Wet verhoging aantal eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden

[0:00:00] Afternoon. Hierbij open ik deze vergadering van de vaste commissie voor koninkrijksrelaties.

[0:00:06] Wij voeren vandaag een wetgevingsoverleg met de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

[0:00:12] over de wet verhoging aantal eilandraadsleden en eilandgedeputeerden.

[0:00:18] Van harte welkom aan de staatssecretaris en ook van harte welkom aan mijn collega Tweede Kamerleden

[0:00:26] En voor de mensen die vanuit online meekijken.

[0:00:31] Mijn naam is Anoushika Biekman en ik ben de voorzitter van deze mooie commissie.

[0:00:36] Ik zal ook nog even de Kamerleden voorstellen.

[0:00:41] De heer Seder namens ChristenUnie.

[0:00:44] De heer Thijs van der Brink namens CDA.

[0:00:49] Mevrouw Seguij namens GroenLinks B van de A.

[0:00:52] Mevrouw Hira Dijk namens D66.

[0:00:55] Mevrouw Den Hollander namens de VVD en de heer Vlottes namens de PVV.

[0:01:05] Welkom.

[0:01:07] Voor de eerste termijn hebben de Kamerleden al een spreektijd doorgegeven.

[0:01:13] En ik stel ook voor om voor de eerste termijn vijf interrupties toe te laten.

[0:01:21] Dus ik geef nu graag het woord aan het lid Zeder voor zijn inbreng.

[0:01:28] En u heeft tien minuten.

[0:01:31] Dank u wel.

[0:01:34] Goedendag en bon dia.

[0:01:36] Voorzitter, onze Nederlandse democratie is gebouwd op het huis van Torbekke.

[0:01:40] Iedere overheidslaag heeft zijn eigen taak en verantwoordelijkheid.

[0:01:44] En gemeenten zijn daarbij de bestuurslaag het dichtst op de inwoners.

[0:01:47] En vaak ook de meest zichtbare bestuurslaag.

[0:01:49] Met gekozen raadsleden en wethouders die hun inwoners vertegenwoordigen en besluiten nemen.

[0:01:55] Een systeem om te koesteren, maar ook een systeem om te verbeteren als dat noodzakelijk is.

[0:02:00] En voorzitter, in het geval van de samenstelling van het aantal eilands raadsleden en eilandgedeputeerden op Bonaire, Stesja en Saba is verandering zeer noodzakelijk.

[0:02:08] En ik ben ook blij dat het wetsvoorzitter er ligt en dat we het snel behandelen, ook met het oog op de verkiezingen volgend jaar.

[0:02:14] Ik moet zeggen dat ik aanvanglijk eerst heel kritisch was.

[0:02:17] Juist ook omdat de eilandsraadsleden hadden te kennengeven, of in ieder geval een aantal daarvan, dat ze de huidige opzet onvoldoende vonden.

[0:02:26] Maar ik heb begrepen de afgelopen weken, medewerkrachtig de inzet van de bewustpersoon en de ambtenaren over en weer,

[0:02:31] dat de eilandsraad zich in grote getale achter het voorstel dat er nu ligt kan scharen.

[0:02:36] En dat is denk ik ook gewoon een compliment waard.

[0:02:38] Voorzitter, het aantal eilands raadsleden en eilandgedeputeerden op de BES staat al lange tijd niet in verhouding tot het aantal inwoners en de aantallen in Europees Nederland.

[0:02:47] De gemeente Bunschoten bijvoorbeeld heeft 22.000 inwoners en 19 raadsleden.

[0:02:52] Bonaire heeft 26.000 inwoners en maar 9 eilands raadsleden.

[0:02:58] Dat terwijl Bonaire een eiland is met andere en ook meer verantwoordelijkheden.

[0:03:01] Bijvoorbeeld het heeft de eigen vliegveld.

[0:03:03] Kortom, dat het aantal eilands raadsleden moet worden verhoogd is in mijn ogen een no-brainer.

[0:03:07] ook met oog op de versterking van de democratische legitimiteit.

[0:03:10] Dit voorstel was oorspronkelijk onderdeel van de totale herstelling van de wet openbare lichamen BES.

[0:03:15] Dit deel is nu losgetrokken en wat ik gezien de snelheid van de behandeling begrijp.

[0:03:19] Maar dat betekent niet dat de totale herstelling van de wet openbare lichamen en wet financiën openbare lichamen

[0:03:23] op een zijpad moet worden geschoven.

[0:03:27] Met dit wetsvoorstel wordt het aantal eilandse raadsleden op een gelijkwaardig niveau met Europees Nederland gebracht,

[0:03:32] maar voor meer gelijkwaardigheid en versterking van de democratie is het ook noodzakelijk

[0:03:36] om de andere aanpassingen door te voeren, zoals een andere benoemingsprocedure van de gezaghebber.

[0:03:41] Voorzitter, dan de vraag. De herinnering van de wet Openbare Lichamen BES duurt in mijn ogen te lang.

[0:03:46] Het is in 2023 geconsulteerd en daarna is er bij de werkconferentie over gesproken met eilandsraadsleden.

[0:03:52] Ik vraag de staatsaars naar de stand van zaken en of de minister of de staatsaars ook kan toezeggen

[0:03:58] dat deze voor het einde van het jaar ook in behandeling kan nemen.

[0:04:01] Ik kan de minister dat concreet toezeggen of in ieder geval in de brief aangeven wanneer de behandeling kan plaatsvinden.

[0:04:07] Bovendien wordt de functie van de rijksvertegenwoordiger, in het voorstel wat gaat komen, toch nog behouden.

[0:04:13] Daar was discussie over en mijn vraag is ook waarom.

[0:04:15] Want wat is de nut en noodzaak van die rijksvertegenwoordiger?

[0:04:18] En hoe ziet de staatssecretaris dit in het kader van het principe comply or explain?

[0:04:22] Gezien gemeenten ook immers geen rijksvertegenwoordiger hebben.

[0:04:25] En in hoeverre heeft dit besluit misschien ook wel de hele wetgevingstraject vertraagd.

[0:04:31] Graag een reflectie van de staatssecretaris, ook op het handelen van zijn voorganger moet ik daarbij zeggen.

[0:04:35] Voorzitter, het wetsvoorstel zelf is vrij helder en duidelijk.

[0:04:38] Toch heb ik een aantal vragen ook gezien, de amendementen die ik heb ingediend.

[0:04:41] Allereerst rond de verhogingen van het aantal eilandse raadsleden.

[0:04:44] Die verhogingen vinden stapsgewijs plaats en er is afgesproken dat er tussen de verhogingen een evaluatie plaatsvindt.

[0:04:50] Deze evaluatie echter niet wettelijk vastgelegd.

[0:04:54] Waarom is hier niet voor gekozen, vraag ik de staatssecretaris.

[0:04:56] En bovendien werd er in de afspraak een uitzondering gemaakt voor Sint-Eustatius.

[0:05:00] Daar zou geen evaluatie voor nodig zijn.

[0:05:02] Waarom, vraag ik.

[0:05:03] Ik heb de wet op dit punt dan ook geamendeerd en stel voor de evaluatie wel wettelijk te verankeren en dus ook voor Stacia.

[0:05:10] Niet omdat ik de verhogingen wil bemoeilijken of niet zou steunen, allesbehalve.

[0:05:15] Maar juist om gebruik te kunnen maken van de kansen die deze evaluatie biedt qua verbeteringen.

[0:05:19] Ik denk bijvoorbeeld dat het ook slim is om te kijken naar de opvolging van de gemaakte afspraken tussen het Rijk en de eilandsbesturen.

[0:05:25] Ik heb verschillende mensen op de eilanden gesproken en die maakt zich toch zorgen of Nederland de afspraken in de werkconferentie ook duidelijk gaat waarmaken.

[0:05:34] Daar ligt gewoon het terecht aan het rechten.

[0:05:36] Daar ligt een evidente zorg.

[0:05:37] En ik vraag ook aan de staatsdaad of die terecht is.

[0:05:41] Voor de vormgeving van de evaluatie heb ik aangesloten bij de afspraken die dus gemaakt zijn bij de werkconferentie.

[0:05:47] Ik ben benieuwd naar de appreciatie van de staatssecretaris.

[0:05:49] Voorzitter, ook over de bezoldiging van de eilandsraadsleden zijn er bij de werkconferentie belangrijke afspraken gemaakt.

[0:05:54] De bezoldiging voor eilandsraadsleden in Caribisch Nederland ligt namelijk een stuk lager dan voor gemeenteraadsleden in Europees Nederland.

[0:06:01] Terwijl we weten dat de levenskosten op de eilanden duurder zijn dan hier in Europees Nederland.

[0:06:06] Niet uit te leggen wat mij betreft.

[0:06:08] En in de wet wordt in een financiële paragraaf uitgegaan van de huidige bezoldigingsafspraken.

[0:06:12] Waarom?

[0:06:13] En ik vind de afspraken rond bezoldiging dusdanig belangrijk, dat ik ook een amendement heb ingediend om de inwerkingstreding dus wel afhankelijk te maken van dat nieuwe rechtspositiebesluit.

[0:06:22] Ik begrijp dat dit nogal een zwaar instrument is, maar voorzitter, wat mij betreft kan het verhogen van het aantal eilandse raadsleden en dus een oprechte poging om de democratische legitimiteit te versterken, niet zonder ook een passende bezoldiging en daar ook concrete afspraken over te maken.

[0:06:37] Mijn vraag is dan ook wanneer de staatssecretaris dit gaat regelen, of voldoende middelen zijn vrijgemaakt door dit kabinet en of de staatssecretaris hierop kan reflecteren en ook misschien zorgen kan wegnemen, ook door mensen die momenteel kijken.

[0:06:49] Voor het ook rond ondersteuning en huisvesting van de eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden zijn afspraken gemaakt.

[0:06:53] En dat is goed.

[0:06:54] Bij de gemaakte afspraken lees ik dat de minister jaarlijks in ieder geval 350.000 euro beschikbaar stelt voor de ondersteuning van de eilandsraadsleden.

[0:07:02] Mijn vraag is of deze financiële middelen ook direct beschikbaar zijn zodra de wet ingaat.

[0:07:06] We wachten minister daarmee tot de inwerkingstreding van de herzieningswet Wojbes-Finbes.

[0:07:11] En is het minister met mij eens dat het logisch zou zijn dit geld per direct beschikbaar te stellen bij het ingaan van de wet.

[0:07:16] en niet te wachten op de herzieningswet.

[0:07:19] Ook omdat de nodige fysieke en materiële zaken ook aangepast zullen moeten worden

[0:07:23] om de verkiezingen en de uitbreiding na de uitslag ook mogelijk te maken.

[0:07:28] En ook rond huisvesting, bijvoorbeeld heel praktisch, de plek waar vergaderders worden

[0:07:33] en de mogelijke uitbreiding, ben ik benieuwd naar de stand van zaken van de gemaakte afspraken.

[0:07:37] Voorzitter, het uiteindelijke doel van deze wet is het versterken van de democratie

[0:07:41] en democratische legitimiteit van het bestuur van de openbare lichamen.

[0:07:43] Het verhogen van het aantal eilandsraadsleden en gedeputeerden is daarom ook een stap in de goede richting.

[0:07:48] En zover ik begreep, inmiddels ook het standpunt van alle eilandsraden.

[0:07:52] Maar dat betekent niet dat we het nu voor gezien kunnen houden en achterover kunnen leunen.

[0:07:55] Daarom ben ik ook blij dat er, om te zien, dat de samenwerking op taal gezet wordt tussen de eilanden en de VEG en de Vereniging van Raadsleden.

[0:08:02] Mijn vraag is of de Staatskaars een beeld kan geven bij de initiatieven die er nu lopen tussen de VEG, de Vereniging van Raadsleden en de eilandsraadsleden en hoe dit versterkt zou kunnen worden.

[0:08:10] Voorzitter, tot slot. Ik hoop dat het resultaat van het wetsvoorstel en de herzieningswetten die eraan komen, bijdragen aan een gelijkwaardiger bestuur, wat uiteindelijk tot resultaat mag hebben de bloei van de eilanden en haar inwoners, economisch en op sociaal gebied. Dank u wel.

[0:08:25] Dank u wel voor uw bijdrage. U had nog ruim drie minuten over, dus u kon ook in een minder rap tempo praten, maar u heeft nog drie minuten.

[0:08:34] Dank u wel. Ik hoop dat de andere collega's ook dit voorbeeld zullen volgen.

[0:08:38] Die hebben minder tijd. Maar goed, ik zie een interruptie van mevrouw Dijk.

[0:08:44] Ja, voorzitter. Ik wilde het betogen afluisteren. Vandaar dat ik even heb gewacht op mijn interrupties.

[0:08:51] Maar ik heb eigenlijk twee vragen. U had het over de Rijksvertegenwoordiger.

[0:08:55] Ik ben benieuwd hoe de ChristenUnie daar zelf tegenover staat.

[0:08:59] En ik hoorde ook over de evaluatie, maar volgens mij staat er in de stukken dat ze zelf hebben aangegeven dat ze geen evaluatie willen.

[0:09:07] Dus ook benieuwd hoe de ChristenUnie daar tegenover staat.

[0:09:12] De heer Zeder.

[0:09:13] Dank u wel.

[0:09:13] Ten aanzien van het eerste punt.

[0:09:15] Ik volg daarin de eilandsraden die hebben aangegeven dat, en voor mij ook qua afspraak, dat er geen rijksvertegenwoordiger meer zou komen.

[0:09:23] En dat het in de wet die eraan komt ook geregeld zou moeten worden.

[0:09:27] Het vorige kabinet schoof heeft toch het besluit genomen om tegenstelling tot de afspraken die gemaakt zijn, die nog wel te behouden.

[0:09:34] Dat vind ik ongelukkig.

[0:09:37] Eén, omdat in gemeentelijk land er geen vertegenwoordiger zit tussen de eilandsraden, de gezaghebber en misschien ook de minister.

[0:09:45] En dat doen we hier nu wel.

[0:09:48] Ik denk ook dat het de groei qua verantwoordelijkheden van de eilandsraden dusdanig stagneert.

[0:09:52] dat het volgens mij een betere ontwikkeling zou zijn

[0:09:55] om die afspraken na te komen

[0:09:56] ik overweeg dan ook een motie

[0:09:58] dit wetsvoorstel komt eraan

[0:10:00] maar ik weet niet wat kabinet Jetten van plan is

[0:10:02] met de afspraken die kabinet Schoof gemaakt heeft

[0:10:04] dus vandaar dat ik benieuwd ben of dat alsnog

[0:10:07] eruit gehaald wordt of niet

[0:10:08] dus ik ben eigenlijk voorstander

[0:10:11] om die afspraken na te komen

[0:10:12] en dus de Rijksvertegenwoordiger eruit te halen

[0:10:14] en ik ben benieuwd of kabinet Jetten ook dat standpunt deelt

[0:10:18] ten aanzien van het tweede punt

[0:10:20] kunt u me even helpen waar het ook weer over ging

[0:10:24] Ja, mevrouw Dijk.

[0:10:25] Dat ging over de evaluatie, dat ze zelf hebben aangegeven dat ze dat niet willen.

[0:10:32] Ja, voor de daarbij, zo'n stevige wijziging, ik denk dat de uitbreiding van raadsleden een stevige wijziging is,

[0:10:39] dat het eigenlijk vrij gebruikelijk is dat je ook een evaluatie daaraan koopelt.

[0:10:45] Ik denk dat het ook noodzakelijk is omdat deze stap die we nu zetten eigenlijk ontgonnen gebied is.

[0:10:52] We gaan die stap zetten. Ik denk dat het noodzakelijk is, gezien het aantal inwoners.

[0:10:55] Maar als er kinderziektes ontstaan, is het denk ik belangrijk dat de eilandse raadsleden,

[0:11:01] maar uiteindelijk ook wij als Kamer, die ook de verantwoordelijkheid heeft dat het bestuur daar goed gaat,

[0:11:08] daar kennis van kunnen kunnen nemen.

[0:11:10] Ik hoop dat de uitbreidingen doorgaan zoals dat in het tijdspad voorzien is.

[0:11:16] Mochten er indicaties zijn wat uit de EFLS naar voren komt, dat we het misschien niet moeten doen,

[0:11:20] Ook in overleg met de eilandsraadsleden uiteraard.

[0:11:24] Dat kunnen we misschien voor een land een pas op de plaats doen.

[0:11:26] Maar het lijkt me niet wenselijk om de optie om geen evaluatie te doen.

[0:11:31] Om dat nog op tafel te laten.

[0:11:34] Omdat uiteindelijk niet alleen de eilandsraadsleden.

[0:11:36] Maar ook wij als Kamer mede verantwoordelijk zijn dat het huis van Toorbecken staat.

[0:11:40] Dus vanwege die gedeelde verantwoordelijkheid.

[0:11:43] Vind ik het wel belangrijk om het in de wet te plaatsen.

[0:11:45] Ik zie nog een vervolginterruptie van mevrouw Dijk.

[0:11:48] En daarna ga ik over naar lid Den Hollander.

[0:11:50] Zij had ook een interruptie.

[0:11:52] Ja, voorzitter.

[0:11:53] Dank voor de toelichting.

[0:11:56] Een heldere uitleg.

[0:11:57] Blijft alleen voor mij de Rijksvertegenwoordiger.

[0:12:02] Want volgens mij in het Celibon dossier heeft de Rijksvertegenwoordiger een belangrijke rol vervuld.

[0:12:09] Dus als de Rijksvertegenwoordiger nu wordt uitgehaald, dan heb je die rol niet meer.

[0:12:14] Dus hoe staat de ChristenUnie daar dat tegenover?

[0:12:17] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:12:18] En ik wil ook zeggen dat de Rijksvertegenwoordiger, zoals ik die ken, ook fantastisch werk geleverd heeft.

[0:12:25] Zoals ik heb ook zien optreden de afgelopen maanden.

[0:12:27] Dus complimenten daarvoor.

[0:12:28] Dus dit is ook niets persoonlijks.

[0:12:30] Dit gaat over de vraag of als we in het kader van Comply en Explain het kunnen verantwoorden.

[0:12:36] Om een extra tussenlaag te plaatsen tussen eilandsbestuur, dus zeg maar college, BMW en gemeenteraden en de minister.

[0:12:44] Want die hebben we niet met andere gemeenten zoals Amsterdam of Boksel of waar dan ook.

[0:12:50] Ik heb er lang over nagedacht.

[0:12:51] En los van de afweging, los van de persoonlijke waardering,

[0:12:59] denk ik wel dat we naar de andere rol toe moeten gaan.

[0:13:03] Juist ook omdat de eindelijnen daarmee ook de ruimte krijgen om die verantwoordelijkheid wat meer naar zich toe te nemen.

[0:13:08] Hoe dat eruitziet, daar ben ik niet per se over uit.

[0:13:11] Kijk, je hebt natuurlijk ook in de gemeente hier, heeft de Provinciale Staten, de commissaris van de Koning, zou nog op alle rol kunnen functioneren.

[0:13:18] Maar die gaat veel minder ver dan zoals we het nu geborgd hebben, door middel van de Rijksvertegenwoordiger.

[0:13:24] En daarmee ga je voorbij aan de afspraken die eigenlijk al gemaakt waren, maar teruggedraaid zijn tijdens het kabinetschoof.

[0:13:30] Dank u wel. Mevrouw Den Hollander.

[0:13:33] Heer voorzitter, eigenlijk heeft mevrouw Dijk mijn interruptie al groot deel zitten hier over de Rijksvertegenwoordiger en de relatie met Celibon.

[0:13:39] En ik zou aan de heer Seder willen vragen of hij denkt dat de inwoners van Bonaire misschien wel het belang inzien van de Rijksvertegenwoordiger,

[0:13:47] maar misschien de bestuurders van Bonaire minder.

[0:13:49] Of hij zich daar iets bij zou kunnen voorstellen.

[0:13:51] De heer Seder.

[0:13:53] Voorzitter, dat kan.

[0:13:54] Kijk, ik ben dienstbaar aan wat werkt.

[0:13:57] En de eindelijkse raadsleden als getrapte vertegenwoordiger, die hebben die afspraken gemaakt.

[0:14:03] Kijk, als ik het signaal krijg dat de mensen op Bonaire eigenlijk heel graag nog een Rijksvertegenwoordiger willen,

[0:14:08] Dan ben ik daar natuurlijk niet ongevoelig voor.

[0:14:10] Alleen die signalen die heb ik niet in die concrete mate om af te wijken van de afspraken die eerder gemaakt zijn.

[0:14:18] Daarnaast heb ik ook al eerder uitleggen waarvan ik denk dat met de uitbreng van de eilandsraadsleden een zwaardere verantwoordelijkheid bij de eilandsraadsleden neerleggen.

[0:14:25] Dat denk ik ook goed kan zijn voor de groei en ook gevoel van verantwoordelijkheid.

[0:14:29] Zowel bij eilandsraadsleden maar ook bij degenen die bijvoorbeeld het dossier Selibon en andere hebben.

[0:14:34] En dat zorgt ook denk ik voor een directe lijn tussen enerzijds de staatssecretaris en de dynamiek die speelt waarbij ook in dit geval het ministerie van IEW betrokken is.

[0:14:45] En soms ook te maken met het ministerie van SSW.

[0:14:48] Ik denk dat een directe lijn ook misschien tot sneller resultaat kan leiden op het moment dat dit soort dossiers spelen.

[0:14:56] Dat is wel een wezenlijk verschil ten opzichte van Europese gemeenten.

[0:14:59] Maar als ik signalen krijg dat men op Bonaire heel graag een Rijksvertegenwoordiger wil hebben in meerderheid,

[0:15:04] dan ga ik mijn wil om het zo te zeggen niet doordrukken.

[0:15:07] Maar volgens mij is de indicatie die ik inmiddels tot nu toe heb teruggekregen,

[0:15:10] dat men wel die verantwoordelijkheid bij de eilandse raadsleden wil beleggen.

[0:15:17] Dank u wel. Dan geef ik nu het woord aan de heer Thijs van den Brink voor uw inbreng.

[0:15:22] U heeft daarvoor vijf minuten.

[0:15:25] Dank u wel, voorzitter. Goedemiddag, goed afternoon en bon dia.

[0:15:28] Het is goed dat het aantal eilandraadsleden en eilandgedeputeerden wordt uitgebreid.

[0:15:33] Bonaire, Stacia en Saba zijn Nederlandse openbare lichamen, bijzondere gemeenten zeg maar, met een groter takenpakket dan andere gemeenten.

[0:15:40] CDA vindt het belangrijk dat het bestuur van de eilanden goed is uitgerust en haar werk goed kan doen.

[0:15:46] Uitbreiding van het aantal eilandraadsleden en eilandgedeputeerden past daarbij.

[0:15:50] Er is nu een grote hoeveelheid werk die niet past bij het lage aantal eilandraadsleden en eilandgedeputeerden.

[0:15:55] En ook in het wetsvoorstel gekozen stapsgewijze opbouw van de uitbreiding kan mijn fractie zich vinden.

[0:16:00] Er is een zorgvuldig proces ingericht waarbij ook rekening is gehouden met de zorgen van de eilanden.

[0:16:05] Voorzitter, dit wetsvoorstel maakt onderdeel uit van een grote pakket aan wijzigingen dat overeengekomen is in de beeld.

[0:16:10] Het onderdeel dat wij vandaag bespreken is daaruit gehaald en met het oog op de eilandverkissingen van volgend jaar ingediend.

[0:16:16] Ik begrijp dat daar wat onvrede over is ontstaan, vooral over het uitstel van de herzieningswet.

[0:16:21] Maar kan het besluit van de regering om dit onderdeel alvast naar voren te halen wel volgen?

[0:16:25] Dat laat natuurlijk onverlet dat het wel belangrijk is dat de herzieningswet doorgang vindt.

[0:16:29] Ligt de staatssecretaris op schema om die wet voor de zomer in te dienen bij de Raad van State?

[0:16:33] En is nog steeds het streven om de herzieningswet per 1 januari 2029 in uitwerking te laten treden?

[0:16:38] Of kan dat ook per 1 januari 2028?

[0:16:41] Dan kom ik naar mijn volgende punt.

[0:16:43] Dat is het flankerend beleid.

[0:16:44] De extra maatregelen die de regering treft om deze wet goed uit te laten pakken.

[0:16:48] CDA vond het goed om in de beantwoording van onze vragen te lezen dat deze maand een initiatief van start is gegaan

[0:16:53] om de interesse in het lidmaatschap van de eilandraden te bevorderen.

[0:16:57] Ook lazen we dat de bezoldiging, de vergoeding van de eilandsraadleden en de eilandgedeputeerden inmiddels verhoogd is.

[0:17:03] Een aantal vragen over andere maatregelen.

[0:17:05] In het wetsvoorstel lees ik dat er extra geld beschikbaar gesteld wordt voor het versterken van de ondersteuning van de eilandsraad.

[0:17:11] CQ, het bureau van de G4. Hoe wordt dit geregeld, is onze praktische vraag.

[0:17:15] Ook komt er een ondersteuningsprogramma met trainingen, opleidingen, intervies en coaching.

[0:17:18] Wat is de stand van zaken op dit moment?

[0:17:21] Voorzitter, ik sluit af. Dit wetsvoorstel is wat het CDA betreft een goede en noodzakelijke stap.

[0:17:25] Dit bij het versterken van het lokaal bestuur op Bonaire, Stacia en Saba.

[0:17:29] Het CDA steunt het wetsvoorstel en roept de regering op om voortwarend aan de slag te gaan met de beloofde herzieningswet.

[0:17:35] Dank u wel, voorzitter.

[0:17:37] Dank u wel. En ik zie geen interruptie.

[0:17:40] En ik kan de heer Seder melden dat u ook zijn voorbeeld heeft gevolgd, want die zat te ruim in de tijd.

[0:17:46] Dan geef ik het woord aan mevrouw Tsegai voor haar inbreng.

[0:17:50] Ja, voorzitter, dank. Ik zal me best doen om het goede voorbeeld van mijn collega's ook te volgen.

[0:17:56] Allereerst goedemiddag. Ik wil de avond noemen en bondeer aan iedereen die meekijkt.

[0:17:59] We behandelen vandaag de wetswijzigingen die dus beoogt het aantal eilandsraadsleden van de openbare lichamen te verhogen.

[0:18:07] En ook het aantal eilandsraadgedeputeerden.

[0:18:10] En ook wordt de mogelijkheid van deeltijd eilandgedeputeerden, wat een leuk scrabble word is, geïntroduceerd.

[0:18:17] En voor mijn fractie zijn dit op zichzelf allemaal voorstellen waar wij van denken dat ze goed kunnen bijdragen aan het versterken van het bestuur op Bonaire, Stesia en Saba.

[0:18:27] En dat is mede gelet op de toegenomen omvang van de taken van de eilandsbesturen van groot belang.

[0:18:33] En ook wordt met deze wetwijziging het stelsel op de eilanden meer gelijk getrokken met hoe we hier in Europees Nederland het lokale bestuur hebben georganiseerd.

[0:18:41] En dat past weer goed bij het toepassen van het comply or explain principe waar het net ook al even ging.

[0:18:48] Toch heeft mijn fractie een aantal belangrijke vragen waar we graag een goede uitleg van zouden willen over de staatssecretaris.

[0:18:55] Want toen eerder over deze voorstellen is gesproken met de Besse eilanden was het de bedoeling dat deze wetwijziging onderdeel zouden zijn van een breder pakket aan afspraken.

[0:19:04] Die van 2024 in de beeld.

[0:19:06] Maar de regering en de eilanden kwamen gezamenlijk overeen dat die afspraken gemaakt zijn.

[0:19:12] En daarna heeft het vorige kabinet ervoor gekozen om de afspraken eenzijdig open te breken.

[0:19:18] En alleen wat wij vandaag bespreken aan de Kamer voor te leggen.

[0:19:22] En wij hebben moeite met dit proces omdat we het belangrijk vinden dat we als landelijke overheid die afspraken die wij maken met lokale overheden ook nakomen.

[0:19:31] Of dat nou in Caribisch Nederland is of in Europees Nederland.

[0:19:35] En daarnaast kregen we de afgelopen tijd veel verschillende signalen van de eilanden.

[0:19:38] Niet alle eilandraden gaven op dit moment aan positief te staan tegenover het uitbreiden van het aantal zetels.

[0:19:45] Met name vanwege de haalbaarheid en de financiën.

[0:19:48] En graag hoor ik van de staatssecretaris hoe hij dit nu ziet.

[0:19:51] Wat is op dit moment het zandpunt van de drie eilandraden over de uitbreiding van het aantal zetels.

[0:19:58] Voorzitter, daarnaast kwam tijdens de begrotingsbehandeling dit voorstel al uitgebreid aan bod.

[0:20:04] en de staatssecretaris zat daar toen in zijn voorgaande rol ook bij en die was wat kritisch.

[0:20:11] Maar vandaag verdedigt hij hier natuurlijk het wetsvoorstel van zijn voorganger

[0:20:14] en ik ben dan ook benieuwd wat hem heeft doen overtuigen waarom het toch verzandig is

[0:20:18] om eenzijdig deze afspraken aan te passen en een deel van de afspraken nu in een wet op te nemen.

[0:20:24] Zoals gezegd vindt mijn fractie het van groot belang dat Rijk goede verhoudingen heeft met de Besseilanden

[0:20:29] En dat gaat natuurlijk veel breder dan alleen de zaken die hier in dit wetsvoorstel zitten.

[0:20:33] Maar het is belangrijk dat juist ook op dit vlak de gemaakte afspraken nagekomen worden.

[0:20:38] En daarom is dus de vraag aan de staatssecretaris wanneer we het volgende wetsvoorstel kunnen verwachten.

[0:20:44] Waarin de overige afspraken die met de eilanden gemaakt zijn ook voorliggen.

[0:20:51] Eigenlijk wat de heer Van der Brink net ook al vroeg.

[0:20:53] En wat komt daar concreet in?

[0:20:55] En is hij van plan dit zo spoedig mogelijk naar de Kamer te sturen, zodat alsnog uitvoering gegeven kan worden aan alle afspraken die in maart 2024 tussen het Rijk en de Besseilanden gemaakt zijn.

[0:21:06] Dan, voorzitter, wil ik graag aandacht vragen voor de financiële gevolgen van dit wetsvoorstel, misschien eigenlijk wel het belangrijkste punt voor mijn fractie.

[0:21:14] Want wanneer het aantal eilandraadsleden wordt uitgebreid, betekent dit logischerwijs ook dat er meer vergoedingen worden uitgekeerd.

[0:21:20] En daar zijn wij helemaal niet op tegen, want lokale volksvertegenwoordigers moeten gewoon een adequate vergoeding ontvangen.

[0:21:27] Collega Seder heeft op dit punt ook een amendement ingediend.

[0:21:30] Daar staan wij zeer sympathiek tegenover.

[0:21:32] Maar het is wel van belang dat de eilanden ook voldoende middelen krijgen om die uitbreiding goed te kunnen financieren.

[0:21:37] En dat het niet ten koste gaat van andere belangrijke zaken op de BES-eilanden.

[0:21:41] De maatschappelijke opgaven op de eilanden zijn immers heel groot.

[0:21:44] En er is eerder meer dan minder geld nodig voor het goed organiseren van belangrijke voorzieningen en infrastructuur op Bonaire, Stesja en Saba.

[0:21:53] Daarom hoor ik graag van de staatssecretaris of die extra middelen die voor dit wetsvoorstel nodig zijn niet ten koste gaan van de noodzakelijke investeringen op de eilanden.

[0:22:03] En vanuit de eilanden horen we namelijk dat de middelen die nu worden ingeschat voor de eilanden gezamenlijk, voor dit wetsvoorstel, te weinig zijn.

[0:22:12] als we ook de ondersteuning van de eilandraden en de bestuurscolleges goed willen regelen.

[0:22:18] Herkent de staatssecretaris dit en is hij het met ons eens dat we niet mogen vergeten

[0:22:22] dat ook die ondersteuning goed op orde moet zijn, omdat de uitbreiding anders haar doel voorbij schiet.

[0:22:27] Voor mijn fractie is het van cruciaal belang dat er voldoende middelen zijn

[0:22:31] en dat deze uitbreiding niet ten koste gaat van andere belangrijke zaken.

[0:22:35] En op de totale rijksbegroting gaat het als we het over een paar ton hebben om heel weinig geld,

[0:22:40] Maar voor de eilanden is het wel heel veel geld.

[0:22:43] En ik zou daarom een toezegging willen van de staatssecretaris dat hij samen met de eilanden gaat kijken of de nu gereserveerde middelen toereikend zijn.

[0:22:50] En dat hij daar ook snel de Kamer over informeert.

[0:22:53] Tot slot op dit punt nog een vraag over de gevolgen van het advies van het adviescollege rechtspositie politieke ambtsdagers over de vergoedingen van volgste tegenwoordigers en bestuurders.

[0:23:06] Wanneer komt het kabinet met een reactie hierop en wat betekent dit voor eventuele toekomstige verhogingen van vergoedingen voor ambtsdragers op de BES-eilanden in relatie tot dit wetsvoorstel en de financiële consequenties?

[0:23:18] Ik zie uit naar de beantwoording, voorzitter. Dank u wel.

[0:23:20] Dank u wel. Ik zie twee interrupties. Ik begin met mevrouw Den Hollander.

[0:23:25] Dank u, voorzitter.

[0:23:26] Voorzitter, een goedensvol betoog van de fractie van GroenLinks PvdA...

[0:23:30] en ook over de financiële bijdrage was het natuurlijk te verwachten dat deze vraag zou komen.

[0:23:37] Maar wat ik me dan wel afvraag...

[0:23:38] Er zijn ook best wel veel gemeenten in Europees Nederland...

[0:23:42] die claimen te weinig financiële middelen te hebben om alle uitdagingen het hoofd te bieden.

[0:23:47] Vindt de fractie van GroenLinks PvdA dan ook dat we die gemeenten ook allemaal tegemoet moeten komen...

[0:23:52] met extra bijlagen? En zo ja, waar gaan we dat dan van betalen?

[0:23:55] Mevrouw Tsegaai.

[0:23:56] Ja, zeker voorzitter, vindt GroenLinks B van de ADAT.

[0:23:59] En in ons verkiezingsprogramma kunt u ook zien dat wij wel een oplossing hebben voorgesteld

[0:24:04] voor bijvoorbeeld het gafijnjaar en de herziening van de gemeentefondsen en de provinciale fondsen.

[0:24:09] Wij hebben daar andere keuzes gemaakt dan deze coalitie.

[0:24:13] Maar ik zou niet een soort tegenstelling willen creëren tussen Europees Nederland en Caribisch Nederland.

[0:24:18] Ik denk namelijk dat als deze uitbreiding van raadsleden in Europees Nederland had plaatsgevonden

[0:24:24] En een paar extra ton nodig was geweest dat we deze discussie waarschijnlijk niet eens gehad hadden.

[0:24:29] Mevrouw Den Hollander.

[0:24:31] Voorzitter, ik denk dat het comply or explain principe altijd twee richtingen op moet werken.

[0:24:36] En ik ben zelf wethouder geweest in de gemeente Westerveld waar ook extra raadsleden bij zouden komen.

[0:24:41] Dan moest de raadzaal ook aangepast worden. Die kosten zijn gewoon allemaal voor de gemeente.

[0:24:45] Dus waarom geldt het comply or explain dan niet in die situatie?

[0:24:48] Dus er komt ook geen extra bijdrage vanuit het Rijk voor de extra raadsleden in de gemeente Westerveld.

[0:24:53] Mevrouw Zegai.

[0:24:55] Ja, voorzitter, ik ben niet bekend met de situatie in Westerveld, maar ik kan wel in algemene zin zeggen dat wij het als GroenLinks B van de A belangrijk vinden om gemeenten zowel in Europees Nederland als in Caribisch Nederland voldoende middelen te geven zonder taken, geen knaken zou ik. Andersom, zonder knaken geen taken zou ik willen zeggen. En dat geldt wat GroenLinks B van de A betreft zowel in Europees Nederland als ook in Caribisch Nederland. En wij hebben dat in ons verkiezingsprogramma ook allemaal netjes uiteengezet.

[0:25:23] Dank u wel. Dan zag ik ook een interruptie van de heer Seder.

[0:25:27] Ja, absoluut. Dank u wel.

[0:25:28] Een van de onderwerpen waar in ieder geval afgelopen maanden veel te doen was geweest, was die dus inderdaad van de Rijksvertegenwoordiger.

[0:25:36] Complimenten voor de rol de afgelopen maanden.

[0:25:39] Tegelijkertijd roept dat toch ook de vraag op in de vernieuwing van het bestel of het eigenlijk een passende rol is.

[0:25:44] Zo zou je eigenlijk de eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden moeten oproepen tot meer verantwoordelijkheid en directe verhoudingen met de verantwoordelijke ministers.

[0:25:53] Ik neig naar de tweede, ook op grond van de afspraken die eerder tussen kabinet en eilandsraadsleden zijn gemaakt.

[0:26:00] Maar ik ben ook even benieuwd hoe u daar dat weegt.

[0:26:03] Mevrouw Tsegaai.

[0:26:04] Ja, voorzitter. Ik deel wel de bedenkingen die de heer Seder net maakte met Europees Nederland.

[0:26:14] Al heb je daar natuurlijk wel de provincie als zeker financiële toezichthouder van gemeente.

[0:26:21] Ik vind het eigenlijk vooral heel belangrijk wat de eilandsraden hier zelf van vinden.

[0:26:26] En ik vind het daarom ook jammer dat dit pakket afspraken zo wordt behandeld.

[0:26:33] Ik vind dat ook geen goed doen aan de onderlinge relaties tussen Den Haag en de Besseilanden.

[0:26:40] Dus ik heb mijn bedenkingen bij die Rijksvertegenwoordiger, maar ik vind het eigenlijk belangrijker wat het bestuur op de eilanden zelf ervan vindt en hoe zij dat ook ervaren.

[0:26:53] Dank u wel. Ik zie geen overige interrupties, dus dan geef ik het woord aan mevrouw Dijk voor haar inbreng. U heeft daarvoor vijf minuten.

[0:27:02] Voorzitter, dank u wel. Bon dia en good morning voor de mensen op de eilanden en goedemiddag voor de mensen hier en de kijkers thuis.

[0:27:11] Tot vorig jaar was ik zelf raadslid en onderdeel van de lokale politiek

[0:27:16] Dat was een eervolle taak, want dan ben je bezig met de dingen die ertoe doen voor je stad

[0:27:21] En het is heel erg belangrijk als je lokaal bezig bent, dat je goede ondersteuning hebt

[0:27:25] Om die belangrijke taak uit te voeren

[0:27:28] Daarom ben ik blij dat we vandaag de herziening van FinBest bespreken

[0:27:33] Er zijn al een aantal goede dingen gezegd, maar ik zal braaf mijn eigen spreekteksten delen

[0:27:39] Dat vind ik wel leuk om mijn standpunt te delen.

[0:27:43] Want ik heb het al gehoord bij de andere collega's dat het aantal zetels niet evenredig is met Europese Nederland.

[0:27:53] En de bordjes van de eilandsraadsleden liggen overvol.

[0:27:57] Daarom is het goed dat met het voorliggende wet het aantal eilandsraadsleden en eilandsgedeputeerde stapgewijs wordt verhoogd.

[0:28:05] En wat D66 betreft is dit comply or explain zoals het hoort.

[0:28:10] Mensen op Bonaire, Stesia en Saba hebben net zoveel recht om vertegenwoordigd te worden in de lokale politiek als bijvoorbeeld de mensen in mijn woonplaats Delft.

[0:28:20] Het biedt meer ruimte aan de vertegenwoordiging van minderheden en biedt meer uitvoeringskracht.

[0:28:25] En iets waar wij in de commissie vaker over hebben gehad, over de uitvoeringskracht.

[0:28:32] Dus daarom is dit een goed onderdeel.

[0:28:34] Voorzitter, zelf heb ik ook mogen ervaren dat je het goed kunt uitvoeren van je werk

[0:28:41] als volksvertegenwoordiger niet alleen om de grootte van de raad of je fractie gaat

[0:28:45] maar voor een groot deel ook over de juiste ondersteuning

[0:28:48] en wat doe je als je nieuw bent, bij wie kun je terecht met al je vragen

[0:28:52] dat is ook voorbehoud dat Bonaire noemt in haar reactie

[0:28:56] Hier gaat het kabinet ook concreet op door in te zetten op aanvullende maatregelen

[0:29:01] zoals trainingen, versterkingen van het kantoor van de GIVIER en het bevorderen van de burgerstrafsonderwijs.

[0:29:08] Mijn collega's hebben het ook al gevraagd, maar ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris dit concreet gaat invullen.

[0:29:13] En eigenlijk ben ik ook benieuwd of de middelen en het budget daar toereikend genoeg zijn.

[0:29:18] En kunnen er combinaties worden gemaakt met Europees Nederland, bijvoorbeeld met trainingen?

[0:29:28] Dan wil ik nog vragen over de volmacht.

[0:29:34] Waar het verkiezingsseizoen in Nederland gelukkig weer is gaan liggen, gaan de mensen op Bonaire, Saba en Stesia op 17 maart 2027 naar de stembus om nieuwe eilandsraadsleden te kiezen.

[0:29:46] Terugkijkend naar de vorige verkiezingen maak ik me zorgen over het mogelijke rondselen van volmachten.

[0:29:51] In 2023 werd op Stacia 36,7% van de stemmen uitgebracht per volmacht en ter vergelijking in Nederland ligt dat meestal tussen de 8 en 12%.

[0:30:02] Dit ging bovendien gepaard met meerdere meldingen van fraude.

[0:30:06] Destijds reden genoeg voor de regeringscommissaris om aan de bel te trekken.

[0:30:11] Ook een waarnemersdelegatie van de Organisatie van Amerikaanse Staten, de OAS,

[0:30:16] adviseerden na de verkiezingen om het stemmen per volmacht in Caribisch Nederland verder aan banden te leggen.

[0:30:22] Ze wezen expliciet op het hogere percentage volmachten en de risico's op misbruik

[0:30:28] en adviseerden om maximaal één volmacht per persoon toe te staan.

[0:30:32] Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris daar tegenover staat.

[0:30:35] En als we naar één volmacht per persoon gaan.

[0:30:39] En daarnaast ben ik benieuwd of hij de signalen herkent van de OAS-delegatie.

[0:30:44] En dat was mijn inbreng tot zover.

[0:30:48] Dank u wel.

[0:30:50] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Den Hollander.

[0:30:53] U heeft eveneens vijf minuten.

[0:30:55] Ik neem aan dat ik al die extra minuten toch ook kan gebruiken.

[0:30:59] Ik denk dat u het wel binnen de vijf houdt.

[0:31:02] Ga ik gauw beginnen.

[0:31:03] Voorzitter, de bijzondere gemeente Bonaire Sint-Einstaties en Saba kennen grote uitdagingen.

[0:31:07] Op het gebied van infrastructuur, volkshuisvesting, connectiviteit, klimaatbescherming en een gezonde leefomgeving.

[0:31:12] Deze woorden heb ik ook van de week al uitgesproken tijdens het BES-debat, maar het is goed om daar nog een keer de aandacht voor te vragen.

[0:31:18] Tegelijkertijd is er ook geconstateerd dat het financieel beheer van Bonaire nog steeds te wensen overlaat en dat op alle eilanden in het Caribisch gebied nog veel te winnen is op het griep van integriteit van bestuur en op het geheel van bestuurlijke verhoudingen.

[0:31:29] Om al deze uitdagingen het hoofd te bieden is een daadprachtig en slagvaardig bestuur nodig op de eilanden.

[0:31:34] Het is in onze ogen dan ook goed dat er wordt gewerkt aan herziening van de wet Openbare Lichaam Bonaire, Sint-Ossatius en Saba en de wet Financiën en Openbare Lichamen.

[0:31:42] Onderdeel van deze wet was het verhogen van het aantal eilandraadsleden en de eilandgedeputeerden.

[0:31:47] Gezien het urgente karakter van die specifieke vraag en het feit dat de behandeling van de Wolbes en de Finbes lang op zich laat wachten,

[0:31:53] is de VVD van mening dat verstandig is om vooruitlopend op de genoemde wetgeving de omvang van de eilandsbesturen te vergroten met de verhogingswet,

[0:31:59] zodat per 2022 de eerste stap naar uitbreiding van het aantal eilandraadsleden kan worden gezet.

[0:32:05] In het kader van Comply of Explain is natuurlijk niet uit te leggen dat de verhouding daar tot zoek is.

[0:32:09] Ik laat het verder even zitten, want dat is net al voorgerekend door een aantal voorgangers van mij, dat het eigenlijk echt groot uit de pas loopt met Europees Nederland.

[0:32:17] Het is wel goed dat dit stapsgewijs plaatsvindt om te voorkomen dat je ineens een enorme grote vernieuwingsslag krijgt, want daarmee zou je inderdaad heel veel onrust ook kunnen veroorzaken.

[0:32:27] Maar waar ik wel kort aandacht voor zou willen vragen, is het aantal eilandsgedeputeerden.

[0:32:32] Want in de gemeente van Europees Nederland is er een directe relatie via de gemeentewet tussen het aantal wethouders en het aantal raadsleden.

[0:32:38] Volgens de gemeentwet mag het aantal wethouders in de gemeente maximaal 20% bedragen van het aantal raadsleden met een absoluut minimum van 2.

[0:32:44] In dit voorstel wordt een afwijken van de gemeentwet opgenomen hoeveel eilandgedeputeerden er maximaal mogen zijn bij een bepaald aantal eilandraadsleden.

[0:32:51] En dat is omdat het beter aansluit bij de erkenning van de zwaardere bestuurslast die leidt tot een afwijken van dit stelsel.

[0:32:57] Maar er zijn ook een heleboel kleine gemeenten in Nederland die ook een pittige bestuurslast hebben en kan de staatssecretaris daarom aangeven hoe het zich verhoudt tot het motto Complier Explain.

[0:33:07] En hoe deze vergelijking dus mank kan gaan bij met name de kleinere gemeenten in Europees Nederland,

[0:33:11] die in sommige gevallen ook te maken hebben met zware bestuurslast.

[0:33:14] Voorzitter, de naaste verhoging van het aantal eilandraadsleden en eilandgedeputeerden

[0:33:18] worden ook enkele andere belangrijke zaken geregeld met voorliggende wetsvoorstel.

[0:33:22] Zo wordt onder andere mogelijk om deeltijdgedeputeerden aan te stellen, zoals collega Tsegai ook al zei.

[0:33:27] En de verlof- en vervangingsregeling bij zwangerschap, bevalling en ziekte voor gedeputeerden wordt ingevoerd.

[0:33:31] En dat lijkt ons ook heel passend in een moderne democratie zoals we ook in de rest van Nederland hebben.

[0:33:37] Ik, mevrouw Den Holland, u heeft een interruptie van mevrouw Zegai.

[0:33:43] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:33:44] Voorzitter, ik merk dat ik me toch een beetje stoor aan de eenzijdige uitleg van het comply or explain principe van de VVD.

[0:33:53] Wat toch een beetje neer lijkt te komen op de beste eilanden mogen nooit meer krijgen dan gemeenten in Europees Nederland.

[0:34:01] Maar ik ken niet zo heel veel gemeenten in Europees Nederland als ik ze überhaupt al ken.

[0:34:06] Ik ben eigenlijk even aan het nadenken, die eigen vliegvelden hebben, die een veldstort hebben die in de fik staat.

[0:34:12] Dus het is toch, om maar even een paar voorbeelden te noemen, het is toch niet zo heel gek dat je dan zegt,

[0:34:16] nou, zij mogen iets meer bestuurders dan gemeenten in Europees Nederland, juist ook om dat daadkrachtige bestuur vorm te geven.

[0:34:26] Mevrouw Den Hollander.

[0:34:28] Voorzitter, het is natuurlijk nooit mijn bedoeling om een gevoel van storing te veroorzaken bij mevrouw Tsukai.

[0:34:34] Dus excuses als dat het gevolg was van mijn betoog.

[0:34:38] En ik zeg ook niet dat het helemaal niet mag.

[0:34:39] Maar ik vind wel dat het comply of explain twee kanten op gaat.

[0:34:42] Je moet het over en weer kunnen uitleggen.

[0:34:44] En ik hoor juist in deze commissie heel vaak dat er meer geld naar de eilanden moet.

[0:34:48] Dat er van alles meer moet.

[0:34:50] Terwijl ik denk, we moeten ook wel zo eerlijk zijn.

[0:34:51] Dat het ook gewoon gemeenten van Nederland zijn die een gelijke behandeling verdienen.

[0:34:55] Daar pleiten wij als VVD ook voor.

[0:34:57] Maar gelijk gaat ook over en weer.

[0:34:59] Want anders is het niet meer gelijk.

[0:35:02] Ja, voorzitter, hoe ziet dat over en weer er dan bij de VVD uit?

[0:35:07] Want tot nu toe hoor ik de VVD in ieder debat alleen maar over financiële daadkracht, onafhankelijkheid van de eilanden, bestuurlijke integriteit.

[0:35:17] Maar ik heb ze nog niet zo heel veel horen zeggen over de achterstand die de Nederlandse overheid ook creëert op de eilanden, zoals bijvoorbeeld recent benoemd in het rapport van de NCDR.

[0:35:29] Dus ik vraag me dan toch een beetje af, hoe ziet die relatie van twee kanten er dan uit volgens de VVD?

[0:35:36] Mevrouw Den Hollander.

[0:35:38] Voorzitter, ik denk dat het heel belangrijk is dat je niet meer, niet integere en kwalitatief mindere bestuurders krijgt, maar betere bestuurders krijgt.

[0:35:47] En bestuurders krijgt die integer zijn.

[0:35:48] Want in het vorige debat, als u goed heeft geluisterd, heeft u ook kunnen horen dat juist het gebrek aan integriteit heel erg leidt tot economische malaise en tot allerlei andere kwetsbaarheden voor de eilanden.

[0:35:57] Dus ik denk dat we vooral moeten inzetten op een verbetering van het bestuur.

[0:36:00] En daarbij ben ik volgens mij best positief over deze verhogingswet.

[0:36:03] Zien ik best wel veel goede kansen eraan.

[0:36:05] Maar u mag mij ook niet kwalijk nemen dat er ook enkele kritische punten van onze kant komen.

[0:36:11] Ja, mevrouw Terij, dit is uw derde interruptie.

[0:36:15] Voorzitter, ik betwijfel ook helemaal niet dat er bestuurlijke problemen zouden kunnen zijn op de BES-eilanden.

[0:36:22] Alleen ik vind het gewoon zo fascinerend dat de VVD in ieder debat in deze commissie altijd eigenlijk alleen maar begint over die financiële onafhankelijkheid en die bestuurlijke integriteit.

[0:36:32] En dan ook nog terloops even met een initiatiefwetsvoorstel komt waar dan in staat ja als landen dat willen kunnen ze ook uit het koninkrijk stappen.

[0:36:40] Dus ik vind het gewoon zo een fascinerende blik op koninkrijksrelaties waarin ik dus niet echt die tweezijdigheid van het comply or explain principe terugzie.

[0:36:49] Dus ik zou de VVD toch willen uitdagen om daar wat meer wederkerigheid in terug te laten komen.

[0:36:58] In principe hoorde ik geen vragen, maar als u...

[0:37:02] Volgens mij proberen wij juist die wederkerigheid beide kanten op goed in te vullen, voorzitter.

[0:37:07] Maar ik hoorde ook geen vragen, dus ik denk ik mag gewoon doorgaan met betogen.

[0:37:09] Ja, dan gaat u door.

[0:37:11] Voorzitter, de huisvesting van de grotere eilandraden is primair een verantwoordelijkheid van de eilanden zelf.

[0:37:17] Maar er worden wel middelen vrijgemaakt om de BES hierin te ondersteunen.

[0:37:20] Volgens de BES-eilanden zouden die middelen onvoldoende zijn.

[0:37:23] Deelt de staatssecretaris met de VVD dat het zorgen voor de huisvesting van het bestuur en de raad primair een verantwoordelijkheid is van de eilanden zelf.

[0:37:30] En net als voor de gemeente in Europees Nederland.

[0:37:34] De uitbreiding van de eilandraadsleden en eilandgedeputeerden kost uiteraard dan ook geld.

[0:37:38] En voor de eilandraadsleden gaat het om ongeveer 230.000 euro.

[0:37:41] En daarnaast acht de regering het redelijk om de BES te compenseren voor de verhoging van één eilandgedeputeerde per eiland.

[0:37:47] Dan gaat het nog eens om ongeveer 220.000 euro.

[0:37:52] Maar het voorstel om dit dus via met één verhoging te doen, dat past volgens ons ook bij de situatie zoals we die hier kennen.

[0:37:58] En daarmee is dat voor ons ook een goed voorstel.

[0:38:00] Tot slotvoorstel hebben we nog enkele algemene vragen aan de staatssecretaris.

[0:38:04] Rond de zomer van 2026 wordt besloten of de eerste verhoging per maart 2027 haalbaar is.

[0:38:08] Kan de staatssecretaris aangeven hoe hij in de wedstrijd zit en of dat inmiddels al wat meer helder is?

[0:38:14] En de tweede vraag is, er was al enige tijd sprake van weerstand van het Caribisch Nederland op de verhogingswet.

[0:38:18] Kan de staatssecretaris toelichten hoe dat op dit moment wordt ervaren, want hij is natuurlijk daar zelf geweest.

[0:38:24] Wat zijn de laatste geluiden van de eilanden?

[0:38:27] En met het voorliggende amendement van dit stede wordt de evaluatie wettelijk verankerd.

[0:38:30] We zijn ook nieuwsgierig of de staatssecretaris dat de verbetering van het wetsvoorstel vindt en hoe de eilanden daar dan weer tegen aankijken.

[0:38:36] En tot slot voortdra, er zijn met de eilanden afspraken gemaakt over de ondersteuning bij de implementatie, wat mevrouw Dijk net ook al zei.

[0:38:43] Kan de staatssecretaris kort toelichten waaruit die ondersteuning dan exact bestaat.

[0:38:46] En hoe dat zich verhoudt tot de ondersteuning die geboden wordt bij de verhoging van het aantal raadsleden in Europees Nederland.

[0:38:51] Of bij bijvoorbeeld de vierjaarlijkse gemeenteraadsverkiezingen.

[0:38:53] Dank u wel voorzitter.

[0:38:55] Dank u wel en u bent ook binnen de tijd hoor.

[0:38:59] Dus nou dan geef ik tot slot het woord aan de heer Flottes voor zijn inbreng.

[0:39:05] Ja veel dank voorzitter.

[0:39:06] En ik maak dan graag gebruik van de marge die de voorgaande sprekers mogelijk hebben overgelaten.

[0:39:11] Voorzitter, het uitbreiden van de eilandsraadsleden en gedeputeerden was onderdeel van een grote pakket.

[0:39:15] Voorgaande sprekers hadden het daar ook al over.

[0:39:18] En de aankomende wijzigingen zien dan nog vooral op de wet FinBES en de wet Openbare Lichamen.

[0:39:23] En met het oog op de verkiezingen heeft de staatssecretaris haast en besloten om dit wetsvoorstel apart te behandelen.

[0:39:28] En de uitbreiding niet pas bij de verkiezingen van 2031 in te laten gaan, maar bij de verkiezingen van 2027.

[0:39:35] Het leidde gelijk tot de eerste vraag van waarom? Waarom nou deze haast?

[0:39:38] Het is niet alsof de bestuurlijke en financiële chaos, zoals die op de eilanden heerst,

[0:39:43] alsof dat van vandaag op morgen is opgelost met dit wetsvoorstel.

[0:39:45] Want dit speelt al jaren.

[0:39:48] Maar volgens dit kabinet moet het dan nu worden behandeld vanwege de grote opgave

[0:39:51] en de grotere behoefte aan bestuurskracht.

[0:39:53] Zo kunnen we lezen in Memorie van Toelichting.

[0:39:56] Nou ja, voorzitter, dan toch even een blik op die omstandigheden.

[0:39:58] Want het probleem zit hem niet in het gebrek aan hippe Haagse termen zoals bestuurskracht,

[0:40:02] maar in de manier en de mate van besturen.

[0:40:06] Want de eilanden van Caribisch Nederland hebben hun begroting op financiën nog niet eens op orde.

[0:40:10] In het geval van Bonaire heeft de commissie Financieel Toezicht meermalen aangegeven dat de begroting nog altijd verre van realistisch is.

[0:40:17] Op Stesia is pas vorig jaar een goedkeur in een koudersverklaring verstrekt.

[0:40:21] En op Saba wordt nog altijd gezocht naar de begrotingstukken, maar zijn die sinds vorig jaar toch eindelijk eens een keertje aangeleverd.

[0:40:27] Maar voorzitter, neem bijvoorbeeld ook Celibon.

[0:40:29] Dat is toch een verantwoordelijkheid van het bestuurscollege zelf op Bonaire.

[0:40:33] Maar er gebeurt gewoon niets.

[0:40:35] En dit al vele jaren lang.

[0:40:37] En ergens eind vorig jaar heeft de bestuurscollege Bonaire gemeend 3 miljoen dollar te moeten investeren om de problemen op Celibon op te lossen.

[0:40:45] Door middel van trucks, showfels, afvalverwerkers.

[0:40:48] In ieder geval, er moet van alles komen.

[0:40:49] En deze investering zou dan leiden tot een structureel voordeel van 1,4 miljoen dollar.

[0:40:54] Nou ja, voorzitter, als ook woord voor de financiën vind ik dan een hele wonderlijke berekening.

[0:40:58] Maar ook hier zou ik graag een nadere toelichting van horen van de staatssecretaris hoe dit in elkaar zou zitten.

[0:41:02] Maar los daarvan, de omstandigheden bij de velstortplaats zijn alleen maar erger geworden.

[0:41:06] En dan nu is Nederland gevraagd en is inmiddels ook toegezegd om die verantwoordelijkheid op zich te nemen voor, en daar is hij dan weer, de drugs en de showfels.

[0:41:15] En voorzitter, dit wordt dan dus wel de tweede keer in twee jaar tijd dat Nederland ingrijpt.

[0:41:19] Bij de vorige keer op basis van taakverwaarlozing en dan dus nu om de regie maar helemaal over te nemen van de velstortplaats Celibon.

[0:41:26] Oftewel, weer voor hetzelfde, twee keer voor hetzelfde probleem.

[0:41:30] En voorzitter, dan zijn we er nog niet, want kennelijk is de overname door Nederland lijkt het haast wel een opmaat naar de resterende verantwoordelijkheden, zoals die nu nog gelden bij de openbare lichaam, bij de eilanden.

[0:41:41] Want tijdens het uitje van premier Jetten naar de Caribbean heeft de Eilandsraad op Bonaire Nederland gevraagd om regie te nemen op in totaal vijf dossiers.

[0:41:49] Waardoor het op dit moment nog zoek is met een vergrootglas naar wat er dan nog zoal overblijft voor de eilanden.

[0:41:54] Nou, voorzitter, op zichzelf kan het een interessante idee zijn, maar hoe kijkt de staatssecretaris naar deze oproep?

[0:41:59] En hoe verhoudt dit zich dan tot die zogenaamde enorme opgave en het gebrek aan bestuurskracht, wat de aanleiding zou zijn en de motivatie is voor dit wetsvoorstel?

[0:42:09] Graag een reactie, voorzitter.

[0:42:11] En voorzitter, een ander argument dat wordt aangedragen voor dit wetsvoorstel, om het aantal eilandsraadsleden uit te breiden, is voor een betere weerspiegeling van de politieke overtuigingen van de bevolking.

[0:42:23] Maar als we dan toch kijken naar de afgelopen jaren, zien we eigenlijk vooral twee dingen.

[0:42:27] Chaos en veel van hetzelfde.

[0:42:29] En dan even een kleine samenvatting.

[0:42:30] Op Saba is er al jaren een absolute meerderheid van één partij die ongeacht, en dat zijn zeer hoge opkampcijfers, van zo'n 90 procent.

[0:42:38] Nou, steeds ja, werd de partij die deel uitmaakt van de coalitie die er ook al jarenlang zat, door Nederland in 2018 naar huis gestuurd vanwege grove taakverwaarlozing.

[0:42:47] Met als gevolg, bij de daarop volgende verkiezingen, werd diezelfde partij tot twee keer toe met absolute meerderheid verkozen.

[0:42:54] Op Bonaire wordt het dan helemaal bond.

[0:42:56] Daar heeft de coalitie het termijn de afgelopen 12 jaar maar één keer volgehouden.

[0:43:03] En wij kwamen dan ook nog steeds in dezelfde samenstelling terug.

[0:43:06] Sinds eind 2023 zou er dan een nieuwe coalitie zijn van één partij met twee afsplitsers.

[0:43:11] Maar ook deze coalitie is per 1 april 2026 vervangen voor diezelfde partijen die er al jarenlang zitten.

[0:43:18] En kortom voorzitter, ook hiervan komt voor nieuwe partijen niets terecht.

[0:43:22] En in de praktijk komen dan ook vooral diezelfde partijen weer terug.

[0:43:25] Nou, voorzitter, dan nog een puntje over de gedeputeerden en de deeltijdgedeputeerden.

[0:43:30] De BVV-fractie heeft gelezen dat het uitbreiden van het aantal eilandgedeputeerden oorspronkelijk vooral een verzoek was van de postierscolleges zelf.

[0:43:37] Kan de staatssecretaris hierop reageren?

[0:43:40] Oftewel, voorzitter, de deur staat altijd open, ook op de eilanden, voor een mooi baantje.

[0:43:44] En alsof dat dan nog niet genoeg is, wordt er met dit wetvoorstel ook nog eens toegestaan om deeltijdgedeputeerden mogelijk te maken.

[0:43:50] Nou ja, voorzitter. Wat de PVV-fractie betreft voeren de gedeputeerden al bar weinig uit en zijn het vooral hangmatgedeputeerden.

[0:43:58] Dus het enige wat je dan materieel gaat wijzigen met de deeltijdgedeputeerden is dat je een soort deeltijd hangmatgedeputeerden gaat krijgen, voorzitter.

[0:44:05] Niet wat we moeten willen.

[0:44:06] Ik zie een interruptie van mevrouw Tsegai.

[0:44:10] Ja, voorzitter. Ik wilde eigenlijk een punt van orde maken.

[0:44:14] Ik vind het eigenlijk niet zo netjes om lokaal bestuurders als hangmatgedeputeerden weg te zetten.

[0:44:24] Ja, dank u wel voor dit punt. Het is zo dat we in deze Kamer niet over de woorden van andere Kamerleden gaan, helaas. Maar u heeft er notitie van genomen. Ik nodig de heer Vlottes uit om verder voor zijn inbreng. U zit al op uw eindtijd een beetje, dus ik vraag me af hoe lang...

[0:44:48] Ja, drie zinnen.

[0:44:49] Drie zinnen en dan ben ik er.

[0:44:50] We zijn er bijna.

[0:44:52] Nee, voorzitter, ook heel veel dank.

[0:44:54] En nogmaals, wat u ook heel terecht zei, ik ga over mijn eigen woorden.

[0:44:56] En als ik meen die bestuurders daar hangmatgedeputeerden te noemen, dan noem ik ze nog altijd hangmatgedeputeerden.

[0:45:02] Voorzitter, afrondend, daar waren we al.

[0:45:04] Er is geen enkele reden om aan te nemen dat het uitbreiden van de eilandsraden,

[0:45:08] zoals eerder besproken, problemen ook maar op enige manier zou gaan verbeteren, zoals die op de eilanden zijn.

[0:45:12] Er verandert immers al jaren niks op de eilanden.

[0:45:13] En als het moeilijk wordt, wordt er nog altijd naar Nederland gewezen met de daaraan volgende zakgeld, voorzitter.

[0:45:18] Dank u wel.

[0:45:21] Dank u wel voor uw inbreng. Ik zie een aantal interrupties.

[0:45:24] Ik begin met de heer Seder.

[0:45:27] Ja, voorzitter, dank u wel.

[0:45:28] Begin van het jaar zijn wij met een Kamerdelegatie op reis geweest.

[0:45:32] De heer Vlottes was erbij. Ik weet niet of het een zakenreis was of ook een tripje, hoe hij dat zelf inschat.

[0:45:37] Maar toen zijn we ook in gesprek geweest, in ieder geval in het Caribisch deal.

[0:45:43] En wat we daar zagen is dat Nederland, of het nou om de kastlanden gaat of de BES, dat we wel degelijk iets van verantwoordelijkheid hebben met elkaar.

[0:45:53] Alleen ook omdat we als Tweede Kamer ook verantwoordelijk zijn voor wat daar gebeurt.

[0:45:57] En ik vroeg mij af, ik ga er vanuit dat de heer Flottes dus het wetsvoorstel gaat weg, probeerde te stemmen.

[0:46:03] Maar welke alternatieven of welk plan hij dan wel ziet?

[0:46:06] We weten dat de heer Wilders voorheen heeft aangeboden de eilanden voor 1 euro op marktplaats te zetten.

[0:46:12] Ik denk dat we inmiddels die fase voorbij zijn, denk ik.

[0:46:14] Tenminste, ik zie de heer Vlottes kijken alsof ik een te snelle conclusie trek.

[0:46:19] Maar wat stelt u dan wel voor, voor de verkiezingen van volgend jaar?

[0:46:23] Dus ik ben even benieuwd naar hoe u, wat volgens de PV de oplossing is van de situatie zoals u die schetst.

[0:46:30] De heer Vlottes.

[0:46:31] Ja, dank u wel, voorzitter. Ja, een heel verhaal.

[0:46:33] Nou, te beginnen inderdaad, ik was erbij, de heer Seder was daar ook bij.

[0:46:36] Dat was sowieso al de kastlanden, zoals de heer Seder ook zei.

[0:46:39] Dat is ook het eerste wat mij is geleerd in ieder geval, dat je moet je zeker niet op één hoop gooien.

[0:46:43] met de eilanden zoals die nu geldt en die fungeren in ons koninkrijk als openbaar lichaam.

[0:46:48] Dan zijn de landen toch echt wel van een heel andere orde.

[0:46:50] Die moeten dat ook vooral echt wel zelf uitzoeken.

[0:46:52] Ze moeten wel even de leningen terugbetalen die we nog steeds aan hun financieren en ook blijven financieren.

[0:46:59] De heer Cede Verwees naar het marktplaatsverhaal.

[0:47:02] Ja, ja, een euro.

[0:47:05] Ja, best een hoge opbrengst nog hoor, denk ik.

[0:47:07] Maar los daarvan, voorzitter, ik ben hier niet om op de oplossing ook aan te dragen.

[0:47:12] Dat is ook vooral aan dit kabinet.

[0:47:14] Ik constateer dat er bar weinig terechtkomt.

[0:47:16] De kastlanden, die schuif ik even terzijde.

[0:47:19] Maar in ieder geval op de openbare lichamen zie ik gewoon dat er bar weinig van terechtkomt.

[0:47:24] En dat al jarenlang.

[0:47:25] En dan zitten we met z'n allen een rondje te draaien.

[0:47:27] Met name hier toch wel in deze commissie.

[0:47:29] En dan kunnen we met z'n allen in een kumbaya-modus gaan zitten.

[0:47:31] Hopen met een zak geld dat we het allemaal wel gaan oplossen.

[0:47:33] Maar daar lijkt het in ieder geval niet op, voorzitter.

[0:47:37] En ik meen ook nu, Bonaire, ik heb er ook aan gerefereerd in mijn spreektekstel.

[0:47:41] Bonaire is aangegeven op nog een vijftal dossiers.

[0:47:44] En dan heb ik het over huisvesting, dan heb ik het over voedselzekerheid, dan heb ik het over grote thema's.

[0:47:48] Willen ze er ook heel graag wel hulp?

[0:47:51] Rijksverantwoordelijkheid van Nederland.

[0:47:52] Nou ja, voorzitter.

[0:47:54] Ik zie een interessante gedachte.

[0:47:55] Maar dan zou ik graag willen weten van de staatssecretaris hoe dat eruit zou moeten gaan zien.

[0:48:00] Dank u wel.

[0:48:00] Heeft u nog een vervolginterruptie, de heer Zeder?

[0:48:04] Ja, voorzitter, eigenlijk wel.

[0:48:05] Want wat dat betreft, ook na de reactie van de heer Flot, is benieuwd naar het PV-standpunt.

[0:48:11] op de aanzien van de openbare lichamen.

[0:48:14] Kijk, we hebben hiervoor een kabinet gehad met kabinet Schoof,

[0:48:16] ook een PV-minister die verantwoordelijk was voor de BES.

[0:48:20] En die volgens mij ook een wat constructievere houding had aangenomen,

[0:48:23] tenminste dat dacht ik.

[0:48:24] Maar goed, we zijn nu in een nieuwe periode.

[0:48:26] U maakt net de opmerking, toen ik verwees naar de opmerking van de heer Wildel,

[0:48:29] dus over de eilanden voor de euro op marktplaats waren.

[0:48:32] En ik paraflexeer misschien dat de euro misschien zelfs te veel verwachting is.

[0:48:38] Qua opbrengst begrijp ik goed dat de PV-v dus wil

[0:48:40] dat Bonaire, Stacia en Saba

[0:48:42] geen onderdeel wil zijn van dit

[0:48:44] koninkrijk. Ik ben gewoon even

[0:48:46] bij u naar uw standpunt, want die lijkt

[0:48:48] verschoven te zijn door opzichten van het afgelopen jaar.

[0:48:50] De heer Flottes.

[0:48:53] Nee, niet eens zozeer, voorzitter. Nee, helemaal niet.

[0:48:55] Nogmaals, en ik herhaal weer. Ik heb in mijn

[0:48:57] tekst duidelijk aangegeven dat ook de

[0:48:58] landen zelf nu, bij zijn landen zelf, aangeven

[0:49:01] dat er behoefte is aan rijksverantwoordelijkheid

[0:49:03] op een aantal hele grote thema's

[0:49:05] waarvan je toch inmiddels zou verwachten.

[0:49:07] Ik noem toch maar weer eventjes celibon.

[0:49:09] Dat is primair, is dat de verantwoordelijkheid

[0:49:11] was dat van Bonaire zelf. Niks van terechtgekomen.

[0:49:14] Woningmarkt, onderwijshuisvesting,

[0:49:15] voetverzekerheid, verantwoordelijkheden van Bonaire

[0:49:17] zelf. Komt niks van terecht.

[0:49:19] Voorzitter. En dan komen ze

[0:49:21] wel terug met van, nou, misschien moet de Rijksverantwoordelijkheid

[0:49:23] worden genomen. Misschien moet het Rijk dat allemaal maar van ons

[0:49:25] overnemen. Nou,

[0:49:27] kan best een hele interessante gedachte zijn.

[0:49:29] Maar dan hebben ze ook natuurlijk niks meer te zeggen.

[0:49:31] Dat is natuurlijk evident.

[0:49:36] Ik ga het toch proberen, want PVV is een grote

[0:49:39] partij. Het heeft volgens mij ook wat stemmen

[0:49:40] op de eilanden gehaald.

[0:49:42] Ik ben gewoon even minuut naar uw standpunt.

[0:49:44] Aan de ene kant zegt u dat het voorstel van de heer Wilders om de eilanden voor euro op marktplaatsen, dus eigenlijk afstand te doen, dat u daar geen afstand van neemt.

[0:49:54] Aan de andere kant pleit u ervoor om alle regie van de eilanden zelf terug te hevelen naar Nederland, waardoor het direct onder de Tweede Kamer zou vallen.

[0:50:04] Ik weet niet precies wat u bedoelt.

[0:50:05] Zoals we kunnen toelichten wat het standpunt van de PVV is, de aanzien van Bonaire, Station en Saber de komende jaren.

[0:50:11] Want volgens mij lijken die twee dingen tegenslijdig, maar misschien begrijp ik u verkeerd.

[0:50:17] Dank u wel, de heer Seder.

[0:50:18] En ik wil u erop wijzen dat u nog één interruptie heeft.

[0:50:21] De heer Vlottes.

[0:50:23] Nou ja, voorzitter.

[0:50:24] Nogmaals, en ik ga mezelf niet herhalen.

[0:50:26] De West-Eilanden hebben zelf aangegeven, los van de kaslanden, los van de kaslanden.

[0:50:30] De West-Eilanden hebben zelf aangegeven dat ze meer regeringsverantwoordelijkheid willen,

[0:50:33] dat ze meer rijksverantwoordelijkheid willen op een aantal hele grote thema's.

[0:50:37] Nou, dat kan.

[0:50:39] Kijk, vooralsnog zit ze in het Koninkrijk.

[0:50:42] Dat kan, maar ja, dan hebben ze natuurlijk ook helemaal niets meer te vertellen.

[0:50:45] Maar nogmaals, ik wil ook graag van de staatssecretaris horen hoe hij dat voor zich ziet.

[0:50:48] Want het kan natuurlijk niet zo zijn, zoals we de afgelopen jaren constant hebben gedaan,

[0:50:51] is een zak geld naar voren schuiven en denken dat het van zichzelf wel op gaat lossen.

[0:50:54] Want dat gaat dus niet gebeuren.

[0:50:58] Ja, de heer Seder met uw laatste interrupter.

[0:51:00] Even vragen, geldt de interrupter ook richting de stads of voor de eerste termijn?

[0:51:04] Nee, voor de eerste termijn.

[0:51:06] Ja, en de heer Vlott is toch de laatste spreker?

[0:51:08] Ja.

[0:51:09] Ja, nee, dan gebruik ik mijn laatste interrupter graag voor de laatste spreker.

[0:51:12] Ik dacht, ik dubbelcheck even.

[0:51:14] Ja.

[0:51:14] Ja, ik ga nog een poging doen.

[0:51:18] En de reden waarom ik dit doe is omdat er veel mensen kijken, veel mensen schrijven erover.

[0:51:21] De PVV heeft in het kabinet schoof met de heer Sabo een PVV-staatssecretaris die ook op bezoek is geweest.

[0:51:28] En de heer Vlottes lijkt de standpunt in te nemen die volgens mij daar in ieder geval van afwijkt.

[0:51:33] En ik probeer het te begrijpen.

[0:51:35] Stelt u nou voor dat de eilandsraadsleden en de eilandgedeputeerden buitenspel worden gezet?

[0:51:40] dat we opgeheven en dat die direct onder toezicht komen van de verantwoordelijke staatssecretaris?

[0:51:45] Zo nee, waar pleit u dan voor?

[0:51:47] Want ik kan geen taal vastknopen aan wat uw voorstel is, behalve dat u een klaagzang doet.

[0:51:51] En ik ben gewoon even benieuwd naar de bestuurlijke oplossingen die u heeft.

[0:51:56] Dus even concreet, u stelt voor de eilandsraad en gedeputeerden buitenspeld zetten.

[0:52:00] Vindt u dan dat de eilanden, alle drie, onder directe verantwoordelijkheid van de staatssecretaris van de Burgstaden moeten vallen?

[0:52:06] Of heeft u een ander voorstel?

[0:52:09] De heer Vlottes.

[0:52:12] Ja, voorzitter, ik ga nog een keer een bandrecorder meenemen, dan kan ik die hier neerzetten.

[0:52:16] Nogmaals, Kastlanden, laat ik even wat het is.

[0:52:18] Voor wat betreft de Berse eilanden, de openbare lichamen, hebben ze aangegeven dat ze meer regeringsverantwoordelijkheid willen, meer rijksverantwoordelijkheid willen op een aantal hele grote thema's.

[0:52:27] Interessante gedachten, heb ik ook na verwezen naar mijn tekst, wil graag weten hoe de staatssecretaris daarover denkt.

[0:52:31] En ja, dat zou kunnen, maar ja, dan moeten ze natuurlijk ook, daar hebben ze natuurlijk ook helemaal niets mee te vertellen, dat is natuurlijk logisch.

[0:52:38] Op het moment dat je als Nederland zegt van wij bepalen, dan heb je natuurlijk als vrouw op mijn lichaam ook helemaal niets meer te vertellen.

[0:52:44] Dat is logisch.

[0:52:45] Voorzitter, maar ik herhaal mijzelf.

[0:52:47] Dank u wel.

[0:52:48] Ik zag een interruptie van mevrouw Tsegai.

[0:52:50] Volgens mij mevrouw Dijk ook.

[0:52:51] Dus ik geef eerst het woord aan mevrouw Tsegai.

[0:52:55] Ja, voorzitter.

[0:52:57] Als de heer Flottes hier een bandrecorder neer zou zitten, zou dat al meer inbreng zijn van de PVV dan de afgelopen tijd in deze commissie.

[0:53:03] Maar leuk dat hij er vandaag wel is.

[0:53:06] Dus ja, hij heeft het over dat als de eilanden onder de verantwoordelijkheid van Nederland zouden vallen, dat ze dan ook niks meer te vertellen hebben.

[0:53:15] Maar pleit hij er dan voor dat inwoners van de eilanden ook geen stemrecht meer hebben?

[0:53:19] De heer Vlottes.

[0:53:21] Ja, voorzitter. Ja, nogmaals.

[0:53:24] Ik hoor heel graag hoe de staatssecretaris dat precies ook vorm zou willen geven.

[0:53:27] Nogmaals, dit is ook een verzoek wat vanuit in dit geval Bonaire komt.

[0:53:30] Die hebben daar ook toe opgeroepen.

[0:53:31] Die hebben gezegd, wij willen meer rijksverantwoordelijkheid op die grote thema's die er spelen, wat ook de basis is van dit wetsvoorstel.

[0:53:39] Want op basis van die verantwoordelijkheden moet dat allemaal uitgebreid worden met die eilandraadsleden en gedeputeerden.

[0:53:45] Dus ik wacht graag de staatssecretaris af.

[0:53:49] Ja, voorzitter, ik vind het een beetje vervelend, want mijn interruptie vervalt nu.

[0:53:52] Maar ik heb een vraag gesteld aan de PVV en ik krijg geen antwoord.

[0:53:56] Ja, zo gaat het soms in de commissie.

[0:54:00] U heeft nog één interruptie.

[0:54:03] Dus ik weet niet of u hier een vervolginterruptie...

[0:54:06] Nou ja, mijn vraag is eigenlijk gewoon, pleit de PVV hier nu voor een soort terugkeer van het kolonialisme...

[0:54:11] waarbij de BES-eilanden weer onder verantwoordelijkheid van Nederland vallen...

[0:54:15] en ze vervolgens niks meer te zeggen hebben, want dat werd hier net gezegd.

[0:54:19] Dus daarom vraag ik aan de PVV, wat bedoelt u nou eigenlijk? Wat stelt u nou voor?

[0:54:23] Het is een beetje jammer dat de heer Flotske nu heel verontwaardigt, maar ik krijg geen antwoord op mijn vraag.

[0:54:28] Dus ik vraag me gewoon af, wat stelt de PVV nou eigenlijk precies voor?

[0:54:32] de heer Flottes

[0:54:34] ja voorzitter veel dank

[0:54:35] en dan zou ik mevrouw Tjadakaj willen zeggen

[0:54:38] in plaats van de verwijzing te maken naar mijn aldo niet aanwezigheid

[0:54:40] zou ik zeggen pak toch maar die bandrecorde

[0:54:42] lijkt me beter, dan kan ze het nog eens herluisteren

[0:54:44] dan kan ze het nog tien keer nog een keer beluisteren

[0:54:46] misschien dat dat helpt in haar begrip

[0:54:50] dankjewel

[0:54:51] mevrouw Dijk, uw interruptie

[0:54:53] voorzitter

[0:54:55] ik heb geluisterd naar

[0:54:57] het betogen van

[0:55:00] meneer Flottes

[0:55:01] ik was gewoon benieuwd

[0:55:02] Dus er gaat veel over wat er niet goed gaat.

[0:55:07] Ik ben gewoon benieuwd, heeft de PVV, zijn er wel dingen die dan wel goed gaan doen?

[0:55:14] Of daar graag een reactie op kan komen?

[0:55:17] De heer Flottes.

[0:55:20] Voorzitter, hele algemene vraag.

[0:55:22] Ja, ik zou zeggen met het aantreden van dit kabinet, van dit kabinet Jetten eigenlijk helemaal niets.

[0:55:27] Het gaat alleen maar slechter.

[0:55:29] Nou ja, en om het dan bij de HBC Eilanden maar te betrekken.

[0:55:32] Het is te mooi weer.

[0:55:34] Dank u wel, voorzitter.

[0:55:37] Mevrouw Dijk.

[0:55:38] Ja, dank voorzitter.

[0:55:40] Volgens mij hebben we het over de Bes-eilanden, maar ik denk dat ik het hierbij laat, want laten we dus weer gewoon plezierig houden.

[0:55:49] Dank u wel.

[0:55:50] Oh, de heer Thijs van der Brink heeft ook nog een interruptie.

[0:55:55] Een van de argumenten van meneer Flottes om tegen de uitbreiding van het aantal eilandsraadleden te zijn, is dat de samenstelling van de eilandsraden niet veranderd is.

[0:56:04] Wilt u de democratie afhankelijk maken van de uitkomst?

[0:56:09] De heer Vlottes.

[0:56:11] Oh, dank u wel voorzitter.

[0:56:12] Nee, het geheel niet.

[0:56:13] Het is ook alleen meer om aan te tonen.

[0:56:15] Dat is eigenlijk, je haalt de argumentatie, zoals die ook in de Memorie van Toelichting,

[0:56:18] zoals ik ervan overtuigd ben, dat CDA die ook heeft gelezen,

[0:56:20] waarin staat dat de bestuurskracht versterkt moet worden.

[0:56:23] Maar je ziet gewoon een bepaalde continuïteit.

[0:56:25] Ook in relatie tot de opkomstcijfers en het aantal kiesgerechtigd.

[0:56:28] Dan zie je gewoon een bepaalde continuïteit in de coalitievorming.

[0:56:31] En ook al, mocht er een andere coalitie zijn, dan zie je ook weer een verschuiving daarin komen.

[0:56:34] Of dat bestaande coalities, zoals die al tien jaren daar zijn, weer terugkomen.

[0:56:38] Dus dat was meer gewoon een feitelijke constatering over hoe het de afgelopen jaren is gegaan.

[0:56:43] En dat dus inderdaad, maar dat is meer in contrario met wat ook de heer Van den Brink zegt,

[0:56:49] staat deze uitbreiding ook niet gelijk aan een meer of minder democratie.

[0:56:53] Dat was meer de redenering van mijn betoog.

[0:56:58] Ik zie geen vervolginterruptie. Dan dank ik de Kamerleden voor hun inbreng in deze eerste termijn.

[0:57:05] Ik schors de vergadering voor twintig minuten, dus dat is tot tien voor half vier.

[0:57:14] En dan kijken we straks uit naar de antwoorden van de bewindspersoon.

[1:18:55] Hierbij hervat ik de vergadering. Welkom terug.

[1:18:58] En we gaan verder met dit wetgevingsoverleg.

[1:19:02] In de eerste termijn van de beantwoording van het kabinet sta ik vijf interrupties toe.

[1:19:08] Ik kijk ook even hoe het gaat, want we zitten wel ruim in de tijd, zeg ik, met enig gevaar.

[1:19:13] Maar ik geef nu eerst het woord aan de staatssecretaris voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie.

[1:19:19] Dank u wel.

[1:19:21] Ja, voorzitter, dank.

[1:19:22] En ik doe de wet, dan doe ik de implementatie en dan doe ik overig als leidraad hoe ik mijn verhaal opbouw, voorzitter.

[1:19:30] En ja, het was mevrouw Zegai die er al op bezig kan verkeren.

[1:19:33] Drieënhalve maand geleden waren mevrouw Tsgai en ik behoorlijk kritisch richting de toenmalige bewindspersoon.

[1:19:40] En dat had onder andere te maken met het feit dat de vraag op tafel lag.

[1:19:44] Hoe denken de eilandraden hier zelf over en hoe denken de eilandbestuurders hier zelf over?

[1:19:49] En ik heb ook in eerdere commissies tegen u gezegd, voorzitter, dat ik daarom dus ook met de drie eilandraden en de drie eilandbestuurders zou gaan praten om hun mening daarover te horen.

[1:20:00] Dat heb ik zowel digitaal gedaan als ook toen ik op de eilanden was in de informele settings die ik toen met een aantal mensen heb gehad.

[1:20:10] En het is onder andere de heer Seed die daar ook naar verwees.

[1:20:14] De eilandraden geven nu ook aan dat ze willen dit verhaal doorzetten op deze manier.

[1:20:19] Dus vandaar dat ik, want ik zei nog de vorige keer tegen u, wilt u alstublieft doorgaan met de schriftelijke voorbereiding?

[1:20:25] Dan kan ik hem eventueel nog intrekken als ik een ander geluid krijg vanuit de eilanden en zo niet.

[1:20:30] Dan zijn we in ieder geval op tijd.

[1:20:32] En ik ben in ieder geval ook blij dat u heeft meegewerkt door hier een WGO van te maken.

[1:20:36] Waardoor wij ook ervoor kunnen zorgen dat dit op tijd door Tweede en Eerste Kamer kan.

[1:20:41] En deze wet volgend jaar kan ingaan.

[1:20:44] Omdat in tegenstelling tot Europees Nederland, waar de verkiezingen natuurlijk dit jaar waren, de verkiezingen op Bonaire, Stesja en Saba volgend jaar zijn.

[1:20:52] En dat gezegd hebben de voorzitter, zijn er twee belangrijke redenen om deze wet hier nu op tafel te hebben liggen.

[1:21:00] De ene, en het is al door een aantal van u genoemd, comply or explain, oftewel op normaal Nederlands voeruit of leguit.

[1:21:06] We proberen ervoor te zorgen dat we de drie zoveel mogelijk laten lijken op de 342.

[1:21:12] En als we dat niet doen, dat we daar ook een goede reden voor hebben.

[1:21:15] Zoals mevrouw Den Hollander terecht zegt, de ene kant op of de andere kant op.

[1:21:19] En wat we in ieder geval hier zien, en de getallen zijn natuurlijk al genoemd door onder andere de heer Seder,

[1:21:26] is dat deze eilanden substantieel kleinere vertegenwoordigingen hebben.

[1:21:31] Kijk naar het kleinste eiland wat we hier hebben, Schiermond en Kogels zijn de gemeente.

[1:21:36] En je vergelijkt dat met Saba of Stesia, dan zie je echt aanmerkelijke verschillen.

[1:21:41] Dat is één.

[1:21:42] En de tweede reden is, en dat raakt ook een beetje aan wat anderen ook hebben gezegd,

[1:21:46] De opgaven op die eilanden zijn eerder groter dan kleiner als je het vergelijkt met, voor zover het bestaat, vergelijkbare gemeentes in Nederland.

[1:21:56] Niet alleen omdat er geen waterschappen zijn, geen provinciaal bestuur is, maar ook omdat er omstandigheden zijn die je daar wel hebt en hier niet of omgekeerd.

[1:22:05] Als hier een kleine gemeente te maken heeft met problematiek, kunnen ze behalve gebruik maken van de kennis van waterschap of provincie ook gebruik maken van de buren.

[1:22:16] Maar de buren van Bonaire zijn geen gemeentes maar twee andere landen en de dichtstbijzijnde buur ligt gewoon op 900 kilometer als het gaat om een andere gemeente.

[1:22:27] En ook als het gaat om allerlei andere voorzieningen dan woon je in de ene gemeente maar kom je vervolgens te werken in een andere gemeente of omgekeerd.

[1:22:35] Ook dat werkt niet als het gaat om deze eilanden. Denk bijvoorbeeld ook aan de ambtelijke capaciteit die op een eiland aanwezig is.

[1:22:42] Dus heel veel gemeentes in Nederland, daarvan zit de helft of meer van de medewerkers, werken in gemeentes omliggend aan die gemeente.

[1:22:50] Dat kan hier allemaal niet, want daarvoor zijn de afstanden veel te groot.

[1:22:54] En daarnaast, het is al genoemd, ik meen door mevrouw Tsagai, de kustlijn die je daar hebt, wat nu ook in Nederland geldt voor de zes wadeilanden.

[1:23:02] En uiteraard voor de kustgemeentes gedeeltelijk, maar toch anders.

[1:23:07] Er zijn maar weinig gemeentes. Inderdaad met een vliegveld iets wat deze drie gemeentes, alle drie, kennen.

[1:23:13] Waarbij Bonaire zelfs een vliegveld kent wat nadrukkelijk ook nog groter is.

[1:23:18] Dus er zijn allerlei redenen om te zeggen, we gaan dit op een vergelijkbare manier uitvoeren met elkaar.

[1:23:24] Dus vandaar dat dit voorstel hier nu ligt.

[1:23:28] Voorzitter, ieder vogeltje zingt zoals hij gebekt is.

[1:23:32] En we weten hoe de PVV gebackt is, maar ik heb me toch buitengewoon gestoord aan de bijdrage van de PVV.

[1:23:40] En ik kan me niet voorstellen dat als diezelfde bijdrage was geleverd over drie bijvoorbeeld eilanden in Europees Nederland,

[1:23:48] dat dan niet de pleuris in het land was uitgebroken over wat daar was weergegeven.

[1:23:53] En te spreken over hangmatgedeputeerden of mensen die er maar de kantjes van aflopen en op zoek zijn naar baantjes.

[1:24:03] Ik zou u graag wijzen op de periode 2023-2025 en het aantal PVV-kamerleden met meerdere baantjes in de politiek.

[1:24:13] Of het aantal provinciale statenleden dat tevens ook gemeenteraadslid is.

[1:24:18] Dus wees terughoudend, als je een balk in je eigen oog hebt, om het te hebben over mogelijke splinters van een ander.

[1:24:27] U zult ook zien, voorzitter, dat ik in mijn bijdrage niet al te veel inga, verderop inhoud op de bijdrage van de PVV.

[1:24:36] Niet omdat ik niet in wil gaan op bijdragers, want ik ga op iedereen in, ongeacht het standpunt dat ingenomen wordt.

[1:24:43] Maar het onderwerp was vandaag wel de uitbreidingswet.

[1:24:46] En een aantal andere zaken die aan de orde zijn gesteld door de PVV waren de afgelopen tijd in de debatten aan de orde.

[1:24:52] Waarin we met elkaar het over hebben gesproken.

[1:24:55] Alleen toen kon de heer Vlottes daar niet bij zijn of wilde niet bij zijn.

[1:24:59] En verder, ik begreep uit de bijdrage dat de heer Vlottes bij de IPCO-bijeenkomst op Haruba was.

[1:25:05] Dus ik neem aan dat hij ook komende zaterdag op de IPCO-bijeenkomst in de Eerste Kamer is.

[1:25:09] Dus dan kunnen we verder stilstaan bij een aantal zaken als ik daarin in gesprek ga met de IPCO-mensen.

[1:25:14] Dat gezegd hebben de voorzitter.

[1:25:16] Ik zie een interruptie van de heer Flottes.

[1:25:19] Ja, voorzitter, ik twijfel eventjes. Ik denk dat het een punt van orde is.

[1:25:22] Maar ik ga er natuurlijk vanuit dat de vragen die ik heb gesteld, dat die natuurlijk gewoon beantwoord worden.

[1:25:26] En dat de staatssecretaris meent dat dan ergens anders te moeten doen.

[1:25:30] Of al dat niet ergens anders te moeten hebben gedaan.

[1:25:33] Dat is natuurlijk, dat mag de staatssecretaris vinden waarvan akten.

[1:25:35] Maar ik ga er natuurlijk vanuit dat de concrete vragen die ik heb gesteld worden beantwoord.

[1:25:38] Maar dan kijk ik natuurlijk ook even de voorzitter aan.

[1:25:40] Dat hij daar wel op let.

[1:25:41] Want ik heb een hele concrete vraag gesteld.

[1:25:43] En misschien dat de staatssecretaris dat niet heeft begrepen.

[1:25:45] Maar dan zijn ampele kondensteuning.

[1:25:46] Ik ben ervan overtuigd dat die hebben meegeschreven.

[1:25:49] Dank u wel, de heer Flottes.

[1:25:50] We houden het in de gaten.

[1:25:53] Dat kan ik hierop antwoorden in ieder geval.

[1:25:57] Ja, maar voorzitter.

[1:25:58] Ik hou me toch bij het onderwerp van dit debat.

[1:26:01] Want dit debat heet wel de uitbreidingswet.

[1:26:05] En bovendien wil ik ook niet in herhaling treden.

[1:26:07] Want dan stel ik tijd van al die mensen die wel de moeite namen om de afgelopen keren bij debatten aanwezig te zijn.

[1:26:14] En dat gezegd, hebbende voorzitter, begon het met de vraag van onder andere mevrouw Den Hollander en Segai over hoe kijken de eilanden nu naar de verhogingswet.

[1:26:23] Nou, ik heb al aangegeven dat de verschillende eilanden nu hebben aangegeven door te willen gaan.

[1:26:29] Ik kom er zo nog wel op terug, want er zijn natuurlijk wel vragen en opmerkingen gemaakt in relatie tot de ondersteuning.

[1:26:35] En mevrouw Den Hollander vroeg ook hoe verhoudt het aantal gedeputeerd is of die to comply or explain.

[1:26:40] Want we kiezen voor een andere systematiek hier en doordat we voor die andere systematiek kiezen,

[1:26:44] zo zei het mevrouw Den Hollander terecht, kan het zijn dat je daar iets hoger uitkomt dan bij het aantal wethouders.

[1:26:51] En dat klopt. Alleen daarin zit dus de uniciteit van het feit dat je hier te maken hebt met bestuurders die geen waterschappen hebben,

[1:27:02] die geen provinciale bestuurders hebben waar men op terug kan vallen

[1:27:08] en die meer verantwoordelijkheid hebben aangaande zaken

[1:27:11] die in een andere gemeente ook vaak bij andere organen belegd kunnen zijn.

[1:27:19] De verhoging van de eilandgedeputeerde was oorspronkelijk het verzoek van de college zelf.

[1:27:23] Is dat zo? Vroeg de heer Vlottes.

[1:27:25] Ja, alle bestuurscolleges- en eilandsraadleden hebben herhaaldelijk aangegeven

[1:27:29] dat die behoefte er is.

[1:27:32] Is de eerste verhoging per de verkiezingen van 2027 haalbaar? Vroeg mevrouw de Nollande ja. U werkt daar buitengewoon goed aan mee middels dit WGO. Uiteraard hangt dit wel af van de Eerste Kamer. Ik heb geen reden om aan te nemen dat het bij de Eerste Kamer niet zou lukken, maar u weet, wij gaan als Tweede Kamer niet over de agendering in de Eerste Kamer en het tempo wat men daarbij hanteert.

[1:27:56] De heer Vlottes vroeg ook waarom haast met dit wetsvoorstel.

[1:27:59] Dit voorstel is inderdaad, en dat is ook al gezegd door de heer Seder, uit de afspraken gelicht die in 2024 door mijn voorganger zijn afgesloten.

[1:28:11] Om ervoor te zorgen dat het in 2027 kan worden gerealiseerd.

[1:28:14] Omdat je ziet bij bijvoorbeeld de Wolbes en de Finbes, dat kunnen we later doen en dan kan het gewoon worden ingevoerd wanneer het kan worden ingevoerd.

[1:28:21] Maar als het gaat om de verkiezingen, dan is het 27 of 31 en kun je niet tussendoor nog wat doen.

[1:28:28] En ik kijk naar uw hand, voorzitter, en daarom ben ik geneigd te zwegen.

[1:28:31] Dank u wel daarvoor, want ik zag een interruptie van de heer Seder.

[1:28:35] Ja, we zitten over het punt. Fijn dat we dit nu ook doen met elkaar.

[1:28:39] De staatsstraat heeft gelijk dat de Eerste Kamer ook een ei over moet leggen.

[1:28:42] Kunt u aangeven wat de uiterlijke datum zou zijn om nog een ordentelijke verkiezing volgend jaar te kunnen organiseren?

[1:28:50] of de staatssecretaris kan toezeggen

[1:28:51] in ieder geval wat binnen zijn macht is

[1:28:53] en dat kan binnen een briefje naar de Tweede of naar de Eerste Kamer

[1:28:56] aan te geven

[1:28:58] aan de commissies, de verantwoordelijke commissie

[1:29:00] dat dat ook de uiterlijke datum zou moeten zijn

[1:29:02] willen we in 2027 nog een verkiezing

[1:29:04] op die eilanden organiseren, wat volgens mij de wens is

[1:29:06] in ieder geval van de mensen daar

[1:29:09] Ik kijk naar de staatssecretaris

[1:29:10] Eind oktober voorzitter

[1:29:11] en doordat u het nu bespreekt

[1:29:13] en dus ik denk over twee weken

[1:29:16] gezien de amendementen volgende week waarschijnlijk een stemming komen

[1:29:18] Dan over twee weken de stemming heeft in de Tweede Kamer, kunnen wij dus voor de zes naar de Eerste Kamer sturen en zou dat voor eind oktober moeten lukken.

[1:29:28] Met de kanttekening dat ik niet over de agenda van de Eerste Kamer ga, ik zal uiteraard daar wel hetzelfde proberen te doen als ik met u heb gedaan.

[1:29:35] En waarom zou men niet daar doen wat u hier heeft gedaan?

[1:29:40] Het wettelijk verankeren van die evaluatie.

[1:29:45] Kijk, ik vind het niet nodig, maar het kan natuurlijk wel.

[1:29:48] Ik maak daarbij wel de kanttekening dat tijdens die bijeenkomst in 2024 nadrukkelijk door twee van de drie is gevraagd om die evaluatie en door de derde niet.

[1:30:00] Dus op het moment dat u het in de wet opneemt, dan gaat het ook voor Sint Eustatius worden, want het geldt voor alle drie of het geldt voor niemand.

[1:30:08] Daarom denk ik dat je het niet zou moeten doen, maar het is uiteraard aan de Kamer om te bepalen of u die wettelijke verankering wel wil opnemen.

[1:30:16] Alleen dan geldt het ook voor Stesia.

[1:30:17] En wat we hier dus eigenlijk deden was niet iets niet doen bij Stesia, maar iets extra's doen voor Bonaire en Saba.

[1:30:31] Nou, dat is eigenlijk ook meteen daarmee een vraag die door de heer Van der Brink is gesteld.

[1:30:37] En ook de vraag die de heer Seeder op dit punt had.

[1:30:42] En als we dan kijken naar het amendement wat daarmee van de heer Zeder ligt.

[1:30:48] Ja, het kan wat de heer Zeder doet.

[1:30:50] Het wordt dan wel inderdaad voor alle drie dat gezegd hebben.

[1:30:53] En dan laat ik het oordeel aan de Kamer als het gaat om amendement nummer 11 van de heer Zeder.

[1:30:59] Evaluatie en stapsgewijs in werknetering.

[1:31:02] Uiteraard kom ik op het andere amendement, zeg ik even richting de heer Zeder.

[1:31:05] Kom ik natuurlijk nog terug later in mijn verhaal.

[1:31:08] Ik zie een interruptie van de heer Zeder.

[1:31:10] Ja, in ieder geval dank voor dat u dat oordeel aan de Kamer overlaat.

[1:31:14] Er zit volgens mij wel een technisch gevolg in.

[1:31:16] Namelijk dat als er geen evaluatie komt, in ieder geval van Stesja,

[1:31:21] dat wij als Kamer ook onvoldoende inzicht hebben over wat die traps die die eerste verhoging tot gevolg heeft gehad.

[1:31:27] Zowel positief als negatief.

[1:31:31] Ik kan de staatskruis in ieder geval schetsen wat de gevolgen zijn als we wel doorgaan met die trapsgewijze verhogingen zonder evaluatie.

[1:31:38] En dat het inderdaad mogelijk zou zijn dat daar onwenselijkheden in zitten, waar de Kamer pas later, of de Kamer en ook de eilandsraadsleden, daar eigenlijk later van op de hoogte wordt gesteld.

[1:31:47] Terwijl je hier juist ook kan bijsturen en de evaluatie geen inperking is van de soevereiniteit van de eilandsraad, maar wel ons als Kamer de mogelijkheid geeft om, desalniet gewenst, bij te sturen, mocht dat uit de evaluatie blijken.

[1:32:01] Ja, maar we hebben het hier natuurlijk wel over een wet die, laat ik even beginnen met Bonaire, gelijk trekt, om even in het voorbeeld te blijven van de heer Seder, aan Buntschoten.

[1:32:14] Als ik even het vergelijken van de heer Seder, voorzitter, doortrek.

[1:32:20] En ik zou niet kunnen bedenken waarom wij nu zeggen, op Bonaire kan men niet met net zoveel vertegenwoordigers aan als op Buntschoten.

[1:32:31] En in Buntschoten kan dat wel.

[1:32:33] We doen het alleen stapsgewijs om het niet in één keer een heel groot aantal te laten zijn met de verkiezingen die al volgend jaar zijn.

[1:32:42] Want ik zei het al, de wet komt als het goed is, dus in oktober zou die dan rond zijn.

[1:32:47] En dan gaat het dus wel al, een half jaar later, gaat het in.

[1:32:51] Dat is best kort tijd.

[1:32:52] Ik kom zo nog op de implementatie, daarom ook dat kader terug.

[1:32:55] Dus vandaar dat we het stapsgewijs doen.

[1:32:58] Idealiter zou je zeggen, waarom zou je niet in 2027 Bonaire al gelijk trekken met Bunschoten?

[1:33:04] Maar dat doen we niet, omdat we zeggen, daarvoor zijn die stappen te groot.

[1:33:08] Dus daar zit een beetje de spanning in, voorzitter.

[1:33:12] En bovendien, dan hebben we het SEC over de uitbreiding.

[1:33:16] Want alle andere zaken, is er genoeg training gegeven, is er genoeg van alles en nog wat gegeven, zijn er andere dingen geregeld, dat kunnen we sowieso in de WOL-BES, de VIN-BES en allerlei andere zaken aan de orde stellen.

[1:33:30] De heer Seder.

[1:33:32] Ja voorzitter, de staatssecretaris schetst de wet zoals ik hem graag ook zou willen zien, dat die trapsgewijs verhoogd gaat.

[1:33:38] Maar volgens mij maakt de systematiek zoals is opgeschreven in de wet het ook mogelijk dat de verhoging niet doorgaat.

[1:33:45] Tenminste, die optie wordt geboden in de wet.

[1:33:50] Dat zou ik graag niet erin willen hebben gehad, maar zo wordt die wel geformuleerd.

[1:33:55] En dan is het toch logisch, alvorens men tot dergelijke rigoureuze stappen zou komen,

[1:33:59] je met elkaar, en het hoeft geen gigantische evaluaties te zijn,

[1:34:02] maar wel even met elkaar kijkt, waar staan we?

[1:34:04] In relatie tot niet alleen de verhoging, maar ook de randzaken daarvoor.

[1:34:08] U heeft gelijk, dat kan je ook op andere manieren regelen.

[1:34:11] Maar dit is een goed toetsingsmoment.

[1:34:14] kunt u dan aangeven waarom

[1:34:15] het wel mogelijk zou zijn om die verhoging niet

[1:34:17] te voort te zetten

[1:34:20] want volgens mij biedt die wedden mogelijkheid wel

[1:34:22] om dat te blokkeren

[1:34:23] alleen wat mij betreft is het eindbeeld wel het eindbeeld

[1:34:29] want

[1:34:32] ook als je kritisch kijkt naar het functioneren

[1:34:35] van een raad

[1:34:38] of dat nou

[1:34:39] bij Bonaire, Stesia of Saba is

[1:34:41] of een van de 342

[1:34:44] gemeentes in Europees Nederland, dan is niet de conclusie van, dan verminderen we het aantal

[1:34:52] raadsleden. Of dan houden we het aantal raadsleden op een bepaald niveau. Dat is indirect ook

[1:34:57] meteen een antwoord richting de heer Vlottes. Het gaat heel nadrukkelijk om hoe zorgen ervoor

[1:35:03] dat het democratisch proces goed kan functioneren. En als dat niet goed gaat, dan moet je kijken

[1:35:09] hoe je dat kunt verbeteren. Maar wel binnen de context dat iedere burger van Nederland

[1:35:12] zich op dezelfde wijze gerepresenteerd moet hebben.

[1:35:15] En dat altijd binnen de context van het minimaal en maximaal aantal raadsleden wat in de wet staat genoemd.

[1:35:23] Sorry, staatssecretaris, ik zie ook een interruptie van de heer...

[1:35:27] Ik hoef er geen zorgen voor te zeggen, voorzitter. Hoe meer interrupties, hoe beter.

[1:35:31] Even voor mijn begrip, is de enige reden dat die evaluatie niet in de wet verankerd wordt,

[1:35:36] dat u staatsjaar de gelegenheid wilt geven om de evaluatie niet uit te voeren?

[1:35:41] Nou, voorzitter, er is in 2024 door die andere twee omgevraagd.

[1:35:46] En vandaar dat die door mijn voorganger in de wet is opgenomen.

[1:35:50] En het is door Stacia niet gevraagd.

[1:35:53] Dat is de reden waarom het niet gebeurd is.

[1:35:55] Maar nogmaals, daarvan zeg ik ook, u kunt dit doen.

[1:35:59] Want ik heb net ook op die manier gereageerd richting de heer Zeden, maar ook richting een aantal anderen.

[1:36:04] Alleen, ik zeg wel, omdat u het dan in de wet opneemt, geldt die dan wel voor alle drie en niet voor twee van de drie.

[1:36:11] En besef dan dat u dat doet ook voor Stesja en niet alleen voor Bonaire en Sama.

[1:36:19] Voorzitter, ik ga door met de implementatie.

[1:36:23] Want daar zijn door verschillende mensen, onder andere door mevrouw Den Hollander, ook vragen over gesteld.

[1:36:30] En als ik dan kijk, wat komt er?

[1:36:32] Er komt een ondersteuningsprogramma voor politieke gezagsdragers.

[1:36:35] Er komt een orientatieprogramma voor aspirant politici.

[1:36:38] Er komt een impuls aan burgerschapsonderwijs op scholen.

[1:36:42] Er komen uiteraard financiële middelen voor de ondersteuning.

[1:36:45] En, en daar kom ik zo nog even op in het kader van het amendement van de heer Seeder, een adviesaanvraag van het ARPA.

[1:36:52] En we kijken naar de huisvestingsgevolgen.

[1:36:55] En mevrouw Den Hollander vroeg ook, maar hoe verhoudt zich dat nou tot wat er in Nederland gebeurt?

[1:37:01] Even als voorbeeld, ik ben oud genoeg om als raadslid te hebben meegemaakt.

[1:37:07] dat we in 2002 overstapten van het monistisch stelsel naar het dualistisch stelsel waarmee gemeenteraden fors werden uitgebreid.

[1:37:15] Dat had allerlei gevolgen voor die gemeenteraden.

[1:37:18] En toen is dus ook, en toen spraken we nog in guldens voorzitter, 33 miljoen gulden toegevoegd aan de uitkeringen aan de gemeentes

[1:37:26] om die kosten die het gevolg waren van uitbreidingsbesluiten genomen door ons, door die ook voor gemeentes te vergoeden,

[1:37:35] Omdat bijvoorbeeld raadzalen moesten worden uitgebreid, de bankjes voor de bedhouders moesten worden uitgebreid, et cetera, et cetera.

[1:37:45] En dat is in die zin dus vergelijkbaar met wat hier gebeurt.

[1:37:48] En het is ook anders dan bij gemeentelijke fusies, waardoor je grotere aantallen kunt krijgen.

[1:37:56] De heer Van der Brink stelde nog een specifieke vraag over die ondersteuning van training, et cetera.

[1:38:02] Ja, we zijn daarmee gestart en ik zeg we voorzitter, maar als ik spreek over kwartaal 2025, dan begrijpt u dat dat we weinig persoonlijk we was, maar veel staatsrechtelijk we was.

[1:38:16] De uitvoering is gestart via de beroepsverenigingen die er ook zijn om gedragsdragers, eilandssecretarissen en eilandgriffiers verder te professionaliseren.

[1:38:25] Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, de Wethoudersvereniging, de Vereniging van Raadsleden, de Vereniging van Gemeentesecretarissen en de Verenigingen van G4's hebben daar een rol in gespeeld.

[1:38:35] En al die programma's lopen in het najaar af.

[1:38:38] En dat gaan we wat mij betreft ook nog meerjarig verlengen, omdat straks moet je ook werken in een nieuwe situatie.

[1:38:44] Dus dan heb je het ook nog in de periode 27-31, zodat je die eerste vier jaar ook ten behoeven van een evaluatie in twee van de drie of drie van de drie, dat is aan u, kunt meenemen.

[1:38:55] Verder zijn we nu ook bezig samen met ProDemos en het Nederlands Instituut voor meer partijen in democratie om ook te kijken naar de aanwas.

[1:39:05] En daarin zien we trouwens echt hele mooie resultaten.

[1:39:07] Meer dan honderd mensen die zich daarvoor hebben aangemeld.

[1:39:10] Op Bonaire werd zelfs de sluitingsdatum van de inschrijving iets vervroegd omdat het helemaal vol zat.

[1:39:19] Dus dat is buitengewoon mooi dat dat kan gebeuren.

[1:39:24] de heer Seder vroeg ook nog heel nadrukkelijk naar

[1:39:28] is er een beeld van initiatieven rond de VNG

[1:39:30] ja dat is er zeker, ik noemde het al meneer Seder

[1:39:32] dat doen we samen met de verschillende broedsverenigingen

[1:39:35] en die onderdelen die binnen de VNG daarover hebt

[1:39:38] en de samenwerking met de VNG loopt ook nog eens een keertje via de

[1:39:42] Caribbean Desk van de VNG

[1:39:47] mevrouw Den Hollander en de heer Seder vroegen ook nog specifiek

[1:39:51] naar de huisvesting. Is het een primaire

[1:39:53] taak van de eilanden? Ja, net als

[1:39:55] van de 342 gemeentes

[1:39:57] hier. En als u dus besluit

[1:39:59] om te zeggen, goh, wij willen het

[1:40:01] en nou is het net twaalf, dat het in mijn eigen gemeente gebeurt

[1:40:03] het gemeentehuis van Amsterdam

[1:40:05] wil eens een keertje vertimmeren.

[1:40:06] Dat mag gemeenteraad, daar heeft u een eigen

[1:40:08] budget voor. En we willen

[1:40:10] een nieuw gemeentehuis bouwen, et cetera.

[1:40:13] Daar ga je zelf over.

[1:40:15] Daar ben je zelf voor verantwoordelijk.

[1:40:17] Alleen, dat zijn echt de autonome

[1:40:19] keuzes die horen bij de gemeentes.

[1:40:20] en dus ook bij de drie eilandraden en die keuze die maakt u zelf.

[1:40:26] Alleen als het dus gaat om iets specifieks wat vanuit ons door wetgeving wordt neergelegd,

[1:40:31] dan spelen wij daar een bijzondere rol in.

[1:40:34] De heer Seeder en ook anderen vroegen ook nog hoe staat het nu met die huisvesting.

[1:40:38] Nou, we zijn nog steeds in gesprek.

[1:40:40] Dus we hebben daar nog geen eenduidigheid over hoe nu wat te gaan doen.

[1:40:47] Duidelijk is, we hadden daar drie ton voor uitgetrokken.

[1:40:50] Nou, dat was ook wel enigszins krap begroot aan onze kant.

[1:40:53] Dus daar moet ook wel ruimte aan mijn kant in zitten.

[1:40:55] Maar we zijn daarover nog in gesprek met de verschillende besturen om te kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat dat op een goede manier wordt gerealiseerd.

[1:41:04] De heer Zeder, u heeft de interruptie.

[1:41:07] Ja, dit was een van de grote zorgen op de eilandse raadsleden.

[1:41:09] En dat snap ik ook wel.

[1:41:10] Als je opeens heel veel extra raadsleden hebt, maar hetzelfde gebouw, dan wordt dat krap.

[1:41:16] Ik ben ook in de raadshuizen geweest.

[1:41:19] en ik wil gewoon dat het goed loopt

[1:41:20] voordat er verkiezingen zijn geweest

[1:41:22] dus ik snap dat de statuatie in de overleg ligt

[1:41:24] mijn vraag is, want daar heb ik wel behoefte

[1:41:25] of de statuatie kan toezeggen

[1:41:27] in ieder geval wanneer

[1:41:30] daar knopen voor wordt doorgehakt

[1:41:32] misschien ook over de extra middelen die misschien nodig zouden zijn

[1:41:34] en de Kamer daarover te informeren

[1:41:35] want een verkiezing is leuk

[1:41:38] maar als er volgens gedoe ontstaat

[1:41:40] over waar de mensen dan vanuit waar hun

[1:41:42] democratische taak kunnen vervullen

[1:41:43] dan is dat denk ik het halve werk

[1:41:47] Nee, voorzitter, dit ben ik uiteraard met de heer Ceder eens.

[1:41:49] En ik zei net, als er eind oktober dit door de Eerste Kamer zou komen, dan moet men daar ook meteen aan de slag.

[1:41:55] En dan heeft men ook duidelijkheid nodig op dat moment over de gelden, et cetera.

[1:41:59] Dus ik zal u uiteraard daarover informeren.

[1:42:01] En ik zal ook actief dit ook meenemen in mijn eventuele debat met de Eerste Kamer op dit specifieke punt.

[1:42:09] Maar voor die tijd hoort de heer Ceder het natuurlijk samen met de Eerste Kamer.

[1:42:13] Ja, dat is een toezegging.

[1:42:18] voor het Eerste Kamerdebat

[1:42:22] Nog een interruptie van mevrouw Tsegaai

[1:42:24] Ja, even een verhelderende vraag

[1:42:26] dus voor het Eerste Kamerdebat

[1:42:27] komt de staatssecretaris terug op de financiën

[1:42:30] en de financiële impact

[1:42:31] en hoe hij dat gaat oplossen van dit wetsvoorstel

[1:42:34] Ik kijk naar de staatssecretaris

[1:42:36] Volgens mij is dat correct

[1:42:41] Even kijken

[1:42:43] Wanneer komt in de beeld overeengekomen

[1:42:47] substantiële verhoging van de bezoldering

[1:42:49] voor de politie in de BES

[1:42:50] van de heer Seeder. En daar ligt natuurlijk

[1:42:52] meteen een link met zijn

[1:42:54] tweede amendement. Een tweede amendement

[1:42:56] wat ik zeer ernstig

[1:42:58] ontraad.

[1:43:00] Ik zei het met een glimlach, meneer Seeder.

[1:43:02] Maar ik meen het wel serieus.

[1:43:03] Ik hoop echt dat dit amendement

[1:43:05] überhaupt niet in stemming wordt gebracht.

[1:43:08] Maar als dat wel zo

[1:43:10] mocht zijn, dan hoop ik echt

[1:43:12] dat het amendement

[1:43:14] niet aan een meerderheid wordt geholpen

[1:43:16] door de rest van de Kamer.

[1:43:17] Eén, het past fundamenteel niet bij

[1:43:19] een wet als deze, dat je die koppelt aan inkomen.

[1:43:25] Dat zijn echt twee verschillende zaken.

[1:43:27] Twee, als u dat doet, dan ontstaat ook meteen een buitengewoon groot risico tot bijna 100 procent

[1:43:35] dat daarmee de wet ook niet inwerking kan treden bij de aankomende verkiezingen.

[1:43:39] En dat zou ik in ieder geval toch niet willen.

[1:43:43] Bovendien, voorzitter, is het niet voor niets dat wij niet hebben gezegd

[1:43:48] Wij trekken die inkomens op de eilanden gelijk aan vergelijkbaar in Nederland, maar dat wij daarvoor een onderzoek hebben gevraagd.

[1:43:58] En waarom hebben wij dat onderzoek gevraagd? Omdat de grote verschillen zijn.

[1:44:02] Je moet kijken naar, ik noem maar even wat, de dollarkoers, want wij spreken hier veelal ook over andere muntenheden, de dollarkoers versus de euro.

[1:44:12] Nou, je moet het hebben over de bevoegdheden en de verantwoordelijkheden.

[1:44:17] Want die zijn feitelijk anders.

[1:44:18] Bijvoorbeeld omdat er geen waterschap is en omdat er geen provincie is.

[1:44:23] Het gaat over het feit dat je dus veel minder hulpstructuren hebt.

[1:44:28] Het gaat over het gemiddeld inkomen daar versus het gemiddeld inkomen hier.

[1:44:32] Dus het lijkt mij zeer goed dat wij echt ook een onafhankelijk onderzoek hebben gevraagd.

[1:44:37] Die juist specifiek kijkt en dat we gevraagd voor de helderheid aan het adviescollege rechtspositie.

[1:44:43] politieke ambtsdragers, om daar advies over te geven.

[1:44:46] Zij zijn onafhankelijk.

[1:44:48] Ik kan dus ook niet zeggen, hup hup, boys and girls, morgenochtend wil ik het hebben.

[1:44:52] Dus vandaar dat ik zeg, doe dit niet middels een amendement.

[1:44:55] Want dan, en dat is zeker niet de bedoeling van de heer Seeder,

[1:44:58] loop je de kans dat je daarmee het proces frustreert.

[1:45:01] Zodra ik het advies heb, neem ik zo snel mogelijk een besluit.

[1:45:06] En dan is niet zozeer de heer Seeder, als wel de griffier van deze commissie de eerste die het hoort,

[1:45:11] Maar u vrij vlak daarna.

[1:45:14] Mevrouw, ik geef eerst het woord aan de heer Seder en daarna aan mevrouw Tsegaai voor een interruptie.

[1:45:20] Het is natuurlijk geen zins de bedoeling om de impact van dit wetsvoorstel te vertragen.

[1:45:25] Integendeel zelfs.

[1:45:25] Ik hoop juist dat de staatssecretaris hierdoor gedwongen wordt om zo snel mogelijk dat te gaan regelen op het moment dat dat advies er ligt.

[1:45:34] Daarom heb ik die ook aan elkaar verknoopt.

[1:45:36] dan wat ik niet zou willen, en dat is ook een zorg die in ieder geval eerder door de eilandsrade

[1:45:41] of een deel daarvan is uitgesproken, dat we wel dit gaan doen, maar dat het kabinet gewoon

[1:45:47] niet over de brug komt met de afspraken waarvan het logischerwijs is dat je die gelijktijdig

[1:45:55] of in de buurt van elkaar doorvoert.

[1:45:58] Ik ben bereid om deze wetswijziging niet in stemming te laten brengen, want voor mij

[1:46:04] is het doel belangrijker dan dat in de wet komt.

[1:46:06] Maar ik vraag me wel af, ik vind

[1:46:08] iets te vrijblijvend dat de minister aangeeft dat

[1:46:10] er een onderzoek plaatsvindt en

[1:46:12] geen idee heeft wanneer dat er aankomt.

[1:46:14] Tenminste, wij weten, we hebben altijd wel een idee

[1:46:17] welk kwartaal zoiets

[1:46:18] komt. En ik vraag me af of de minister

[1:46:20] daar iets meer over zou kunnen stellen.

[1:46:22] Of als je dat niet weet, misschien kan toezeggen

[1:46:24] daar snel mogelijk op terug te komen.

[1:46:26] Zeg ik even de statiesecretaris.

[1:46:28] U zei twee keer minister, maar...

[1:46:30] Ik heb de hiervan aan de burgers hier op zitten.

[1:46:32] What's in the name, that bitch you call a rose, but the other name would smell as sweet.

[1:46:36] Dus het maakt niet uit hoe je me noemt. Ik weet dat het over mij gaat.

[1:46:40] Dat gezegd hebben de voorzitter, ik weet het nu niet, omdat ARPA dat zelf kan beslissen en niet van mij een opdracht kan krijgen.

[1:46:47] Ik zal informeren en laat ik het weten, maar geen misverstand, meneer Zeder.

[1:46:51] Zodra het adviezen is, ga ik ermee aan de gang.

[1:46:54] En daarbij is het grote voordeel van zoiets als dit, dat je dit dus altijd kan aanpassen en niet gebonden bent aan de cycli die je wel hebt als het gaat om de raadsverkiezingen.

[1:47:06] Dus dat is het grote verschil.

[1:47:09] De heer Seder, u bent door uw interrupties heen, maar ik ben soepel, want we hebben nog wat tijd.

[1:47:15] En daarna was er ook nog een interruptie van mevrouw Tsegai.

[1:47:19] Ja, fijn voorzitter.

[1:47:20] Dit wil ik niet als interruptie rekenen, maar gezien het antwoord van de staatssecretaris.

[1:47:24] Ik ga ervan uit dat het een toezegging is dat de ARPA, dat hij informeert wanneer de ARPA denkt met advies te komen.

[1:47:29] Ik snap dat de staatssecretaris geen opdracht kan geven, maar ook te noteren.

[1:47:33] Zodat het voor ons, maar ook voor de eilanden duidelijk is welke tijdskade we zitten te denken.

[1:47:39] En dat kaartjes dan ook het amendement willen intrekken.

[1:47:42] Omdat dit volgens mij het doel is van wat ik hoop te bewerkstelligen.

[1:47:45] En ik kijk even naar de staatssecretaris.

[1:47:47] Zeker mag u dat noteren als een toezegging.

[1:47:49] Want dit was namelijk een toezegging.

[1:47:52] Prima, dan staat die zo genoteerd en dan geef ik het woord aan mevrouw Tsegai.

[1:47:56] Ja, voorzitter, hoewel ik het waardeer dat de staatssecretaris hier twee toezeggingen doet over de financiële implicaties van het wetsvoorstel,

[1:48:05] maar ook van het uitbreiden van het aantal eilandsraadsleden, vergoedingen,

[1:48:09] merk ik wel dat ik het lastig vind dat we deze informatie nog niet hebben als we dit wetsvoorstel in stemming brengen.

[1:48:15] En voor mijn fractie is het wel vrij voorwaardelijk dat de financiële implicaties van dit wetsvoorstel, dus in ieder geval als het gaat over die drie ton die eigenlijk te krap en groot was, duidelijk zijn.

[1:48:26] Want ik zou niet willen dat we hier een wet door de Kamer gaan waarvan de gevolgen eigenlijk niet betaald kunnen worden door de eilanden.

[1:48:36] Daarbovenop vind ik het jammer dat de heer Zeder zijn amendement intrekt, maar daarvan snap ik nog dat dat misschien iets later zou kunnen.

[1:48:43] Maar ik vind wel, langzaamaan wordt het voor mij wel veel financiële haken en ogen, merk ik.

[1:48:50] Ik herken niet wat mevrouw Tsukai zegt.

[1:48:53] Ten eerste als het gaat om dat laatste punt, het abonnement.

[1:48:56] De beloning van Kamerleden is echt volstrekt onafhankelijk van de vraag of het er 150 zijn of 145 of 155.

[1:49:06] En hetzelfde geldt ook voor de beloning van gemeenteraadsleden, eilandsraadsleden, etc.

[1:49:11] Dat zijn twee volstrekt gescheiden trajecten.

[1:49:15] Dus in die zin is het in mijn ogen, maar dat zou u niet verbazen, volstrekt terecht dat de heer Zeden zegt, oké, ik doe die even apart.

[1:49:24] En even voor de helderheid, daar heb ik al van gezegd, zodra ik van het ARPA het advies heb gekregen, zet ik dat snel om in mijn besluitvorming en kom ik er dus bij u daarmee op terug.

[1:49:39] En als het gaat om die huisvesting, die drie ton is sowieso geregeld.

[1:49:42] En dat hebben we over dit jaar al.

[1:49:45] Dat is sowieso geen punt van discussie.

[1:49:48] Want dit jaar moeten er al zaken in gang worden gezet.

[1:49:51] En dat geld, dat is er dus gewoon.

[1:49:53] Dat kan vanuit de vrije uitkering best, die gewoon beschikbaar is.

[1:49:57] En als dat meer moet worden, dan ga ik dat ook gewoon regelen.

[1:50:01] Daarvoor kom ik ook niet bij u met begrotingswijzigingen.

[1:50:04] Dat is niet nodig.

[1:50:05] Dus dat gaan we gewoon oplossen met elkaar.

[1:50:08] Mevrouw Tsegijn.

[1:50:09] Ja voorzitter, mag ik dat dan als toezegging zien dat als die drie ton die begroten is niet genoeg is, dat de staatssecretaris dat hoe dan ook oplost zonder begrotingsbewijziging, maar dat hij er dus voor staat dat de eilanden genoeg geld hebben om die uitbreiding van die eilandsraadsleden ook goed te faciliteren en uit te voeren?

[1:50:29] Ja, met één kanttekening. Er kan altijd discussie zijn over wat ik genoeg vind en wat een eilandsraadlid vindt dat er genoeg is.

[1:50:37] Zoals u en ik ook wel eens van mening kunnen verschillen over of iets genoeg is of omhoog of omlaag moet.

[1:50:42] Maar op basis van straks de gesprekken die hebben plaatsgevonden, zal ik duidelijk maken van,

[1:50:47] en het wordt meer dan die drie ton, kan ik u alvast zeggen, dit is wat we gaan doen per eiland en daarvoor kunnen ze het ook doen.

[1:50:54] Dank hiervoor. U kunt door met de beantwoording.

[1:50:57] Ja, voorzitter. En dan ga ik naar mevrouw Dijk.

[1:51:02] En herken ik de signalen van de OAS-delegatie over stemmen bij volmacht?

[1:51:09] Ja, ik herken die signalen, want er wordt ook zeer kritisch gekeken door sommige organen naar het volmachtsysteem zoals we dat in Nederland kennen.

[1:51:19] Tegelijkertijd beperkt zich dat niet tot alleen Bonaire, Stesja en Saba.

[1:51:23] We hebben zelfs nog een herstemming gehad in een gemeente in Nederland.

[1:51:27] Dus als je al zou willen komen tot aanpassing van de wet, zou je moeten zeggen 341 gemeentes is er twee.

[1:51:34] En drie eilandraden en één gemeente in Nederland is het één, als je dat al zou willen.

[1:51:39] Maar wat veel beter is, is om hier te kijken naar waar de minister mee bezig is.

[1:51:43] Want als het gaat om volmacht en stemmen valt het niet onder mij, dan valt het onder de minister van Binnenlandse Zaken.

[1:51:50] En die is bezig met te kijken hoe wij eventueel om moeten gaan met de aanpassing van de kieswet.

[1:51:57] En hier geldt, we doen hier hetzelfde als wat we doen bij die andere 342.

[1:52:03] Comply or explain.

[1:52:04] En als dan vervolgens de minister van BZK op grond van evaluaties komt tot veranderingen in de kieswet.

[1:52:12] Aangaande het volmachtverhaal.

[1:52:13] Of hij nou gaat van 2 naar 7 of van 2 naar 1.

[1:52:18] Dan volgen wij ook gewoon daarin de lijn van de minister van BZK.

[1:52:23] Althans, dat zou dan mijn gedachte zijn.

[1:52:25] Uiteindelijk, als het over wetswijziging gaat, beslist u.

[1:52:29] Maar dan volgen wij daarin de minister en zijn voorstellen.

[1:52:33] Want dan hebben we Complier or Explain ook gehanteerd.

[1:52:36] En ik zie niet in waarom we op dit punt Bonaire, Steeza en Saba anders zouden moeten behandelen dan in Nederland.

[1:52:43] Ik kan u ook in Nederland voorbeelden noemen waarbij mensen zeiden, klopt het wel hoe daar is omgegaan met volmachten?

[1:52:51] En er is nog een verschil tussen vragen hebben over volmachten of zodanig zwaar dat je verkiezingen over moet doen als in Gorkum is gebeurd.

[1:53:02] Of nog verder gaan, bewezen fraude wat hier niet aan de orde was bij deze eilanden.

[1:53:12] stand van zaken van de herzieningswet

[1:53:14] ik zou bijna zeggen

[1:53:15] wie heeft er niet naar gevraagd

[1:53:18] en de heer Van der Brink was wel het meest duidelijk

[1:53:21] is 2029

[1:53:22] nog steeds een streven of kan het zelfs 2028

[1:53:24] worden

[1:53:25] mijn planning is om rond de zomer naar de Raad van State te gaan

[1:53:29] en daarvoor lig ik

[1:53:30] ook op schema

[1:53:34] dan heeft

[1:53:34] het advies van de Raad van State

[1:53:36] duurt ongeveer

[1:53:38] drie maanden

[1:53:39] Ook daarvoor geldt misschien nog wel sterker dan bij het ARPANET dat ik daar natuurlijk niet over ga.

[1:53:44] Maar dat de Raad van State daarin volstrekt onafhankelijk is.

[1:53:48] En dan hangt het natuurlijk vanaf wat we terugkrijgen.

[1:53:51] Wordt het een dictum A of B of wordt het een dictum C of D?

[1:53:54] Dat beïnvloedt natuurlijk ook heel erg het proces van daarna.

[1:53:58] Dan stuur ik het naar u.

[1:54:00] Dat ligt dus normaal gesproken voor de hand eerste kwartaal 2027.

[1:54:05] Nou, ook dan hangt het er weer vanaf wat U er mee gaat doen.

[1:54:10] Dus ja, theoretisch gesproken is 1 januari 2028 mogelijk als de Raad van State applaudisseert U de Weef inzet en de Eerste Kamer die afmaakt.

[1:54:19] Maar het kan zijn dat daardoor 1 januari 2028 niet wordt gehaald en dan wordt het 1 januari 2029.

[1:54:28] De heer Vlotte stelde nog een vraag over type 4 en de andere onderwerpen van het bestuursakkoord van Bonaire

[1:54:36] Ja voorzitter, dat zijn voor grotendeels vragen die niets te maken hebben met het onderwerp wat vandaag aan de orde is

[1:54:44] Daar kun je nog een hoop discussie over hebben met elkaar

[1:54:46] Maar als het gaat om het overstappen naar type 4 is het ook echt een vraag aan de verkeerde staatssecretaris

[1:54:52] Want het is geen besluit van mij geweest, maar een besluit geweest van de staatssecretaris van INW.

[1:54:57] Dus die vraag hoort echt thuis bij een andere staatssecretaris.

[1:55:01] Net zo goed als u mij van alles en nog, want u kunt vragen over heel veel andere onderwerpen waar ik niet over ga.

[1:55:10] Dan nog twee dingen tot slot, voorzitter, die wel aan elkaar gekoppeld zijn.

[1:55:16] verschillende mensen waaronder seder en segai hebben gevraagd

[1:55:19] hoe staat het met de uitvoering van de afsprakenlijst uit de beeld

[1:55:24] veel afspraken zijn natuurlijk al uitgevoerd

[1:55:26] we komen op een aantal zaken nog terug in het kader van de wolbes en de finbes

[1:55:29] die natuurlijk richting u gaan komen

[1:55:32] en uiteraard is deze wet ook een uitvoering van de afspraken die zijn gemaakt

[1:55:38] in de beeld moet ik zeggen voorzitter

[1:55:42] Eén ding springt er wel uit.

[1:55:44] En dat is de Rijksvertegenwoordiger.

[1:55:46] Want in 2024 zijn daar afspraken over gemaakt om te stoppen met de Rijksvertegenwoordiger.

[1:55:52] Even los van het feit dat de huidige wet nog uitgaat van de Rijksvertegenwoordiger.

[1:55:57] En ik dus ook vind dat zolang de huidige wet geldt, er sowieso sprake moet zijn van de Rijksvertegenwoordiger.

[1:56:05] Dat is tenslotte gewoon ook de huidige wet zoals die er ligt.

[1:56:09] En daar heb je dus aan te houden.

[1:56:10] Is dit ook wel een punt van, nou ik noem het nog maar eventjes twijfel, al was het maar om de simpele reden dat ik daar de discussie binnen het kabinet nog over moet aangaan voorzitter.

[1:56:25] Maar waar, als ik al moet kiezen welke kant die twijfel opvalt, ik op dit moment eerder geneigd ben de dijkdoctrine te volgen dan te zeggen we stoppen ermee.

[1:56:38] En dat heeft ook wel heel nadrukkelijk te maken met enerzijds het feit dat we hebben gezien dat de Rijksvertegenwoordiger ook echt een rol kan spelen bij moeilijke dossiers, zoals Celibon, onder andere ook genoemd door de heer Vlottes, maar ook door mevrouw Dijk zelf.

[1:56:57] Of anderzijds, anderzijds voorzitter, missen we hier ook natuurlijk gewoon een aantal organen die we niet hebben op Europees Nederland waar we ze wel hebben.

[1:57:12] Denk even aan een dijkgraaf, denk even aan een commissaris van de Koning die wel degelijk ook een rol kunnen spelen.

[1:57:17] En tot slot voorzitter, hoe je het went of keert, de drie eilanden liggen toch, ik rond even af, 8000 kilometer verderop.

[1:57:27] En ook dat brengt natuurlijk geen mentale afstand met zich mee, ook geen digitale afstand met zich mee.

[1:57:36] Want afspraken zijn gewoon ook vanavond nog in mijn agenda te zetten.

[1:57:39] Maar het bemoeilijkt wel een aantal processen vanwege het feit dat de afstand groter is.

[1:57:45] Dus ik doe hier nog geen ultieme uitspraken, want die komen gewoon terug zodra ik de wet naar de toestuur.

[1:57:51] Maar dit is er wel eentje waar de twijfel neigt naar kijken of we dingen toch anders moeten doen dan gezegd tot nu toe.

[1:58:01] De heer Zeder.

[1:58:03] Dank u wel. Ik moest even achter mijn oren krapen. Wat is nou de dijkdoctrine?

[1:58:06] Maar als u hiermee bedoelt dat mevrouw Heredijk in de historie bekend zal staan als degene die de rijksvertegenwoordiger behouden heeft, dan is dat in ieder geval gedoteerd voor de notulen.

[1:58:18] Nee, voorzitter. Eerlijk van de staatskruis dat hij twijfelt en het inderdaad natuurlijk in het kabinet besproken moet worden.

[1:58:25] Kijk, waar ik aan probeer te refereren is dat hier natuurlijk al afspraken zijn gemaakt.

[1:58:29] En u kent de broze relatie tussen de eilanden en het kabinet hier als het gaat om gemaakte afspraken de afgelopen 16 jaar.

[1:58:39] U heeft ook gelijk, en dat heb ik ook genoemd, dat de lagen die wij kennen, u noemde Dijkgraaf, et cetera, dat die bekend wordt.

[1:58:45] Ik vraag mij toch wel af of de staatsstatus, voordat hij definitief een besluit neemt bij de behandeling van de Wojtbis en Vimmels,

[1:58:52] kan toezeggen opnieuw dat gesprek aan te gaan met de einde, waarvan de aantal ook in samenstelling veranderd zijn.

[1:58:57] En ook te kijken of als die vorm behouden zou worden, wat dan misschien eventueel of een modernisering of juist een afbakening van taken misschien wel wenselijk zou zijn,

[1:59:08] met behoud, of juist dat zij vinden dat dat niet zo zou moeten.

[1:59:10] Mijn vraag is of de voorstel dat kan toezeggen, dat gesprek aan te gaan, alvorens we de behandeling hier doen.

[1:59:17] Omdat ik het ingewikkeld zou vinden om lijnrecht tegen die afspraken in, hier dat voorstel te moeten behandelen.

[1:59:23] En ik zag nog een interruptie van mevrouw Den Hollander, maar ik geef eerst het woord aan de staatssecretaris,

[1:59:27] zodat hij de vraag van de heer Seder kan beantwoorden.

[1:59:33] Ja, voorzitter. Het lijkt mij goed, zoals ik ook heb gedaan voor deze wet.

[1:59:38] Want formeel is de consultatie al geweest, maar het lijkt me goed als ik voor deze wet hetzelfde doe als ik voor de wet die we vandaag bespreken doe.

[1:59:46] Dat heb ik toen ook gedaan.

[1:59:49] En ik kan me ook heel goed voorstellen dat daarmee, en natuurlijk was het een grapje richting mevrouw Dijk, als zijnde de dijkdoctrine.

[1:59:57] Maar dan zou ik zeggen dat we dan de dijkdoctrine in ieder geval amenderen middels het verbale amendement van de heer Zeder.

[2:00:04] Want dat we het dan ook over modernisering kunnen hebben.

[2:00:06] Nu blijf ik verder even weg bij de grapjes. Het lijkt me goed dat we dit specifieke punt gewoon ook even op dezelfde manier doen als we dat met deze wet hebben gedaan, dat ik een rondje langs de velden doe.

[2:00:17] En dat mag u noteren, voorzitter, als toezegging.

[2:00:22] Fijn, maar wanneer, voor mij is de tijdlijn dan wel belangrijk, wanneer dan in ieder geval de uitkomst daarvan naar de Kamer terugkomt.

[2:00:32] Ik was nog even met de G4 in gesprek over de toezegging.

[2:00:35] Want in principe noteren we alleen de toegezegde brieven vanuit de G4.

[2:00:42] Maar goed, want u kunt altijd terugvallen op het verslag van deze commissie.

[2:00:49] Maar ik kijk ook even naar...

[2:00:51] Oké, de heer Zeder, staatssecretaris, vraagt voor deze dan een brief.

[2:00:56] Dus kunt u dat niet zeggen?

[2:00:58] Dat wilde ik al gaan toezeggen, voorzitter, want ik denk dat los ik uw probleem ook op.

[2:01:02] Dan is er een tijdslijn.

[2:01:03] Ik ga kort na de zomer dit gesprek met die drie aan.

[2:01:06] En dan koppel ik het daarna middels een brief aan de heer Zeden terug.

[2:01:10] En daarmee is het een officiële toezegging geworden volgens de voorzittersdoctrine.

[2:01:15] Dank u wel.

[2:01:16] Dan zie ik eerst een interruptie van mevrouw Den Hollander, mevrouw Tsegij.

[2:01:20] Die was een punt van orde.

[2:01:24] Als we dan nu toch over brieven hebben, dan zou ik ook wel fijn vinden als de staatssecretaris per brief terug zou kunnen komen over die drie ton en hoe dat daarmee loopt en of dat goed afgelopen is, termijn geruststelling.

[2:01:35] Nee, maar de staatssecretaris lacht, maar ik vind dat wel echt heel belangrijk. Dus ik zou dat prettig geven.

[2:01:40] Voorzitter, ik snap deze. Waar we voorop moeten passen is dat ik bij alles wat ik zeg, wordt gezegd, schrijf het nog even op in een brief.

[2:01:48] We gaan binnenkort in een andere commissie het hebben over slagvaardige overheid en hoe we met minder ambtenaren hetzelfde werk moeten gaan doen.

[2:01:55] Maar dat gezegd hebben, dan zeg ik op deze vraag van mevrouw Tegai graag ja.

[2:01:59] Dus die staat dan ook genoteerd als een terugkoppeling vanuit de staatssecretaris door middel van een brief.

[2:02:07] En dan had mevrouw Den Hollander ook nog een interruptie.

[2:02:10] Ja, dank voorzitter. En ik ga nog heel even terug naar de wet zelf en dan ook over het aantal eilandgedeputeerd.

[2:02:16] Want ik heb intussen nog even artikel 38 van de wet erbij gezocht, van hoe hebben ze het nou ook weer bedacht.

[2:02:21] En ik vind het toch, het is zo onlogisch.

[2:02:24] In de zin van het aantal raadsleden bepaalt het eilandgedeputeerden.

[2:02:28] Nou, dat is logisch. En ik begrijp ook wel dat het iets meer moet zijn dan hier.

[2:02:31] Maar als we al naar deeltijd eilandgedeputeerden gaan, dan wordt er weer een andere verhouding aangehouden.

[2:02:36] En ook weer een ander aantal raadsleden.

[2:02:38] Want bijvoorbeeld bij fulltime mensen is het 15 tot 21 raadsleden geeft 3 tot 5 gedeputeerden.

[2:02:45] Maar bij deeltijdgedeputeerden gaat het weer een ontschrijd tussen 19 tot 21 en dan is 23 weer een andere categorie.

[2:02:52] Dus waarom wordt het zo complex gemaakt en waarom wordt er niet gewoon net als in Nederland een bepaalde factor opgehangen?

[2:02:58] En dan kan je met deeltijd gewoon met meer mensen hetzelfde werk invullen.

[2:03:02] Maar hier wordt ook daadwerkelijk ruimte geschapen om 10% extra kosten te maken bij deeltijdgedeputeerden.

[2:03:08] Dus waarom maakt het zo complex en wordt niet gewoon een vaste verhouding aangehouden?

[2:03:14] De staatssecretaris, er staat toch een tweede termijn?

[2:03:17] Ja, nee maar voorzitter, dat heeft natuurlijk ermee te maken dat het besturen op die drie eilanden,

[2:03:23] gegeven de zowel de letterlijke ligging, namelijk niet met buur in de buurt waar je op terug kan vallen,

[2:03:32] als geen wei, 8000 kilometer verderop, en ook gewoon het feit dat je geen provinciebestuur hebt,

[2:03:42] en geen waterschapsbestuur hebt, maakt dat we dit hebben gezegd.

[2:03:46] En daarmee geven we iets meer ruimte aan het aantal bestuurders wat hierin mogelijk is.

[2:03:50] Dat is de gedachte hierachter.

[2:03:53] En specifiek op het deeltijdverhaal zal ik even in tweede termijn terugkomen

[2:03:57] om even goed op een rij te hebben het onderscheid tussen de optelsom van geheel als gedeeltelijk.

[2:04:04] Dank u wel. Ik zie een vervolginterruptie van mevrouw Dehn Hollander.

[2:04:08] Voorzitter, het gaat me niet om het totaal aantal FTE,

[2:04:11] Want zo doen we het natuurlijk in Nederland.

[2:04:12] Maar het gaat om de systematiek waarmee gerekend wordt.

[2:04:15] En dan ook weer de onverklaarbare verschillen tussen de berekening met deeltijd en voeltijd.

[2:04:22] Dus het gaat om de wijze van berekening.

[2:04:24] Niet eens om de uitkomst.

[2:04:27] Hoe was het door uw beantwoording heen?

[2:04:30] Nou, dat is mooi.

[2:04:32] Dan zijn we aan het einde gekomen van het eerste termijn met de beantwoording van het kabinet.

[2:04:37] Dan gaan we nu over naar de tweede termijn van de Kamer.

[2:04:41] Leden van de Kamer.

[2:04:44] En dan geef ik het woord als iedereen er klaar voor is.

[2:04:50] Als eerste aan het lid Zeder.

[2:04:54] Ja, dank wel.

[2:04:57] En ook fijn dat we ook vlot dit debat hebben kunnen voeren qua tijd.

[2:05:01] Want ik denk het belangrijk dat die verkiezingen gewoon doorgaan.

[2:05:03] En dat we gewoon zorgen dat die eindelijke raadsleden, dat dat gewoon op een nieuw niveau is.

[2:05:07] Of in ieder geval dat we daar een belangrijke stap in maken.

[2:05:09] Dus ook nogmaals dank voor het werk dat de staatsverzieningsecretaris daarin heeft verzet.

[2:05:14] Ten aanzien van de financiën merkt u wat twijfel bij mij, maar ook het vertrouwen dat de staatssecretaris het gesprek aan gaat en gewoon doet wat nodig is.

[2:05:20] Om die reden heb ik net al aangegeven, maar dat doe ik nu officieel, trek ik mijn amendement ten aanzien van de bezolging in.

[2:05:26] Ik weet niet welk nummer dat nu uit mijn hoofd is, maar het gaat om 7 hoor ik.

[2:05:31] Nou, in ieder geval die.

[2:05:34] Die van de evaluatie laat ik staan, want de situatie dat alleen Stacia niet zou evalueren, maar de andere wel, vind ik eigenlijk een onlogische.

[2:05:41] Ik denk dat het ook belangrijk is dat we dat openbaar ook met elkaar kunnen bespreken.

[2:05:46] En ook kunnen tweaken wanneer nodig.

[2:05:48] Dus ik handhaaf mijn amendement en ben ook blij met de oordeelkamer.

[2:05:53] Ik hoop ook dat de Kamerleden dit ook belangrijk vinden om hier wat transparantie en duidelijkheid te krijgen.

[2:05:58] Zodat we ook kunnen bijsturen in die nodig.

[2:06:00] Met uiteindelijk als doel uiteraard dat gewoon die trapsgewijze verhogingen gewoon doorgaan.

[2:06:04] Zoals de staatschrijf dat ook graag wil.

[2:06:07] Ik ben ook blij met de gedane toezeggingen.

[2:06:08] En ik heb nog twee moties om ook echt als Kamer wat richting te geven richting de stas.

[2:06:14] En die lees ik op.

[2:06:15] De Kamer gehoorde beraadslaag in het concernen dat voor een goed functioneerde bestuur van de openbare lichamen

[2:06:20] adequate en voldoende ondersteuning en goede huisvesting rand voorwaardelijk is.

[2:06:24] Hoewel dat hiervoor afspraken zijn gemaakt tijdens de werkconferentie,

[2:06:27] maar het onduidelijk is hoe invulling gegeven wordt aan deze afspraken,

[2:06:30] zoekt de regering concrete afspraken over de ondersteuning en huisvesting te maken

[2:06:33] en de Kamer over de uitkomsten en resultaten hiervan te informeren, echt over de orde van dag.

[2:06:37] en de Kamer voor de braadslaging.

[2:06:40] Oh, mede namens mevrouw Tsegai.

[2:06:42] Als er nog anderen zijn, dan hoor ik dat graag.

[2:06:45] En de Kamer voor de braadslaging.

[2:06:48] Overweging dat er met de wetverhoging eilandsraadsleden en eilandgedeputeerden

[2:06:50] nog niet voldaan is aan de tijdens de werkconferentie

[2:06:53] gemaakte afspraken over verhoging van de bezoldiging van eilandsraadsleden en gedeputeerden,

[2:06:57] zoekt de regering het advies van het ARPA in zaken het bezoldigingsniveau

[2:07:01] van politieke gezagdragers van de BES spoedig en met de positieve grondhouding

[2:07:05] in behalding te nemen en daarbij ring te houden met de gemaakte afspraken

[2:07:07] tijdens de werkconferentie en gaat over door de orde van de dag.

[2:07:10] Ceder en misschien ook mevrouw Tsegai?

[2:07:11] Ja hoor.

[2:07:11] Mevrouw Tsegai, daar wel komen.

[2:07:13] Dank u wel.

[2:07:14] Tot zover.

[2:07:17] Dank u wel.

[2:07:18] En dan hebben we genoteerd dat amendement nummer 7 in ieder geval is ingetrokken.

[2:07:22] Ik geef het woord aan de heer Thijs van der Brink voor zijn inbreng in de tweede termijn.

[2:07:27] Dank u wel mevrouw de voorzitter.

[2:07:28] Ik kan het kort houden, want mijn vragen zijn na tevredenheid beantwoord.

[2:07:31] Dank de voorzitter tegen de staatssecretaris.

[2:07:33] Ik heb de neiging om mee te gaan met het amendement van meneer Seder over de evaluatie.

[2:07:38] Als het enige argument van de staatssecretaris is om dat niet te doen, dat dat nou eenmaal zo is afgesproken met Stacia.

[2:07:44] Het lijkt me goed om dit soort dingen te evalueren en daarna tot een besluit te komen, tot een vervolg.

[2:07:50] Dank u wel, mevrouw Tergij.

[2:07:52] Ja, dank u wel voorzitter. En dank aan de staatssecretaris voor zijn beantwoording.

[2:07:58] Met de gedane toezeggingen, zeker over die financiën, dat stelt mijn fractie echt gerust.

[2:08:05] Dus dank daarvoor ook.

[2:08:08] Maar ik heb niet voor niets de moties van de heer Seder, ik zou willen zeggen ter plekke, maar eigenlijk was het digitaal mede ondertekend.

[2:08:15] Het lijkt me wel goed om nog wat richting te geven en ook om door te gaan met dat proces over die andere afspraken die gemaakt zijn.

[2:08:21] En ik hoop ook echt dat we dit in toekomst niet meer op deze manier doen.

[2:08:24] Dat als we een pakket afspraken maken, dat we dan niet meer eenzijdig een bepaalde wet versnellen of te uitlichten.

[2:08:32] En ik hoop dat de staatssecretaris daar ook eens op kan reflecteren.

[2:08:36] Dat hoeft niet per se nu, maar misschien in zijn vrije tijd.

[2:08:41] En het mag ook wel nu, maar ik hoop dat de staatssecretaris daar nog eens goed over nadenkt.

[2:08:47] En als laatste wilde ik zeggen dat ook wij het amendement van de heer Zeder zullen steunen.

[2:08:52] wat betreft wetsevaluatie

[2:08:54] want het lijkt mij raar om op een

[2:08:56] van de eilanden dan niet te evalueren

[2:08:59] en daar hou ik het bij

[2:09:00] voorzitter, dank

[2:09:01] dank u wel, mevrouw Dijk

[2:09:04] voorzitter, dank ook voor de beantwoording

[2:09:06] ook voor de volmacht

[2:09:08] dus dat zie ik dan

[2:09:10] graag tegemoet

[2:09:12] verder had ik eigenlijk niet zoveel

[2:09:14] misschien dat ik ook wil meegaan met het amendement

[2:09:16] als Dijk-doctrine

[2:09:18] dus ja

[2:09:20] maar dank voor de toezegging

[2:09:22] dank u wel

[2:09:23] mevrouw Den Hollander

[2:09:25] voorzitter, geen aanvullende vraag meer

[2:09:27] behalve de vraag die nog open staat

[2:09:28] over de complexe berekening van het aantal

[2:09:32] gedeputeerden

[2:09:34] dat gaan we eerst even bekijken

[2:09:35] dank u wel

[2:09:37] en tot slot de heer Vlottes

[2:09:39] dank u wel voorzitter

[2:09:40] dank ook voor de beantwoording tot zover

[2:09:42] ik heb nog twee puntjes

[2:09:43] de staatssecretaris refereerde ook vooral naar het type 4 besluit

[2:09:46] dat het ook aan de staatssecretaris van INW was

[2:09:48] dat zit natuurlijk op de situatie met Celibon

[2:09:50] Maar ik vroeg het ook in relatie natuurlijk tot de brief en het verzoek van Bonaire voor die andere beleidsterreinen.

[2:09:56] Dan snap ik dat de staatssecretaris van de VRO en van de LVVN en dergelijke daar ook wat van vindt.

[2:10:00] Maar ik vroeg mij af, de staatssecretaris die zelf verklaarde,

[2:10:04] pain in the ass zou zijn op de andere beleidsterreinen voor het Koninkrijk en de Eilanden,

[2:10:07] dat die daar nog wel wat over kan vinden.

[2:10:09] En het tweede puntje ziet ook op de deeltijd gedeputeerden.

[2:10:14] Want de staatssecretaris gaf in zijn beantwoording aan

[2:10:16] dat vooral ook de belangenverenigingen daaruit vroeger zijn bij betrokken,

[2:10:20] VNG, wethoudersverenigingen en dergelijke.

[2:10:22] Maar dat vind ik juist zo opmerkelijk, want de wethoudersvereniging zelf heeft aangegeven,

[2:10:26] dat hebben we ook vorige week kunnen lezen in ieder geval in het AD,

[2:10:29] dat een deeltijd wethouder dan, dat dat eigenlijk haast ondoenlijk is.

[2:10:34] Juist vanwege de complexiteit en de moeilijkheid van het wethouderschap.

[2:10:39] Dus daarmee zou, met dit wetsvoorstel, de staatssecretaris tegen die trend ingaan.

[2:10:43] En dan vroeg ik me af juist vanwege die bestuurskracht die nodig is en dergelijke, waarom dan toch die beweging wordt gemaakt na een gedeeltijd gedeputeerde.

[2:10:51] Terwijl je dan juist zou zeggen van nou dan moeten we juist alleen maar inzetten op voltijd gedeputeerde.

[2:10:55] Dank u wel voorzitter.

[2:11:03] Nou, dank aan de Kamerleden voor jullie inbreng in de tweede termijn.

[2:11:08] Zijn we ook aan het einde gekomen van de tweede termijn van de Kamerleden.

[2:11:11] En dan gaan we over tot de beantwoording van de staatssecretaris.

[2:11:14] Maar ik kijk nog even of u meteen door wilt of misschien vijf minuten even schooien.

[2:11:18] Nou ja, op zich kan ik meteen door, voorzitter.

[2:11:20] Alleen ik heb de teksten nog niet voor me.

[2:11:22] Ja, oké. Dan wachten we daar gewoon op.

[2:11:24] Nou, ik kan wel alvast beginnen met de beantwoording van de dingen die ik wel al heb gehad.

[2:11:29] Oké.

[2:11:29] Namelijk het amendement Ceder.

[2:11:32] Daar zei ik al het over in eerste termijn, voorzitter.

[2:11:34] Dank over dat ze het andere amendement zijn ingetrokken.

[2:11:36] Maar het eerste amendement van de heer Ceder krijgt dus een oordeel Kamer.

[2:11:40] Dan ga ik even naar de heer Vlottes.

[2:11:43] Met betrekking tot zijn twee vragen.

[2:11:46] Als het gaat om die andere beleidsterreinen.

[2:11:48] In beginsel geldt het heel simpel.

[2:11:50] De verantwoordelijkheden liggen daar waar ze moeten liggen.

[2:11:54] En dat doen we bij gemeentes zo.

[2:11:56] En dat doen we bij, in dit geval, openbare lichamen op deze manier.

[2:12:00] En wat we niet moeten doen, is een onderscheid maken om te zeggen...

[2:12:03] bij Bonaire leggen we het meer daar neer.

[2:12:06] En bij Saba en Stesia leggen we het op een andere plek neer.

[2:12:10] Dus eigenlijk ben ik terughoudend met die vraag vanuit Bonaire.

[2:12:16] Dat is één.

[2:12:16] En twee, een zeer terechte vraag van de heer Flottes met betrekking tot die deeltijd wethouders dan wel deeltijd gedeputeerden.

[2:12:25] Alleen daar gaat de Eilandraad dan wel de gemeenteraad zelf over.

[2:12:29] Ik heb ook wel een mening als privépersoon over of je part-time politicus kunt zijn of niet.

[2:12:35] Maar de mogelijkheid bestaat voor de 342, dan dus ook voor de 3.

[2:12:41] En dan is het verder aan de raad zelf of je dat doet, ja of nee.

[2:12:45] en die raad zelf maar

[2:12:47] of ze inderdaad vanaf donderdagmiddag tot zondagochtend

[2:12:51] mensen niet aan spreken omdat iemand part-timer was

[2:12:54] of hoe ze dat regelen, dat is niet aan mij

[2:12:57] en voorzitter, ik heb nu een antwoord gekregen

[2:13:01] op de vraag van mevrouw Den Hollander

[2:13:03] maar die is zodanig dat ik hem nog niet helemaal helder heb

[2:13:06] dus wat ik wil doen is dat u voor de besluitvorming

[2:13:09] in de Tweede Kamer van mij daarvoor

[2:13:12] opschrift, toezegging

[2:13:13] een reactie krijgt, waarin ik het nogmaals even op een rijtje zet.

[2:13:23] En dat gezegd hebben de voorzitter, heb ik inmiddels ook de teksten voor mij.

[2:13:27] En dan gaan we naar de eerste, dat is de motie.

[2:13:32] Voor mij heeft hij natuurlijk gewoon nummer 1 en nummer 2.

[2:13:35] En nou, voorzitter, zal ik het makkelijk maken?

[2:13:38] Dat is heel fijn hoor.

[2:13:40] Zeker oordeelkamer, voorzitter.

[2:13:42] Oké, dat is mooi, staat genoteerd. Moties 1 en 2, twee keer oordeel. Kamer.

[2:13:50] En volgens mij stond er nog één vraag open van mevrouw Den Nollander.

[2:13:56] Of heb ik die even...

[2:13:57] We hebben het gezegd, voorzitter, dat ik die schriftelijk doe voor de stemming.

[2:14:01] Ja, dan had ik die even gemet.

[2:14:03] Dan zie ik ook nog even een interruptie van de heer Thijs van der Brink.

[2:14:07] Ja, ik heb nog één vraag die waarschijnlijk buiten de orde is.

[2:14:09] Maar waarom is het eilands raadsleden en eiland gedeputeerden?

[2:14:13] Weet u dat?

[2:14:15] Ik zou amendementen niet doen.

[2:14:17] Dan gaan we dat interessante vraag, de heer Van der Brezen.

[2:14:20] Ik hoop niet dat dit nu de mening van het CDA zodanig verandert dat er een tegenstemsel is.

[2:14:25] Dat sluit ik niet uit.

[2:14:28] Misschien moeten we dat een keer uitzoeken.

[2:14:31] Nog een?

[2:14:32] Ik heb één orde voor.

[2:14:34] Normaal wordt er eerst over de amendementen gestemd en dan over de wet.

[2:14:36] Ik denk dat dit amendement zo weinig verandert aan de essentie van de wet.

[2:14:40] En er ook spoed op zit.

[2:14:42] Dat ik eigenlijk zou willen verzoeken om gewoon dinsdag over de amendement dan gelijk over de wet te stemmen.

[2:14:46] Het is één amendement.

[2:14:47] Nee, volgende week.

[2:14:47] Nee, volgende week dinsdag.

[2:14:48] Nee, de stemmingen zijn 9 juni.

[2:14:50] Maar ik weet niet of dat kan.

[2:14:55] Dus dat moet ik even door de G4 laten uitzoeken.

[2:14:58] Of is dat als de commissie het wil.

[2:15:00] Ik weet niet wat de spelregels zijn.

[2:15:02] Dus dat zoeken we dan even uit.

[2:15:03] Maar het staat genoteerd.

[2:15:04] Voorzitter, mochten daar mensen over gaan die meeluisteren, het zou het kabinet in ieder geval erg helpen, omdat daarmee de snelheid richting de Eerste Kamer met een week vergroot kan worden.

[2:15:18] De commissie-grifier gaan dat overleggen met de plenaire grifier, dus dan hoort u dat.

[2:15:24] Nou, dan zijn we echt aan het einde gekomen van de tweede termijn van dit wetgevingsoverleg.

[2:15:30] Op 9 juni wordt er dus gestemd over het wetsvoorstel en de moties.

[2:15:36] En dan lees ik nog even de toezeggingen van de bewindspersoon op.

[2:15:41] Er ontbreken nog twee toezeggingen van mevrouw Tsegai en van mevrouw Den Hollander.

[2:15:51] Maar ik begin eerst met de eerste drie op te lezen.

[2:15:56] En wellicht heeft de staatssecretaris de laatste twee ook nog scherp in beeld.

[2:16:02] De staatssecretaris zegt toe om voor het debat in de Eerste Kamer de Kamer nader te informeren over de financiële randvoorwaarden, randafspraken van het wetsvoorstel.

[2:16:17] Ja, daarom is het de toezegging inderdaad.

[2:16:22] De staatssecretaris zegt toe te informeren wanneer ARPA verwacht het advies aan te bieden en de Kamer hierover te informeren.

[2:16:31] De staatssecretaris zegt toe het gesprek met de eilanden aan te gaan over de modernisering van de rijksvertegenwoordiger en de Kamer hierover na de zomer te informeren.

[2:16:45] Dan was er nog een toezegging over de gelden, 300.000 euro.

[2:16:52] En daar hebben we de exacte toezegging nog even voor nodig, van de staatssecretaires.

[2:16:58] Waarbij ik voorzitter eventjes voor het beeld, want zo heb ik het ook gezegd.

[2:17:01] Ik ga het dus op dezelfde manier doen met de eilandsraden, zoals ik het ook heb gedaan, voor deze wet.

[2:17:08] Zo ga ik het op dezelfde manier vormgeven.

[2:17:11] En ik zie de heer Zeder nadrukkelijk knikken, voorzitter.

[2:17:15] Ja, die staat dan nu genoteerd.

[2:17:19] En mevrouw Tsagai?

[2:17:21] Ja, volgens mij worden er nu twee toezeggingen opgelezen over hetzelfde.

[2:17:26] Waar het om gaat is dat we weten voor de stemming van de Eerste Kamer of het goed gaat komen met dat geld.

[2:17:32] Ja, precies.

[2:17:33] U kunt ook één toezegging noteren, wilde ik maar zeggen.

[2:17:36] Dan zit hier volgens mij wel in, nader te informeren over de financiële randafspraken van het wetsvoorstel.

[2:17:41] Dus dan staat die genoteerd.

[2:17:43] Ik wil de staatssecretaris, de Kamerleden en de belangstellenden die dit debat online hebben gevolgd van harte bedanken.

[2:17:52] Het was een interessant debat en ik wens u een fijne dag toe en hierbij sluit ik de vergadering.

[2:17:58] Dank u wel.