Bestrijding conflict-gerelateerd seksueel geweld

[0:00:00] Dames en heren, goedemorgen en van harte welkom bij het commissiedebat van de Commissie voor Buitenlandse Handen en Ontwikkelingssamenwerking

[0:00:07] waarin we vandaag spreken over de bestrijding van conflictgerelateerd seksueel geweld.

[0:00:12] Hier is vorige week ook een rond de tafel gesprek over geweest, dus die input kunnen we uiteraard meenemen vandaag.

[0:00:18] En ik wil de minister van harte welkom heten en de ondersteuning uiteraard ook en de leden van de Kamer die vandaag aanwezig zijn.

[0:00:25] En dan wil ik voorstellen om te gaan starten met de eerste termijn.

[0:00:30] Het voorstel vanuit onze kant is om vier interrupties toe te staan in de eerste termijn.

[0:00:34] Met een bij het verzoek om de interrupties wat kort en bondig te houden.

[0:00:37] Zodat we zoveel mogelijk met elkaar in gesprek kunnen zijn.

[0:00:40] En dan gaan we gewoon starten.

[0:00:43] Mevrouw Dobbe, ik wil u graag als eerste het woord geven.

[0:00:46] Ja, dank u wel voorzitter voor deze inleiding.

[0:00:50] Ik denk een belangrijk debat vandaag.

[0:00:52] Seksueel geweld wordt bewust ingezet als wapen.

[0:00:55] Een gruwelijk wapen om te terroriseren, ingezet tegen vooral vrouwen en tegen meisjes, tegen kinderen, tegen de hele bevolking.

[0:01:03] Een gruwelijk wapen om het lichaam en het hart, de ziel van mensen, van families en van gemeenschappen te raken.

[0:01:10] Want dat doet het.

[0:01:11] En het neemt toe.

[0:01:12] We zien het in Soedan, in Zuid-Soedan, in de Democratische Republiek Congo, in Haiti, in Myanmar, in Oekraïne, in de Palestijnse gebieden en op nog veel meer plekken.

[0:01:22] En een Soedanese vrouw die ik sprak noemde het de hel op aarde.

[0:01:27] Die zij was ontsnapt.

[0:01:29] Als vrouw ben je nergens en nooit veilig.

[0:01:31] Dat gevoel is wat je dan hebt.

[0:01:33] En ze willen je lichaam en je ziel kapot maken.

[0:01:36] Zo beschreef zij dat.

[0:01:37] En wat wij weten is het topje van de ijsberg.

[0:01:40] En waarom neemt het toe?

[0:01:42] Omdat het onbestraft blijft.

[0:01:44] Omdat daders, milities, legers en staten ermee wegkomen.

[0:01:48] En wij moeten alles doen wat we kunnen om te zorgen dat dat niet langer kan.

[0:01:53] Het is echt tijd om voorbij woorden en meeleven en verontwaardiging te gaan.

[0:01:57] En als wij echt vinden dat dit zo niet kan, dan moeten we concrete extra maatregelen nemen.

[0:02:03] En daarom hebben wij de volgende concrete voorstellen.

[0:02:05] En ik zou graag een reactie op elk van deze voorstellen willen.

[0:02:08] Gaan we dit doen? Wanneer gaan we dat dan doen?

[0:02:10] En wat is daar eventueel nog voor nodig?

[0:02:13] En graag vraag ik ook aan de minister niet alleen opzommen wat we allemaal nu al doen.

[0:02:17] want dat is niet genoeg. Daar vraag ik ook niet naar. Allereerst straffeloosheid aanpakken. Zonder

[0:02:24] bewijs gaan daders altijd vrij uit. Fact-finding missions zoals die in Soedan hebben echt voldoende

[0:02:29] structurele middelen nodig om hun werk te blijven doen. En is de minister bereid om met de fact-finding

[0:02:34] mission in gesprek te gaan in Soedan over wat zij nodig hebben naast de steun die ze al krijgen

[0:02:38] en daar een voorstel voor te doen? Graag antwoord. En is de minister bereid om de aanbeveling van de

[0:02:44] Fact-Finding Mission van Sudan over te nemen en zich in te zetten om een onafhankelijk juridisch

[0:02:48] mechanisme op te zetten dat samenwerkt met het internationaal strafhof om straffeloosheid tegen

[0:02:53] te gaan. Graag antwoord. En dan het Trust Fund for Victims bij het internationaal strafhof. Dat

[0:02:59] geeft fysieke, psychologische, materiële hulp aan slachtoffers en voert door het hof opgelegde

[0:03:05] schadevergoedingen uit. En het is belangrijk dat die hun werk ook kunnen blijven doen. En zij

[0:03:10] hebben daar steun voor nodig. Is de minister bereid om daar een gesprek mee aan te gaan

[0:03:13] en een voorstel te doen over hoe wij hen kunnen ondersteunen, wat zij nodig hebben? Graag

[0:03:17] antwoord. En als het gaat over preventie en steun aan slachtoffers van conflictgerelateerd

[0:03:22] seksueel geweld, dan zijn organisaties en netwerken van vrouwen en van overlevers cruciaal. Is

[0:03:28] de minister het daarmee eens? Ik zie hem knikken, dus dat is in ieder geval gunstig. En wat

[0:03:32] kunnen wij extra doen om deze organisaties zeker in conflictgebieden te ondersteunen?

[0:03:38] En hoe gaat de minister erop inzetten dat de Afrikaanse regioconferentie concrete diplomatieke en financiële gevolgen ook heeft,

[0:03:45] dat het niet alleen blijft bij woorden en dat daar ook daadwerkelijk een uitkomst is waar vrouwen en anderen iets aan hebben.

[0:03:53] En als het dan toch gaat over diplomatie, we hebben eerder de berichten gezien over het bewapenen van de RSF door de Emiraten,

[0:03:59] maar nu ook nieuw onderzoek van Human Rights Watch over dat de Emiraten huurlingen uit Colombia traint en inzet bij de RSF

[0:04:06] en die mogelijk ook kindsoldaten van 11 jaar oud hebben getraind.

[0:04:10] Wat gaat de minister nu anders doen om de druk op de Emiraten door te voeren?

[0:04:15] Want ook het inzetten van seksueel geweld als wapen van de RSF

[0:04:19] kan alleen maar met steun van buitenaf voortgaan.

[0:04:22] En dat moet stoppen.

[0:04:24] Is de minister bereid om zich ook in te zetten voor een thematisch speciaal gezand

[0:04:27] voor seksueel geweld op het niveau van Nederland en de EU?

[0:04:30] Zoals deze ook bijvoorbeeld bestaat voor migratie.

[0:04:33] En tot slot is de minister bereid om het feministisch buitenlandbeleid te herstellen dat door het vorige kabinet is geschrapt.

[0:04:39] Want ook dat was hem. Dank u wel, voorzitter.

[0:04:43] Dank u wel. Mevrouw Dobber, keurig binnen. De tijd nog drie seconden over.

[0:04:46] Dat heeft u fantastisch getimed. Mevrouw Kreuger, gaat uw gang.

[0:04:50] Dank u wel, voorzitter. En inderdaad een ongelooflijk belangrijk debat.

[0:04:54] Overal ter wereld in conflictgebieden wordt seksueel geweld bijna altijd tegen vrouwen als wapen ingezet.

[0:05:00] In Soudaan omschreef de VN Mensenrechtenraad het seksueel geweddeld van de RSF als grootschalig, wijdverbreid en systematisch.

[0:05:08] In alleen al Darfur behandelde artsen zonder grenzen meer dan 3000 slachtoffers en van die slachtoffers is 1 op de 5 een kind.

[0:05:15] En al die slachtoffers die geen hulp konden zoeken vanwege angst, stigma of de beperkte toegang, die zitten geen eens in de cijfers.

[0:05:22] Voor ons zijn drie zaken belangrijk. Meer hulp, gerechtigheid voor slachtoffers en pak de aanjagers van dit geweld.

[0:05:31] Want het is geen incident, maar het wordt doelbewust ingezet als strategisch wapen van oorlog.

[0:05:37] De Europese en Amerikaanse bezuinigingen op mondiale hulp hebben gigantische impact.

[0:05:42] Slachtoffers die vluchten voor seksueel geweld zeggen allemaal dat hun eerste prioriteit is om medische zorg te krijgen.

[0:05:48] Zoals bescherming tegen seksueel overdraagbare ziektes of veilige abortuszorg.

[0:05:52] Maar deze worden geschrapt en verboden door president Trump.

[0:05:55] Een regelrechte aanval op de vrouwenrechten.

[0:05:58] En als Nederland hebben we hier altijd een koploperspositie op gehad.

[0:06:02] Ik memoreer She Decides en daarmee ook een verantwoordelijkheid.

[0:06:05] Dus ik wil de minister echt vragen, kunnen we meer doen op het punt van veilige abortuszorg?

[0:06:11] En als voorzieningen wegvallen, zijn het vrouwen die op zoek naar brandhout of naar inkomen,

[0:06:16] nog meer risico lopen op geweld en misbruik.

[0:06:19] Als scholen dichtgaan, zijn het meisjes die in gedwongen huwelijken terechtkomen.

[0:06:23] Dus er is meer hulp nodig voor vrouwen.

[0:06:26] Voor en door vrouwen.

[0:06:28] Er moet worden geïnvesteerd in organisaties geleid door vrouwen en overlevers van seksueel geweld.

[0:06:33] Zij leveren die essentiële diensten zoals zorg, begeleiding en gemeenschapsgerichte bescherming.

[0:06:39] Meer geld is nodig, maar ook flexibel geld en meerjarig geld.

[0:06:44] Voorzitter, dan recht doen.

[0:06:46] Slachtoffers verdienen naast zorg en bescherming ook gerechtigheid.

[0:06:49] Daders moeten worden vervolgd en er is bewijsmateriaal te over.

[0:06:54] NGO's ter plekke op locatie doen goed werk in het verzamelen van dat bewijsmateriaal, maar hebben enorme tekorten.

[0:06:59] Wat kan Nederland daarin doen?

[0:07:01] Daders plaatsen onbeschaamd video's van hun misdaden op sociale media.

[0:07:06] Vindt de minister ook dat social media bedrijven hier een verantwoordelijkheid in hebben?

[0:07:10] Al eerder heeft Human Rights Watch gerapporteerd dat sociale media platforms video's weghalen,

[0:07:15] maar zonder ze te archiveren, zodat belangrijk bewijsmateriaal verloren gaat.

[0:07:20] Wat ons betreft moeten social media bedrijven actief hulp bieden aan het Internationaal Strafhof

[0:07:25] en andere VN-mechanismen om die video's op te slaan, zodat ze ingezet kunnen worden voor rechtszaken

[0:07:31] en moet de ICC ook de capaciteit krijgen om dit te kunnen verwerken.

[0:07:36] Over het ICC nog één opmerking ligt buiten dit debat.

[0:07:40] Het ICC wordt heel hard geraakt door de sancties van de VS

[0:07:45] En dit raakt ook de kans voor gerechtigheid voor al die vrouwen, bijvoorbeeld in Soedan.

[0:07:49] Hoe gaat het kabinet als gastland staan voor het ICC? Wat doen we?

[0:07:54] Dan tot slot, voorzitter, over de druk op de daders.

[0:07:58] Want het geweld is geen incident, maar het is een strategisch wapen dat doelbewust wordt ingezet in een oorlog.

[0:08:05] En de partijen die dit aanwakkeren, die moeten aangesproken worden.

[0:08:09] En in het Nederlands Amtsbericht over Soudaan van december 2025 is te lezen dat zeker ook SAF-soldaten zich schuldig maken aan seksueel geweld, maar in het geval van de RSF dit geweld wijdverbreider en aanweziger was.

[0:08:23] De grootste financier van de RSF zijn de Verenigde Arabische Emiraten, brengt het kabinet de kwestie van conflictgerelateerd seksueel geweld en bescherming van vrouwen in conflict ter sprake bij de Verenigde Arabische Emiraten.

[0:08:37] Dit hebben we natuurlijk al heel vaak aangekaart en ik sluit me voor de rest ook aan op de specifieke vragen van mevrouw Dobbe op dit punt.

[0:08:45] Wat gaat het kabinet meer doen? Want de huidige route doet te weinig. Dank u wel, voorzitter.

[0:08:52] Dank u wel, mevrouw Kreuger. Dan gaan we naar mevrouw Nanning gaan voor haar inbreng in eerste termijn.

[0:08:56] Dank u wel, voorzitter.

[0:09:00] Voorzitter, het probleem van seksueel geweld als oorlogswapen is niet nieuw.

[0:09:06] Helaas, kijken we naar de vorige eeuw, dan zagen we het gebeuren in de Armeense genocide.

[0:09:11] We hebben het gezien hoe de Japanners in Nederlands-Indië en Nanking huishielden tegen vrouwen en kinderen.

[0:09:18] In Vietnam hebben Amerikaanse troepen seksueel geweld gepleegd.

[0:09:21] In Rwanda, Russen in Duitsland, Marokkanen in Italië in de Tweede Wereldoorlog.

[0:09:26] En ik vrees, voorzitter, dat wij dit onderwerp ook niet in de vorige eeuw hebben achtergelaten.

[0:09:32] Het gaat maar door.

[0:09:33] En we hebben daar vorige week geloof ik een rond de tafel gesprek met experts en hulpverleners over gehad.

[0:09:41] En een heel belangrijk zinnetje uit de position paper van die organisaties, wat bij mij is blijven hangen, in het Engels als dat mag voorzitter.

[0:09:51] A survivor who receives medical treatment but has no access to justice does not fully heal.

[0:09:57] Healing requires acknowledgement, it requires accountability.

[0:10:02] Bij dit onderwerp zou je verwachten dat er een hele heldere ondergrens is.

[0:10:07] Seksueel geweld als oorlogsrapen is altijd verwerpelijk.

[0:10:11] En niet alleen als de dader ervan je politiek wel of niet goed uitkomt.

[0:10:16] En niet alleen wanneer het slachtoffer in het juiste narratief past.

[0:10:19] Dat is gewoon altijd zo.

[0:10:21] En daar wringt het.

[0:10:22] Want zodra het gaat over seksueel geweld van Hamas tegen Israëlische vrouwen, maar ook mannen en grijzelaars,

[0:10:28] dan wordt het ineens ingewikkeld gemaakt.

[0:10:30] Ook bij het ronde tafelgesprek met notabene experts en hulpverleners.

[0:10:34] Dan volgen er mitsen, maren, context, vergelijkingen, verdachtmakingen.

[0:10:38] En dan is de eerste reflex niet wat is deze slachtoffers aangedaan, maar komt de politiek om de hoek kijken.

[0:10:44] Ja, maar Israël.

[0:10:47] Alsof het leed van iemand die verkracht is, vaak vrouwen, maar ook mannen, eerst langs een geopolitieke balontagecommissie moet.

[0:10:54] Er zijn inmiddels uitgebreide rapporten en getuigenissen over seksueel geweld op en na 7 oktober.

[0:11:00] Over vrouwen die zijn vernederd, ontkleed, mishandeld, verkracht en in veel gevallen vermoord.

[0:11:05] Over gijzelaars die ook in gevangenschap in Gaza seksueel geweld, dreiging, vernedering en intimidatie meemaakten.

[0:11:14] Over beelden die Hamas notabene zelf heeft gemaakt en naar buiten heeft gebracht.

[0:11:18] Ik ben op het festivalterrein van Nova geweest, voorzitter.

[0:11:21] Ik heb die plekken gezien waar dingen zijn gedaan, daar zie je nog de sporen van in die grond, in die bomen.

[0:11:29] Het is onbeschrijfelijk en het is voor iedereen die dat wil, en ik raad het absoluut niet aan,

[0:11:34] maar het is voor iedereen die dat wil te zien, want die beelden zijn triomfantelijk gedeeld en verspreid door de daders.

[0:11:39] Toch blijft de reflex bij sommige getuigenissen van die slachtoffers, voor zover die nog leven, te nuanceren, te problematiseren.

[0:11:48] Alsof de waarheid pas welkom is als zij politiek comfortabel is.

[0:11:51] voorzitter, dat is moreel failliet. Ik heb een paar vragen aan de minister. Ik wil graag een reactie van hem en bijgevolgd is de Nederlandse regering.

[0:11:59] Bent u bekend met het rapport van de Civil Commission on Oktober 7 Crimes bij Hamas Against Women and Children?

[0:12:05] Dat rapport heet Silence No More. Kent de minister dit rapport en wat is zijn appreciatie hiervan?

[0:12:10] Kan de minister simpelweg, zonder kuma, zonder ja maar, erkennen dat Hamas extreem seksueel geweld heeft toegepast op de Israëlse bevolking en dit veroordelen?

[0:12:21] En hoe beoordeelt de minister nou zijn actie om Nederlands belastinggeld te blijven sturen naar UNBA, een organisatie die aantoonbaar geïnfiltreerd was door de daders van dit grove seksueel geweld?

[0:12:34] Voorzitter, tot zover. Dank u wel.

[0:12:37] Dank u wel. Mevrouw Nanningaar, dan gaan we naar de volgende spreek.

[0:12:39] Oh, sorry, excuus. Er is een interruptie van mevrouw Dobbe.

[0:12:42] Ja, dank u wel. En dank u wel ook voor de inbreng.

[0:12:46] Als het gaat over UNBA, ik wil dit debat hier niet voeren, want dat hebben we al uitgebreid gedaan, dus daar zal ik niet op ingaan.

[0:12:51] Ik ben het wel met mevrouw Nanninga eens dat seksueel geweld, ongeacht wie het pleegt, verwerpelijk is.

[0:12:56] Dus daar zijn we het volledig mee eens.

[0:12:59] Ik denk dat het zo is dat op het moment dat we praten over de waarde van accountability en het tegengaan van straffeloosheid,

[0:13:06] we ook moeten zorgen dat die mechanismen, die zorgen dat daders niet onbestraft kunnen blijven, wie het ook pleegt,

[0:13:11] dat daders nooit onbestraft mogen blijven op het moment dat ze seksueel geweld plegen.

[0:13:15] In welke context dan ook, maar zeker ook in conflictgebieden, omdat het daar zo systematisch wordt ingezet.

[0:13:21] Ja, dan moeten die mechanismen wel bestaan.

[0:13:23] En als we kijken bijvoorbeeld naar het internationaal strafhof, dan zien we dat die onder druk staan.

[0:13:28] En mijn vraag is dan aan mevrouw Nanninga, als we bijvoorbeeld hebben over zo'n Trust Fund for Victims,

[0:13:34] die ook gaat over reparatie, dus over herstel van slachtoffers,

[0:13:39] maar ook zorgen dat schadevergoedingen kunnen worden betaald, zodat slachtoffers ook gerechtigheid kunnen krijgen.

[0:13:44] Ja, op het moment dat die bijvoorbeeld extra financieringen en extra steun nodig hebben,

[0:13:48] Of als het strafhof anderen steun nodig heeft op dit moment om te zorgen dat daders niet omstraft blijven en vervolgd kunnen worden.

[0:13:55] Kunnen we dan ook op steun van mevrouw Nalinga rekenen?

[0:13:58] Mevrouw Nalinga.

[0:13:59] Dank voorzitter.

[0:14:00] Het lopen twee zaken door elkaar.

[0:14:02] Internationaal strafhof faciliteren zijn we natuurlijk een voorstander van.

[0:14:04] Als het gaat om schadevergoedingen of verdere afwikkeling van dat soort zaken.

[0:14:08] Dat is natuurlijk aan de daders zelf.

[0:14:11] Ik zie daar geen rol in voor Nederland om die problemen voor de hele wereld te gaan oplossen.

[0:14:15] We hadden het niet financieel.

[0:14:19] Mevrouw Dobben nog een tweede onderzoek vraag dan.

[0:14:21] Het strafhof heeft een mechanisme, die Trust Fund, die zorgt er ook voor dat op het moment dat er schadevergoedingen betaald moeten worden en daders moeten betalen, dat zij dat ook doen.

[0:14:33] En op het moment dat dat niet kan, dat een dader dat niet kan, dan zorgen ze dat er wel een vorm van herstel is.

[0:14:38] Dus het is beide, om te zorgen dat daders niet onbestraft blijven.

[0:14:42] Maar als we dit niet regelen, binnen dat strafhof is er geen ander mechanisme om dit soort genoegdoening en dit soort herstel voor daders te realiseren.

[0:14:50] En daarom adresseer ik dit.

[0:14:52] Niet om de problemen van de hele wereld op te lossen en iedereen schadevergoedingen te betalen,

[0:14:56] maar echt specifiek voor die zaken waarbij daders zijn bestraft, om te zorgen dat er dan genoegdoening komt.

[0:15:02] Ja, ik begrijp de vraag, maar ik zie dat gewoon niet als iets wat Nederland zou moeten financieren.

[0:15:09] Nee, dat is gewoon niet aan de orde. Wij kunnen dan wel aan de gang blijven.

[0:15:15] Het zegt niks over de ernst van het geweld dat er plaatsvindt of het feit dat daders bestraft moeten worden.

[0:15:20] Daar hebben we ook dat mooie strafhof voor.

[0:15:23] Maar we gaan natuurlijk niet schadevergoedingen overnemen als daders die zelf niet kunnen of willen betalen.

[0:15:28] Dat zou een beetje gek zijn.

[0:15:34] Mevrouw Kreuger.

[0:15:36] Ja, voorzitter. Nee, ik denk dat het ongelooflijk belangrijk is dat we hier heel duidelijk zijn

[0:15:40] over dat seksueel geweld, en zeker in conflictgebieden en waarbij het eigenlijk strategisch als wapen ingezet wordt,

[0:15:47] dat dat in elke context absoluut de veroordeling en de steun voor slachtoffers en gerechtigheid vraagt.

[0:15:55] En de rol van de ICC daarin is natuurlijk cruciaal.

[0:15:59] En afgelopen week heeft voormalig hoofdaanklager mevrouw Bensouda eigenlijk aangegeven

[0:16:04] over hoe de sancties die nu aan het strafhof zijn opgelegd door de VS,

[0:16:08] hoe die het werk van het strafhoofd bijzonder bemoeilijken, wat de impact daarvan is,

[0:16:14] dus ook op alle zaken eigenlijk die dat strafhoofd probeert te voeren.

[0:16:19] Ja, hoe kijkt mevrouw Nanninga daarnaar en hoe deelt zij mijn mening dat we echt moeten zorgen

[0:16:25] dat het strafhoofd ongehinderd haar ongelooflijk belangrijke werk kan doen?

[0:16:32] Mevrouw Nanninga.

[0:16:34] Mevrouw Keuger overvraagt mij een beetje, voorzitter.

[0:16:37] Het buitenlandportefeuille is niet de mijne, zoals u weet.

[0:16:42] Ik val even in voor de heer Hogeveen.

[0:16:45] In algemene zin kan ik er wel wat over zeggen hoe mijn fractie daar natuurlijk over denkt.

[0:16:49] Hoe Amerika zijn buitenlandpolitiek aanvoert, voelen wij niet zo de behoefte dat te gaan recenseren.

[0:16:56] Wij zijn verantwoordelijk voor hoe Nederland zich opstelt tegenover het internationaal strafhoofd.

[0:17:00] Ik denk dat dat een goede opstelling is.

[0:17:04] Maar u overvraagt mij, als u echt naar de details vraagt van de houding van de Amerikanen naar het ICC,

[0:17:09] ik weet dat op dit moment doen we echt niet goed genoeg.

[0:17:15] Oké, dank voor deze interruptie. Dan gaan we naar de heer Verkuilen voor zijn eerste termijn.

[0:17:19] Ja, dank voorzitter. En ook ik was bij die ronde tafel.

[0:17:23] En ik moet eerlijk zeggen dat het mij moeite kost om de vergadering daarna weer mijn focus te vinden.

[0:17:29] Het raakt je echt diep en het is goed dat we dit debat erover voeren.

[0:17:35] Want seksueel geweld in conflictgebieden is een van de meest beestachtige en lafhartige vormen van geweld die er bestaan.

[0:17:41] We hebben gezegd vrouwen, maar ook mannen.

[0:17:44] Het is zowel beide seksen die dat betreft en beide verdienen daarin ook bescherming.

[0:17:49] Wat de VVD betreft mag daar nooit met twee maten over gesproken worden, nergens ter wereld.

[0:17:53] We moeten met volledige morele helderheid spreken over de gecoördineerde seksuele wreedheden mondiaal, maar ook die van Hamas op 7 oktober, ze kwamen net al even bij mevrouw Nanninga voorbij, waarbij verkrachting, verminking, vernedering, doelbewust werden ingezet als treurwapen.

[0:18:09] Op ons eigen Europese continent zien we hoe Russische troepen in Oekraïne seksueel geweld systematisch gebruiken.

[0:18:16] Om gemeenschappen te breken en angst te zaaien.

[0:18:19] Slachtoffers worden misbruikt waar familieleden bij staan.

[0:18:22] Zelfs kinderen zijn doelwit van deze oorlogsmisdaden.

[0:18:26] En ook in Soudaan en de Democratische Republiek Congo zien we hetzelfde patroon.

[0:18:31] Seksueel geweld als oorlogswapen, als instrument van terreur en ontrichting.

[0:18:35] Voorzitter, deze misdaden mogen nooit onbestraft blijven, want straffeloosheid leidt tot meer straffeloosheid.

[0:18:43] Maar als we daders echt achter de tralies willen krijgen, moeten we eerlijk zijn over de harde werkelijkheid op de grond.

[0:18:49] Overlevenden worden nu nog veel te vaak van loket naar loket gestuurd.

[0:18:53] Eerst naar een arts, dan naar de politie, daarna naar hulporganisaties en vervolgens opnieuw moeten ze hun verhaal weer doen bij de aanklager.

[0:19:01] Medisch bewijs raakt verloren, procedures sluiten niet op elkaar aan en slachtoffers raken opnieuw getraumatiseerd door het systeem dat hen juist zou moeten helpen.

[0:19:11] De VVD vindt dat onaanvaarbaar. Juist daarom moeten we inzetten op geïntegreerde hulpverlening waarbij medische zorg, forensisch bewijs, psychologische ondersteuning en juridische opvolging direct met elkaar verbonden zijn.

[0:19:24] Niet versnipperd, maar centraal georganiseerd.

[0:19:27] Voorzitter, het bestrijden van straffeloosheid begint voor de VVD allereerst in Europa.

[0:19:32] Oekraïne voert niet alleen een militaire strijd, maar ook een juridische strijd om Russische oorlogsmisdadigers uiteindelijk veroordeeld te krijgen.

[0:19:39] Oekraïnse aanklagers en forensische experts werken onder extreem gevaarlijke omstandigheden aan bewijsverzameling die stand moet houden in internationale rechtbanken.

[0:19:48] Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister, voorzitter.

[0:19:51] Hoe ondersteunt Nederland de Oekraïnse justitie concreet bij het verzamelen, veiligstellen en documenteren van bewijs van conflictgerelateerd seksueel geweld?

[0:20:01] Hoeveel Nederlandse expertise en capaciteit wordt momenteel ingezet voor training van forensische onderzoekers en artsen en aanklagers?

[0:20:10] En hoe zorgt het kabinet ervoor dat deze bewijslast daadwerkelijk bruikbaar is voor het internationaal strafhof en een toekomstig tribunaal voor Russische agressie tegen agressie?

[0:20:23] We moeten ook lessen durven trekken uit situaties waar snel en effectief is gehandeld.

[0:20:28] Na 7 oktober heeft Israël onder enorme druk geïntegreerde forensische en klinische protocollen opgezet

[0:20:34] om versnippering in de hulpverlening te voorkomen en slachtoffers niet telkens opnieuw hun verhaal te laten doen.

[0:20:40] De VVD wil weten welke les het kabinet trekt uit deze aanpak.

[0:20:44] Is de minister bereid deze best practices actief in te brengen bij het VN-team of experts

[0:20:49] en tijdens internationale conferenties zoals de aanklagensconferentie in Nairobi.

[0:20:54] Is de minister bereid zich internationaal hard te maken voor één centrale standaard

[0:20:58] waarbij medische zorg, bewijsverzameling en juridische opvolging direct gekoppeld zijn

[0:21:03] en hoe wordt gecontroleerd of VN-programma's daadwerkelijk leiden

[0:21:07] tot meer vervolgingen en betere slachtofferzorg?

[0:21:11] En als laatste vraag aan de minister, hoe voorkomt Nederland

[0:21:14] dat internationale hulpprogramma's vooral bureaucratisch worden

[0:21:17] in plaats van effectief voor slachtoffers.

[0:21:19] Voorzitter, ik sluit af.

[0:21:21] Voor de VVD is dit uiteindelijk niet een humanitaire kwestie.

[0:21:24] Wie verkrachting inzet als oorlogswapen valt niet alleen individuele slachtoffers aan,

[0:21:29] maar probeert complete samenlevingen te breken.

[0:21:32] Juist daarom moet de internationale reactie genadeloos helder zijn.

[0:21:36] Opsporen, vervolgen, veroordelen en hulp verlenen aan de slachtoffers.

[0:21:41] Dank u wel.

[0:21:44] Mevrouw Kreuger.

[0:21:46] Dank voorzitter.

[0:21:47] En ik denk dat het belangrijk is dat we op dit onderwerp eigenlijk zo veel steun hebben voor een brede en stevige aanpak vanuit het kabinet.

[0:21:58] Ik had een vraag over de mogelijkheid om sociale media, om video's, om bewijslast eigenlijk te kunnen opslaan.

[0:22:08] Dus of het ICC zou kunnen ondersteunen bij dat opslaan.

[0:22:12] Maar ook dat we sociale media bedrijven onder druk kunnen zetten om die video's te delen.

[0:22:18] Hoe kijkt de VVD daarnaar?

[0:22:20] Meneer Verkuilen.

[0:22:22] Ik had er bijna een interruptie aan gewijd, mevrouw Keugen, want ik vind dat, voorzitter, via u een prima voorstel.

[0:22:30] Laten we vooral kijken ook welke kennis we in Nederland hebben op dat gebied, om daar zo effectief mogelijke maatregelen op voor te stellen.

[0:22:40] Dank u wel. Mevrouw Dobben.

[0:22:43] Ja, dank u wel. Het woordje genadeloos, wat de heer Verkuilen gebruikt, vind ik heel goed en terecht.

[0:22:49] want ik denk dat het echt tijd is dat we allemaal zijn geraakt door de verhalen

[0:22:53] en dat je inderdaad een brede steun ziet vanuit de Kamer

[0:22:56] om daadwerkelijk concreet te worden om te zorgen dat hier een aanpak voor komt

[0:22:59] is natuurlijk wel wat extra's voor nodig

[0:23:01] en de heer Van Kuylen die noemt een aantal zaken waar ik het heel erg mee eens ben

[0:23:05] maar uit die ronde tafel bleek ook, meerdere sprekers zeiden

[0:23:08] dat het kern van welke aanpak dan ook

[0:23:11] toch ook de steun is van vrouwenorganisaties en netwerken van slachtoffers

[0:23:15] omdat we weten dat seksueel geweld niet alleen vrouwen raakt

[0:23:21] of degene die het heeft geraakt, kunnen ook mannen zijn, kunnen ook kinderen zijn

[0:23:25] maar de hele gemeenschap raakt

[0:23:27] en dus ook gerechtigheid een onderdeel is van de hele gemeenschap

[0:23:31] dus je kan niet alleen uit met een gefragmenteerde aanpak

[0:23:36] en juist die vrouwenorganisaties staan in hun steun onder druk

[0:23:39] en is de heer Verkuilen dan ook bereid om te kijken naar wat we meer kunnen doen

[0:23:42] Om te zorgen dat we die lokale organisaties van vrouwen en slachtoffers kunnen steunen.

[0:23:47] Want dat is wel een beetje gesneuveld in de afgelopen jaren als het gaat over de begroting en het BHO ook.

[0:23:55] Meneer Verkuilen.

[0:23:57] Ik ben het zeer met mevrouw Dobber eens als het gaat over de slachtoffers.

[0:24:02] En het vervelende van mijn woordje genadeloos is dat genoegdoening voor die slachtoffers misschien wel het moeilijkste te realiseren is.

[0:24:09] Dus als het gaat om ondersteuning, denk ik dat alles wat in het vermogen ligt van Nederland om best practices die wij hebben uit te dragen en daar ook die hulpverleningsorganisaties mee te stutten, dat dat een uitstekende ingang zal zijn.

[0:24:27] Mevrouw Dobby, uw laatste interruptie inderdaad.

[0:24:31] Ja, dank u wel. Alleen wat bleek het hier om de tafel is dat het niet alleen gaat over ondersteuning en in de hulpverlening.

[0:24:38] Want daar gaat de heer Verkuilen nu op antwoorden, maar dat is niet helemaal wat werd bedoeld.

[0:24:43] Want juist die vrouwenorganisaties, lokale organisaties en die slachtoffernetwerken, die kunnen veel meer doen.

[0:24:49] Die kunnen ook veel meer doen in preventie, die kunnen natuurlijk ook daarna aan de slag met het tegengaan van stigma in de gemeenschap.

[0:24:57] Die kunnen zorgen dat die vrouwen die wel worden buitengesloten door wat hen is overkomen, dat ze daarna ook ondersteuning krijgen in hun leven.

[0:25:05] Ze kunnen zorgen voor medisch-psychosociale hulp.

[0:25:08] Ze kunnen signaleren, ze kunnen beschermen.

[0:25:10] Het is veel meer ook op het vlak van preventie.

[0:25:12] Het is op alle vlakken.

[0:25:14] Juridische ondersteuning om te zorgen dat straffeloosheid wordt tegengegaan.

[0:25:17] Dus het gaat veel verder dan dat.

[0:25:18] En het zou echt zonde zijn als er nu een aanpak komt...

[0:25:21] waarbij juist dat stukje, wat helemaal niet zo heel veel geld kost...

[0:25:24] maar wat wel prioriteit van ons kost, dat wij het belangrijk vinden...

[0:25:27] dat dat stukje niet wordt meegenomen in een eventuele aanpak hierop.

[0:25:33] Meneer Verkuilen?

[0:25:35] Ik weet niet of mevrouw Dobbel nog een vraag aan mij erover had, maar ik ben het zeer met haar eens, maar dat hoeft niet.

[0:25:41] Ik denk als het gaat om het voorkomen van herhaald slachtofferschap, een van de belangrijke punten die hierin zit.

[0:25:48] U heeft een vraag gesteld aan de minister en ik wacht heel even af wat de reactie van de minister is.

[0:25:53] En dan zal ik antwoorden ook op uw vraag als het gaat over die steun.

[0:26:01] Mevrouw Kreuger.

[0:26:02] Ja, nog één vraag over She Decides.

[0:26:06] Dat was eigenlijk het wereldwijde reactie op de vorige keer dat Trump onder zijn eerste presidentschap eigenlijk abortuszorg en andere seksuele voorlichting begon te schrappen.

[0:26:21] Nou, dat wordt nu op een nog veel stevigere manier eigenlijk uitgerold door de VS.

[0:26:26] Is de VVD het met mij eens dat we echt moeten zorgen dat alle hulp voor slachtoffers er is, inclusief rape kits, inclusief abortuszorg, inclusief seksuele voorlichting.

[0:26:42] En dat dit ook echt iets is waar we als Nederland gewoon ons steentje aan bij moeten dragen.

[0:26:48] Meneer Verkuilen.

[0:26:50] Nou kijk, voorzitter, dat is een dank voor die vraag.

[0:26:55] Kijk, het ondermijnen van wetgeving, want dat is in feite wat er gebeurd, en dat zijn, volgens mij hebben wij in Nederland heel progressief op een aantal gebieden, als het gaat om vrouwenrechten, hele goede dingen voorgesteld.

[0:27:06] Het kan nooit zo zijn dat die op welke manier dan ook ondergraven worden.

[0:27:10] Dus als dat antwoord is op uw vraag, voorzitter, dan ja, zeker, die rechten moeten gelden.

[0:27:22] Ik zie geen nadere vragen, dus dan, ja, mevrouw Nan, ik ga nog een interruptie voor u.

[0:27:27] Ja, dank voorzitter. Ik hoor de heer Verkuilen namens de VVD wat terughoudend antwoorden op concrete vragen naar of er ook financiële actieve steun vanuit Nederland moet zijn.

[0:27:47] is de heer Verkuilen namens de VVD het met mij eens

[0:27:50] dat het natuurlijk merkwaardig is om het hier over de Verenigde Staten nu te gaan hubben

[0:27:58] terwijl je ook heel goed zou kunnen kijken naar bijvoorbeeld de golfstaten

[0:28:01] die daar niks aan bijdragen

[0:28:03] als je het hebt over keuzevrijheid voor vrouwen

[0:28:06] dat je dan ook eens naar de Arabische wereld zou moeten kijken

[0:28:08] in plaats van de vinger naar Trump te wijzen

[0:28:12] de heer Verkuilen

[0:28:14] Ja, dank voor die vraag van mevrouw Nanninga.

[0:28:18] Volgens mij was dat de vraag niet die mevrouw Dobba aan mij stelde.

[0:28:22] Het was of wij willen ondersteunen dat dat soort organisaties worden versterkt.

[0:28:28] En dat was ook precies de reden waarom ik eerst het antwoord van de minister wilde afwachten.

[0:28:33] Of hij ziet dat dat financieel consequenties heeft of anders.

[0:28:38] Maar die steun en dan uw punt.

[0:28:40] Ja, zeker. In de regio zelf ligt ook een verantwoording om die opvanginhoud te geven.

[0:28:52] Mevrouw Kreuger.

[0:28:53] Ja, voorzitter. We hebben allemaal een verantwoordelijkheid om hulp te bieden.

[0:28:58] Alleen waar het hier over gaat is dat eigenlijk een politiek decreet vanuit de VS het internationale organisaties belemmerd om eigenlijk de juiste zorg te bieden aan slachtoffers van seksueel geweld.

[0:29:14] Daar gaat het om. En op het moment dat dat gebeurt, dan moet daar denk ik vanuit andere landen een reactie op komen.

[0:29:22] En die reactie bestaat dus ook om te zorgen dat die zorg wel degelijk wel geboden kan worden.

[0:29:27] Dus dit is een interruptie om dat te verduidelijken en ook om eigenlijk aan de VVD gewoon te vragen van

[0:29:33] juist op dat punt van vrouwenrechten en het punt van opkomen voor slachtoffers van seksueel geweld,

[0:29:39] Is dat niet nou juist iets waar als Nederland wij een voortrekkersrol in kunnen spelen en ook dat dat nodig is gegeven, het internationaal speelveld op dit moment?

[0:29:49] Dank u wel, mevrouw Keuger. Het was uw laatste interruptie. De heer Verkuilen aan nu het antwoord.

[0:29:54] Ja, mevrouw Keuger en ik zijn het eens op dit punt, voorzitter.

[0:30:01] Wij hebben daar een rol te spelen. Alleen het wordt vanuit meerdere invalshoeken ondermijnd, deze rechten.

[0:30:12] En ik vind dat we daar een rol hebben als Nederland om daar uitermate scherp op te zijn.

[0:30:19] Dank u wel. Dan zie ik nu geen interrupties meer en gaan we door naar meneer Bamenga voor zijn eerste termijn.

[0:30:25] Dank u wel, voorzitter. De VN rapporteert een 25% stijging van conflictgerelateerd seksueel geweld in 2024.

[0:30:34] Deze cijfers zijn schokkend.

[0:30:36] In Sudan nam de vraag naar levensreddende ontsteuning voor slachtoffers in 2024 met 288 procent toe.

[0:30:45] Maar bijvoorbeeld ook in de Democratische Republiek Congo werden in de eerste maanden van 2025 38.000 nieuwe gevallen van seksueel geweld geregistreerd.

[0:30:55] Waar meer dan de helft van de vrouwen in Congo te maken heeft gehad met geweld,

[0:30:59] geeft meer dan 27% aan te maken te hebben gehad met seksueel geweld tijdens het conflict.

[0:31:05] Achter deze cijfers zitten schokkende verhalen, zoals dat van Henriët, opgetekend door het Rode Kruis.

[0:31:12] Nadat zij en haar kinderen moesten vluchten voor geweld en haar man vermist raakte,

[0:31:16] werd zij tijdens het verzamelen van hout verkracht door een gewapende man.

[0:31:21] en bleef zij achter met trauma, angst en een zwangerschap als gevolg van het geweld.

[0:31:28] Haar verhaal laat zien dat seksueel geweld in conflictgebieden niet alleen lichamen beschadigt,

[0:31:33] maar ook gezinnen ontwricht, waardigheid afneemt en slachtoffers confronteert met schaamte, sociale afwijzing en economische uitsluiting.

[0:31:43] Juist daarom is het niet genoeg om alleen te spreken over het voorkomen van seksueel geweld als oorlogswapen.

[0:31:49] We moeten ook het taboe doorbreken dat slachtoffers tot zwijgen dwingt.

[0:31:54] Wat centraal moet komen te staan is de verantwoordelijkheid van daders en de steun,

[0:31:59] bescherming en waardigheid die slachtoffers verdienen.

[0:32:02] Zonder die steun blijft herstel onvolledig.

[0:32:05] Ik hoor graag hoe het kabinet zich internationaal en bilateraal inzet

[0:32:10] om die geïntegreerde steun, zowel fysiek als mentaal, aan overlevenden te versterken.

[0:32:15] Ik hoor graag van de minister hoe hij zich internationaal inzet voor toegang tot veilige abortuszorg.

[0:32:21] Zeker na verkrachting en seksueel misbruik.

[0:32:24] Juist ook in conflictgebieden.

[0:32:27] Voorzitter, dan de straffeloosheid.

[0:32:29] Waar daders niet worden vervolgd, blijft dit geweld zich herhalen.

[0:32:32] Zorg voor overlevenden is onmisbaar.

[0:32:35] Maar zolang daders wegkomen, blijft de volgende groep slachtoffers ontstaan.

[0:32:39] Hoe zet Nederland zijn diplomatieke relaties, EU-instrumenten en sanctiebeleid in

[0:32:44] om daders en commandanten verantwoordelijk te houden?

[0:32:47] En hoe zorgt Nederland ervoor dat bewijsverzameling, getuigenbescherming

[0:32:51] en vervolging van conflictgerelateerd seksueel geweld structureel worden versterkt?

[0:32:57] En voorzitter, ik ben positief over wat Nederland al doet.

[0:33:01] We steunen de VN-speciaalvertegenwoordiger Patton,

[0:33:04] het Team of Experts on the Rule of Law and Sexual Violence in Conflict

[0:33:09] en het initiatieven rondom vrouwen, vrede en veiligheid.

[0:33:12] Ook draagt Nederland via het LZI-initiatief FANT bij aan het wegnemen van barrières voor vrouwelijke vredeshandhavers.

[0:33:20] Dat is essentieel, want meer vrouwen in vredesmissie en vredesprocessen versterkt vertrouwen, informatieposities en bescherming.

[0:33:28] Maar ik ben ook benieuwd wat de minister voornemens is te doen met het extra geld voor vrouwenrechten wat begroot staat volgend jaar.

[0:33:35] Daarnaast organiseert Nederland in oktober 2026 mede de regionale aanklagersconferentie in Nairobi,

[0:33:43] gericht op betere vervolging van conflictgerelateerd seksueel geweld in Sub-Sahara-Afrika.

[0:33:48] Ik wil de minister vragen zich daarin te zetten voor een blijvend regionaal netwerk van gespecialiseerde aanklagers en onderzoekers

[0:33:55] met toegang tot gedeelde expertise, bewijsstandaarden en survival-centered procedures.

[0:34:00] Tot slot, voorzitter.

[0:34:02] Conflict gerelateerd seksueel geweld stopt niet vanzelf.

[0:34:05] Het stopt pas wanneer daders weten dat zij er niet mee wegkomen.

[0:34:10] Heling kan pas plaatsvinden als slachtoffers toegang krijgen tot zorg en recht.

[0:34:15] Daarom moeten we echt aan de slag.

[0:34:19] Dank u wel, meneer Bemenga.

[0:34:20] Ik zie geen interrupties, dus dan gaan we naar de inbreng van de heer Stoffer voor zijn eerste termijn.

[0:34:25] Gaat u gang.

[0:34:26] Dank u wel, voorzitter.

[0:34:28] Conflict gerelateerd seksueel geweld is geen onvermijdelijk bijproduct van oorlog.

[0:34:33] Het is niet iets wat nu eenmaal gebeurt wanneer mannen ver van huis zijn, de discipline verdwijnt of de remmen losgaan.

[0:34:40] Seksueel geweld in conflict is in de regel doelbewust.

[0:34:44] En het wordt ingezet om gemeenschappen te vernederen, tegenstanders te demoraliseren en samenlevingen van binnenuit te breken.

[0:34:51] Het is geen excess, maar in veel gevallen onderdeel van de strategie om angst te zaaien en bevolkingen uiteen te drijven met intergenerationele trauma's tot gevolg.

[0:35:01] Mijn gedachten gaan uit naar de slachtoffers van de Vergeten Oorlog in Oost-Congo, aan het systematisch seksueel en gendergerelateerd geweld in Soudaan door de RSF en aan de verkrachtingen door bendes in Haiti.

[0:35:14] En wat al dit onnoemelijke leed extra schrijnend maakt, is dat de daders er meestal mee wegkomen.

[0:35:20] En wie dit werkelijk wil bestrijden moet niet alleen slachtoffers ondersteunen, maar vooral de cultuur van straffeloosheid doorbreken.

[0:35:27] En dat vraagt om langjarige internationale samenwerking, het versterken van onderzoekcapaciteit, rechtssystemen en grensoverschrijdende opsporing en vervolging.

[0:35:37] En daarmee gaat het om meer dan humanitaire hulp alleen, maar om het versterken van instituties die misdrijven, voorkomen en bestraffen.

[0:35:44] En het onderstreept ook de onzinnigheid van het idee dat alle OS-programma's direct moeten bijdragen aan ons eigen belang.

[0:35:53] Want wat hier op het spel staat, is het tegengaan van extreem menselijk leed.

[0:35:58] En de SGP staat hierin voor belangeloze medemenselijkheid en de fundamentele plicht om het recht te laten zegenvieren.

[0:36:05] En voorzitter, ik heb dat vorige week samen met mevrouw Nanniga ook al naar voren gebracht, in het ronde tafelgesprek.

[0:36:11] Conflictgeredateerd seksueel geweld beperkt zich niet tot fragiele staten of landen die in aanmerking komen voor ontwikkelingsfinanciering.

[0:36:19] En in dit licht mogen we ook vandaag 7 oktober 2023 niet onbenoemd laten.

[0:36:25] Dat Hamas-terroristen zich op die dag op grote schaal schuldig hebben gemaakt aan verkrachting, seksuele mishandeling en marteling, dat was al langer bekend.

[0:36:34] Maar twee weken geleden, mevrouw Nandinga refereerde er aan, kwam een rapport naar buiten waarin meer gruwelijke details openbaar kwamen.

[0:36:41] De burgercommissie die er twee jaar lang onderzoek naar heeft gedaan, sprak met overlevenden die hun ervaringen alleen in absolute vertrouwelijkheid wilden delen.

[0:36:49] En waar veel slachtoffers van seksueel geweld onzichtbaar blijven, kozen de terroristen van Hamas op 7 oktober er bewust voor om hun geweld zo zichtbaar mogelijk te maken.

[0:36:59] Het vastleggen en digitaal verspreiden van beelden werd onderdeel van het geweld zelf, als middel om vernedering en trauma te vergroten.

[0:37:08] Beestachtige daden werden gefilmd en verspreid via social media en soms ook via accounts van slachtoffers zelf.

[0:37:14] Het is nauwelijks te bevatten wat dat betekent voor families om op deze manier geconfronteerd te worden met wat hun dierbaren vaak in hun laatste uren is aangedaan.

[0:37:24] In het rapport Silence No More worden dertien terugkerende patronen vastgesteld.

[0:37:29] Eén daarvan is het concept van kinocide, het opzettelijk en systematisch martelen van gezinnen

[0:37:35] en het inzetten van familiebanden als wapen door relaties te vernietigen en uit te buiten

[0:37:40] met als doel om het lijden te maximaliseren.

[0:37:43] Een kinocidaal seksueel geweld kenmerkt zich door schade die verder rijk dan het directe slachtoffer,

[0:37:49] doordat het gezin zelf wordt aangevallen en daarmee blijvend getraumatiseerd.

[0:37:54] Mijn vraag is, is de minister bereid om te reflecteren op de bevinding uit dit rapport

[0:37:58] En is hij bekend met het concept kynocide en gebruikte dit in zijn analyse van conflict gerelateerd seksueel geweld.

[0:38:06] Voorzitter, tot afronding, seksueel geweld raakt aan wat in de schepping bedoeld is als een plaats van ultieme verbondenheid.

[0:38:13] En juist daarom heeft het radicale kwaad het gemunt op het gezin en de meest intieme menselijke relaties.

[0:38:20] De kerk van na Pinksteren, mochten we afgelopen weekend vieren, verlangt daarom rijkhalsend naar de wederkomst van de Heer Jezus Christus

[0:38:27] in de overtuiging dat op die dag recht wordt gedaan waar onrecht nu nog ten hemel schrijft.

[0:38:33] Dank u wel.

[0:38:36] Dank u wel meneer Stoffer en ik zie geen interrupties meer aan de kant van de Kamer

[0:38:40] dus dan wil ik u alle hartelijk danken voor uw inbreng.

[0:38:43] Dan gaan we even kijken naar de rechterzijde.

[0:38:45] Minister, hoeveel tijd heeft u nodig voor de voorbereiding?

[0:38:47] Ik denk een minuutje of twintig als dat kan.

[0:38:51] Dan stel ik voor dat wij om elf uur hier weer terug zijn voor de eerste mijn van de kant van het kabinet.

[1:00:10] Welkom terug aan leden van de Kamer en aan de minister en de ondersteuning.

[1:00:14] Dan gaan we, als iedereen daaraan toe is, vanuit de kant van de Kamer, toe naar de eerste termijn van de minister.

[1:00:23] Dames en heren, mag ik u vragen om de focus even terug te brengen naar het debat?

[1:00:28] Dank u.

[1:00:29] We hebben ook weer ruim voor vier interrupties aan de kant van de Kamer voor deze eerste termijn van de minister.

[1:00:34] En de minister, dan zegt het woord aan u.

[1:00:37] Ja, voorzitter, dank u wel.

[1:00:38] En misschien om ter inleiding te zeggen dat ik het best een bijzonder debat vind.

[1:00:43] Het gebeurt namelijk niet zo heel vaak, was ook mijn ervaring als Kamerlid vroeger,

[1:00:49] dat de Kamer van links tot rechts eigenlijk verenigd is.

[1:00:54] Verenigd niet alleen in afschuw, daar zal ik nog iets over zeggen,

[1:00:59] maar ook verenigd in over dat het waar en wanneer en door wie het ook gebeurt,

[1:01:06] dat het volstrekt onacceptabel is.

[1:01:09] En die eenheid die ik zie bij de Kamer, die is eigenlijk ook bij het kabinet.

[1:01:18] Ik denk dat we misschien wel het eerste debat in de geschiedenis van het parlement hebben,

[1:01:23] waarin de voeltallige Kamer en het kabinet het volledig met elkaar eens zijn.

[1:01:28] En dat is niet zo gek, want een aantal van u hebben gesproken over de enorme verschrikking die dit soort geweld is.

[1:01:35] Mevrouw Dobben zei dat het ging over de ziel van de mensen en gemeenschappen.

[1:01:41] De heer Bamenga had het over het voorbeeld van iemand die hout gaat sprokkelen en die terugkomt met een last, een trauma voor de rest van haar leef.

[1:01:50] En zo hebben vele van u denk ik voorbeelden aangeraakt die echt door de ziel snijden.

[1:01:58] De heer Stoffer had het over het vergeten conflict in DRC.

[1:02:01] De heer Verkuilen, mevrouw Nanninka over de verschrikkingen begaan door Hamas.

[1:02:05] Ik zal er later ook nog op terugkomen.

[1:02:08] Het is helaas zo, en mevrouw Nalinga zei dat ook, het is niet iets nieuws.

[1:02:13] Het is van alle tijden, maar we moeten dit wel uitroeien, dit geweld.

[1:02:17] Want dat heeft hij ook allemaal gezegd.

[1:02:21] Het is geen natuurramp.

[1:02:23] Het is niet iets wat je overkomt omdat je toevallig op de verkeerde plek bent.

[1:02:26] Het is iets wat doelbewust en met een strategie gebeurt.

[1:02:31] Met een strategie om mensen te breken, om gezinnen te breken, om gemeenschappen te breken, om regio's te breken.

[1:02:39] En inderdaad om de ziel uit mensen en gemeenschappen te halen.

[1:02:44] En misschien ook goed, veel van wat het kabinet doet is te vangen in beleid en financiering en diplomatieke interventies.

[1:02:54] En daar zal ik ook een aantal dingen over zeggen.

[1:02:58] maar een van de dingen die mij altijd is bijgebleven

[1:03:01] en die een belangrijke rode draad vormt

[1:03:03] in wat ik als Kamerlid heb gedaan

[1:03:05] en ook als minister hoopt te kunnen doen

[1:03:08] is ontmoetingen die ik zelf in Darfur heb gehad

[1:03:10] toen ik daar als relatief jonge diplomaat mocht werken

[1:03:13] mocht samenwerken met de Afrikaanse Unie

[1:03:15] in de periode 2005-2007

[1:03:17] en de Afrikaanse Unie werd toen gevraagd

[1:03:19] om in het moeilijkste conflict der wereld

[1:03:21] op dat moment om daar toch te proberen iets te betekenen

[1:03:23] en zij waren allemaal gestationeerd

[1:03:25] soldaten uit Malawi en Zambia, Rwanda, naast de grote vluchtelingenkampen.

[1:03:31] Om deze mensen die daarvoor eigenlijk een genocide hadden meegemaakt,

[1:03:37] iets wat we nu opnieuw zien gebeuren in het conflict,

[1:03:39] om hen toch iets van bescherming te bieden.

[1:03:40] En toen ik daar werkte bij die Afrikaanse soldaten,

[1:03:45] ging ik ook natuurlijk vaak met hen die vluchtelingenkampen in.

[1:03:47] En de gesprekken die we daar voerden, die zijn mij altijd bijgebleven.

[1:03:50] Eigenlijk op twee manieren.

[1:03:51] Eén, dat heeft niet zozeer met dit debat te maken,

[1:03:54] Maar de enorme waardigheid die ik zag bij vluchtingen die eigenlijk niks meer hadden.

[1:03:59] Ongelooflijke menselijke waardigheid dat ze in hun nood ook bereid waren dingen te delen die ze eigenlijk zelf brood nodig hadden.

[1:04:07] Maar daarnaast ook verhalen van mannen en vrouwen over wat hen was overkomen.

[1:04:13] En dat ging over familieleden die ze waren kwijtgeraakt aan geweld.

[1:04:17] Maar het ging ook over de zaken die we vandaag bespreken, seksueel geweld.

[1:04:21] En ik zal niet vergeten, de vraag die daarbij kwam van enkele van die vrouwen,

[1:04:27] van mij is dit nu overkomen, waar kan ik terecht?

[1:04:32] Waar kan ik mijn recht halen?

[1:04:35] En het antwoord toen was heel belabberd, want eigenlijk gewoon feitelijk nergens.

[1:04:42] Nergens, want niet lokaal, niet regionaal, niet landelijk, internationaal viel er eigenlijk ook niks te doen.

[1:04:48] En ik heb dat nooit vergeten.

[1:04:51] Die zoektocht naar gerechtigheid, die zucht naar gerechtigheid, die is mij altijd bijgebleven.

[1:04:55] Het is eigenlijk een rode draad ook in wat ik als Kamerlid heb geprobeerd te doen.

[1:04:58] Daar waar de onrecht is, al is het maar met één persoon, is het toch een onrecht dat ons allemaal raakt.

[1:05:02] Dus dat is ook hoe ik dit beleid zie.

[1:05:07] En dan kom ik misschien nog tot een vraag die u allemaal impliciet en sommige van uw expertise hebben gesteld.

[1:05:14] En dat is de vraag, doen we nou genoeg als Nederland?

[1:05:16] Nederland. En ik denk, dat is namelijk ook een vraag die ik als Kamerlid op dit thema vaak heb gesteld aan mijn voorgangers en voorgangsters. En ik wil er eigenlijk drie dingen over zeggen. Eén is, toen ik werd bijgepraat over wat we allemaal doen, kan ik eigenlijk alleen maar zeggen dat Nederland ongelooflijk veel doet. En dat we ook ongelooflijk veel doen om trots op te zijn. Maar op de vraag, is het genoeg, is het antwoord denk ik evident nee. En dat heeft u ook allemaal onderstreept.

[1:05:46] Het is niet genoeg.

[1:05:48] Dat geldt overigens, daarbij moet ik ook wel zeggen dat wij ook als Nederland niet in ons eentje alles zouden kunnen doen wat nodig is op dit terrein.

[1:05:57] Zeker niet gelet op wat sommige van onze bondgenoten nu hebben gedaan of wat anderen gewoon nalaten om te doen.

[1:06:02] Maar is het genoeg, is het nee, is het antwoord nee.

[1:06:05] En kan het beter, ik ben trots op wat we doen, maar ik denk ook dat het altijd beter kan.

[1:06:11] En ik denk dat een aantal van uw Kamerleden vandaag suggesties hebben gedaan.

[1:06:14] Daar zal ik straks ook op inkomen waar we ons voordeel weer mee kunnen doen.

[1:06:18] Ik heb ook het verslag gelezen van de ronde tafel.

[1:06:23] Ik heb ook met de speciaal vertegenwoordiger Petten gesproken zelf.

[1:06:30] Dus er kan altijd meer.

[1:06:31] En daar zal ik zeker ook iets over zeggen in antwoord op uw vragen.

[1:06:35] Maar ik wil wel nog in algemene zin misschien nog één woord over de Nederlandse aanpak zetten.

[1:06:39] Daar hebben namelijk ook vele van u impliciet naar gevraagd.

[1:06:42] Kijk, Nederland heeft in tegenstelling tot veel andere landen een echte geïntegreerde aanpak,

[1:06:49] waarbij wij proberen hulpverleningen te doen, vanaf het moment, ook voorkomen,

[1:06:55] laten we dat als eerste vooropzetten, maar goed, niet alles is te voorkomen helaas,

[1:06:58] maar vanaf het moment dat er zoiets verschrikkelijks gebeurd is,

[1:07:01] dat vrouwen of mannen die dat overkomen, is dat zij toegang hebben tot alle medische zorg die ze nodig hebben,

[1:07:06] En dat vanuit die medische zorg er ook mogelijkheden zijn om vervolgens, en ik ben het geheel eens met de heer Verkuilen, om snel het verhaal te kunnen doen en op een of andere manier toegang te krijgen tot het recht.

[1:07:19] En daar zal ik later nog iets over zeggen. En die steun, die is fysieke medische steun, is ook steun die gaat over taboe doorbrekende onderwerpen die ook zijn genoemd zoals veilige abortus, toegang tot veilige abortus.

[1:07:33] Maar het gaat natuurlijk ook over psychosociale steun nadat dit gebeurd is.

[1:07:40] Dat is wel een...

[1:07:42] Dat Nederland de hele keten zo strak voor ogen heeft, dat geldt niet voor iedereen.

[1:07:46] En het geldt ook niet voor iedereen dat elk land en elke organisatie bereid is datgene te doen wat echt nodig is.

[1:07:51] En daar kom ik later misschien ook nog wat over te zeggen.

[1:07:56] Dat misschien als algemene inleiding.

[1:07:59] Ik heb een aantal blokken, om u ook te helpen, waar ongeveer uw vraag terechtkomt.

[1:08:06] Ik heb een blok over de steun die wij verlenen aan organisaties.

[1:08:11] Ik heb een blok over accountability, laten we zeggen wat meer algemeen, in algemene zin.

[1:08:16] En ik heb een blok accountability, en die gaat dan meer specifiek over bepaalde regio's, soms een thema.

[1:08:26] En ik hoop daar eigenlijk met u doorheen te gaan en te kijken waar we met elkaar uit kunnen komen.

[1:08:32] Maar nogmaals, misschien aan het einde van deze inleiding, wat u zegt en hoe het u heeft geraakt,

[1:08:38] niet alleen deze kwestie, maar ook de ronde tafel, dat zijpelt door naar dit ministerie, deze minister en dit kabinet.

[1:08:48] Mevrouw Dobben vroeg, en misschien om als eerste die maar mee te nemen, en dat ben ik met haar eens,

[1:08:53] dat netwerken van overlevende en vrouwenorganisaties, dat die cruciaal zijn.

[1:09:00] Het zijn een soort lotgenotengroeperingen.

[1:09:08] En dat zijn dus ook organisaties die wij steunen.

[1:09:12] Het zijn vrouwenrechtenorganisaties vaak.

[1:09:14] En nog specifieker, als je kijkt naar het subsidiebeleidskader FEMFocus,

[1:09:19] Dus dan hebben we een instrument van ongeveer 150 miljoen dat specifiek ziet op geweld tegen vrouwen.

[1:09:28] Het gaat natuurlijk ook over, ik denk dat mevrouw Dobbert, dit is een groot kader.

[1:09:32] Ik denk dat mevrouw Dobbert het ook vaak heeft over de wat meer kleinschalige lokale netwerken, vermoed ik zomaar.

[1:09:41] Het gaat over netwerken die te maken hebben met een bepaald lokaal conflict.

[1:09:49] Ik ben bereid om daar even goed naar te kijken of we daar nog extra dingen zouden kunnen doen.

[1:09:54] Maar moet ik wel ook even specifiek kijken, omdat het vaak best wel maatwerk is waar dat dan kan en waar dat dan mogelijk is.

[1:10:01] Maar in algemene zin wil ik daar graag nog naar kijken.

[1:10:05] Ik zeg dat wel, dat is wel ook echt in aanvulling op wat Nederland al doet en dat is op dit terrein echt al best wel veel.

[1:10:10] Het is een goed idee, maar het is geen nieuw idee.

[1:10:14] Mevrouw Dobben vroeg ook of de minister bereidt zich eens inzetten voor een thematisch speciaal gezant voor seksueel geweld.

[1:10:24] Wij steunen uiteraard een sterke inzet en ik ben echt bereid om me in te zetten ook voor de ontwikkeling van een nieuw EU-actieplan op dit terrein.

[1:10:34] Kijk, op EU-gebied weet ik niet zo goed of wij de handen op elkaar gaan krijgen voor een nieuwe speciaal gezant.

[1:10:39] Want in die zin dat we een speciaal gezant hebben voor mensrechten in het algemeen.

[1:10:43] Dat is toevallig ook een Nederlands op dit moment, Kaiser Ollongren.

[1:10:47] Maar ik ben wel bereid, kijk wij hebben ook onze eigen gezant als het gaat over vrouwenrechten.

[1:10:52] En ik ben wel genegen om haar advies hier te volgen om dit op een speciaal aandachtspunt voor deze gezant te maken.

[1:10:59] Maar ik wil ook even kijken, ik heb dat gewoon niet besproken met de betreffende persoon.

[1:11:02] Ik wil even kijken of dat past binnen de werkbelasting. Maar ik denk dat dat moet gaan lukken.

[1:11:06] Ja, mevrouw Kreuger, maar ook de heer Bamenga en ook anderen van u hebben gevraagd naar wat wij doen als het gaat om veilige abortuszorg.

[1:11:21] En hier moet ik echt zeggen dat ik uw zorg zeer deel.

[1:11:25] Kijk, toegang tot veilige abortus, zeker in conflict situaties, zeker naar seksueel geweld, is gewoon essentieel.

[1:11:31] En wij zijn op zich een stabiele donor van het IPAS, een organisatie die ook werkt aan een verbeterde zorg.

[1:11:39] Dus ik zie ook wat u hier vraagt.

[1:11:43] Ik zie ook dat veel andere landen niet bereid zijn zich op dit terrein te bewegen.

[1:11:50] En ik snapte ook, de heer Bamengel had het ook over taboes die doorbroken moeten worden.

[1:11:57] Dit is iets om heel serieus naar te kijken.

[1:11:59] Dus ik ben bereid hier ook goed naar uw kamer te luisteren, naar hoe uw kamer dit ziet.

[1:12:04] Ik heb een interruptie voor u, minister van mevrouw Kreuger.

[1:12:08] Ja, voorzitter, ik vind het heel belangrijk dat Nederland hier echt weer leiderschap ook laat inzien.

[1:12:15] Zeker op het moment dat het eigenlijk internationaal zo onder druk staat en eigenlijk ook zo een interne politieke agenda van de VS nu gigantische impact heeft op vrouwen in conflictgebieden die geen veilige abortuszorg krijgen.

[1:12:30] Is daar dus ook ruimte om te kijken of Nederland meer zou kunnen doen?

[1:12:35] Minister.

[1:12:38] Ja, voorzitter, dank voor deze vraag.

[1:12:40] Ja, want mevrouw Dobber zei dat.

[1:12:42] Het is goed als de minister niet alleen terugkomt op wat Nederland al doet.

[1:12:46] Hoewel ik ook graag wil onderstrepen hoeveel dat is.

[1:12:49] Ik denk dat het toch ook van belang is.

[1:12:52] Kijk, ik ben best bereid om te onderzoeken of daar ruimte zit.

[1:12:58] Je moet wel even kijken waar dat dan het beste terecht kan komen en hoe dat het beste te doen.

[1:13:04] Want we doen al best een aantal zaken.

[1:13:06] Wat ik net zei, ik noemde het IPAS, maar het gaat ook over UNFPA dat we steunen met meer dan 30 miljoen.

[1:13:14] Kijk, het is essentieel, denk ik, dat die toegang tot veilige abortuszorg onderdeel is van zo'n noodpakket.

[1:13:21] En zo'n noodpakket is iets breder dan toegang tot veilige abortuszorg.

[1:13:25] Dat gaat ook over noodanticonceptie, dat gaat ook over SOA-test, dat gaat ook over HIV-preventie-medicatie.

[1:13:31] Dus ja, die zorg deel ik en ik ben bereid om daarna te kijken.

[1:13:39] Nog een interruptie van de heer Stoffer.

[1:13:43] Ja, voorzitter.

[1:13:44] Ik twijfel een beetje of ik een interruptie moet plegen.

[1:13:47] Maar daar hebben we natuurlijk de eensgezindheid straks verder benoemd.

[1:13:49] Ik wil hier uiteraard geen abortusdebat van maken.

[1:13:53] Maar ik wil de aantekening maken dat ik op dit punt daar anders in sta.

[1:13:57] En ik denk daarmee te markeer dat het goed is.

[1:14:00] En voor de rest wil ik hier voorkomen dat we een abortusdebat van maken om dat hele zware leed dat we hebben met elkaar weg te laten lopen.

[1:14:09] Maar de opmerking die ik gemaakt heb.

[1:14:12] Helder, meneer Stoffer. Gaat u door met uw oog?

[1:14:15] Ja, dank. En ook dank aan de heer Stoffer voor de respectvolle wijze waarop hij dat verschil van mening ook hier wil markeren.

[1:14:23] En dat begrijp ik ook goed.

[1:14:28] Dan de heer Bamenga, die vroeg wat we voornemend zijn te doen met het extra geld voor vrouwenrechten dat begroot staat voor volgend jaar.

[1:14:36] Er is inderdaad 5 miljoen aan het begrotingsartikel toegevoegd voor vrouwenrechten en gender voor 2026 en 2027.

[1:14:42] Voor 2026 gaat dat naar het zogenaamde Leading from the South Pooled Fund.

[1:14:48] Dat is eigenlijk gewoon een vrouwenrechtenorganisatie uit het globale zuiden.

[1:14:56] Dus geleid door mensen om wie het gaat, voor mensen voor wie het gaat, die zelf bepalen waar dit het beste kan worden ingezet.

[1:15:03] Beter dan wij, zeg ik, met alle respect voor de experts op het ministerie.

[1:15:08] Dus echt cruciaal.

[1:15:10] En daarnaast gaan wij 2 miljoen extra bijdragen aan het VN Trust Fund to end violence against women.

[1:15:16] Dat is ook echt een cruciaal trust fund, een VN Trust Fund, dat geweld tegen vrouwen aanpakt.

[1:15:24] De invulling van de extra 5 miljoen, die zal samenhangen met de verdeling van de intensiveringsmiddelen.

[1:15:29] En die zullen bij de begroting van 2027 worden toegelegd als die uw kamer bereikt.

[1:15:36] De heer Bamenga en ik denk ook eigenlijk de heer Verkuilen, die vroegen nog naar die geïntegreerde steun.

[1:15:41] Fysiek en mentaal en overlevende.

[1:15:43] Daar heb ik al in het begin wel iets over gezegd, maar misschien toch ook iets uitgebreider.

[1:15:48] Want die steun is van belang fysiek en mentaal.

[1:15:51] Die is ook van belang acuut en op langere termijn.

[1:15:54] Dat zijn echt belangrijke assen bij deze zorg.

[1:15:57] En als je kijkt naar de Nederlandse humanitaire partners, dan laat ik er dan misschien ook eentje uitnemen.

[1:16:02] Ook omdat de heer Stoffer hadden bijvoorbeeld over Congo.

[1:16:07] De Dutch Relief Alliance, en ik zeg het nog een keer, ik kan het eigenlijk niet vaak genoeg zeggen.

[1:16:10] Gewoon echt de Champions League als het gaat over noodhulporganisaties wereldwijd.

[1:16:14] Gewoon echt top Nederlandse organisaties die samenwerken.

[1:16:17] In Congo bieden zij veilige ruimtes voor vrouwen en meisjes en kindvriendelijke ruimtes voor psychosociale hulp aan kinderen.

[1:16:24] Nou, dit soort zaken.

[1:16:26] Op langere termijn ook geven wij steun aan bijvoorbeeld lokale vrouwenorganisaties die weer hulp bieden aan slachtoffers en overlevenden in conflictgebieden.

[1:16:33] En dat gaan we ook onder andere doen met het net door mij genoemde FEMFocus beleidskade dat dit jaar van start gaat.

[1:16:40] Maar dat betekent, acuut betekent, wat heb je meteen nodig nadat dat gebeurt.

[1:16:47] Soms is dat medische zorg, soms is dat noodanticonceptie, soms is dat SOA-testen,

[1:16:56] soms is dat gewoon veiligheid weg uit die situatie.

[1:17:01] Soms is dat ook gewoon echt acute zorg op het gebied van voedsel en water en onderdak.

[1:17:07] Maar op wat meer langere termijn is het natuurlijk gerechtigheid en dat hebben ook velen van u gezegd, de toegang tot het recht.

[1:17:14] De heer Van Kuijlen vroeg, hoe voorkomen we nou dat hulp bureaucratisch is?

[1:17:19] Ik ben eigenlijk, en misschien, kijk, als hulp bureaucratisch wordt, dan loop je ook het risico, om het even vanuit het slachtoffer te bekijken, dat je hertraumatisering krijgt.

[1:17:29] Dat je echt iets verschrikkelijks hebt meegemaakt en dat je vervolgens ergens in gevangen wordt in een proces waarin je of het verhaal keer op keer moet gaan vertellen of je niet de hulp krijgt die je nodig hebt.

[1:17:40] En dat is natuurlijk, ik bedoel dat het gebeurd is al onbestaan, maar dat is helemaal tergend.

[1:17:47] Dus als je kijkt naar de Nederlandse programma's en de organisaties die wij steunen, dan gaat het echt over die laagdrempelige voorzieningen.

[1:17:54] Dan gaat het over snelheid en dan staat de slachtoffer centraal en dan wordt er goed samengewerkt met lokale organisaties.

[1:17:59] Daar ben ik echt van overtuigd.

[1:18:01] En ook als ik kijk naar de evaluaties van dit soort organisaties die wij steunen, die zijn echt eigenlijk stuk voor stuk goed.

[1:18:06] Maar het is wel een belangrijke vraag, ook omdat er, zeker als het gaat over de wat grotere organisaties soms, dan loop je het risico dat dit gebeurt.

[1:18:14] Maar Nederland zit hier echt best wel scherp op.

[1:18:18] Een interruptie van de heer Verkuijden.

[1:18:22] Ja, voorzitter, dank. En ook dank voor dat antwoord van de minister.

[1:18:26] Ik denk dat we daar volledig op dezelfde pagina zitten.

[1:18:29] Wat mij echt om gaat is, en dat is ook een beetje ingegeven door ervaring, maar als jonge mensen, vrouwen, jonge mannen, eigenlijk maakt de leeftijd ook niet uit omdat dit geweld zich daar niet toe beperkt, maar in algemene breedte, maar iedere keer opnieuw een verklaring moeten afleggen, is het herbeleven van een traumatische ervaring.

[1:18:50] En we hebben in het ronde tafelgesprek, voorzitter, even gesproken met de commissaris die de overgeeft.

[1:18:55] Die zei, ja, in die rurale gebieden kun je niet denken bijvoorbeeld aan, wat in Europa vrij bekend is, is een videoopname te maken.

[1:19:02] En dat je één keer die verklaring doet.

[1:19:04] Daar zitten al die strafbare elementen, zitten daar keurig netjes in.

[1:19:07] En dan doe je dat één keer.

[1:19:09] Nou kan ik me voorstellen dat het niet bij de eerste keer kan.

[1:19:11] Maar laat het nou in godsnaam niet vijf keer gebeuren.

[1:19:14] Dan moeten we ergens toch sneller een wig kunnen steken in dat proces.

[1:19:19] Minister.

[1:19:19] Nee, ik snap dit goed en ook, ik denk dat ook in dit debat het dan weer waardevol is welke persoonlijke achtergrond, professionele achtergrond de heer Verkuilen hier zelf heeft.

[1:19:28] Hij weet waar hij het over heeft als het gaat om het tegengaan van straffeloosheid.

[1:19:31] Dus laat ik deze gewoon ook meenemen.

[1:19:34] Ik weet dat mijn collega's dit net zo belangrijk vinden als de heer Verkuilen, maar laten we hier gewoon nog een keer goed nagaan of hier nog weer een stap te zetten valt om dit te voorkomen.

[1:19:42] Want ook de realiteit zijn van de heer Verkuilen is denk ik terecht, het is niet altijd mogelijk gelet op de situaties waar dit gebeurt.

[1:19:47] Maar daar waar dit wel kan gebeuren, kunnen we natuurlijk uiteraard onze partnerorganisaties oproepen om daar echt serieuze aandacht voor te hebben en dat goed te regelen.

[1:19:55] Ik weet dat ze dat over het algemeen goed proberen te doen.

[1:19:57] Vaak loopt het spaak, omdat je in situaties terechtkomt waar landen eigenlijk lokaal niet de capaciteit of de wil hebben.

[1:20:07] De wil is natuurlijk nog verschrikkelijker, maar niet de capaciteit of de wil hebben om iets te doen.

[1:20:11] En dan gaan je, dan moeten die slachtoffers het eerst vertellen.

[1:20:14] Maar ja, dan komen dan internationale onderzoeksinstellingen, organen om de hoek kijken.

[1:20:20] En dan moet het nog een keer.

[1:20:21] En dat kan ik denk ik niet helemaal voorkomen.

[1:20:23] Want ja, dat is gewoon een beetje hoe de keten werkt.

[1:20:27] En dan kies ik, als ik tussen twee kwaden moet kiezen, dan ben ik gelukkig dat er nog iets bestaat als internationale gerechtigheid.

[1:20:35] En dan neem ik voor lief dat daar dan nog wat iets aan pijn bij komt.

[1:20:38] omdat het perspectief op gerechtigheid vaak het allerbelangrijkste is.

[1:20:42] Ja, voorzitter, dan komen we bij het tweede blokje.

[1:20:46] Othens, exclusief is er nog een vraag.

[1:20:49] Mevrouw Dobben.

[1:20:50] Dank u wel.

[1:20:51] Ik dacht, ik wacht het blokje even af.

[1:20:52] Ik heb mezelf voorgenomen om te kijken of we vandaag concreet kunnen worden

[1:20:58] en een beetje boven de algemeenheden kunnen uitstijgen.

[1:21:01] Dus ik heb een aantal concrete vragen.

[1:21:03] Ik hoorde namelijk de minister zeggen,

[1:21:05] we gaan kijken naar hoe we vrouwenorganisaties en slachtoffernetwerken kunnen ondersteunen

[1:21:09] in aanvulling op wat we al doen

[1:21:11] en dan zou ik graag willen vragen

[1:21:13] wanneer dan, zodat het ook als toezegging

[1:21:15] kan worden genoteerd. Ik hoorde

[1:21:17] de minister zeggen, ik ben

[1:21:19] bereid me in te zetten voor een EU-actieplan

[1:21:21] en dat zou ik dezelfde vraag willen stellen

[1:21:23] hoe en wanneer en hoe koppelt

[1:21:25] hij dat dan terug, zodat het ook als een toezegging

[1:21:27] kan worden genoteerd. En als het gaat

[1:21:29] over het uitbreiden van het

[1:21:31] takenpakket van de ambassadeur, denk ik

[1:21:33] voor vrouwenrechten en

[1:21:35] gendergelijkheid die nu bestaat met

[1:21:36] naar aanleiding van mijn vraag voor een speciaal gezant

[1:21:39] Ja, ik denk dat dat leidt tot een verwatering van het mandaat, van dit brede mandaat wat deze ambassadeur nu al heeft.

[1:21:46] Dus mijn vervolgvraag daarop zou zijn, is de minister bereid om dan te kijken of het bijvoorbeeld georganiseerd kan worden als je dan ergens wil aansluiten bij bijvoorbeeld het Women, Peace & Security programma.

[1:22:00] Maar dat er wel iemand is die echt specifiek kijkt naar conflictgerelateerd seksueel geweld.

[1:22:05] Want het zou jammer zijn om juist dit belangrijke onderwerp zo te laten verwateren door dit te beleggen bij iemand die eigenlijk al te weinig tijd heeft om zijn huidige werk te doen.

[1:22:14] Drie vragen in één interruptie.

[1:22:16] Ja, drie vragen in één, maar goed, ik snap de vraag van mevrouw Dobber goed.

[1:22:21] Kijk, ik wil even voorkomen dat ik hier zelf dingen zeg die ik niet helemaal waar kan maken.

[1:22:28] Wat ik denk dat beter is, is ik heb toegezegd de dingen die mevrouw Dobber hier net ook benoemde.

[1:22:33] Haar laatste suggestie zal ik daar ook in meenemen.

[1:22:35] Laten we gewoon, laat ik gewoon toezeggen dat ik op deze punten nog voor de zomer terugkom met een korte en krachtige brief,

[1:22:43] zodat voor de Kamer helder is hoe we deze punten precies aan de haak gaan slaan.

[1:22:49] En er zullen vast nog wat andere punten bij zijn van de overige collega's, maar ik denk dat dat de handigste manier is.

[1:22:55] En we kunnen natuurlijk in dat EU-actieplan ook de gezant opbrengen, dat is geen probleem.

[1:23:00] Ik heb daar alleen wel wat realiteitszin over gewoon Europese gezanten.

[1:23:04] de manier waarop dat in Europa is georganiseerd

[1:23:06] is net wat anders dan in Nederland

[1:23:08] het brengt echt iets met zich mee

[1:23:09] en ik proef bij mijn collega's

[1:23:14] eerder een wens tot minder gezanten

[1:23:16] als ik het zo beluisterde dan tot meer

[1:23:18] maar dat hoeft onze inzet niet te verhinderen

[1:23:24] ik hoor mevrouw Dobben

[1:23:25] het is één toezegging tot een brief

[1:23:27] waarin meerdere toezeggingen zullen terugkomen

[1:23:29] de toezeggingen gaan we straks aan het einde even inventariseren

[1:23:32] dank u wel mevrouw Dobben

[1:23:33] mevrouw Kreuger

[1:23:34] Ja, voorzitter, misschien op dit punt van hoe je ook internationaal, bijvoorbeeld via een gezant, maar ook op andere manieren toch druk kan uitoefenen.

[1:23:47] Ik zag de declaratie van de International Alliance on Preventing Sexual Violence in Conflict, wat anders dan She Decides, een andere groep landen, waaronder geleid door het Verenigd Koninkrijk,

[1:24:01] Die een eigen gezant hierop hebben, maar er zitten een heleboel Europese landen, maar mondiaal landen bij.

[1:24:07] Dat is dan weer zo'n lijstje waarvan ik denk, hé, maar waarom, net zoals bij She the Sides,

[1:24:12] ik denk, waarom is Nederland daar niet bij?

[1:24:14] En is dit iets waar de minister, nou ja, wel onderdeel van uit kan maken?

[1:24:18] Het zijn jaarlijks conferenties en het is belangrijk, denk ik, ook dat je juist met landen samen hierin optrekt.

[1:24:24] Ja, voorzitter, ik denk een belangrijke vraag.

[1:24:27] En misschien twee korte antwoorden.

[1:24:29] En één op She the Sides, ik weet niet of je dat kan besluiten, maar ze hebben me geaccepteerd als een She the Sides champion, dus ik zal dat ook op die manier invullen.

[1:24:39] En twee, op dit terrein volg ik mevrouw Keuger goed, dat zullen we ook doen.

[1:24:43] In alle eerlijkheid, ik had deze zelf nog niet gezien, maar het is niet een ingewikkelde vraag en een vraag die ik graag omarm.

[1:24:53] Ik zie verder geen interrupties, dus minister, dan kunt u met het tweede blokje aanvallen.

[1:24:56] Ja, de accountability en dan dus niet de regionale kant, maar de meer algemene kant.

[1:25:03] En de heer Verkuilen had het over centrale standaard, denk ik, over medische zorg en bewijsverzameling en juridische opvolging en hoe dat gekoppeld is.

[1:25:16] En ik denk dat centrale standaarden van groot belang zijn.

[1:25:18] Ik denk dat een van de krachtigste voorbeelden van centrale standaard zijn de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie op dit gebied.

[1:25:28] Zij zijn niet vooropgericht, zou ik maar zeggen.

[1:25:30] Ze zijn hier echt de absolute experts.

[1:25:33] En het is essentieel dat die standaarden worden nageleefd.

[1:25:38] Daarbij is, denk ik, dat zal de heer van Kuyler denk ik ook aanspreken,

[1:25:41] daarbij is natuurlijk justitiële samenwerking ook van groot belang.

[1:25:44] En daar heeft Nederland zich in het verleden hard voor gemaakt.

[1:25:47] Dat doet het kabinet ook weer.

[1:25:50] Specifiek onze inzet op het Ljubljana-Den Haag-verdrag,

[1:25:52] Waar we nog steeds landen aan boord willen heisen en ervoor willen zorgen dat dat wordt uitgebreid.

[1:25:57] Want dat bevat namelijk heel belangrijke afspraken over juridische samenwerking op het gebied van opsporen en vervolgen en berechten van internationale misdrijven.

[1:26:04] En het vergemakkelijkt ook de samenwerking waardoor we die straffeloosheid kunnen aanpakken.

[1:26:07] Dus ik volgde die opmerking van hem zeer goed.

[1:26:12] De heer Bamengue had het over eigenlijk een beetje een soort gelijk.

[1:26:18] bewijsverzameling, hij had het over getuigenbescherming

[1:26:20] hij had het over

[1:26:21] de gevolgen van

[1:26:24] en de vervolging

[1:26:25] van daders

[1:26:27] en

[1:26:29] kijk wij zetten, en vele van u

[1:26:31] hebben daar over ons naar gevraagd naar die straffeloosheid

[1:26:33] kijk en Nederland zet zich als

[1:26:34] land van recht

[1:26:36] natuurlijk nadrukkelijk in op het

[1:26:38] tegengaan van die straffeloosheid

[1:26:40] al vind ik zelf het tegengaan van straffeloosheid

[1:26:41] voelt helemaal niet goed, je moet eigenlijk

[1:26:43] de norm moet zijn dat alles wat strafbaar is

[1:26:46] dus ook gewoon leidt tot berechting.

[1:26:47] Maar goed, dit is kennelijk hoe we erover praten.

[1:26:50] Zo ernstig is het kennelijk dat we straffeloosheid willen tegengaan.

[1:26:54] Dat kun je dan doen op een aantal manieren.

[1:26:56] Kijk, op landenniveau investeert Nederland vaak in de rechtsketen

[1:26:59] en een laagdrempelige juridische dienstverlening,

[1:27:02] waardoor mensen toch ondersteuning kunnen krijgen en hun recht kunnen zoeken.

[1:27:06] Op internationaal niveau is Nederland echt een van de vooraanstaande steunpularen en donoren

[1:27:11] van bewijsvergadingsmechanismen zoals bijvoorbeeld VN fact-finding missies, commissions of inquiry.

[1:27:18] Er zullen er vast enkele zijn waar Nederland niet bij betrokken is, maar eigenlijk het allergrootste deel is Nederland echt een cruciale speler.

[1:27:26] En ook steunt Nederland natuurlijk de VN-hoogcommissaris voor de Mensenrechten zeer intensief.

[1:27:31] En net als bijvoorbeeld als het echt gaat over de allergrootste misdaden,

[1:27:36] steunt Nederland ook de onderzoekskapiteiten van het internationale strafhof.

[1:27:41] Met inclusief overigens gespecialiseerde capaciteit op het gebied van gendergerelateerd geweld.

[1:27:49] De heer Verkuilen had het ook over de Nederlandse expertise en capaciteit en misschien een meer specifieke vraag.

[1:27:55] En hoe die dan wordt ingezet voor trainingen voor forensische onderzoekers, artsen en aanklagers.

[1:27:59] En dat is natuurlijk cruciaal.

[1:28:02] Ik had het net over wat er lokaal gebeurt.

[1:28:04] Soms heb je de wil niet, omdat de staat ook betrokken is bij deze misdaden.

[1:28:09] Of omdat het gewoon niet prioriteit wordt gezien.

[1:28:10] Of simpelweg omdat het vrouwen betreft, hoe verschrikkelijk ook, doen we er niks mee.

[1:28:19] Maar soms is het ook gewoon de capaciteit die ontbreekt om daadwerkelijk iets te kunnen doen.

[1:28:23] En daar zetten wij ons ook nadrukkelijk voor in.

[1:28:26] Vanuit ambassades kijken we naar kansen voor informatieuitwisseling.

[1:28:31] maar bijvoorbeeld ook via het VN Mensrechtenkantoor, werken we nauw samen met het Nederlands Forensisch Instituut.

[1:28:41] Dus ook om die hulp en die expertise, die toch van ongelooflijke kwaliteit is,

[1:28:47] in te zetten bij onderzoek naar dit soort schendingen wereldwijd.

[1:28:50] En veel beter dan dat, ik denk eigenlijk gewoon veel beter dan dat wordt het niet,

[1:28:56] qua expertise die we ter beschikking hebben.

[1:29:01] En mevrouw Dobber vroeg op dit punt of we bereid zijn gesprek aan te gaan met het Trust Fund for Victims en een voorstel te doen over hoe we ze kunnen ondersteunen.

[1:29:09] Wij staan ook in nauw contact met dat Trust Fund.

[1:29:13] Wij behoren ook traditioneel tot de grootste donoren.

[1:29:15] Wij ondersteunen ook het werk van het fonds in de situatielanden van het strafhof.

[1:29:19] En wij organiseren ook wel regelmatig events om dit werk van het hof onder de aandacht te brengen en om daar steun voor te vergaren.

[1:29:27] Ja, mevrouw Kreuger vroeg of we de bewijsvergaring kunnen vergemakkelijker door steun aan NGO's op de grond.

[1:29:33] Ja, ook dit is natuurlijk weer cruciaal.

[1:29:36] Het is, ja, daar waar het allemaal niet werkt, dan moet je ofwel via VN-instellingen,

[1:29:41] ofwel via onderzoekscommissies, ofwel via maatschappelijke organisaties proberen toch de daders boven water te krijgen.

[1:29:48] En wij ondersteunen bijvoorbeeld, om maar eens één voorbeeld te noemen,

[1:29:52] eigenlijk zou ik heel veel voorbeelden willen noemen van organisaties die we steunen,

[1:29:55] omdat het gewoon in vervelende omstandigheden prachtig werk is, maar just as rapid response.

[1:30:03] En dankzij onze steun detacheerden zij bijvoorbeeld 115 experts naar 20 landen

[1:30:07] om juist lokale organisaties en internationale accountability mechanismes te versterken.

[1:30:12] En ook volgend jaar zetten we die steun door.

[1:30:16] Mevrouw Kreuger vroeger hier nog in algemene zin wat we doen ter ondersteuning van het internationaal strafhof.

[1:30:22] Een beetje een vraag voor de minister van Buitenlandse Zaken.

[1:30:24] Dus ik verwijs me ook in die zin door naar het debat wat ook over de National Security Strategie is gevoerd.

[1:30:31] Als gasland zetten we ons natuurlijk echt hartstochtelijk in voor het functioneren van dit Hof.

[1:30:35] We staan ook al maanden in contact met eigenlijk alle relevante actoren, inclusief de VS,

[1:30:40] om er toch voor te zorgen dat de Hof zo goed mogelijk wordt ondersteund en om deze sancties af te wenden.

[1:30:46] Maar mocht mevrouw Keuger daar echt op willen doorgaan, dan raad ik haar toch aan om dat met de minister van Buitenlandse Zaken te doen.

[1:30:51] Want die is daar echt dagelijks mee bezig, zit gewoon altijd in zijn hoofd, waar die ook is.

[1:30:57] Dan komen we misschien bij, even kijken, de regioconferentie.

[1:31:05] Even, ik zie wat interrupties. Mevrouw Dobbe, u was als eerste.

[1:31:10] Want ik denk een stukje ICC, International Straffelf, is vermoedelijk nu klaar.

[1:31:16] Als het gaat over Trust Fund for Victims, ik snap het, dat Nederland daar een van de grootste donoren is.

[1:31:22] Maar daarom was mijn vraag ook niet om te kijken of we verder kunnen gaan dan wat we al doen.

[1:31:29] Want er zijn ook gewoon landen die niet zoveel doneren als Nederland, laat ik het zo zeggen.

[1:31:32] Dus je kan twee kanten op met het verzoek van ga in gesprek met het Trust Fund.

[1:31:36] Om te kijken hoe we ze kunnen steunen, om te kijken waar de gaten vallen.

[1:31:40] Dat is zelf bijpassen, dat kan een oplossing zijn.

[1:31:42] Maar je kan ook zeggen, ik ga me inzetten als minister om te zorgen dat die andere landen gaan bijpassen.

[1:31:47] En misschien kan de minister daar iets meer over zeggen wat hij dan kan doen.

[1:31:51] Ja, ik vind dat een sympathieke en ook een goede suggestie van mevrouw Dobben.

[1:31:57] Dat ga ik graag doen.

[1:31:59] En ik weet zeker, de minister van Buitenland Zaken is hier niet bij,

[1:32:02] maar ik weet zeker dat hij datzelfde zal willen doen op zijn bezoeken.

[1:32:08] Want het is inderdaad zo, en misschien is dat goed om dat ook in algemene zin te markeren.

[1:32:14] Vandaag hebben we het debat over de Nederlandse inzet.

[1:32:16] En deze minister, dit kabinet, die gaat zich hier vol voor inzetten.

[1:32:22] En dat doe ik overigens gesteund door een ambtenarenteam dat hier echt met enorme passie aan werkt, mag ik wel zeggen.

[1:32:31] Maar wij kunnen onze slagkracht ook vergroten door anderen te overtuigen dat ze dit net zo belangrijk gaan vinden als wij.

[1:32:38] En dat ze daar niet alleen af en toe diplomatiek iets mee doen, maar dat ze daar ook financieel iets mee doen.

[1:32:42] En dat ga ik zeker meenemen.

[1:32:44] En ik zal ook eens even intern uitlopen bij welke landen dat nou het meeste kans heeft om dat te doen.

[1:32:49] Want ja, toch als ik gewoon kijk naar mijn weken.

[1:32:53] Ik spreek echt best veel collega's.

[1:32:54] Er zijn best veel gelegenheden om dit op te brengen.

[1:32:56] Dus dat doe ik graag.

[1:32:59] Ik zag nog een aanvullende interruptie eerst van mevrouw Dobbel.

[1:33:03] Ja, dank u wel.

[1:33:04] Is de minister dan ook bereid om daarop terug te komen?

[1:33:06] En ook op mijn andere vraag die toeziet op een aanbeveling van de fact-finding mission van Soudaan.

[1:33:12] Want zij hebben dus aanbevolen om toch nog in samenspraak een soort parallel traject

[1:33:18] direct met het internationaal straf op te zetten, een mechanisme noemen ze dat dan,

[1:33:22] een onafhankelijk juridisch mechanisme om te zorgen dat straffeloosheid wordt tegengegaan.

[1:33:27] En daar bent u volgens mij nog niet op ingegaan.

[1:33:28] Nee, dat klopt, mevrouw Dobber. Ik ga jullie een interruptie besparen.

[1:33:31] Daar kom ik nog op in het volgende blokje.

[1:33:34] En ik ga niet, ik ga niet, ik ga op dit punt wat ik net zeg, niet specifiek terugkomen.

[1:33:42] Maar ik ga de Kamer toe zeggen dat daar waar in mijn contacten met mijn collega's het mogelijk is om dit op te brengen, ga ik dat doen.

[1:33:52] Wherever. Maar ik zal niet van elk gesprek wat ik doe uitgebreid verslag sturen dat ik dat heb gedaan.

[1:33:56] Maar u kunt er van op aan, dat ga ik zeker doen.

[1:34:05] Mevrouw Kruijker.

[1:34:05] Ik heb u er eentje bespaard.

[1:34:07] Ja, dat bepaalt u niet eigenlijk, minister.

[1:34:09] Maar ja, daar gaat de voorzitter over.

[1:34:12] U hebt gelijk, voorzitter. Ik zal mijn microfoon weer uitzetten.

[1:34:16] Mevrouw Kreuger, voor haar derde interruptie.

[1:34:18] Voorzitter, ik begrijp dat het blokje ICC is afgerond en ik hoor ook de opmerking over de inzet van de minister van Buitenlandse Zaken.

[1:34:27] En het debat over het snel in effect brengen van de blokkingstatute.

[1:34:33] Maar mijn vraag was eigenlijk, ik had een vraag gesteld over social media bedrijven onder druk zetten om materiaal, oké, dat ging ook in relatie tot het ICC, dat we ook juist het ICC kunnen ondersteunen om dat materiaal op te kunnen slaan en te kunnen analyseren.

[1:34:50] Weet u wat, ik ga dat gewoon meteen beantwoorden, dan hebt u dat ook.

[1:34:56] Kijk, ik herinner mij, dat is enkele jaren geleden, hoe verschrikkelijke beelden van misdaden werden gewist door grote media of social media bedrijven,

[1:35:11] waardoor eigenlijk cruciale data, en overigens ook gewoon sites waar ze op stonden,

[1:35:15] En zelfs de, als ik het goed heb, de e-mailaccounts van de onderzoekers die ze hadden opgeslagen, geblokkeerd werden of verwijderd werden, simpelweg omdat het dan beelden zou betreffen die tegen de gedragscode van deze mediabedrijven zouden ingaan.

[1:35:28] Ook toen was dit een belangrijk debat. Ik werd toen ook benaderd, net zoals u nu waarschijnlijk benaderd bent, door echte experts op dit gebied die gewoon hun levenswerk kwijtraken.

[1:35:40] En een levenswerk in de positieve zin.

[1:35:42] Zij zijn gewoon bezig met het documenteren van deze misdaden, zodat er ergens gerechtigheid kan komen.

[1:35:47] Dus in dit opzicht, ik zeg dat ook graag toe, dat wij in contact met deze bedrijven dit opbrengen.

[1:35:58] En hen zullen vragen om in hun beleid, ja ik snap dat zij gedragscodes hebben en bepaalde beelden in algemene zin zouden willen weren.

[1:36:06] Als het meer gaat ter vermaak, hoe verschrikkelijk ook.

[1:36:09] Maar dat in dit soort gevallen het gewoon moet kunnen blijven bestaan, zodat het gearchiveerd kan worden en gebruikt kan worden bij organen zoals het ICC, maar ook elders, zeg ik maar wij.

[1:36:18] Het is niet enkel voor het ICC.

[1:36:22] Een aanvullende, mevrouw Kreuger.

[1:36:24] Ja, dank voor die toezegging, dus dat gesprek.

[1:36:28] Mijn vraag ging denk ik ietsje verder, namelijk of we ook de ICC echt zeg maar, of andere gremia overigens,

[1:36:36] kunnen ondersteunen bij het opslaan en analyseren van die beelden.

[1:36:41] En de minister refereert hier eigenlijk vrij specifiek naar materiaal wat gewist wordt vanuit de gedragscode.

[1:36:48] Maar je hebt natuurlijk ook gewoon dat je livestreamt, dat je het op je snap zet, je verhaal zet.

[1:36:54] Er zijn natuurlijk allerlei vormen waarop materiaal wordt gedeeld, maar wat van nature gewoon kortstondig is.

[1:37:01] En de vraag is natuurlijk hoe zorgen we dat dat materiaal meteen wordt gedownload, bewaard wordt.

[1:37:06] eigenlijk in afwachting van de zaken die gebouwd worden, bijvoorbeeld door een ICC.

[1:37:11] Grote moeilijke vraag, maar ik zou wel van de minister...

[1:37:15] Het vraagt voor mij iets meer dan alleen maar het gesprek met die social media bedreigd.

[1:37:18] Het is eigenlijk een strategie over bewijslast via social media, ook bewijslast die maar kortstondig in de lucht is.

[1:37:28] Ja, voorzitter, hoewel ik vroeg voor een computertijdschrift heb geschreven, is het in de techniek toch best moeilijk.

[1:37:35] datgene wat mevrouw Kreuger vraagt

[1:37:39] en misschien dat ik

[1:37:41] dat ik

[1:37:43] dat ik er net

[1:37:43] ik denk dat ik er wel iets mee kan

[1:37:46] maar ik denk dat het belangrijkste

[1:37:47] wat ik hier

[1:37:49] gewoon in de rijk wijte van wat het kabinet kan doen

[1:37:51] want ik heb namelijk ook niet zo heel veel

[1:37:54] illusies over wat die mediabedrijven mij gaan zeggen

[1:37:56] als ik dit ga aankaarten

[1:37:57] gelet op hoe sommige andere conversaties met die bedrijven

[1:38:00] verlopen op dit moment

[1:38:02] maar als het gaat over

[1:38:04] wat je vervolgens kan doen met die zaken en hoe je die kan opslaan en kan archiveren en kan registreren.

[1:38:12] Daar hebben we echt wel een, moet ik zelf zeggen, fantastisch programma met het strafoflopen.

[1:38:16] Echt een goed programma dat hen in staat heeft gesteld om een digitaal portaal te openen

[1:38:21] waarmee echt iedereen ter wereld, waar ook ter wereld, audio- en videomateriaal kan uploaden.

[1:38:26] En op die manier komt er ook nu, terwijl we hier zitten, echt een enorme hoeveel potentieel bewijsmateriaal binnen.

[1:38:33] Dus ik weet dat we misschien iets meer willen, maar hier zou ik eigenlijk willen teruggrijpen op iets wat we hebben gedaan en wat echt ongelooflijk goed werkt.

[1:38:40] En waar ook bijvoorbeeld met moderne technieken, met spraken en gezichtsherkenning ook heel snel een slag op kan worden gemaakt qua analyse.

[1:38:46] Dus op dit punt zou ik eigenlijk zeggen, ja, ik ga met die bedrijven praten.

[1:38:50] Maar als het gaat over het opslaan en het registreren van deze dingen, hebben we met het strafhof eigenlijk iets heel bijzonders gedaan, vind ik zelf.

[1:38:56] En iets waar Nederland en daar hoop ik ook de Kamer trots op kan zijn.

[1:39:06] Oké, gaat u verder, minister.

[1:39:08] Dank u.

[1:39:08] Dan komen we bij de regionale aanklagersconferentie in Nairobi.

[1:39:15] En daar hebben verschillende leden vragen over gesteld.

[1:39:19] En ik denk dat het eigenlijk belangrijkste is dat ik kort vertel wat die conferentie inhoudt.

[1:39:23] Want we hebben een conferentie in Den Haag gehad, onder leiding van de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Hanke Bruinslott.

[1:39:30] Denk ik een hele belangrijke conferentie, politiek-diplomatiek.

[1:39:34] Deze conferentie gaat eigenlijk niet over politiek-diplomatiek.

[1:39:37] Deze conferentie gaat nou juist over de praktijk. Hoe doe je dit nu?

[1:39:41] Hoe zorg je er nou voor dat er bewijsstandaarden zijn?

[1:39:44] Hoe zorg je er nou voor dat er slachtoffergerichte procedures zijn?

[1:39:48] Dus je moet het eigenlijk zien als een soort van internationale conferentie voor aanklagers,

[1:39:52] die samen met het VN-team van experts hiernaar kijken en denken,

[1:39:58] ja jongens, als we even kijken naar hoe jij dit doet, hoe ik dit doe,

[1:40:03] waar kunnen we nog een slagje beter, waar kunnen we van elkaar leren?

[1:40:06] Juist die praktijk, en ik denk dat dat echt cruciaal is.

[1:40:09] Dus ja, diplomatiek, politiek moet je er misschien wat minder van verwachten.

[1:40:12] Maar in de praktijk, en ik denk dat dat is waar ook deze wereld om vraagt, des te meer.

[1:40:16] En Nederland financiert een groot deel van deze conferentie.

[1:40:20] Dat was het blokje, mevrouw de voorzitter, accountability algemeen.

[1:40:25] En dan heb ik nog specifieke accountability situaties, vaak geografisch.

[1:40:31] Ja? Ik zie geen interrupties, dan ga ik door.

[1:40:37] Even kijken.

[1:40:51] De heer Verkuilen, over de straffeloosheid ten aanzien van Russisch seksueel geweld in Oekraïne.

[1:40:57] Ik denk dat zijn analyse zeer juist is, dat net zoals in andere conflictgebieden de Russische staat hier seksueel geweld gebruikt

[1:41:05] om de Oekraïnse geest en weerstand te breken, op individueel niveau, op breder niveau.

[1:41:11] En ze vragen, ik parafaseer even, hoe zorgen er nou voor dat die bewijslast daadwerkelijk ook aankomt bij het strafhof, bij het agressietribunaal.

[1:41:23] En voor een groot deel ligt daar natuurlijk een verantwoordelijkheid bij Oekraïne, om via het nationaal rechtsstelsel hier aan bij te dragen.

[1:41:31] Tegelijkertijd verleent Nederland bilaterale steun via partnerorganisaties voor capaciteitsversterking van de justitiesector.

[1:41:38] En dat is onder andere het trainen van rechercheurs, openbare aanklagers, om ervoor te zorgen dat we een slachtoffer- en trauma-gerelateerde aanpak centraal stellen.

[1:41:51] Ik zeg daar wel bij dat het agressetribunaal geen rechtsmacht zal hebben over dit soort misdrijven, maar het strofhof uiteraard wel.

[1:41:58] En daar wil ik dan ook weer aan toevoegen hoe goed het is dat Oekraïne na ook langdurig contacten met Nederland besloten heeft om zich daarbij aan te sluiten bij dat strafhof.

[1:42:10] Dat zal ook de positie van Oekraïne daar weer versterken.

[1:42:14] Mevrouw Nanninga vroeg, en overigens was zij niet de enige, volgens mij de heer Stoffer ook.

[1:42:19] Zij refereerde naar de verschrikkelijke, verschrikkelijke gebeurtenissen van 7 oktober.

[1:42:24] En laat ik hier nog een keer zeggen namens het kabinet, hoezeer wij die terroristische aanvallen veroordelen.

[1:42:32] En in het bijzonder, want daar werd nu ook naar gevraagd, ook natuurlijk het seksueel geweld en de gender-based violence.

[1:42:37] En ik denk dat wat er werd gezegd eigenlijk door u allemaal, waar het gebeurt, door wie het gebeurt, daar zijn geen comma's, daar zijn geen punt-comma's, daar hoeven geen pauzes te zijn.

[1:42:49] Dat kunnen we gewoon met elkaar veroordelen, dat moeten we met elkaar veroordelen.

[1:42:52] En punt. Uitroepteken zou ik willen zeggen.

[1:42:55] En er zijn meerdere rapporten en natuurlijk ook meerdere getuigenverklaringen die eigenlijk allemaal stuk voor stuk verschrikkelijk zijn van wat daar gebeurd is.

[1:43:05] Waarvoor ook woorden tekortschieten.

[1:43:08] Met u ben ik van mening dat dit een vooropgestelde werkwijze was, gewoon als een methode van oorlogsvoering.

[1:43:14] Ik kan het eigenlijk niet anders zeggen.

[1:43:17] En het is dan ook vanuit deze gedachten en vanuit deze gebeurtenissen dat Hamas vorig jaar op de lijst is geplaatst,

[1:43:26] de zwarte lijst van daders in het jaarlijkse VN-rapport.

[1:43:29] Ook met volledige steun van Nederland.

[1:43:34] Ik kan daar heel veel over zeggen, maar ik hoop dat de kern helder is.

[1:43:40] Veroordelen dit, het is onacceptabel en het mag gewoon niet zonder gevolgen blijven.

[1:43:45] De heer Stoffer had daar nog een specifieke vraag over.

[1:43:47] Hij vroeg naar het concept kinochide.

[1:43:51] Laat ik daar een algemeen zin over zeggen dat...

[1:43:54] Oh, excuse me. Ik ben net bij uw vraag.

[1:43:56] Ik heb net een algemeen zin iets gezegd, de heer Stoffer, ook voor u over 7 oktober.

[1:44:03] Het begrip kinochide is geïntroduceerd in dit rapport.

[1:44:06] Daarbij moet ik een paar dingen zeggen.

[1:44:09] Ik denk gewoon wat er in dat rapport beschreven staat,

[1:44:11] en dat heb ik net ook gezegd in uw afwezigheid,

[1:44:14] is buitengewoon verschrikkelijk en buitengewoon walgelijk en verdient, net zoals het de afgelopen jaren door Nederland is gedaan, opnieuw de veroordeling.

[1:44:24] Als het gaat over het concept kynocide, dat is geen internationaal of juridisch concept waar verder heel veel mee kan.

[1:44:31] Maar ik snap wel goed dat men heeft geprobeerd er een label aan te plakken aan deze misdaad.

[1:44:37] Het maakt, denk ik, gelet op de ernst van de misdaden.

[1:44:40] Dan zitten wij gewoon bij het statuut van Rome en de verdragen van Genève en de staande internationale juridische kaders die zijn hier passend.

[1:44:48] Maar ik snap goed het gevoel dat hier iets extra's of een extra naam voor nodig lijkt te zijn.

[1:45:01] Maar ik denk dat de huidige kaders hier volstaan om met deze verschrikkingen om te gaan.

[1:45:10] Een andere situatie die werd genoemd is Soudaan.

[1:45:38] door zijn staf, door het rapport van die commissie.

[1:45:41] Ja, voorzitter, u hebt het over het rapport Silence No More, toch?

[1:45:44] Ja, nee, absoluut. En dat is ook de reden waarom ik net datgene heb gezegd wat ik heb gezegd.

[1:45:51] In alle eerlijkheid, ik weet niet of ik het rapport nodig had om dat te zeggen,

[1:45:57] maar het is denk ik een extra onderstreping van de noodzaak om dat te zeggen.

[1:46:04] in deze specifieke casus

[1:46:06] uiteraard

[1:46:08] u beschreef ook

[1:46:09] mevrouw Nalinga

[1:46:10] hoe het voor u was om

[1:46:12] ter plekke te zijn op de locatie

[1:46:15] waar dit is gebeurd, ik kan me ook goed voorstellen

[1:46:17] hoe dat indringend is

[1:46:19] zeker als er nog sporen van te zien zijn

[1:46:22] dus

[1:46:23] ik hoop dat u dat als een voldoende

[1:46:26] beantwoording vindt

[1:46:29] qua opvolging

[1:46:30] hebben we alles gedaan wat we richting

[1:46:31] Hamas kunnen doen, zowel een VN-verband, een bilateraal als een EU-verband.

[1:46:36] Maar het rapport zelf vind ik echt een driedubbele onderstreping van wat we daarvoor al hebben gezegd.

[1:46:41] Het kan en mag op geen enkele manier gebeuren en dat het gebeurd is, is hemeltergend.

[1:46:47] Nog een interruptie van mevrouw Lanniga.

[1:46:49] Ja, en ik had nog de vraag openstaan, maar misschien komt dat nog, hoe dan toch het financieren van UNRWA hier aan dit verhaal bijdraagt.

[1:46:57] Aangezien dat Aantoonbaar een organisatie is waarin appgroepen van UNRWA werd gejuicht over precies deze beelden van seksueel geweld, onder meer.

[1:47:08] En waar Aantoonbaar sprake was van infiltratie door de daders van dit geweld.

[1:47:14] Ja, voorzitter. Ik ga een keer proberen te voorkomen dat we het debat dat we met de Kamer hebben gevoerd over UNRWA en ook met de collega van mevrouw Nandika, de heer Hogeveen, geheel opnieuw doen.

[1:47:24] Maar laat ik er in algemene zin over zeggen dat als het gaat over de hulpverlening van Palestijnen, we niet om UNRWA heen kunnen.

[1:47:32] En dat als ik kijk naar de onafhankelijke onderzoeken naar UNRWA, dat daar wordt gesteld dat eigenlijk de systemen van UNRWA,

[1:47:40] om te voorkomen dat zij geïnfiltreerd worden door Hamas, robuust zijn, dat er zelfs is opgetreden tegen mensen, die zijn ontslagen,

[1:47:48] Het zijn enkelen, die zijn ontslagen op basis van bewijs waarvan ik zeker weet dat ze in Nederland op geen enkele manier ontslagen zouden zijn.

[1:47:59] Dus de systemen daar zijn robuust, maar ook de bereidheid om geen enkele schijn te laten ontstaan en zelfs zover te gaan dat je eigenlijk de werknemersrechten schent om maar zeker te stellen dat er niemand bij je in de buurt komt die te maken heeft met Hamas.

[1:48:14] Die zijn zodanig dat Nederland, in ieder geval dit kabinet inderdaad, naast de huidige bijdrage in september aan uw Kamer voorlegt,

[1:48:20] een additionele verhoging van de Nederlandse bijdrage aan de UNRWA.

[1:48:25] Mevrouw Nanning, ik ga derde interruptie. We moeten inderdaad zorgen dat we er geen UNRWA-debat van maken vandaag, maar gaat u graag.

[1:48:31] Helemaal eens, voorzitter. Dat was ook de eerste zin van mijn derde interruptie, dat ik helemaal met de minister eens ben dat we dat debat niet opnieuw gaan voeren.

[1:48:37] Maar ik vraag wel om grote alertheid daarop, ook als het gaat om hulpverlenen aan slachtoffers van seksueel of gendergeweld.

[1:48:47] Die zijn er natuurlijk ook in Gaza zelf heel veel.

[1:48:49] We hebben daar niet precies zicht op, maar die zijn er wel.

[1:48:53] Om daar wel dus ook echt alert op te blijven dat we niet met Nederlands belastinggeld clubs financieren die daar juist aan bijdragen.

[1:48:59] Ook al omdat, nou ja goed, de vraag of UNRWA de enige toegangsbron is, is voor een ander debat.

[1:49:04] Maar ook omdat alles in Gaza natuurlijk onder Hamas-controle staat.

[1:49:10] Dus wel echt alertheid gevraagd van de minister in dit specifieke onderwerp.

[1:49:14] Dat daar niet onbedoeld toch aan bijgedragen wordt met Nederlands geld.

[1:49:18] Ja, nee. Voorzitter, die opmerkingen die snap ik heel goed.

[1:49:23] Misschien meer in de algemene zin is het natuurlijk zo dat het Nederlands kabinet,

[1:49:28] maar eigenlijk iedereen op het ministerie van Buitenlandse Zaken,

[1:49:32] er enorm op gebrand is om met Nederlands belastinggeld te doen wat goed is

[1:49:37] en op alle mogelijke manieren te voorkomen dat Nederlands belastinggeld terechtkomt

[1:49:41] op plekken waarvan wij niet willen dat het daar terechtkomt.

[1:49:44] En de mechanismes die we daarvoor hebben en de tijd en energie en de controle die daarop zitten, die zijn enorm.

[1:49:50] Daarmee kan ik overigens niet volledig uitsluiten dat als ik hier iets fout ga,

[1:49:54] want dat zijn de risico's van conflictgebieden.

[1:49:57] Maar de inzet daar en de aansporing vanuit uw kamer op dit terrein zijn zeer helder.

[1:50:02] Waarbij ik wel één opmerking wil maken over hoe makkelijk dat is om dat te controleren.

[1:50:07] Namelijk hoe moeilijk dat is.

[1:50:08] De toegang tot Gaza, ook voor absoluut een noodhulporganisatie, is natuurlijk echt belabberd.

[1:50:16] Dat is geen natuurverschijnsel. Dat komt door de opstelling van de Israëlische regering.

[1:50:21] En dat gaat gewoon tegen hun verplichting onder het internationaal recht.

[1:50:25] Dus ook daar is geen balans, want het zijn twee heel verschillende zaken, maar die twee dingen helpen elkaar niet hier.

[1:50:32] Voorzitter, dan kom ik bij de situatie omtrent de VRE, waarbij sommigen van u hebben verwezen naar het rapport van Human Rights was,

[1:50:40] wat is uitgekomen, wat in alle opzichten een zorgwekkend rapport is, wat denk ik bevestigt, wat op sommige manieren al bekend was.

[1:50:50] Sommigen van u hebben gevraagd aan mij, betekent dat niet iets anders voor de Nederlandse opstelling?

[1:50:54] Ik denk in alle eerlijkheid juist niet. Het onderstreept datgene wat Nederland de afgelopen tijd heeft gedaan.

[1:51:00] Mede op aanjagen van uw kamer zijn wij zeer kritisch op datgene wat er in Sudan gebeurt door externe actoren.

[1:51:08] Het zijn er meerdere overigens, zeg ik hier maar bij.

[1:51:10] We zijn weer zeer, zeer kritisch op wapenleveranties.

[1:51:15] Wij willen een wapenembargo voor heel Sudan.

[1:51:18] We zijn weer zeer kritisch op wapenexport die omgeleid zou kunnen worden.

[1:51:23] Dat staan we op geen enkele manier toe.

[1:51:25] En zijn wij ook helder over hoe wij zien dat we onze relatie bilateraal en Europees ook moeten inzetten om deze rol die hier opnieuw wordt beschreven in het Human Rights Award ingrijpend aan de kaak te stellen.

[1:51:39] Dat heb ik ook laatst afgelopen vrijdag in de Handelsraad ook weer gedaan.

[1:51:43] U zult zich wel voorstellen dat niet al mijn collega's volledig betrokken zijn bij deze discussies.

[1:51:50] Maar ik vind het toch belangrijk om het ook daar te doen.

[1:51:52] En ik weet dat mijn collega, de minister van Buitenlandse Zaken, dat ook doet.

[1:51:56] Dan zijn we bij Sudan via de VAE.

[1:52:02] Er zijn dan nog twee vragen van mevrouw Dobbe, denk ik, over de fact-finding missie.

[1:52:09] Waarbij ik een aantal dingen moet zeggen.

[1:52:11] Eén is dat directe financiering aan de fact-finding missie niet mogelijk is.

[1:52:17] Wij steunen natuurlijk wel allerlei andere fact-finding missies, of onderzoeksmechanismen moet ik zeggen, en die leveren dan weer personeel en expertise aan deze fact-finding missies, een beetje getrapte bijdragen.

[1:52:32] En dat gaat over ongeveer 3,5 miljoen voor de periode 2025-2027.

[1:52:38] En wij steunen de fact-finding missie politiek en diplomatiek door lid te zijn van de groep landen die de resolutie in de Mensenrechtenraad trekt.

[1:52:48] En daar gaan we dan ook het gesprek aan hoe we deze fact-finding missie het beste kunnen ondersteunen.

[1:52:53] En zij vroegen ook nog naar een onafhankelijk juridisch mechanisme op te zetten dat samenwerkt met het internationaal strafhof om straffeloosheid en zo dan tegen te gaan.

[1:53:03] in algemene zin

[1:53:04] kampt het multilaterale systeem

[1:53:06] en ik denk ook eigenlijk wel

[1:53:08] veel onderzoekinstellingen echt met

[1:53:10] capaciteitsbeperking en met heel beperkte financiering

[1:53:12] en dit is eigenlijk

[1:53:14] een van de weinige suggesties in alle eerlijkheid

[1:53:15] waar ik heel graag tegen mevrouw Dobber zou willen zeggen

[1:53:17] ja dat gaan we doen, maar hier kijk ik naar die capaciteitsbeperking

[1:53:20] en denk ik nou

[1:53:22] dat kan ik eigenlijk niet waar maken

[1:53:23] en ik denk vooral dat de organisaties die hiermee bezig zijn

[1:53:26] het niet waar kunnen maken

[1:53:27] en dat we hier ons moeten richten

[1:53:29] gewoon op de bestaande instellingen en die zo goed mogelijk moeten ondersteunen en moeten versterken.

[1:53:37] Dan, voorzitter nog van de heer Bamenga.

[1:53:41] En die vroeg specifiek hoe Nederland zijn diplomatieke relaties en EU-instrumenten en sanctiebeleid inzet.

[1:53:49] Nederland vraagt natuurlijk internationaal aandacht voor dit geweld.

[1:53:53] Wij hebben ook eerder sanctiepakketten in Europa aangejaagd en aangenomen gekregen op dit geweld.

[1:54:02] De EU heeft bijvoorbeeld in november nog sancties aangenomen tegen de commandant Dagala van de RSF.

[1:54:11] Ik ben wel bereid om hiertoe te zeggen dat wij in de meer landen sanctiepakketten, zonder dat ik dan even specifiek inga aan welke landenpakketten, want het verrassingselement is denk ik van belang bij sancties,

[1:54:25] maar dat we in landenpakketten opnieuw gaan kijken naar de mogelijkheid om sancties in te zetten tegen daders van dit soort geweld.

[1:54:32] Voorzitter, dat ben ik aan het einde gekomen van mijn beantwoording.

[1:54:37] Dank u wel minister.

[1:54:38] Ik zie in ieder geval nog een interruptie van mevrouw Dobbe.

[1:54:40] Gaat u gang, is uw laatste interruptie.

[1:54:42] Ja, dank u wel.

[1:54:43] Toch even door over de rol van de Emiraten.

[1:54:46] Want in alle eerlijkheid wil ik het debat voorkomen, wat we ook al tweeënhalf jaar over Gaza voeren.

[1:54:53] Is dat wij een minister hebben die zegt, we kaarten dit aan, we kaarten het stevig aan.

[1:54:58] We hebben stevige gesprekken, want dat hoor ik toch de minister ongeveer zeggen.

[1:55:00] met deze nieuwe informatie dat de Emiraten niet alleen maar wapensteun geeft aan een van de grootste daders van de afschuwelijke oorlog in Soedan

[1:55:11] en ook het seksueel geweld dat ingezet wordt als wapen, maar dat ze ook bijvoorbeeld Colombianen aan het trainen zijn

[1:55:20] om daar mee te vechten en dat daar ook onomstotelijk bewijs voor bestaat.

[1:55:25] Dan kan het niet zo zijn dat we dan nu terechtkomen weer in een gesprek met de minister over

[1:55:29] Ja, dan gaan we gewoon door met die gesprekken.

[1:55:32] Uit alle rapporten, ook die van de AEV als het gaat over geweld tegen hulpverleners, staat.

[1:55:36] Je moet op een gegeven moment wel gaan kijken hoe je gaat escaleren.

[1:55:40] En dat betekent dat je niet alleen maar stille diplomatie moet betrachten, maar ook kijken wat daarna volgt.

[1:55:45] En daar zou ik wel graag deze minister over horen.

[1:55:47] Want deze informatie is niet mals die we nu hebben ontvangen.

[1:55:51] Nee, voorzitter, die is niet mals.

[1:55:53] Dat is evident.

[1:55:54] Die is gewoon heel belastend, laat ik het maar zo zeggen, en op heel veel manieren bezwaarlijk.

[1:56:06] Ik volg niet helemaal de redeneerlijn aan de vergelijking die mevrouw Dobben maakt met Gaza.

[1:56:11] Ik zie dat zelf ook echt heel anders, in ieder geval zoals ik mijn eigen rol en de rol van dit kabinet zie.

[1:56:16] Maar laat ik misschien hier toezeggen, omdat het ook voor een groot deel het terrein van de minister van Buitenlandse Zaken betreft,

[1:56:21] dat we hier schriftelijk op terugkomen op dit rapport met een appreciatie.

[1:56:25] En ik begrijp ook dat er Kamervragen op zijn gesteld.

[1:56:28] Misschien dat we dat daarin eventjes meenemen.

[1:56:31] Dat geeft mij ook de gelegenheid om even wat teruggespraak te hebben met mijn collega-minister.

[1:56:38] U mag heel kort een aanvullende vraag over hetzelfde stellen, maar dat zou ik u allerlaatst willen.

[1:56:43] Ja, dank u wel. Maar dan zou ik de minister wel willen meegeven dat we echt geen genoegen nemen met het antwoord

[1:56:47] dat we dit in stevige gesprekken aan de orde stellen en dat het daarbij blijft.

[1:56:50] Want dan zitten we wel inderdaad gewoon in hetzelfde debat en daar komen we niet uit.

[1:56:54] En dan moeten wij weer allerlei voorstellen gaan doen.

[1:56:57] Dus laten we dat voorkomen, want deze minister snapt ook wel dat er meer nodig is op het moment dat iets niet werkt, dat je dan echt moet opschalen.

[1:57:03] En die stappen mag de minister zelf met ons delen wat hij daarvoor in gedachten heeft, maar laten we niet dat gaan doen.

[1:57:09] Gelukkig hebt u de minister niet horen zeggen dat zijn inzet beperkt is tot een stevig gesprek.

[1:57:15] We wachten de schriftelijke reactie af te vragen.

[1:57:18] Eerst was de heer Bamenga en daarna mevrouw Kreuger.

[1:57:22] Dank u wel, voorzitter. Dank aan de minister voor alle reacties en ook dank voor de toezegging.

[1:57:30] Ik had nog een vraag, want de minister toen het ging over de aanklaagsconferentie Nairobi, toen gaf de minister inderdaad aan, deze gaat over de praktijk.

[1:57:40] Maar daarin waren mijn vragen volgens mij niet beantwoord, want ik heb zelf de vraag gezegd of de minister kan inzetten

[1:57:49] voor blijvend regionaal netwerk van gespecialiseerde aanklagers en onderzoekers

[1:57:54] met toegang tot gedeelde expertise, bewijsstandaarden en survivor-centered procedures.

[1:58:00] Dus volgens mij gaat het juist over die praktijk.

[1:58:03] Excuse, de heer Bamenga heeft hier helemaal gelijk.

[1:58:07] Ik ga hier een klein voorbehoud maken.

[1:58:10] Ik wil ook even kijken waar zij zelf mee komen.

[1:58:13] Kijk, als het gaat over eigenaarschap, dan vind ik het wel echt van belang

[1:58:16] dat we het eigenaarschap leggen bij de mensen die ermee bezig zijn.

[1:58:20] Dus als er vanuit deze conferentie deze behoefte naar voren komt,

[1:58:24] dan is het antwoord meteen ja en evident.

[1:58:27] Maar als er andere behoeftes zijn of als er andere prioriteiten zijn, dan volg ik die.

[1:58:31] En dat vind ik van belang, omdat als wij ervoor willen zorgen

[1:58:35] dat dit niet alleen onze prioriteit is, maar dat het een gedeelde prioriteit is.

[1:58:41] Als we ervoor willen zorgen dat wij hier ons niet alleen maar eigenaar voelen,

[1:58:44] maar dat ook de mensen daar zich eigenaar kunnen voelen, omdat ze dan de capaciteit en de middelen krijgen,

[1:58:49] dan zullen we hen ook een gelegenheid moeten stellen om zelf die route te bepalen.

[1:58:52] Dus als ik de heer Bamenga zo mag begrijpen, dan zitten we denk ik op dezelfde lijn.

[1:58:56] Meneer Bamenga, aanvullend?

[1:58:58] Ja, zeker. Het moet natuurlijk wel iets zijn waar behoefte aan is.

[1:59:03] En dat kunnen we ook natuurlijk proactief uitvragen.

[1:59:06] En in het kader hiervan vind ik het wel fijn als de Kamer daarover geïnformeerd wordt na de conferentie hoe we verder gaan.

[1:59:14] Voorzitter, dat zullen we doen.

[1:59:15] Na de conferentie zullen we de Kamer informeren over de bevindingen van de conferentie.

[1:59:22] Dank u wel voor deze toezegging.

[1:59:24] Dan gaan we naar mevrouw Kreuger.

[1:59:25] Laatste interruptie.

[1:59:26] Dank voorzitter.

[1:59:27] Ik denk dat het echt belangrijk is dat de minister schriftelijk terugkomt op hoe de Nederlandse gaat verhouden ten opzichte van de Emiraten.

[1:59:34] Ook op basis van die nieuwste bevindingen.

[1:59:39] De minister zegt net, nee maar het zijn niet alleen stevige gesprekken.

[1:59:43] Dat is niet op dit moment alleen de inzet, maar dat is natuurlijk eigenlijk precies wel het beeld wat wij als Kamer krijgen op het moment dat aan de ene kant we twee weken geleden nog zien dat er strategisch partnerschapgesprekken zijn en dat ondertussen eigenlijk het onduidelijk is hoe die sancties eruit zien.

[2:00:01] Dus mijn vraag is eigenlijk maak het in die brief echt, echt concreet en op welke termijn krijgen we die brief, want er is haast bij.

[2:00:10] Ja voorzitter, hier toch even iets scherper.

[2:00:12] Want er wordt een suggestie gewerkt dat Nederland een strategisch partnerschap met de VAE aan het uit onderhandelen is.

[2:00:17] Dat is niet het geval.

[2:00:18] Er is een strategisch partnerschap tussen de VAE en de Europese Unie.

[2:00:22] Dat is bestaand.

[2:00:25] Twee, als het gaat over maatregelen.

[2:00:27] Ik heb het net ook gezegd, we kijken ongelooflijk scherp naar de wapenexport.

[2:00:31] Dat zijn geen woorden.

[2:00:33] Het niet leveren van wapens vanwege doorgeleidingsgevaar is heel serieus.

[2:00:39] Dat is ook een taak die ons ministerie, ons kabinet, maar ook ikzelf zeer serieus neem.

[2:00:44] Het is echt cruciaal dat we dat doen.

[2:00:47] En die vragen, daar staan termijnen voor.

[2:00:50] Dus ja, binnen de gestelde termijn zal dat beantwoord worden.

[2:00:54] Er zijn namelijk Kamervragen gesteld.

[2:00:56] Dus dat zal de gelegenheid zijn waarbinnen we deze vragen gaan beantwoorden.

[2:01:04] Ik dacht namelijk eerst sturen we een brief.

[2:01:07] Toen werd mij ingefluisterd, er zijn ook schriftelijke vragen gesteld.

[2:01:09] Daar ga ik natuurlijk niet twee dingen tegelijkertijd doen.

[2:01:11] Dan zorgen we gewoon dat we in de beantwoording van de schriftelijke vragen ook de vragen,

[2:01:15] voor zover ze niet al schriftelijk zijn gesteld, maar die nu leven bij uw Kamer, dat die ook worden meegenomen.

[2:01:22] Ik zie de aarzeling bij mevrouw Kreugen en ik begrijp die ook.

[2:01:25] Want als u heel graag een brief wil, dan kunnen we daar ook natuurlijk een ander instrument weer aan koppelen, namelijk de SO.

[2:01:33] Dus de Kamer vraagt om toch apart een brief te sturen, minister, aan u over dit omwerp.

[2:01:39] Ja, voorzitter, met alle respect, maar dat ga ik niet doen.

[2:01:42] En dat heeft niet te maken met de vraag, maar ik ga de informatie die u vraagt, ga ik u geven.

[2:01:46] Maar ik ga niet een dubbeling doen met de gestelde schriftelijke vragen.

[2:01:50] Dat vind ik in alle eerlijkheid gewoon echt een beetje zonde.

[2:01:52] Als ik gewoon kijk naar hoe hard mijn mensen moeten werken om ervoor te zorgen dat de Kamer de informatie krijgt die het verdient, is dit essentieel.

[2:02:02] En ik begrijp dat er een twee-minuten-debat ook is aangevraagd, dus er is er nog wel gelegenheid om je over te wisselen.

[2:02:12] Dat kan nog gebeuren in de tweede termijn, het aanvragen van een twee-minuten-debat, maar dat is nog niet gebeurd volgens mij.

[2:02:17] Want we moeten de tweede termijn nog gaan starten.

[2:02:22] Mevrouw Karel, ik wil u toch een heel korte gelegenheid geven, want ik begrijp uw ongemak.

[2:02:26] Ja, voorzitter, en ik heb geheel respect voor het feit dat de minister zijn ambtenaar probeert te beschermen, laat ik dat gezegd hebben.

[2:02:33] Maar dit is een onderwerp wat bij diverse Kamerleden in de commissie bijzonder leeft.

[2:02:38] Ik ben een van de leden die niet hier schriftelijke vragen voor heeft gesteld, maar in dit debat doe.

[2:02:44] En op het moment dat de minister een brief schrijft, heeft de Kamer een ander procedureel pad wat we daarmee kunnen lopen dan als er schriftelijke vragen beantwoord worden.

[2:02:55] Dus ik snap eigenlijk niet geheel het probleem.

[2:03:00] En ik weet niet op welk twee minuten het debat wordt gehind.

[2:03:04] Nou, wellicht mag ik een suggestie doen.

[2:03:06] U komt voor de zomer nog met een brief waarin u een aantal toezeggingen op terugkomt,

[2:03:09] dat u dat kunt combineren.

[2:03:11] Dat kunnen we doen.

[2:03:14] Dank u, minister, voor deze gesten.

[2:03:18] Dan gaan wij over naar de tweede termijn van de kant van de Kamer.

[2:03:22] U heeft daarvoor maximaal één minuut twintig om nog iets in te brengen

[2:03:26] en eventueel uiteraard een twee-minuten-debat aan te vragen.

[2:03:29] Mevrouw Dobben, mag ik u als eerste het woord geven?

[2:03:32] Dank u wel. Zal ik dat dan maar doen?

[2:03:33] Dan vraag ik bij deze een twee minuten debat aan.

[2:03:36] Ik heb het gevoel dat daar ook wel behoefte aan is, ook bij ons.

[2:03:40] Ik heb een aantal nog kleine vragen.

[2:03:43] De minister heeft gezegd over de Trust Fund for Victims.

[2:03:47] Daar gaat de minister mee aan de slag, dat is heel fijn.

[2:03:50] Het zou heel fijn zijn als de minister ons daar wel af en toe over informeert.

[2:03:54] Dus mijn verzoek zou zijn of hij dat ofwel, als er iets van voortgang te melden is,

[2:03:59] en ook als dat niet zo is dat hij een update ofwel meeneemt in de brief,

[2:04:03] Niet zozeer bij elk gesprek, maar gewoon hoe staat het met de Trust Fund?

[2:04:07] Kan dat nog functioneren?

[2:04:09] Of direct naar de zomer bijvoorbeeld.

[2:04:11] Want dan kunnen we het wel volgen en dat scheelt mij weer en ambtenaren het stellen van allemaal vragen daarover.

[2:04:17] En dat is dan ook wel weer fijn.

[2:04:19] Ik heb nog een vraag over de fact-finding missions.

[2:04:22] Want ik snap ook dat deze minister zegt waar kan steunen wij het lokale en het nationale juridische systeem van landen.

[2:04:27] Wat ontzettend belangrijk is om straffeloosheid tegen te gaan van vrouwen die iets overkomt.

[2:04:32] en tegen wie seksueel geweld wordt gepleegd.

[2:04:34] Alleen het probleem hier natuurlijk is wel dat het ook plaatsvindt door statelijke actoren.

[2:04:39] Dus daarom zijn die fact-finding missions juist zo belangrijk.

[2:04:44] Omdat je niet naar het politiebureau gaat van een land waar je net door iemand uit dat land,

[2:04:52] waar je de staat gewoon niet kan vertrouwen.

[2:04:53] Dus mijn vraag was ook, naast de steun die ze al krijgen,

[2:04:58] naast de steun die de fact-finding missions al krijgen, zeker die in Soudaan,

[2:05:03] En ik snap dat we niet direct kunnen financieren, maar is de minister ook bereid om met hen in gesprek te gaan?

[2:05:07] Wat kunnen zij nog meer voor hulp gebruiken?

[2:05:09] Al is het forensisch, al is het financieel, al is het via andere landen die meer moeten bijdragen.

[2:05:13] Maar ook hier de vraag, ze hebben gewoon ook extra ondersteuning nodig om hun werk goed te kunnen doen.

[2:05:18] Dank u wel.

[2:05:18] Dank u wel, mevrouw Dobber. Dan gaan we naar mevrouw Kreuger voor het tweede termijn.

[2:05:21] Dank u wel, voorzitter.

[2:05:23] En ik wil heel graag eigenlijk de minister, maar ook de collega's bedanken voor de manier waarop we dit debat gevoerd hebben.

[2:05:28] Ik denk dat het een ongelooflijk belangrijk onderwerp is wat echt de zorg en de aandacht heeft gekregen die het nodig heeft.

[2:05:35] En dat zie je ook in het hele grote hoeveelheid toezeggingen die de minister heeft gedaan.

[2:05:40] Op één specifiek onderwerp heb ik wel echt zorg.

[2:05:44] Dat is namelijk de capaciteit en de mogelijkheden van het internationaal strafhof.

[2:05:49] Dat wordt heel hard geraakt nu door de sancties die de VS heeft ingesteld.

[2:05:53] En dat gaat dus ook om het gebruik bijvoorbeeld van de software, Amerikaanse software, om die beelden van seksueel geweld te kunnen analyseren, te kunnen opslaan.

[2:06:04] Dus we moeten de ICC hierin ondersteunen.

[2:06:07] Dus ik vraag de minister graag om op dit punt specifiek het contact met de ICC te hebben over wat ze nodig hebben.

[2:06:14] En ook over wat ze nodig zouden hebben om dus beelden die op sociale media verschijnen, maar ook snel weer weg zijn,

[2:06:21] En wel bijvoorbeeld te kunnen opslaan, te kunnen analyseren, wat kunnen we meer doen nog om ze te ondersteunen in het licht van die sancties.

[2:06:29] En over de blocking statute en de noodzaak daarvan om die snel in te roepen, om die sancties tegen te gaan, daar zal het zeker in een ander debat verder over gaan.

[2:06:39] Dank u wel, mevrouw Kreuger. Dan gaan we naar mevrouw Nanniga.

[2:06:42] Ja, dank voorzitter. Dank aan de minister voor zijn stellingen en beantwoording. Dat betekent denk ik veel.

[2:06:50] Dank u wel. Ook dank aan de ambtsgenoten voor hun inbrengen. Ieder legt zijn eigen focus, maar ik heb weinig, denk ik, gehoord waar we het niet over eens zijn met elkaar. Ik heb verder geen inhoudelijke bijdrage in de tweede termijn en ik vraag excuses. Ik moet kort voor half één de vergadering verlaten. Dat kan even niet anders. Excuus daarvoor.

[2:07:09] Geen probleem, waaraan ik ga de heer Verkuijden.

[2:07:12] Ja, voorzitter, dank.

[2:07:13] En ik sluit me graag aan bij de woorden gesproken over de manier waarop we dit debat hebben gevoerd.

[2:07:18] Het is essentieel.

[2:07:19] De minister opende met de woorden volstrekt onacceptabel.

[2:07:23] En natuurlijk gaat de minister over zijn eigen woorden, voorzitter, maar ik heb daar altijd moeite mee.

[2:07:27] Want als we zeggen het is volstrekt acceptabel, dan volgt er een komma en dan komt het dus.

[2:07:31] Als je kijkt internationaal nog steeds naar het aantal veroordelingen voor dit onmenselijke delict, vind ik dat nog heel erg achterblijven.

[2:07:41] En ik heb wel vandaag, en daar blijft voor mij de comma dus, maar ik zie wel dat we constructief met elkaar als Kamer, samen met de minister, proberen daar de juiste dingen in te doen.

[2:07:51] Dus ik zal ook met veel belangstelling voorzitter kijken naar de voorstellen die worden gedaan en daar zo constructief mogelijk in meedenken.

[2:07:58] Dank u wel meneer Verkuilen, dan de heer Babenga.

[2:08:02] Dank u wel, voorzitter. Ik wil denk ik de minister, maar ook de collega's bedanken voor een constructieve debat over dit belangrijke thema.

[2:08:13] Bij het voorbereiden ervan heb ik best wel wat verhalen gelezen van de vrouwen die dit hebben meegemaakt.

[2:08:21] Ik moet wel zeggen dat ik het nauwelijks droog hield.

[2:08:23] Het zijn echt afschuwelijke verhalen en dat vertaalt zich ook hier dat we dus zien dat we met z'n allen ook, ongeacht politieke kleur, staan voor een beleid dat dit echt aanpakt.

[2:08:37] En ik hoop gewoon dat we inderdaad, de verschillende collega's hebben het hier gezegd, dat we met een beleid komen dat aanvullend wat kan betekenen.

[2:08:46] En ik snap dat wij het niet als Nederland helemaal in ons eentje kunnen, maar dat we dus ook gaan kijken hoe we andere landen mee kunnen betrekken, hoe wij dit beter kunnen coördineren, betere strategieën kunnen bedenken.

[2:08:58] Maar ook gewoon ons veel meer gaan inzetten om die conflicten die er zijn, want dat is het.

[2:09:03] Er zijn steeds meer conflicten in de wereld en die zorgen hiervoor dat wij als Europa ook een bijdrage gaan leveren in zorgen dat die conflicten beëindigen.

[2:09:14] Dank u wel, voorzitter.

[2:09:16] Dank u wel, meneer Bemenga.

[2:09:18] Minister, heeft u nog behoefte aan een schorsing of kunt u gelijk door naar uw tweede termijn?

[2:09:23] Fijn, gaat u gang.

[2:09:25] Ja, voorzitter, dank aan de leden voor hun vragen.

[2:09:31] Dank ook aan de leden voor hun eigen persoonlijke betrokkenheid

[2:09:35] en de betrokkenheid van hun politieke partijen bij dit onderwerp.

[2:09:40] En dank ook inderdaad voor de eensgezindheid die u ook eigenlijk allemaal benoemt.

[2:09:46] het is een prettige uitzondering

[2:09:48] op veel van de politieke debatten die we voeren

[2:09:50] maar het is ook echt een urgente uitzondering

[2:09:52] ik zou het ook zeer zorgelijk vinden

[2:09:53] in alle eerlijkheid als hier toch

[2:09:56] iemand zou zitten met een andere opvatting

[2:10:00] die gelijkgezindheid

[2:10:02] die moet zich natuurlijk

[2:10:03] niet alleen vertalen in een gevoel

[2:10:06] maar die moet zich ook vertalen in actie

[2:10:09] en die actie

[2:10:10] die zit hem

[2:10:11] wat mij betreft langs een heleboel lijnen

[2:10:14] En daar hebben we in de eerste termijn vrij lang over gesproken.

[2:10:16] In de directe zorg voor de slachtoffers, maar ook om ervoor te zorgen dat er geen straffeloosheid is.

[2:10:21] En als ik dan nog even uw vragen bij de resterende vragen afloop, die van mevrouw Dobbe, over de updates over Trust Fund.

[2:10:31] Ik denk dat dat misschien het meest praktisch is om, als we dat kort na de zomer doen,

[2:10:37] dan hebben we meestal een debat over de inzet van Nederland bij de algemene vergadering van de VN.

[2:10:41] Daar hebben we ook meestal een goede brief voor. Ik zou het dan eigenlijk daarin willen meenemen.

[2:10:44] Dat is ook nog een goede gelegenheid om daarover te praten.

[2:10:46] Dat sluit denk ik ook thematisch goed aan.

[2:10:49] Haar vragen over de fact-finding missie.

[2:10:52] Ik zoek in alle eerlijkheid naar wat zij nog graag erbovenop wil zien.

[2:10:57] Niet omdat ik onwelwillend ben, maar meer omdat ik denk...

[2:11:01] met het geld dat wij indirect geven, met de politieke steun...

[2:11:04] de diplomatieke steun en het uitvragen van de expertise...

[2:11:07] doen wij volgens mij wat zij vraagt.

[2:11:08] Als ik nog iets mis of als er nog iets specifieks is...

[2:11:12] waar mevrouw Dobby hier aan denkt, Benk...

[2:11:14] Ik ben uiteraard bereid dat te bekijken, maar ik vind in dit geval best wel dat wij een heel, ja, als je het gewoon afzet tegen wat je zou kunnen doen,

[2:11:22] kan ik niet zo heel goed bedenken wat we nog meer zouden kunnen doen, in alle eerlijkheid.

[2:11:25] Maar wellicht is daar nog een hele concrete suggestie.

[2:11:31] Het is ook een van de toezeggingen, maar u kunt kort reageren, mevrouw Donner.

[2:11:36] Ja, dank u wel. Mijn suggestie zou zijn om met hen specifiek hierover dus in gesprek te gaan, wat zij voorstellen hierover.

[2:11:44] Want ik weet dat zij problemen ervaren en wij vinden het allemaal belangrijk dat ze hun werk ongehinderd kunnen doen.

[2:11:51] Dat betekent niet dat wij bijvoorbeeld direct het portemonnee moeten trekken.

[2:11:54] Misschien wel, maar vraag het aan hen en koppel dan aan ons terug met een voorstel wat we daar eventueel mee kunnen.

[2:12:00] Zodat we ook, ja, want nu gaat het gewoon niet zoals we allemaal zouden willen.

[2:12:07] Ja, voorzitter, laat ik het dan zo opvatten.

[2:12:10] Kijk, we hebben doorlopend contact, in alle eerlijkheid, niet alleen met deze fact-finding missies, maar ook met andere onderzoekscommissies.

[2:12:18] Ik weet niet of daar nieuwe bevindingen uitkomen die we niet al kenden, maar mocht het zo zijn,

[2:12:24] en laat dat daar nog suggesties uitkomen die inderdaad, zoals mevrouw Dobben zegt, echt urgent zijn en die de moeite waard zijn van het opvolgen,

[2:12:34] en waar Nederland ook in de positie is om dat op te volgen, zullen we dat doen en dan zullen we daar ook over rapporteren.

[2:12:38] Maar dat moet dan wel uit die dingen komen.

[2:12:40] En dat zullen we dan proberen in de eerstvolgende reguliere brief over het onderwerp.

[2:12:44] Zodan gaan we die dan meenemen.

[2:12:49] Ja, mevrouw Dobber.

[2:12:50] Mag het dan ook zijn met de suggesties die worden gedaan, ook als we die zelf niet kunnen opvolgen?

[2:12:55] Zodat wij als Kamer wel op de hoogte zijn van hoe dat...

[2:12:58] Voor zover die deelbaar zijn en niet vertrouwelijkheid vereisen, zullen we dat doen.

[2:13:04] Ja, mevrouw Kreuger vroeg nog, en dat snap ik ook goed, toch nog even over het punt wat zij benoemde, hoe je nou die vluchtige social media beelden toch ook kan verkrijgen, opslaan, achterhalen.

[2:13:22] Laten we dat meenemen, denk ik, in het reguliere contact dat wij hebben met het ICC, want wij zijn eigenlijk niet zo vreemd natuurlijk als gasland, staan we eigenlijk dagelijks in contact.

[2:13:32] Ik denk dat in die contacten dit ook kan worden meegenomen.

[2:13:36] En dan komt het misschien wel eerst even op technisch niveau terecht om te kijken wat daar überhaupt mogelijk is.

[2:13:42] Mocht dat tot iets leiden, zullen we dat ook denk ik meenemen in het verslag of in de brief aangaande de inzet van het kabinet bij de AVV.

[2:13:49] En ik denk dat dat het meest nuttige moment is.

[2:13:52] Mevrouw Kreuger, aanpunt.

[2:13:55] Ja, dank voorzitter en dank voor deze toezegging.

[2:13:59] En belangrijk, waarbij ik wel speciaal ook aandacht vraag voor de impact van de sancties op de mogelijkheid om die data te kunnen analyseren, opslaan, et cetera.

[2:14:14] Kijk, er is nogal wat gaande.

[2:14:16] En de vraag is natuurlijk, hoe gaat Nederland en andere lidstaten zorgen dat er een alternatieve manier wordt om die data wel veilig te stellen?

[2:14:24] Als dat nodig is.

[2:14:28] Voorzitter, zo heb ik de vraag ook begrepen.

[2:14:33] ik denk dat mevrouw Kreuger

[2:14:35] ook heel goed weet dat dat niet zo'n eenvoudige

[2:14:37] kwestie is

[2:14:39] maar we zullen dat uiteraard gewoon bespreken

[2:14:41] en kijken wat daar mogelijk is

[2:14:42] en dan gaat u dat terug

[2:14:45] horen als daar bevindingen zijn

[2:14:48] maar hier zou ik wel

[2:14:49] zeggen

[2:14:53] het is een inspanningsverplichting

[2:14:55] en niet per se een resultaatverplichting die ik op tafel leg

[2:14:58] hoe graag ik het ook anders

[2:14:59] zou zien, ik ben zelf meer van de concrete

[2:15:01] maar in dit geval gaat het wel lastig worden, denk ik.

[2:15:07] Mevrouw Kreuger, toch nog heel kort aanvullend.

[2:15:09] Ja, maar misschien heel even snappen, is dat lastig omdat wij niet technisch de mogelijkheden hebben

[2:15:16] om alternatieve software, dataopslag, et cetera, te bieden, of omdat het gevoelig ligt.

[2:15:22] Ik probeer heel even te snappen waar de minister de zorg zit.

[2:15:25] Het lijkt mij dat wij gewoon moeten zorgen dat een ICC waar wij het gastland van zijn

[2:15:29] kan functioneren in haar capaciteit.

[2:15:32] En op het moment dat dat door deze sancties wordt belemmerd,

[2:15:36] dat wij daar alles aan doen.

[2:15:37] Kijk, op dat laatste, daar kan mevrouw Kreuger op aan.

[2:15:42] Ik denk dat dit kabinet, en ik weet zeker ook de minister van Buitenlandse Zaken,

[2:15:45] het een erezaak vindt.

[2:15:47] Niet alleen dat het het Hof hier is, maar dat het ook moet kunnen functioneren

[2:15:50] zoals het behoort te functioneren.

[2:15:53] Waar het hier met name om gaat, is natuurlijk,

[2:15:55] natuurlijk, kijk, als je je vertrouwelijke data ergens hebt staan en op een bepaalde manier hebt geordend,

[2:16:02] is het niet zo heel eenvoudig om dat zomaar naar een ander systeem te krijgen.

[2:16:06] Dus het heeft niet alleen maar te maken met hoe het nu gaat en dreigende sancties,

[2:16:11] het heeft ook te maken gewoon met technische ingewikkeldheden.

[2:16:14] Dus dat is de reden waarom ik zeg, ja, wat we kunnen doen weet ik zeker,

[2:16:18] eigenlijk zonder dat ik dat hoef te overleggen, dat we dat aan het doen zijn,

[2:16:21] maar het is gewoon niet heel eenvoudig.

[2:16:24] zonder dat ik daarmee verder

[2:16:25] het er niet wil doen

[2:16:28] het belang wat mevrouw

[2:16:29] Keugen hier aan hecht, dat doen wij namelijk ook

[2:16:32] voorzitter, tot slot

[2:16:33] geen andere vragen meer, ik denk misschien

[2:16:36] als ik de

[2:16:37] de missie die de Kamer

[2:16:40] het kabinet meegeeft zou mogen samenvatten

[2:16:42] dan blijft mij bij dat

[2:16:44] we ervoor moeten zorgen dat

[2:16:45] geen overlevende onzichtbaar blijft

[2:16:47] en dat geen dader

[2:16:50] onantastbaar is

[2:16:52] En dat is een missie die het kabinet zeer onderschrijft en die wij in alles wat we zullen doen zullen naleven.

[2:16:58] Dus dank u wel.

[2:17:00] Dank u wel minister ook voor deze mooie missie die klinkt inderdaad als een goede dekking van de lading van het debat.

[2:17:09] Dan ga ik even met u de toezeggingen doornemen.

[2:17:13] Het zijn er inderdaad een handje vol.

[2:17:16] Ter aanzien van de ondersteuning van kleinschalige slachtoffernetwerken worden extra mogelijkheden bekeken in aanvulling op wat Nederland al doet.

[2:17:22] En daar komt de minister op terug in de brief voor de zomer.

[2:17:25] Ten aanzien van het thematisch speciaal gezantseksueel geweld gaat de minister zien als speciaal aandachtspunt.

[2:17:30] En ook hier komt hij op terug in dezelfde brief.

[2:17:32] De minister komt in die brief ook terug op veilige abortuszorg.

[2:17:36] Wat kan Nederland nog meer doen?

[2:17:38] En in de brief wordt ook teruggekomen op het nagaan of meerdere verklaringen van met seksueel geweld kunnen worden voorkomen of teruggebracht.

[2:17:46] Dan hebben wij een toezeging dat de minister zich zal inspannen voor het betrekken van andere landen bij het Trust Fund Victims.

[2:17:53] De Kamer wordt geïnformeerd en zou dat ook in dezelfde brief kunnen?

[2:17:57] Of wilt u daar een apart?

[2:17:59] Daarvan heb ik gezegd dat we die in de brief voor de inzet van de AVVN zullen meenemen, kort na de zomer.

[2:18:04] Een ander brief kort na de zomer in de inzet van de AVVN.

[2:18:06] Dank u wel, minister.

[2:18:08] Dan hebben we toezegging dat de social media bedrijven worden aangesproken op het verwijderen van materiaal

[2:18:12] in relatie tot het archiveren van misstanden en het veiligstellen van bewijslast, bijvoorbeeld door het ICC.

[2:18:18] Dit onderwerp wordt besproken in het reguliere contact met de ICC.

[2:18:27] Misschien is het een beetje een klein punt, maar bewijslast is echt iets anders dan bewijs.

[2:18:31] En er wordt hier bewijs bedoeld.

[2:18:33] En dat is wel echt een ander punt.

[2:18:36] Corrigeren we dat in bewijs in plaats van bewijslast?

[2:18:38] Dank u wel, mevrouw Nanninka.

[2:18:40] Dan ten aanzien van Soedan komt er inzet op sancties in kader van de meerlandenpakketten.

[2:18:47] Kan die ook in de zomerbrief worden meegenomen, minister, voor de zomerbrief?

[2:18:54] Nee.

[2:18:55] En misschien even specifiek, daar heb ik toegezegd, en dat laat zich niet zomaar in een brief vervangen,

[2:19:02] dat Nederland zich zal inzetten voor het opnemen van personen die zich schulden hebben gemaakt aan het seksueel geweld

[2:19:10] wat we vandaag hebben beschreven in bepaalde regionale sanctiepakketten.

[2:19:13] En de Kamer zal achteraf horen, wanneer die sanctiepakketten zijn vastgesteld, welke dat zijn.

[2:19:19] En ik herhaal dat nogmaals, omdat op het moment dat we dat voordien gaan delen met de Kamer,

[2:19:24] Dan delen we het niet alleen met de Kamer, maar dan delen we het met de hele wereld.

[2:19:27] En dan kunnen deze mensen zich voorbereiden op het instellen van de sancties.

[2:19:31] Dus ik heb de Kamer heel goed gehoord op dit punt.

[2:19:34] Dat gaan we ook doen, daar gaan we achteraan.

[2:19:36] Maar ik hoop dat de Kamer, het kabinet hierin wil vertrouwen dat het achteraf rapporteren is welke personen en entiteiten dan op die lijst te komen.

[2:19:44] Ik zie instemmend geknik aan de kant van de Kamer.

[2:19:46] Dank u wel, minister, voor deze toelichting.

[2:19:48] Dan hebben we nog een rapport met betrekking tot de Verenigde Arabische Emiraten.

[2:19:51] Ook daar komt een schriftelijke reactie naast de beantwoording van de schriftelijke vragen.

[2:19:58] Kunt u die nog duiden? Komt u ook in de brief voor de zomer?

[2:20:03] Ik denk, kijk, aangezien er een heldere termijn staat voor schriftelijke vragen,

[2:20:08] denk ik dat ik de twee zal combineren qua termijn.

[2:20:11] Ik denk dat dat het handigste is.

[2:20:12] En ik heb niet op dit moment 100% scherp wanneer de vragen bij ons zijn binnengekomen,

[2:20:17] Maar op het uiterste moment dat die vragen zullen worden ingediend zal ook deze brief naar u komen.

[2:20:23] Dat lijkt me een heldere termijn, dank u wel.

[2:20:26] Dan wordt de Kamer geïnformeerd over de bevindingen van de conferentie in Nairobi.

[2:20:30] Via de regionale aanklagersconferentie, daar zit u achteraf over informeren wat gedeeld kan worden.

[2:20:37] Dat zijn de toezeggingen die wij hebben genoteerd.

[2:20:39] Mevrouw Kreuger, u mist nog eentje.

[2:20:40] Ja, ik miste dat Nederland zich gaat toevoegen bij de International Alliance on Preventing Sexual Violence in Conflict.

[2:20:48] Ik begreep dat de minister al lid was in de groep, maar...

[2:20:51] Dat was de She Decides.

[2:20:53] Ja, ja.

[2:20:55] Ik weet niet of ze zich dat in een brief laat vangen, in alle eerlijkheid.

[2:20:59] Het is een toezegging in de zin dat dit gaat gebeuren.

[2:21:04] Het gaat gebeuren.

[2:21:06] Het gaat gebeuren, maar we komen er niet meer op terug.

[2:21:08] Zie ik het op de website.

[2:21:09] De naam verschijnen.

[2:21:14] Hartelijk dank minister en uw ondersteuning.

[2:21:17] Oh sorry, ik heb nog een mevrouw Dobbe.

[2:21:19] Sorry, ik mis nog een toezegging.

[2:21:20] We hebben het namelijk best wel uitgebreid gehad over die fact-finding mission.

[2:21:23] En dat de minister daarover ook zou terugkomen in een brief.

[2:21:25] Ik weet niet meer welke.

[2:21:27] De dingen die we eventueel wel of niet zouden kunnen doen.

[2:21:29] Bij de AVVN schermen we dat ook.

[2:21:32] Die hadden wij inderdaad in de vijfde toezegging meegenomen.

[2:21:36] En ik mis er nog één.

[2:21:37] De minister heeft zelf genoemd dat hij bereid is om zich in te zetten voor een EU-actieplan.

[2:21:42] op dit onderwerp. En daar zou die ook op terugkomen in die ene notoire brief die voor de zomer

[2:21:49] zou komen. Ik zal het makkelijker maken. Kijk, het EU-actieplan voor 2027, dat wordt nu gemaakt.

[2:21:55] Dus de punten die uw Kamer daarvoor heeft opgebrengd, die zal ik proberen daarin te brengen. En de beste

[2:22:02] manier om daarover te rapporteren is op het moment dat het EU-actieplan u gaat bereiken. Dus op die

[2:22:06] manier zou ik dat graag willen doen. Dank u wel. En dan nog één detail over de eerste toezegging,

[2:22:11] Want daar werd alleen gerefereerd naar slachtoffernetwerken.

[2:22:13] Maar ik heb ook expliciet het gesprek gevoerd over vrouwenorganisaties.

[2:22:18] Women-led organisations.

[2:22:19] We hadden eerst vrouwennetwerken staan en daar hebben we slachtoffernetwerken van gemaakt.

[2:22:22] Naar aanleiding van het debat.

[2:22:24] Maar een verzoek wel te combineren dan minister.

[2:22:27] Dank u wel nogmaals minister ondersteuning voor uw aanwezigheid.

[2:22:31] Dank u wel Kamerleden voor het debat wat u met elkaar gevoerd heeft.

[2:22:34] En tot een volgende keer.