraal in zijn.

[4:46:00] Je zult maar gevlucht zijn naar het Midden-Oosten voor islamitisch geweld en hier geconfronteerd worden met de politie die een iftar organiseert onder aanvoering van een imam.

[4:46:10] Dat zet toch vraagtekens bij de onafhankelijkheid van overheidsdienaren.

[4:46:16] Dat zouden we toch niet moeten willen.

[4:46:17] Dat is de minister toch wel met de SGP eens.

[4:46:23] Ik zal toch mijn antwoord wat ik juist geef herhalen.

[4:46:30] Aandacht voor pluriformiteit past binnen de democratie, rechtsstaat van Nederland en de grote diversiteit en levensbeschouwing, opvatting en leefstijlen.

[4:46:38] Deelname en gemeenschap, affiniteit door bijvoorbeeld bestuurders en politici is daarbij belangrijk voor de sociale cohesie.

[4:46:45] En het Rijk, als die bijeenkomst organiseert, is dat toch in de rol als werkgever.

[4:46:52] En daarbij gaat het echt niet alleen om iftars en is er aandacht voor mix vandaag aan culturele, maatschappelijke

[4:46:58] historische en religieuze betekenis.

[4:47:01] De heer Vlag, laatste.

[4:47:03] Ja, voorzitter, met respect.

[4:47:04] Maar ik vroeg niet of de minister zijn antwoord nog een keer wilde voorlezen.

[4:47:07] Ik vroeg namelijk echt iets anders.

[4:47:09] Of de minister het ook niet wenselijk vindt dat de overheid ook in beeld nadrukkelijk onafhankelijk is en het zelf organiseren en betalen voor een iftar niet zelden onder voorgangerschap van een imam

[4:47:23] is niet wenselijk, net zo min als dat het van een predikant zou zijn, denk ik, in een bijeenkomst van politieagenten in uniform.

[4:47:30] Met andere woorden, is de minister ermee eens dat dit echt schuurt met de onafhankelijkheid van de overheidsdienden?

[4:47:35] Dat is mijn vraag.

[4:47:37] Het eerdere antwoord had ik goed gehoord.

[4:47:38] De minister.

[4:47:40] Binnen de Rijksoverheid bepalen departementen en rijksonderdelen zelf welke betekeningsvolle dagen zij aandacht aan besteden.

[4:47:46] En dit gebeurt veelal in samenwerking met de medewerkersnetwerken.

[4:47:50] Als ik kijk binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken is er vandaag een Pinksterenlezing en is er ook bij Ganuka en Diwali een bijeenkomst georganiseerd.

[4:48:01] Er zijn diverse religieuze bijeenkomsten van allerlei geloven waarbij ook bijvoorbeeld het eigen ministerie daar op deze manier aandacht aan wordt besteed.

[4:48:12] En dus vandaag nog een pinksteren lezing over het ministerie van Binnenlandse Zaken.

[4:48:18] Ja, eigenlijk in aanvulling hierop.

[4:48:21] Ik hoor de minister zeggen departementen bepalen zelf waar zij aandacht aan besteden, aan welke feestdagen of aan welke religies.

[4:48:29] Maar in dat onderzoek racisme binnen de rijksoverheid wordt expliciet weerstand bij het organiseren van een iftar maaltijd genoemd als een voorbeeld van institutioneel racisme.

[4:48:39] Dat ruimt toch niet met hetgeen dat de minister hier zojuist aangeeft, is mijn vraag.

[4:48:43] De minister.

[4:48:48] De ervaren weerstand als voorbeeld in het onderzoek heeft toch heel weinig te maken met het antwoord dat ik zojuist geef op de vraag van de heer Vlag?

[4:49:05] Nou ja, volgens mij niet.

[4:49:07] Het is volgens mij ontzettend legitiem om geen Iftar te organiseren op het ministerie.

[4:49:13] En hier wordt het genoemd als een probleem, als een verhaal van tegenwerking, als een voorbeeld van institutioneel racisme en daarmee aanleiding om onder andere kleurenquota in te voeren op de werkvloer.

[4:49:26] Dat is toch onbestaanbaar?

[4:49:27] Ik zou er graag wel wat meer reflectie op willen horen.

[4:49:30] De minister.

[4:49:31] Het is heel lastig om nu op basis van wat mensen aangeven, waar zij problemen mee hebben ervaren, om te gaan reageren wat de bron is, wat de aanleiding is waarom zij dat als discriminerend hebben ervaren.

[4:49:48] Dat kan ook te maken hebben met de manier waarop een verzoek is omgegaan.

[4:49:53] Maar nog steeds geldt dat de heer Vlag mij vroeg, en de heer Van den Brink ook, naar de scheiding tussen kerk en staat.

[4:49:58] Daar heb ik een antwoord op gegeven.

[4:50:00] Daar heb ik ook het antwoord op gegeven, dat de Rijksoverheid dat binnen departementen verschillend doet en dat het over verschillende religieuze uitingen gaat van verschillende geloven.

[4:50:11] Ik zie de link die de heer Schenk nu legt met, er is één ervaring, die zie ik gewoon niet.

[4:50:20] Nou goed, dan gaan wij daar in ieder geval niet over eens worden.

[4:50:23] Ook dat mag.

[4:50:24] Andere vraag en dat komt uit dat document Denk richting het en behoeven van een nationaal programma tegen discriminatie en racisme.

[4:50:31] Daar gaat het namelijk over de oorzaken van discriminatie en racisme.

[4:50:35] En dan gaat het er nog een andere over dat deze oorzaken worden versterkt door het publiekelijk en vrijwel kritiekloos kunnen bespreken van xenofoob, seksistisch, racistisch of anti LHBTIQA+.

[4:50:45] Gedachtegoed in het dagelijks leven, maar ook in het politieke

[4:50:48] En ook hier vind ik het toch wel erg schuren, want waar slaat dit dan op?

[4:50:54] Is dan kritiek op immigratie een oorzaak van racisme?

[4:50:58] Is kritiek op de gendergekte die wij toch wel zien, wat mijn partij ook problematisch vindt, wat ik zelf ook uitermate problematisch vindt, is dat dan een oorzaak van discriminatie en racisme?

[4:51:10] En schuurt het niet dat dan...

[4:51:11] Uitingen, opvattingen van democratisch gekozen partijen hier misschien wel in dat onderzoek of in dat document van Denkrichtingen genoemd worden als mogelijke oorzaken van discriminatie en racisme in Nederland.

[4:51:25] Dat kan toch niet waar zijn?

[4:51:28] Wat de heer Schenk aanhaalt in deze denkrichtingen, eind vorig jaar door het vorige kabinet naar de Kamer toegestuurd, betreft volgens mij een analyse van de NCDR, waar hij aan refereert.

[4:51:44] Maar in algemene zin, dat ga ik ook terug naar mijn inleiding, over de verantwoordelijkheid die wij allemaal hebben in onze woordkeuze en de manier waarop wij ons uiten in het publieke debat,

[4:51:56] Er werd iets gezegd over de verantwoordelijkheid die ik voel.

[4:51:58] Ik heb ook iets gezegd over de verantwoordelijkheid die wij allemaal hebben om olie op de golf in plaats van olie op het vuur te gooien van onderwerpen die tot polarisatie kunnen leiden.

[4:52:09] Dat is een verantwoordelijkheid die wij allemaal hebben.

[4:52:11] Het is wel degelijk zo dat woorden niet zonder impact zijn en dat ook de woorden die wij hier uitspreken effect kunnen hebben.

[4:52:18] veelvuldig onderzoek naar gedaan.

[4:52:20] Er is onderzoek gedaan aan de Universiteit van Utrecht waarbij bijvoorbeeld bleek dat de manier waarop het debat gevoerd wordt in de Tweede Kamer ook een relatie heeft met het opladen van bijvoorbeeld online haat, discriminatie en bedreiging.

[4:52:35] Dus de heer Schenk die lijkt het

[4:52:41] Die haalt dit aan met een nogal negatief context.

[4:52:45] Ik vind het heel goed dat wij ons allemaal bewust zijn van dat de woorden die wij gebruiken, de wijze waar wij ons uit de effect hebben op het debat, op de samenleving en ook het onderzoek wat ik aanhaalde, dat het kan leiden tot intimidatie, bedreiging en ook racistische uitingen online.

[4:53:02] Dus wij komen

[4:53:04] Dat heb ik al aangegeven met een uitwerker van de nationale aanpak, zoals de heer Van Baarle.

[4:53:11] Maar ik vind het niet raar dat ook wij ons bewust moeten zijn dat onze woorden impact hebben.

[4:53:18] Laatste interruptie van de heer Schenk.

[4:53:20] Ja, tot slot.

[4:53:21] We zitten hier wel in het hoogste beslissingsbevoegde orgaan van dit land.

[4:53:25] Er moet hier op het scherf van de snede gedeputeerd kunnen worden.

[4:53:28] Daar horen soms ook controversiële opvattingen bij of opvattingen die als controversieel ervaren kunnen worden.

[4:53:34] Dus wat is dan de conclusie?

[4:53:36] die de minister hier uittrekt, moeten wij dan bepaalde standpunten niet meer innemen, bepaalde standpunten anders verwoorden?

[4:53:42] Volgens mij gaat elk verkozen Kamerlid daar zelf over.

[4:53:46] Uiteraard heeft elk verkozen Kamerlid ook een verantwoordelijkheid om iets op een bepaalde manier te verwoorden.

[4:53:51] Maar wat moeten we hier nu mee?

[4:53:53] Want het schuurt toch wel heel erg dat enerzijds een link wordt gelegd.

[4:53:55] Ja, als er iets in de samenleving gebeurt en er wordt haat gezaaid, dan is dat het gevolg van wat iemand in de Tweede Kamer gezegd heeft.

[4:54:02] In de Tweede Kamer moet toch alles...

[4:54:03] gezegd kunnen worden.

[4:54:04] Dat is toch een heel fundamenteel punt, juist in een democratische rechtsstaat.

[4:54:08] En ik hoop dat de minister wel voor die vrijheid van meningsuiting en ook van vrij debat staat.

[4:54:15] Er is geen plek in Nederland waar de vrijheid van meningsuiting zo ver strekt als in de Tweede Kamer.

[4:54:24] En volgens mij is ook de partij van de heer Schenk zich daar terdege bewust van.

[4:54:29] Maar met dat hoogste orgaan, wat Heer Schenk zelf aankomt, daar past dus ook de hoogste verantwoordelijkheid bij.

[4:54:36] Wij zijn allemaal individueel...

[4:54:39] moeten wij ons bewust zijn van onze verantwoordelijkheid, dat de manier waarop we ons uiten, niet omdat het ingeperkt is, maar juist omdat die ruimte zo groot is, om ons bewust te zijn van wat de impact van woorden kunnen zijn en of wij bijdragen individueel aan polarisatie in de samenleving, olie op de golven gooien van gevoelige maatschappelijke vraagstukken, of dat wij bijdragen aan rust, stabiliteit en olie op de golven gooien.

[4:55:06] en ik ben me er dagdagelijks in al deze debatten van mijn verantwoordelijkheid bewust om het laatste te doen en ik hoop en ik roep ook alle Kamerleden op individueel om dat laatste ook te doen want er is voldoende spanning in de samenleving en we hebben met elkaar de verantwoordelijkheid niet om dat aan te jagen maar juist om dat proberen binnen die democratie op vreedzame wijze te beslechten want dat is de kern van de democratie.

[4:55:30] Oké, dank u wel.

[4:55:31] We zijn aan het einde gekomen van de eerste termijn aan de zijde van de minister.

[4:55:36] Ik constateer dat het nu 18 uur 25 is, dus we hebben eigenlijk nog maar vijf minuten.

[4:55:41] Ik kijk even naar de behoefte vanuit de Kamer.

[4:55:44] We kunnen een volledige tweede termijn doen, maar dan wordt het echt meer dan dertig minuten, zeg maar, later zijn we dan afgelopen.

[4:55:53] Of we doen alleen een twee-minutendebat aanvragen en dat we dan het debat vervolgen.

[4:56:02] En dan kijken we ook eventjes of er andere vragen zijn die nog niet beantwoord zijn, zodat de minister die in ieder geval in de tweede termijn nog kan beantwoorden.

[4:56:10] Dus dat zijn twee opties.

[4:56:12] Ik kijk even naar de commissieleden.

[4:56:15] Mevrouw Turay.

[4:56:17] Misschien kunnen we een rondje doen, vragen die nog zijn blijven liggen, waar de minister schriftelijk op terugkomt en dat we dan een twee minuten debat ook nog doen.

[4:56:26] Is dat een idee?

[4:56:28] Ik kijk even naar de rest van de commissie.

[4:56:32] Oké, ik proef in ieder geval dat er geen volledige tweede termijn komt vanuit de Kamer.

[4:56:40] Dat er in ieder geval een inventarisatie snel gemaakt wordt, zo direct, van de vragen die nog openstaan.

[4:56:48] En dan gaan we over tot de tweede termijn vanuit de Kamer, waarin de eerste spreker, dat was ik zelf, in ieder geval een twee-minutendebat kan aanvragen.

[4:56:58] En vervolgens gaan we door naar de minister voor de beantwoording daarvan.

[4:57:02] Ja, ik kijk even rond.

[4:57:03] Er zijn nog vragen die in ieder geval beantwoord moeten worden door de minister.

[4:57:08] Ik zie vragen van mevrouw Tsigaay.

[4:57:13] Ja, alleen mijn vraag over de maatschappelijke kosten van discriminatie, of we dat kunnen onderzoeken.

[4:57:19] Ik ben een beetje in verwarring, dus ik hoop dat ik het goed zeg, voorzitter.

[4:57:25] Ik had een vraag gesteld over de sleutelmethodes van het moslimbroederschap en een aantal van de minister gingen daar helemaal niet op in.

[4:57:32] Dus ik zou nog even terug willen naar die vraag.

[4:57:34] Is de minister bekend met de sleutelmethodes van het moslimbroederschap om de islamitische gemeenschap in de slachtofferrol

[4:57:41] te plaatsen en ziet de minister ook het gevaar dat dat kan vermengen met het moslimdiscriminatiepleidooi en kan de minister in ieder geval jaar 21 geruststellen dat hij niet in die val gaat trappen van de moslimbroeders.

[4:57:57] Er is één vraag nog onbehandeld gebleven en dat is hoe de minister onze eigen cultuur en traditie en onze oudste nationale vrijheden van geweten en godsdienst beter wil gaan beschermen en uitdragen.

[4:58:11] En dat wil ik koppelen aan een mooi citaat, voorzitter, en dan stop ik.

[4:58:14] De Nederlandse samenleving is tegenwoordig in toenemende maat op individuele rechten gebouwd.

[4:58:18] Het gaat niet om jouw individuele rechten, maar om je plicht om te doen wat goed is voor de samenleving als geheel.

[4:58:24] Dat zou weer de boventoon moeten voeren.

[4:58:27] Als de minister vindt dat dat een goed antwoord is, dan is die vraag beantwoord.

[4:58:32] Dit komt namelijk uit een opiniestuk van destijds het Kamerlid Heerma.

[4:58:36] Als hij dat nog steeds vindt, dan ben ik heel tevreden.

[4:58:39] Oké dan.

[4:58:40] Maar mensen kunnen ook wat ouder worden en grijzer en wijzer.

[4:58:45] De heer Van Brink.

[4:58:47] Ja, heb ik u goed begrepen dat we nu wel een tweede termijn van de kant van de Kamer doen, maar niet van de kant van de regering?

[4:58:52] Alleen de vragen die nog openstaan eventueel, uit de eerste termijn.

[4:58:57] Dan dank ik toch de minister hartelijk voor alle antwoorden, bijna honderd.

[4:59:00] Respect voor hoe u dat deed.

[4:59:01] Ik ben blij met het antwoord dat u gaf op de vraag van die scheiding beschermen van mensen aan de ene kant en de vrijheid van meningsuiting over ideeën aan de andere kant.

[4:59:09] Ik was ook gerustgesteld door de antwoorden op de vraag over de IFTAR scheiden van Kerkstraat heeft u helder aangegeven hoe dat zich verhoudt.

[4:59:14] Ik heb nog één vraag die voortvloeide uit mijn

[4:59:17] Poging tot beschouwing over de verhouding tussen overheid en samenleving.

[4:59:22] De overheid beschermt tegen discriminatie, het debat over wat goed is enzo, dat hoort ook echt in de samenleving plaats te vinden.

[4:59:29] En in dat kader vroeg ik naar de schil van inclusie- en divisiteitstrainingen die ook door de overheid worden aangeboden.

[4:59:35] Lopen we daar toch niet het risico dat de overheid daar die normen gaat invullen, zoals bijvoorbeeld in die taalgids waar ik het verder niet over hoef te hebben, maar dat die schil die normen en waarden probeert in te vullen, terwijl dat een debat is dat vooral in de samenleving zou moeten plaatsvinden?

[4:59:49] Op die vraag zou ik graag nog wel een antwoord willen, op papier dan waarschijnlijk.

[4:59:54] Dan ga ik nog even kijken.

[4:59:56] Nee, verder zijn er geen opstaande vragen.

[4:59:58] Dan wil ik graag mevrouw Tsegai de vraag willen stellen om voorzitterschap even over te nemen voor mij.

[5:00:06] Bij deze.

[5:00:07] Dan geef ik het woord aan de heer Bemenga.

[5:00:10] Dank u wel, voorzitter.

[5:00:12] Ik zou graag een twee-minutendebat willen aanvragen.

[5:00:16] En graag wil ik ook de minister in ieder geval bedanken voor de beantwoording op alle vragen.

[5:00:25] Ik draag het voorzitsschap weer over aan de heer Bemenga.

[5:00:29] Dank u wel, voorzitter.

[5:00:31] Ik kijk even naar de minister of de minister meteen door kan of er een hele korte schorsing nodig is.

[5:00:37] Ja, misschien even qua vorm.

[5:00:41] Want ik ben niet voornemens om tussen nu en een twee minuten debat nog met een brief te komen met vragen die mogelijk zijn blijven liggen.

[5:00:51] Dus ik ga mijn best doen om de vragen waarvan ik zeg heb dat ik er op terug ga komen

[5:00:54] nu te beantwoorden.

[5:00:56] Het kan zijn ook dat kamerleden daar dan nog niet tevreden mee zijn, maar ik zou zeggen dat de twee minuten debat de plek is om daar dan het vervolg aan te geven.

[5:01:06] Mevrouw Tsegay die gaf inderdaad in haar tweede termijn, aan dat ik had aangegeven nog, op

[5:01:12] haar vraag om een breed onderzoek naar maatschappelijke kosten toe te komen.

[5:01:18] Naast dat het ingewikkeld is om in kaart te brengen welke maatschappelijke kosten gemoeid zijn met discriminatie, kan ik het onderzoek ook niet toezeggen omdat we hier geen capaciteit en geen middelen voor hebben.

[5:01:26] Capaciteit en middelen zijn helaas niet altijd toereikend en een daadkrachtige aanpak vraagt in deze context ook om een duidelijke prioritering.

[5:01:33] Die prioritering heb ik aan het begin van mijn eerste termijn toegelicht en een onderzoek naar alle maatschappelijke kosten van discriminatie past hier niet in.

[5:01:42] De heer Verkuilen wilde graag nog een aanvulling op mijn beantwoording over waarom niet het MAR en het OM-rapport in één rapport te brengen.

[5:01:53] Laat ik beginnen met een formele argument.

[5:01:55] De MAR-rapportage kent een wettelijke verplichting.

[5:01:58] Dat kent de rapportage van het OM niet.

[5:02:01] De positie van het Openbaar Ministerie als opsteller van de rapportage is daarmee wezenlijk anders.

[5:02:05] Maar belangrijker is dat ik gewoon niet inzie wat de toegewoegde waarde is van het integreren van deze twee rapportages.

[5:02:11] Zeker afgezet tegen de inspanningen die moeten geleverd worden om dat te realiseren.

[5:02:15] Ik wil daar geen middelen en capaciteit voor inzetten.

[5:02:18] Ik heb liever dat de instanties die voor rapportages verantwoordelijk zijn hun schaarste tijd gebruiken voor hun primaire proces, zoals het vervolgen van verdachten.

[5:02:25] Ook op de inhoud zie ik de toegewoegde waarde niet.

[5:02:27] Cijfers van het OM zien op strafbare feiten die in behandeling zijn genomen.

[5:02:31] De markt gaat over meldingen zoals bij ADV's.

[5:02:34] maar die zijn niet met elkaar vergelijkbaar.

[5:02:36] Zo kan één melding meerdere strafbare feiten omvatten.

[5:02:40] Of kunnen meerdere meldingen worden gedaan van één strafbaar feit.

[5:02:46] Ook is het zo dat de twee genoemde rapportages niet de enige rapportages zijn die inzicht geven op discriminatieproblematiek.

[5:02:52] Ik wijs op de onderzoeken van het SCP en het CBS, onder andere.

[5:02:56] Maar ook het tal van maatschappelijke organisaties en onderzoeksinstituten.

[5:03:00] Voor de beleidsvorming

[5:03:03] neem of voor het duiden van problematiek neem ik daar kennis van.

[5:03:08] Tot slot merk ik op dat altijd gestreefd wordt naar een gelijktijdige publicatie.

[5:03:12] Dat was dit jaar op 15 april.

[5:03:20] Heel kort, voorzitter.

[5:03:22] Laten wij even wachten totdat de minister klaar is.

[5:03:43] Dank u, heer Vlacht.

[5:03:44] Er moet er altijd één de scherpste zijn.

[5:03:48] Het is overigens een bekend gevoel wat iedereen wel eens heeft bij digitale vergaderingen.

[5:03:51] Je microfoon staat nog op stil.

[5:03:55] Mevrouw Tsegai gaf in eerste termijn in het interruptiedebat aan dat het raar is dat u nog niks kunt zeggen over de erkenning van Roma en Sinti onder het kaderverdrag als er een aangenomen motie ligt.

[5:04:05] Ik begrijp het ongeduld van mevrouw Tsegai.

[5:04:07] Ik vraag toch nog om enig geduld van de kant van de Kamer.

[5:04:10] Ik onderken dat de tekst van de motie helder is.

[5:04:13] Echter, ik vind het wel de taak van het kabinet om de consequenties in termen van uitvoering klip en klaren

[5:04:18] klip en klaar en helder te hebben.

[5:04:21] Er moet zicht zijn op de inhoudelijke gevolgen voor beleid.

[5:04:25] Pas dan kan een inhoudelijke reactie op de motie volgen.

[5:04:27] Daar zit ik middenin.

[5:04:29] Ik kan de Kamer niet eerder dan dit najaar hierover informeren en een standpunt toezeggen.

[5:04:39] Dan de heer Klemink vroeg door over het moslimbroederschap.

[5:04:44] Ik heb in de snelheid hier, dat gaf ik in eerste termijn nog niet kunnen achterhalen welke onderzoeken hij aan refereert.

[5:04:52] Het is, maar het is in algemene zin goed mogelijk dat bepaalde organisaties misbruik willen maken van het gevoel van discriminatie.

[5:05:00] Maar dat neemt niet weg dat discriminatie een vraagstuk is in de Nederlandse samenleving.

[5:05:04] En de heer Klemink vroeg of ik hem gerust wilde stellen dat ik niet van plan was in een val te trappen.

[5:05:09] Ik ben niet van plan om in een val te trappen.

[5:05:17] Oh ja, de heer Vlag die las een citaat voor waarbij ik naar de eerste woord al dacht, dat komt me enigszins bekend voor.

[5:05:29] Deze insteek vanuit de Kamer, de creativiteit, die waardeer ik altijd zeer en ik weet dat de SGP daar bij uitstek een partij is die ondanks een beperkt omvang dat toch altijd lukt.

[5:05:44] Ik heb hier een tweeledig antwoord op.

[5:05:46] De woorden die de heer Vlag citeert, die spreken mij nog steeds zeer aan.

[5:05:51] Dus ik kan daar ook persoonlijk ja op zeggen.

[5:05:54] Maar in algemene zin moet ik ook benadrukken dat ik als Kamerlid namens een partij ook een andere verantwoordelijkheid heb dan dat ik nu als minister heb.

[5:06:03] Dus ik wil daarbij ook aangeven dat ik niet in elk toekomstig debat waarin de Vlag, de heer Vlag met deze creativiteit.

[5:06:11] zijn vraag zou kunnen bevestigen, omdat ik een andere en bredere verantwoordelijkheid heb in deze huidige functie.

[5:06:20] Oké, dat waren de antwoorden.

[5:06:22] Ik zag een verduidelijkere vraag.

[5:06:24] Graag heel erg kort van de heer Verkuilen en daarna de heer Van der Brink.

[5:06:29] De vraag van de heer Van der Brink is niet beantwoord.

[5:06:39] Meneer Verkuilen.

[5:06:40] Ja, dank voorzitter.

[5:06:41] Ik vond dat goede argumenten van de minister om in ieder geval niet te integreren in die twee.

[5:06:46] Maar dan zou ik hem toch willen vragen of het voortaan mogelijk is in de tijdigheid als we weer zo'n debat hebben om die cijfers wel toe te voegen, zowel van het OM als vanuit discriminatie.

[5:06:59] Helder verzoek.

[5:07:04] De minister.

[5:07:06] De heer Van den Brink heeft gewoon gelijk.

[5:07:09] Ik heb zijn vraag niet meegenomen.

[5:07:11] Dat kan ik nu alsnog doen.

[5:07:13] De vraag van de heer Verkuilen is ook een kwestie van agendering.

[5:07:16] Deze cijfers zijn er gewoon en ze kunnen ook geagendeerd worden voor een volgend debat.

[5:07:22] En dat is echt niet een verantwoordelijkheid die ligt bij het kabinet.

[5:07:24] Dat is een die ligt bij de vaste Kamercommissie en daar zijn.

[5:07:28] Dat kan in een in een procedureverhaling zou dat kunnen voor een volgende keer.

[5:07:32] Wat de heer Van der Brink aanhaalt, die had het over de overheid en over de samenleving.

[5:07:40] Alleen de aanpak binnen het Rijk is hier op gericht, gaat over het functioneren als overheid als werkgeverschap.

[5:07:49] Dus de zaken die hij aanhaalt, die gaan over de overheid die diversiteit en inclusiviteit in zijn rol als werkgever invult.

[5:08:01] En ik neem aan dat de heer Vallebrink daar ook

[5:08:04] geen bezwaar tegen heeft.

[5:08:07] Want dat geldt ook in heel veel bedrijven en organisaties dat er toegenomen aandacht is voor het belang van diversiteit binnen teams en binnen ook aan de top van organisaties.

[5:08:18] En ik vind het niet raar dat het Rijk daar ook in zijn rol als werkgever specifiek aandacht voor heeft.

[5:08:26] Dank u wel.

[5:08:28] Dit was het.

[5:08:29] Dan ga ik in ieder geval de administratie nog doen.

[5:08:33] En dat betekent dat we even nalopen wat de toezeggingen zijn.

[5:08:38] Er is een twee minuten debat aangevraagd door het lid Bamenga van D66.

[5:08:43] De volgende toezeggingen zijn gedaan.

[5:08:45] De minister van BZK zal de Kamer na zomerreces 2026 willen informeren over het

[5:08:50] tijdpad van het Nationaal Programma tegen Discriminatie en Racisme.

[5:08:55] De Kamer wordt in het najaar 2026 geïnformeerd over het vervolg van de uitvoering van de motie Tsegai in zaken het erkennen van Roma, Sinti en woonwagenbewoners als nationale minderheid.

[5:09:06] Dat is een toezegging aan mevrouw Segay van GroenLinks PvdA.

[5:09:11] De Kamer wordt voor de begrotingsbehandeling JNV geïnformeerd over de mogelijkheden in zaken gratis naamswijzigingen voor specifieke bevolkingsgroepen.

[5:09:20] Dat is een toezegging aan de heer Seder van ChristenUnie.

[5:09:24] Dan hebben we de Kamer, zal vanaf de start van de discriminatietoets jaarlijks hierover worden geïnformeerd.

[5:09:31] Dat waren, denk ik, de toezeggingen.

[5:09:33] De minister.

[5:09:37] Specifiek bij die naamswijziging heb ik verwezen naar een brief die door de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid wordt gestuurd en is daarmee niet een toezegging van deze minister naar deze commissie.

[5:09:48] Dat even in aanvulling op de volgens mij verder correcte weergave van de toezeggingen.

[5:09:53] Dat wordt dan aangevuld.

[5:09:55] Dan wil ik eigenlijk alle Kamerleden bedanken voor jullie actieve bijdrage vandaag.

[5:10:03] En ik wil ook de minister bedanken, volgens mij de eerste keer.

[5:10:06] En volgens mij ook zeer goed gedaan met de beantwoording van alle vragen.

[5:10:11] En ik wil ook iedereen in de publieke tribune en ook thuis bedanken voor het kijken.

[5:10:15] En dan sluit ik hierbij het debat.