Mbo en studiefinanciering

[0:00:00] en studiefinanciering.

[0:00:02] Ik heet de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mevrouw Letscher en haar ondersteuning van harte welkom.

[0:00:09] Ook verwelkom ik de mensen op de tribune en aan mijn linkerkant de aanwezige Kamerleden.

[0:00:17] En ik zal ze even allemaal opnoemen.

[0:00:19] Ik begin met mevrouw Tjekai van GroenLinks, Partij van de Arbeid.

[0:00:23] Meneer De Beer van de VVD.

[0:00:26] Mevrouw Van der Plas van de BBB.

[0:00:29] meneer Boomsma van jaar 21 en mevrouw Bietman van D66.

[0:00:39] Tevens een welkom aan iedereen die in de debat of de zaal of online ook meekijkt.

[0:00:45] Wij hanteren een spreektijd van vier minuten per fractie in de eerste termijn.

[0:00:52] Het aantal interrupties is vier.

[0:00:55] Interrupties onder de dertig seconden tellen niet mee,

[0:00:59] maar boven de 30 seconden tellen voor twee interrupties.

[0:01:04] Wanneer de interrupties op zijn, mogen er ook geen korte interrupties meer gedaan worden.

[0:01:11] En dan start ik nu met de inbreng van mevrouw Chakoui van de GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:01:18] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:01:20] Voorzitter, ik denk dat we het hier allemaal met elkaar eens zijn dat het mbo onmisbaar is voor onze samenleving.

[0:01:25] En ik durf er in ieder geval op te gokken dat iedereen dat in de eigen inbreng vandaag ook zal benoemen.

[0:01:30] En ook in het coalitieakkoord van dit kabinet staan mooie woorden over het NBO.

[0:01:34] Er wordt zelfs gesproken over de motor van de economie.

[0:01:37] Maar voorzitter, wie vindt dat NBO'ers onmisbaar zijn bij het oplossen van de uitdagingen waar we als samenleving mee worden geconfronteerd,

[0:01:43] moet op een gegeven moment ook de daad bij het woord voegen.

[0:01:46] En de afgelopen 2,5 jaar dat ik met dit dossier bezig ben, vond ik het daar nog wat aan ontbreken.

[0:01:51] Dus ik zie ook uit naar dit eerste debat over NBO met deze nieuwe minister.

[0:01:55] En mijn eerste vraag aan haar is dan ook, wat zijn de ambities?

[0:01:58] Voorzitter, want een van de beloftes die in het regeerakkoord staat is dat studeren in het mbo gelijk staat aan studeren in het hbo of wo.

[0:02:06] Ik vroeg me af hoe concretiseert de minister deze belofte en op welke termijn gaat ook de overheid het goede voorbeeld geven en worden financiële ongelijkheden in regelingen voor mbo, hbo en wo-studenten recht getrokken.

[0:02:18] Want voorzitter, ik schrik ervan als de onderwijsraad een rapport stuurt met de titel onderwijs en armoede.

[0:02:23] Er zijn te veel financiële drempels die jongeren weerhouden om een mbo-opleiding te volgen of zorgen voor studievertraging.

[0:02:31] Ook uit de jobmonitor die gisteren gepresenteerd is, blijkt dat.

[0:02:34] Zo geeft 20% van de studenten aan dat zij moeilijk kunnen rondkomen tijdens de opleiding en vallen de schoolkosten voor 45% van de studenten hoger uit dan zij van tevoren hadden verwacht.

[0:02:44] Dat zijn geen mooie cijfers en het mogen duidelijk zijn dat snel zowel de kosten als de inkomstenkant voor het volgen van een mbo-opleiding moet worden aangepakt.

[0:02:52] Dus wat zijn hierop de plannen van dit kabinet?

[0:02:55] Minister Moes heeft een aantal denkrichtingen uiteengezet voor het gelijktrekken van de studiefinanciering voor alle studenten.

[0:03:02] Misschien goed als deze minister zou kunnen aangeven welke richting zij in wil slaan.

[0:03:06] En wij bepleiten natuurlijk de variant waarin iedereen in gelijke mate wordt bedeeld met studiefinanciering.

[0:03:12] Want ja, hoe anders wil je spreken over gelijke behandeling van mbo-studenten.

[0:03:17] Ik snap natuurlijk dat het om grote bedragen gaat.

[0:03:19] Maar ja, wat in het regeerakkoord wordt beloofd, moet natuurlijk wel worden waargemaakt.

[0:03:23] En dan over de kosten waar mbo-studenten mee te maken hebben.

[0:03:26] Ik schrik er altijd weer van hoe duur extra leermiddelen zijn.

[0:03:30] We hebben het dan niet alleen over studieboeken of een laptop, maar ook over vakspecifieke gereedschappen, veiligheidsmiddelen, werkkleding, et cetera.

[0:03:38] En je kunt soms terugvallen op het mbo-studentenfonds of een terugkoopregeling,

[0:03:41] maar nog steeds wel geluiden dat mbo-studenten spullen moeten kopen die ze helemaal niet gebruiken tijdens de opleiding.

[0:03:47] En met het besef dat de komende jaren een enorme vraag naar mbo's ontstaat, moet de aantrekkelijkheid van mbo-opleidingen nu worden vergroot.

[0:03:54] En vindt de minister niet ook dat met het oog op de kansengelijkheid, het maximaal benutten van ieders talent en de economische uitdagingen,

[0:04:01] mbo-leermiddelen gratis of in ieder geval betaalbaarder moeten worden gemaakt.

[0:04:05] Want het helpt ook nog eens om die financiële positie van studenten te verbeteren.

[0:04:10] Graag een reactie van de minister.

[0:04:12] Tot slot over de financiële positie van de mbo-studenten zou de minister misschien een update kunnen geven over de voortgang rondom de wettelijke stagevergoeding.

[0:04:22] Dan, voorzitter, had ik nog een vraag over de financiële positie van de mbo-instellingen.

[0:04:27] Want we zijn bezig met de herziening van de bekostigingssystematiek.

[0:04:32] Wanneer verwacht de minister met de voorkeursvariant naar de Kamer te gaan?

[0:04:36] En op welk moment kan de Kamer daarop eventueel ook nog bijsturen?

[0:04:40] Voorzitter, ik rond af.

[0:04:41] Iedereen zal vandaag weer om het hart stoepen dat het mbo het ruggegraad vormt van deze economie en onze samenleving.

[0:04:47] En daar ben ik het hartgrondig mee eens.

[0:04:49] Want op het mbo leer je de vaardigheden die Nederland draaiende houden.

[0:04:52] Sinds 2023 hebben we een werkagenda, stagepact.

[0:04:55] En wij zien ontzettend veel enthousiasme om het mbo te versterken.

[0:04:59] Van docenten, van studenten, maar ook van de mbo-raad, Job MBO.

[0:05:04] En het is aan ons in Den Haag om hen actief te ondersteunen in hun missie.

[0:05:08] En laten we ervoor zorgen dat nog deze kabinetsperiode, bijvoorbeeld dat onderscheid tussen mbo, hbo en wo-studenten, zoveel mogelijk wordt weggewerkt.

[0:05:16] En ik hoop dat de nieuwe minister hier een bondgenoot in is. Dank u wel, voorzitter.

[0:05:22] Dank u wel voor uw bijdrage. U heeft een interruptie?

[0:05:26] Ja, oké. Bij deze wil ik ook mevrouw Armoed, die net is binnengekomen, welkom heten, van het CDA.

[0:05:33] En daar geef ik de heer De Birg het woord aan mevrouw Pieckman.

[0:05:39] U heeft een interruptie.

[0:05:41] Ja, aan mevrouw Tsegai.

[0:05:43] Bedankt voor dit bevlogen betoog.

[0:05:46] Met veel passie heeft u gesproken.

[0:05:49] U vroeg een reflectie aan de minister met betrekking tot gratis leermiddelen voor mbo-studenten.

[0:05:56] Ik ben wel benieuwd hoe u er dan tegenaan kijkt.

[0:06:00] Hoe u dat voor zich ziet.

[0:06:03] Dus ja, daar ben ik benieuwd naar.

[0:06:05] Wat is uw eigen reflectie daarop?

[0:06:07] Hoe ik het voor me zie, of wat mijn eigen reflectie hierop,

[0:06:11] is dat mbo-studenten vaak meer uitgebreide kosten maken voor leermiddelen

[0:06:18] dan alleen hbo- en wo-studenten die, even oneerbiedig gezegd,

[0:06:23] vaak alleen boeken hoeven aan te schaffen.

[0:06:25] En dat heel veel mbo-studenten daar tegenaan lopen.

[0:06:28] Ook omdat niet iedereen ouders heeft die daaraan kunnen bijdragen.

[0:06:32] En ik vind dat dat geen drempel mag zijn om een mbo-opleiding te volgen.

[0:06:39] Mevrouw Biekman.

[0:06:40] Nog een vervolgvraag voor mevrouw Tsagai.

[0:06:44] Want ik herken wat zij zegt.

[0:06:46] Maar aan de andere kant hoor ik ook mbo-studenten die zeggen van...

[0:06:51] bij mij op de instelling wordt alles wel betaald.

[0:06:55] Dus dat het ook afhankelijk is van de instellingen waar je op zit.

[0:06:59] Hoe ziet u dat voor zich?

[0:07:01] Wilt u dan een lijn voor alle instellingen?

[0:07:03] Of kijkt u naar bepaalde opleidingen?

[0:07:07] Heeft u daar een beeld bij?

[0:07:11] Volgens mij is het niet wenselijk dat de toegankelijkheid van een mbo-opleiding afhangt van welke instelling welke regeling heeft.

[0:07:19] En lijkt het mij goed als wij daar vanuit Den Haag een gemeenschappelijke regeling voor voorstellen.

[0:07:25] Die gewoon voor alle mbo-studenten geldt.

[0:07:30] Dan nodig ik meneer De Beer uit voor zijn bijdrage.

[0:07:33] Dank u wel, voorzitter.

[0:07:35] Als VVD vinden we het belangrijk dat we Nederland sterker en weerbaarder maken.

[0:07:40] Met een sterke economie en een veilige omgeving.

[0:07:42] En dat vraagt ook om een sterke en veerkrachtige beroepsbevolking.

[0:07:46] Mensen die goed zijn opgeleid, die zich kunnen blijven ontwikkelen en beschikken over praktische vaardigheden.

[0:07:52] Want zonder vakmensen staat Nederland stil en zeker ons MKB.

[0:07:56] Zonder de verpleegkundigen geen zorg, zonder de operator geen industrie, zonder de militair geen veiligheid.

[0:08:02] en zonder de vakman of vakvrouw ook geen woningbouw.

[0:08:05] Juist daarom is het MBO van cruciaal belang voor onze economie

[0:08:09] en in het bijzonder dus ook voor dat MKB.

[0:08:12] Een MBO-diploma is wat ons betreft een volwaardige en trotse route

[0:08:15] naar vakmanschap, talent en werk.

[0:08:18] Voorzitter, tegelijkertijd zien we dat de tekorten in sectoren

[0:08:21] als techniek, zorgbouw en defensie verder oplopen,

[0:08:24] terwijl de instroom in verschillende MBO-inrichtingen onder druk staat.

[0:08:29] En dat kunnen we ons niet permitteren.

[0:08:32] Daarom hoor ik graag van de minister hoe zij ervoor gaat zorgen dat meer jongeren kiezen voor opleidingen in de tekortsectoren en met name ook voor het mbo.

[0:08:41] Welke concrete doelen stelt ze zichzelf erbij en ziet ze mogelijkheden voor studiekeuzevoorlichting, bekostiging en afspraken met de sector nadrukkelijk te verbinden aan het arbeidsmarktperspectief.

[0:08:53] Voorzitter, wat de VVD betreft moeten we ook veel sterker inzetten op leren in de praktijk.

[0:08:59] De beroepsbegeleidende leerweg, de BBL, biedt enorme kansen.

[0:09:02] Studenten leren direct op de werkvloer, bouwen sneller werkervaringen op en hebben vaak eerder binding met de werkgever of de sector.

[0:09:09] Juist in tekortsectoren is dat ontzettend waardevol.

[0:09:12] Toch zien we dat veel studenten kiezen voor de bol-trajecten, terwijl werkgevers schreeuwen om personeel.

[0:09:18] Daarom mijn vraag aan de minister ziet ze ook mogelijkheden om de BBL-structuur aantrekkelijker te maken,

[0:09:23] met name bij opleidingen en leerwegen waar de arbeidsmarktvraag het grootst is.

[0:09:28] Voorzitter, dan de stages.

[0:09:30] De VVD is geschrokken van het nieuws dat het tekort aan stageplekken in de afgelopen twee jaar bijna is verdubbeld.

[0:09:35] Juist in sectoren waar de personeelstekorten het grootst zijn.

[0:09:38] En dat is dubbel vrang.

[0:09:40] Sectoren die staan te springen om personeel hebben onvoldoende capaciteit om nieuwe mensen op te leiden.

[0:09:45] Welke ideeën heeft de minister om deze visieuze cirkel te doorbreken?

[0:09:50] Wordt er bijvoorbeeld gekeken naar het breder aanstellen van praktijkopleiders of mensen die met pensioen zijn gegaan,

[0:09:56] die als stagebegeleiders kunnen helpen om op de werkvloer de zaken wat te verlichten.

[0:10:03] Juist hun ervaring kan helpen om stagebegeleiders te ontlasten en kennis over te dragen aan de nieuwe generatie.

[0:10:08] En geeft de overheid zelf wel het goede voorbeeld.

[0:10:11] Want ook als overheid, Rijksoverheid, kunnen we stageplekken creëren voor mbo-studenten.

[0:10:17] Voorzitter, een ander belangrijk punt is de samenwerking binnen de onderwijsketen.

[0:10:21] Ik heb daar eerder over gesproken, ook in het kader van de wet beroepsonderwijs-arbeidsmarkt.

[0:10:26] In de praktijk werken mbo'ers straks samen met mensen uit het hbo en wo.

[0:10:31] En dan is het ook logisch dat studenten elkaar tijdens de opleiding vaker tegenkomen.

[0:10:35] We zien gelukkig steeds meer voorbeelden van sterke onderwijsketens en living labs.

[0:10:40] Waarin mbo, hbo, wo-studenten samenwerken aan vraagstukken uit de praktijk.

[0:10:44] Vaak in samenwerking met het bedrijfsleven.

[0:10:47] Dat soort samenwerking versterkt niet alleen de kwaliteit van het onderwijs,

[0:10:50] maar ook de aansluiting op de arbeidsmarkt en ook het wederzijds respect tussen praktisch en theoretisch opgeleiden.

[0:10:55] Mijn vraag aan de minister is, hoe kunnen we die sterke regionale onderwijsketens stimuleren?

[0:11:00] Ik ga u onderbreken. U heeft een interruptie van mevrouw Tsekai.

[0:11:04] Ja, voorzitter, dank.

[0:11:06] Een van de dingen die ook in het regeerakkoord staat is dat NBO-studenten gelijker toegang moeten hebben

[0:11:12] tot bijvoorbeeld studentenkroegen, verenigingen, et cetera.

[0:11:16] En nu hoor ik de VVD zeggen, ja, het is goed als mbo, hbo en wo-studenten elkaar tegenkomen.

[0:11:21] Maar ik heb ook gezien dat de VVD fel tegenstander was van het afschaffen van hospiteerbeleid van studentenwoningen.

[0:11:27] Juist om ervoor te zorgen dat daar ook mbo-studenten terecht kunnen.

[0:11:31] Dus hoe kijkt de heer De Beer naar deze discrepantie?

[0:11:36] Ja, kijk, dit gaat met name over de arbeidsmarktperspectief.

[0:11:40] Dat je ook in de opleidingsstructuur gaat kijken van hoe kun je bepaalde faciliteiten,

[0:11:44] Hoe kun je die beschikbaar stellen aan mbo, hbo en wo?

[0:11:48] En natuurlijk kunnen we ook breder kijken van wat dat betekent om bepaalde faciliteiten breder beschikbaar te stellen.

[0:11:55] Ook juist tussen die verschillende doelgroepen.

[0:11:58] Dus ik wil daar best nog eens naar kijken om te bezien van hoe we daarin staan in dit bredere verhaal.

[0:12:05] Mevrouw Tjeka heeft nog een vervolgvraag.

[0:12:08] Ja, dus het afschaffen van het hospiteren is dan voor de VVD geen probleem meer?

[0:12:14] Dat heb ik niet gezegd, voorzitter.

[0:12:15] Ik wil daarnaar kijken.

[0:12:17] Maar ik ga daar nu niet zo direct op reageren.

[0:12:22] Meneer Vrouw Tjekai.

[0:12:24] Ja, voorzitter, ik vind het gewoon een beetje een vreemd antwoord.

[0:12:26] Want of je vindt dat de mbo-studenten gelijk toegang moeten krijgen tot allerlei voorzieningen.

[0:12:31] Of je vindt dat niet.

[0:12:32] Maar alleen zeggen van ja, in de opleidingsstructuur dat is genoeg, vind ik een beetje vreemd.

[0:12:36] Dus ik zou toch hopen dat de VVD hier een beetje kleur bekend.

[0:12:41] Meneer De Beer.

[0:12:42] Ja, volgens mij heb ik twee dingen gezegd.

[0:12:43] Ook enerzijds om te kijken hoe je dat in de opleidingsstructuur beter met elkaar brengt en dat je ook breder kijkt naar de faciliteiten.

[0:12:52] Dus ik heb ook gezegd dat ik daar op dat punt wat mijn collega net aanhaalde, om daar nog een keer goed naar te kijken.

[0:12:59] Voorzitter, dan de kwaliteit van het MBO.

[0:13:02] De staat van het onderwijs laat zien dat basisvaardigheden en studiesucces op onderdelen onder druk staan.

[0:13:07] En dat moeten we serieus nemen, want uiteindelijk draait het niet alleen om aantallen studenten, maar ook om de waarde en de kwaliteit van het diploma.

[0:13:14] Hoe kijkt de minister aan tegen deze ontwikkeling en welke concrete maatregelen neemt ze om de onderwijskwaliteit ook in het mbo verder te versterken?

[0:13:22] Tot slot, voorzitter, we moeten af van het idee dat theoretisch onderwijs automatisch hoger of beter gewaardeerd zou moeten zijn dan praktisch onderwijs.

[0:13:31] Nederland heeft geen tekort aan talent, maar soms wel een tekort aan waardering voor praktisch vakmanschap.

[0:13:35] Terwijl juist MBO'ers Nederland draaiende houden.

[0:13:39] Dank u wel.

[0:13:41] Mevrouw Tughaai heeft nog een interruptie voor u.

[0:13:45] Ja, ik ben het heel erg eens met de eindconstatering van de heer De Beer.

[0:13:50] Dat we alle opleidingsniveaus gelijk moeten waarderen.

[0:13:55] Ik vroeg me af welke consequentie heeft dat voor de VVD als het gaat over de studiefinanciering voor MBO, HBO en WO-studenten.

[0:14:03] Meneer De Beer.

[0:14:05] Ja, als dat betekent dat als je naar de financiële component kijkt, dat je dan ook in de brede context daarnaar moet kijken.

[0:14:14] Want bijvoorbeeld het lesgeld bij het mbo is lager dan het collegegeld van het hbo.

[0:14:19] Dus daar moet je ook naar kijken als je die discussie zou aanvliegen.

[0:14:25] U heeft de vragen gesteld aan de minister. Ik ben ook benieuwd naar de beantwoording vanuit de minister.

[0:14:31] Afdoende voor u mevrouw Tjogai.

[0:14:35] Oké, mevrouw Van der Plas.

[0:14:39] Ja, voorzitter, als we echt willen laten zien dat mbo-studenten, dat we die gelijkwaardig waarderen,

[0:14:46] dan zouden we ook de stuur- en financiering en de studentenreizenproduct gelijk moeten trekken.

[0:14:51] Hoe kijkt de VVD daarnaar?

[0:14:54] Meneer De Beo.

[0:14:55] Volgens mij heb ik daar net antwoord op gegeven.

[0:14:57] Als je in de brede zin daarnaar kijkt, dan moet je ook alle facetten aanraken.

[0:15:02] En we wachten even de beantwoording van de minister af.

[0:15:05] En ja, hoe je dat zou moeten zien in het totaalplaatje.

[0:15:10] Nou, dat vind ik een beetje een raar antwoord om af te wachten wat de minister daarvan gaat vinden.

[0:15:15] Want ik neem aan dat de VVD daar zelf wel een mening over heeft.

[0:15:18] Hoe kijkt de VVD daar? Wat is de mening van de VVD, los van wat de minister vindt, over het gelijk trekken?

[0:15:27] Dus het gelijkwaardig waarderen van mbo-studenten en hbo- en wo-studenten.

[0:15:32] Meneer De Beer, daar wordt u gevraagd naar de mening van de VWD.

[0:15:37] Daar is de mening dat we die gelijk moeten waarderen als het gaat over hun positie en bijdrage op de arbeidsmarkt.

[0:15:47] Dat je dan ook moet kijken naar de facilitering van studenten.

[0:15:50] Dat je ook moet kijken naar het financiële arrangement.

[0:15:53] Maar dat je dat wel in de totale breedte moet doen.

[0:15:55] Dus dan kun je niet alleen maar kijken naar de studiefinanciering.

[0:15:58] Dan moet je ook kijken naar de verschillen tussen collegegeld, lesgeld en andere facetten op het financieel gebied.

[0:16:06] Mevrouw Van der Plas, u heeft nog een interruptie?

[0:16:07] Ja, het hele financiële arrangement zegt mensen thuis helemaal niks.

[0:16:13] Het is gewoon een hele grote ongelijkheid bij mbo-studenten.

[0:16:18] Wij staan hier heel vaak te roepen dat we ze waarderen.

[0:16:21] En als het puntje bij paatje komt, dan zijn ook de coalitiepartijen stemmen gewoon tegen voorstellen.

[0:16:27] om die gelijkwaardige behandeling gelijk te trekken.

[0:16:32] Dus wat vindt de VVD nou precies van wat dan wel gelijk en wat dan niet gelijk?

[0:16:39] Dat was precies een interruptie voor dertig seconden, dus die heeft u nog gratis.

[0:16:44] Meneer De Beer.

[0:16:46] Ja, ik blijf bij mijn antwoord, voorzitter, dat als het gaat over die waardering

[0:16:51] en hoe we studenten helpen om goed hun studie te bekostigen,

[0:16:56] dat je dan naar het totaalplaatje moet kijken.

[0:16:59] Nu wordt er één regeling uitgetrokken.

[0:17:01] Wij zeggen, dan moet je ook kijken naar het totaal.

[0:17:04] En dat is ook de reden waarom ik zeg, ik wacht eerst even de beantwoording van de minister.

[0:17:10] Dank u wel, meneer De Beer.

[0:17:11] Dan ga ik nu naar de bijdrage van mevrouw Van der Plas.

[0:17:21] Ja, voorzitter, ik zeg het misschien vaak.

[0:17:24] Misschien vinden mensen het irritant dat ik het ook zo vaak zeg.

[0:17:28] Maar ik hoor het nog steeds niet vaak genoeg terug.

[0:17:30] Dus ik ga het nog maar een keertje zeggen.

[0:17:31] Engepraktisch opgeleide mensen zijn de kurk waarop onze samenleving drijft.

[0:17:36] En zonder hen zijn we nergens en er komt alles stil te staan.

[0:17:41] De mensen die onze huizen bouwen, onze goederen vervoeren, voor onze ouders zorgen, onze leidingen repareren, ons brood bakken.

[0:17:48] Dat zijn onder meer de mbo'ers.

[0:17:50] En toch worden zij nog steeds behandeld alsof hun opleiding minder waard is.

[0:17:54] En dat zie je overal terug.

[0:17:56] Zelfs in discriminatie.

[0:17:57] Want hoe bizar is het dat er diensten, verenigingen en zelfs datingsites zijn die alleen toegankelijk zijn voor hoger opgeleiden.

[0:18:07] En wat zeggen we daar eigenlijk mee?

[0:18:09] Dat praktisch opgeleide mensen niet goed genoeg zijn, dat ze minder meetellen?

[0:18:14] Job MBO trekt hierover terecht aan de bel en ik neem aan dat de minister het rapport dat gisteren is verschenen ook gelezen heeft, of gaat lezen.

[0:18:22] En het college voor de rechten van de mens zei het ook al.

[0:18:24] Zet in de wet dat je mensen niet mag discrimineren op basis van hun opleiding.

[0:18:29] Want discriminatie op basis van opleiding is gewoon discriminatie.

[0:18:34] Punt.

[0:18:34] Kan de minister het besluit heroverwegen om dit in de wet op te nemen?

[0:18:38] Zowel voor mbo-opgeleiden als voor de studenten.

[0:18:42] Voorzitter, de ongelijkheid die discriminatie eigenlijk zit niet alleen in cultuur, maar ook gewoon in keihard beleid.

[0:18:49] In geld, in regels, in keuzes die wij hier in Den Haag maken.

[0:18:54] Mevrouw Van der Plas.

[0:18:55] Ik ga u onderbreken.

[0:18:56] U heeft een interruptie van mevrouw Tegai.

[0:18:59] Nou voorzitter, ik schrik hier eigenlijk bijna gewoon een beetje van.

[0:19:03] Want ik had niet zo heel lang geleden een debat met mevrouw Van der Plas.

[0:19:07] En toen zei ik, hoe zou u het vinden als we diploma discriminatie in de wet zouden zetten?

[0:19:12] En toen zei mevrouw Van der Plas, daar moeten we even naar kijken.

[0:19:15] En ik had daarvoor een debat met haar partijgenoot, namelijk toevallig de vorige minister van Onderwijs.

[0:19:22] En die zei, nee, laten we het niet in de wet zetten.

[0:19:25] De samenleving moet het vanzelf oplossen.

[0:19:26] Dus is BBB tot inkeer gekomen?

[0:19:29] Mevrouw Van der Plast.

[0:19:31] Nou, ik zou willen dat GroenLinks PvdA ook wel eens tot inkeer zou komen.

[0:19:35] En wij maken gebruik van het voortschrijdend inzicht.

[0:19:37] Wij hebben het hier natuurlijk over.

[0:19:40] En als je ziet dat het zichzelf niet oplost, dan zul je misschien toch moeten kijken of je dat per wet kan regelen.

[0:19:47] En dat bepalen wij per onderwerp.

[0:19:50] En dat lijkt ons hier goed om te doen.

[0:19:53] Mevrouw Tjekai.

[0:19:55] Dus voorzitter, ik vind dat op zich heel fijn om te horen en voortschijnend inzicht mag ook.

[0:19:59] Maar kan ik dan nu wel concluderen dat de BBB dus voorstander of medestander is van zo'n wet tegen diplomadiscriminatie?

[0:20:08] U heeft mijn woorden hier net gehoord en ik heb dit aan de minister ook gevraagd.

[0:20:13] Dus in die zin zijn we het op dit moment eens.

[0:20:17] Ik geef wel even een winstwaarschuwing.

[0:20:19] Dat we natuurlijk altijd kijken als dingen wettelijk geregeld worden of dat ook haalbaar en uitvoerbaar is.

[0:20:24] Want we hebben gisteren ook een debat passend onderwijs gehad en daar heb ik ook gezegd dat wij hier in de Tweede Kamer altijd met alle goede bedoelingen die we hebben allemaal dingen doen.

[0:20:33] En mootsindienen en amendementen en wetsvoorstellen.

[0:20:36] En dan soms blijkt uiteindelijk dat iets gewoon helemaal niet uitvoerbaar of haalbaar is.

[0:20:40] En dat wij allerlei waarschuwingen van de praktijk dan in de wind slaan.

[0:20:45] Dus die windswaarschuwingen wil ik er wel bij geven.

[0:20:48] Het moet wel haalbaar en uitvoerbaar zijn.

[0:20:53] Mevrouw van der Plassen, u kunt uw betoog hervatten.

[0:20:58] Ja, ik had het over het beleid.

[0:21:01] Een mbo-student krijgt een lagere thuiswonende basisbeurs ruim 226 euro dan een hbo- of wo-student.

[0:21:10] En waarom eigenlijk? Een mbo-student moet toch ook boodschappen doen?

[0:21:14] Sterker nog, mbo-studenten maken vaak juist extra kosten voor gereedschap, werkkleding en praktijkmaterialen.

[0:21:20] En toch worden ze financieel slechter behandeld.

[0:21:24] Beroepsbegeleidende leerwegstudenten hebben vaak geen recht op een studentenreisproduct

[0:21:27] Terwijl ze vier dagen per week werken en naar school reizen

[0:21:30] En dit kost deze studenten ruim 1300 euro extra per jaar

[0:21:34] En wat is daar logisch aan vraag ik me dan af

[0:21:36] Er is ook al geen lesgeld terugbetaling bij vroegtijdig stoppen voor mbo-studenten

[0:21:41] Er is geen lesgeldkrediet voor mbo-studenten

[0:21:43] En als mbo-student kun je een lager bedrag per maand lenen

[0:21:47] En dit kan oplopen tot bijna 1000 euro per jaar

[0:21:50] De ingangsdatum is bovendien per kwartaal in plaats van direct na je 18e verjaardag.

[0:21:56] De gemiste studiefinanciering kan oplopen tot ruim 1000 euro.

[0:22:01] Het totaalverlies per mbo-student kan oplopen tot een bedrag van bijna 4000 euro per jaar per student.

[0:22:08] Waarom doen we dit?

[0:22:09] Welke boodschap geven we daarmee af?

[0:22:11] Dat theoretisch onderwijs meer waard is?

[0:22:13] Dat de mensen die ons land draaiende houden minder ondersteuning verdienen?

[0:22:17] Dus mijn vraag aan de minister is simpel.

[0:22:18] Wanneer gaan we mbo-studenten gelijkwaardig behandelen in de studiefinanciering?

[0:22:23] Want waardering spreek je niet alleen uit met mooie woorden.

[0:22:26] Waardering laat je zien in beleid.

[0:22:28] Mevrouw van der Plas, u heeft nog één minuut.

[0:22:35] Nou zeg.

[0:22:40] Ik dacht dat dat kan toch helemaal niet.

[0:22:42] Mijn excuus, ik zat naar de verkeerde te kijken.

[0:22:45] Nee, dat maakt helemaal niks uit.

[0:22:47] U probeert uw werk goed te doen en dat wordt zeer gewaardeerd.

[0:22:51] Voorzitter, ik ga wel richting de afronding.

[0:22:54] Voorzitter, de MBO-raad zegt terecht dat wetgeving en bekostiging nog te veel vanuit concurrentie zijn ingericht.

[0:23:01] Terwijl de praktijk juist vraagt om samenwerking tussen scholen, regio's en ondernemers.

[0:23:06] En we moeten stoppen met systemen waarin MBO-scholen elkaar concurreren in plaats van samenwerken.

[0:23:12] En kan de minister toezeggen dat het nieuwe bekostigingsstelsel samenwerking tussen mbo-scholen juist stimuleert in plaats van concurrentie is?

[0:23:20] En welke concurrentieprikkels in de huidige wet- en regelgeving wil de minister aanpassen of wegnemen?

[0:23:25] En hoe gaat de minister regionale en bovenregionale samenwerking tussen scholen structureel ondersteunen?

[0:23:33] Voorzitter, nog één ding. We moeten stoppen met het denken in hoog en laag, want het gebeurt nog echt te vaak.

[0:23:39] Een theoretisch talent is niet meer waard dan een praktisch talent.

[0:23:42] Ik zeg het dus nog één keer.

[0:23:44] Praktisch opgeleiden houden ons land draaiende.

[0:23:46] En daar mogen we heel erg dankbaar voor zijn.

[0:23:49] Dank u wel.

[0:23:51] Dank u wel, mevrouw Van der Plas.

[0:23:53] Dan ga ik eerst meneer Stoffer van de SGP welkom heten.

[0:23:57] En dan geef ik het woord aan meneer Boemsma.

[0:24:01] Ja, dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:24:03] Ja, bijna een half miljoen jongeren in ons land gaan naar het middelbare beroepsonderwijs.

[0:24:07] Maar misschien zou je het gewoon het beroepsonderwijs moeten noemen.

[0:24:09] Want het is tenslotte gewoon een volwaardige opleiding, een volwaardig diploma waar je je brood mee kunt verdienen.

[0:24:16] En waar je ook de basisvaardigheden kunt leren om je persoonlijke leven, je maatschappelijke leven deel te nemen als Nederlands staatsburger hier.

[0:24:24] We hebben net de benchmark gekregen van de mbo.

[0:24:26] Er zaten een aantal dingen die gewoon goed gingen.

[0:24:28] Dus dank daarvoor.

[0:24:29] Maar we hebben ook de staat van het onderwijs gekregen.

[0:24:32] En daar staat dat 44% van de mbo-opleidingen onvoldoende scoort.

[0:24:36] Dus dat is bijna de helft.

[0:24:38] En dat komt vooral omdat te weinig studenten die opleiding dan met succes afronden.

[0:24:42] Dus wat is daar nou eigenlijk aan de hand?

[0:24:45] Het aantal mbo-opleidingen met indicators studieke succes boven de norm daalt dus ook al jaren.

[0:24:50] Hoe komt dat, minister?

[0:24:52] En dat gaat dus gewoon nu niet goed.

[0:24:54] Voorzitter, wat je in ieder geval dan niet moet doen is de lat lager leggen.

[0:24:57] Of stappen zetten waarmee minder duidelijk is wat een diploma betekent en hoe je die onderling in Nederland kan vergelijken.

[0:25:03] Ook niet, en zeker niet misschien zelfs ten aanzien van de basisvaardigheden.

[0:25:07] Elke student moet gewoon in principe goed Nederlands kunnen leren lezen en schrijven.

[0:25:11] Bijna elke jongere kan dat ook gewoon leren met voldoende oefening en aandacht.

[0:25:16] Dus ja, in het winter is er in ieder geval geen voorstander van om een centraal examen Nederlands af te schaffen, zoals is voorgesteld.

[0:25:22] Maar wat blijkbaar nu ook gebeurt, is dat studenten dus bonuspunten krijgen.

[0:25:26] Bijna een derde van de MBO 2 studenten behaalt niveau 2F niet.

[0:25:29] Maar het verlaagt wel voor het diploma, omdat ze een extra punt cijferdifferentiatie krijgen, die dan van een 4,5 bijvoorbeeld een 5,5 maakt.

[0:25:36] En op NBO 4, dat toegang geeft tot de HBO's, laagt 62% voor het centraal examen op niveau van 3F.

[0:25:42] Maar dat betekent dat 4 op de 10 gediplomeerde onvoldoende vaardig zijn in lezen en luisteren.

[0:25:47] Maar bijna allemaal halen ze wel een ruime voldoende op het instellingsexamen.

[0:25:49] En er is ook aangetoond dat het verschil tussen deze cijfers voor instellingsexamen en schoolexamen zit op bijna anderhalve punt.

[0:25:56] En ook dat roept vragen op. Hoe ziet de minister dat verschil? Welk zicht is er nu op de kwaliteit van die instellingsexamens?

[0:26:01] Het is ook niet goed dat onvoldoendes op centrale examen dan op die manier worden gecompenseerd.

[0:26:07] Hoe kan het nou dat de inspectie stelt ondertussen dat 96% van de mbo's wel voldoende scoren op de basisvaardigheden?

[0:26:13] Ik vind het allemaal lastig met elkaar te rijmen.

[0:26:16] Nog één vraag over de omkeerregeling.

[0:26:18] Het lijkt me niet een goed idee om dat zo generiek te doen.

[0:26:21] Het moet toch ook in principe wel mogelijk zijn om gewoon goed Nederlands te leren nogmaals.

[0:26:24] Ook voor deze jongeren.

[0:26:25] Maar wat bedoelt de minister nou met het voorstel om nieuwe taaleisen en examinering dan te veranderen die dan beter elkaar aansluiten?

[0:26:32] Dus op zich begrijp ik wel belangrijk dat je een passende manier examineert voor deze groep.

[0:26:37] Maar hoe ziet dat er dan uit?

[0:26:38] Dan, voorzitter, de verplichte stagevergoeding begrijpt natuurlijk de gedachte.

[0:26:42] Maar het moet natuurlijk niet toeleiden dat er dan minder stages worden aangeboden.

[0:26:45] En ik denk voor kleine bedrijven kan dat best een belemmering zijn.

[0:26:48] Dus hoe ziet de minister die spanning?

[0:26:50] Zeker omdat je dus ook veel opleidingen hebt met de numerus fixus.

[0:26:53] En die met name dus dat hebben vanwege een tekort aan stageplaatsen.

[0:26:56] En zeker voor opleidingen waar dan die opleiding voor banen waar schreeuwende behoefte aan is, kan dat toch niet de bedoeling zijn.

[0:27:01] Dan moeten we volgens mij echt gaan ingrijpen om op een bepaalde manier gewoon als overheid de regie te nemen en het aantal stageplekken te gaan uitbreiden en dat te stimuleren.

[0:27:09] Zeker ook voor bijvoorbeeld kleine zelfstandigen is het ook cruciaal om die te behouden.

[0:27:14] Heel veel van die ambachtelijke bedrijven die hebben geen opvolgers, schoenmakers en dergelijke, rietbedekkers.

[0:27:20] Er is wel veel kansen voor ook volwassenen die iets opnieuw willen gaan doen in hun leven.

[0:27:24] Om dan juist dat soort beroepen te gaan hun weg te vinden.

[0:27:29] Maar dat gaat niet vanzelf.

[0:27:30] Dus wat is nou de stand van zaken met dat soort ambachten?

[0:27:34] En klopt het nou dat er veel dreigt te verdwijnen wegens gebrek aan opvolgers?

[0:27:37] En heeft de minister daar zicht op?

[0:27:39] Voorzitter, dan over de financiering tot slot.

[0:27:42] Ja, de instroom in het NBO krimpt.

[0:27:44] Het zet het stelsel onder druk.

[0:27:45] Omdat die inkomsten te veel gebonden zijn, aantal diploma's en leerlingen aantallen.

[0:27:49] En dat geeft dan verkeerde prikkels, want er worden instellingen dus aangemoedigd om zoveel mogelijk studenten te werven en die vast te houden.

[0:27:54] In plaats van dat ze voornamelijk gaan sturen op kwaliteit, op de opleiding waar voornamelijk behoefte aan is en op de meest duurzame loonbaan perspectieven.

[0:28:02] Dat kan ook toe leiden dat er duurdere technische opleidingen gaan verdwijnen.

[0:28:06] Of specialistische, maar hele kleine opleidingen, zoals meubelmaker of dat soort dingen.

[0:28:10] Ik ga afronden, ik ga afronden.

[0:28:13] Nou ja, daar komen we dan op terug.

[0:28:14] Ik wil in ieder geval vragen hoe de minister nog denkt over de oproep van AOB om die lump sum aan te passen, de primaire arbeidsvoorwaarden te oormerken onder andere.

[0:28:22] En tot slot, als we dan toch de bekostigingstelsel gaan erzien, moeten we dan niet ook opnemen dat de prijscorrectie, dus de inflatie, dan ook automatisch wordt meegenomen, zoals dat ook bij andere types onderwijs het geval is.

[0:28:36] Dank u wel, meneer Bomsma. Ik zie geen interruptie voor u, daar ga ik door naar mevrouw Piekman.

[0:28:41] Dank u wel, voorzitter.

[0:28:46] Voorzitter, mijn studietijd begon op het mbo.

[0:28:49] Daarna studeerde ik door en merkte ik de verschillen tussen het mbo enerzijds en het hbo en wo anderzijds.

[0:28:55] Daarom wil ik het vandaag over drie dingen hebben.

[0:28:57] Het verschil van mogelijkheden voor mbo-wers, kwaliteit van het mbo-onderwijs en praktijkonderzoek bij het mbo.

[0:29:05] Voorzitter, ik merkte dat het hbo en wo een veel rijker studentenleven hebben.

[0:29:11] En dat wil D66 ook voor het mbo.

[0:29:14] MBO-studenten verdienen dezelfde waardering en toegang tot mogelijkheden als andere studenten.

[0:29:20] Tot sport, tot cultuur, tot studentenhuisvesting en tot het opdoen van ervaringen tijdens bijvoorbeeld een bestuursjaar bij een vereniging.

[0:29:28] Tijdens de technische briefing over de benchmark MBO vertelde Zoe Reinders dat zij van een HBO-opleiding is overgestapt naar een MBO-opleiding, omdat dit voor haar beter aansloot.

[0:29:41] Zoe gaf aan hoe belangrijk het studentenleven voor haar was op het hbo en verwachtte dit ook op het mbo.

[0:29:48] Ze was zeer verbaasd dat ze als mbo-student geen toegang had tot het studentensportcentrum.

[0:29:54] Na een gesprek met de wethouder kreeg zij de eerste sportkaart voor mbo-studenten in Eindhoven.

[0:30:01] En dit is echt een hele mooie stap.

[0:30:03] Maar dit is wel een uitzondering.

[0:30:05] In de praktijk zien we nog steeds te vaak verschillen.

[0:30:08] en onderschat ook een betere toegang tot deze mogelijkheden niet.

[0:30:13] We weten allemaal dat sport en cultuur onze levens verrijken

[0:30:17] en dat we daardoor langer, gezonder en meer betekenisvolle levens kunnen leiden.

[0:30:23] Maar toegang tot studentenhuisvesting en verenigingsleven moet niet afhankelijk zijn van waar je studeert.

[0:30:30] Iedere mbo-student zou deze toegang moeten hebben, want je leert hierdoor ook diverse andere vaardigheden.

[0:30:36] Je bouwt een netwerk op en het draagt bij aan je persoonlijke ontwikkeling.

[0:30:41] Hier heb je de rest van je leven profijt van.

[0:30:44] Daarom vraag ik aan de minister, hoe gaan we ervoor zorgen dat we al deze mogelijkheden voor mbo-studenten zo snel mogelijk realiseren?

[0:30:53] Vanaf welk studiejaar is het geregeld?

[0:30:57] Voorzitter, de onderwijsinspectie beoordeelt ongeveer, en mijn collega zei het al,

[0:31:01] dat 44% van de onderzochte mbo-opleidingen een onvoldoende heeft.

[0:31:07] Vooral de kwaliteitszorg schiet tekort.

[0:31:11] Zoveel mbo'ers vertellen me over de kwaliteit van hun onderwijs en dat dit echt beter moet.

[0:31:16] Dat heeft niet te maken met de passie, de motivatie en de toewijding van de docenten.

[0:31:22] Die willen uiteraard alleen maar het allerbeste voor hun studenten.

[0:31:28] Maar het is aan ons om duidelijk te maken wat de kaders zijn en welke basis we verwachten.

[0:31:35] Daarom vind ik dat de docenten nog meer ontwikkelruimte moeten krijgen, want het mbo vormt onze samenleving.

[0:31:44] En daarmee mogen we ook wat verwachten van het onderwijs wat hen geboden wordt.

[0:31:49] Eerder is een wetsvoorstel naar de Raad van State gestuurd over de kwaliteit van het onderwijs op het mbo met betrekking tot de basisvaardigheden.

[0:31:57] Hoe staat het daarmee?

[0:32:00] Daarnaast vind ik het belangrijk dat we inzetten op verdere professionalisering van docenten op het mbo.

[0:32:06] Hoe gaat de minister daarop inzetten en wat kunnen we verwachten?

[0:32:11] Tot slot, voorzitter.

[0:32:13] Er wordt dagelijks onderzoek gedaan om onze maatschappij te verbeteren.

[0:32:17] Het mbo maakt daar te weinig onderdeel van uit.

[0:32:21] En terwijl het mbo dus echt zo'n grote en belangrijk onderdeel is van onze maatschappij.

[0:32:26] We willen meer praktijkgericht onderzoek, maar hoe gaan we ervoor zorgen dat dit samen met het MBO gaat gebeuren?

[0:32:34] Hoe kijkt de minister naar de rol en de positie van practoraten hierin?

[0:32:39] En hoe gaan we de samenwerking tussen het MBO, HBO en WO op dit vlak stimuleren?

[0:32:45] Hoe zorgen we voor brede samenwerking in de inmiddels bekende waaier in de context van praktijkonderwijs?

[0:32:53] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:55] Mevrouw Tjugaai heeft nog een vraag voor u.

[0:33:01] Mevrouw Van der Plas, als is.

[0:33:04] Ja, dank u wel.

[0:33:05] En ik zou mevrouw Biekman dezelfde vraag willen stellen als dat ik deed bij de heer De Beer van de VVD.

[0:33:12] En dat is, als we echt willen laten zien dat de mbo-studenten gelijkwaardig zijn aan hbo- en wo-studenten,

[0:33:21] dan zouden we de studiefinanciering en het studentenreisproduct gelijk moeten trekken.

[0:33:27] Hoe kijkt D66 daarnaar?

[0:33:30] Mevrouw Biekman.

[0:33:32] Ja, voorzitter.

[0:33:33] Eigenlijk schrik ik van deze vraag van mevrouw van der Plas.

[0:33:37] Hetzelfde als mevrouw Tsegai had.

[0:33:39] Want als ik kijk naar wat D66 met dit kabinet heeft gedaan...

[0:33:43] is dat wij allereerst wel de miljarden hebben moeten herstellen...

[0:33:48] van het kabinetschoof die had bezuinigd op het onderwijs.

[0:33:52] Dus ik vind dit echt een vraag waarvan ik denk van...

[0:33:56] Waren die bezuinigingen de vorige kabinetsperiode dan nodig als de BBB nu uitspreekt dat ze een grote waardering hebben voor het onderwijs?

[0:34:05] Maar om antwoord te geven op de vraag van mevrouw Van der Plas, vanuit D66 zijn wij inderdaad voor het gelijktrekken van de studiefinanciering.

[0:34:17] Waren het niet dat wij dus een hersteloperatie moesten doen van 1,5 miljard?

[0:34:24] Dat is echt een gigantisch bedrag.

[0:34:27] Dus dit is de basis waarvan we nu vertrekken.

[0:34:30] En vanuit daar kunnen we verder bouwen.

[0:34:34] Mevrouw van der Plas.

[0:34:35] Ja, dat is een populair mechanisme bij deze nieuwe coalitie.

[0:34:40] Dat als ze een kritische vraag krijgen, of een vraag überhaupt.

[0:34:43] Dat er gelijk wordt gezegd van, ja maar het kabinet schoof dan.

[0:34:48] Dat is zo flauw en heel onvolwassen.

[0:34:53] Want in de tijd dat die bezuinigingen er waren, er was eigenlijk nog nooit zoveel geld voor het onderwijs als in de vele decennia dat D66 in de vorige kabinetten heeft gezeten.

[0:35:06] Dus dat is iets heel flauws.

[0:35:10] Mijn vraag is gewoon heel simpel.

[0:35:12] En dat is gewoon een oprechte, constructieve vraag.

[0:35:14] En dat is, vindt D66 dat studentenreisproduct, studiefinanciering, maar eigenlijk alles over het mbo gelijk moet getrokken worden met hbo en wo.

[0:35:25] Mevrouw van der Plas, dit was een lange interruptie, dus die telt van twee. Mevrouw Biekman.

[0:35:33] Dank u wel, voorzitter. Ja, voorzitter, het is geen flauwe constatering of het weg beantwoorden van een kritische vraag.

[0:35:42] Het is de realiteit. Als je kijkt naar de balans, hoe we met dit kabinet zijn begonnen, was die niet positief op het gebied van onderwijs.

[0:35:52] Dus het is, wat ik zeg, niet het wegschuiven van een antwoord, maar dit is wel het vertrekpunt.

[0:36:00] Dus eerst herstellen van die 1,5 miljard, daar ben ik vanuit D60 echt al ontzettend trots op, dat we gewoon weer die basis hebben voor het onderwijs.

[0:36:10] En vanuit daar kunnen we verder bouwen in de toekomst om in de taart te kijken hoe kunnen we op een gegeven moment alles gelijk trekken.

[0:36:19] Wat mij betreft, wat u ook in mijn betoog heeft gehoord, begint het ook met de waardering, en u had het zelf ook in uw betoog daarover, voor toegang tot het studentenleven, het normale studentenleven.

[0:36:30] Dat je gewoon een studentenkroeg kan binnenstappen, een studentensportcentrum.

[0:36:35] Dat zijn allemaal belangrijke waarden waar mbo'ers ook wat mee kunnen.

[0:36:42] En als aanvulling op hun leven.

[0:36:47] Mijn vooral van de Plas.

[0:36:49] Ja, voorzitter, ik heb daar een motie voor ingediend recent.

[0:36:53] Die is met grote meerderheid aangenomen.

[0:36:55] Dus dat is geen D66 ding.

[0:36:57] En ik vraag nu via mevrouw Biekman gelijk maar even aan de minister hoe het staat met de uitvoering van die motie voor een gelijkwaardig studentenleven.

[0:37:05] Motie BBB.

[0:37:09] Daar zal de minister dan later op antwoorden.

[0:37:12] Dus dan ga ik nu naar mevrouw Tegoy.

[0:37:15] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:37:17] Ik was even mijn handen in onschuld.

[0:37:19] Ik was niet betrokken bij welke onderwijsbezuiniging dan ook.

[0:37:23] Dus ik hoop misschien dat mevrouw Biekman mij dan een ander antwoord kan geven.

[0:37:27] Want ik hoor haar zeggen van ja, je moet toegang op het studentenleven, cultuur, sport.

[0:37:33] Maar ja, dat moet je ook kunnen betalen.

[0:37:36] En nogmaals, 20 procent, 22 procent van de mbo-studenten komt niet goed rond.

[0:37:40] 45 procent heeft te maken met tegenvallende schoolkosten.

[0:37:44] Dus hoe gaan we dan ervoor zorgen dat zij meer te besteden hebben en dat ze ook die leermiddelen kunnen betalen.

[0:37:50] En dat studentenleven, wat ik helemaal met mevrouw Bietman eens ben.

[0:37:55] Ja, dankjewel.

[0:37:56] ik sluit me volledig bij mevrouw Tsegai aan

[0:37:59] het is ook zorgelijk

[0:38:01] het is ook gewoon echt

[0:38:03] het kan eigenlijk niet

[0:38:05] dat studenten zo moeten struggelen

[0:38:07] om rond te komen

[0:38:08] om hun studie te kunnen betalen

[0:38:10] om vooruit te komen

[0:38:13] en perspectief te hebben

[0:38:14] in de maatschappij

[0:38:15] de realiteit is wel

[0:38:17] wat ik net ook tegen mevrouw Van der Plas zei

[0:38:20] dat we aan een hersteloperatie hebben moeten doen

[0:38:24] maar ik heb wel een wedervraag

[0:38:26] voor mevrouw Tsegai, omdat ik wel erg benieuwd ben waar wij dan dat geld, want we hebben

[0:38:34] dan in dit geval over 400 miljoen structureel, als we alles gelijk zouden willen trekken,

[0:38:40] hoe mevrouw Tsegai die 400 miljoen structureel, niet incidenteel, zou willen dekken. Want

[0:38:48] het gaat van de onderwijsbegroting af. Dus welke keuze zou mevrouw Tsegai hierin maken?

[0:38:57] Mevrouw Siga, u krijgt inderdaad een weerde vraag.

[0:39:01] U mag daarop antwoorden.

[0:39:03] Kijk, ik ga daar gewoon op antwoorden, want ik loop daar niet voor weg.

[0:39:08] Maar ik vind het wel jammer, want mevrouw Biekman zit in een coalitiepartij.

[0:39:11] Dus mijn vraag is, wat gaat mevrouw Biekman daaraan doen?

[0:39:14] In ons verkiezingsprogramma, wat wij hebben laten doorberekenen,

[0:39:17] kunt u zien dat wij andere keuzes maken dan deze coalitie.

[0:39:20] Dat wij meer geld vragen van grote bedrijven en mensen met veel vermogen.

[0:39:24] En dat we daar bijvoorbeeld verhoging van een baarspeurs voor alle studenten, het gelijktrekken van studiefinanciering en die stagevergoeding mee betalen.

[0:39:32] Dus ja, volgens mij heb ik mijn dekking op orde.

[0:39:35] Maar mijn vraag aan D66 is, wat gaan zij daaraan doen?

[0:39:38] Mevrouw Biekman.

[0:39:41] Ja, voorzitter.

[0:39:42] Mevrouw Tsegai legt het nu natuurlijk heel makkelijk uit, maar zo simpel is het niet.

[0:39:49] Want u weet ook net zo goed als ik dat alles wat wij op dit moment in dit kabinet doen en voor elkaar willen krijgen,

[0:39:57] dat het gewoon van de onderwijsbegroting afkomt in zijn totaliteit voor de komende jaren.

[0:40:04] Dus mijn vraag is, als u nu een voorstel zou doen en een voorstel heeft, het zijn een amendement, motie, noem maar op,

[0:40:12] waar u die dekking dan vandaan zou halen?

[0:40:17] Mevrouw Tsakai.

[0:40:19] Ja, voorzitter, ik ga nu niet nog een keer antwoord geven op de hele vraag.

[0:40:22] Ik heb wel een andere vraag aan D66.

[0:40:23] D66 heeft ervoor gekozen om alle studenten, dus mbo, hbo en wo-studenten, 42 euro per maand extra te geven.

[0:40:31] Uitwonende studenten.

[0:40:32] Het overgrote deel van de mbo-studenten woont thuis.

[0:40:35] Had D66 ook een andere keuze in kunnen maken?

[0:40:38] Dus dan ben ik daar wel benieuwd naar, want dat is geld wat van de onderwijsbegroting af is gekomen.

[0:40:44] Mevrouw Biekman.

[0:40:45] Ja, dank u wel.

[0:40:46] Ja, mevrouw Tsegai, die schetst inderdaad een heel goed probleem, voorzitter.

[0:40:52] Want het is ook gewoon ontzettend moeilijk als student om nu huisvesting te vinden.

[0:40:57] Om nu een kamer te vinden die betaalbaar is.

[0:41:00] En dat geldt niet alleen voor mbo-studenten, dat geldt voor alle uitwonende studenten.

[0:41:06] En ik denk juist door het gelijk trekken, dus alle uitwonende studenten die 42 euro ophoging te bieden.

[0:41:15] Daarmee trek je in dit geval het een en ander al gelijk.

[0:41:19] Want we kunnen ook niet andersom de HBO en WO-studenten die uitwonend wonen dan in dat geval benadelen.

[0:41:29] Het probleem is veel complexer. Het gaat om toegankelijke en betaalbare studentenwoningbouw.

[0:41:40] Mevrouw Tseguin.

[0:41:42] Ja, voorzitter, met alle respecte gemiddelde, de mbo-student kan helemaal niet uit huis.

[0:41:46] Die krijgt geen stagevergoeding, die krijgt minder studiefinanciering.

[0:41:49] En als hij een BBL-traject volgt, dan krijgt hij minimumloon.

[0:41:53] Daarvan kun je tegenwoordig helaas niet meer een studentenkamer betalen.

[0:41:57] Dus die 42 euro extra voor uitwonende studenten, die gaat vooral naar HBO en WO-studenten.

[0:42:02] En nogmaals, wij gunnen hen dat.

[0:42:05] Dus aan GroenLinks-BVNA ligt het niet.

[0:42:07] Wij hadden in ons verkiezingsprogramma een verhoging van de basisbeurs voor alle studenten staan.

[0:42:11] Maar ook het gelijktrekken van die studiefinanciering.

[0:42:13] Dus D66 schetst hier een onmogelijke situatie waarin er zogenaamd nooit geld uit de OCW-begroting naar het gelijk trekken van de studiefinanciering zou kunnen gaan.

[0:42:23] Maar D66 heeft er wel voor gekozen om 42 euro per maand aan uitwonende studenten te geven.

[0:42:28] En dat zijn vooral HBO en WO-studenten.

[0:42:30] En dat zijn de feiten waar we hiermee te maken hebben.

[0:42:32] En D66 is een coalitiepartij, dus ik zou heel graag horen hoe D66 het probleem wat men uitgebreid constateert en het uitgebreid mee eens is, dan zou willen oplossen.

[0:42:42] Mevrouw Tsegai, u bent door uw interrupties in deze eerste termijn.

[0:42:48] En ik wil mevrouw Biekman vragen voor afronden te reageren.

[0:42:53] Ja, voorzitter.

[0:42:55] Mevrouw Tsegai schetst een makkelijk probleem.

[0:43:02] Of nou ja, een gecompliceerd probleem probeert ze makkelijk op te lossen.

[0:43:05] Want het gaat niet alleen om de financiering van de uitwonende beurs.

[0:43:09] Het gaat om betaalbare studentenhuisvesting.

[0:43:13] Dat is ook iets wat we moeten aanpakken.

[0:43:17] En volgens mij kunnen we elkaar op heel veel dingen vinden.

[0:43:20] We trekken zeker met elkaar op.

[0:43:23] En voorzitter, daarom heb ik ook aan mevrouw Tsigeij gevraagd...

[0:43:26] van als zij keuzes moet maken binnen deze onderwijsbegroting...

[0:43:30] waarbij we de studiefinanciering gelijk moesten trekken...

[0:43:35] welke keuzes had zij dan gemaakt?

[0:43:37] Maar goed voorzitter, daar is nu de tijd niet meer voor, maar daar ga ik graag met mevrouw Tegay in overleg.

[0:43:45] Ja, dankjewel mevrouw Biekman. Ik denk dat u nog verder kunt discussiëren onder een bak koffie naar dit debat.

[0:43:54] U heeft nog één vraag, dan nog een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[0:44:00] Ja, het eerste wat ik heb is even een puntje van orde.

[0:44:03] Het is niet gebruikelijk dat Kamerleden hier elkaar gaan bevragen.

[0:44:07] Mevrouw Tsegai stelt een vraag en mevrouw Biekman moet dat beantwoorden.

[0:44:12] En het is niet zo dat mevrouw Biekman dan weer een wedervraag moet stellen aan Tsegai.

[0:44:16] Zo werkt dat niet in een commissiedebat.

[0:44:19] Want wij zijn hier eigenlijk om de minister heen en weer te bevragen.

[0:44:23] Maar dat gebeurt hier steeds.

[0:44:25] Dus ik vraag de voorzitter om daar wel even op te letten.

[0:44:30] Want mevrouw Sagaai en andere Kamerleden in dat geval worden in een positie geplaatst dat zij zich moeten verantwoorden.

[0:44:36] Dus even voor de orde van het debat.

[0:44:39] Mevrouw Van der Plas, we zijn het helemaal met u eens.

[0:44:42] Het is een foutje hier van onze kant en wij gaan daarop letten.

[0:44:46] En het zal ook niet meer gaan gebeuren.

[0:44:49] Als u het niet erg vindt, ik ga nu verder met het punt van Alde.

[0:44:54] Ik wil hier iets over zeggen.

[0:44:57] Ik vind het niet erg dat mevrouw Biekman of andere Kamerlenen mij een wedervraag stellen.

[0:45:00] Maar ik vind het een beetje jammer dat daar mijn interrupties op zijn.

[0:45:03] Dus daar zit ik een beetje mee.

[0:45:06] Want ja, ik heb wel al die wedervraag geprobeerd te beantwoorden.

[0:45:09] Dus daar wilde ik een punt van orde over maken.

[0:45:12] Ik snap wat u zegt, maar we hebben de beantwoording niet meegeteld.

[0:45:18] Dat hebben we gewoon laten lopen.

[0:45:20] Alleen de vragen die u gesteld heeft, die waren langer dan 30 seconden.

[0:45:23] En zodoende bent u ze kwijt.

[0:45:25] Dan geef ik nu het woord af meneer Bomsma.

[0:45:29] Nou ja, een klein punt van de orde, maar mevrouw van de Plas zei, we zitten hier om de minister vragen te stellen.

[0:45:33] Ik zie dat niet zo. Ik zie we zijn inderdaad om de minister vragen te stellen, maar ook om met elkaar van gedachten te wisselen in bredere zin.

[0:45:39] Dus het is niet zo dat een commissiedebat alleen maar is om vragen richting het kabinet te richten.

[0:46:02] Ik ga even duidelijkheid hierin scheppen.

[0:46:07] Mevrouw van der Plas, meneer Bomsma

[0:46:09] Het is natuurlijk zo

[0:46:11] Je mag elkaar wel

[0:46:12] bevragen, maar het is niet zo

[0:46:14] dat je dan door blijft vragen

[0:46:16] dat de tegenpartij dan continu de antwoorden

[0:46:19] geeft, maar op deze wijze

[0:46:21] moet ik wel zeggen, houdt wel het debat

[0:46:23] levendig, dus ik

[0:46:26] ik ga nu door met

[0:46:26] mevrouw Armoed met haar bijdrage

[0:46:30] We gaan het nu goed doen

[0:46:31] voorzitter

[0:46:33] En excuus dat ik wat later binnenkwam

[0:46:35] Ik kwam uit een ander commissiedebat.

[0:46:38] Voorzitter, het mbo is de plek waar studenten leren zorgen, maken, beveiligen, vernieuwen.

[0:46:44] En hoewel de waardering voor mbo-studenten volgens mij echt wel is gegroeid,

[0:46:48] als ik het vergelijk met mijn eigen tijd op het mbo, mogen we nog wel wat stappen zetten.

[0:46:53] Want waardering zit in meer dan alleen woorden.

[0:46:56] Voor het CDA staan vandaag drie punten centraal.

[0:47:00] Stages, de financiële positie van mbo-studenten en het opleiden voor de arbeidsmarkt van de toekomst.

[0:47:06] Recent bleek dat zorgopleidingen de instroom beperken door een tekort aan stageplekken.

[0:47:11] Verschillende andere Kamerleden hebben het ook al genoemd en ook hun zorgen daar al terecht over uitgesproken.

[0:47:16] Want juist in deze sector zijn mensen heel hard nodig.

[0:47:20] En als opleidingen in tekortsectoren studenten moeten weigeren wegens te weinig stageplekken,

[0:47:25] dan raakt dat niet alleen studenten, maar ook uiteindelijk de arbeidsmarkt en de samenleving.

[0:47:30] En de begeleiding schiet ook nog tekort.

[0:47:32] Veel instellingen passen de afgesproken drie contactmomenten tussen school, student en leerbedrijf nog niet volledig toe.

[0:47:39] Terwijl een stage een volwaardig onderdeel van de opleiding is.

[0:47:42] Het is geen bijbaan ernaast.

[0:47:44] Studenten moeten kunnen merken dat hun leerbedrijf hen begeleidt en dat zij met problemen er niet alleen voor staan.

[0:47:50] Dus ik vraag de minister wanneer zijn die drie contactmomenten overal de norm.

[0:47:55] Hoe wordt daarop toegezien en wat gebeurt er als instellingen achterblijven?

[0:47:59] Ook ziet mijn fractie uit naar de uitwerking van de verplichte stagevergoeding.

[0:48:02] Wanneer ontvangt de Kamer die?

[0:48:04] Studenten mogen niet afhankelijk zijn van de goede bedoelingen per sector of bedrijf.

[0:48:09] Voorzitter, ten tweede de financiële positie van studenten.

[0:48:13] Het CDA begrijpt dat er beperkte middelen zijn, maar mbo-studenten vallen financieel een beetje tussen wal en schip.

[0:48:21] Waar een 16-jarige in het voortgezet onderwijs leermiddelen vergoed krijgt, moet een 16-jarige in het mbo vaak zelf betalen voor boeken, licenties, werkkleding en allerlei andere middelen.

[0:48:32] De minister heeft de variant inmiddels in beeld, maar daarmee ligt er nog geen eenvoudige oplossing.

[0:48:38] Er ligt wel een keuze voor.

[0:48:40] En kan de minister vandaag aangeven wat er al wel zou kunnen?

[0:48:45] Wil de minister bij verdere uitwerking van de financiële positie van mbo-studenten aangeven welke eerste gerichte stap mogelijk is om de kosten voor minderjarige mbo-studenten tot startkwalificatie te verlagen?

[0:48:58] En welke varianten zijn daarbij budgetair uitvoerbaar?

[0:49:02] En ook bij de restitutie is er sprake van ongelijkheid.

[0:49:05] MBO-studenten krijgen lessen of cursusgeld om de strengere voorwaarden terug dan studenten in het HBO en in het WO.

[0:49:14] En de kosten van de harmonisatie zijn bekend.

[0:49:16] Dat gaat om ongeveer 27 miljoen structureel.

[0:49:19] Wat gaat de minister hiermee doen?

[0:49:21] Gaat de minister dit oplossen?

[0:49:23] Voorzitter, mijn derde punt is opleiden voor de arbeidsmarkt van de toekomst in elke regio.

[0:49:28] Nederland heeft meer vakmensen nodig in de zorg, techniek, bouw, energie, veiligheid, digitalisering.

[0:49:34] En dan moeten jongeren die opleidingen wel kunnen volgen.

[0:49:37] Ook in de regio's waar de afstanden groter zijn en het aantal studenten daalt.

[0:49:42] En vooral technische praktijkopleidingen zijn duur.

[0:49:44] Ze vragen moderne machines, praktijklokalen, goede docenten, samenwerking met bedrijven.

[0:49:49] En als bekostiging grotendeels meebeweegt met het aantal studentenaantallen,

[0:49:54] of met de studentenaantallen, kunnen juist deze opleidingen onder druk komen te staan.

[0:49:58] Dan verliezen regio's opleidingsaanbod, studenten verliezen kansen en werkgevers toekomstige vakmensen.

[0:50:05] Daarom vraagt het CDA de minister hoe zij ervoor gaat zorgen dat die nieuwe NBO-bekostiging bijdraagt aan een stevige regionale basis voor cruciale opleidingen in de techniek, zorg, bouw en veiligheid.

[0:50:16] Voorzitter, NBO-studenten verdienen naast waardering ook goede stages, betaalbare opleiding en een sterk regionaal aanbod.

[0:50:24] Dank u wel.

[0:50:26] Dank u wel, mevrouw Amoet. U heeft nog een vraag van mevrouw Van der Plas.

[0:50:33] Ja, ik wilde mevrouw Amoet ook vragen hoe zij ernaar kijkt met die extra 42 euro voor uitwonende studenten.

[0:50:44] Terwijl, zoals mevrouw Segai ook al opmerkte, dat dit eigenlijk dan met name naar hbo en wo-studenten gaat, omdat heel veel mbo-studenten niet uitwonend zijn.

[0:50:57] Mevrouw Almoed.

[0:50:57] Ja, dank voorzitter.

[0:51:01] Ik deel best wel de zorgen die door verschillende kamerleden al is uitgesproken.

[0:51:05] Over de financiële positie van de MBO-studenten sta ik zelf ook bij stil mijn woordvoering.

[0:51:09] Dus ik snap ook heel goed dat mevrouw Van der Plassen zich daar ook zorgen over maakt.

[0:51:13] Het enige is wel, of het lastige is wel, specifiek op deze, is gaan we dan nu andere tegemoetkomingen in twijfel trekken.

[0:51:23] Dus gaan we zeg maar, nou ja, HBO, WO, MBO-studenten op die manier tegen elkaar opzetten.

[0:51:30] Terwijl we weten dat deze verschillen wel echt historisch gezien zo zijn gegroeid.

[0:51:33] Is niet goed, moeten we wat aan doen.

[0:51:36] Maar volgens mij kan dat wel beide tegelijk.

[0:51:41] Mevrouw Van der Plas.

[0:51:44] Ja, misschien kan mevrouw Ammoed die vraag, die ze stelt, zelf beantwoorden.

[0:51:50] Mevrouw Ammoed.

[0:51:55] zou mevrouw Van der Plas dan

[0:51:57] hopelijk kost het haar geen interruptie

[0:51:59] maar kunnen verduidelijken welke vraag

[0:52:00] ze een antwoord zou willen

[0:52:03] mevrouw Armoet zegt van ja we moeten

[0:52:05] ons dan wel afvragen

[0:52:07] zetten we bijvoorbeeld mbo en

[0:52:10] hbo en wo studenten niet

[0:52:11] tegen elkaar op

[0:52:14] ze speelt eigenlijk

[0:52:15] met wat gedachten van ja hoe moeten

[0:52:17] we dat dan doen en dat is eigenlijk

[0:52:19] nou dat is dus een vraag maar die ze zichzelf

[0:52:21] eigenlijk stelt en misschien dat ze die dan ook

[0:52:23] kan beantwoorden. Ik ga voor de volgende keer

[0:52:25] via de voorzitter aan mevrouw Van der Plas.

[0:52:28] Mevrouw Amoed. Ja, dank

[0:52:29] voorzitter. Ja, dat

[0:52:31] moeten we volgens mij niet.

[0:52:34] Tegelijkertijd is het wel zo

[0:52:35] dat we het steeds vaker over een waaier hebben.

[0:52:37] We hebben het ook over mbo-studenten.

[0:52:40] We willen de

[0:52:41] verschillen tussen mbo en hbo en

[0:52:43] wo overkleinen. En daar horen ook

[0:52:45] stappen bij. En

[0:52:47] ik vind ook echt dat we daar stappen moeten zetten.

[0:52:49] Ik noem ook een paar voorbeelden in mijn

[0:52:51] woordvoering. En ik vraag ook aan de

[0:52:53] minister van God, wat zouden we nu als eerste

[0:52:55] kunnen doen? Want het eerlijke verhaal is

[0:52:57] wel dat we het niet allemaal in één keer

[0:52:59] kunnen doen. Dus ik ben zelf ook echt

[0:53:01] op zoek van welke stap kunnen we nu zetten?

[0:53:03] Ik wil dat ook heel graag samen doen met andere partijen

[0:53:05] van hoe kunnen we het in ieder geval wel

[0:53:07] alvast in beweging krijgen? Omdat we weten

[0:53:09] het gaat niet in één keer. We gaan het niet in één keer

[0:53:12] helaas gelijk kunnen trekken.

[0:53:13] Maar waar kunnen we beginnen

[0:53:15] om dat wel zo snel mogelijk in gang

[0:53:17] te zetten? Dank u wel, voorzitter.

[0:53:31] Als er ergens een

[0:53:32] kloof gaat tussen praat en daad

[0:53:34] dan is het wel ten aanzien van het beroepsonderwijs.

[0:53:37] Want we kunnen lyrisch praten over gouden handjes,

[0:53:40] de voldoening van praktisch werk en de motor van onze economie.

[0:53:43] Maar als men in de praktijk merkt dat iedereen toch vooral hoger op wil

[0:53:46] en het VMBO en MBO ontvlucht, dan verdampen die ronkende woorden heel snel.

[0:53:52] In de SGP ziet deze periode uit naar meer daadjes en minder praatjes.

[0:53:56] Dat begint al in het basisonderwijs,

[0:53:58] waar de huidige regeling van de doorstroomtoets voor een valse start

[0:54:01] en veel demotivatie zorgt in het vervolgonderwijs.

[0:54:05] En meteen mijn eerste vraag, gaat de minister zich daar ook tegenaan bemoeien?

[0:54:09] Inzetten op passende schooladvisering zou veel goed doen.

[0:54:13] Voorzitter, ik zet mijn inbreng over passend onderwijs van gisteren meteen maar voort in het MBO.

[0:54:18] De minister is positief dat instellingen steeds meer afspraken maken voor individuele ondersteuning.

[0:54:23] En dat is inderdaad een goede beweging, maar ik zie in de evaluatie ook dat enorme verschillen bestaan

[0:54:29] als het gaat om het vastleggen van de afspraken.

[0:54:32] Dat varieert van 20 tot 100 procent, waarbij vakinstellingen er positief uit lijken te springen.

[0:54:38] Hoe wil de minister duidelijkheid en verbetering bereiken, is mijn vraag.

[0:54:42] En gaat de inspectie op dit onderdeel actiever toezien?

[0:54:46] De inspectie geeft aan dat de hulpvragen in aantal en complexiteit toenemen.

[0:54:50] Uiteraard betekent dit dat er noodzakelijke professionele ondersteuning op orde moet zijn,

[0:54:54] maar in lijn met de Onderwijsraad benadrukt de SGP dat uitdrukkelijk ook de informele sfeer

[0:55:00] van familie, netwerk en samenleving betrokken moet worden.

[0:55:03] De omgeving kan vaak meer doen dan tien professionals bij elkaar.

[0:55:07] Op de valreep zag ik vanmorgen de beleidsreactie op het advies.

[0:55:10] En die richting klinkt goed, maar helaas zag ik dat ouders en informele gezinsondersteuning

[0:55:15] opzichtig afwezig zijn.

[0:55:17] Wil de minister met organisaties zoals Ouders en Onderwijs en het Nederlands Jeugdinstituut

[0:55:21] overleggen hoe het informele netwerk beter benut kan worden?

[0:55:26] Voorzitter, het is al eerder aan de orde geweest, maar het is belangrijk dat MBO is een fatsoenlijke

[0:55:30] een eerlijke vergoeding krijgen voor de stage.

[0:55:32] Maar, zoals zojuist ook al benoemd werd,

[0:55:35] er moet ons doel daarbij niet voorbij schieten,

[0:55:37] namelijk voldoende goede stages.

[0:55:39] En inmiddels horen we dat bedrijven minder bereid lijken

[0:55:41] stages aan te bieden vanwege die hoge vergoedingen,

[0:55:44] wil de minister bij de uitwerking uitdrukkelijk oog houden

[0:55:47] voor de positie van het NKB.

[0:55:49] En hoe wil ze bevorderen dat kwetsbare studenten

[0:55:51] niet extra de type worden door de inzet op hogere vergoedingen,

[0:55:55] waardoor ze gewoon niet meer aan een stageplek komen.

[0:55:58] Voorzitter, de minister heeft inzichtelijk gemaakt

[0:56:00] welke verschillen bestaan tussen mbo en hoger onderwijs binnen de studiefinanciering.

[0:56:05] En nu kunnen we ons fixeren op het grote ideaal van gelijkheid,

[0:56:08] maar dat brengt in ieder geval hogere kosten met zich mee.

[0:56:11] En dat kan kleine, goede stappen in de weg staan.

[0:56:14] Waarom kan om te beginnen bijvoorbeeld het bedrag van de basislening niet worden gelijkgetrokken?

[0:56:20] Voorzitter, in de beleidsreactie op de wetsevaluaties mist de SGP aandacht voor de lastendruk van instellingen.

[0:56:25] De veronderstelling dat de lasten zouden dalen, bijvoorbeeld door het afschaffen van de onderwijsovereenkomst,

[0:56:29] blijkt niet bewaarheid.

[0:56:31] Geen enkele instelling ziet de lasten dalen en 15% ziet de lasten zelfs stijgen.

[0:56:37] Gaat de minister met de sector onderzoeken wel alsnog praktische verbeteringen te bereiken zijn?

[0:56:42] En als laatste voorzitter, de Raad van State heeft een nuttig advies geschreven

[0:56:45] over het burgerschapsonderwijs in het mbo.

[0:56:48] En daarin is de kritiek te lezen dat teveel accent kan liggen op de filosofie van basiswaarden,

[0:56:53] terwijl we toch vooral behoefte hebben aan burgerschapsonderwijs

[0:56:56] dat studenten helpt in de concrete beroepspraktijk.

[0:56:59] Mijn vraag is of de minister dat signaal ter harte neemt en betrekt ze in de uitwerking, in ieder geval ook het VMBO, om te zorgen dat daar een vloeiende lijn ontstaat.

[0:57:09] Dank u wel.

[0:57:27] Ja, dank u wel mevrouw Rijer. Ik geef het woord aan u, namens de fractie van de BV.

[0:57:36] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:57:39] Voorzitter, het MBO is de ruggegraad van onze samenleving.

[0:57:42] Onze zorg, techniek, bouw, logistiek, veiligheid, horeca en maakindustrie draaien op vakmensen.

[0:57:50] Toch worden mbo-studenten nog te vaak behandeld alsof zij lager onderwijs volgen,

[0:57:55] terwijl zij juist het werk doen met Nederland elke dag opsteunt.

[0:57:59] Die onderwaardering moet stoppen.

[0:58:01] Een mbo-student is geen tweede rang student.

[0:58:03] Wie met hoofd, handen en hart leert, verdient dezelfde erkenning, kansen en behandeling als studenten in het hbo en wbo.

[0:58:10] Dat vraagt om gelijke toegang tot studentenvoorzieningen, sportfaciliteiten en studentenhuisvesting, maar ook om gelijke financiële behandeling.

[0:58:20] Daar hoort ook studiefinanciering bij.

[0:58:22] Waarom maken we daarin nog onderscheid tussen mbo- en hbo-studenten?

[0:58:26] Als we mbo-studenten echt gelijkwaardig vinden, dan moet dat ook blijken uit de regelingen die wij maken.

[0:58:33] Gelijke waardering begint niet bij een campagne, maar bij gelijke rechten.

[0:58:37] Is de minister bereid hier goed naar te kijken?

[0:58:40] Het kabinet erkent inmiddels zelf dat mbo-studenten financieel tussen wal en schip vallen.

[0:58:45] Geen scholier meer, maar blijkbaar zijn ze ook geen volwaardige student.

[0:58:49] Als we mbo-studenten echt gelijkwaardig vinden, dan moeten we dat niet alleen zeggen in campagnes en mooie speeches,

[0:58:55] maar ook laten zien in beleid en financiële regelingen.

[0:58:58] Voorzitter, dan de stages.

[0:59:00] Veel studenten moeten naast hun stage ook nog extra werken om rond te komen.

[0:59:04] Dat zorgt voor stress en vergroot de kans dat studenten afhaken of schulden opbouwen.

[0:59:10] De PVV begrijpt daarom de wens voor een betere stagevergoeding.

[0:59:14] Maar wij maken ons zorgen dat werkgevers minder stageplekken gaan aanbieden als ze de lasten verder oplopen.

[0:59:22] Juist in sectoren met enorme personeelsrecorden zoals de zorgbouwtechniek kunnen we dat niet gebruiken.

[0:59:29] Maar voorzitter, we zien dat het stagefonds Zorg, dat helaas in 2028 definitief stopt, een groot succes is.

[0:59:39] Is de minister bereid dit fonds in stand te houden en deze uit te breiden met de andere cruciale beroepen zoals bouw en techniek?

[0:59:49] Voorzitter, en wat is zorg gebaard, en dat heb ik al eerder benoemd in het mbo, is dat zij steeds meer problemen moeten oplossen die elders in het onderwijs zijn ontstaan.

[0:59:59] Basisvaardigheden die onvoldoende worden aangeleerd komen nu op het bordje van het mbo-hoe terecht.

[1:00:05] Mbo-scholen zijn geen reparatiebedrijven voor falend onderwijsbeleid.

[1:00:10] Mbo-studenten kiezen voor vakmanschap en praktijkgericht onderwijs en beroepen waar Nederland op draait.

[1:00:17] Geeft scholen daarom de ruimte om jongeren goed op te leiden voor de arbeidsmarkt zonder eindeloze Haagse bureaucratie.

[1:00:25] Tot slot, voorzitter.

[1:00:26] De PVV wil tot mbo-opleidingen bereikbaar blijven in heel Nederland, ook buiten de Randstad.

[1:00:34] Jongeren mogen niet te dupe worden van haarsen, spreadsheets, concurrentie tussen instellingen of verdwijnende opleidingen in de regio.

[1:00:42] En ook in de krimpgebieden moet het aanbod van mbo-opleidingen voldoende zijn.

[1:00:48] Voorzitter, waardering betekent ook dat we studenten serieus nemen in hun eigen keuzes.

[1:00:54] Jongeren moeten niet door de overheid een richting in worden geduwd.

[1:00:57] Studie-succes begint bij motivatie.

[1:01:00] Laat mbo-scholen snel en flexibel inspelen op de arbeidsmarkt zonder eindeloze Haagse bemoeienis.

[1:01:08] Dank u wel, voorzitter.

[1:01:13] Ik zie een interruptie van mevrouw Van der Plas.

[1:01:18] Ja, voorzitter. Ik heb op 1 april een motie ingediend om ook voor het rijke studentenleven, ook voor mbo-studenten.

[1:01:27] Dat ze ook dezelfde faciliteiten krijgen zoals hbo- en wo-studenten.

[1:01:32] En daar heeft de PVV tegen gestemd.

[1:01:35] Kan mevrouw Rijer uitleggen waarom zij dit niet gelijk wil trekken?

[1:01:40] Mevrouw Rijer.

[1:01:41] Ja, dankjewel voorzitter.

[1:01:43] Dat klopt helemaal wat mevrouw Van der Plas zegt.

[1:01:45] We hebben inderdaad tegen gestemd.

[1:01:47] Omdat wij niet vinden dat de overheid dat moet faciliteren.

[1:01:50] Maar dat dat vanuit de studentenverenigingen zelf moet komen.

[1:01:54] Of studenten.

[1:01:56] Mevrouw Van der Plas.

[1:01:59] Sorry, ik had mijn microfoon nog aan.

[1:02:01] Ja, dat is juist het probleem, want dat wordt al jaren geprobeerd en dat gebeurt niet.

[1:02:05] En deze motie vroeg eigenlijk min of meer om mbo-instellingen met elkaar in gesprek te laten gaan.

[1:02:11] Dus juist dat het weer vanuit de mbo-instellingen zou komen.

[1:02:14] Toch heeft de PVV daarop tegengestemd.

[1:02:17] En dan blijft mijn vraag, waarom?

[1:02:19] Mevrouw Rijer?

[1:02:20] Ja, dankjewel voorzitter.

[1:02:21] Dan kom ik toch weer helaas met dezelfde antwoord.

[1:02:25] Omdat wij vinden dat dat vanuit de studentenvereniging zelf moet komen.

[1:02:30] En ik denk dat studenten hier ook wel wat creatiever in mogen zijn.

[1:02:34] En wij blijven van mening dat niet alles gefaciliteerd moet worden door het Rijk.

[1:02:40] Mevrouw van der Plas.

[1:02:42] Voorzitter, de opvatting van het BBB is de overheid een vangnet en een trampoline.

[1:02:47] En dat is een vangnet voor mensen die in de knel zitten die het echt niet redden.

[1:02:51] Daar moeten we voor zijn.

[1:02:52] Maar ook een trampoline voor mensen om even dat extra steuntje te geven.

[1:02:55] Hoe ziet PVV dat?

[1:02:58] Want het is dan niet regulering, maar het is een vangnet en een trampoline.

[1:03:02] Mevrouw Reijer.

[1:03:04] Ja, dankjewel voorzitter.

[1:03:06] Het is dezelfde vraag in een andere vorm gegoten.

[1:03:09] Dus mijn antwoord blijft wel hetzelfde.

[1:03:12] Studentenverenigingen, studenten kunnen zelf heel creatief zijn.

[1:03:14] MBO-instellingen kunnen studentenverenigingen daarmee helpen.

[1:03:18] Maar wij blijven van mening totdat niet gefaciliteerd hoeft te worden door het Rijk.

[1:03:25] We hebben zelf een plas.

[1:03:29] Ja, ik blijf er toch even op doorgaan.

[1:03:31] Want het komt juist uit de studenten die ons vragen van jongens, help ons hier gewoon eventjes mee.

[1:03:38] Misschien dat er dan even een doorbraak komt, want op deze manier gaat het niet.

[1:03:43] Is de PVV dan bereid om daar opnieuw naar te kijken als er weer een nieuw voorstel komt om daar nog weer een extra zetje aan te geven?

[1:03:50] Om daar dan wel aan mee te doen en niet de mbo-studenten gewoon laten zakken.

[1:03:56] Mevrouw Rijer?

[1:03:58] Ja, dankjewel voorzitter.

[1:04:00] Ook daarin blijf je toch bij het antwoord.

[1:04:03] Wij blijven dus echt vermenigd dat dit niet aan het rijk is om dit te faciliteren.

[1:04:08] Maar omdat mbo-studentenverenigingen dat zelf kunnen doen.

[1:04:11] Misschien is het ook nog zelfs hulpvragen van hbo-studentenverenigingen die we dat setje willen geven.

[1:04:21] Oké, mevrouw Rijer was aan het einde van uw betoog.

[1:04:24] Ja, dat klopt.

[1:04:25] Oké, dan draag ik het voorzitterschap weer over aan mevrouw Rijer.

[1:04:28] Ja, dank u wel. Dan zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn en schorsen wij tot drie uur, zodat de minister aan haar eerste termijn kan beginnen.

[1:04:48] Dus tot zo.

[1:31:13] Ik heropen de vergadering en dan begin ik met de eerste termijn van de minister.

[1:31:21] Dus ik geef bij deze de minister het woord.

[1:31:25] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[1:31:29] Goedemiddag allemaal.

[1:31:30] Ik moest even wandelen om weer terug deze zaal in te komen.

[1:31:33] Wat hebben we al een mooi debat kunnen aanschouwen.

[1:31:38] In ieder geval ik in mijn rol als minister moet eerlijk zeggen dat ik daar ook wel van genoten heb.

[1:31:43] Met heel veel mooie, terechte, scherpe vragen die ik allemaal niet één voor één, maar in samenhang ga beantwoorden.

[1:31:51] Dat doe ik in een aantal grote thema's die ik geclusterd heb.

[1:31:55] Ik ga beginnen met het thema waar we denk ik het meest over gesproken hebben met elkaar.

[1:31:59] Dat gaat over de randvoorwaarden voor studenten.

[1:32:01] Daar gaat het uiteindelijk in de eerste plaats om.

[1:32:05] Dat de randvoorwaarden voor de studenten die allemaal op de publieke tribune zitten en in spanning afwachten.

[1:32:11] Wat gaat de minister daar allemaal over zeggen?

[1:32:13] Dus daar begin ik mee.

[1:32:14] Er zitten allerlei vragen in over studentenvoorzieningen, over de studiefinancieringsdiscussie die we met elkaar hebben gehad.

[1:32:21] Dan heb ik een thema rondom kwaliteit.

[1:32:24] Er zijn natuurlijk ook een aantal vragen door de Kamerleden overgesteld.

[1:32:28] Dan ga ik door met de stages.

[1:32:30] De discussie over de stagevergoeding en de stagetekorten.

[1:32:34] Mijn volgende blok gaat over de bekostiging.

[1:32:37] Dus de herziening van het bekostigingsstelsel gaat het over.

[1:32:40] Dan ga ik door naar de arbeidsmarkt van de toekomst.

[1:32:43] En dan heb ik één vraag overig.

[1:32:45] Dat gaat over de lastendruk.

[1:32:47] En dan sluit ik misschien af met de overkoepelende ambities voor het mbo.

[1:32:50] We kijken even hoe laat het dan is.

[1:32:51] Misschien is het dan al etenstijd voor iedereen.

[1:32:55] Dus ik zal maar proberen zoveel mogelijk aan de tijd te houden.

[1:32:58] Maar in het licht van het feit dat we volgens mij het langste gesprek met elkaar hebben gehad,

[1:33:03] of u samen, over de randvoorwaarden en ook de waardering voor de mbo-studenten

[1:33:10] in vergelijking met studenten uit andere onderwijssectoren,

[1:33:14] leek het me verstandig om daarmee te beginnen.

[1:33:16] En meerdere van de Kamerleden vragen mij van hoe gaan we nou het mbo daadwerkelijk gelijkwaardig erkennen en waarderen in vergelijking tot een student die naar een hogeschool gaat of naar een universiteit.

[1:33:28] En volgens mij zei de heer Stoffer, mijn moeder zei altijd praatjes vullen geen gaatjes, maar u zei het net een beetje anders.

[1:33:41] Meer daatjes en minder praatjes, overigens heette mijn oma daatje, daar moest ik ook aan denken.

[1:33:45] Ja, mijn moeder zei altijd praatjes vullen geen gaatjes.

[1:33:48] En volgens mij is een algehele samenvatting van de discussie die u met elkaar heeft gehad,

[1:33:55] dat we al een aantal periodes, ook in het kabinet en verschillende kabinetten, praten over die waaier.

[1:34:02] En dat we vinden dat een mbo-student ook gelijkwaardig behandeld moet worden als een hogeschool of universitair student.

[1:34:10] En dat zit hem deels in toegang tot voorzieningen, denk aan sport, cultuur, studentenhuisvesting.

[1:34:16] ...bestuursjaren bij verenigingen, maar het gaat ook over die financiële positie van studenten.

[1:34:21] En ik denk dat we echt wel een aantal hele belangrijke stappen met elkaar hebben gezet.

[1:34:26] Het feit dat we nu over studenten spreken, niet meer over leerlingen, en daar moeten we nog steeds mensen op corrigeren.

[1:34:31] Er zijn stickers die u op uw laptop kan plakken om u daar elke dag aan te herinneren.

[1:34:36] Maar we zijn er nog niet, en daar wil ik ook eerlijk in zijn.

[1:34:40] En ik zal u dadelijk vertellen waar we staan.

[1:34:44] Wat ik gisteren in de jobmonitor die hier voor mij ligt, waar je je ook naar verwezen hebt, heb kunnen teruglezen, is dat aan de ene kant zie je dat de mbo-studenten zich meer gewaardeerd voelen dan een aantal jaren terug.

[1:34:55] Er was een prachtige NOS-stories die daar ook een reportage van maakte.

[1:34:59] En die beweging moeten we denk ik allemaal met elkaar continueren en ook afronden.

[1:35:03] Dus zowel de politiek, de werkgevers, media, ouders, dat is eigenlijk een collectieve verantwoordelijkheid voor onze hele samenleving.

[1:35:11] En ik wil beginnen met die discussie die u had over de studentvoorzieningen, zoals de sportfaciliteiten.

[1:35:16] En wat je ziet, en dat is wel afhankelijk van de instellingen en de verschillende steden,

[1:35:21] is dat steeds meer mbo-studenten toegang krijgen, maar dat het dus nogmaals afhankelijk is van waar je dan je studie volgt.

[1:35:28] Ik wil ook wel even noemen hier, dat als het gaat bijvoorbeeld over sportfaciliteiten,

[1:35:33] dat een groot deel van die sportfaciliteiten door de universiteiten worden gefinancierd voor hun studentenpopulatie.

[1:35:40] Dus als wij met elkaar een situatie willen creëren dat alle studenten naar die sportvoorzieningen moeten kunnen gaan, dan moeten we ook met die hele keten van onderwijsinstellingen dat gesprek gaan hebben.

[1:35:51] En wat ik hier zeker wil toezeggen, is dat hoe je dit nou landelijk wat meer invulling kunt geven, zeker de moeite waard is om verder te verkennen.

[1:35:59] Want die faciliteiten die liggen er, maar er staat ook best wel veel druk op de universiteiten zelf om dat zowel rendabel te houden.

[1:36:06] En in sommige gevallen is het juist eigenlijk veel te druk al in die sportfaciliteiten.

[1:36:11] Dus hoe ga je dat dan doen?

[1:36:11] Dus het is niet zomaar, oh we gaan in Den Haag bepalen alle sportcentra die de universiteiten hebben gecreëerd.

[1:36:19] Zowel in de binnenruimtes als in de velden.

[1:36:21] Want dat gaat eigenlijk best wel ver.

[1:36:23] Hoe dat qua sportfaciliteiten ontwikkeld kan worden.

[1:36:27] Maar ik wil je zeker toezeggen dat ik een mogelijke landelijke invulling.

[1:36:31] En dat doe ik dan samen met de MBO-raad en met de Vereniging van Universiteiten en Hogescholen.

[1:36:36] Want hoe kunnen we hier nou zorgen dat die gelijkwaardigheid op die manier toch tot uiting kan komen?

[1:36:41] En wat ik ook wel een hele belangrijke opmerking vind die meerdere van u hebben gemaakt.

[1:36:45] Je wil op die arbeidsmarkt gaan. Gaat die MBO-student samenwerken met een hogeschoolstudent en met een universitair student?

[1:36:53] En je zou willen dat ze elkaar ook veel eerder tijdens hun studietijd automatisch al tegenkomen.

[1:36:59] En hoe mooi is dat als je dat doet via sport of via cultuur of via welke vorm van studentenleven ook die je kiest.

[1:37:06] Dus die toezegging kan ik ook doen.

[1:37:09] Het volgende wat ik u kan melden is dat we op dit moment bezig zijn om te zorgen dat mbo-studenten ook hun bestuursjaar kunnen volgen.

[1:37:17] Wat we bijvoorbeeld zien bij de universiteiten en de hogescholen.

[1:37:21] En dat willen we uiterlijk in 2028, dat klinkt heel ver weg voor sommigen.

[1:37:25] Maar dat is in Haagse begrippen nog relatief snel.

[1:37:29] dat dat ook wettelijk mogelijk is.

[1:37:31] Want hoe mooi zou het zijn als je een bestuursjaar kan lopen bij je bestuur van je instelling...

[1:37:36] om op die manier ook gewoon een hartstikke mooie werkervaring te hebben.

[1:37:41] Ik ga u even onderbreken.

[1:37:42] U heeft een interruptie van mevrouw van der Plas.

[1:37:46] Ja, dank u wel.

[1:37:47] En dat gaat over het eerste deel van de beantwoording van de minister.

[1:37:51] Want zij geeft erop een toezegging om het verder te verkennen.

[1:37:54] Dat gelijkwaardige studentenleven, even kort gezegd.

[1:37:58] Want bij een toezegging hoort altijd een brief en een termijn.

[1:38:01] En dat is dus ook mijn vraag.

[1:38:04] Op welke termijn en wanneer kunnen we daar een brief over verwachten?

[1:38:13] Ik zou denken in de gesprekken die ik met de koepels heb, ook de komende periode,

[1:38:19] dat wij zo voor de kerst, dat ik daar wel richting moet kunnen geven.

[1:38:26] wat hebben die gesprekken opgeleverd, wat gaat dat concreet ook kunnen betekenen voor de doelgroep hier aanwezig.

[1:38:35] Dus dat zou mijn tijdslijn zijn.

[1:38:38] Dan gaan mensen misschien naast mij denken dat het heel snel is, maar ik denk dat dit wel realistisch is.

[1:38:45] Ik stel even het volgende voor, bedankt voor uw antwoord.

[1:38:48] Dat we de minister eerst de blokken laten afmaken en dat we per blok dan de vragen gaan stellen als de Kamer het daar mee eens is.

[1:38:57] Dan wil ik u vragen uw eerste blok af te maken.

[1:39:00] Ja, die is net begonnen pas hoor.

[1:39:02] Maar ik zal proberen, voordat ik dadelijk...

[1:39:05] Dan de studentenhuisvesting is een thema waar we ook al met elkaar over gesproken hebben.

[1:39:11] Dat we daar ook meer kansengelijkheid willen bieden.

[1:39:17] Om die studentenhuisvesting te verbeteren en die kansengelijkheid ook te bieden, zijn onder andere JobMBO en de MBO-raad aangesloten bij het Landelijk Platform voor Studentenhuisvesting, waar ze ook samen gezamenlijke doelen gaan stellen en ook samen aan die huisvestingsopgaven gaan werken.

[1:39:36] En ook daar blijf ik nauw betrokken om te kijken waar leidt dat uiteindelijk toe.

[1:39:40] Want dat moet dan ook leiden tot inderdaad die toegankelijkheid voor de mbo-student.

[1:39:47] Ik ga nu over naar de discussie rondom de financiële situatie.

[1:39:52] Ik denk dat we ons allemaal zorgen maken om het feit dat er mbo-studenten zijn die opgroeien in financieel heel ingewikkelde omstandigheden.

[1:40:00] Ik heb zelf bij een mbo-instelling in Rotterdam veel gesprekken gevoerd met studenten.

[1:40:05] Dan schrik je echt van de financiële stress die ze op hun schouders hebben.

[1:40:09] En als je financiële stress hebt, naast dat je ook nog moet studeren,

[1:40:12] dan doet dat iets überhaupt met je mogelijkheden om je studie te kunnen halen.

[1:40:17] Dat leidt tot uitval. Ik denk dat we dat allemaal met elkaar delen.

[1:40:22] Dus laat ik in de eerste plaats beginnen met de schoolkosten.

[1:40:26] Daar heeft de onderwijsraad een advies gegeven en ook die probleemanalyse heel scherp neergezet.

[1:40:32] Ook dat die hoogschoolkosten dus ook echt een drempel kunnen vormen voor de toegankelijkheid al überhaupt van het mbo en het behalen van wat we dan noemen die startkwalificatie.

[1:40:41] En vooral ook voor minderjarige studenten, want die hebben nog geen recht op studiefinanciering.

[1:40:45] Dus die zijn wel aan het studeren als je 16, 17 bent, maar je krijgt dus nog geen studiefinanciering.

[1:40:50] En dat is ook waarom de onderwijsraad zegt, maak dat nou kosteloos, die schoolkosten, voor die minderjarige studenten.

[1:40:58] Het eerlijke antwoord is dat als ik alle schoolkosten gratis beschikbaar zou stellen voor de hele doelgroep, populatie en mbo-studenten,

[1:41:06] dan heb ik daar op dit moment geen middelen voor in de coalitieafspraken die er gemaakt zijn en de financiële plaat die daarbij hoort.

[1:41:15] Wat ik wel wil doen is meer dan een poging, echt serieus overwegen hoe ik in aanvulling op het coalitieakkoord toch nog een extra stap kan zetten

[1:41:26] voor die meer gelijkwaardige positie van de mbo-studenten.

[1:41:29] En ik kom daarop terug, specifiek in relatie tot de schoolkosten, noem ik dan even.

[1:41:34] En ik kom daarin terug in de brief over de herziening van de bekostiging.

[1:41:37] En ik heb een mapje hier ook nog over de bekostiging.

[1:41:39] Want wij zijn daar, as we speak, volop mee bezig.

[1:41:43] Dat komt ook naar de Kamer voor de zomer.

[1:41:45] En daar gaan wij ook een voorstel doen hoe hiermee om te gaan.

[1:41:49] Dus daar moet je helaas nog even op wachten, omdat ik ook nog in het overleg ben

[1:41:52] Met onder andere de instellingen, het ministerie en mijzelf.

[1:41:57] Dan kom ik nu bij de studiefinanciering.

[1:42:02] Daar is denk ik de constatering, en ik geloof dat mevrouw Armoed het zei,

[1:42:08] dat er historisch enorme verschillen zijn gegroeid in de bedragen die wij toekennen aan studenten.

[1:42:16] In dit geval mbo-studenten die recht hebben op studiefinanciering

[1:42:19] in vergelijking met studenten die aan een hogeschool of een universiteit studeren.

[1:42:25] En ik moet ook in alle eerlijkheid zeggen dat voor heel veel van die verschillen,

[1:42:29] ook toen ik net binnenkwam op het ministerie en me daarin ging verdiepen,

[1:42:33] waaronder bijvoorbeeld dat bedrag voor die thuiswonende beurs,

[1:42:36] er geen aan bewijzbare reden is waarom dat verschil op die manier gegroeid is.

[1:42:40] Dit is eerlijk gezegd ook met heel veel verschillende wetswijzigingen

[1:42:43] in verschillende kabinetsperiodes op die manier zo gegroeid.

[1:42:47] En een van mijn voortgangers heeft ook al die verschillen in die studiefinancieringstelsels uitgebreid onderzocht en ook wel met de Kamer gedeeld.

[1:42:57] En als je het allemaal bij elkaar optelt, dan zou het betekenen dat willen we dat in één klap gelijk trekken, dan hebben we, het bedrag heeft u al genoemd,

[1:43:04] hebben we 400 miljoen euro nodig om dat dan ook in één klap recht te trekken.

[1:43:11] Tenzij ik alle normbedragen ga verlagen tussen de studenten, dan is het natuurlijk een ander verhaal.

[1:43:18] Maar dan heb je weer de situatie dat je de doelgroep hoogschool- en universitairstudenten eigenlijk kort om die gelijktrekking te doen.

[1:43:25] Dus dat zou niet mijn voorkeurssituatie op dit moment zijn.

[1:43:30] Nou is dat natuurlijk niet het antwoord wat u nu wil horen.

[1:43:33] Ook omdat we allemaal erkennen dat je niet inhoudelijk kan verklaren waarom die verschillen er zijn.

[1:43:40] En zoals mevrouw Biekman in haar antwoord aan de Kamerleden aangaf, het eerlijke verhaal is dat op het moment dat er aan de coalitietafel gesproken moest worden, kunnen we de bezuinigingen van eerdere periodes terugdraaien, die met name in het hoger onderwijs zijn geweest, kunnen we die herstellen.

[1:44:02] Er toen een envelop voor OCW is gekomen en de keuze daar is gemaakt om een van de maatregelen te richten op die uitwonende beurs voor alle studenten.

[1:44:13] Het effect daarvan is dat met name hoogschool- en universitairstudenten daarvan profiteren, omdat die meer uitwonend zijn dan de mbo-student.

[1:44:22] Dat is ook allemaal waar, ga ik ook allemaal niet onder tafel schuiven.

[1:44:28] Wat we met elkaar moeten doen, is ook in het licht van de beleidsbrief die wij u hebben gestuurd,

[1:44:35] waar wij binnenkort een gesprek over gaan hebben,

[1:44:37] inclusief ook gesprekken in aanloop naar de discussie over de onderwijsbegroting,

[1:44:41] met elkaar kijken van wat vinden nou alle partijen van de keuzes die wij daarin gemaakt hebben.

[1:44:47] Want de coalitie staat voor deze afspraak, die hebben we gemaakt in februari.

[1:44:52] Tegelijkertijd heb ik ook in het vorige debat gezegd, hebben wij prachtig 66 zetels,

[1:44:57] Maar hebben wij ook samenwerking nodig, breder in deze kamer.

[1:45:01] Die willen we ook oprecht gaan zoeken.

[1:45:03] En dat betekent dat we nu van alles ook gehoord hebben hier.

[1:45:06] En dat het ook aan de coalitie is om samen met mij te bekijken.

[1:45:10] Wat vinden wij hier nou van? Hoe moeten wij hiermee omgaan?

[1:45:13] En daar is het antwoord nu nog niet op te geven.

[1:45:16] Nogmaals, wat ik hoor ook iedereen zeggen, het probleem ligt er.

[1:45:19] We erkennen de situatie dat als we een waaier willen.

[1:45:22] En we willen dat we geen praatjes hebben, maar daden laten zien.

[1:45:27] wanneer gaan we dat dan doen? Gaat dat in deze periode gebeuren of komt dat in een volgende kabinetsperiode?

[1:45:32] En hoe zorgen we dat het dan wel rechtgetrokken gaat worden als het nu niet rechtgetrokken kan worden?

[1:45:37] Want zoals mevrouw Biekman ook in alle eerlijkheid zei, het moet van de onderwijsbegroting komen.

[1:45:43] Dus daar hebben we dan de discussie over. Dus ergens anders gaat dat dan ook mogelijkerwijze pijn opleveren.

[1:45:49] Ik denk dat we die discussie misschien nu niet moeten, want we gaan nog meerdere debatten hebben,

[1:45:53] zowel over de beleidsbrief als over de begroting in het algemeen.

[1:45:57] Maar dit is ook het eerlijke verhaal wat ik nu hier met u wil delen.

[1:46:03] Wat we wel al doen, die vraag werd mij ook gesteld.

[1:46:05] Dat gaat over de basisregels voor het schoolkostenbeleid.

[1:46:09] We hebben gisteren met de MBO-raad en JobMBO de hernieuwde basisregels voor schoolkosten ondertekend.

[1:46:19] Hierdoor gaan we hoge schoolkosten voor studenten tegen.

[1:46:22] Tegen en krijgen studenten ook gewoon meer duidelijkheid over hun rechten en tegemoetkoming.

[1:46:27] Want er ligt eigenlijk best het een en ander waar studenten recht op hebben, maar ze weten het heel vaak niet.

[1:46:32] Dus het is ook een kwestie van hoe communiceren we dat nou beter per instelling.

[1:46:36] Waar prachtige posters ook voor zijn, die ik iedereen kan aanraden.

[1:46:42] Verder is er een mbo studentenfonds.

[1:46:44] Dat gaat met name over minderjarige studenten uit gezinnen met een minimum inkomen.

[1:46:49] Die kunnen via dit mbo studentenfonds ondersteuning krijgen.

[1:46:52] Er is een tegemoetkoming schoolkosten voor minderjarige studenten.

[1:46:56] Dat is ongeveer 80 euro, dat is met drie jaar verlengd.

[1:46:59] Dat zit allemaal al in de afspraken.

[1:47:04] En per 27 krijgen de BBL-studenten het volledige minimum jeugdloon.

[1:47:09] Ook dat is inmiddels op die manier georganiseerd.

[1:47:14] Dan had ik nog een vraag over de basislening.

[1:47:17] De vraag van de heer Stoffer, kan de basislening niet gelijk getrokken worden?

[1:47:21] Daar is ook niet het makkelijke antwoord op, ja dat kan.

[1:47:24] Want als je dat doet, dan kost dat ongeveer ook een paar miljoen.

[1:47:28] Ook daar moeten we praten over, waar gaan we die dekking daarvoor halen.

[1:47:32] En de maatregel gaat misschien de maximale financiële ruimte van mbo-studenten vergroten.

[1:47:38] Maar dit gaat over maar een hele kleine groep.

[1:47:41] Het is maar een klein deel in onze populatie dat leent, of maximaal leent.

[1:47:45] Wat ik mij heb laten vertellen is het 5% van het totaal aantal mbo-studenten met studiefinanciering.

[1:47:51] Maar ook deze discussie, als het gaat over de leningenkant van de studiefinanciering, zoals we die met elkaar hebben gebouwd door de jaren heen,

[1:48:00] als we het willen aanpakken, zouden we het gewoon allemaal tegelijk een keer moeten kunnen aanpakken.

[1:48:04] Daar hoort ook een discussie bij over de leningenstructuur.

[1:48:08] En nogmaals, ik kan niet beloven dat we dat kunnen doen binnen deze kabinetsperiode,

[1:48:12] maar ik zou wel ook met elkaar willen kijken hoe zorgen we dat we niet periodes na elkaar deze discussie hebben,

[1:48:18] zonder dat we dit op enig moment met elkaar daadwerkelijk gaan regelen.

[1:48:24] Dan was er nog een vraag van mevrouw Tjeggai over de automatische restitutie van les- en cursusgeld.

[1:48:32] Ook daar geld kost 27 miljoen, u noemde het al.

[1:48:36] Of was het niet uw vraag? Oh, excuses.

[1:48:39] Oh, dat was van mevrouw Armoed.

[1:48:46] Ook daar moeten we met elkaar het gesprek hebben

[1:48:50] Dat gaat ook over een dekking van 27 miljoen

[1:48:53] Die niet in de huidige vorm is opgenomen

[1:48:58] Dan ga ik door met de vragen over de verschillen in ondersteuning

[1:49:03] De instellingen maken steeds meer afspraken

[1:49:06] Binnen hun eigen community over de individuele ondersteuning

[1:49:14] en wat u vraagt is hoe zorg je nou dat er meer duidelijkheid komt

[1:49:18] en ook verbetering en gaat de inspectie daar ook wat scherper op toezien

[1:49:23] ik denk dat het goed is dat er steeds meer afspraken

[1:49:26] die de mbo-instellingen maken met studenten over ondersteuning

[1:49:29] ook echt worden vastgelegd

[1:49:32] maar we zijn er nog niet aangezien er nog zoveel variëteit bestaat

[1:49:36] dus ik zou ook graag met de mbo-raad in gesprek willen met de leden

[1:49:40] om te kijken hoe kunnen we nou zorgen dat we wat meer uniforme ondersteuningsafspraken kunnen vastleggen,

[1:49:47] zodat dat ook voor iedereen helder is.

[1:49:49] En ik zou ook willen zien hoe de inspectie hierop kan toezien, zodat ook die afspraken worden nageleefd.

[1:49:55] Want er is al best wel veel aan ondersteuning, maar laten we dan ook zorgen dat het voor iedere student beschikbaar komt

[1:50:02] en dat we dan ook monitoren dat dat daadwerkelijk zo is.

[1:50:05] Dus wat ik wel merk en ook zelf zie in alle gesprekken die ik heb de afgelopen periode met zowel instellingen individueel of met de MBO-raad als het bestuurlijk orgaan,

[1:50:16] is dat instellingen steeds meer ervaringen met elkaar delen, echt ook wel met elkaar de schouders eronder hebben gezet.

[1:50:23] Maar nogmaals, ik zal ook opnieuw de verschillen en onze wens om daar generiekere afspraken over te maken, bij hen onder de aandacht brengen.

[1:50:32] Dan heb ik ook nog een vraag gekregen rondom het welzijn van studenten en het betrekken van het informele netwerk, de ouders.

[1:50:43] We hebben inderdaad een brief gestuurd naar de Kamer wat gaat over welzijn van studenten in het algemeen, niet alleen gericht op de mbo-doelgroep.

[1:50:51] We hebben ook een debat gepland binnenkort waarin we over dit thema in de breedte gaan praten.

[1:50:57] En ik zou meneer Stoffer willen vragen om ook met elkaar in het gesprek te gaan hoe wij de rol van het informele netwerk zien in de ondersteuning van studenten als we die brief met elkaar gaan bespreken.

[1:51:10] En dan kunnen we het ook hebben over het belang van het praten met organisaties zoals Ouders en Onderwijs en het Nederlandse Jeugdinstituut.

[1:51:19] Ik ben er bijna met dit eerste blokje.

[1:51:23] Discriminatie.

[1:51:25] Mevrouw van der Plas vroeg mij waarom is opleidingsgrond niet een grondslag op basis waarvan je discriminatie kan vaststellen.

[1:51:38] Daar heb ik verschillende adviezen over gelezen, ook vanuit het College voor de Rechten van de Mens.

[1:51:46] En wat ik u wil toezeggen is dat ik nogmaals in de verschillende adviezen die er liggen,

[1:51:52] Maar ook in de juridische structuur die we kennen, zowel als het gaat over onze eigen grondwet, nationale wetten, onze internationale verdragen, om te kijken waar zit nou daadwerkelijk een legitieme reden om te zeggen hier gaan we actie opzetten of waar is het eigenlijk al in die verschijnenheid aan juridische instrumenten gedekt.

[1:52:16] Dus mijn antwoord is, ik ga op alle kamerbrieven die u al eerder heeft gehad en de adviezen die er liggen, zelf nog even mijn eigen ogen oprichten.

[1:52:26] En dan kom ik bij u terug wat daar mogelijke vervolgstappen zouden kunnen zijn.

[1:52:33] En die toezegging, u wil weten wanneer, doen we in dezelfde brief als de brief over de studentenvoorzieningen.

[1:52:41] Dat lijkt me een mooie afspraak.

[1:52:44] Dat was het eerste blokje.

[1:52:47] Dan geef ik het woord aan mevrouw Tregali.

[1:52:54] Ja, voorzitter, dank.

[1:52:57] En wat ik een beetje lastig daaraan vind is...

[1:53:00] Ja, ik hoor best wel welwillendheid in de beantwoording van de minister.

[1:53:05] Maar ik hoor haar ook zeggen, ja, we moeten ervoor zorgen...

[1:53:07] dat we hier niet meerdere kabinetsperiodes over door blijven praten...

[1:53:09] over die gelijke studiefinanciering, zonder dat er iets geregeld wordt.

[1:53:14] Maar volgens mij is dat precies wat we aan het doen zijn.

[1:53:16] Want, ik bedoel, ik ben nog niet zo heel lang Kamerlid...

[1:53:18] Maar dit is inmiddels de vierde minister van OCW waar ik deze discussie mee heb.

[1:53:23] En die dan samenvattend zegt, ik wil het heel graag, maar nu gaat het niet lukken.

[1:53:28] En ik word al helemaal verdrietig als ik de minister hoor zeggen, het gaat deze kabinetsperiode niet lukken.

[1:53:34] Ik vind dat toch wel een groot probleem.

[1:53:37] Dus ja, ik vind het jammer dat de minister of haar partij niet aan de onderhandelingstafel heeft geregeld dat dit recht getrokken wordt.

[1:53:46] Dus hoe ziet de minister dit dan nu verder voor zich?

[1:53:52] Minister.

[1:53:54] Hij deed het nog niet. Mevrouw de voorzitter.

[1:53:56] Ja, wat ik net zei is dat aan de onderhandelingstafel, waar ik via een andere hoedanigheid aan tafel zat, dat weet u ook.

[1:54:07] Er een keuze is gemaakt om een groot deel van de bezuinigingen zoals die in vorige periodes zijn gecreëerd te herstellen.

[1:54:15] Dat zag je met name op de hoogscholen en de universiteiten.

[1:54:19] En wat wij denk ik met elkaar moeten doen is in licht van het feit dat we volgens mij kamerbreed de situatie zoals die in het studiefinancieringstelsel is gecreëerd.

[1:54:32] Vanwege allerlei opeenstapeling van wetten die ook die bedragen zo verschillend hebben gemaakt.

[1:54:38] Dat we daar met elkaar gesprek moeten voeren wanneer gaan wij daar een antwoord op geven.

[1:54:42] Het eerlijke antwoord vanuit mij is dat ik nu geen dekking van 400 miljoen heb om dat recht te trekken.

[1:54:48] Ik denk dat dat bij iedereen een soort graat in de keel aan het worden is.

[1:54:52] Ik denk iedereen die hier zit en zeker de mensen die daar op die publieke tribune zitten.

[1:54:57] En wat ik net ook aangaf is dat wij met elkaar nog een gesprek gaan hebben over de brede beleidsbrief.

[1:55:03] We gaan met elkaar een gesprek hebben over de onderwijsbegroting.

[1:55:05] Laten we dan ook dat gesprek hebben.

[1:55:07] En of daar dan ruimte is, dat kan ik nu nog niet zeggen.

[1:55:09] Want wij zijn nog in gesprek met uw Kamer en volgens mij is ook de intentie vanuit het kabinet, omdat we een minderheidscoalitie zijn, om dat gesprek ook in alle oprechtheid met elkaar te gaan doen.

[1:55:21] Daar hebben we ook nog tijd voor.

[1:55:23] Je hoort hier niemand zeggen, wij erkennen niet dat dit feit ons allemaal een doorn in het oog is.

[1:55:30] Tegelijkertijd hoort u ons ook zeggen, dat betekent ook dat er andere keuzes moeten worden gemaakt waar dat geld dan niet naartoe gaat.

[1:55:36] En dat zijn vaak hele moeilijke keuzes.

[1:55:38] Laten we dat gesprek met elkaar de komende tijd hebben.

[1:55:41] En als dat dan niet zou lukken omdat we niet de voldoende meerderheid hebben voor de keuze die dan voor ligt.

[1:55:47] Ja, dan wordt het in een volgende kabinetsperiode.

[1:55:49] En dan zou mijn strategie wel willen zijn.

[1:55:51] Hoe zorg je dan dat je, als het gaat over besprekingen, informaties, je niet met elkaar blijft noemen dat er een waaier is en dat iedereen gelijk is.

[1:56:00] Dat is nu de afgelopen periode niet gebeurd.

[1:56:04] Dat is gewoon het eerlijke verhaal, mevrouw de voorzitter bedoel ik.

[1:56:11] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:56:13] Ja, ik vind het toch een erg onbevredigend antwoord, want de keuzes over de OCW-begroting, het voorstel voor de OCW-begroting, komt van de minister.

[1:56:21] En de minister is in charge en natuurlijk moet zij een meerderheid halen in de Kamer.

[1:56:26] Maar laten we niet doen alsof dit ons allemaal maar overkomt en we er niks meer aan kunnen veranderen.

[1:56:32] Want dat kunnen we volgens mij wel.

[1:56:34] En ik vind het heel kwalijk, juist voor al die mensen die op de tribune zitten, maar ook thuis misschien in spanning mee zitten te kijken,

[1:56:42] dat we nu met de vierde keer op rij met de minister deze discussie hebben van we schuiven het voor ons uit.

[1:56:48] Politieke keuzes zijn inderdaad moeilijk om te maken, maar durf dan een keer te kiezen voor het NBO.

[1:56:54] Volgens mij zeg ik niet dat ik nu dingen vooruit schuif.

[1:56:57] Ik zeg dat wij een coalitieakkoord hebben waar wij als coalitiepartijen ons aan houden.

[1:57:03] En tegelijkertijd heb ik ook gezegd, wij zijn een minderheidscoalitie die met verschillende partijen gesprekken heeft op alle domeinen waarop wij zowel inhoudelijk als financiële keuzes hebben gemaakt.

[1:57:17] Daar sta ik achter.

[1:57:18] En tegelijkertijd is het gesprek ook de moeite waard, dat is ook de democratie, om met elkaar te kijken, hebben we daarin goede keuzes gemaakt.

[1:57:25] En dan ben ik heel blij om vandaag te zien waar de verschillende partijen hun accenten op zouden willen leggen.

[1:57:30] Ik denk dat dat ook hier in de zaal op die manier geproefd wordt.

[1:57:33] Laten we dan met elkaar de komende periode de tijd nemen om te kijken, zijn die keuzes op de goede manier gemaakt?

[1:57:39] Waar zijn de meerderheden voor te vinden?

[1:57:41] En dan ga ik heel graag met verschillende partijen om de tafel vanuit de coalitie om die gesprekken te hebben.

[1:57:47] En dat is niet nu, want vandaag praten we over het NBO in het algemeen.

[1:57:51] We gaan 10 juni over de beleidsbrief praten, we gaan nog over de onderwijsbegroting praten.

[1:57:56] Dus er zijn nog momenten waarin we dat met elkaar sowieso moeten verkennen.

[1:58:00] Dat geldt niet alleen voor deze discussie, dat geldt ook over andere thema's.

[1:58:05] Coalitieakkoord staat, daar hou ik nu aan vast.

[1:58:07] En tegelijkertijd hebben wij 66 zetels.

[1:58:13] Ik kan geen interruptie meer doen.

[1:58:17] Ja, maar het waren meer dan 13 seconden.

[1:58:19] Dus ze zijn op helaas.

[1:58:22] Dan kijk ik naar de Kamer of dan een vraag.

[1:58:24] Meneer Boomsma.

[1:58:26] Ja, nee, kijk, de minister zegt dat moet dan binnen de onderwijsbegroting worden opgelost.

[1:58:31] Maar daar gaan wij natuurlijk over als Tweede Kamer.

[1:58:32] Dus voor ons geldt dat niet.

[1:58:33] Wij kunnen rustig voorstellen om te gaan schuiven tussen die begrotingen.

[1:58:39] Tenminste zo. Dat is ook helemaal waar.

[1:58:48] Dan had ik nog een andere vraag over de sport.

[1:58:50] Want ik vind het een heel goed idee om dat te inventariseren.

[1:58:52] Kijken of we beter toegang kunnen krijgen tot die sportfaciliteiten.

[1:58:54] Alleen zijn natuurlijk ook veel mbo'ers dezelfde leeftijd als havisten en vwo'ers.

[1:59:00] En is het dan niet voor de hand?

[1:59:01] Het lijkt mij bijvoorbeeld ook jongen met elkaar in contact komen.

[1:59:03] Dat er competitie zijn voor sportwedstrijden.

[1:59:05] Maar zou je dan niet ook voor die leeftijdsgroepen naar de scholen moeten kijken?

[1:59:10] De minister.

[1:59:12] Mevrouw de voorzitter, bedoelt u dan de sportfaciliteiten van de middelbare scholen?

[1:59:18] Ja, bijvoorbeeld.

[1:59:19] Of in ieder geval als er wordt gekeken, ook in het kader van ontmoeting creëren tussen verschillende groepen jongeren in de samenleving,

[1:59:26] toegang geven tot meer sportfaciliteiten.

[1:59:29] Maar ja, als veel mbo's die ook nog zelf minderjarig zijn, dan ligt het misschien meer voor de hand.

[1:59:34] Of ja, je zegt tegenoverstel dat HVST en VWO's van dezelfde leeftijd dan ook naar de universiteit te kunnen.

[1:59:39] Maar in ieder geval om dat mee te nemen in dit gesprek, hoe je dat bij elkaar kunt brengen.

[1:59:45] Ja en nee eigenlijk, want wat we beogen is dat de student die naar het mbo gaat, in het studentenleven geïntroduceerd wordt.

[1:59:55] En als je dan de student die naar het mbo gaat, die 16 of 17 is en die haar vist is, het kan ook 16, 17 zijn, die naar een hoogschool gaat,

[2:00:03] dan toch weer richting de middelbare scholierenpopulatie brengt.

[2:00:07] Volgens mij bereiken we dan niet wat we willen.

[2:00:09] Dat we namelijk die studentenpopulaties met elkaar gaan mengen.

[2:00:13] En ik denk dat als we een stap kunnen zetten om de sportfaciliteiten die er zijn georganiseerd

[2:00:19] vanuit hogescholen en universiteiten in steden breder toegankelijk te maken

[2:00:24] voor de brede studentenpopulatie, waar we dan een hele grote stap hebben gezet,

[2:00:28] dat het eerder complexer wordt als we zeggen we gaan ook in de middelbare scholen

[2:00:33] omgeving kijken naar de

[2:00:36] sportaccommodaties die er zijn

[2:00:38] of dat nou gaat over de gymzalen

[2:00:39] of over de sportklassen

[2:00:41] dan wordt het volgens mij een stuk complexer

[2:00:43] en volgens mij is het doel nou niet

[2:00:45] om complexiteit toe te voegen

[2:00:47] maar om juist te zorgen dat we ook echt daadwerkelijk

[2:00:49] iets concreets gaan opleveren

[2:00:51] dus dat zou mij een eerste reactie zijn op uw idee

[2:00:55] meneer Bomsma

[2:00:56] nou ja goed, maar kijk

[2:00:58] een deel is gewoon minderjarig

[2:01:00] dus dan kan je zeggen

[2:01:01] die gaan we integreren in de studentenpopulatie

[2:01:03] Maar als ze dezelfde leeftijd hebben als die scholieren, dan vind ik dat daar ook best wel ruimte is voor ontmoeting en uitwisseling.

[2:01:12] Ik hoor geen vraag, maar dan geef ik meneer Stoffer het woord.

[2:01:19] Ja, voorzitter, even over die sportsvoorziening.

[2:01:20] Dat klinkt natuurlijk heel mooi.

[2:01:21] Als je hier in Den Haag woont en je bent de mbo'er, klopt dat.

[2:01:25] Ik ben een aantal dagen in de week in Den Haag, maar ik woon in Elspeed.

[2:01:29] Een mbo-student daar, die gaan naar Apeldoorn, naar Amersfoort, met de bus, daarna weer terug.

[2:01:36] ik denk dat er in Amersfoort en Apeldoorn

[2:01:39] weinig van die sportsvoorzieningen zijn

[2:01:41] op hbo en wo-niveau

[2:01:43] in Elfspeet al helemaal niet

[2:01:46] dus ja, het is misschien wel leuk

[2:01:47] voor de mbo-studenten die in een studentenstad wonen

[2:01:50] maar af het gros van de mensen op het platteland

[2:01:52] helpt dit echt helemaal totaal niet

[2:01:54] is dat ook wel in beeld

[2:01:55] want dit klinkt ook allemaal heel aardig

[2:01:57] maar voor de meesten denk ik ja, het is leuk

[2:01:59] maar het helpt je dagdagelijks niks vooruit

[2:02:02] de minister

[2:02:04] Nee, ik denk dat dat ook zeker onderdeel is van die verkenning.

[2:02:06] En de vraag is ook waar studenten zelf behoefte aan hebben.

[2:02:10] Dus een student die bijvoorbeeld een uitwonende mbo-student of een student die in een grotere studentenstad woont die de obstakels ondervindt om gebruik te maken van die faciliteiten, daar kunnen we iets aan doen.

[2:02:22] Maar om te zeggen dat we in alle steden waar er een mbo is, sportvoorzieningen kunnen creëren buiten de private markt die sportverlenigingen hebben.

[2:02:32] of de publieke markt, dat zou een veel te grote verwachting zijn.

[2:02:36] Dus ik denk dat het zeker belangrijk is om dat mee te nemen in de verkenning.

[2:02:38] Maar ik ben dan ook wel benieuwd wat vanuit met name ook Job MBO wordt meegegeven in die verkenning,

[2:02:44] van wat is dan generiek nodig en wat kan je daarin ook aan verwachtingen daadwerkelijk waarmaken.

[2:02:50] Want waar we het nu over hebben zijn bestaande sportfaciliteiten die er door publieke onderwijssectoren

[2:02:57] gefinancierd worden en onderhouden worden.

[2:02:59] Dus laten we vooral in die verkenning ook naar de blinde vlekken kijken, zoals u die nu op tafel legt.

[2:03:04] En dan met elkaar bepalen, ja, wat vinden wij daarvan?

[2:03:07] Is daar ook een behoefte die we hier niet kunnen vervullen?

[2:03:11] Meneer Stoffel.

[2:03:12] Ja, voorzitter. Ik werp dit uiteraard niet op, ook vanuit mijn ideologie niet,

[2:03:18] om te denken van nou, doe dan het hele land voor iedereen overal dat.

[2:03:21] Ik denk dat we voor een deel ook over een probleem praten wat voor een hele grote deel van het land er helemaal niet is.

[2:03:25] En dat moet ik ook eventueel open en eerlijk durven constateren.

[2:03:30] Dus daarom gaf ik het ook maar mee.

[2:03:34] Dank u wel. U wilt hier nog op reageren?

[2:03:36] Dan geef ik het woord aan mevrouw Pietman.

[2:03:39] Dank u wel, voorzitter.

[2:03:41] Voorzitter, ik heb een vraag aan de minister of een suggestie...

[2:03:45] ook naar aanleiding van haar beantwoording over de brief die we krijgen over de bekostiging...

[2:03:50] waarin u ook kijkt, terugkomt op de leermiddelen en leerkosten.

[2:03:56] Mijn vraag is of u daarin ook best practices zou kunnen meenemen.

[2:04:01] Want ik weet dat ze in Rotterdam, zijn ze nu bezig met pilot op het gebied van gratis leermiddelen, materialen, het Albeda College.

[2:04:10] Dus zou u dat ook in uw brief kunnen verwerken?

[2:04:15] De best practices.

[2:04:18] De brief over de bekostiging, die gaat echt over de herziening van, sorry mevrouw de voorzitter.

[2:04:23] Het gaat over de herziening van het hele bekostigingsstelsel.

[2:04:27] En binnen die herziening gaan wij ook een voorstel doen rondom schoolkosten.

[2:04:32] Dus dat gaat niet zozeer over...

[2:04:34] Dat gaat verder dan de best practices die je nu al op instellingen ziet.

[2:04:40] Dus ik denk misschien dat die wel mede zijn geïnspireerd op dat soort best practices.

[2:04:46] Maar laten we dat gesprek voeren op het moment dat we de totale brief uw kant op doen komen.

[2:04:51] Dat is sowieso voor het zomerreces.

[2:04:54] Oké, dank u wel.

[2:04:56] Via de voorzitter aan de minister.

[2:04:59] Dan ga ik er dus vanuit dat die best practices al in het achterhoofd zijn meegenomen in de brief.

[2:05:04] Dank u.

[2:05:07] Ik kijk nog even naar de Kamer of er nog vragen zijn over dit eerste thema.

[2:05:12] Anders laat ik de minister doorgaan naar het volgende thema.

[2:05:17] Dan geef ik het woord aan de minister.

[2:05:19] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[2:05:20] Dan gaan we naar het onderdeel kwaliteit.

[2:05:23] Er zijn meerdere vragen gesteld over de kwaliteit binnen het mbo-onderwijs, over de staat van het onderwijs en ik heb die bij elkaar samengepakt.

[2:05:35] Laat ik ook vooropstellen dat er echt heel veel goed gaat in het mbo.

[2:05:40] De studenten zijn over het algemeen tevreden, kunt u ook in de jobmonitor lezen.

[2:05:44] De opleidingen werken intensief samen met het bedrijfsleven en ook met de docententeams.

[2:05:49] En die tonen iedere dag, en dat hoor ik u trouwens zelf ook zeggen, enorme betrokkenheid en vakmanschap.

[2:05:54] En ik zie ook mbo-instellingen steeds meer met elkaar die samenwerking opzoeken.

[2:05:59] Zowel in de regio's, maar alles is uiteraard een regio in dit land.

[2:06:03] En daar ben ik eerlijk gezegd enorm blij mee dat ik dat heb mogen aanschouwen in de afgelopen maanden.

[2:06:08] En die inzet verdient dan ook al onze erkenning.

[2:06:12] En mbo-instellingen, dat heb ik u ook meerdere keer horen zeggen, mevrouw de voorzitter,

[2:06:16] hebben een belangrijke maatschappelijke opdracht.

[2:06:19] Ze leiden niet alleen studenten op voor hun beroep, maar ze investeren ook nog eens extra in de basisvaardigheden, taal, rekenen, burgerschap.

[2:06:27] En die inzet zie ik absoluut ook terug in onze sector.

[2:06:30] En ik zie ook dat de beheersing van die vaardigheden onder druk staat.

[2:06:35] En we moeten tegelijkertijd oppassen dat we de volledige oplossing alleen maar in de schoenen van het mbo schuiven.

[2:06:42] We hebben, als wij met u gaan praten over de beleidsbrief, ook nog een aantal dingen te doen als het gaat over de kwaliteit binnen het middelbaar onderwijs, ook als het gaat over basisvaardigheden.

[2:06:55] En wat je ziet is dat een deel van de zorgen die we ook daar zien, en de leerlingen die daar dan ook de dupe van zijn, noem ik het even, uiteindelijk ook in het mbo terechtkomen.

[2:07:05] Dus daar zit nog een wat langere termijn inzet nodig om te zorgen dat het MBO niet een soort, volgens mij noemde mevrouw Raaier het een reparatiemechanisme wordt voor datgene wat we in het middelbare onderwijs nog niet voldoende op orde hebben.

[2:07:25] Dus dat wil ik ook hierbij nog even in de erkenning ook naar het MBO genoemd hebben.

[2:07:32] Wat wij hebben gezegd in de afgelopen periode is dat die basisvaardigheden die moeten gewoon op orde.

[2:07:38] Zowel in dat middelbare onderwijs als in het mbo onderwijs.

[2:07:42] En er is een wetsvoorstel dat die aanvullende eisen voor de huidige en toekomstige docenten Nederlands rekenen en burgerschap stelt.

[2:07:50] En dat wetsvoorstel dat is op dit moment voor advies bij de Raad van State.

[2:07:55] Ik ben in afwachting van dat advies en dan zal dat advies zo snel mogelijk naar de Kamer gaan.

[2:08:01] in de hoop dat dat dan ook in werking traint, 1 augustus 2027.

[2:08:05] Maar nogmaals, afhankelijk van uiteraard de behandeling in de Kamer.

[2:08:10] Daarnaast is het denk ik belangrijk dat we blijven inzetten op die sterke docententeams.

[2:08:16] Een stevig fundament voor de lerarenopleiding, daar kom ik ook nog later met u over in gesprek,

[2:08:21] meer ruimte voor professionalisering en ook het evidence informed van elkaar leren.

[2:08:26] Ik denk dat het kwaliteitsnetwerk NBO ook hier een hele belangrijke rol in speelt,

[2:08:30] Want binnen dit netwerk werken de instellingen samen ook aan de verbetering van die kwaliteitszorgse delen kennis, de teams leren van elkaar.

[2:08:38] Dat versterkt ook die kwaliteitscultuur binnen de sector.

[2:08:42] Daarnaast investeren we 147 miljoen extra in de ondersteuning van studenten op taal en rekenen.

[2:08:48] En werken we ook aan beter zicht op kwaliteit, zodat we ook gerichter kunnen verbeteren.

[2:08:54] Dit doen we uiteraard ook samen met de inspectie.

[2:08:58] En over die bredere uitkomsten in de staat van het onderwijs, nogmaals, het gaat over de hele onderwijssector, ook het POV-onderwijs, praten wij in juni uitgebreider ook met de Kamer, samen ook met de staatssecretaris erbij.

[2:09:13] Dan ga ik nu naar de vragen rondom de verschillen in de hoogte van de cijfers bij de instellingexamens en de centrale examens en hoe ik die verschillen verklaar.

[2:09:25] Een vraag van meneer Boomsma.

[2:09:27] Heer Boomsma, allereerst denk ik is het goed om te weten dat het instellingsexamen andere taalvaardigheden zoals spreken en schrijven toetst en het centraal examen lezen en luisteren.

[2:09:41] Dat is even een van de verschillen waarin ik mij heb laten onderwijzen.

[2:09:45] Dus het instellingexamen kijkt naar spreken en schrijven.

[2:09:49] Het toetst dat ook en het centraal examen naar lezen en luisteren.

[2:09:54] Het centraal examen is voor iedereen gelijk en het instellingsexamen kan verschillend worden ingevuld en meer beroepsgericht zijn ook en daarmee ook meer tot de verbeelding spreken voor studenten.

[2:10:06] Ik hoop dat de studenten dit allemaal herkennen wat ik hier zo prachtig vertel.

[2:10:12] Ik zie ook dat dit verschil niet zo groot is in het voortgezet onderwijs, dus ik denk dat we dit dan ook serieus moeten nemen.

[2:10:18] En we nemen dit dan ook mee in de herziening van de taaleisen.

[2:10:21] En daar zullen wij de Kamer in het derde kwartaal van dit jaar over informeren.

[2:10:30] Dan de onvoldoendes vanuit de staat van het onderwijs die wij onlangs hebben gekregen, mevrouw de voorzitter.

[2:10:37] Het aantal onvoldoendes is gewoon te hoog. Laten we daar met elkaar het over eens zijn.

[2:10:42] Die basis moet beter op orde.

[2:10:44] Ik heb net ook aangegeven hoe ik dat ook interpreteer.

[2:10:46] ook als je kijkt naar de ambities en benodigheden in het voortgezet onderwijs.

[2:10:53] Nog te veel studenten verlaten de opleiding voordat ze een diploma hebben behaald.

[2:10:57] Dat is absoluut zorgelijk.

[2:10:59] We hebben wel al onlangs een wet van school naar duurzaam werk,

[2:11:03] die per 1 januari van kracht is geworden.

[2:11:07] En die wet zorgt ervoor dat wij veel meer kunnen inzetten

[2:11:11] op een succesvolle begeleiding van jongeren naar onderwijs, werk

[2:11:15] of een combinatie van beide.

[2:11:17] Die wet is pas net in werking getreden.

[2:11:19] Ik heb hier onlangs daar ook een brief over gestuurd.

[2:11:22] Want het aantal uitvallers is een van de factoren...

[2:11:26] op basis van waarvan de kwaliteit van de opleidingen wordt beoordeeld.

[2:11:30] Wat niet wordt meegenomen in die analyse van de staat van het onderwijs...

[2:11:34] is de inspanning van instellingen om studenten die uitvallen...

[2:11:39] te begeleiden naar een andere opleiding of bijvoorbeeld naar duurzaam werk.

[2:11:43] En ik ben dan ook met de inspectie in gesprek om te kijken hoe kan je dat nou in het vervolg meenemen in het onderwijsresultaat en ook in het kwaliteitslabel wat je dan als instelling krijgt.

[2:11:55] Dan op dit moment zeg maar de kwaliteit breed wordt beoordeeld.

[2:12:03] Dan had de heer Boomsma, mevrouw de voorzitter, ook een vraag rondom hoe kan het dan als je naar die resultaten van de staat van het onderwijs kijkt aan de ene kant.

[2:12:10] Naar de andere kant kijk je naar de uitkomst dat 96% van de MBO-instellingen wel voldoende scoort op de basisvaardigheden.

[2:12:19] De inspectie beoordeelt die opleidingen volgens het onderzoekskader en dat onderzoekskader heeft verschillende standaarden.

[2:12:25] En een van die standaarden is de standaard basisvaardigheden.

[2:12:29] En hierbij kijken we vooral naar het aanbod van het onderwijs in die basisvaardigheden en dat aansluit bij de referentieniveaus die we gegeven hebben op die basisvaardigheden.

[2:12:41] En dan wordt er ook gekeken of dat onderwijsprogramma wel voldoende aansluit bij de examinering.

[2:12:46] En dat kan dus betekenen dat het aanbod in het onderwijs voldoet aan de normen die de inspectie stelt,

[2:12:51] maar dat het niveau van beheersing van de studenten onvoldoende is.

[2:12:54] Dus het is ook vaak een hele diepe methodologische kennis en analyse die nodig is om die resultaten goed te kunnen interpreteren en te kunnen wegen.

[2:13:03] Dus dat maakt dat je die verschillen ook op die manier uit zo'n uitkomst kan destilleren.

[2:13:11] Ik ga snel door, ook met het oog op de tijd, voordat de mevrouw de voorzitter mij gaat aankijken.

[2:13:19] Ik heb een vraag gekregen of wij ons gaan bezighouden met de doorstroomtoets en welke gevolgen dit heeft voor de motivatie in het vervolgonderwijs.

[2:13:28] Ik denk dat dit een enorm belangrijk onderwerp is, zowel voor het funderend onderwijs als voor het vervolgonderwijs,

[2:13:34] dat ook veel aandacht krijgt in onze samenleving, in onze media.

[2:13:39] Er is een advies hierover van de Onderwijsraad recent gepubliceerd.

[2:13:43] Ik zal, zoals wij altijd doen, samen met de staatssecretaris...

[2:13:47] naar de analyses en de aanbevelingen kijken.

[2:13:50] En daar dan in het vervolg ook met de Kamer over in gesprek gaan.

[2:13:56] Dus het advies is net pas binnen.

[2:13:58] Die onder andere ook daar het een en ander over aanbeveelt.

[2:14:02] Dan heb ik er nog een paar.

[2:14:05] Dan ben ik klaar met dit blokje.

[2:14:08] Ik zal wat sneller gaan. De omkeerregeling, wat ik bedoelde met het feit dat nieuwe taaleisen en examinering te veranderen, zodat die ook beter op elkaar aansluiten.

[2:14:20] Er is veel discussie over de omkeerregeling.

[2:14:23] Er zijn best wel een aantal instellingen, met name ook in grensregio's, of die te maken hebben met veel instroom.

[2:14:31] met name vanuit nieuwkomers

[2:14:33] om te kijken hoe kun je nou zorgen

[2:14:36] dat ook binnen het mbo er aandacht is

[2:14:38] voor studenten met een niet-Nederlandse achtergrond

[2:14:41] die wij ook graag in onze instelling en arbeidsmarkt willen behouden

[2:14:46] hoe helpen we die nou ook

[2:14:48] en er zijn meerdere studies naar gedaan

[2:14:54] en tegelijkertijd vinden we het ook belangrijk

[2:14:56] dat in het mbo voor iedereen een minimum taalniveau in het Nederlands

[2:15:00] behouden is.

[2:15:01] En wat we gedaan hebben, ook in het licht van die discussie

[2:15:04] over internationalisering binnen het

[2:15:06] NBO, laat ik het even zo noemen,

[2:15:07] is te kijken is het mogelijk om

[2:15:09] nieuwe taaleisen en een bijpassende

[2:15:11] examinering voor het vak Nederlands in het

[2:15:13] NBO met elkaar af te spreken.

[2:15:16] Met name die meertalige

[2:15:17] NBO-studenten, die hebben veel meer moeite

[2:15:20] om uiteraard in een taal te leren

[2:15:22] in vaak abstracte situaties

[2:15:24] waarin de focus echt ligt op de

[2:15:26] techniek van de taal. Bijvoorbeeld

[2:15:27] Gebruik je je lid worden, je spelling, doe je dat allemaal goed?

[2:15:31] In plaats van dat het gaat over leerde taal in de werkomgeving waarin jij je werk aan het doen bent.

[2:15:37] Dus wat doen die nieuwe taaleisen?

[2:15:38] Die richten zich juist op het gebruik van Nederlandse taalvaardigheden in realistische mbo-praktijksituaties.

[2:15:46] Die dus voor het beroep, de maatschappij en ook voor de doorstroom waarvoor zij worden opgeleid nuttig zijn.

[2:15:53] Dat maakt dan ook die taaleisen veel meer passend en haalbaar voor wat ik even noemde meertalige studenten.

[2:15:59] En wat we zullen doen is uit de bruikbaarheidstoets nieuwe taaleisen, sorry voor de prachtige woorden,

[2:16:05] die zullen wij voor de zomer naar de Kamer sturen.

[2:16:08] En daaruit blijkt dat de docenten heel enthousiast zijn over de bruikbaarheid van de nieuwe taaleisen voor meertalige studenten.

[2:16:16] Maar wat ik ook merk vanuit de sector zelf is dat er best wel een beroep op mij wordt gedaan

[2:16:21] Als het gaat over meertalige studenten en de druk die het op instellingen legt, wat is nou echt het antwoord voor het MBO hoe daarmee om te gaan en wat is er ook mogelijk rondom bijvoorbeeld Engelstaligheid.

[2:16:32] Daar hebben wij binnen het MBO nog niet een afgeronde discussie over en ik heb daar nu nog niet voldoende positie in, maar op enig moment zal ik daar met de Kamer wel over in gesprek gaan.

[2:16:48] Even kijken, zal ik me afmaken?

[2:16:51] Ja, praktijkgericht onderzoek. Vraag vanuit D66. Wij hebben in ons coalitieakkoord ook opgenomen dat we het belang van praktijkgericht onderzoek met elkaar erkennen.

[2:17:06] Ik heb zelf de mogelijkheid gehad om ook een aantal practors te ontmoeten die met een prachtig practoraat bezig zijn.

[2:17:15] Ik denk dat het belangrijk is dat we ook prakteraten hebben die met hun praktijkgerichte onderzoek hele directe oplossingen bieden voor de maatschappij.

[2:17:23] En daarmee ook zowel de kennis binnen de mbo-instelling en ook de professionalisering mede vorm kunnen geven.

[2:17:31] En dat is ook waarom wij structureel 17 miljoen in de prakteraten gaan investeren in het mbo.

[2:17:36] En wat we tevens hebben gedaan is de AWTI, onze adviesraad, gevraagd om hoe kun je nou zorgen dat je het praktijkgericht onderzoek binnen het MBO het beste kan doorontwikkelen en wat is daarvoor nodig.

[2:17:49] En rond de zomer krijg ik van hun dat advies.

[2:17:52] En daar valt ook een advies onder over de samenwerking met de hogescholen en met de universiteiten in die kennisketen.

[2:18:00] En of het nodig is dat er een wettelijke taak moet komen of dat er eerst andere stappen nodig.

[2:18:06] Dus ik zal in het brief begin 27 zal ik met u de uitkomsten van zowel dat advies als ook de uitkomsten van mijn gesprekken daarin met de verschillende koepels, want iedereen gaat hier uiteraard iets van vinden, mijn finale positie bepalen.

[2:18:24] Dan ga ik naar het wetsvoorstel basisvaardigheden, daar heb ik al het een en ander over gezegd.

[2:18:28] Die ligt nu bij de Raad van State en die komt uw kamer in op het moment dat wij dat advies hebben.

[2:18:35] Docent professionalisering, daar heb ik ook vanuit D66 een vraag over gekregen.

[2:18:42] Ik denk dat het belangrijk is dat wij aandacht blijven houden dat onze docenten zowel de ontwikkelruimte hebben om zich verder te kunnen professionaliseren.

[2:18:54] Er zijn in de CAO afspraken over gemaakt, zo krijgen docenten hier ongeveer 59 uur per jaar voor.

[2:19:00] En ook over carrière perspectief zijn afspraken gemaakt in de werkagenda.

[2:19:05] Om te zorgen dat ook werken in het MBO aantrekkelijk is en blijft.

[2:19:09] Waaronder dus ook afspraken over professionaliseringsmogelijkheden.

[2:19:13] We zien ook dat in de midterm van die werkagenda de resultaten eigenlijk maar beperkte positieve ontwikkelingen laten zien.

[2:19:20] Dus we zijn er nog niet. Ik zie de bonden knikken.

[2:19:24] Dus het is goed dat we wat voortgang zien.

[2:19:26] Maar dat is nog niet voldoende en de tempo moet ook omhoog.

[2:19:30] En ik ben dan ook in gesprek met de MBO-raad en onlangs ook met de onderwijsbonden.

[2:19:34] om te kijken hoe we die positieve beweging continueren, ook als het gaat over de verschillende niveaus van docenten

[2:19:41] die we hebben binnen de mbo-sector, dat we de afspraken die daarin gemaakt zijn ook nakomen.

[2:19:46] Dus daar lopen de gesprekken op dit moment as we speak.

[2:19:52] Dan hebben we een groter nationaal project, dat heet de Nationale Aanpak Professionalisering Leraren,

[2:19:59] Dat is een groeifondsproject.

[2:20:01] Daar werken we aan een landelijke aanpak voor professionaliseringen van leraren in het lager middelbaar onderwijs en het mbo.

[2:20:10] En daar zijn, weet ik uit eigen recentere bronnen, dat er ongeveer 60.000 studenten al hebben meegedaan aan het opbouwen van professionaliseringstrajecten.

[2:20:23] die ze zelf in co-creatie met hun instellingen en degene die daar ook pedagogisch verstand van hebben aan het werk.

[2:20:32] Dus dat is toch al een grote doelgroep.

[2:20:33] En zodra wij een midterm hebben van dat project, zullen wij dat uiteraard ook met uw Kamer delen.

[2:20:40] De laatste vraag gaat over het burgerschapsopdracht in het MBO.

[2:20:47] Daar wordt door de heer Stoffer verwezen naar een advies van de Raad van State

[2:20:51] dat er wat kritiek is over de filosofie van de basiswaarde

[2:20:57] en of ik dat signaal ter harte neem en of ik het ook meeneem in de uitwerking

[2:21:02] in het geval dat dat ook voor het VMBO, uiteindelijk is dat een vloeiende lijn

[2:21:06] uiteindelijk komen ze vanuit het VMBO in het MBO

[2:21:13] uiteraard is dit een belangrijk advies van de Raad van State

[2:21:15] het geeft denk ik hele nuttige handvaten ook voor de verdere uitwerking van het wetsvoorstel

[2:21:21] Ik ben op dit moment mijn reactie op het advies van de Raad van State aan het verwerken.

[2:21:25] Het is nog te vroeg om daar volledig inhoudelijk op in te gaan, omdat ik ook echt recht wil doen aan de specifieke opmerkingen die de Raad van State daarin heeft gemaakt.

[2:21:34] En dat zal ik ook in een nader rapport duidelijk maken.

[2:21:38] En wij zullen uiteraard daarbij ook ingaan op de verhouding met het funderend onderwijs.

[2:21:43] En ik verwacht dat het nade rapport samen met het wetsvoorstel direct na de zomer met uw kamer wordt gedeeld.

[2:21:50] Zodat u niet alles voor de zomer mee naar huis krijgt.

[2:21:53] Dat was het blokje kwaliteit.

[2:21:58] Dankjewel.

[2:21:59] Dan kijk ik naar mijn linkerkant naar de kamer of er interrupties zijn.

[2:22:05] Meneer Bomsma.

[2:22:12] Mevrouw van der Plas.

[2:22:14] Nee, dank voor de beantwoording.

[2:22:16] Maar ik had ook specifiek gevraagd dat de indicator studiesucces nu al zoveel jaren achter elkaar daalt.

[2:22:25] Boven dus vergelijken met de normering.

[2:22:27] En wat nou daar de verklaring van is?

[2:22:30] De minister.

[2:22:33] Ik denk dat op het moment dat wij het debat met elkaar gaan hebben over de staat van het onderwijs.

[2:22:39] Dat wij met u de totale onderzoeksmethodologie die de inspectie toepast om die resultaten op te leveren.

[2:22:46] over de hele onderwijsketen, met u verder gaan bespreken.

[2:22:50] Wat ik net aangaf, dat studiesucces is één onderdeel.

[2:22:54] Ik heb net u de analyse gegeven over die uitvalcijfers en wat instellingen daaraan doen.

[2:22:58] Dat wordt dan niet meegenomen.

[2:22:59] Laten we dat debat met elkaar voeren, wat dat betekent ook voor de vervolgopdrachten voor een inspectie.

[2:23:05] Dat debat staat gepland, volgens mij, in juni.

[2:23:09] 10 juni, eind juni.

[2:23:14] Dan gaan we de hele staat van het onderwijs.

[2:23:15] En wat zegt het nou wat de staat oplevert voor POVO en de indicatoren waar ze naar kijken?

[2:23:23] Dat zou mijn voorstel zijn.

[2:23:25] Dan hebben we ook de hele brede discussie.

[2:23:29] Mevrouw van der Plas.

[2:23:33] Ja, voorzitter, ik weet niet helemaal of het in het blokje hoort, maar ik denk het wel.

[2:23:40] Het kabinet is ook bezig met de nationale talentenstrategie.

[2:23:44] Waarvoor later dit jaar wordt verwacht wat daar uitkomt.

[2:23:50] En de verschillende sectoren hebben al aangegeven dat ze zich heel erg veel zorgen maken over de beschikbaarheid van arbeidskrachten straks.

[2:24:02] En bijvoorbeeld de technieksector die heeft daar wel de alarmbel over geluid.

[2:24:08] En ik was eigenlijk even benieuwd hoe het staat met de nationale talentenstrategie.

[2:24:14] Met wie wordt daar allemaal over gesproken?

[2:24:16] Wie worden daarbij betrokken?

[2:24:18] Worden daar ook mbo-instellingen bij betrokken?

[2:24:21] En zo ja, welke dan bijvoorbeeld?

[2:24:24] En kan daar nog input op worden geleverd?

[2:24:27] Kan de minister ons een update geven?

[2:24:30] De minister.

[2:24:32] Zeker.

[2:24:33] Ik kan ook meteen dat blokje helemaal erbij pakken.

[2:24:36] Dat gaat over, dat doen we dat meteen, de arbeidsmarkt van de toekomst.

[2:24:42] Of wil u liever dat ik het in de volgorde hou, zoals ik het had?

[2:24:44] Ja, ik denk dan voor het debat beter is om, als er nog interrupties zijn over dit blokje, die dan te doen.

[2:24:50] En dan gelijk het blokje arbeidsmarkt te doen.

[2:24:57] Ja, zeker.

[2:25:01] Helemaal goed.

[2:25:02] Ik kijk nog één keer naar mijn linkerkant.

[2:25:06] Zijn er nog interrupties van de Kamerleden?

[2:25:09] Niemand meer.

[2:25:10] Dan geef ik het rot en de minister weer.

[2:25:13] Ja, zeker. Dan ga ik nu over naar het grotere thema arbeidsmarkt van de toekomst.

[2:25:22] En daar heb ik meerdere vragen gekregen.

[2:25:26] Onder andere over een vraag van VVD, over hoe zorgen we dat studenten meer kiezen voor tekortsectoren, welke afspraken ga ik maken.

[2:25:37] En daar zal ik meteen ook antwoorden op de vraag die mevrouw Van der Plas mij net stelde.

[2:25:41] Wij zijn inderdaad vanuit het kabinet bezig met het ontwikkelen van een talentstrategie.

[2:25:49] Dat doen we vanuit de taskforce Nieuwe Economie en Vestigingsklimaat.

[2:25:53] Die trouwens weer een andere titel heeft, maar onder die overkoepelen we precies.

[2:25:59] Soms veranderen titels te vaak.

[2:26:01] En daar is OCW, het coördinerende ministerie, die de talentstrategie binnen die taskforce ontwikkelt.

[2:26:08] En wat zijn we daarin aan het doen?

[2:26:09] We zijn met eigenlijk alle onderwijssectoren, maar ook met het bedrijfsleven, dat is zowel het MKB als het VNO-NCW, in gesprek om te kijken hoe gaan we nou zorgen dat wij de groeissectoren, noem ik het even, de prioritaire sectoren, waar wij die nieuwe economie op willen ontwikkelen, hoe zorgen we nou dat daar ook een aantrekkelijk opleidingsaanbod voor handen is in alle regio's?

[2:26:37] en dat wij ook zorgen dat voor studenten goed inzichtelijk is

[2:26:43] wat de perspectieven zijn als je voor dat soort type opleidingen kiest.

[2:26:47] Dus er zit ook heel veel in als het gaat over voorlichting.

[2:26:52] En de discussie over wat zijn nou die prioritaire sectoren,

[2:26:55] die voeren we in die taskforce en dat komt naar de Kamer

[2:26:59] voor, ik hoop, rond de zomer, misschien nog net zelfs voor de zomer.

[2:27:04] En daar hoort dus ook die talentstrategie bij.

[2:27:07] En met wie praten we daar allemaal over?

[2:27:08] Nou, wat ik net zei, met alle koepels.

[2:27:11] Dus dat is de MBO-raad, dat is met de UNL en met de VH.

[2:27:15] Maar ook dus met die werkgeverskant.

[2:27:18] En de bedoeling is dat dat ook leidt tot samenwerkingsafspraken.

[2:27:23] We hebben binnen het MBO al eerder gesprekken gehad over een pact voor de arbeidsmarkt van de toekomst.

[2:27:29] Daar is nooit een strik omheen gekomen.

[2:27:31] Dus aan mij de kans en de eer om opnieuw die strikt daaromheen te krijgen.

[2:27:37] Daarvoor ben ik binnen het MBO met ook de MBO-stakeholders in gesprek om te kijken of in relatie tot die talentstrategie,

[2:27:45] wat een nieuwe dimensie is in relatie tot dat eerdere pact, we ook tot bestuurlijke afspraken kunnen komen.

[2:27:53] Dus een lang verhaal kort. Die talentstrategie, die brief hoop ik voor de zomer uw kant op te sturen.

[2:28:00] En daar is dus de consultatie eigenlijk de hele week door ben ik zowel zelf in gesprek met de verschillende partijen als ambtelijk en de mensen daaromheen.

[2:28:13] En daarbij gaat de discussie ook komen, maar die moeten we denk ik dan voeren.

[2:28:17] Van aan de ene kant willen we ons richten op de groeissectoren waar we ook echt het verschil willen maken.

[2:28:23] En tegelijkertijd hebben we ook een discussie over tekortsectoren.

[2:28:25] En dan praat ik met name over sectoren zoals de zorg, techniek, de bouw, ICT.

[2:28:32] En wat we in de discussie met elkaar gaan bespreken is hoe zorg je nou dat als je studenten naar bepaalde groeissectoren kan verleiden daar de keuzes te maken.

[2:28:42] Dan wil je niet dat in die andere sectoren alles droog valt, want dan hebben we nog steeds een probleem.

[2:28:46] Nou, die discussie moeten we denk ik met elkaar voeren als we die bredere talentstrategie met elkaar vastpakken.

[2:28:52] Ja, dan is eventjes kijken, toen had ik een vraag over hoe zorgen we nou dat die samenwerking in dat vervolgonderwijs beter gaat.

[2:29:06] En ik heb dat gekoppeld aan die arbeidsmarkt van de toekomst, want dat is eigenlijk ook van waaruit de vraag volgens mij geïnspireerd was.

[2:29:13] Uiteindelijk kom je ook in die arbeidsmarkt allemaal weer met elkaar samen.

[2:29:17] Dan kan ik gelukkig wel zeggen dat er heel veel mooie voorbeelden zijn vanuit verschillende regio's waar je ziet dat MBO, HBO en het WO met elkaar samenwerkt.

[2:29:28] Is het niet in het delen van faciliteiten, infrastructuur.

[2:29:31] Ik ben in Twente geweest bij Saxion waar MBO en de Hogeschool, maar ook een deel van de Universiteit in Groningen op robotica met elkaar de infrastructuur deelt.

[2:29:40] En ook met elkaar samen leert en samen onderzoekt.

[2:29:43] Prachtig om te zien.

[2:29:44] Brainport zie je in hetzelfde, Brightlands in Limburg zie je in hetzelfde.

[2:29:48] Dus het mooie is dat mensen daar Den Haag dus blijkbaar helemaal niet voor nodig hebben.

[2:29:52] Dat doen ze gewoon zelf.

[2:29:53] Dus zij begrijpen dat die infrastructuur gewoon hartstikke kostbaar is.

[2:29:57] En dat je ook de kansen die je elkaar studenten kan bieden op die manier alleen maar groter maakt.

[2:30:04] En dat zijn denk ik prachtige voorbeelden.

[2:30:07] Ik ben wel blij om te zeggen dat we het regionaal investeringsfonds weer opnieuw leven hebben kunnen inblazen.

[2:30:12] zodat ook MBO vanuit dat investeringsfonds nog meer kan inzetten op innovatieve samenwerkingsprojecten met het bedrijfsleven.

[2:30:21] Dat is nu weer opengesteld, dus dat is denk ik hartstikke mooi.

[2:30:25] En als laatste, in het licht van die talentstrategie, praat ik niet in silo's tussen die onderwijssectoren,

[2:30:31] maar ik heb ze ook allemaal samen aan tafel.

[2:30:33] Want uiteindelijk wil je ook als het gaat over keuzes voor de arbeidsmarkt en onderwijsportfolio,

[2:30:38] ook met elkaar die keuzes maken, zodat het ook aansluit op elkaar.

[2:30:42] Dus ook dat, en ik moet zeggen, ik ben echt heel positief over de manier waarop ook de verschillende partijen met elkaar aan tafel willen.

[2:30:53] Dan had ik nog een vraag van zowel de VVD en BB, maar ik wou dat zeggen, ik denk ik heb een nieuwe partij hiervoor.

[2:31:07] BBL, ik denk nou, hebben we een nieuwe partij, maar ik was zelf even, ik weet het wel.

[2:31:13] Maar het gaat over de BBL-leerweg.

[2:31:16] U heeft tegelijk een nieuwe partij opgericht hier vandaag.

[2:31:19] Hoe gaan we die ten opzichte van de bol meer stimuleren, was een vraag.

[2:31:24] Ik denk dat het goed is om te zeggen dat we dat BBL-offensief al met elkaar gelanceerd hebben.

[2:31:31] Daar werken dus ook verschillende partijen aan één gezamenlijk doel.

[2:31:34] Dat studenten die baat hebben bij praktijk leren, daar ook bewust voor kiezen en daar ook veel meer van weten.

[2:31:39] Dat doen we met de MBO-raad, met JobMBO, met de NRTO, met de SBB, met VNO-SEW.

[2:31:45] Ik heb daar zelf al een paar avonden bij mogen zitten, omdat ze allemaal gezamenlijk een hele belangrijke rol spelen om die succesvolle BBL-route neer te zetten.

[2:31:54] Want die moet zo zichtbaar en aantrekkelijk mogelijk zijn voor studenten en ook dat ouders weten dat je die keuze kan maken.

[2:32:02] Ik heb jongeren gezien die in die BBL-routen zitten op hun werk- en leerplek.

[2:32:07] Ja, ik krijg echt kippenvel als ik de verhalen hoor hoe enorm zij op hun plek zijn in die leerweg.

[2:32:14] En ik denk dat we dat nog veel meer kenbaar kunnen maken.

[2:32:17] Dat dat gewoon een hele prachtige leerroute is om uiteindelijk ook je plek op die arbeidsmarkt te vinden.

[2:32:24] En daar de gerichte informatie en de campagnes die daar omheen horen, die moeten gewoon echt nog meer aandacht geven.

[2:32:31] We werken ook aan die financiële randvoorwaarden, dat minimum jeugdloon werd al kort genoemd.

[2:32:36] Dat gaat dus per januari 27 ook voor de BBL'ers gelden.

[2:32:45] U heeft het gehad over dat studentenreisproduct nog.

[2:32:49] Waarom is dat dan anders?

[2:32:51] Deels van de verklaring zit daarin dat eigenlijk ook die werkgever voor die reiskosten aangekeken wordt.

[2:32:59] Omdat een groot deel van de tijd in die BBL-omgeving is de student op die werkplek waar hij ook daarnaar die garantie heeft op die baan.

[2:33:07] Dus deels van de afspraken is ook dat die werkgever die reiskosten moet vergoeden.

[2:33:12] En dat is waarom dat OV-reisproduct voor deze studenten dus niet geldt.

[2:33:17] Dan heb ik misschien daarmee ook meteen die vraag voor u beantwoord.

[2:33:24] Misschien nog als laatste goed, want we gaan daar nog over die bekostiging praten, of in ieder geval ik ga u het proces daarin uitleggen.

[2:33:34] In de herziening van de MBO-bekostiging hebben we ook gekeken hoe zorgen we nou dat we die prikkels, die concurrentieprikkels eruit halen.

[2:33:41] En hoe zorgen we dat we stimulering erin stoppen die samenwerking bevordert.

[2:33:46] En dat is naar mijn smaak echt heel goed in het herzieningsvoorstel gelukt.

[2:33:52] En met dank ook aan de opstelling van de mbo-instellingen zelf daarbinnen, in hoe zij ook hierin hebben meegedacht.

[2:34:00] Dus dat zit in de voorstellen die uw kamer opkomen en dat krijgt u ook al voor de zomer.

[2:34:09] Dus voor de zomer krijgt u een brief over de herziening van de mbo-bekostiging, wat ook gaat over die samenwerking, ook met die regio's.

[2:34:15] U krijgt een brief over de talentstrategie, wat ook gaat over hoe ga je ook in die regio's samenwerken.

[2:34:21] en ten aanzien van welke sectoren.

[2:34:23] En u krijgt in het najaar een brief over de uiteindelijke uitwerking van dat pact

[2:34:27] naar de arbeidsmarkt van de toekomst, specifiek voor het MBO met het MKB.

[2:34:32] Daar ben ik opnieuw de gesprekken over aan te voeren.

[2:34:38] Is dat helder? Ik zie het.

[2:34:41] Eens even kijken, dan...

[2:34:45] Volgens mij ben ik er dan.

[2:34:48] En dat was arbeidsmarkt van de toekomst. Ik ben er nog niet, maar ik bedoel arbeidsmarkt van de toekomst.

[2:34:51] Ik zie iedereen schrikken.

[2:34:52] Ik heb nog bekostigingen, ik heb nog stages, ik heb nog één overig.

[2:34:57] Nou, dankjewel voor dit blog.

[2:34:59] Dan kijk ik toch even naar de kamer of er vragen zijn van uw kant.

[2:35:04] Mevrouw van der Plas.

[2:35:07] Ja, ik zit toch nog een beetje met dat studentenreisproduct van de BBL-ers.

[2:35:11] De mensen die in de beroepsbegeleidende leerweg zitten.

[2:35:16] Want de minister zegt eigenlijk even in het kort...

[2:35:21] Ja, eigenlijk moeten de werkgevers gewoon de reiskosten vergoeden.

[2:35:24] Maar dat gebeurt niet altijd.

[2:35:28] En intussen maken die mensen, jonge mensen vaak, maar het zijn ook soms mensen die zich laten omscholen,

[2:35:38] die maken wel daar kosten voor.

[2:35:42] En zoals ik al zei, dat kost vaak ruim 1.300 euro per jaar aan extra kosten.

[2:35:49] Dus welke mogelijkheden ziet de minister wel om daar iets voor te doen als de werkgevers dat niet betalen?

[2:35:57] Wat ik, vanuit de data die ik dan heb, daaruit blijkt dat 99% van de BBL'ers heeft een arbeidscontract.

[2:36:05] Dat is ook onderdeel van die BBL-route, waarin dus ook afspraken over reiskostenvergoeding zijn opgenomen.

[2:36:13] En wat ik kan doen is nogmaals als ik in gesprek ben, ook met de MBO-raad en met het MKB, ook als het gaat over de gesprekken die wij hebben rondom pakten en talentstrategie,

[2:36:24] nog eens vragen van waar zit nou voor die ene procent dan het probleem, is het in een specifieke sector, voordat ik ga zeggen ik ga de OV-jaarkaart meteen beschikbaar kunnen stellen.

[2:36:35] Dat heeft ook hele andere financiële consequenties en ik trek meteen weer de aap op mijn schouders, ook financieel.

[2:36:41] Dus ergens ga ik dan ook wel kijken, nou ja, waar ligt nou, want je wil niet die studenten dupe van hebben.

[2:36:48] Dat ben ik het met u eens.

[2:36:49] Alleen de vraag is, waar ligt nou de verantwoordelijkheid?

[2:36:51] Ook, we praten allemaal over de krapte in de arbeidsmarkten.

[2:36:56] En ik heb de afgelopen drie dagen de eer gehad om heel veel met mbo-studenten te mogen optrekken, op verschillende momenten.

[2:37:04] Ik zou ze allemaal willen aannemen.

[2:37:06] Ik begrijp niet waarom een werkgever niet zegt als je een geweldig goede BBL-student hebt die je wil houden.

[2:37:13] Want ik ga ook de voorzieningen daaromheen gewoon goed organiseren.

[2:37:17] Dus ergens kijk ik dan toch ook naar de werkgever van hou ze bij je.

[2:37:23] Het zijn talenten die je volgens mij moet koesteren.

[2:37:26] En dus ook in de arbeidsvoorwaarden je goede arbeidsvoorwaarden goed af te spreken.

[2:37:31] Maar dat is niet het volledige antwoord.

[2:37:34] Ik wil er echt wel meer van weten hoe groot die groep is.

[2:37:37] Is het echt 1%? Waar zit die precies?

[2:37:39] En wat betekent dat?

[2:37:40] Maar zonder enige toezegging.

[2:37:42] Gewoon een open...

[2:37:47] Mevrouw van der Plassen, u bent door uw interrupties heen.

[2:37:52] Helaas.

[2:37:54] Zijn er nog andere Kamerleden die een vraag hebben?

[2:37:59] Misschien kan mevrouw van der Plassen een vraag doorgeven.

[2:38:03] Nee, dan mag u verder met het volgende thema.

[2:38:08] Ja, dan gaan we naar de bekostiging. Daar heb ik eigenlijk al het meest over gezegd.

[2:38:12] Dus geruststellend, dit gaat sneller.

[2:38:17] Ik kreeg de vraag ook van mevrouw van der Plassen.

[2:38:21] Hoe gaat de minister regionaal en bovenregionale samenwerking stimuleren, structureel?

[2:38:25] Dat ga ik dus doen met het voorstel onder andere van de herziening van de bekostiging.

[2:38:32] En daarnaast zijn er natuurlijk ook andere manieren om samenwerking te stimuleren.

[2:38:36] We hebben in die taskforce gesprekken over de investeringen in regionale campuses.

[2:38:43] Ook daar komen we met voorstellen uw kant op.

[2:38:45] En in die regionale campuses zijn eigenlijk al die kennisinstellingen ook samen vertegenwoordigd.

[2:38:51] En die werken daar dus ook al samen.

[2:38:54] Dan de concurrentieprikkels was een vraag of ik die eruit ga halen.

[2:38:58] Ja, ook dat zit in de bekostigingsherziening.

[2:39:05] De concurrentie eruit heb ik dus al eigenlijk beantwoord.

[2:39:12] En dan was een vraag van PvdA GroenLinks van wat is de beoogde invoering van die, hoe gaat dat proces?

[2:39:22] In mijn, wat ik zou hopen is dat op het moment dat wij u die kamerbrief sturen en daarna de behandeling gaan hebben met elkaar,

[2:39:33] dat de invoering van die herziende bekostiging in januari 29 kan plaatsvinden.

[2:39:40] Want de internetconsultatie zou dan voor de zomer van 26 kunnen starten.

[2:39:45] Dan gaan we ook echt op schema zoals we het gepland hebben.

[2:39:47] Maar nogmaals, dat ligt ook aan de ruimte in de Kameragenda's of dat haalbaar is.

[2:39:54] Dan had ik als laatste twee vragen van de heer Boomsma, mevrouw de voorzitter,

[2:40:00] over de lump sum financiering en het voorstel van een van de onderwijsbonden

[2:40:04] om bijvoorbeeld salarissen daarin ook te oormerken.

[2:40:10] Daarbij heb ik ook al met de bonden het gesprek gehad van

[2:40:13] is daar nou een mogelijkheid of een wens ook vanuit mij om dat te gaan veranderen.

[2:40:21] Ik denk dat het belangrijk is om te zeggen dat die lump sum financiering

[2:40:24] die past eigenlijk wel bij de manier waarop wij ons onderwijssysteem hebben ingericht.

[2:40:30] Dat geldt voor het mbo, dat geldt ook voor de hogescholen en voor de universiteiten.

[2:40:34] Dat biedt ook in dit geval het mbo de ruimte die nodig is om ook in te kunnen spelen op hun eigen, zowel regionale context, bieden van maatwerk voor studenten.

[2:40:43] Als wij alles gaan labelen, vind ik dat we wel heel erg veel op de stoel van die instellingen gaan zitten.

[2:40:49] Inclusief ook de stoel van de medezeggenschap binnen die instelling.

[2:40:52] Want die hebben ook een rol om met hun instelling, dicht bij het bestuur, met elkaar zowel de waakhond te kunnen zijn als de afspraken te kunnen maken.

[2:41:03] En het beeld dat het lumsum onbeperkte bestedingsvrijheid is, is natuurlijk ook niet zo.

[2:41:08] Want er is vanuit onze kant uiteraard ook toezicht op transparante en doelmatige besteding.

[2:41:14] Nogmaals ook door de medezeggenschap.

[2:41:16] Het is eerder nog de medezeggenschap die als eerste ook aan de bel trekt.

[2:41:20] Daarvoor zijn ze er ook.

[2:41:21] En het mbo heeft uiteraard ook de verantwoordelijkheid om het inzicht in hun eigen functioneren met mij als ministerie, maar ook in alle rapportages te delen.

[2:41:30] Dus het oormerken van een lump sum op salariseisen is ook iets wat trouwens in cao-tafels gebeurt.

[2:41:36] En dat is ook hoe we het hebben ingericht in ons systeem.

[2:41:39] Wat ik wel met de bonden heb besproken is, laten we nog een vervolgafspraak plannen om te kijken hoe zorg ik dat we de afspraak uit die werkagenda die gemaakt zijn,

[2:41:47] waarbij ook de instellingen aan tafel zaten, dat we daar de voortgang op houden.

[2:41:51] Ik denk dat dat al heel belangrijk is.

[2:41:54] Het eerste gesprek hebben we nu gehad en ik heb hen beloofd dat ik bij hen terugkom

[2:41:58] met de manier waarop we ook bestuurlijk in het gesprek kunnen blijven.

[2:42:03] Dus dat gaat over de salaris en de lumsum.

[2:42:08] Dan was er een vraag, mevrouw de voorzitter, over de prijs- en inflatiecorrectie.

[2:42:14] Als ik de prijscorrectie wil verankeren in de bekostiging, vraagt dat een wetswijziging.

[2:42:24] Een wettelijke verplichting op die prijsbijstelling in de onderwijssectoren maakt het wel ingewikkeld als je kijkt naar de gehele OCW-begroting.

[2:42:36] Dat biedt een onzekerheid waarvan ik op dit moment, op het moment dat er een rijksbrede korting komt, zoals bij de voorjaarsnoten in 2025, moet ik elders binnen de OCW-begroting gaan bezuinigen.

[2:42:50] Zo werkt dus de systematiek.

[2:42:53] En als ik nog extra wettelijke verplichtingen ga creëren, dan biedt je misschien zekerheid voor de onderwijssectoren.

[2:43:04] Maar het biedt niet per se meer zekerheid voor de ordentelijke zorgvuldige beheer, noem ik het maar even, van de totale OCW-begroting.

[2:43:13] En verhoogt ook weer druk op andere departementale begrotingen.

[2:43:16] Maar ik kan u ook vertellen dat vanuit verschillende sectoren wel aan de ministers gevraagd wordt,

[2:43:21] hoe gaan jullie nou om met prijs, loon, correcties op de verschillende sectoren waar het echt een probleem is.

[2:43:28] En wij zijn op dit moment ook met een aantal mensen binnen het ministerie aan het kijken,

[2:43:32] Waar zitten nou echt de grote onzekerheden ook voor onze sectoren?

[2:43:36] En wat zouden we daar nou structureel op de langere termijn aan kunnen doen?

[2:43:40] Zonder dat ik hier enige toezegging doe.

[2:43:42] Want die eerste gesprekken die lopen echt pas heel kort.

[2:43:44] En dat is nog maar intern.

[2:43:47] Dus dat is voor nu het antwoord.

[2:43:52] Dankjewel. Dan riep mij weer tot de kamer.

[2:43:56] Zijn er nog vragen? Alle vragen voldoende beantwoord.

[2:44:01] Dan kunt u verder met de volgende...

[2:44:05] U heeft veel vragen gesteld, hè?

[2:44:07] Het kijkt mij allemaal aan van wat duurt. Het duurt dus lang, maar goed mensen, stage, nog zo'n enorm belangrijk onderwerp, want alle mbo-studenten lopen stages, dat noemen we anders in het mbo, dat ga ik niet eens herhalen, de BPV, ik noem het gewoon stage, als dat mag.

[2:44:28] En in het coalitieakkoord hebben wij opgenomen dat we willen toewerken naar een wettelijke verplichting tot een stagevergoeding.

[2:44:38] En ik heb in een eerder debat met uw Kamer gesproken over de dilemma's die ook bij dat voorstel in de brief gaan komen.

[2:44:50] U heeft ze zelf al benoemd.

[2:44:52] Aan de ene kant wil je die wettelijke verankering, omdat het ook die student die zekerheid biedt op die vergoeding.

[2:44:59] En tegelijkertijd wil je voorkomen dat er sectoren zijn die gaan zeggen, ja daar gaan wij geen stageplekken meer aanbieden.

[2:45:05] Want wij kunnen die vergoeding niet betalen of wij willen die vergoeding niet betalen.

[2:45:07] Dan hebben we de studenten nog steeds niet geholpen.

[2:45:10] En volgens mij is het doel de studenten zekerheid bieden en de sectoren niet overvallen met een voorstel.

[2:45:21] wat uiteindelijk nogmaals die studenten niet gaat helpen en uiteindelijk daarmee ook niet die arbeidsmarkt.

[2:45:25] En wat heb ik nu gedaan in de afgelopen drie maanden, dat verder helemaal uitgedacht.

[2:45:29] En dat leidt ertoe dat wij voor de zomer proberen u te informeren over de, ik noem het even, de contouren van het wetsvoorstel.

[2:45:39] Dus niet het uiteindelijke helemaal klare wetsvoorstel, want daarvoor wil ik ook echt met de Kamer het gesprek over hoe wij dat nu hebben uitgedacht,

[2:45:47] doordacht om

[2:45:49] uiteindelijk ook een zorgvuldige uitwerking van die

[2:45:51] verplichting met elkaar in de next step

[2:45:53] te kunnen gaan bespreken

[2:45:56] dus

[2:45:56] hij komt voor de zomer, de contouren

[2:45:59] en dan kunnen we op basis van die discussie

[2:46:00] de vervolgstap met elkaar

[2:46:04] bepalen

[2:46:05] en daarmee doe ik volgens mij ook recht aan

[2:46:07] verschillende vragen die er werden gesteld

[2:46:09] je wil zekerheid voor studenten

[2:46:11] en je wil niet

[2:46:12] zorgen dat de problematiek op die

[2:46:14] stagemarkt verergert

[2:46:18] Dan had ik vragen over de tekorten.

[2:46:23] Er komt ineens een hele groep mensen bij.

[2:46:27] Ik denk, wat gaan we nu?

[2:46:29] Het is over, want de minister moet stoppen wat ze nu zegt.

[2:46:34] Ja, dit gaat helemaal mis.

[2:46:37] Nou, wees welkom, zou ik zeggen.

[2:46:40] Oh, oké.

[2:46:44] Eens even kijken.

[2:46:46] Misschien wel goed om te zeggen.

[2:46:47] Ik denk dat we ons allemaal zorgen maken over de tekorten bij die stageplekken.

[2:46:56] Wat ik weet is dat de SBB een flink aantal acties heeft ingezet.

[2:47:04] Onder andere het bieden van handvatten aan leerbedrijven voor hoe ze de ondersteuning kunnen bieden.

[2:47:09] In het bijzonder aan studenten, entree en niveau 2 studenten.

[2:47:14] En op die manier ook met elkaar de oplossingsrichtingen te delen.

[2:47:17] Ik denk dat het belangrijk is dat de leerbedrijven ook met elkaar en met de scholen zoeken naar creatieve manieren

[2:47:24] om die stagebegeleiding ook vorm te geven.

[2:47:28] En die stage tekorten specifiek in de zorg, die hebben onze extra aandacht.

[2:47:31] Dat is bij meerdere interventies van nu naar voren gekomen.

[2:47:36] Die hebben niet alleen aandacht van mij, maar ook van mijn collega bij VWS.

[2:47:41] En wat wij hebben afgesproken is dat wij op zeer korte termijn met eigenlijk alle partijen,

[2:47:46] Dat is onderwijs, dat zijn de werkgevers in de zorg, dat is ook SBB, dat is VWS en OCW om de tafel gaan.

[2:47:52] Om uiteindelijk toch een doorbraak te forceren om te komen tot nieuwe oplossingen voor dit probleem.

[2:47:59] Daarbij zijn ook wederom voldoende financiële middelen belangrijk.

[2:48:03] Ik kijk met mijn collega van VWS naar de financiële regelingen en mogelijkheden die er zijn in de zorg.

[2:48:10] Zoals het aanvullend zorg- en welzijnsakkoord dat hier ook over gaat.

[2:48:13] En daar moeten we echt concrete afspraken over gaan maken.

[2:48:18] En mevrouw Van der Plas, mevrouw de voorzitter, die vroeg gaat, kan er ook zo'n fonds komen voor bouw en techniek even uit mijn hoofd?

[2:48:26] Dat komt daar misschien in een vraag.

[2:48:28] Dat kan ik nu niet toezeggen.

[2:48:30] Ik denk wel dat we in de discussie die we gaan hebben over die contouren van dat wetsvoorstel, maar ook over dat pakt arbeidsmarkt naar de toekomst, moeten kijken van wat zijn daar nou mogelijkheden.

[2:48:40] Op dit moment is de grootste nood in die zorg, ook als het gaat over de stageplekken,

[2:48:44] en heeft dat nu mijn prioriteit.

[2:48:53] Even kijken.

[2:48:55] Dat heb ik eigenlijk al gezegd.

[2:48:59] Het scheelt alweer, hè?

[2:49:03] Ja.

[2:49:05] Oh ja, de bouw en techniek was wat mevrouw van der Plas,

[2:49:08] of mevrouw Raaier, sorry, mevrouw Raaier vroeg dat,

[2:49:11] naar de stagefondsen in bouw en techniek.

[2:49:18] Maar de zorg, dat heb ik eigenlijk net ook al beantwoord.

[2:49:20] Nou mensen, dan gaan we wel ineens heel snel.

[2:49:22] En dan kreeg ik een vraag van de heer De Beer.

[2:49:25] Geven wij het goede voorbeeld in het verzorgen van stages?

[2:49:30] Ik denk het misschien wel, mevrouw de voorzitter.

[2:49:32] Ik denk dat we kunnen zeggen dat ook de Rijksoverheid het belangrijk vindt

[2:49:36] om stagesplekken aan te bieden.

[2:49:39] Wij geven een stagevergoeding van 800 euro per maand voor mbo, hbo en wo-studenten.

[2:49:44] En wij vergoeden ook de kosten, de reiskosten bij geen passende OV-kaart of woonruimtevergoeding indien nodig.

[2:49:52] En we proberen ook echt in te zetten op goede begeleiding van stagiairs.

[2:49:56] En ik zou zelf, ik heb van de week één dag twee mbo-studenten gehad, maar dat was maar één dag.

[2:50:02] Ik zou het ontzettend leuk vinden als dat ook vaker in mijn omgeving kan gebeuren.

[2:50:06] Dus nee, ik denk dat we daar het goede voorbeeld geven dat het ook heel belangrijk is en heel nuttig.

[2:50:12] Omdat het hele mooie perspectieven geeft op wat wij aan het doen zijn.

[2:50:16] Laatste antwoord, dat gaat over de drie contactmomenten als norm en ook als afspraak die we met elkaar hebben gegeven.

[2:50:23] Een vraag van mevrouw Armoed.

[2:50:26] En dat hebben we ook echt in het stagepact afgesproken.

[2:50:29] En studenten hebben dat ook echt nodig.

[2:50:32] En ik denk dat het echt belangrijk is dat die stagebegeleiding dan ook verbetert.

[2:50:36] En ik ben daar ook over in overleg met de mbo-raad.

[2:50:39] De mbo-raad is daar ook zelf heel actief mee bezig om ook met alle instellingen steeds het contact te hebben.

[2:50:46] Om te achterhalen waarom die vooruitgang op die stagebegeleiding eigenlijk te beperkt is.

[2:50:52] En echt te zorgen dat die contactmomenten gewoon gehaald worden.

[2:50:55] En het kennispunt stages wat ervoor is, gaat scholen ook helpen met een soort routekaart om die concrete aanbevelingen ook echt voor die stagebegeleiding.

[2:51:04] gewoon echt nu volledig na te komen.

[2:51:07] En wij monitoren dat altijd, die vooruitgang ook,

[2:51:11] omdat dat ook een afspraak was in dat stagepact.

[2:51:14] En in 2027 is de eindmeting.

[2:51:17] En als dan zou blijken dat dat wederom niet gehaald is,

[2:51:21] dan ga ik heel graag het gesprek aan met de MBO-raad van

[2:51:23] dan moeten we echt andere afspraken gaan maken.

[2:51:26] Want het is voor de studenten enorm van belang

[2:51:29] dat je die drie contactmomenten binnen je instelling hebt.

[2:51:33] Dat was het kopje.

[2:51:35] Ik heb nog één overig.

[2:51:38] Of heb ik nog eentje gemist?

[2:51:44] Ik geef u zo'n woord.

[2:51:45] Ik hoorde de minister een afkorting gebruiken, de SBB,

[2:51:49] voor de mensen die niet weten wat het is,

[2:51:52] de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven.

[2:51:57] Geef ik nu het woord aan meneer Boomsma.

[2:51:59] Ja, dank, nee, sorry.

[2:52:00] Misschien had ik het gemist, maar ik had ook die vraag over de nummerus fixus.

[2:52:03] Dat juist bij opleidingen waar schreeuwend behoefte aan is, waar zoveel banen in zijn, dat daar een nummerus fixus op zit vanwege een tekort aan stages.

[2:52:12] En wat je nou kunt doen, dan moet je toch meer de regie nemen om dat zo snel mogelijk aan te pakken, om die stages aan te kunnen bieden.

[2:52:18] De minister.

[2:52:22] Die ga ik in de tweede termijn nog concreter beantwoorden.

[2:52:24] Wat ik net zei al over die zorgtekorten, want daar zie je het ook onder andere.

[2:52:30] Dat is dus onderwerp van dat gesprek waar ik u net over bij heb gepraat.

[2:52:34] Zowel met VWS als met de onderwijssectoren, als met de MBO-raad.

[2:52:38] Want dan, kijk, ik snap dat zo'n instelling zegt, als er geen stages zijn, dan wordt het gewoon heel ingewikkeld.

[2:52:43] Maar we moeten dat dus doorbreken.

[2:52:46] Dat is het enige antwoord.

[2:52:50] Maar je kunt ze ook niet toveren.

[2:52:51] Dus we moeten eerst zorgen dat die stages weer beschikbaar komen, in het bijzonder in de zorg.

[2:52:56] Daar de onderliggende oorzaken goed beetpakken.

[2:53:00] Voordat ik nu zeg, doe dan niet met het fixus maar eraf.

[2:53:02] Want dan heb je het probleem opgelost.

[2:53:04] Want als die stages er niet zijn aan die kant, kan die student nog steeds niet afstuderen.

[2:53:09] Dus dat is het probleem waar die instellingen zich voor zien.

[2:53:13] En vandaar ook de urgentie vanuit mij en mijn collega-minister van VWS.

[2:53:17] Hier moeten we echt nou prioriteit aan geven.

[2:53:23] Meneer Bomsma.

[2:53:24] Nee, dat lijkt me heel goed.

[2:53:25] Mijn punt was niet, haal de nummer 6 dus maar weg.

[2:53:27] Maar inderdaad, wat kan je nou doen?

[2:53:29] We hebben goed in beeld waarom die stages niet worden aangeboden.

[2:53:32] en wat eventueel de overheid nog kan doen om dat te ondersteunen.

[2:53:37] De minister.

[2:53:38] Dat is dus precies het onderwerp van het gesprek wat wij nu georganiseerd hebben.

[2:53:43] Dus wat dat gaat opleveren en met welke snelheid de concrete resultaten daarvan beschikbaar komen,

[2:53:49] ga ik u later over moeten informeren.

[2:53:54] Ik kijk nog even naar de Kamerleden.

[2:53:57] Of niemand meer een interruptie, dan geef ik u op het laatste blok.

[2:54:03] Dat is het blok, dus overig?

[2:54:08] Dat is de vraag van de heer Stoffer rondom de lastendrukken.

[2:54:12] En daar is een beleidsreactie geweest op de wetsevaluaties waarin uw partij de aandacht voor de lastendruk van de instellingen wat mist.

[2:54:24] De verwachting was dat de afschaffing van de onderwijsovereenkomst zou leiden tot vermindering van administratieve lasten bij de instellingen.

[2:54:32] En uit de wetsevaluatie blijkt dus dat dit niet overal heeft geleid tot die lastenvermindering.

[2:54:38] Mede omdat instellingen alternatieve werkprocessen hebben ingericht voor inschrijving en aanmelding.

[2:54:45] En het is ook aan de instelling om hier dan ook die keuzes in te maken.

[2:54:49] En bij de totstandkoming van een wetsvoorstel wordt eigenlijk nadrukkelijk gekeken naar de mogelijke administratieve lasten voor de instelling.

[2:54:57] En dit wordt dan ook getoetst door het zogeheten adviescollege toetsing regeldruk.

[2:55:02] Dat hoef ik u natuurlijk niet te vertellen.

[2:55:05] En als na de inwerking training van zo'n wetsvoorstel uit signalen van instellingen of uit zo'n gehele wets-evaluatie blijkt dat die lasten toenemen,

[2:55:15] dan wordt er gekeken of er maatregelen nodig zijn.

[2:55:18] In het geval van het afschaffen van die onderwijsovereenkomst zou ik dit op dit moment niet nodig vinden,

[2:55:23] want die lastendruk lijkt vooral te komen door die werkprocessen die instellingen zelf hebben ingericht.

[2:55:27] Dus instellingen hebben ook de ruimtes om zelf hierin de keuzes te maken om die anders in te richten.

[2:55:33] Dus dat is het antwoord op uw vraag die u stelde.

[2:55:43] Dat was het einde van het blokje overregen.

[2:55:48] Dan kijk ik naar de Kamer of de minister alle vragen heeft beantwoord.

[2:55:54] Meneer Boomsma.

[2:55:57] Ja, ik had nog een vraag over specifieke ambachten.

[2:56:01] Dus de hele kleine ambachten.

[2:56:02] Ik zag hem wel erbij en toen dacht ik, even kijken, waar had ik hem?

[2:56:12] Arbeidsmarkt, ja dat ging omdat we ineens wisselden van, wat een papierwerk heb ik hier liggen.

[2:56:18] Ik neem hem dadelijk mee, dan zoekt even mijn geweldige collega waar hij precies zit.

[2:56:30] Dat scheelt tijd hè?

[2:56:32] Meneer Bomsma is nog een antwoord te goed, dat houden we te goed van de minister.

[2:56:36] Maar dan beginnen we nu alvast met de tweede termijn van de Kamerleden.

[2:56:41] En dan geef ik het woord aan mevrouw Tsjogai van de Groeningspartij van de Arbeid.

[2:56:50] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:56:52] En dank ook aan de minister voor de beantwoording.

[2:56:56] Ik denk dat we een goed eerste debat hebben gevoerd over het MBO.

[2:57:00] Maar wat ik lastig vind is dat het heel erg lijkt op de vorige debatten die we met de vorige ministers hebben gevoerd op het NBO.

[2:57:08] En dat komt ook, zeg ik even tegen mijn collega's, omdat we het maar één keer per half jaar in een debat voeren over het NBO.

[2:57:13] Dus daar moeten we denk ik sowieso wat aan doen.

[2:57:15] Ik zou, ja, toch nog wel ben ik wel benieuwd wat nu de ambities zijn van de minister.

[2:57:20] Want daar heeft ze nog niks over gezegd.

[2:57:22] En ook waarmee ze concreet naar de Kamer denkt te gaan komen of wanneer ze dat denkt te gaan doen.

[2:57:28] Want ik hoop toch dat de minister wel in charge blijft over haar eigen begroting.

[2:57:33] En daar hou ik het bij.

[2:57:34] Dank u wel, voorzitter.

[2:57:38] Ik wil even melden dat de tweede termijn is 1 minuut 20.

[2:57:43] Meneer De Beer.

[2:57:45] Dan moet ik snel praten.

[2:57:47] Dank aan de minister voor de uitgebreide beantwoording.

[2:57:50] Kijk, er komen voortdurend allerhande termen op ons af.

[2:57:55] Taskforce toekomstige welvaart, BBL offensief, stagepact, pakt, arbeidsmarkt voor de toekomst.

[2:58:00] En misschien is het ook goed om wat scherp te stellen van wat zijn nou de echte hoofddoelen waar we op sturen en wat van instrumenten, maatregelen, wat van samenwerkingsverbanden zetten we in om daar naartoe te werken.

[2:58:15] Dus ik heb vooral behoefte aan wat meer duiding, overzicht en de resultaten van die taskforce en die brief kan daar een goede aanleiding voor zijn, denk ik.

[2:58:26] Ik kom nog even terug op de vraag van mijn collega naast mij over de hospitering.

[2:58:32] Ik stelde straks dat het goed is als mbo, hbo, wo-studenten ook elkaar ontmoeten in de onderwijssetting en dat ze de voorzieningen met elkaar kunnen delen.

[2:58:44] Maar ik heb het dan vooral ook over de publieke voorzieningen die we met belastinggeld inrichten.

[2:58:50] We hebben net ook even gehad over sportfaciliteiten, maar dat vind ik echt een andere discussie.

[2:58:56] discussie dan wat er in de publieke sfeer plaatsvindt.

[2:59:00] Dus dat is het antwoord dat we daar de keuze vooral aan mensen zelf willen laten.

[2:59:06] Dank u wel. Mevrouw van der Plas.

[2:59:08] Ja, dank u wel. Als niemand een twee-minuten-debat aanvraagt, dan wil ik dat graag doen.

[2:59:15] Dat ten eerste. En wat is er dan?

[2:59:18] Nee, ik wil erin te opvinden.

[2:59:19] Oh, sorry.

[2:59:20] Nee, niet op jou, maar laat maar.

[2:59:22] Ja, bij deze vraag is een twee-minuten-debat.

[2:59:28] En ik wil nog even ingaan op de toezegging die geen toezegging is van de minister over de BBL'ers en het studentenreisproduct.

[2:59:41] De minister zei ik wil toezeggen om dat uit te zoeken en daarna zei ze maar het is geen toezegging voor het studentenreisproduct.

[2:59:51] dat begrijp ik er dan uit

[2:59:53] maar de toezegging om dat uit te zoeken

[2:59:55] van waar liggen dan nu die knelpunten

[2:59:57] daarvan zou ik dan wel graag willen weten

[2:59:59] van wanneer komt daar een terugkoppeling van

[3:00:02] en komt daar een aparte terugkoppeling van

[3:00:04] of wordt dat in een verzamelbrief meegenomen

[3:00:07] en wanneer

[3:00:08] dank u wel

[3:00:10] ik geef mevrouw Tsakai

[3:00:13] want ze heeft nog een vraag

[3:00:15] van meneer De Bejer

[3:00:17] dank u wel voorzitter

[3:00:18] en goed dat mevrouw Van der Plas een twee minuten debat

[3:00:20] heeft aangevraagd. Ik had een kruisje op mijn hand gezet

[3:00:23] zodat ik het niet zou vergeten en dat

[3:00:25] me toch lukt. Dus dank

[3:00:27] daarvoor. Mijn vraag aan de heer

[3:00:29] De Beer was, hij

[3:00:31] in de eerste termijn hadden we een debatje over het

[3:00:33] gelijtrekken van die studiefinanciering

[3:00:35] en hij zei toen dat hij terug zou komen

[3:00:36] daarop na het beantwoorden van de minister.

[3:00:39] Dus ik vroeg me af hoe hij daar naar kijkt.

[3:00:43] Ja, ik

[3:00:44] snap de worsteling van de minister heel

[3:00:46] goed en volgens mij delen

[3:00:48] we die ook met

[3:00:50] in ieder geval mijn fractie ook, met de vraag van hoe zou je nou aan de ene kant toe willen werken naar een facilitering die recht doet,

[3:01:01] ook aan de positie van MBO en ook veel meer toewerkt naar een vergelijkbare facilitering voor HBO en WO.

[3:01:09] Maar volgens mij, de minister heeft het gewoon goed uitgelegd, dat als we daar naartoe willen, dat dat ook andere keuzes vergt.

[3:01:20] En daar gaan we met elkaar het gesprek over aan, naar aanleiding van de beleidsbrief, in de richting van de begroting, et cetera.

[3:01:25] Dus volgens mij is dat ook het moment om daar verder over met elkaar van gedachten te wisselen.

[3:01:32] Mevrouw Tsegai.

[3:01:33] Ja, voorzitter, ik snap dat we niet te veel willen interromperen in de tweede termijn, maar ik vroeg wat de VVD ervan vindt.

[3:01:39] En ik krijg nu een samenvatting van wat de minister heeft verteld, maar dat heb ik net gehoord.

[3:01:45] Meneer De Weer.

[3:01:46] En die worsteling en overweging, die delen wij.

[3:01:52] Meneer Boomsma, uw tweede termijn.

[3:01:54] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[3:01:56] En dank aan de minister voor de alle beantwoording.

[3:01:58] Er komen dus veel brieven onze kant op.

[3:02:01] Ten aanzien van de prijsbijstelling.

[3:02:03] Ik snap ook de worsteling en dat het ook nadelen heeft.

[3:02:05] Dus je het wettelijk vastlegt.

[3:02:06] Dat het maakt minder flexibel.

[3:02:07] Maar in het primair onderwijs ligt het al wel in de wet.

[3:02:09] Dus dat is dan ook de afweging.

[3:02:12] We komen bijvoorbeeld over die vraag op basisvaardigheid.

[3:02:15] Nederland komen we natuurlijk op de staat van het onderwijs.

[3:02:17] Nog even over de arbeidsmarkt.

[3:02:18] Ik denk dat we echt ook die technici nodig hebben.

[3:02:21] En onder Rutte 3 was er dus 100 miljoen structureel geïnvesteerd in het VMBO voor de techniek.

[3:02:26] En die studenten daarvan, die komen nu in het MBO terecht.

[3:02:31] En de vraag is even, hoe zorg je nou voor dat je die dynamiek ook in het MBO kunt voortzetten?

[3:02:38] Dank u wel. Mevrouw Biekman.

[3:02:41] Dank u wel, voorzitter.

[3:02:42] Voorzitter, ik dank de minister voor de beantwoording van de vragen.

[3:02:46] Zoals de collega's al resumeerden, komen heel veel brieven onze kant op.

[3:02:51] Daar kijk ik vol verwachting naar uit.

[3:02:54] Zeker het advies waar het gaat om de pactoraten ben ik erg benieuwd naar.

[3:03:01] Dus dat wordt veel leeswerk in de zomer.

[3:03:03] Maar tot dusver heb ik geen andere aanvullende vragen.

[3:03:06] Dus dank.

[3:03:09] Mevrouw Ammoet.

[3:03:12] Voorzitter, voor mij ook geen aanvullende vragen.

[3:03:14] Maar wel dank aan de minister en ondersteuning voor de beantwoording van de vragen.

[3:03:23] Dan ga ik nu schossen voor tien minuten.

[3:03:28] Hoeft dat niet? Vindt de Kamer, kunnen we doorgaan?

[3:03:32] Dan gaan we gelijk door en dan geef ik de minister het woord.

[3:03:35] Dankjewel mevrouw de voorzitter.

[3:03:37] Ik begin met de mooie vraag van mevrouw Tsegai rondom.

[3:03:42] Wat zijn nou de ambities? Waar ga je op inzetten?

[3:03:46] Ik ga een onderwerp noemen wat we eigenlijk vandaag niet hebben besproken.

[3:03:50] Dat is de stagediscriminatie.

[3:03:52] Ik vind dat echt zo ontzettend zorgelijk en zo schrijnend.

[3:03:56] Dat je toch nog teveel ziet dat er, we hebben wel discriminatie op opleiding, maar überhaupt stage discriminatie voor mensen ook met een andere achtergrond.

[3:04:07] Ik vind echt onze eer daarna dat we dat met deze hoge cijfers nog terugzien.

[3:04:13] En wat ik ook met de studenten steeds bespreek, van wat gaan we nou doen om te zorgen dat ook instellingen voldoende zicht krijgen op hoe vaak het voorkomt.

[3:04:22] Er zijn allerlei initiatieven om die meldingstructuur, ook toegankelijker, laagdrempeliger,

[3:04:27] zodat we het überhaupt ook meer weten, want het is misschien nog best wel een black box ook nog,

[3:04:31] dat de cijfers nog niet eens alle inzichten geven.

[3:04:34] Dus daar zijn we over met elkaar in gesprek.

[3:04:37] Dus daar ligt voor mij ook wel echt een eigenstandige ambitie.

[3:04:40] Daar heb ik niet een wet voor nodig, daar heb ik ook geen geld voor nodig,

[3:04:42] maar daar heb ik wel in de maatschappij breed continu een gesprek en aandacht voor nodig.

[3:04:47] En daar zal u mij vaker over horen in de komende periode.

[3:04:51] Dan is, als het gaat over de tweede grote ambitie, dan ben ik echt ontzettend blij dat het voorstel rondom de herziening van de bekostiging,

[3:05:00] op het moment dat ik binnenkwam, al voor een heel groot deel besproken was met de verschillende partijen die daar ook mede iets aan gaan hebben.

[3:05:09] En die herziening van die bekostiging, die voldoet namelijk ook aan een aantal thema's waar ook uw Kamer een prioriteit op legt.

[3:05:16] Dat is minder competitie, dat is meer stabiliteit, dat is aandacht voor de regio's,

[3:05:23] zodat we ook in de krimpregio's volwaardig mbo-aanbod blijven houden.

[3:05:27] Dat zit allemaal in het voorstel en dat geeft zoveel stabiliteit voor de komende periodes,

[3:05:34] dat ik dat toch echt wel als een, ik kan het niet helemaal als een ambitie van mezelf,

[3:05:38] want dat traject liep al, maar ik kan hem wel met u gaan bespreken en daar ben ik wel heel erg blij mee.

[3:05:44] Een andere ambitie, dat heeft te maken met de stagevergoeding, ook een afspraak in het coalitieakkoord.

[3:05:50] Ik denk dat we daar met elkaar moeten gaan bepalen, hoe gaan we die inrichten in de wet, hoe gaan we die wettelijke verankering op een manier inrichten,

[3:05:57] dat we ook de dilemma's die daarbij horen onder ogen hebben en dan ook de effecten daarvan wegen om uiteindelijk de goede keuze te maken.

[3:06:04] Dat is volgens mij een verantwoordelijkheid die we met elkaar moeten delen.

[3:06:08] Dan ga ik ook kwaliteit noemen.

[3:06:09] Kwaliteit gaat voor mij zowel om onderwijskwaliteit, maar het gaat ook over de manier waarop wij onze docenten faciliteren om die kwaliteit te leveren.

[3:06:17] De manier waarop wij zorgen dat wat er vanuit een middelbare school in een VBO komt, niet al een probleem van een MBO wordt.

[3:06:24] Dus kwaliteit is voor mij een breed onderwerp.

[3:06:27] We hebben in de zomer een deep dive, noemen we dat.

[3:06:30] Dat betekent een hele lange sessie over überhaupt het gesprek kwaliteit binnen het MBO.

[3:06:36] En daar ga ik graag met uw kamer ook over in gesprek.

[3:06:40] Hoe ik daar naar kijk en wat daar nog meer voor nodig is.

[3:06:43] En dat laatste, want je kunt ook niet teveel ambities noemen, dan zou je alles noemen.

[3:06:47] Dat is dan toch ook echt die talentstrategie.

[3:06:49] En dat pakt voor die arbeidsmarkt.

[3:06:52] En welke keuzes durven we met elkaar te maken zonder daarbij te pretenderen dat de studenten een soort robot zijn.

[3:06:58] En we drukken op een knopje en ze gaan allemaal naar die sector.

[3:07:01] Want uiteindelijk hebben studenten ook keuzevrijheid.

[3:07:04] Maar hoe zorg je nou wel dat we de uitdagingen die we zien op die arbeidsmarkt en de groeikansen die we willen nastreven, dat we daar het opleidingsaanbod en de informatie die studenten nodig hebben om keuzes te maken, goed met elkaar in evenwicht brengen.

[3:07:18] Dat vind ik voor mij ook wel echt een topprioriteit.

[3:07:21] En de laatste, en die gaat mevrouw Chegai niet voldoende vinden, ik ga niet beloven nu hier dat ik in deze periode waarin ik nu minister ben, de gehele studiefinancieringsdynamiek en de ongelijkheden daarin kan oplossen.

[3:07:39] Wat ik heb aangeboden is het gesprek met elkaar hebben in het licht van de verschillende fases die we wel gaan hebben in de komende periode.

[3:07:47] Dus daar wil ik met meerdere partijen de gesprekken over voeren.

[3:07:53] Ik vind wel dat we het ook weer niet naar voren moeten schuiven en het probleem van een volgend kabinet.

[3:07:58] Want dan ben ik het met de heer Stoffer eens, dan hebben we heel veel praatjes voor de bühne.

[3:08:02] Maar dan zijn we niet die waaier volledig aan het inrichten.

[3:08:06] En dat is een ambitie die meerdere kabinetten achter elkaar heeft geuit.

[3:08:10] Laten we dan ook met elkaar zorgen, breed gedragen door de Kamer,

[3:08:14] dat er op afzienbare tijd nogmaals geen garantie dat ik het kan regelen,

[3:08:18] gezien ook de grote financiële druk die het legt en de financiële issues die we überhaupt hebben.

[3:08:24] Maar we moeten daar wel...

[3:08:28] Het is echt een graat in de keel, ook voor mij.

[3:08:33] Dan heb ik nog de vraag over techniek.

[3:08:36] Kan ik ervoor zorgen dat we de boost die we geven aan het techniekonderwijs op de middelbare scholen meenemen, met name ook in het VMBO richting de MBO's.

[3:08:49] Ik zie daar prachtige voorbeelden al van in verschillende regio's die daar volop inzetten.

[3:08:54] Ik ga alleen maar aan Brainport, daar werkt alles samen, ook op techniek, ook op portfolio bouwen, op samen leren, op samen studeren, op samen werken in labs.

[3:09:05] Dat zie ik op Gemmelot, op de Brightland campuses, ik zie het in Twente.

[3:09:10] Dus ik zie daar eigenlijk prachtige initiatieven.

[3:09:13] Tegelijkertijd is het ook wel een onderwerp van die talentstrategie.

[3:09:17] En ook de discussies die we hebben rondom het pakt.

[3:09:21] Dus dat komt daar allemaal in terug.

[3:09:25] Studentenreisproduct, wat kan ik daarop toe zeggen?

[3:09:27] Nou heeft eigenlijk meer de problematiek voor de BBL student die dat niet vergoed krijgt.

[3:09:33] Die toezegging die ik daarop heb gedaan, die krijgt u voor mij ook voor de kerst.

[3:09:38] Dan neem ik daar ook die andere toezeggingen mee.

[3:09:40] Dan is dat een totaalpakketje.

[3:09:45] Heb ik ze dan gehad?

[3:09:46] Ik denk het wel, hè?

[3:09:48] Oh, dat vergeet ik het meer.

[3:09:50] U heeft een interruptie, meneer de Beer.

[3:09:52] Alsof ik die niet wil.

[3:09:59] Eens even kijken.

[3:10:03] U vroeg mij, wat is de stand van zaken bij ambachten?

[3:10:06] en dreigen deze te verdwijnen vanwege het tekort aan opvolgers.

[3:10:11] Wat ik weet nu, is dat het aantal studenten in de opleidingen voor het specialistisch vakmanschap,

[3:10:20] dat blijft de afgelopen jaren constant, terwijl het totaal aantal studenten gewoon in mbo totaal neemt af.

[3:10:27] Maar in die specialistische vakopleidingen blijft dus constant.

[3:10:32] Daar zijn we er nog niet mee, want we zien natuurlijk tekorten overal ontstaan.

[3:10:35] Dus dat ambachtelijk vakmanschap is volgens mij enorm belangrijk.

[3:10:40] En we moeten dus ook ons blijven inzetten, ook samen met de mbo-raad en met de werkgevers,

[3:10:46] dat we voldoende opvolgers opleiden voordat we daar hele grote gaten krijgen.

[3:10:53] En dus ook zorgen dat opleidingen met kleinschalige ambachten niet verdwijnen.

[3:10:59] Dat is een intentie die ook uit mijn mond mag horen.

[3:11:03] Ik zie wel heel veel mooie initiatieven en platforms in deze sector om dat kleinschalige vakmanschap in stand te houden.

[3:11:11] Ook gesprekken overigens binnen de MBO-raad zelf die dat belang mede onderkennen.

[3:11:17] Ook toen we de discussies kregen over de herziening van het bekostigingsstelsel.

[3:11:21] Ook daar kunnen we met elkaar het gesprek over hebben.

[3:11:25] Maar tegelijkertijd door die kleinschaligheid is versnippering ook wel echt een belangrijk aandachtspunt.

[3:11:31] En daardoor subsidiëren we ook vanuit OCW het expertisepunt specialistisch vakmanschap.

[3:11:36] En dat ondersteunt kleine specialistische beroepen en hun opleidingen.

[3:11:40] Dus dat bestaat sowieso al.

[3:11:42] En daarmee heb ik uw vraag, hoop ik, enigszins naar behoren en beantwoord.

[3:11:49] Meneer De Beer.

[3:11:50] Ja, misschien heb ik me niet volledig uitgesproken in termen van een vraag.

[3:11:56] Maar mijn behoefte was wel om te kijken van kunnen we met elkaar, of in ieder geval de voorzet ligt natuurlijk bij de minister,

[3:12:04] hoofddoelen definiëren waar we op een gegeven moment ook misschien wel langjarig kunnen volgen van welk beleid voeren we nou en welk effect resulteert dat.

[3:12:15] Want anders blijven we een beetje de hele tijd verwijzen naar daar hebben we een pact voor, daar hebben we een convenant voor, daar hebben we een strategie voor, daar hebben we een expertisepunt voor.

[3:12:24] Dus ik ben eigenlijk op zoek naar een overkoepelend geheel waarin we ook wat helderheid creëren van waar sturen we nou met elkaar op.

[3:12:31] En dat gaat iets breder dan alleen de mbo, zeg ik daarbij.

[3:12:34] De minister.

[3:12:35] U bedoelt bij het hele ministerie?

[3:12:38] Ja, laten we toch even bij het mbo hier houden voor dit moment.

[3:12:45] En ik herken echt heel goed waar uw vraag vandaan komt, mevrouw de voorzitter.

[3:12:52] Ik merk ook dat na drie maanden dat ik nou hier mag zijn, dat ik inmiddels voldoende scherp heb

[3:12:59] wat we beogen met een werkagenda, wat we beogen met een stagepact,

[3:13:03] wat we beogen met een pact voor de arbeidsmarkt van de toekomst.

[3:13:08] Maar eer dat je dat allemaal goed scherp hebt en wat ook de onderliggende ambities zijn

[3:13:12] en hoe we dat ook met elkaar monitoren, dan ben je dus ook drie maanden verder.

[3:13:16] Dus ik kan me ook voorstellen dat dat ook voor een Kamerlid soms onoverzichtelijk kan lijken.

[3:13:22] En ik heb er ook wel heel veel behoefte aan, ook deze zomer, als we elkaar even gaan verlaten,

[3:13:29] Ook voor mezelf scherp te hebben, oké, wat ik net al probeerde in het antwoord naar mevrouw Tsegai, waar gaan we de focus op leggen in de komende periode, waar we ook met elkaar aan werken.

[3:13:38] Ik heb een paar aanzetten gegeven, dat is de bekostiging, de stagediscriminatie, de stagedekorten, de kwaliteit.

[3:13:44] Dat zijn gewoon hele belangrijke onderwerpen waar we met elkaar de wissels moeten omzetten.

[3:13:51] En dan ook de monitoring die daarbij hoort, scherp moeten hebben, zodat we ook kunnen meten, leidt dit nou tot voldoende...

[3:13:57] Maar u daagt mij voldoende uit om ook textueel dat scherper te krijgen naar de Kamer.

[3:14:03] Dat zullen we wat mij betreft...

[3:14:07] Oh, ik hoor hier met Prinsjesdag in mijn begroting.

[3:14:10] Maar dat wordt dan weer misschien te financieel.

[3:14:15] Oké. Nou, in ieder geval, ik neem de uitdaging aan.

[3:14:26] Dat was hem. Ik kijk nog naar de Kamer.

[3:14:29] Of er nog Kamerleden zijn die nog vragen hebben.

[3:14:33] Niemand meer.

[3:14:34] Dan zijn we aan het einde van dit commissiedebat gekomen.

[3:14:40] Dat is een heel stukje eerder dan gepland.

[3:14:43] Dus de minister heeft de volgende toezeggingen gedaan.

[3:14:52] De minister komt voor de kerst met een verkenning van de landelijke invulling

[3:14:56] voor de gelijkwaardigheid tussen alle studenten wat betreft sportvoorzieningen.

[3:15:02] Twee, dan komt voor de zomer een brief over de herziening van de bekostiging terug op de omgang van de schoolkosten.

[3:15:11] De derde, als het gaat om of opleidingsgrond een grondslag kan zijn waarop je discriminatie vast kan stellen,

[3:15:21] gaat de minister naar de brieven en aviezen kijken die er liggen en kijken waar actie mogelijk is

[3:15:27] en komt hier een brief over bij de studentenvoorziening op terug.

[3:15:33] Ja, dat klopt niet.

[3:15:36] Dat moet sprofvoorzieningen zijn?

[3:15:38] In diezelfde brief.

[3:15:40] Oké.

[3:15:41] En dan vier informeert de Kamer in het derde kwartal over de herziening van de taaleisen.

[3:15:46] En nummer vijf stuurt er een rapport over de bereikbaarheid van de nieuwe taaleisen

[3:15:50] voor de zomer naar de Kamer.

[3:15:53] de zesde is

[3:15:55] in het najaar komt er een brief over

[3:15:57] de uitwerking van het PEC te opleiden

[3:15:59] voor de arbeidsmarkt van de toekomst

[3:16:01] specifiek voor het MBO

[3:16:02] samen met MBO instellingen

[3:16:05] en het MKB

[3:16:06] en de laatste toezegging is

[3:16:08] de minister komt voor de kerst in een brief

[3:16:10] terug op het studentenreisproduct

[3:16:13] voor BBL studenten

[3:16:16] en dan wil ik nog

[3:16:19] aangeven

[3:16:19] tot er een 2 minuten debat is

[3:16:22] aangevraagd door lid van der Plas.

[3:16:23] Zij zal dan ook eerst de spreeker zijn.

[3:16:26] En dan dank ik de minister

[3:16:27] voor de beantwoording van de vragen.

[3:16:30] Twee correcties of is dat niet de bedoeling?

[3:16:32] Dat kan.

[3:16:34] Die

[3:16:37] bekostiging,

[3:16:38] de herziening van de bekostiging, u noemde

[3:16:39] de schoolkosten, die zit in het hele

[3:16:41] voorstel van herziening en bekostiging

[3:16:43] overall. Dus het is niet alleen over

[3:16:45] de schoolkosten. Er komt gewoon een heel

[3:16:47] voorstel rondom de herziening van het

[3:16:49] opkostingsstelsel van het MBO.

[3:16:51] Daar zit ook het een en ander in over schoolkosten.

[3:16:54] En dat komt voor de zomer.

[3:16:56] Ik las het alsof het alleen schoolkosten zou zijn.

[3:17:00] En de laatste had ik een vraag bij dat Pact.

[3:17:03] Het Pact Arbeidsmarkt voor de Toekomst.

[3:17:06] Als we daar de strik omheen kunnen zetten,

[3:17:09] maar dat ligt niet alleen aan mij.

[3:17:10] Kijk even in de zaal.

[3:17:14] Daar heb ik najaar gezegd.

[3:17:17] De talentstrategie is breder.

[3:17:19] En niet alleen voor het NBO.

[3:17:21] Die komt voor de zomer.

[3:17:24] Dus dat is even van belang.

[3:17:25] Anders krijg ik dadelijk allemaal appjes.

[3:17:28] We moeten nog sneller.

[3:17:30] Ja?

[3:17:32] Duidelijk.

[3:17:32] Dank u wel voor deze aanvullingen.

[3:17:37] Ook nog danken voor de beantwoordingen van de vragen tijdens dit debat.

[3:17:42] Ook dank u de aanwezige Kamerleden en alle geïnteresseerden.

[3:17:46] Die hebben meegeluisterd in de tribune zitten.

[3:17:49] zitten en natuurlijk ook thuis

[3:17:51] hebben meegekeken

[3:17:52] en dan sluit ik bij deze de vergadering

[3:17:58] Ik denk dat we het toch eens gaan proberen.