Iran

[0:00:00] van de Tweede Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken.

[0:00:03] Het gespreksonderwerp is Iran.

[0:00:06] We hebben geen brief van het departement erover gezien,

[0:00:08] dus je kunt alle kanten op als het maar aan Iran raakt.

[0:00:14] In ieder geval heet ik van harte welkom de minister van Buitenlandse Zaken met zijn staf.

[0:00:19] En uiteraard alle belangstellingen ook op de publieke tribune.

[0:00:23] Ik kijk uit naar een goed debat.

[0:00:25] Op dit moment zijn we met acht woordvoerders, inclusief mijzelf.

[0:00:29] Ik zou willen voorstellen vier minuten spreektijd per fractie en twee interrupties per fractie in tweeën in deze termijn.

[0:00:39] Dus twee interrupties in tweeën in deze termijn.

[0:00:42] Daar kunnen we wel mee werken hoop ik.

[0:00:44] En dan begin ik nu met het woord te geven aan mevrouw Van der Werf van de fractie van D66.

[0:00:51] Dank u wel voorzitter.

[0:00:53] De crisis in Iran duurt voort en de bommen vliegen ook vanochtend weer heen en weer.

[0:00:57] We zijn drie maanden later nog altijd getuigen van de zelfverkozen puinhoop die Trump over de rest van de wereld heeft afgeroepen.

[0:01:05] Een blunder die zonder enige directe aanleiding de wereldorde verder heeft ontwricht, die tot grote inflatie leidt en nu ook de mondiale voedselproductie bedreigt.

[0:01:15] We zullen de gevolgen na verwachting nog heel lang voelen, ook als er straks een diplomatieke oplossing ligt.

[0:01:22] Maar het is nog maar de vraag hoe snel die er komt.

[0:01:25] Want terwijl Trump zich uit zijn eigen impasse probeert te bluffen, grijpt Netanyahu iedere kans aan om de oorlog op te poken.

[0:01:33] Zo houden ego's en zelfzucht instabiliteit in het Midden-Oosten in stand.

[0:01:38] Het is goed dat er een coalitie klaarstaat om de doorvaart in de straat van Hormuz op gang te brengen, mocht er een deal komen.

[0:01:45] En dat Nederland bereid is om daar verantwoordelijkheid te nemen.

[0:01:48] Niet voor Trump, maar voor onszelf.

[0:01:50] Voor mijn partij is het daarbij belangrijk dat dit gebeurt in goede afstemming met alle betrokken partijen in dit conflict, met een helder mandaat en in een zo breed mogelijke coalitie.

[0:02:01] Want dit is een wereldwijd probleem waarin Europa vanzelfsprekend een rol heeft te spelen.

[0:02:07] Maar laat ik daarbij ook opmerken, voorzitter, het blijft natuurlijk een beetje vreemd dat onze vrienden in de golf jarenlang hun oliemiljarden hebben gestoken in wolkenkrabbers, aquaria en indoor skiparadijzen, maar niemand heeft bedacht om ook een paar mijnevegers te kopen.

[0:02:25] Kan de minister toelichten hoe de Hormuz-coalitie er nu uitziet en wat hij verwacht van onze partners buiten Europa?

[0:02:33] Het internet in Iran lijkt deels hersteld en Nederlandse Iraniërs kunnen weer even horen hoe het met hun geliefde gaat.

[0:02:43] Een welkom en verwarmend teken van leven, voorzitter, maar wat ze verder horen stemt natuurlijk weinig hoopvol.

[0:02:49] We zagen hoe het bloed letterlijk van de straten wordt gespoten en we horen over wie er nog altijd missen,

[0:02:56] wie er nog dagelijks hun einde vinden aan het strop van dit regime, dat er nog gewoon zit.

[0:03:02] Want, voorzitter, Trumps oorlog heeft de Iraniërs niets gebracht.

[0:03:07] Sterker nog, zijn aanvallen hebben weer lucht geblazen in de longen van de politieke oppositie.

[0:03:14] Voorzitter, dit zeg ik helemaal verkeerd.

[0:03:16] Sterker nog, zijn aanvallen hebben de lucht uit de longen van de politieke oppositie geblazen.

[0:03:22] De Ayatollah's en de revolutionaire garde hebben samen deze kans aangegrepen om het volk nog verder te verstikken.

[0:03:29] En Amerika, dat onderhandelt alleen nog maar over Hormuz.

[0:03:33] Nucleaire zaken volgen later, laat staan de bevolking van Iran.

[0:03:37] Laat Europa daarom hun stem zijn.

[0:03:40] Als wij een rol te spelen hebben en dat moment dat zal op een gegeven moment ongetwijfeld komen, laat ons er dan voor de mensen staan.

[0:03:49] Eis een einde aan de executies, herstel het internet, kom op voor de positie van vrouwen, mensenrechtenverdedigers en de democratische krachten in Iran.

[0:03:58] Dat is het minste dat we voor ze kunnen doen.

[0:04:01] Welke rol ziet de minister hier weggelegd voor Europa, vraag ik hem.

[0:04:06] Voorzitter, tot slot nog Libanon, waarvan een staakt het vuren niets te merken is.

[0:04:11] Terwijl alle diplomatieken en militaire experts eigenlijk hetzelfde zeggen.

[0:04:16] Hezbollah kan helemaal niet militair worden vernietigd.

[0:04:19] En toch houdt Netanjahu vast aan zijn doctrine van verdrijving, verwoesting en nietsontziend geweld.

[0:04:25] Met alle gevolgen van die voor de Libanezen, maar ook voor Israël zelf.

[0:04:30] De laatste keer dat het land zo diep Libanon binnentrok, werd Hezbollah notabene opgericht.

[0:04:35] En deze regering voedt nu opnieuw de vijand die het zegt te bestrijden.

[0:04:40] Is de minister nog steeds van mening dat Libanon ook onder het staak te vuren zou moeten vallen?

[0:04:45] En is hij bereid om met zijn Europese collega's gezamenlijk op te treden tegen deze expansiedrang?

[0:04:52] Wat ons betreft ligt in iedere escalatie opnieuw een reden om in Brussel nog harder te pleiten voor het openbreken van het associatieakkoord.

[0:05:00] Dank voorzitter.

[0:05:02] Dank u wel mevrouw Van der Werf.

[0:05:04] Dan gaan we nu luisteren naar de heer Van Danschot.

[0:05:06] Sorry, ik weet niet wie het eerste was.

[0:05:09] Ik geef mevrouw Dobber dan maar de kans.

[0:05:10] Gaat u gang.

[0:05:13] Ja, dank u wel.

[0:05:14] En met dat laatste ben ik het sowieso natuurlijk helemaal hardgrondig eens.

[0:05:17] Dus daar sluit ik me graag bij aan.

[0:05:19] En mevrouw Van der Werf begon het betoog met dat deze oorlog een grote blunder was van Trump.

[0:05:25] En ook daar ben ik het mee eens.

[0:05:27] En dat zou keihard veroordeeld moeten worden.

[0:05:29] Die veroordeling wachten we ook nog steeds op van deze regering.

[0:05:33] Maar dan vervolgens maakt mevrouw Van der Werf een heel makkelijke stap.

[0:05:36] Oké, maar dan heb je die gevolgen in de regio.

[0:05:39] En dan zie je dat de straat van Hormoes helemaal wordt geblokkeerd.

[0:05:41] De hele wereld heeft daar last van.

[0:05:44] En dan steunen wij wel een coalitie om dat op te lossen.

[0:05:47] Maar vindt mevrouw Van der Werf dan niet dat eerst Trump moet worden aangesproken op zijn verantwoordelijkheid om de straat van Hormoes weer veilig te maken en te openen in plaats van dat wij nu instappen en eigenlijk doen wat hij al eerder van ons heeft geëist?

[0:06:02] Mevrouw Van der Werf.

[0:06:03] Nou voorzitter, laat helder zijn, wij stappen nu niet in omdat dat gewoon veel te onveilig is.

[0:06:08] Dus wat ik wel denk is dat wij niet met z'n allen pijn moeten gaan leiden van deze blamage en Jan aan de pomp steeds meer kan gaan betalen omdat wij ons in een positie laten drukken waarin wij alleen maar gaan afwachten wat er straks gebeurt.

[0:06:26] Ik denk dat er eerst een diplomatieke oplossing moet komen voor je een militaire stap kan zetten.

[0:06:32] Daar staat Trump nu voor aan de lat door zijn eigen schuld.

[0:06:35] Maar voorzitter, ik vind niet dat we dan als Nederland moeten gaan zeggen, nou dat vinden we allemaal moeilijk en ingewikkeld, wij zijn niet thuis.

[0:06:44] Mevrouw Dobbe.

[0:06:45] Ja voorzitter, maar mijn vraag was natuurlijk, vindt mevrouw Van der Werf dat we Trump moeten aanspreken op die verantwoordelijkheid om daar een rol te nemen, alvorens wij instappen.

[0:06:53] Want ik vind ook dat mensen hier de rekening niet moeten betalen voor wat hij heeft gedaan en voor de ellende in het Midden-Oosten.

[0:07:01] En ja, we stappen nu nog niet in, dat zegt mevrouw Van der Werf heel stellig.

[0:07:05] Ja, dat doen we natuurlijk wel, want die mijneveger is al onderweg.

[0:07:08] Die is onderdeel, en daar zal ik zo meteen ook vragen over stellen,

[0:07:11] maar die is onderdeel van een brief die heet de voorbereidingen op een missie naar de straat van Hormuz.

[0:07:17] Dus we zijn in feite al bezig met die missie.

[0:07:20] Alleen dat schip, dat doet een tussenstop.

[0:07:23] En dat heeft natuurlijk op zichzelf, nog los van het feit dat Trump die verantwoordelijkheid zou moeten hebben

[0:07:28] en dat we hem daarop zou moeten aanspreken, heeft dat ook risico's voor ons.

[0:07:32] Want dat schept ook onduidelijkheid waar wij nu mee bezig zijn.

[0:07:35] Is mevrouw Van der Werf het daar mee eens?

[0:07:37] Voorzitter, ik ben het daar niet mee eens.

[0:07:39] Mevrouw Dobbe die zegt eigenlijk op het moment dat als de veiligheidssituatie dat toelaat en je zou daar met elkaar die straat van Hormoes weer open willen maken, dan stap je in in dit conflict.

[0:07:52] Daar ben ik het gewoon echt niet mee eens.

[0:07:54] Daarnaast denk ik dat alleen Trump aanspreken hier niet zoveel zin heeft.

[0:07:58] De Verenigde Staten hebben op dit moment helemaal geen mijnevegers in huis om dit te kunnen doen.

[0:08:03] Dat zullen dus andere landen moeten oplossen.

[0:08:05] Wij hebben dat wel.

[0:08:06] Wij hebben dat eerder ook laten zien dat we dat kunnen.

[0:08:09] En ik vind dat we daar onze verantwoordelijkheid moeten nemen.

[0:08:12] Niet omdat we dat doen om Trump te pleasen.

[0:08:14] Maar omdat ik vind dat we ook een verantwoordelijkheid hebben naar de mensen in Nederland.

[0:08:17] Die denken wanneer is dit een keer afgelopen voorzitter.

[0:08:23] Dan de heer Van Dijk van SGP.

[0:08:25] Dank. Vraag aan mevrouw Van der Werf.

[0:08:28] Ze hebben gewoon met hele stevige woorden richting de VS en vervolgens ook richting Israël vanwege de ontstaande situatie daar.

[0:08:37] Maar even bekom ik de gedachte, het lijkt dan bijna alsof we eerder nog concessies verwachten van de VS Israël dan van Iran.

[0:08:44] En dat zal toch ook niet de waarheid zijn? Kan mevrouw Van der Werf daarop reflecteren?

[0:08:48] Ja, we hebben toch ook wel een ding, een dispuut met Iran, zogezegd.

[0:08:52] mevrouw van der Werf

[0:08:54] nou voorzitter dan gebruik ik deze gelegenheid

[0:08:57] graag om dat

[0:08:58] te beamen voorzitter wij hebben natuurlijk

[0:09:01] iets te stellen met Iran

[0:09:03] maar ik zeg ook dat ik het

[0:09:04] zeker als je nu kijkt naar de puinhoop

[0:09:07] die het is geworden dat dit een buitengewoon

[0:09:09] domme actie is geweest en ik vraag de heer

[0:09:11] van Dijk dan ook meteen maar even

[0:09:12] of hij dat kan beamen want als we nu naar

[0:09:15] de resultaten kijken dan hebben de gewone

[0:09:17] Iraniërs daar buitengewoon

[0:09:19] weinig aan gehad

[0:09:21] Het is aan de heer Van Dijk of ik die vraag wil antwoorden, maar in ieder geval heeft hij nog een tweede...

[0:09:25] Ik zal er in mijn eigen bijdrage op ingaan, maar wat ik, ja, meest me nogmaals, was ook een vraag om opheldering.

[0:09:33] Het lijkt zomaar van, nou, de VS en Israël, die hebben een steven probleem, maar we hebben het over nucleaire dreiging.

[0:09:39] En we hebben het over een sponsor van wereldwijd terrorisme.

[0:09:42] En, dat heeft mevrouw Van der Werf ook zelf helder gezegd, een regime met heel veel bloed aan de handen.

[0:09:49] Dus het is ook ons probleem.

[0:09:52] Dat was mijn vraag aan mevrouw Van der Werven.

[0:09:54] En erkent mevrouw Van der Werven dat, is mijn vraag.

[0:09:58] Voorzitter, het is iedereen's probleem.

[0:10:00] Maar bovenaan is het het probleem van de Iraanse bevolking die onder dit bewind moet leven.

[0:10:05] En ik vind dat het onze insteek moet zijn om die positie te verbeteren.

[0:10:10] Als je dan kijkt naar Trump die die Obama-nucleaire deal opzij schoof omdat hij dat eigenlijk een te slechte deal vond.

[0:10:16] en nu op het punt staat om een nog veel slechtere deal te sluiten, dan vind ik dat heel slecht.

[0:10:22] Ik vind het ook slecht als je kijkt naar de straat van Hormuz.

[0:10:26] Iran is nu in een positie om daar überhaupt over te onderhandelen,

[0:10:30] om daar geld aan te verdienen, om daar tol te gaan heffen.

[0:10:32] Dat waren ze helemaal nooit.

[0:10:34] Dus in die zin, voorzitter, hebben wij stappen achteruit gezet.

[0:10:38] En dat is wat ik heb willen zeggen met mijn betoog.

[0:10:41] Goed, we gaan nu luisteren naar de heer Van Lanschot van het CDA.

[0:10:45] Dank u wel, voorzitter.

[0:10:48] Voorzitter, de situatie in en rond Iran blijft zorgwekkend.

[0:10:51] De straat van Hormuz is nog steeds gesloten en dat is meer dan een regionaal militair probleem.

[0:10:56] Het is een levensader voor energie, voedsel, kunstmest en handel.

[0:11:00] Als die route dicht gaat of onveilig wordt, voelen kwetsbare landen dat als eerst.

[0:11:04] En juist landen die al kampen met hoge voedselprijzen, schulden en conflict.

[0:11:09] Graag horen we van de minister, voor zover hij daar inzicht in heeft,

[0:11:13] wat de stand van zaken is over een mogelijk akkoord tussen Iran en de VS,

[0:11:16] ten aanzien van de onderwerpen wapenstilstand, nucleaire ontwapening, sancties, humanitaire hulp

[0:11:21] en een eventuele internationale missie om de straat van Hormuz te heropenen.

[0:11:26] Het CDA benadrukt hierbij nogmaals de drie randvoorwaarden die wij zien,

[0:11:30] namelijk geen actieve gevechten, een defensieve operatie en multinationale samenwerking.

[0:11:35] Bijvoorbeeld met een VN-mandaat.

[0:11:38] Voorzitter, is er op dit moment humanitaire hulp richting de bewoners van Iran?

[0:11:42] Zo ja, via wie loopt die?

[0:11:44] Via de VN, de Rode Halve Maan, het Rode Kruis of andere organisaties.

[0:11:48] En krijgen hulporganisaties toegang tot burgers die geraakt worden door de oorlog en door binnenlandse repressie.

[0:11:54] Welke mogelijkheden zijn er om meer te doen voor mensen in nood zonder daarmee het regime te steunen?

[0:11:59] En in hoeverre wordt de Iraanse diaspora hierbij betrokken?

[0:12:02] Voorzitter, terecht wordt ook gewezen op de gevolgen van het conflict op ontwikkelingslanden.

[0:12:06] Zij worden het hardst geraakt als het gaat om voedselzekerheid en energieprijzen.

[0:12:10] Nederland zet in op samenwerking met de VN, de Wereldbank, IMF en regionale ontwikkelingsbanken.

[0:12:17] Dat is goed, maar het moet concreet worden.

[0:12:19] Waar zitten de grootste gaten en hoe verhoudt de Nederlandse inbreng zich daartoe?

[0:12:24] Dank u wel.

[0:12:25] Dank u wel, meneer Van Lanschot.

[0:12:27] Dan is het woord aan mevrouw Dobbe van de SP.

[0:12:31] Dank u wel, voorzitter.

[0:12:33] De mensen in Iran zitten klem.

[0:12:35] We zien schrikbarende cijfers via Amnesty.

[0:12:40] Bijna 2300 burgerdoden, 32.000 burgers gewond geraakt bij de aanvallen door de VS in Israël, waaronder 383 kinderen.

[0:12:50] En we weten nog de aanval op de meisjesschool in Minaab, waar 120 meisjes, kinderen zijn gedood.

[0:12:56] En waarvoor? Bevrijding van het Iraanse volk, van het regime.

[0:13:00] Het was natuurlijk geen bevrijding, maar een bevrijding van olie, geopolitieke belangen en van militaire arrogantie van de VS.

[0:13:07] En dat blijkt ook wel uit een aantal van de online berichten die we van Trump hebben gezien.

[0:13:11] De hele Iraanse beschaving zou worden uitgeroeid.

[0:13:13] En later leek hij zelfs op een nucleaire aanval te doelen.

[0:13:18] Een bevolking willen uitroeien is dreigen met genocide, dat is geen bevrijding.

[0:13:23] En ondertussen zien we in Iran, waar de repressie door het regime al verschrikkelijk was, dat de repressie alleen maar verder is toegenomen.

[0:13:29] Er worden meer mensen geëxecuteerd, duizenden mensen willekeurig gearresteerd, mensen verdwijnen.

[0:13:34] We horen berichten over marteling. 1,6 miljoen Iraniërs zijn op de vlucht geslagen.

[0:13:39] De rest van het Midden-Oosten staat in brand en hier stijgt de energierekening van mensen, de prijzen van de boodschappen en komen ook hier mensen in de problemen.

[0:13:46] En we hebben het er eerder in de Kamer over gesproken en sindsdien is de situatie voor Iraniërs en voor het Midden-Oosten en voor de wereld eigenlijk alleen maar een stuk slechter geworden.

[0:13:54] En daarom de volgende vragen. Wat kunnen we doen om de straffeloosheid van het Iraanse regime aan te pakken voor de misdaden die zij begaan hebben en begaan tegen de bevolking?

[0:14:05] En te zorgen dat de daders van die misdaden worden vervolgd. Welke mogelijkheden zijn daarvoor? En welke mogelijkheden streeft deze minister na?

[0:14:13] En is de minister nu bereid om de aanvallen van de VS en Israël te veroordelen als schendingen van het internationaal recht?

[0:14:19] En wat doet de minister om ervoor te zorgen dat de gevolgen van de aanvallen van de VS en Israël de grote aantallen burgers en kinderen die daarbij zijn gedood, onafhankelijk te laten onderzoeken?

[0:14:29] En in Iran was de positie van vrouwen al ontzettend slecht.

[0:14:33] In oorlog en als mensen op de vlucht zijn worden vrouwen en meisjes vaak nog harder geraakt.

[0:14:38] En we hebben eerder gevraagd om steun aan vrouwenorganisaties, Iraanse vrouwenorganisaties, die vrouwen helpen, die vrouwen ondersteunen, die vrouwen beschermen, die bewijs verzamelen van misdaden.

[0:14:49] En hoe staat het daarmee? Lukt dat nog? Kan Nederland nog wat betekenen, ook omdat de ambassade volgens mij nu ook niet meer in Iran zelf aanwezig is?

[0:14:59] Dan de straat van Hormuz. Trump vindt dat de NAVO daar moet helpen om zijn oorlog af te maken, maar Nederland moet echt voorkomen dat we onderdeel worden van deze illegale oorlog van Trump.

[0:15:08] En in plaats daarvan hem aanspreken, zodat hij zijn verantwoordelijkheid ook neemt voor de gevolgen van zijn illegale oorlog.

[0:15:16] Is dat gebeurd?

[0:15:17] Of is de minister dat nog van plan?

[0:15:19] En wat is er toegezegd aan andere landen over de inzet van Nederland in de straat van Hormuz?

[0:15:24] En ik vroeg het gisteren al, een Nederlands marineschip, een mijnenjager is onderweg naar de Middellandse Zee,

[0:15:29] werd ons gemeld in een kort briefje met de titel

[0:15:31] Update operationele voorbereidingen straat van Hormuz.

[0:15:35] En dit Nederlandse marineschip lijkt dus eigenlijk al bezig met die missie.

[0:15:39] Hij lijkt dus eigenlijk al onderweg naar de straat van Hormuz,

[0:15:41] blijft wachten in de Middellandse Zee tot het signaal komt van de minister dat ze door kunnen varen.

[0:15:46] En het parlement mag straks pas wat vinden als het marineschip al bijna in de straat van Hormoes is.

[0:15:50] Klopt dit? En wat klopt hier dan niet aan? Vraag ik de minister.

[0:15:54] En ziet de minister ook het risico dat op het moment dat wij een marineschip naar de Middellandse Zee sturen

[0:16:00] nu met als titel onderdeel van de missie naar de straat van Hormoes

[0:16:05] dat ook andere landen zien dat wij bezig zijn met een missie naar de straat van Hormoes

[0:16:10] en welke risico's brengt dat met zich mee nu die oorlog nog bezig is.

[0:16:15] Want iedereen zegt hier, we moeten pas deelnemen aan die missie als er een akkoord is,

[0:16:19] maar dat akkoord is er nu niet en iedereen ziet wel dat wij al bezig zijn met die missie.

[0:16:23] Welke risicoanalyse is daar gemaakt en kan de minister dat met ons delen?

[0:16:27] Dank u wel.

[0:16:29] Dank u wel, mevrouw Dobbe.

[0:16:30] Dan is het woord aan mevrouw Nanninga namens JA21.

[0:16:34] Dank u wel, voorzitter.

[0:16:35] De heer Hoogveen, die hier normaal zit, die zit plenair vandaag in het verantwoordingsdebat.

[0:16:39] Dus aan mij de eer om dit commissiedebat vandaag te mogen doen met u.

[0:16:44] Voorzitter, de situatie rond Iran blijft uiterst gespannen.

[0:16:47] Dat heeft belangrijke gevolgen voor de energieprijs en de stabiliteit in het Midden-Oosten.

[0:16:51] De Verenigde Staten en Iran zijn elkaar de afgelopen dagen ook weer aan het bestoken.

[0:16:55] Hard genoeg om de druk op elkaar te verhogen, maar subtiel genoeg om de lopende gesprekken niet te doen klappen.

[0:17:01] De Amerikanen azen daarbinnen op de heropening van de straat van Hormuz en mogelijk een nieuw nucleair akkoord.

[0:17:06] En dat moet voor de Iraanse bevolking een hard gelach zijn.

[0:17:10] Helaas blijkt dat het Iraanse regime zich na een halve eeuw terreur en tirannie nog altijd stevig in het zadel weet te houden.

[0:17:17] Voorzitter, u kent JN20 als een realistische partij en daarom kijken wij altijd wat Nederland kan doen in plaats van een beetje hoog over geopolitiek vingerverven.

[0:17:26] Nederland geeft met het uitzenden van zijn majesteit Willemstad een goed signaal af voor onze bereidwilligheid om mee te helpen met de spoedige opening van de straat van Hormuz.

[0:17:35] Kan de minister toelichten of er nog nieuws is sinds de recente Kamerbrief over de voorbereiding omtrent de missie?

[0:17:41] De teller staat volgens mij al op vijftig welwillende landen om daaraan bij te dragen.

[0:17:47] En hierover gesproken, de Europese Commissie verbergt slecht dat ze een grote rol voor zichzelf ziet weggelegd hierbinnen.

[0:17:53] Voorzitter Van der Leyen gaat pontificaal op de generaalstoel zitten lijkt het.

[0:17:57] en zegt zelfs dat bestaande EU-missies in de regio moeten worden uitgebreid naar een maritieme coördinatiemissie.

[0:18:05] Hoe kijkt het kabinet hiernaar?

[0:18:07] Ziet Nederland hier ook brood in en is het volgens de minister behulpzaam

[0:18:11] dat de Europese commissie door het Frans-Britse initiatief heen lijkt te gaan fietsen?

[0:18:16] Volgens mijn fractie kan de commissie zich beter focussen op het aanhalen van handelsbanden met de golfstaten

[0:18:21] en Nederland kan met verschillende aangenomen moties van JN20 en de VVD daar zelf ook mee aan de slag.

[0:18:27] De kaarten in de regio worden door de Iran-oorlog opnieuw geschud en de EU als handelsblok en daarmee Nederland kunnen daarvan profiteren.

[0:18:35] We zien dat ook aan het uittreden van de Verenigde Arabische Emiraten uit OPEC.

[0:18:39] Nog dit jaar zal er een top georganiseerd worden met de GCC-landen voor meer samenwerking.

[0:18:45] Het is al bekend wanneer deze top gehouden zal worden.

[0:18:49] En graag vraag ik wel een toelichting van de minister over hoe de inzet op defensiesamenwerking eruit gaat zien.

[0:18:54] Ik neem aan dat dit over de aanschaf van defensiematerieel gaat.

[0:18:57] De EU als defensiespeler vindt mijn fracties als bekend niet zo'n heel goed idee.

[0:19:03] Voorzitter, Nederland kan de Iraanse ambassade in Nederland sluiten.

[0:19:07] Ja, N20 is heel lang meegegaan in de lijn van het kabinet dat communicatielijnen en veiligheid van ons eigen ambassadepersoneel voorop moeten staan.

[0:19:14] Maar met het verplaatsen van onze ambassade in Teheran over de grens naar Baku en de zoveelste aanslag op een dissident in Nederland, in Schoonhoven, is de belangafweging bij ons anders uitgevallen.

[0:19:25] Australië sloot ook de Iraanse vertegenwoordiging naar aanleiding van aanslagen.

[0:19:30] En inmiddels roept ook het Europees Parlement, waar wij normaal geen fan van zijn, op om Iraanse vertegenwoordigingen te sluiten die betrokken zijn bij transnationale repressie.

[0:19:39] Ik vraag van de minister een inkijkje in de belangenafweging van het kabinet.

[0:19:43] Waarom sluiten we die ambassade niet? Het is gewoon de lange arm uit Teheraan, voorzitter.

[0:19:48] Voorzitter, afrondend, het Europees Parlement riep ook op tot het instellen van het tribunaal voor Iran.

[0:19:53] Dan moet Den Haag in de actiestand schieten wat ons betreft.

[0:19:56] Hoe kijkt het kabinet naar zo'n tribunaal en ziet het ruimte om dat in deze stad van vrede en recht te huisvesten?

[0:20:03] Ten slotte, voorzitter, wil ik stilstaan bij de executies die doorgaan onder het Iraanse volk.

[0:20:10] Bij de vele doden, vermissingen, martelingen, gevangenzettingen die het Iraanse volk moet verduren.

[0:20:17] Ten overvloerde roep ik de minister op en denk dat dat breed gedragen wordt om daar alle diplomatieke druk op te zetten die mogelijk is.

[0:20:25] En ik wil het Iraanse volk hierbij ook blijvende steun en solidariteit toewensen. Dank u wel.

[0:20:35] Dank mevrouw Nanninga. Het woord is aan de heer Diederik van Dijk van de SGB.

[0:20:39] Dank u voorzitter.

[0:20:40] Sinds de liquidatie van Ayatollah Khomeini heeft de Kamer verschillende keren gesproken over Iran en de lijn van de SGP is daarbij duidelijk.

[0:20:49] Als zich een kans voordoet om dit regime een gevoelige slag toe te brengen, dan moet je die niet laten lopen.

[0:20:55] In het licht van de slachting van 30.000 onschuldige burgers in januari en de nucleaire dreiging van deze sponsor van wereldwijd terrorisme vonden wij de oproep van deze regering tot de-escalatie niet gepast.

[0:21:09] Vanaf de zijlijn kun je twee dingen doen.

[0:21:11] Of je verschuilt je achter een strikte lezing van het internationaal recht,

[0:21:15] of je spreekt je waardering uit voor de moed van onze bondgenoten om op te treden tegen een regime

[0:21:20] dat het bloed van zijn eigen mensen aan zijn handen heeft, verantwoordelijk is voor 7 oktober

[0:21:26] en de technologie levert waarmee Oekraïnse steden dagelijks bestookt worden.

[0:21:31] Terwijl de prijs van een liter benzine ons grootste punt van zorg lijkt,

[0:21:35] zijn het de VS en Israël die de grootste risico's van dit conflict dragen.

[0:21:39] Voorzitter, laat ook niet vergeten dat een significant deel van de Iraanse oppositie

[0:21:44] altijd al voorstander was van een vorm van buitenlandse interventie.

[0:21:49] Veel gewone Iraniers vestigden hun hoop op Amerika omdat jarenlang civiel verzet

[0:21:55] niet voldoende bleek om ook maar de geminste hervorming af te dwingen.

[0:21:59] Dat je niet ongeschonden uit de confrontatie met dit regime komt,

[0:22:03] kan iedere Iraniër je vertellen

[0:22:05] wiens vader, broer of dochter

[0:22:07] door dit regime is vermoord

[0:22:08] en vaak niet eens weet waar zijn geliefde ligt begraven

[0:22:11] ik hoor graag van de minister

[0:22:12] hoe zijn beleid wordt gevoed

[0:22:14] door inzichten vanuit de Iraanse diaspora

[0:22:17] eerst een vraag van

[0:22:21] mevrouw van der Werth

[0:22:25] ja voorzitter

[0:22:26] ik zou eigenlijk dezelfde vraag als die de heer van Dijk

[0:22:29] mij stelde hem gespiegeld wilde stellen

[0:22:31] want hij is erg enthousiast

[0:22:32] over wat er de afgelopen maanden

[0:22:35] zich allemaal heeft plaatsgevonden

[0:22:36] Maar wat heeft dit nou die Iraniërs precies gebracht?

[0:22:42] Dank, ik ga daar straks nadrukken.

[0:22:44] Maar bedankt voor deze vraag die ik begrijp.

[0:22:48] Ook ik heb natuurlijk mijn vragen, net als iedereen, we zien wat er wordt gezegd uit de Witte Huis.

[0:22:53] En wat is nou de achterliggende strategie?

[0:22:56] Mijn grootste angst is in ieder geval dat dit Iraans regime er inderdaad soms nog sterker uitkomt.

[0:23:01] En daarom vind ik ook dat we, en daar beschuldig ik zeker mevrouw van de Werf ook niet van.

[0:23:05] Maar het zal te makkelijk zijn om een beetje meewaardig te kijken nu naar de problemen van de VS en Israël.

[0:23:11] Want het is ook ons probleem.

[0:23:13] En het Iran-regie moet ook wij kwijtraken.

[0:23:19] Nogmaals, ik wil concessies van Iran.

[0:23:21] En daar ga ik straks ook op door.

[0:23:22] En daar moeten wij de grote druk op zetten.

[0:23:25] En ons misschien niet al te veel bekommeren over strategie die anderen inderdaad hebben ingezet.

[0:23:31] Maar waarmee we wel nu te maken hebben.

[0:23:36] Ja, voorzitter. Mijn probleem is nu juist dat het afdwingen van die concessies van Iran is ingewikkelder geworden.

[0:23:45] We zijn nu slechter in staat om tegen dit regime te kunnen zeggen, jullie gaan nu ANBNC doen en op deze manier met jullie nucleaire programma om.

[0:23:55] Want wij willen dat jullie minder macht krijgen, niet alleen om de veiligheid in de wereld te verstieren, maar ook om jullie eigen bevolking te terroriseren.

[0:24:03] Daar zijn we nu van dat punt, zijn we verder afgeroeid. Dus hoe kan de heer Van Dijk dan daar nu op terugkijken met de blik, ja het was eigenlijk gewoon een hele goede actie en laten we dat steunen en daar niet te veel over mekkeren.

[0:24:19] Heer Van Dijk.

[0:24:20] Nou, ik betwijfel of de lijn die me van de werf volgens mij nu voorhoudt,

[0:24:27] is eigenlijk, we hadden gewoon moeten blijven doen wat we al deden met sancties, et cetera.

[0:24:32] Dat heeft niet gewerkt.

[0:24:33] Ik heb ook verwezen, dat vind ik, nou ook daarover gevraagd aan de minister,

[0:24:38] hoe zijn contacten zijn met de Iraanse oppositie, die hoopten wel degelijk op interventie ook van buiten.

[0:24:44] Dus ik vind het gewoon ook echt te gemakkelijk om te zeggen, nee, die ingezette acties,

[0:24:47] we hebben het over de eindverantwoordelijke voor 7 oktober

[0:24:51] we hebben het over een regime wat de eigen bevolking vermoord

[0:24:54] we hebben het over een regime wat Rusland heel erg helpt in hun vernietigende acties

[0:25:00] gewoon doorgaan op dezelfde voet

[0:25:03] zou ook een keer gestopt moeten zijn

[0:25:04] ja dat is nu gebeurd en dan vind ik het inderdaad te gemakkelijk

[0:25:07] om dan nu toch wel te verwijzen naar fouten eventueel van de VS

[0:25:15] er is ook een vraag van de heer Dekker

[0:25:17] Forum voor Democratie

[0:25:19] Ja, dank u wel voorzitter. Een vraag aan meneer Van Dijk. Is hij niet van mening dat door deze actie de kans op nucleaire ontwikkelingen binnen Iran, dus de ontwikkeling van nucleaire capaciteiten, eigenlijk alleen maar is toegenomen, waar men in het verleden dat in ieder geval formeel niet wilde en altijd heeft ontkend dat er iets gebeurde, lijkt het nu, de omstandigheden lijken geschapen te zijn als het ware, dat Iran als het ware die kant op gedrongen wordt omdat men zich daarmee wil kunnen verdedigen?

[0:25:49] Ik vrees dat de heer Dek daar een punt heeft. Het Iraanse regime zal sterker dan ooit ervan overtuigd zijn dat ze nucleaire dreiging moeten kunnen hebben, vergelijkbaar met Noord-Korea of maar wat te noemen, om veilig te kunnen staan.

[0:26:05] Maar eerlijk gezegd is dat dus voor mij dus juist een reden om te zeggen, we zullen nu moeten doorpakken.

[0:26:10] Want de uitkomst mag niet zijn dat het Iraanse gezien meer sterker uitkomt en nog eens met verdubbelde energie gaat werken aan nucleaire wapens.

[0:26:21] De heer Dekker, nee? Dan kan de heer Van Dijk voort met zijn bedoeg.

[0:26:25] Voorzitter, de vraag of de VS een exitstrategie hebben is legitiem.

[0:26:30] Maar de focus hierop doet haast vermoeden, we hadden er net over, dat sommigen misschien wel liever concessies zien van Trump aan Iran dan andersom.

[0:26:38] Het doet wat de SGP betreft ook geen recht aan de operationele successen van de VS en Israël.

[0:26:44] Van de marine resteert alleen nog de muggenvloot van spiedboten.

[0:26:48] Tal van cruciale raketinstallaties zijn in puin gelegd, terwijl afgerekend werd met hele generaties kopstukken van de garde en hun proxies in de regio.

[0:26:58] Het is daarnaast iets te gemakkelijk om de blokkade van de straat van Hormuz te presenteren als het onvermijdelijke gevolg van Amerikaans ingrijpen.

[0:27:07] Het feit dat de Islamitische Republiek bereid is de halve wereldeconomie plat te leggen,

[0:27:13] zal ons alleen maar moeten sterken in onze vastberadenheid om sancties op het regime verder op te voeren en de zeestraat weer toegankelijk te maken.

[0:27:21] En dat ligt de volgende vragen. Hoe wordt toegezien op naleving van de EU-sancties?

[0:27:26] Wat als blijkt dat Nederlandse personen of bedrijven indirect toch zaken doen met de IRGC?

[0:27:32] Hoe zorgt het kabinet ervoor dat niet alleen de top van de garde, maar ook lagere functionarissen onder de sancties en reisbeperkingen vallen?

[0:27:40] Zoals de minister recent al aangaf, verhuld de IRGC zijn betrokkenheid via ondoorzichtige eigendomsstructuren,

[0:27:47] waardoor niet duidelijk is welke bedrijven of organisaties in eigendom zijn of onder controle staan.

[0:27:52] In hoeverre achter de minister het 50% criterium nog houdbaar als effectieve grens voor sanctietoepassing?

[0:27:59] Moet deze grens niet gewoon omlaag?

[0:28:02] Voorzitter, ik rond af.

[0:28:03] Dit is een BZ-debat, maar de Iraanse dreiging is allesbehalve buitenlands.

[0:28:09] Op eigen bodem intimideert het gezien via doorgewinterde criminelen en piepjonge wegwerpsoldaten,

[0:28:18] dissidenten en pleegt het aanslagen op Joodse doelen.

[0:28:20] Ik verwijs kort het hoofd nog naar een sterk artikel in de Groene Amsterdammer recent.

[0:28:26] De tijd van pappen en nathouden is voorbij.

[0:28:29] Laat de Iraanse diplomatieke missie geen vrijplaats zijn voor gangsters, maar zet ze het land uit en sluit de ambassade.

[0:28:37] Dank u voorzitter.

[0:28:39] Dank u wel meneer Van Dijk.

[0:28:40] Dan is het woord aan mevrouw Maas van de VVD.

[0:28:45] Dank u voorzitter.

[0:28:47] Goed dat we vandaag de tijd hebben om met de minister van Gedachten te wisselen over Iran.

[0:28:51] We worden geholpen door de actualiteit wederom.

[0:28:54] Wat de VVD betreft is Iran een totaal onvrije samenleving, geleid door een verschrikkelijk regime dat met de islamitische revolutionaire garde een medogeloze militaire tak heeft.

[0:29:05] Dit regime destabiliseert de regio via proxies in Jemen, Libanon en Gaza en schuwt kwaadaardige inmengingen verder buiten niet.

[0:29:13] Ik refereer even naar het artikel in de Volkskrant vanochtend.

[0:29:17] Dat de straat van Hormuz zo snel mogelijk weer open moet, daar zijn we het allemaal over eens.

[0:29:21] Maar wat dit betekent voor de voorraad nucleair materiaal, de proxies van Iran en de ballistische raketten, dat zijn natuurlijk de echt lastige vraagstukken.

[0:29:30] En ook als er nu snel een deal komt, duurt het nog wel even voor die kwesties zijn beslecht, als Iran er überhaupt toe bereid is.

[0:29:38] Want dat, voorzitter, bewijst de terugtrekking van Iran uit de onderhandelingen met de VS wel, van afgelopen maandag.

[0:29:44] Iran wil helemaal geen deal en laat Hezbollah lekker zijn gang gaan in Libanon, zodat Israël wel moet reageren.

[0:29:52] Onze grote zorg, voorzitter, is wat er gaat gebeuren met die 430 kilo verrijkt uranium.

[0:29:57] Is de minister het met mij eens dat het ook in ons belang is dat daar een oplossing voor komt?

[0:30:02] En hoe ziet hij die oplossing voor zich?

[0:30:06] Is hierover contact met het IAEA, het Internationaal Atoomenergieagentschap, en zo ja, welke rol zien zij voor zichzelf?

[0:30:13] Dan de ballistische raketten. Die zaten niet in de oude nucleaire deal en vormen nog steeds een grote bedreiging voor de regio en daarmee voor de stabiliteit.

[0:30:22] Dat heeft het recente conflict al duidelijk gemaakt.

[0:30:25] Wat ziet de minister voor mogelijkheden om dat onderdeel te laten zijn van een deal?

[0:30:29] Hoe wordt daar binnen de EU over gedacht?

[0:30:32] Zitten de lidstaten op één lijn?

[0:30:34] Wat de VVD betreft is het naïef om te verwachten dat een eventueel akkoord met Iran automatisch leidt tot rust aan het front met de Iraanse proxies.

[0:30:43] Het lijkt mijn fractie onwaarschijnlijk dat terreurorganisaties zoals Hezbollah en Hamas zich aan de contouren van een deal gaan houden.

[0:30:49] Ik hoor graag de minister hoe hij deze dreiging inschat.

[0:30:53] Dan de binnenlandse situatie in de gang.

[0:30:56] De situatie van de Iraanse bevolking is al jaren volkomen uitzichtloos.

[0:31:00] We horen vreselijke berichten over jonge Iraniërs die of het land willen ontvluchten of geen andere uitweg zien dan een einde maken aan hun leven.

[0:31:09] Tegelijkertijd ligt het aantal executies door het regime weer zinwekkend hoog, waarbij Teheran er niet voor terugdijnt om jonge mensen op te hangen.

[0:31:16] Is de minister bereid om deze gruwelijke mensenrechten schendingen en een hoge aantal executies direct en in de scherpst mogelijke bewoordingen aan de orde te stellen bij de Iraanse autoriteit?

[0:31:27] Tot slot zou ik de minister willen vragen hoe hij kijkt naar de ontwikkelingen in de regio.

[0:31:32] Zijn de traditionele coalities in het Midden-Oosten structureel aan het schuiven en wat betekent dit voor de geopolitieke verhoudingen?

[0:31:39] Want niet alleen de situatie in Iran is in beweging, in Syrië zit er sinds anderhalf jaar een nieuw regime.

[0:31:44] En de opstelling van de VAE en Saoedi-Arabië in deze oorlog is ook anders dan wat we de afgelopen decennia gewend waren.

[0:31:51] Die laatste twee landen hebben namelijk bleek achteraf actief meegedaan aan de aanvallen op Iran en daarmee Israël indirect gesteund.

[0:31:59] Terwijl Syrië eerder een bondgenoot van Iran zich juist afzijdig heeft gehouden.

[0:32:03] Ik vroeg de minister in een eerder debat al naar de ambassade in Damaskus.

[0:32:07] Er zijn wat mijn fractie betreft redenen genoeg om de ambassade snel weer te openen.

[0:32:12] De economische mogelijkheden, hulp bij de wederopbouw, terugkeer en zeker ook de mensenrechten situatie.

[0:32:18] Dus nogmaals de vraag of er voortgang te melden is ten aanzien van de heropening van de ambassade in Damaskus.

[0:32:24] Mijn laatste zin en dan komt de macht mevrouw Nanniga wat mij betreft.

[0:32:27] En hoe zit het met de ambassade Teheran? Daar ga ik niet over.

[0:32:31] We zijn geïnformeerd over de tijdelijke verhuizing van de ambassade Teheran naar Baku.

[0:32:35] is op korte termijn te verwachten dat het personeel teruggaat naar Teheran.

[0:32:39] Dank u, voorzitter.

[0:32:40] Mevrouw Lanninkve.

[0:32:42] Dank, voorzitter.

[0:32:43] Ja, eens natuurlijk met de schets van de VVD over de lange arm van Teheran.

[0:32:51] En daarom verbaast het mij zo dat de VVD telkens weigert in te stemmen met voorstellen

[0:32:56] om de ambassade hier te sluiten.

[0:32:59] Het is evident dat dat gewoon een vorm van intimidatie van de oppositie is.

[0:33:06] Dat dat gewoon agenten zijn die hier opereren, dat die weinig goeds in de zin hebben.

[0:33:10] Dus waarom heeft de VVD toch zo'n ontzettend moeite met het sluiten van de ambassade, het uitzetten van die diplomaten?

[0:33:17] Die brengen hier echt alleen maar onheil in dit land.

[0:33:19] Dank voor deze vraag.

[0:33:21] Oh, sorry, excuse.

[0:33:22] Dank voor deze vraag.

[0:33:24] Wat wij belangrijk vinden, mijn fractie vindt het belangrijk om de diplomatieke relatie in stand te houden.

[0:33:30] En als wij onze ambassade gaan sluiten, of als de ambassade hier wordt gesloten, dan heeft dat effect natuurlijk ook voor de ambassade daar.

[0:33:37] En het heeft ook effect voor de vragen die ik aan de minister stel.

[0:33:40] Want dan is het voor hem ook een stukje moeilijker om de Iraniërs aan te spreken op de zaken die wij allemaal belangrijk vinden.

[0:33:46] Dus dat is de reden.

[0:33:47] Wij vinden de diplomatieke relatie belangrijk.

[0:33:49] We hebben eerder natuurlijk een motie ingebracht waarbij juist de mensen die aantoonbaar gerelateerd worden aan de revolutionaire garde, dat die uitgezet moeten worden.

[0:34:02] Die kan je dan persona non grata verklaren, maar de hele ambassade sluit is voor ons gewoon een stap te ver.

[0:34:11] Mevrouw Leninga.

[0:34:12] Nou voorzitter, van alle dingen die je van de VVD kunt vinden, die zijn niet naïef.

[0:34:17] Ik kan me niet voorstellen dat de VVD-fractie gelooft dat het ambassadepersoneel hier,

[0:34:22] dat dat niet een-op-een leden van de garde zijn die hier de boel bespioneren, intimideren, onder de knoet houden

[0:34:32] en dat daar geen normale diplomatieke banden mee mogelijk zijn.

[0:34:36] Is dit een coalitiedwangdingetje dat de VVD daar niet voor mag stemmen?

[0:34:41] Want het is natuurlijk ondenkbaar dat de garde niet hier totaal verweven is met de ambassade.

[0:34:46] En dat die toko gewoon dicht moet.

[0:34:48] Ja, hoe ingewikkeld het regime ook is, want ik denk dat we elkaar daar zeker vinden.

[0:34:53] Wij denken dat het echt belangrijk is om in ieder geval het gesprek open te houden.

[0:34:59] En we zijn ook zeker, inderdaad, u heeft gelijk, wij zijn niet naïef, daar heeft u gelijk in.

[0:35:03] Maar we zijn ook niet naïef in het denken dat als je de ambassade sluit, dat je dan helemaal af bent van die Iraanse inmenging.

[0:35:09] Die lange arm van Teheran is echt heel lang.

[0:35:12] Dat is precies waar ik naar verwees in dat Volkskrant artikel.

[0:35:14] Dat gaat veel verder dan de ambassade.

[0:35:16] En als er aantoonbare personen op de ambassade hier in Den Haag werken die gerelateerd zijn aan de revolutionaire garde, natuurlijk moeten die uitgezet worden.

[0:35:25] Maar de hele ambassade sluit is voor ons gewoon een brug te ver.

[0:35:29] Dan is er nog een vraag van mevrouw Pirrie.

[0:35:32] Ja voorzitter, we zitten inmiddels meer dan drie maanden in deze verschrikkelijke oorlog.

[0:35:38] En ik denk dat inmiddels, zelfs de mensen die het misschien in het begin niet wilden zien, iedereen ziet het deze struise gevolgen.

[0:35:44] Nou hoorden we van de drie coalitiepartijen, de fractievoorzitter van het CDA zeggen,

[0:35:48] nou dat woord begrip, dat zou ik niet meer gebruiken.

[0:35:51] We hoorden net de woordvoerder van D66, denk ik klip en klaar, ik quote, was een buitengewoon domme actie.

[0:36:00] En ik hoor geen enkele reflectie van de VVD.

[0:36:03] Vindt de VVD eigenlijk nog steeds, wat ze drie maanden geleden vonden, hartstikke goed,

[0:36:07] alle begrip en stem voor Israël en de VS?

[0:36:12] De reflectie van de VVD zit heel erg in wat gebeurt er met die proxies in de regio.

[0:36:18] En daar zien we toch echt dat die nog steeds heel erg krachtig zijn.

[0:36:22] Dat dat voor ons een hele goede reden was om destijds begrip te tonen voor de acties van Israël en de VS.

[0:36:28] En dat is niet veranderd.

[0:36:30] Sterker nog, die proxies zijn nog steeds heel hard bezig om in de regio heel veel schade aan te richten.

[0:36:37] Mevrouw Plieri.

[0:36:39] Bijzonder, voorzitter.

[0:36:40] Echt de hele wereld ziet de desastreuze gevolgen.

[0:36:43] Alle gewone Nederlanders zien wat de effecten zijn ook in Nederland.

[0:36:48] En geen enkele reflectie van de VVD.

[0:36:50] Laat ik dan doorgaan over Libanon, want ook daar hoorde ik weer een heel eenzijdig verhaal.

[0:36:54] Volgens mij, iedereen in deze Kamer veroordeelt wat Hezbollah doet.

[0:36:59] Dat is het verschil niet.

[0:37:00] Maar als je nu kijkt Israël, inmiddels meer dan 1 miljoen ontheemden vanwege de Israëlische aanvallen.

[0:37:06] In 25 jaar tijd is Israël nog nooit zo ver illegaal grondgebied van Libanon geannexeerd.

[0:37:15] Als je kijkt naar de aanvallen die nu weer gestart zijn op Beirut.

[0:37:18] Ik hoorde VVD daar in hun inbreng niks over.

[0:37:21] Maar ik kan me toch niet voorstellen dat mevrouw Maas dat gewoon allemaal goedkeurt.

[0:37:28] Dank u, voorzitter.

[0:37:29] Ja, kijk, weet u, toen ik zag het nieuws van afgelopen weekend, toen schrok ik daar echt van.

[0:37:35] Dat geef ik u eerlijk toe.

[0:37:36] Dus wat er gebeurde dat Israël dat fort in had genomen, ik schrok daarvan.

[0:37:44] Dus u vindt mij echt wel in de zorgen die u heeft.

[0:37:48] Ik vind alleen, mijn fractie vindt dat wij daar gewoon niet te makkelijk naar moeten kijken.

[0:37:55] Dit is een ontzettend complex conflict met heel veel spelers in heel veel landen in de regio,

[0:38:00] waar Iran invloed uitoefent op die landen, dus onder andere Hezbollah.

[0:38:05] En natuurlijk reflecteer ik wel op wat Israël in de regio doet.

[0:38:10] Maar ik ben ook niet blind voor wat Hezebollah doet.

[0:38:14] Mijn visie is toch dat u het juist eenzijdig bekijkt.

[0:38:20] Dat is wel een beetje uitlokking.

[0:38:22] Dus als mevrouw Peri daar nog op wil reageren, gaat u gang.

[0:38:26] Voorzitter, we doen net alsof we het hebben over een stuk grondgebied waar gewoon een terreurorganisatie is.

[0:38:32] En een zogenaamd bondgenoot van ons in de regio die daar oorlog mee voert.

[0:38:37] Er wonen meer dan 4 miljoen mensen in Libanon.

[0:38:39] De effecten van deze Israëlische acties.

[0:38:44] Ik ben zelf met een aantal collega's in Zuid-Libanon geweest, bij de vorige gevechten.

[0:38:48] Weet u wat er gebeurt in Zuid-Libanon?

[0:38:51] De christelijke dorpen staan overeind.

[0:38:54] Overijnd.

[0:38:56] Daar vallen de bommen niet.

[0:38:58] En de shiitische dorpen worden gewoon met boeldozers vernietigd.

[0:39:02] Inmiddels heeft meer dan 1 miljoen mensen, met name de shiitische bevolking,

[0:39:06] is verplicht naar het noorden moeten vluchten.

[0:39:08] En wat mij zo tegenvalt, tuurlijk is het complex, we lezen allemaal boeken.

[0:39:14] Echt, mevrouw Maas moet hier niet net doen alsof de rest heeft een heel zwart-wit beeld, maar de VVD die snapt de complexiteit.

[0:39:22] Wat ik niet begrijp is waarom de VVD in tegenstelling tot ooit nog vroeger de VVD gewoon niet eens meer kan komen tot veroordelingen van acties die geen politicus zou kunnen goedkeuren.

[0:39:36] Mevrouw Maas.

[0:39:38] Ik heb u gezegd dat ik echt geschrokken was van het nieuws van dit weekend.

[0:39:42] En de reden waarom ik zeg dat het door andere partijen wellicht wat meer van één kant wordt bekeken,

[0:39:48] is juist omdat u ook in uw verhaal en uw vraag aan mij ook geen enkel respect toont

[0:39:54] voor het feit dat in het noorden van Israël mensen ook al heel lang niet meer veilig in hun huizen wonen.

[0:40:00] Omdat daar continu ook de raketten op hun dak komen.

[0:40:03] Dus ja, sorry, maar daar mag ook best wel wat aandacht voor zijn.

[0:40:07] En het is absoluut, weet je, dit is echt niet een conflict dat heel gemakkelijk opgelost gaat worden.

[0:40:13] Volgens mij zijn we het daar ook allemaal over eens.

[0:40:16] En als het over Iran gaat, is er van alles geprobeerd in de afgelopen 50 jaar.

[0:40:20] Onder andere sancties, ook militair. Ja, oké, dat is niet helemaal goed afgelopen.

[0:40:25] En het regime zit nog steeds. Maar laten we hopen dat het iets verzwakt is en dat het iets van verbetering oplevert voor de mensen daar.

[0:40:33] Dan gaan we luisteren. Sorry, u wilde nog een interruptie plaatsen? Ja, gaat u graag mevrouw.

[0:40:37] Ik mag er vier, neem ik aan, voorzitter.

[0:40:39] Nee, twee interrupties in twee termijnen.

[0:40:42] Oké, dan is dit mijn tweede interruptie.

[0:40:44] Gaat u gaan.

[0:40:46] Ja, voorzitter, de woordvoerder hier van de VVD.

[0:40:50] Ik begin me zorgen te maken over dat de VVD gewoon met deze naïviteit...

[0:40:55] gewoon eigenlijk aan de knoppen zit van de regering als het gaat om buitenlands beleid.

[0:41:00] Meen ik serieus?

[0:41:01] Meen ik serieus?

[0:41:02] Hoe kan je aan de ene kant zeggen...

[0:41:04] Ik ben geschrokken van wat ik dit weekend op tv zag en daar geen enkele consequentie aan verbinden.

[0:41:11] Dus laat ik het gewoon simpel vragen.

[0:41:12] Als u zo geschrokken bent van wat u zag gebeuren in Libanon, wat vindt de VVD, wat de consequentie daarvan moet zijn voor de inzet van deze minister?

[0:41:24] Mevrouw Maas.

[0:41:26] Ja, kijk, ik wil heel graag van de minister horen, als hij straks zijn eerste termijn heeft, hoe hij er naar kijkt.

[0:41:33] Ik ben er absoluut van geschrokken.

[0:41:35] Ik ben overigens ook blij dat het toch lijkt te zijn dat er in ieder geval Beirut niet wordt aangevallen.

[0:41:44] Weet u, u zegt ik zit aan de knoppen, maar ik ben een Kamerlid.

[0:41:48] Wij discussiëren hier over Iran.

[0:41:51] Wij bevragen de minister hierover.

[0:41:54] En de minister zit volgens mij echt aan de knoppen.

[0:42:00] Mevrouw Peri, nog vervolg hierop, ja?

[0:42:03] Nou, weet u, ik laat het gewoon naar mevrouw Dobben, want het is vrij hopeloos.

[0:42:10] Nou, mevrouw Dobben ook uitgelokt, ga ze graag.

[0:42:13] Nee hoor, dat was ik al van plan.

[0:42:16] Want ja, dat is toch de inbreng van mevrouw Maas.

[0:42:20] Kijk, iedereen hier is het eens dat het regime in Iran verwerpelijk is.

[0:42:24] Niemand het niet overeent.

[0:42:27] Waar de kritiek zit, niet is in het handelen van het veroordelen van het Iraanse regime en de misdaden die het Iraanse regime pleegt.

[0:42:35] Door deze regering hebben ze altijd heel goed gedaan, sancties, et cetera.

[0:42:40] Kijk, de kritiek en de oneenigheid zit er natuurlijk in wat de VS en Israël hebben gedaan.

[0:42:45] En die aanvallen en die bombardementen die ze hebben gedaan, waar ook een heleboel burgerslachtoffers bij zijn gevallen.

[0:42:51] En waarbij de mensen van Iran niet zijn geholpen, alleen maar slechter af zijn.

[0:42:55] Daar zit de kritiek en de oneenigheid.

[0:42:58] En inderdaad wat we nu zien in Libanon en hoeveel burgerslachtoffers daar vallen.

[0:43:02] Is er volgens de VVD ergens terechte kritiek denkbaar op de aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran en Libanon?

[0:43:13] Mevrouw Maas.

[0:43:17] Ja, ik heb al een aantal malen gezegd natuurlijk dat wij begrip hebben en dat die begrip voortkomt uit het feit dat wij ons heel veel zorgen maken over de Iraanse proxies die ook gewoon bezig blijven met de acties waar ze al jarenlang mee bezig zijn.

[0:43:34] gesteund door Iran, aangestuurd door Iran

[0:43:37] ja, ik heb niet zozeer de behoefte

[0:43:39] om dan nu weer verder te gaan

[0:43:41] dan ik tot nu toe ben gegaan

[0:43:44] en dat betekent dus, wij zijn zeer bezorgd

[0:43:45] over de situatie

[0:43:47] maar ik heb geen behoefte

[0:43:49] om hier landen te gaan veroordelen

[0:43:51] waarbij ik wel wil zeggen

[0:43:52] dat wij ook bijvoorbeeld op de

[0:43:55] regering Netanjahu echt wel kritisch zijn

[0:43:57] over wat zij doen

[0:43:58] maar wij willen ook onze steun blijven uitspreken

[0:44:01] voor de mensen in Israël

[0:44:03] die hier op dagelijkse basis last van hebben.

[0:44:08] Mevrouw Dobben.

[0:44:09] Het is gewoon heel ingewikkeld.

[0:44:11] De hele wereld ziet wat voor puinzooi het is in Iran,

[0:44:16] ook door de aanvallen van de VS en Israël.

[0:44:20] Iedereen ziet wat voor puinzooi het is in het Midden-Oosten.

[0:44:23] De mensen hier betalen de rekening ook.

[0:44:26] De aan de pomp, de energierekening, de boodschappenprijzen gaat omhoog.

[0:44:30] Iedereen ziet die gevolgen daarvan.

[0:44:31] En in Libanon aanvallen, burgerslachtoffers, dubbele aanvallen, hulpverleners dood, journalisten dood.

[0:44:39] Dat gebeurt ook allemaal.

[0:44:40] En de VVD komt weer niet verder dan, ja we hebben begrip, maar we kunnen geen enkele terechte kritiek bedenken op wat de VS doet en wat Israël doet.

[0:44:52] Klopt dat nou?

[0:44:53] Ik vraag niet eens om een veroordeling, maar ik vraag, kan mevrouw Maas een punten van terechte kritiek op deze aanvallen en de gevolgen daarvan bedenken?

[0:45:06] Mevrouw Maas.

[0:45:07] Ja, dank voor deze vraag.

[0:45:09] Kijk, wat wij zien is dat het regime wel degelijk verzwakt is in Iran.

[0:45:14] Ik denk dat dat keihard nodig was.

[0:45:18] En kijk, weet u, dat is natuurlijk geen antwoord op uw vraag, dat snap ik ook wel.

[0:45:24] Maar een punt van kritiek zou zijn dat het uiteindelijk belangrijk is als je met elkaar een bestand hebt, dat je je daar dan ook aan houdt.

[0:45:34] En dat is een punt van kritiek dat ik best wil uiten.

[0:45:37] Dus als je met elkaar afspreekt, want er moet natuurlijk uiteindelijk toe naar een heropening van de straat van Hormuz.

[0:45:44] En dan helpt het als alle partijen die met elkaar proberen tot een deal te komen of een bestand te hebben, dat iedereen zich daaraan houdt.

[0:45:51] En dat is ook een punt van kritiek aan Israël en de VS en ook aan Iran en aan de proxies van Iran.

[0:46:00] Dan denk ik dat we nu kunnen gaan luisteren naar de heer Dekker voor zijn inbreng namens Forum voor Democratie.

[0:46:06] Dank u wel, voorzitter.

[0:46:07] Voorzitter, de situatie betrekt dat de oorlog met Iran is de laatste weken niet veel opgeschoten.

[0:46:13] Sinds de start in vogelvlucht, de onverhoedse keiharde aanval op Iran door Israël en de VS op 28 februari.

[0:46:20] De krachtige respons van Iran, ook tegen de Amerikaanse basis in die regio dezelfde dag.

[0:46:26] De gedeeltelijke sluiting van de straat van Vermoes, twee dagen later.

[0:46:31] Het voorzichtige begin van onderhandelingen op basis van het Iraanse tienpuntenplan, 6 april.

[0:46:37] Staaktesvuren als startpunt van besprekingen, 7 april.

[0:46:40] Intensieve Israëlische bombardementen op Libanon, 8 april.

[0:46:44] De blokkade van de blokkade door de VS, 13 april.

[0:46:48] Afloop van het staakt het vuren officieel, dat is twee weken, 22 april.

[0:46:53] Het hele conflict duurt nu al ruim drie maanden.

[0:46:57] De directische confrontatie tussen de VS en Iran is voor nu even gestopt, maar kan ieder moment weer opladen.

[0:47:04] Op dit moment proberen partijen elkaar uit te putten, waarbij langdurige belemmering van de handelsdoorvoer door de straat van Hamous langzaam, maar zeker wereldwijd veel pijn zal doen.

[0:47:15] Het laatste nieuws is dat Iran zich expliciet distancieert van onderhandelingen,

[0:47:19] dat Israël de bombardementen op Libanon intensiveert en zelfs Beirut lijkt te bombarderen,

[0:47:24] en dat president Trump de druk opvoert op Israël om hiermee te stoppen.

[0:47:29] Het lijkt er sterk op dat Iran deze situatie langer kan en wil doorstaan dan de VS.

[0:47:35] Bovendien staat Iran hier niet alleen.

[0:47:37] Op de achtergrond steunen China en Rusland en in de regio wordt samengewerkt met onder meer Libanon, Jemen en groeperingen in Irak.

[0:47:45] De zogenaamde axis of resistance.

[0:47:49] In samenwerking met Jemen kunnen ook verdere handelsdoorvoerbeperkingen worden aangebracht in de Rode Zee en de Golf van Aden.

[0:47:55] Dat zou een economisch rampscenario betekenen.

[0:47:58] Even dramatisch zou het zijn wanneer Iran zou overgaan tot het grootschalig vernielen van infrastructuur in de met de VS gelieerde golfstaten.

[0:48:07] Het leed is dan niet te overzien.

[0:48:09] Beide scenario's zijn mogelijk.

[0:48:12] Kortom, Iran holds all the cards, zoals de Amerikanen zeggen.

[0:48:16] En er is weinig dat de VS of de rest van het Westen daaraan kunnen doen.

[0:48:21] Militair althans.

[0:48:23] Het lijkt duidelijk dat de VS en Israël deze oorlog niet kunnen winnen en dat het een ernstig strategische fout was om deze oorlog te beginnen.

[0:48:31] De rol van Israël in het conflict is een lastige.

[0:48:34] Zij lijkt de VS om haar eigen redenen te hebben meegenomen in deze oorlog.

[0:48:37] En door aanvallen uit te voeren op Libanon, saboteert ze nu de VS-Iran onderhandelingen en komen er directe tegenacties van Iran.

[0:48:46] Die Israëlische activiteiten zouden direct moeten stoppen.

[0:48:49] Er zijn fundamentele besprekingen nodig over de toekomstige inrichting van de veiligheid in deze regio voor alle betrokken landen, met aanzienlijke geopolitieke consequenties.

[0:48:59] De EU nog Nederland zijn direct betrokken bij dit vraagstuk,

[0:49:02] hoewel de VS wel, grotendeels vruchteloos, getracht hebben om Europese landen mee te nemen in deze onverstandige onderneming.

[0:49:09] Daar heeft Nederland relatief prominent aan meegedaan.

[0:49:12] Was dit eigenlijk wel verstandig, vraagt de minister.

[0:49:15] De EU en Nederland zouden druk moeten uitroeven op Israël om de verandelijkheden in Libanon te staken en zo onderhandelingen een kans te geven.

[0:49:24] Daarnaast, dan moeten we worden aangedronen op besprekingen op VN-niveau over een nieuwe veiligheidsarchitectuur van het Midden-Oosten.

[0:49:30] Kan de minister zich kunnen vinden?

[0:49:32] En tenslotte lijkt het voor Nederland verstandig om maatregelen voor te bereiden om eventueel de schaarste van brandstof en andere essentiële zaken het hoofd te kunnen bieden.

[0:49:40] De lage vulgraat van onze gasopslag helpt daarbij niet.

[0:49:44] Kan de minister daar iets van zeggen?

[0:49:46] Tot zover, voorzitter.

[0:49:49] Dank u wel, meneer Dekker.

[0:49:51] Dekker, dan gaan we nu naar mevrouw Piri van GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:49:57] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:49:59] Ruim drie maanden geleden begonnen Israël en de VS deze illegale en roekeloze oorlog tegen Iran.

[0:50:05] Ik denk dat de conclusie inmiddels breed gedragen wordt dat dit een desastreuze beslissing was.

[0:50:12] Ik refereerde er net al aan. Er zijn drie coalitiepartijen van dit minderheidskabinet.

[0:50:16] De fractievoorzitter van de CDA zei, ik zou het woord begrip niet meer gebruiken.

[0:50:23] En ik denk dat het kabinet daar hetzelfde in staat.

[0:50:25] We hoorden net de andere coalitiepartijen D66 zeggen, het is illegaal, roekeloos en buitengewoon dom.

[0:50:32] En dan de derde coalitiepartij, nog steeds begrip en steun aan de VS en Israël.

[0:50:37] En ik vraag me echt af waar het kabinet staat.

[0:50:39] Want op basis van deze drie coalitiepartijen vraag ik me af wat nou de lijn is ook van het kabinet wat deze minister kan uitdragen.

[0:50:48] Dan voorzitter, over een wapenstilstand voor zover daar al überhaupt sprake van was, vrees ik dat die nu definitief voorbij is als we kijken naar het nieuws.

[0:50:58] En intussen komt Nederland en de Europese Unie niet veel verder dan het spreken over een eventuele missie in de straat van Hamoes na beëindiging van het militair conflict.

[0:51:07] En voorzitter, tien jaar geleden speelde de EU een cruciale rol bij een nucleair akkoord met Iran.

[0:51:13] En wat is nu de rol van de EU? En wat is de inzet van Nederland?

[0:51:17] Speelt de E3 überhaupt nog een rol?

[0:51:20] Of is Europa alleen nog maar toeschouwer terwijl we alle effecten van deze oorlog ook binnenlands ervaren?

[0:51:27] En een akkoord tussen de VS en Iran lijkt vandaag weer verder weg.

[0:51:30] Kan de minister ook schetsen nu wat er gebeurt weer in de regio, wat voor gevolgen dit heeft voor de Nederlandse bevolking.

[0:51:39] En dan voorzitter, de situatie in Libanon, die is echt schrikbarend.

[0:51:44] Israël die deze week aangekondigd heeft aanvallen in Zuid-Beirut te hervatten.

[0:51:48] De verschrikkelijke woorden van verschillende Israëlse ministers over wat ze van plan zijn in Libanon.

[0:51:56] Het is geen verborgen agenda, ze zeggen het gewoon.

[0:51:59] Enorme escalatie.

[0:52:00] En voor het eerst in 25 jaar heeft Israël weer zoveel gebied ingenomen in Libanon.

[0:52:07] Waar blijft de Nederlandse veroordeling? Welke consequenties trekt de minister?

[0:52:13] Waarop nemen wij initiatieven in de EU?

[0:52:16] En wat is de analyse van de minister van wat daar gebeurt?

[0:52:20] Als je kijkt naar de aanvallen op de Shiitische bevolking.

[0:52:24] En ik vraag me inmiddels af of je ook kunt spreken van heel bewust één bepaalde etnische groep in Libanon hiermee raken.

[0:52:35] In het laatste RBZ-verslag stond dat meerdere lidstaten steun hebben uitgesproken voor verkennende stappen voor een mogelijke EU-missie om Libanese krijgsmacht te versterken.

[0:52:46] Hij stond alleen niet in het verslag hoe Nederland hierin staat.

[0:52:49] Dus ik vraag me af, hoe staat Nederland hierin?

[0:52:51] Welke initiatieven proberen wij dat Europa neemt om de situatie voor de Libanese bevolking enigszins te kunnen verlichten?

[0:53:00] En dan tot slot, voorzitter, we weten de financiële staat van de regering in Beirut, die was al voor deze oorlog desastreus, die is er natuurlijk nog meer geworden.

[0:53:09] En daarmee staat natuurlijk de hele legitimiteit van de overheid, ook ten opzichte van de Shiitische bevolking, staat natuurlijk ter discussie tegenover helaas een sterkend wordende Hezbollah.

[0:53:20] Welke initiatieven kan Nederland eventueel met internationale financiële instellingen nemen om hiernaar te kijken of we hier iets aan kunnen doen?

[0:53:27] Dank u wel.

[0:53:29] Dank u wel, mevrouw Piri. Een vraag voor u van de heer Van Dijk.

[0:53:34] Ik wil even aanhaken bij het punt dat mevrouw Piri maakt over de, zoals zij zegt, gerichte aanval op Sietische dorpen door Israël in Libanon.

[0:53:43] Dat laat toch inderdaad zien dat Israël dus inderdaad niet maar zomaar de boel daar plap bombardeert,

[0:53:48] Maar in die zin inderdaad onderscheid maakt, die Saïdische dorpen zijn inderdaad, de infrastructuur daarvoor wordt benut door Hezbollah, net zoals Hamaza doet in Gaza, voor die raketaanval op Israël.

[0:54:01] Dus het is eigenlijk veelzeggend dat Israël onderscheid maakt naar dorpen, niet de boel platwalst, maar inderdaad de bolwerken van Hezbollah uitschakelt.

[0:54:09] Mevrouw Piri.

[0:54:11] Ja, voorzitter, het is echt jammer dat de collega van de SGP niet mee was op die missie, want dan had hij deze vraag niet gesteld.

[0:54:17] Volgens mij wat wij moeten willen, als hopelijk parlementariërs die allemaal de rechtsstaat en het internationaal recht respecteren,

[0:54:24] is dat er onderscheid wordt gemaakt tussen terroristen en een burgerbevolking.

[0:54:30] Niet een onderscheid naar etniciteit.

[0:54:32] Niet een onderscheid naar geloof.

[0:54:34] En dat is wat hier gebeurt.

[0:54:36] De overgrote meerderheid van de bevolking in Zuid-Libanon is chiëtisch.

[0:54:41] Is chiëtisch.

[0:54:43] En Israël maakt geen enkel onderscheid.

[0:54:46] Geen enkel onderscheid tussen welke huizen er worden platgebombardeerd, waar de bommen vallen, welke mensen moeten vluchten.

[0:54:53] Dat zijn niet de Hezbollah-terroristen.

[0:54:56] Nee, eigenlijk zien we precies hetzelfde wat er gebeurde in Gaza.

[0:54:59] Dat gewoon een hele bevolking gelijk wordt gesteld aan een terroristische organisatie.

[0:55:05] En dat zou de heer Van Dijk toch ook moeten voordelen.

[0:55:08] Heer Van Dijk.

[0:55:11] Ik geloof graag, mevrouw Pieren zal dan af en toe boeken lezen en dergelijke.

[0:55:15] Maar Israël voert de strijdenstezige Hezbollah.

[0:55:19] En volgens mij, wat mevrouw Pieri aanhaalt, onderstreept het juist.

[0:55:22] Israël maakt wel degelijk dus onderscheid tussen het ene of het andere dorp.

[0:55:25] Omdat het ene dorp wel is eerdericht als een Hezbollah-netwerk, het andere niet.

[0:55:31] Mevrouw Pieri hoorde ik over beschuldingen van de eenzijdigheid naar de bepaalde collega's.

[0:55:36] Maar is het niet veelzeggend, dit is mijn laatste interruptie, maar we hebben een Iran-debat.

[0:55:42] En Israël zit in de beklaagde bank.

[0:55:44] Is dat toch ook niet de godspe en gewoon de eenzijdigheid die ook fracties zoals GroenLinks, PvdA, tentoonstellen?

[0:55:52] Mevrouw Peri.

[0:55:54] Kijk, we kunnen hier echt verschillende politieke opvattingen hebben.

[0:55:57] Die hebben we ook zeker.

[0:55:59] En mijn fractie is het op heel veel buitenlandterreinen ook oneens met de SGP.

[0:56:03] Maar we kunnen de feiten toch niet ontkennen.

[0:56:06] Welke landen hebben deze oorlog gestart?

[0:56:09] Dat waren Israël en de VS.

[0:56:10] Het zal toch heel raar zijn om hier een discussie te hebben over Iran en het niet te hebben over de twee landen die deze oorlog begonnen zijn?

[0:56:22] Goed.

[0:56:24] Oh, er is nog een vraag.

[0:56:27] U heeft geen...

[0:56:28] U bent er doorheen, helaas.

[0:56:31] Maar dat moet ik toch strikt de hand in houden.

[0:56:33] Als er verder geen interrupties zijn, die zijn er wel.

[0:56:35] Meneer Van Lanschot.

[0:56:36] Dank voorzitter en dank collega Piri voor haar betoog.

[0:56:39] Ze noemde ook de rol van Nederlandse financiële instellingen, als ik het goed hoorde, in Libanon.

[0:56:43] Zou ze daar wat meer over kunnen vertellen, wat haar ideeën er zijn?

[0:56:46] Mevrouw Peri.

[0:56:46] Nee, dan heb ik dat misschien niet goed uitgeroet.

[0:56:48] Ik denk internationale financiële instellingen.

[0:56:51] Laten we gewoon heel eerlijk zijn.

[0:56:52] De regering in Beirut is failliet.

[0:56:56] Dat waren ze al voor deze oorlog.

[0:56:58] Dat is er denk ik door deze oorlog niet beter op geworden.

[0:57:01] En je ziet, dat is natuurlijk ook deels de aantrekkingskracht van Hezbollah altijd geweest.

[0:57:08] In het zuiden van Libanon.

[0:57:10] dat waar er een staat is die op geen enkele manier eigenlijk gewoon basisvoorzieningen voor de bevolking kan treffen

[0:57:17] dat er een terreurorganisatie is die dat wel doet, inderdaad ook mede gefinancierd door Iran

[0:57:23] en ik denk voor de legitimiteit en dus ook uiteindelijk voor de stabiliteit van Libanon

[0:57:29] zal het ontzettend belangrijk zijn en Nederland heeft er ook in het verleden altijd in gesteund

[0:57:33] dat er een legitieme regering is die ook die legitimiteit kan effectueren

[0:57:38] En daarvoor is gewoon basisfinanciële middelen om het leger te betalen, om ambtenaren uit te kunnen betalen, is daar gewoon voor nodig.

[0:57:47] Dus mijn vraag is meer, kan Nederland daar een bescheiden rol met andere landen in spelen om te kijken met internationale financiële instellingen

[0:57:56] op welke manier je de legitimiteit op die manier zou kunnen vergroten van de Libanese regering?

[0:58:03] Meneer Van Lansert? Nee. Dan mevrouw Nanninga.

[0:58:07] Dank voorzitter. Ik heb geen glazen bol, maar ik kan voorspellen dat mevrouw Piri van Prohet niet met me eens gaat zijn.

[0:58:13] Maar ik wil toch even opgemerkt hebben dat natuurlijk Hezbollah die oorlog is begonnen, niet Amerika en Israël.

[0:58:21] Die hebben na 7 oktober met Hamas zijn ze daar opgetrokken om die regio te destabiliseren.

[0:58:27] En Iran die zich buiten het nucleaire programma begaf en een nucleaire dreiging dreigt te worden voor de wereld.

[0:58:34] Dus als we het spelletje gaan doen, maar jij deed het eerst, dan denk ik niet dat we naar Amerika en Israël moeten wijzen.

[0:58:41] Ik hoor niet echt een vraag, maar mevrouw Peri mag wel reageren.

[0:58:45] Ja, weet u, hier zijn commissiedebatten van drie uur eigenlijk tekort voor.

[0:58:49] Ik bedoel, het hangt van waar hebben we het dan over? Over welke oorlog?

[0:58:53] Dus volgens mij, voor mevrouw Nanninga begint zij er nu over 7 oktober en alles wat daarna gebeurde.

[0:59:02] Ik denk dat je ook verder terug kan in de tijd.

[0:59:06] Sterker nog, er zijn genoeg discussies al over geweest, ook de afgelopen 2,5 jaar in deze Kamer.

[0:59:13] Waar ik het nu specifiek over had, is de eerste keer dat de Amerikaanse regering echt gewoon in een rechtstreeks militair conflict is geraakt met Iran.

[0:59:23] En dat is natuurlijk eigenlijk vorig jaar zomer voor het eerst gebeurd en drie maanden geleden weer serieus hervat.

[0:59:28] Dat is wat ik nu even definieer als de Iran-oorlog en die is gestart, dat is geen politieke opvatting, dat is gewoon een feit, die is gestart door Netanyahu en Trump en sterker nog zonder toestemming van de VN-veiligheidsraad, zelfs zonder toestemming van het Amerikaanse congres.

[0:59:49] Mevrouw Mellinka.

[0:59:51] Dan moeten de feiten wel op orde zijn. De eerste beschieting was een drone aanval van Iran op Israël in de nacht van 13 op 14 april.

[1:00:05] Dus nogmaals, als we het spelletje willen spelen wie er begon, dat mag, maar dan wel graag op basis van feiten.

[1:00:12] Mevrouw Piri nog?

[1:00:13] Dit wordt een hele rare discussie. Niemand ontkent dat Iran de afgelopen, laten we drie jaar nemen, op verschillende manieren drones, ballistische raketten naar Israël heeft afgevuurd. Niemand ontkent dat.

[1:00:30] Maar vanaf welk moment spreken we van de oorlog?

[1:00:32] Dat was wel het moment dat er massale bombardementen werden uitgevoerd vanuit Israël en de VS.

[1:00:39] Er was geen drone aanval op de VS.

[1:00:41] Sterker nog, dit is een van de discussies die niet alleen politici, maar ook internationale juristen hebben hadden.

[1:00:46] In hoeverre was er sprake van een directe dreiging voor de Amerikanen die zo'n aanval rechtvaardigden?

[1:00:53] Ik ben het eens met de meeste internationale juristen die zeggen dat die er niet was.

[1:00:58] Vandaar dat ik het ook een illegale en roekeloze oorlog noem.

[1:01:01] Daar kunnen we van mening over verschillen.

[1:01:04] Maar laten we nou niet doen alsof...

[1:01:06] Natuurlijk heeft Iran Deroon aan...

[1:01:08] Maar dat noemden we niet de oorlog waarvan we allemaal zeggen...

[1:01:11] Die is drie maanden geleden grootschalig gestart.

[1:01:17] Dan zijn we toe aan het moment waarop ik namens mijn fractie een inbreng wil doen.

[1:01:22] En ik zou mevrouw Piri willen vragen of zij dan even de voorzitter wil zijn.

[1:01:25] Het woord is aan de heer Deroon namens de PVV.

[1:01:33] Het is een front office dat meedoet aan het internationaal diplomatiek verkeer om lid te zijn van internationale organisaties van staten en verdragen te sluiten.

[1:01:44] En het is ook nog een front office dat de schijn van democratie en recht overeind houdt.

[1:01:48] De back office van Iran is de terroristische organisatie van het militair-economisch machtscomplex dat de Iraanse bevolking met terreur eronder houdt,

[1:01:58] zichzelf verrijkt en dat ook elders in de wereld terreur beoefent.

[1:02:03] En vanuit dat back-office worden ook de proxies aangestuurd om elders chaos te veroorzaken en oorlog te voeren, alles in het belang van Iran.

[1:02:11] Dat back-office heet, begrijpt u wel, de Iraanse revolutionaire garde.

[1:02:15] Daar ligt de echte macht en niet bij dat front-office.

[1:02:18] Wat de PVV betreft is er geen reden om met dat front-office in het internationaal verkeer nog zaken te doen.

[1:02:25] Probeer je dat wel, dan houd je de schijn in stand dat de islamitische republiek een acceptabel en te respecteren lid is van de statengemeenschap.

[1:02:33] En de PVV wil niet dat Nederland nog langer meedoet aan dat schimmenspel.

[1:02:37] Het heeft nooit iets opgeleverd en daarom willen wij de Iraanse ambassade in Nederland sluiten.

[1:02:43] Dat hebben we al eerder geprobeerd, maar ik herhaal dat hier opnieuw dat wij dat willen.

[1:02:47] En we vinden het om derzelfde reden ook onbegrijpelijk dat Nederland zich in de VN van het uitbrengen van de stem heeft onthouden.

[1:02:54] en niet gewoon, zoals enkele andere landen, tegen het voorzitterschap door Iran van een organisatie

[1:02:59] die onder andere over vrouwenrechten en andere zaken gaat, dat Nederland daar niet tegen heeft gestemd.

[1:03:05] Dat is niet alleen onbegrijpelijk, ik vind het eerlijk gezegd ook een affront voor ons land.

[1:03:09] De PVV kan zich vinden in de gedachte dat het islamitisch bewind in Iran uitgeschakeld zou moeten worden.

[1:03:15] De poging van de WS en Israël daartoe is onsuccesvol gebleken.

[1:03:19] Er is wel schade toegebracht, maar het bewind in Iran, in Teheraan, is allermins verslagen.

[1:03:25] Een vooruitzicht om dat als norm met militaire middelen te realiseren lijkt er ook niet te zijn.

[1:03:30] Iran heeft behendig de hele regio in de oorlog betrokken en uiteindelijk de hele wereld de gevolgen laten ondervinden door die blokkade van Hormuz.

[1:03:39] In plaats van doorzet van de oorlog wordt er nou onderhandeld tot gisteren, denk ik, maar in ieder geval schijnt dat nu ook afgelopen te zijn.

[1:03:46] En het verloopt in ieder geval niet succesvol.

[1:03:48] En we weten natuurlijk al uit het verleden dat diplomatiek onderhandelen met Iran een bijzonder moeizaam, taai en langdurig gebeuren is.

[1:03:55] En soms ook uiteindelijk dan nog steeds tot niks leidt.

[1:04:00] Complicerend daarbij is nog dat de proxy van Iran in Libanon, Hezbollah, oorlog is gaan voeren tegen Israël op het moment dat die strijd tussen de VS Israël enerzijds en Iran anderzijds uitbrak.

[1:04:12] Dat is gewoon een complicatie die door Iran in het leven is geroepen om zich een voordeel te verschaffen.

[1:04:20] Nou, dat is gelukt.

[1:04:23] Dan de kwestie van de olie- en gasleveringen uit het regio van de Persische Golf.

[1:04:30] Dat is voor Nederland natuurlijk van groot belang voor onze economie.

[1:04:33] En vanuit dat perspectief is het voor ons ook logisch en wenselijk dat Nederland onderzoekt wat kan worden bijgedragen aan het ruimen van zeemijnen.

[1:04:40] En of we de daadwerkelijk inzet ook zullen ondersteunen, kan alleen worden beoordeeld op grond van de situatie tegen de tijd dat het ruimen daadwerkelijk mogelijk lijkt te zijn.

[1:04:50] Onze militairen mogen in geen geval het doelwit van oorlogshandelingen of terrorisme worden.

[1:04:56] Het risico van afsluiting van de straathormoes is erover gezien wat al decennia lang besproken is en nooit goed geadresseerd is, wat als niet bevrederend geadresseerd is.

[1:05:06] De PVV dat er rekening mee moet worden gehouden dat in de toekomst zo'n afsluiting opnieuw zal kunnen gebeuren.

[1:05:12] De regering moet dus na het ruimen van de mijnen niet achteroverleunen.

[1:05:16] Maar ik zou de minister willen vragen om erover te gaan nadenken.

[1:05:20] Hoe gaan we met de situatie van die straat van Noemhoes en het openhouden daarvan verder nadat de mijnen zijn geruimd?

[1:05:30] Dank. Ik zie verder geen interrupties. Dan geef ik het voorzitterschap terug aan de heer de Ronde.

[1:05:35] En dan zal ik nu de vergadering 20 minuten schorsen, laten we maar zeggen tot half 12.

[1:05:41] En dan gaan we luisteren naar de beantwoording door de minister.

[1:31:14] Beste mensen, we gaan weer verder met ons commissiedebat.

[1:31:18] De minister heeft zijn betoog in een aantal blokjes ingedeeld.

[1:31:22] En ik wil niet het aantal vragen bij voorbaat al beperken, maar ik stel voor dat u de vragen zoveel mogelijk stelt aan het eind van een blokje.

[1:31:31] Dan houden we het toch een beetje geserreerd.

[1:31:33] Dan krijgen we geen herhalingen die niet nodig zijn, denk ik.

[1:31:37] Als u daarmee zich in kunt vinden, dan geef ik nooit woord aan de minister voor zijn beantwoording van de gestelde vragen.

[1:31:45] Dank u wel, voorzitter.

[1:31:47] Ik heb inderdaad een korte, inleidende tekst.

[1:31:52] Definiëer kort, maar een inleidende tekst om vervolgens in een aantal blokjes op de vragen in te gaan.

[1:31:59] Een blokje over de onderhandelingen, over de straat van Homoes.

[1:32:03] Over de sancties, over het diaspora effect op Nederland, over mensenrechten en als laatste blokje Libanon, regio, et cetera.

[1:32:17] Voorzitter, het is bijna honderd dagen geleden dat het gewapende conflict tussen de VS en Israël en Iran begon.

[1:32:25] En sinds 8 april geldt een staak te vuren.

[1:32:28] Maar we zien nog steeds regelmatig aanvallen over en weer.

[1:32:31] en ook blijft de vrije doorvaart in de straat van Homoes nog altijd belemmerd met alle gevolgen van dien wereldwijd

[1:32:39] en ook hoe dat onszelf direct raakt.

[1:32:43] Het is belangrijk dat Nederland en Europa niet aan de zijlijn staan.

[1:32:46] Een aantal Kamerleden hebben daar ook al aan gerefereerd.

[1:32:49] Onze belangen staan immers op het spel.

[1:32:51] Stabiliteit in het Midden-Oosten, vrij en veilige internationale handels- en energieroutes

[1:32:55] en daarmee de wereldeconomie en daarnaast blijft het voorkomen van nucleaire proliferatie

[1:33:01] essentieel voor de veiligheid van niet alleen de regio zelf, maar ook Europa en de internationale

[1:33:06] rechtsorde. We steunen de diplomatieke inzet van een reeks bemiddelaars, waaronder Pakistan,

[1:33:11] een aantal golfstaten staan hiermee ook voortdurend in contact. We spreken uiteraard met de VS en met

[1:33:17] Iran en ik hoop dat een deel van ons ambassadenteam binnenkort weer kan opereren vanuit Teheran als

[1:33:23] de veiligheidssituatie niet verder verslechtert. In navolging op een aantal Europese partners die

[1:33:28] ook weer vanuit Iran werken.

[1:33:30] En dat is van belang omdat we in tijden van deze enorme spanningen juist diplomatie nodig

[1:33:35] hebben.

[1:33:36] Tegelijkertijd moeten we erkennen dat onze rol in deze fase ook beperkt is en dat is onderdeel

[1:33:41] van de bredere analyse die erop neerkomt dat Europa zich beter moet organiseren om zijn

[1:33:46] belangen wereldwijd te kunnen behartigen.

[1:33:49] Afgelopen week hadden mijn EU-collega's en ik zelf de kansen om over Hormuz en Iran gedachten

[1:33:55] uit te wisselen met de ministers van Buitenland, Zaken van Saudi-Arabië en India.

[1:33:59] Op Cyprus, twee sleutellanden die de zware gevolgen van de crisis ondervinden en het veel op hoe breed de overeenstemming is tussen beide landen en de EU, dat vrije doorvaart door de straat van de moes niet ter discussie mag staan en dat tegelijkertijd onze regio's en omgebaat zijn bij de bescherming en diversificatie van energie- en handelsroutes, nu de huidige crisis de kwetsbaarheid van bestaande afhankelijkheden ook blootlegt.

[1:34:26] Hoewel we ons dus actief inzetten voor een diplomatiek akkoord, moeten we ook rekening houden met een langdurige conflict situatie en zelfs hernieuwde militaire escalatie.

[1:34:35] We moeten voorbereid zijn op een deelakkoord waarin er wel op een korte termijn wellicht een oplossing voor de straat van Hormuz wordt gevonden,

[1:34:42] maar geen duurzame oplossing voor de diverse dreigingen die van Iran uitgaan en die we niet uit het oog mogen verliezen.

[1:34:48] We zetten als Nederland actief in het Brits-Franse initiatief de homoescoalitie op allerlei domeinen.

[1:34:57] Dus diplomatiek op het gebied van sancties en op het gebied van militair.

[1:35:01] Vorige week informeerde ik samen met de minister van Defensie uw Kamer over de militaire voorbereidingen die plaatsvinden.

[1:35:07] Zo verplaatst we op dit moment mijn bestrijdingscapaciteiten naar het NAVO-vlootverband in de Middellandse Zee.

[1:35:12] En bereiden we de eventuele inzet van een gecombineerd surge, duik en explosieve opruimingsteam voor.

[1:35:19] Mogelijk vanaf een ondersteuningsvaartuig.

[1:35:22] En de definitieve inzet die blijft daarbij afhankelijk van de mate waarin wordt voldaan aan de randvoorwaarden.

[1:35:28] Waaronder een einde aan de vijandelijkheden.

[1:35:30] En tegelijkertijd zal de situatie nooit 100% veilig zijn.

[1:35:33] Onze militairen zijn getraind om juist in die omstandigheden te kunnen opereren.

[1:35:38] Dat is ook hun vak.

[1:35:39] En dan kon de streep nogmaals dat er nog geen beslissing is genomen over de inzet.

[1:35:44] Zodra daartoe aanleiding is, wordt uw Kamer conform de artikel 100 procedure geïnformeerd.

[1:35:49] Los van militaire inzet heeft Nederland een voortrekkersrol binnen de coalitie ten aanzien van de inzet van sancties,

[1:35:56] andere economische maatregelen tegen Iran vanwege de blemmeringen in de straat van Omoes.

[1:36:00] We trekken hierin nauw op met een brede groep landen binnen en buiten Europa,

[1:36:03] waarbij ik ook wil benadrukken hoe belangrijk het is dat we hier heel scherp op zijn,

[1:36:07] op vrije doorvaart in de straat van Omoes. Die belemmeren is buiten het internationaal recht.

[1:36:12] En juist nu met een internationale coalitie hier heel scherp op zijn, voorkomt hopelijk ook dat andere landen elders in de wereld het in hun hoofd halen om de vrije doorvaart te belemmeren.

[1:36:23] Het conflict heeft ook impact op onze binnenlandse veiligheid.

[1:36:26] We wachten de onderzoeken af naar de aanslagen op Joodse objecten en financiële instellingen met Amerikaanse link in Nederland.

[1:36:33] Maar we houden rekening met alle scenario's, waaronder ook met een mogelijke link met Iran.

[1:36:36] We blijven alert en nemen waar nodig maatregelen om de veiligheid van objecten en personen met een verhoogde dreiging te verbeteren en doen we ook in goed overleg met internationale partners.

[1:36:47] Tegelijkertijd blijven ook de interne ontwikkelingen in Iran zorgwekkend.

[1:36:52] Na het uitschakelen van delen van de Iraanse top is sprake van herschikking binnen het regime waarbij geen enkele aanwijzing bestaat voor een meer gematigde koers.

[1:37:01] We mogen de Iraanse bevolking dus niet vergeten.

[1:37:04] Door internetrestricties en repressie blijft veel van de situatie binnenlands buiten beeld.

[1:37:10] Er zijn tekenen dat die internetblokkade wat versoepeld wordt.

[1:37:13] Dat is een klein lichtpunt, maar wij blijven aandacht vragen voor de mensenrechten en steun uitspreken voor het Iraans maatschappelijk middenveld en ook de diaspora.

[1:37:26] En zoals voorzitter, vele Kamerleden ook al hebben aangegeven, kan een debat over Iran niet worden losgezien van de situatie in de bredere regio.

[1:37:34] en de verandige houding van Teheran versus Israël en de manier waarop Iran daartoe gebruik maakt van strijdgroepen in de regio.

[1:37:41] We kennen de negatieve weerslag van de Iraanse invloed op de door Teheran gesteunde gewapende fracties in Syrië, Irak, Libanon, Gaza, Jemen.

[1:37:51] En onze inzet met betrekking tot Iran kan daarvan niet los worden gezien.

[1:37:54] En in die context blijven we ons ook inzetten voor verbetering van de humanitaire situatie

[1:37:59] en het vinden van een diplomatieke oplossing van de conflicten in Libanon en de Palestijnse gebieden.

[1:38:04] En we zien hoe we de negatieve Iraanse invloed in Syrië, Irak en Jemen kunnen tegengaan.

[1:38:10] Vele van deze onderwerpen zijn langsgekomen.

[1:38:12] Ik ga in op een aantal specifieke vragen die u ook in dit kader heeft gesteld.

[1:38:22] Allereerst voor wat betreft de onderhandeling.

[1:38:27] Meneer Dekker heeft nu al een vraag na de aanleiding van de inleiding.

[1:38:30] Gaat u gaan.

[1:38:30] Ja, de inleiding is hiermee beëindigd, toch?

[1:38:32] Dan kan ik een vraag stellen.

[1:38:34] De minister had het over gesprekken die gevoerd worden met Iran ook.

[1:38:40] Zijn dat bilaterale gesprekken van Nederland met Iran?

[1:38:42] Is daar sprake van?

[1:38:44] En zo ja, wat is dan de aard en inhoud van die gesprekken?

[1:38:47] Minister.

[1:38:48] Wij hebben contact met alle partijen die in en rond het conflict spelen.

[1:38:55] Dus met name ook met de onderhandelaars die direct te maken hebben ook met de onderhandelingen.

[1:39:00] Ik heb zelf eenmaal contact gehad met mijn Iraanse collega, waarbij ik onze grote zorgen heb overgebracht over de situatie, over de mensenrechten en de situatie van mensen in Iran.

[1:39:14] En onze wens dat er snel een oplossing komt en dat de vrije doorvaart in de straat van Omoes wat ons betreft ook niet onderhandelbaar is.

[1:39:24] Als er verder geen vragen zijn, dan geven we nu het blok.

[1:39:26] Het was meer een soort preek, als ik het dan mag zeggen, dan een open gesprek, als ik het goed begrijp.

[1:39:35] Dit was de boodschap van mijn kant.

[1:39:37] Dan is er vanzelfsprekend ook een boodschap aan de andere kant.

[1:39:40] Maar over de inhoud van de bilaterale gesprekken, anders dan de boodschap die ik gebracht heb, kan ik daar geen uitspraak over.

[1:39:46] Kunnen we nu naar het brokje onderhandelingen?

[1:39:50] Voorzitter, waarbij ik begin met de vraag die ook door verschillende Kamerleden in de interrupties met elkaar is besproken.

[1:39:59] En dat is de positie van het kabinet als het gaat om de aanvallen van de VS en Israël en ook in het kader van het internationaal recht.

[1:40:09] En die situatie blijft en onze positie daar blijft ongewijzigd als het gaat om de start van het conflict.

[1:40:18] Dus op basis van de informatie die het kabinet heeft vallen de Amerikaanse en Israëlse aanvallen waarmee het conflict begon.

[1:40:29] niet binnen het internationaal recht.

[1:40:32] De doelstellingen waarmee de oorlog is begonnen zijn ook nog niet volstrekt duidelijk gemaakt door de partijen.

[1:40:39] Dat is aan hen.

[1:40:41] Maar tegelijkertijd hebben wij ook de enorme dreiging van het Iraanse regime gezien.

[1:40:48] Voor de eigen bevolking, voor de regio, het nucleaire programma, de steun aan de proxies,

[1:40:54] de lange arm van Teheran tot in Nederland aan toe,

[1:40:56] Steun van Rusland bij de invasie aan Oekraïne, et cetera.

[1:41:01] En dat betekent dat wij nog steeds begrip hebben voor het feit dat de VS en Israël zich genoodzaakt voelden om die acties te ondernemen.

[1:41:15] Tegelijkertijd hebben wij natuurlijk ook grote zorgen over de impact van het conflict en de wijze dat het conflict nog steeds voortduurt.

[1:41:24] En roepen wij ook alle partijen op om met een diplomatieke oplossing te komen voor dit conflict.

[1:41:30] Omdat uiteindelijk, en dat hebben we ook steeds gezegd in het kader van deescalatie,

[1:41:35] dat uiteindelijk een diplomatieke oplossing van dit conflict de enige mogelijke oplossing is.

[1:41:40] Meneer Piri.

[1:41:41] Ja voorzitter, dit is toch frappant.

[1:41:43] De fractievoorzitter van het CDA was volgens mij klip en klaar.

[1:41:47] Ik heb nog eens uitgeschreven de tekst die hij op tv sprak.

[1:41:51] Volgens mij is er geen politicus meer die nog het woord begrip zou gebruiken.

[1:41:56] En volgens hem had het kabinet toch inmiddels ook een andere lijn ingenomen.

[1:42:00] En nu hebben we hier het eerste debat waarbij we het kabinet erop kunnen bevragen.

[1:42:04] En er wordt gewoon gehaald, gewoon begrip.

[1:42:06] Dus ik vraag me gewoon af, als ik twee van de drie coalitiepartijen

[1:42:10] toch echt duidelijke andere bewoordingen hoor zeggen,

[1:42:13] of de minister dan gewoon eenzijdig het VVD-standpunt inneemt namens het kabinet.

[1:42:18] Minister.

[1:42:20] Nou, voorzitter, het begrip van het kabinet en ook wat we continu blijven uitspreken zit in de reële dreiging die Iran heeft, die ik net uitgebreid besproken heb.

[1:42:31] Er zijn tegelijkertijd grote vragen te stellen over waar het conflict zich bevindt, de impact, de uiteindelijke oplossing.

[1:42:38] En we zien ook geen tekenen van regime change in Iran, dus daar hebben we grote zorgen over.

[1:42:45] En daar zitten de zorgen, maar ik denk uiteindelijk niet dat er heel veel verschil zit in de woorden, voorzitter, die gesproken worden.

[1:42:54] Maar dit is het standpunt van het kabinet.

[1:42:57] Mevrouw Piri heeft nog een vervolgvraag.

[1:42:59] Voorzitter, je kunt Oost-Indisch doof zijn, maar hoe de ene coalitiepartij kan praten over illegaal, roekeloos, domme actie.

[1:43:10] Andere coalitiepartij, ik zou het woord begrip, zou ik echt niet meer in de mond nemen.

[1:43:14] En een derde coalitiepartij, nog steeds begrip, alle steun, voor zowel de VS als Israël, wat ze doen.

[1:43:21] Ja, om dan net te doen alsof daar geen verschil van inzicht in is, voorzitter, dan neemt de minister de Kamer niet serieus.

[1:43:27] Dus nogmaals, volgens mij vroegen wij niet, heeft het kabinet begrip voor de reële dreiging?

[1:43:33] Dat zit in het antwoord van de minister.

[1:43:34] Maar gewoon nog steeds, vandaag de dag, vindt het kabinet nog steeds, zeggen ze, nou we hebben nog steeds gewoon begrip voor wat Amerika en Israël hier ongeveer honderd dagen geleden gestart zijn.

[1:43:46] Minister.

[1:43:48] Nou, zoals wij aan het begin, en dat blijven gaan herhalen, het begrip zit in het feit dat Israël en VS zich genoodzaakt voelden de acties uit te voeren op basis van de reële dreiging die Iran vormt.

[1:44:00] En daar heb ik vele elementen van benoemd.

[1:44:03] Tegelijkertijd heb ik ook aangegeven, ook namens het kabinet, dat de acties met informatie die we hebben buiten het internationaal recht vallen.

[1:44:11] En we altijd alle partijen oproepen zich aan het internationaal recht te houden.

[1:44:15] We hebben ook aangegeven, deescalatie was meteen vanaf het begin onze oproep namens het kabinet op alle partijen.

[1:44:21] En dat is het nog steeds, omdat een diplomatieke oplossing de enige manier is om dit conflict te beëindigen.

[1:44:26] En dat is het standbunt van het kabinet.

[1:44:31] Voorzitter, als je dan kijkt naar, laten we dan de woorden van de minister serieus nemen.

[1:44:36] We hebben een begrip vanwege de reële dreiging.

[1:44:39] Is door de, wat mijn fractie, illegaal en roekeloze oorlog, die gestart is door de VS en Israël,

[1:44:45] is die reële dreiging van Iran nou afgenomen de afgelopen drie maanden?

[1:44:52] Voorzitter, dat vind ik een hele goede vraag, waar ik ook niet alle informatie toe heb.

[1:44:56] Dus dat betekent dat we daar enigszins samen over zouden moeten speculeren.

[1:45:02] We zien dat er groot schade is toegebracht aan raketinstallaties, aan een nucleair programma, et cetera.

[1:45:09] Er zijn tegelijkertijd, wat ik net ook al aangaf, zien we dat er geen tekenen zijn van regime change dat het Iraanse regime nog stevig zit.

[1:45:15] Dat is ook de reden dat de straat van homoes geblokkeerd is.

[1:45:20] De doelstellingen van de VS en Israël zijn ons niet meegegeven.

[1:45:26] Dus daar kan ik het ook niet op beoordelen.

[1:45:29] Dat maakt ook dat wij nog steeds grote zorgen hebben over de situatie daar.

[1:45:33] En hoe uiteindelijk dit conflict niet alleen enorme impact heeft op de regio en op ons.

[1:45:38] Maar ook dat er een diplomatieke oplossing nodig is die nog niet gevonden is.

[1:45:43] Van Piri.

[1:45:44] Ja, tot slot hierover voorzitter.

[1:45:45] Kijk, er was natuurlijk gewoon ooit een diplomatieke oplossing waar Europa gewoon heel actief aan heeft bijgedragen.

[1:45:51] Daar moeten we ook niet naïef over zijn.

[1:45:52] En volgens mij, met alle mitsen en maren, was dat akkoord vele malen beter dan de situatie waar we vandaag de dag in zijn beland.

[1:45:59] Ik denk dat die reële dreiging van Iran alleen maar erger is geworden.

[1:46:04] De kans, terwijl zij in onderhandelingen zaten met de VS en vervolgens op dat moment er een aanval plaatsvindt op Iran,

[1:46:12] maakt de kans dat Iran bereid is tot onderhandelingen te komen vele malen kleiner.

[1:46:16] Als je kijkt nu hoe China alles aanvult van de Iraanse defensieindustrie.

[1:46:25] Als je kijkt naar de golfstaten, die zouden zeker het antwoord niet zeggen dat de dreiging van Iran is afgenomen.

[1:46:32] Kijk naar wat er vandaag de dag ook nog steeds gebeurt in buurlanden qua aanvallen.

[1:46:38] Dus ik denk een hele duidelijke analyse van de CDA-fractievoorzitter, die daar tenminste eerlijk over durft te zijn.

[1:46:44] De dreiging en de kans dat we ooit weer komen tot dat diplomatieke akkoord is door deze roekeloze actie eigenlijk alleen maar kleiner geworden.

[1:46:54] En waarom kan het kabinet dat gewoon niet herkennen?

[1:46:59] Voorzitter, in de zorgen denk ik dat mevrouw Pieri en ik niet ver uit elkaar liggen.

[1:47:04] We hebben groot zorgen over de huidige situatie.

[1:47:08] tegelijkertijd uiteindelijk kunnen we alleen straks beoordelen hoe dit gelopen is op basis van

[1:47:14] een diplomatiek akkoord wat er ligt en daar kennen we de inhoud nog niet van en we kennen de uitvoering

[1:47:20] nog niet van en uiteindelijk zal dat ook mee bepalen als wij straks terugkijken naar hoe dit

[1:47:26] conflict gestart is en hoe dit verlopen is en of dat het dan met de kennis die we dan hebben ook

[1:47:31] verstandig was richting het verleden.

[1:47:33] Maar over waar we nu staan ben

[1:47:35] ik helder geweest over de kabinetspositie.

[1:47:39] Minister Kanvelder met zijn...

[1:47:40] Nee, mevrouw Zorber heeft ook een vraag.

[1:47:42] Gaat u gaan. Dank u wel. Ja, ik twijfelde

[1:47:44] even omdat ik niet telkens hetzelfde debat

[1:47:46] wil herhalen, maar het roept wel vragen op

[1:47:48] vooral die laatste zin. We beoordelen

[1:47:50] op basis van het akkoord wat er dan ligt

[1:47:52] of hoe we terugkijken naar deze

[1:47:54] situatie, terwijl de minister wel erkent

[1:47:56] het is een schending van het internationaal recht

[1:47:58] en de minister ook ziet wat de gevolgen

[1:48:00] zijn voor mensen in Iran

[1:48:02] voor het aantal executies wat toeneemt, voor de repressie die toeneemt,

[1:48:06] voor meer dan miljoen Iraniërs die nu op de vlucht zijn door die aanvallen.

[1:48:10] Nou, dat is nogal wat voor de regio die in brand staat en voor de energierekening

[1:48:14] en de mensen die hier in Nederland in de problemen komen en de boodschappen die we kunnen betalen.

[1:48:18] Maar dan hoeft deze minister toch niet te wachten totdat er een akkoord ligt

[1:48:22] om dan te kunnen beoordelen dat deze hele situatie die ik nu schets en de noden van de mensen

[1:48:29] En hoe mensen nu in de knel komen, gewone mensen daar en gewone mensen hier, om daar een oordeel over te hebben.

[1:48:35] Dit is een bende, dit was geen goed idee, hier hebben wij kritiek op richting de VS en Israël.

[1:48:42] Voorzitter, de laatste zin die ik zojuist sprak heeft alles te maken met de woorden van mevrouw Piri over dat de situatie slechter gaat zijn dan het was.

[1:48:56] Dat de dreiging alleen maar groter is geworden, et cetera.

[1:48:59] Kijk, uiteindelijk hangt dat natuurlijk ook samen met een akkoord wat gesloten is en hoe dat uitgevoerd wordt.

[1:49:04] Daar waren mijn woorden op gericht.

[1:49:06] En dan, op het moment dat je dat weet, kun je iets zeggen over wat voor verandering heeft dit nou gebracht.

[1:49:13] Voorzitter, voor de rest, over alles daarvoor, over de situatie waar we nu zijn, hoe het conflict gestart is,

[1:49:18] heb ik net de positie van het kabinet gegeven.

[1:49:25] Voorzitter, maar dat vind ik toch te makkelijk.

[1:49:26] Want beoordelen of de situatie slechter of beter is dan die was.

[1:49:30] Als je nu kijkt naar de invloed op de levens van mensen.

[1:49:34] Dat mensen hun leven hebben verloren.

[1:49:35] Die krijgen dat nooit meer terug.

[1:49:37] Hun familie krijgen die mensen nooit meer terug.

[1:49:38] Die mensen zijn weg.

[1:49:40] Slachtoffers die zijn gevallen.

[1:49:41] Gewonden die zijn gevallen.

[1:49:42] Mensen die vermist raken nu door het Iraans regime.

[1:49:45] Maar ook de meisjes die hun leven zijn verloren na die aanval op die meisjesschool.

[1:49:49] Ja, dat zijn dingen die nu zijn gebeurd.

[1:49:51] Die kun je nooit meer herstellen.

[1:49:52] Dat kan nooit een uitkomst zijn die dat goed praat.

[1:49:55] En daarom heb ik een beetje moeite met de redenering van deze minister dat we nog maar even moeten kijken of de uitkomsten hiervan goed of slecht zijn geweest.

[1:50:03] Als je kijkt naar de onomkeerbare gevolgen die het nu al heeft voor zo ontzettend veel mensen.

[1:50:10] En zou de minister daar niet veel harder op moeten oordelen, ook richting de VS en ook richting Israël?

[1:50:17] Minister.

[1:50:19] Nee, ook ik zie die effecten daarvan en de grote zorgen over met name inderdaad de Iraanse bevolking en de enorme impact die dat heeft.

[1:50:29] Tegelijkertijd zagen we ook voor dit conflict enorme slachtoffers die het Iraanse regime ook maakte onder de eigen bevolking.

[1:50:36] Waar natuurlijk grote zorgen over zijn en geweest zijn.

[1:50:41] Dat zit in het deel van mijn verhaal waarin ik aangeef dat Iran een seriële dreiging was voor de buitenwereld, maar ook voor de eigen bevolking.

[1:50:51] Nogmaals, ik heb de positie van het kabinet over waar we staan in het conflict en hoe we daar gekomen zijn en hoe we daar naar kijken, heb ik gegeven.

[1:50:58] Mijn woorden over een eventueel akkoord en wat dat dan vervolgens betekent, heeft alles te maken met hoe kijken we straks terug naar of de situatie voordat dit startte beter was

[1:51:10] dan dat het is na afloop.

[1:51:14] Maar het is volstrekt helder.

[1:51:15] Ik kan de lijn nogmaals herhalen, maar die heb ik al een aantal keer gegeven.

[1:51:19] Volgens mij ben ik ook duidelijk geweest over hoe het kabinet aankijkt tegen deze situatie.

[1:51:24] Volgens mij zitten we nog steeds in een plotje onderhandelingen.

[1:51:26] Dan kan de minister daarmee voortgaan.

[1:51:31] Ja, voorzitter, waarbij we inderdaad al een aantal dingen besproken hebben.

[1:51:46] Mevrouw Maas vroeg nog specifiek naar de oplossing voor het verrijkte uranium en welke mogelijkheden wij zien.

[1:52:00] Waarbij het inderdaad ook volstrekt helder is dat de mate waarin dit uranium verrijkt is en de hoeveelheid daarvan geen enkele civiele toepassing dient.

[1:52:11] Er moet een diplomatieke oplossing worden gevonden.

[1:52:16] En wat ons betreft is een akkoord over dat nucleaire programma en toezicht daarop is een belangrijk onderdeel, net als het Iraanse ballistische raketprogramma.

[1:52:24] Daar is de EU eensgezind over. Daar spreken we natuurlijk veel gezamenlijk over.

[1:52:30] En wij zouden natuurlijk ook graag zien dat Iran zich zo snel mogelijk en onvoorwaardelijk aan alle verplichtingen rond het nucleaire programma houdt.

[1:52:41] En dat betekent inderdaad gewoon een hele belangrijke rol voor de inspecties van het internationale atoomenergieagentschap.

[1:52:53] Ja, voorzitter, ik denk dat de vragen die ik in dit blokje had, dat we zojuist die wel besproken hebben.

[1:53:02] Het tweede blokje...

[1:53:10] Sorry, mevrouw Maas, u wilt u nog vragen?

[1:53:13] Ga uit de gang.

[1:53:14] Geen vervolg, graag naar aanleiding van uw antwoord.

[1:53:17] Het is heel duidelijk dat u zegt, daar moet natuurlijk ook een oplossing komen voor de nucleaire voorraad en voor die ballistische raketten.

[1:53:26] Maar mijn vraag ging ook heel erg specifiek over, is uw beeld dat dat nu ook echt een onderdeel zal zijn van een deal?

[1:53:33] Of is het zo, dat is namelijk mijn beeld, dat wat er op dit moment gebeurt echt alleen maar gaat over de heropening van de straat van Hormuz.

[1:53:41] En dat het daarna dan nog onderhandeld moet worden over de rest.

[1:53:45] En dat is natuurlijk zeer zorgwekkend.

[1:53:47] Minister.

[1:53:51] Ja, voorzitter.

[1:53:52] Dat zou inderdaad zeer zorgwekkend zijn.

[1:53:54] Dat bovenal.

[1:53:55] Dus wat ik ook net heb aangegeven is dat het nucleaire programma grote zorgen met zich meebrengt.

[1:54:01] En dat dat onder internationaal toezicht moet staan.

[1:54:04] En dat daar absoluut belemmering in moet zitten.

[1:54:08] Ik vind het lastig om uitspraken te doen over of dat het wel of niet onderdeel zou zijn van een deal.

[1:54:13] Wat ons betreft is dat onderdeel van een deal.

[1:54:16] Maar de onderhandelaars zoeken natuurlijk ook naar een weg vooruit, waarbij wellicht niet alles op hetzelfde moment inderdaad onder een akkoord gevat zal worden.

[1:54:27] Logischewijs vanuit onze kant hopen we dat ook daar duidelijke akkoorden over komen.

[1:54:34] Dan heeft meneer Dekker nog een vraag.

[1:54:36] Ja, voorzitter, als je reëel bent is het toch heel raar om, nadat je Iran hebt aangevallen en verzocht hebt om een wapenstilstand zelf, dat komt uit het westen.

[1:54:47] Dat je ze dan op gaat leggen, althans tracht op te leggen om hun balistische raketten af te bouwen.

[1:54:52] Dat is hun verdedigings- en aanvalsmechanisme, dat is toch een hele vreemde gang van zaken.

[1:54:58] Dat kan toch nooit een serieus startpunt voor onderhandelingen zijn.

[1:55:02] Minister.

[1:55:04] Voorzitter, het balistische raketprogramma van Iran is onderdeel van de reële dreiging die het raadse regime vormt.

[1:55:11] Ook voor de wijdere regio, zelfs met bereik richting Europa.

[1:55:15] Dus vanzelfsprekend is die reële dreiging van Iran voor de omgeving, wat ons betreft inderdaad onderdeel van die onderhandelingen, om daar duidelijke akkoorden over te sluiten.

[1:55:26] Meneer Drekker.

[1:55:27] Nog een keer proberen. Je zou kunnen zeggen, als je die raketten niet weg doet, vallen we je aan.

[1:55:33] Maar ze zijn al aangevallen en ze hebben die raketten gebruikt om juist die aanval te weerstaan.

[1:55:39] Dus ik vind het zo irreëel om dat als inzet van onderhandelingen te kiezen, zeker in deze fase.

[1:55:45] omdat je weet dat dat natuurlijk per definitie niet gaat gebeuren.

[1:55:47] Dus ik vraag me af of je niet een stap terug zou kunnen doen en iets breder zou kunnen kijken

[1:55:52] wat is nou reëel hier, wat is de positie van Iran dan en wat zou haalbaar zijn?

[1:55:56] Want dit is per definitie niet haalbaar en dan blijf je eindeloos in cirkels ronddraaien, in mijn gevoel.

[1:56:01] Minister.

[1:56:02] Voorzitter, alle onderhandelingen, zeker complexe onderhandelingen als deze,

[1:56:06] dat is een breed pakket aan zaken die daarin meegenomen worden.

[1:56:09] Maar ik denk dat het heel verstandig is om een heel duidelijk akkoord te hebben over de dreiging die Iran volgt.

[1:56:14] vormt naar de verdere regio.

[1:56:16] En dat is uiteindelijk ook aan de onderhandelaars om daar een oplossing voor te vinden.

[1:56:23] Ook nog meneer Van Dijk.

[1:56:25] Nog even hierop doorgaand, volledig eens met wat de minister zegt over de nucleaire dreiging.

[1:56:31] Dat het onderdeel zou moeten zijn uiteindelijk van een eindakkoord.

[1:56:34] Je moet niet denken aan een soort siëtisch Noord-Korea wat dat betreft.

[1:56:39] Als het daarover gaat, hoort hij er ook bij.

[1:56:42] Ik zou dat ook deel moeten uitmaken van het akkoord wat betreft Nederland.

[1:56:46] een eind aan de steun aan een Gezbollah, aan Hamas en vergelijkbare terreurgroepen?

[1:56:54] Minister.

[1:56:56] Ja, voorzitter.

[1:56:56] Kijk, wat Nederland betreft natuurlijk alle elementen van de dreiging die Iran vormt

[1:57:00] voor de eigen bevolking en de omgeving en de wijdere regio,

[1:57:04] zouden wij idealiter natuurlijk in het akkoord gevat zien worden.

[1:57:08] En zeker deze zorgen en ook de mogelijkheden tot escalatie die dat biedt

[1:57:14] ook voor Iran en de druk op de regio, dat is gewoon een grote zorg.

[1:57:21] Dus ik hoop van harte dat dat het geval is.

[1:57:24] Mevrouw Maas vroeg natuurlijk, waar staan we ongeveer en de verwachtingen daarvan?

[1:57:28] Dat vind ik lastig om daar verder inhoud aan te geven nu.

[1:57:34] Gaat u verder met betrokken, meneer Slechtsman?

[1:57:42] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:57:45] Even systeem aanbrengen.

[1:57:46] De straat van Hormoes, missie, secundaire effecten. Ik heb daar iets van gezegd over in de inleiding.

[1:57:59] Mevrouw Dobbe vroeg specifiek dat er feitelijk al een missie zou zijn omdat we voorsorteren, omdat we prepositioneren.

[1:58:13] de mijnenjager die gaat onderdeel uitmaken van een doorlopend aanwezig navelvlootverband

[1:58:18] van mijnenbestrijdingsvaartuigen in de Mennelandse Zee

[1:58:23] prepositionering betekent dat materiaal tijgen en efficiënt beschikbaar is voor mogelijke inzet

[1:58:27] ik heb geleerd dat mijnenjagers niet zo snel varen

[1:58:30] dus dat betekent als je ze in wil zetten dat je ze zal moeten prepositioneren op het moment dat de gelegenheid daartoe is

[1:58:34] omdat uiteindelijk mocht de situatie toelaten om de vrije doorvaart in de straat van Homoes te kunnen garanderen

[1:58:40] Dan wil je dat zo snel mogelijk doen en niet een aantal weken moeten wachten voordat de capaciteit ter plaat is om die vrije doorvaart mogelijk te maken.

[1:58:49] Het kabinet, zoals ik ook in mijn inleiding zei, heeft nog niet besloten over een eventuele Nederlandse militaire bijdrage.

[1:58:55] En als het kabinet daadwerkelijk besluit, dan informeren wij de Kamer daarover via de artikel 100-procedure.

[1:59:04] mevrouw Dobben haalde ook nog aan

[1:59:07] maar ziet u dan de risico's daarvan

[1:59:09] dat wij genoemd worden als de titel van de brief die we naar de Kamer sturen

[1:59:13] het is volstrekt duidelijk dat Nederland onderdeel is van deze coalitie

[1:59:18] dat we daar heel actief onze rol in pakken

[1:59:21] dat kan met risico's komen

[1:59:22] maar uiteindelijk het grootste risico is dat die straat van humoes dicht blijft

[1:59:26] en de kracht van de breedte van de internationale coalitie

[1:59:28] is dat meerdere partijen daar bereid zijn een stukje van de verantwoordelijkheid te dragen

[1:59:32] Dit kabinet is absoluut bereid om een stukje van de verantwoordelijkheid te dragen onder de juiste omstandigheden.

[1:59:40] Mevrouw van der Werf vroeg naar hoe ziet de coalitie er nu precies uit en wat we verwachten van partners buiten Europa.

[1:59:48] De coalitie is onder leiding van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk.

[1:59:52] De militaire planningsproces voor de internationale missie is bijna afgerond.

[1:59:59] De coalitie is breder dan alleen het militaire spoor, ook diplomatieke inspanningen, ook coördinatie van drukmiddelen als sancties om Iran naar de onderhandelingstafel te bewegen.

[2:00:12] En we zien dat er concreet nu brede diplomatieke steun is.

[2:00:17] Dat getuigt ook de gezamenlijke verklaringen van de Homo's coalitie.

[2:00:21] Stemmingen in multilaterale fora, meer dan 50 landen, onder andere landen uit de golf, Japan, Zuid-Korea, India, Singapur.

[2:00:28] Er zijn natuurlijk vele landen hierbij in politieke zin betrokken.

[2:00:33] En we zetten ook in op een zo breed mogelijke internationale coalitie.

[2:00:36] Dus ook met deelnemen van buiten Europa.

[2:00:40] Een vraag van mevrouw Dodder.

[2:00:43] Ja, dank u wel.

[2:00:44] En dat was naar aanleiding van de beantwoording van de minister op mijn vragen over de missie en de inzet in de straat van Hormuz.

[2:00:50] Ik had daar een aantal specifieke vragen over gesteld.

[2:00:53] Omdat ik me zorgen maak.

[2:00:54] Niet zozeer omdat wij onder geen beding, als er een duurzaam akkoord ligt,

[2:00:59] een eventuele bijdrage aan het openen van de straat van der Moes zouden kunnen steunen.

[2:01:03] Dat is het niet.

[2:01:04] Het punt is dat debat hebben we nog helemaal niet gevoerd.

[2:01:07] En er zijn er een aantal dingen waar wij ons zorgen over maken.

[2:01:10] Ten eerste, hoe wordt de VS dan aangesproken op hun verantwoordelijkheid?

[2:01:14] Want wij draaien in feite wel op voor de ellende die zij hebben veroorzaakt.

[2:01:19] Wordt daar ook een gesprek over gevoerd?

[2:01:21] Worden zij bijvoorbeeld als ze geen mijneveger hebben zelf, mijnejager hebben zelf,

[2:01:24] Dan betalen ze dan mee aan onze inzet.

[2:01:27] Dan hoeft dat niet alleen van de Nederlandse belastingbetaler te komen.

[2:01:30] Zijn die gesprekken gevoerd, worden die gevoerd.

[2:01:32] En ziet deze minister ook het risico, ook voor de Kamer, dat wij straks nog voor de vorm een briefje krijgen, maar dat het schip al onderweg is.

[2:01:41] En dat een artikel 100 procedure echt wel meer moet zijn dan dat.

[2:01:45] Het is niet alleen we sturen een briefje naar de Kamer en dan mag de Kamer er bijna achteraf nog wat van vinden.

[2:01:49] De Kamer wil ook dingen meegeven voorafgaande aan zo'n missie.

[2:01:53] En dat kan natuurlijk niet als dat schip daar al ligt en al bijna onderweg is.

[2:01:57] Dus misschien kan de minister daar nog wat over zeggen.

[2:02:00] Minister.

[2:02:03] Voorzitter, de inzet van het kabinet in de coalitie is een hele brede internationale coalitie.

[2:02:09] De VS is daar geen onderdeel van.

[2:02:14] In het spreken met de VS roepen wij hen ook continu op om te komen tot een diplomatieke oplossing met Iran.

[2:02:25] Maar een eventuele missie binnen die internationale coalitie, dat is een missie omdat veel van deze internationale partners een stukje van de verantwoordelijkheid dragen voor de belangen die wij ook hebben.

[2:02:37] Namelijk het openen van die straat van de moest gezien, de enorme impact die het heeft op ons.

[2:02:43] En niet alleen op ons, want wij zien natuurlijk de prijzen stijgen en dat doet heel veel mensen pijn.

[2:02:48] Veel mensen die die rekeningen ook niet kunnen betalen, dus dat is een grote zorg.

[2:02:52] Als we kijken naar het zuiden van onze wereld, daar zien we natuurlijk ook gewoon voedsel- en energietekorten komen.

[2:02:58] Dus dat betekent dat we een groot belang zien op dat gebied.

[2:03:04] Voor wat betreft het gesprek met de Kamer over de missie.

[2:03:08] Wij informeren de Kamer continu over de gesprekken in de coalitie, de stappen die Nederland zet, waar we zijn en in dit geval ook het prepositioneren.

[2:03:23] En op het moment dat daar een besluit voor ligt, dan hebben we dat debat ook met de Kamer in het kader van de artikel 100-procedure.

[2:03:34] Ja, een vervolgvraag daarop. Maar dat is dan toch in ieder geval een niet goede situatie.

[2:03:42] Zoals die minister schetst, dat de VS geen enkele rol speelt in het weer openmaken van de straat van der Moes.

[2:03:48] Behalve dan dat ze deze oorlog inderdaad moeten beëindigen en tot een akkoord moeten komen.

[2:03:52] Met Iran, want dat moet natuurlijk sowieso gebeuren, dan moet daar vrede komen.

[2:03:55] En als er dan een duurzaam akkoord ligt, dan heeft de VS geen enkele rol om dan vervolgens die straat van Mamoezweer te openen.

[2:04:01] Moeten wij daarvoor opdraaien?

[2:04:03] En ik snap ook de belangen, want ik zie ook de noden hier en ik zie ook de noden in de wereld.

[2:04:07] Dat is het punt niet.

[2:04:08] Maar de VS heeft daar toch ook een verantwoordelijkheid?

[2:04:10] En welke gesprekken vinden daar dan plaats?

[2:04:12] Waarom betalen zij daar dan niet aan mee?

[2:04:14] Waarom doen zij daar niet aan mee?

[2:04:17] Ja, en ziet u dan ook wel het risico van de tweede vraag?

[2:04:20] Als een schip al onderweg is, terwijl de voorwaarden van die missie nog niet bekend zijn, ziet u dan wel de zorgen die wij hebben, dat wij nu al de facto bezig zijn met het starten, het prepositioneren van een missie, waarvan wij de voorwaarden niet eens kennen?

[2:04:38] Voorzitter, de VS speelt geen rol in de internationale coalitie.

[2:04:43] Een internationale coalitie die bereid is om een stukje van verantwoordelijkheid te dragen met hun capaciteiten op het moment dat het kan om die vrije doorvaart weer mogelijk te maken.

[2:04:54] Tegelijkertijd spelen er andere initiatieven, ook vanuit de VS, en zijn we ons ook zeer bewust binnen die internationale coalitie dat op het moment dat je dit soort acties gaat uitvoeren, dat dat altijd in overleg moet met andere partijen die bij dit conflict betrokken zijn.

[2:05:06] Dus die internationale coalitie, als daar een missie plaatsvindt, zal dat ook in samenspraak met de VS, maar daar zal er ook in samenspraak met Iran, zal er ook gesproken moeten worden over de situatie daar en de missie.

[2:05:24] Dat was vraag 1. En vraag 2, mevrouw Dobben, het doorvragen op het prepositioneren.

[2:05:31] Kijk, die mijne jager gaat onderdeel uitmaken van het na-vervloot-verband.

[2:05:35] Dat betekent dat het inderdaad beter gepositioneerd is om op het moment dat we tot besluitvorming overgaan deel te nemen aan de missie.

[2:05:45] Omdat het anders gewoon wekenlang duurt voordat het schip daar is.

[2:05:48] Dat neemt niet weg dat de procedure die we dan met de Kamer doorlopen, dat die voldoende mogelijkheden geeft ook voor de Kamer om daar het gesprek met het kabinet over aan te gaan.

[2:05:57] En de randvoorwaarden ook van die missie.

[2:06:01] Mevrouw van der Werf.

[2:06:03] Ja, voorzitter, nog even over de beantwoording van mijn vraag net.

[2:06:07] De minister die gaf aan, er is een groot gezelschap van 50 plus landen en er is brede diplomatieke en politieke steun.

[2:06:15] Maar hoe zit het eigenlijk met de bereidheid tot ook militaire bijdrage van die landen buiten Europa?

[2:06:20] Dus dat zij het steunen, dat is natuurlijk heel mooi, maar ik was ook benieuwd hoe is zich dat nu aan het ontvouwen?

[2:06:27] Minister.

[2:06:29] Ja, voorzitter. Niet al die 50 landen zullen een militaire bijdrage leveren, maar daar zien we wel ook gewoon de breedte van de internationale coalitie.

[2:06:41] Dat heeft niet alleen te maken met de wens van het wel of niet militair bijdrage, maar het heeft ook te maken met hoe zorg je ervoor dat de capaciteiten en de mogelijkheden die de verschillende landen binnen die coalitie hebben,

[2:06:51] dat die ook op de goede manier op elkaar aansluiten.

[2:06:55] Waarbij er vele facetten meespelen, zowel materieel als personele bezetting,

[2:07:01] als intelligence, kennisvergaring, et cetera.

[2:07:09] Dan een vraag van mevrouw Piri.

[2:07:11] Voorzitter, ik heb een vraag hierover.

[2:07:13] De minister zegt, die prepositionering, dat stond ook in de brief,

[2:07:17] vindt plaats in het NAVO-vlootverband.

[2:07:20] Alle begrip.

[2:07:22] Maar ik vraag me af, dat is toch geen voorbode op dat vervolgens, mocht er een bestand komen, dat we ook in NAVO-verband deelnemen aan zo'n missie in de Staten Normo's?

[2:07:33] Minister.

[2:07:34] Voorzitter, de voorkeur van het kabinet heeft het gewoon om een brede internationale coalitie daar het werk te laten doen onder omstandigheden die ook acceptabel zijn.

[2:07:46] Daar zullen NAVO-bondgenoten onderdeel van zijn.

[2:07:48] Maar wat het kabinet betreft is dit gewoon de internationale coalitie zoals we er nu mee aan het werk zijn.

[2:07:54] Ik heb nog één vraag hierover.

[2:07:56] Er zijn veel NAVO-bondgenoten.

[2:07:59] Denkt de minister dat Amerika daar onderdeel van moet zijn?

[2:08:03] Zoals ik juist ook tegen mevrouw Dobben heb gezegd, is die internationale brede coalitie, daar is de VS geen onderdeel van.

[2:08:11] Dat is een brede internationale coalitie van allerlei landen die zien dat zij een gezamenlijk belang hebben en een stukje van die verantwoordelijkheid willen dragen.

[2:08:19] Kijk, ik denk dat het ondenkbaar is dat je daar met een internationale coalitie een missie gaat uitvoeren zonder dat je dat ook in afstemming doet met een VS, maar ook met een Iran, nagelang het akkoord wat daar gesloten wordt.

[2:08:34] Maar voor wat betreft de capaciteiten voor deze missie is de VS daar geen onderdeel van.

[2:08:38] Ik ga terug met u betoog, minister.

[2:08:50] Voorzitter, mevrouw Nanninga vroeg naar de inzet van de Europese Commissie, EU-missies in de regio.

[2:09:00] Zoals ik zojuist ook heb aangegeven, onze inzet is echt gericht op die Frans-Brits geleide brede internationale coalitie.

[2:09:10] Nederland is altijd bereid om in EU-verband te kijken naar de slagvaardigheid van EU-missies.

[2:09:18] Maar de operationele haalbaarheid en steun van Frankrijk, Vreemd Kootkrijk, is uiteindelijk van het grootste belang.

[2:09:28] En juist, zoals ik net ook aangaf, juist de breedte van de coalitie is echt heel belangrijk.

[2:09:34] Een groot voordeel. Dus in de straat van homoes zou dat geen EU-missie moeten zijn.

[2:09:38] Dat de EU en EU-partners willen bijdragen lijkt me uitstekend, maar de kracht zit hem ook in de breedte van de internationale coalitie.

[2:09:53] De heer De Roon vroeg, voorzitter, ik zoek nog steeds naar de juiste manier van hoe adresseer ik nou de voorzitter als hij ook als Kamerlid de vraag gesteld heeft.

[2:10:06] Maar, voorzitter, in uw rol als Kamerlid stelde de heer De Roon de vraag over de toekomst na het mijnenruimen voor het openhouden van de straat van de Moes.

[2:10:17] En dat kan niet enkel met militaire middelen worden opengehouden.

[2:10:22] Mijnen jagen is ook expliciet een tijdelijke opgave, want hopelijk als we beginnen met ruimen worden er ook geen nieuwe mijnen geplaatst.

[2:10:30] Maar dan moet er echt een diplomatieke oplossing zijn, het vrijste einde aan de vijandelijkheden.

[2:10:36] Hoe dat eruit gaat zien, dat kunnen we nu nog niet zien.

[2:10:39] Maar ik wil wel benadrukken dat de reden dat wij zo strak zijn op die vrije doorvaart en het recht van vrije doorvaart,

[2:10:47] Dat dat niet alleen is vanwege de enorme impact die we nu zien van het gesloot zijn van de straat van Homoes, maar ook de eventuele implicaties voor allerlei andere vaarwegen in de wereld.

[2:10:57] Dit is gewoon onacceptabel en vandaar dat vrijheid van doorvaart ook voor ons niet onhandelbaar is.

[2:11:07] Voorzitter, de heer Dekker vroeg nog naar verstoringen van energie- en goederenstromen en de vulgraad van de Nederlandse gasopslagen.

[2:11:17] De heer Dekker zou ongetwijfeld begrijpen dat dat niet volledig mijn portefeuille is als minister van Buitenlandse Zaken.

[2:11:23] Maar voor wat betreft LNG is die directe impact op Nederland relatief beperkt.

[2:11:28] Omdat wij het grootste deel van LNG kopen in andere landen dan in de golfregio.

[2:11:35] Uiteraard zijn er wel grote prijseffecten.

[2:11:38] LNG is een wereldmarkt en dat betekent dat dit echt ook gevolgen heeft.

[2:11:45] En vooral betreft olie haalde Nederland wel aanzienlijke hoeveelheden uit de getroffen regio.

[2:11:50] Olie is ook een wereldmarkt.

[2:11:52] Dat betekent dat er voldoende andere aanbieders zijn om heen te gaan.

[2:11:55] Maar ook hier geldt een aanzienlijke prijs om dat aan te kopen.

[2:12:04] Voorzitter, de heer Van Landschot vroeg naar de gevolgen van het conflict voor ontwikkelingslanden.

[2:12:09] Op het gebied van voedselzekerheid, energieprijzen en Nederlandse inzet op dat gebied.

[2:12:15] Op basis van de analyses van Wereldbank IMF zien we de grootste risico's bij landen die tegelijk geraakt worden door hoge energieprijzen, duurdere kunstmest, voedselonzekerheid en druk op betalingsbalansen en begroting.

[2:12:26] Dat betekent dat verschillende elementen hierbij elkaar versterken voor huishoudens, boeren, bedrijven, overheden.

[2:12:34] Onze inzet is daarom vooral goede coördinatie, juiste rolverdeling, snelle inzet van bestaande instrumenten, ook voor de lange termijn.

[2:12:43] acute noden nu adresseren

[2:12:46] en we kijken onder andere naar de VN

[2:12:48] voor humanitaire toegang en logistiek

[2:12:50] naar de Wereldbanken, regionale ontwikkelingsbanken

[2:12:52] voor voedselzekerheid, sociale bescherming

[2:12:54] en prioritaire uitgaven

[2:12:55] en het IMF voor betalingsbalans, druk

[2:12:58] en schuldhoudbaarheid

[2:13:03] voorzitter dat was

[2:13:04] het tweede blokje

[2:13:05] dan heb ik een blokje

[2:13:08] sancties

[2:13:11] specifieke vragen van de Kamerleden

[2:13:15] Daarover. De heer Van Dijk vroeg naar de naleving van EU-sancties.

[2:13:21] Direct of indirect zaken doen met de IRGC is een overtreding van de sancties.

[2:13:25] De IRGC staat op de EU-terrorisme-lijst en op andere sanctielijsten, ook dankzij Nederlandse inzet.

[2:13:33] Hoe beter de naleving, hoe effectiever de sancties, op zowel nationaal als ook Europees niveau.

[2:13:37] Er wordt altijd onderzoek gedaan naar signalen van overtredingen van sancties.

[2:13:41] En waar nodig wordt handhavend opgetreden.

[2:13:42] En het is aan het OM om onderzoek te doen en overtreders van de sancties te vervolgen.

[2:13:48] Maar daar zijn we natuurlijk scherp op.

[2:13:51] De heer Van Dijk vroeg ook naar dat niet alleen de top van de Republikeinse Garde,

[2:13:56] maar ook lagere functionarissen onder die sancties- en reisbeperkingen vallen.

[2:14:01] Op dit moment bestaan de sanctielijsten al uit zowel hogere als lagere IRGC-functionarissen.

[2:14:07] Het kabinet zet zich in voor maximale sancties richting Iran wanneer dat effectief is.

[2:14:13] Ook vroeg de heer Van Dijk naar het 50%-criterium.

[2:14:21] Sanctieomzeiling, sanctieomduiking is een probleem dat we scherp op de radar hebben.

[2:14:24] Onderzoek naar onderzichtige eigendomsstructuren, die horen daar ook bij.

[2:14:28] 50%-regel volgt uit de EU-wetgeving, is internationaal de standaard.

[2:14:32] Dat is ook niet zomaar te wijzigen.

[2:14:34] Maar we spelen als Nederland een voortrekkersrol in EU-verband op sancties.

[2:14:38] Het is ook belangrijk dat we alert blijven op front companies en deze ook op de sanctielijst zetten.

[2:14:46] Voorzitter, ik besef me dat het blokje...

[2:14:48] Dank voor de reactie, zeg ik tegen de minister.

[2:14:53] Even een verhelderende vraag.

[2:14:55] De minister geeft aan, de top van de garde valt onder die sancties en de lager onder is zeker ook in beeld.

[2:15:03] Mijn achterliggende vraag is natuurlijk, is het denkbaar om het net toch breder uit te gooien?

[2:15:08] En maakt het kabinet zich daar ook sterk voor?

[2:15:10] Minister.

[2:15:12] Voorzitter, net zoals we ons ingezet hebben om de Republikeinsgehouden op de sanctielijst te krijgen.

[2:15:18] Als geheel kijken we voortdurend naar mogelijkheden om de sancties zo goed mogelijk te laten werken.

[2:15:22] En dat heeft ook te maken met wie er op die lijsten staan.

[2:15:27] Waarbij uiteindelijk de kwaliteit ook gaat boven de kwantiteit als het gaat om, als we het relateren aan de effectiviteit van de sancties.

[2:15:39] Voorzitter.

[2:15:41] Nog een vraag ook voor u van de heer Dekker.

[2:15:45] Dank u wel, voorzitter. De minister noemt de voorhoedenrol van Nederland bij die sancties.

[2:15:52] En dat is toch wel een opvallend fenomeen, omdat we ook in het begeleiden van die vloot, met de Evertsen, hebben we ook een voorhoedenrol gespeeld.

[2:16:00] Is het wel zo verstandig om een voorhoedenrol te spelen in dit toch wat problematische conflict, wat illegaal gestart is en waar allerlei problemen aan zitten?

[2:16:09] Waarom doen we dat eigenlijk?

[2:16:14] Voorzitter, voortrekkersrollen spelen in internationaal verband komt altijd met kansen en met risico's.

[2:16:20] In dit kader is het ook mijn taak, en ziet het kabinet dat ook, om op te komen voor de Nederlandse belangen in het buitenland.

[2:16:26] En bij dit conflict worden een aantal Nederlandse belangen hard geraakt, die we ook dagelijks zien.

[2:16:32] De redendreiging van Iran is ook helemaal tot in Nederland voelbaar.

[2:16:36] En dat betekent dat wij zeker een stukje van de verantwoordelijkheid willen dragen voor oplossingen van problemen, maar zeker ook voor het opkomen van onze belak.

[2:16:46] Meneer Dekker.

[2:16:47] Ja, voorzitter. Die positie zouden natuurlijk alle Europese landen kunnen innemen, want dat draagt ze allemaal.

[2:16:53] Toch zie je dat Nederland relatief voorop loopt in vergelijking met landen van Italië of Spanje.

[2:16:58] En dat is toch verbazend. Wat is daar dan precies de achtergrond van?

[2:17:01] Minister.

[2:17:02] Ja voorzitter, ik kan alleen spreken over de keuzes die wij als Nederlands kabinet maken, maar ik denk dat gezien de grote verwevenheid die de Nederlandse economie ook heeft met de internationale economie en de internationale handel, de enorme belangen die wij internationaal hebben en ook het feit dat wij ons buitenlands beleid niet alleen op basis daarvan vormgeven, maar ook waardig gedreven.

[2:17:30] En dat betekent dat we ook kijken naar hoe kunnen we onze waarden beschermen en internationaal daar ons sterk voor maken.

[2:17:39] Dat betekent dat het allemaal afwegingen zijn of wij wel of geen voortreksrol wensen te spelen.

[2:17:46] Mevrouw Piri.

[2:17:48] Ja voorzitter, laten we het hebben over die Nederlandse belangen.

[2:17:51] Ik doe gewoon toch nog één poging.

[2:17:53] Het afsluiten van de straat van Hormuz was zoals mij, elk expert zei, dat is wat er gaat gebeuren bij een grootschalige militaire aanval.

[2:18:01] We zien hoe dat Nederland raakt.

[2:18:05] Mag de Kamer ook van het kabinet verwachten dat als je kijkt naar de economische belangen,

[2:18:13] de Nederlandse belangen in die regio, dat het echt onbegrijpelijk is dat hier de minister nog steeds verdedigt dat we begrip hebben voor deze aanval.

[2:18:23] Dat probeer ik een beetje te voorkomen, het herhaalige vragen, maar u heeft het recht natuurlijk wel.

[2:18:27] Ja, een kans, zo kun je het ook zien.

[2:18:29] Nou, minister, een kans.

[2:18:30] Voorzitter, dank daarvoor aan alle betrokken partijen.

[2:18:34] Ik heb zojuist ook aangegeven dat het Nederlands belang ook zit in de Iraanse dreiging.

[2:18:41] En de reële Iraanse dreiging die helemaal tot in Nederland voelbaar is.

[2:18:44] Voor de regio, maar ook helemaal tot in Nederland.

[2:18:48] Dus dat maakt ook onderdeel uit van onze belangenafweging.

[2:18:53] En ook van de positionering van het kabinet.

[2:18:57] Kunnen we een uitvolgende blokje, minister?

[2:19:00] Diaspora.

[2:19:02] Ja, klopt. Voorzitter, de heer Van Dijk vroeg specifiek naar hoe wordt het beleid van de minister gevoed door inzichten vanuit de Iraanse diaspora.

[2:19:12] Het kabinet spreekt veelvuldig met de Iraanse gemeenschap in Nederland.

[2:19:18] Het ministerie van SZW doet dat, de NP doet dat.

[2:19:21] Ook ik zelf heb verschillende gesprekken gevoerd om ook uit de eerste hand te horen wat de zorgen zijn,

[2:19:26] Want de impact van de gebeurtenissen in Iran zijn niet alleen in Iran, maar ook op de gemeenschap hier in Nederland.

[2:19:32] Die zorgen zijn heel herkenbaar.

[2:19:35] Geweldadige repressie van de vreedzame protesten in Iran.

[2:19:38] De impact van de oorlog op familie en vrienden in Iran.

[2:19:40] En ook de angst voor intimidatie en fysieke dreiging vanuit Iraanse statelijke actoren tot hier in Nederland.

[2:19:47] Dat zijn allemaal thema's die Nederland internationaal aan de kaak blijft stellen.

[2:19:52] Bilateraal, maar ook in internationale gremia en via de EU met onze inzet op EU-sancties.

[2:20:01] Mevrouw Nanninga vroeg naar de Iraanse ambassade.

[2:20:06] Een aantal andere Kamerleden hebben daar ook naar gerefereerd.

[2:20:10] We zijn ons zeer bewust van de dreigingen vanuit Iran.

[2:20:13] En tegelijkertijd hebben we ons ook tot Iran te verhouden.

[2:20:17] En ook in het gesprek wat de Kamer net voerde, zien we dat er ook geen indicatie is dat het regime op omvallen staat.

[2:20:27] Dan blijft het in het Nederlands belang om die kanalen open te houden.

[2:20:32] Vrije doorvaart in de straat van Homoes, zoals ik net ook al aangeef, zelfs als een internationale missie komt,

[2:20:38] zal dat afhankelijk van het akkoord dat bereikt wordt, ook op enige wijze in overleg,

[2:20:44] in de samenspraak met Iran zijn.

[2:20:48] Er staan grote Nederlandse belangen op het spel.

[2:20:50] En uiteindelijk heeft alles wat we hier doen richting onze ambassade

[2:20:53] ook effect op wat onze ambassade in Teheran kan doen.

[2:20:57] Dan verwijs ik ook naar de grote zorgen die we hebben over de situatie daar.

[2:21:03] Ook mevrouw Dobben die een aantal zorgen heeft uitsproken over de situatie daar.

[2:21:08] En juist daar kunnen we alleen ook van invloed zijn.

[2:21:12] Niet alleen voor de bevolking, daarom ook het ophalen van de juiste informatie als wij daar gerepresenteerd zijn.

[2:21:18] En dat maakt dat in de complexe afweging die dit geeft, dat wij deze keuze maken.

[2:21:24] Mevrouw Lannikra.

[2:21:25] Dank voorzitter. Mijn excuus is om te beginnen. Ik moet zo de vergadering verlaten voor een ander commissiedebat.

[2:21:30] Dus excuus is daarvoor.

[2:21:32] Voorzitter, onze ambassade zit niet meer in Teheraan. Die zit in Baku.

[2:21:36] Dat is ook de reden dat jij natuurlijk van Stampert is veranderd, dat de ambassade hier ook dicht moet.

[2:21:42] Is het kabinet bereid de ambassade te sluiten als blijkt dat daar wel degelijk invloed op is geweest op de aanslag die gepleegd is in Schoonhoven en gaat het kabinet dan eindelijk bijvoorbeeld het Australische voorbeeld volgen om deze diplomaten, zeg ik dus aanhalingstekens, wel uit te zetten?

[2:22:01] Voorzitter, voor wat betreft het eerste deel van de vraag van Van Nannega heb ik net ook aangegeven dat wij kijken of dat we als de veiligheidssituatie zich niet verslechtert toch weer een aantal personen van onze post terug naar Teheran te kunnen brengen, ook gezien de grote belangen die we daar hebben.

[2:22:17] En ieder besluit wat er over deze ambassade hier op Nederlandse grond nemen heeft impact op de mogelijkheden van onze mensen in Iran.

[2:22:25] Ten tweede hebben wij in het verleden, op het moment dat er directe relaties met personen zijn,

[2:22:31] hebben we ook personen als persona non grata verklaagd.

[2:22:36] En dat soort maatregelen zouden eventueel mogelijk zijn als een directe link duidelijk is.

[2:22:42] Maar dat is op dit moment nog niet aan de orde.

[2:22:46] Dank voorzitter.

[2:22:48] Voor communicatie kunnen we ook bellen of e-mailen of skypen.

[2:22:52] Daar is geen fysieke aanwezigheid van dubieuze figuren in ons land voor nodig.

[2:22:57] Daar kan gewoon contact zijn.

[2:22:59] En welke belangen doelt de minister op de oliebelangen?

[2:23:05] Nee, voorzitter. Waar ik op doel is dat als wij maatregelen nemen tegen de ambassade van Iran in Nederland,

[2:23:13] zal Iran maatregelen nemen tegen de Nederlandse ambassade in Iran.

[2:23:16] En de grote waarden die wij zien van de ambassade van ons in Teheran en dus ook door de fysieke aanwezigheid de contacten die men in het netwerk daar kan hebben en bilateraal kan hebben, zijn deels gericht op de grote belangen die we hebben voor het openen van die straat van de moes.

[2:23:34] Zijn deels gericht op de grote zorgen die we hebben over de reële dreiging van Iran in de regio en de zorgen daarover uitspreken.

[2:23:41] We zijn ook zeker gericht op informatie hebben en kunnen bijdragen, informatie hebben over de daadwerkelijke situatie daar,

[2:23:50] wetende dat communicatie op allerlei manieren mogelijk is, maar dat de Iraanse overheid die toch zeer beperkt als het gaat om Iran zelf en de situatie van de bevolking daar.

[2:23:59] Daar heeft het gewoon waarde dat wij mensen fysiek aanwezig hebben.

[2:24:04] Nog een vraag, meneer Van Dijk.

[2:24:07] Nog even hierop doorgaand. Het viel me op tijdens de voorbereiding dat een land als Canada, wat ook op dit dossier nog wel eens breder tot een soort voorbeeld wordt gesteld.

[2:24:19] Maar in 2012 al hun ambassade Teheran dichtgooide inderdaad. Alle Iraanse diplomaten tot personen non grata verklaarden.

[2:24:28] Vanwege inderdaad de steun aan terroristen, het nucleaire programma, et cetera.

[2:24:32] Dus hoe kan het dat toch zo'n land een heel fundamenteel andere afweging maakt dan wij?

[2:24:37] Terwijl ze toch met dezelfde complexe afwegingen neem ik aan te maken hebben.

[2:24:41] Echt zo.

[2:24:43] Ja, voorzitter. Ik denk dat dat vooral een vraag aan de Canadese overheid is.

[2:24:47] Dus landen maken daarin andere afwegingen.

[2:24:50] En ik heb net vrij zorgvuldig proberen aan te geven wat onze afweging daarin is.

[2:24:55] Het kan zijn dat andere landen daar andere afwegingen in maken.

[2:24:57] Maar wij denken als kabinet dat we op deze manier het beste opkomen voor het Nederlands belang.

[2:25:02] En ook voor het waardig gedreven buitenlandbeleid dat wij ook hebben.

[2:25:06] waarmee we ook nadrukkelijk zorgen hebben voor de Iraadse bevolking.

[2:25:12] Minister, gaat u verder.

[2:25:17] Voorzitter, dat was op zich naar mijn mening in ieder geval een heel mooi natuurlijk bruggetje

[2:25:22] naar mijn volgende blokje, namelijk Mensenrechten en de situatie in Iran,

[2:25:25] waar ik dus ook al, gezien het mooie natuurlijke bruggetje, het een en ander over gezegd heb.

[2:25:31] Mevrouw Dobben vroeg specifiek naar wat we kunnen doen om de straffeloosheid van het Iraadse regime aan te pakken

[2:25:36] voor hun misdaden en ook wat we ervoor doen om ervoor te zorgen dat de gevolgen van die

[2:25:44] aanvallen van de VS in Israël onafhankelijk onderzocht worden. Het kabinet roept alle

[2:25:50] partijen, en dat blijven we ook doen bij het gewaardconflict, zich te houden aan het humanitair

[2:25:54] oorlogsrecht. Het is van groot belang dat vermeende schendingen daarvan naar behoren worden gedocumenteerd

[2:25:59] en onderzocht. Daar zet Nederland zich wereldwijd voor in, ook in Iran. Zo zet Nederland zich in

[2:26:04] de Mensenrechtenraad jaarlijks in voor de verlenging van de fact-finding mission en speciaal rapporteur

[2:26:08] van Iran ten behoeve van onderzoek naar ernstige mensenrechten schendingen. Ook steunt Nederland

[2:26:14] het kantoor van de VN-hoge commissaris voor de rechten van de mens die op hun beurt de werkzaamheden

[2:26:18] van de fact-finding mission van Iran ondersteunt. En daarnaast steunt Nederland het maatschappelijk

[2:26:22] middenveld en blijft Nederland inzetten op Europese mensenrechten sancties tegen mensenrechten

[2:26:27] Schenders in Iran.

[2:26:31] Mevrouw van der Werf vroeg naar opkomen voor de Iraanse bevolking.

[2:26:38] Welke rol ziet de minister weggelegd voor Europa?

[2:26:41] Overigens niet alleen voor de Iraanse bevolking, ook mensenrechtenverdedigers, verdedigingsdemocratie, herstel, internet, positie, vrouwen.

[2:26:47] Dat spectrum.

[2:26:49] Zoals ik al gezegd heb, wij willen niet aan de zijlijn staan, als Nederland niet, maar ook als Europa.

[2:26:53] Europa moet niet aan de zijlijn staan.

[2:26:57] Het lot van de Iraanse bevolking verliezen we niet uit het oog. Daar blijven we op inzetten en in

[2:27:03] samenwerking met de EU steunt het kabinet het Iraanse volk en ook het maatschappelijk middenveld

[2:27:08] van Iran. Maar juist als het gaat om het maatschappelijk middenveld zal de Kamervoorzitter

[2:27:14] ook begrijpen dat gezien de situatie omwereld van de veiligheid we verder geen uitspraak kunnen

[2:27:18] doen over de wijze waarop we dat doen en de concrete steun en vorm hiervan.

[2:27:29] Voorzitter, de VVD vroeg of dat ik bereid ben, deze vraag heb ik over zojuist denk ik ook al

[2:27:36] beantwoord, of dat ik bereid ben de ernstige mensenrechten schendingen en het hoge aantal

[2:27:41] executies in Iran direct en in scherp mogelijke bewoordingen ook aan de orde stellen bij de

[2:27:45] Iraanse autoriteiten. Ik heb zojuist in antwoord op een vraag van de heer Dekker over bilateraal

[2:27:50] contact met de Iraadse minister. Dat heb ik gedaan.

[2:27:59] Voorzitter,

[2:28:00] de heer van Landschot vroeg

[2:28:02] naar humanitaire hulp richting

[2:28:04] de bewoners van Iran en of het hulporganisaties

[2:28:06] ook toegang krijgen tot burgers.

[2:28:09] Er wordt waar mogelijk humanitaire

[2:28:11] hulp verleend aan de bevolking van Iran,

[2:28:13] maar dat is uiterst complex, omdat

[2:28:14] ook voor Iran geldt dat de hulpverlening

[2:28:17] alleen kan geschieden als lokale autoriteiten

[2:28:19] geen bezwaar tegenmaken. Door de

[2:28:21] beperkte aanwezigheid van internationale hulporganisaties

[2:28:23] Die spelen lokale netwerken, gemeenschapsstructuur een belangrijke rol bij het bereiken van kwetsbare bevolkingsgroepen.

[2:28:30] Waar mogelijk dragen we bij via ongeoormerkte financiering aan humanitaire partners.

[2:28:35] Betreft humanitaire noodfonds aan de VN, Rode Kruis, Iraanse Rode, halve maan.

[2:28:40] We staan regelmatig in contact met de Iraanse diaspora over diverse onderwerpen, ook op dit gebied.

[2:28:47] Mevrouw Dobber vroeg specifiek nog naar de steun van Nederland aan de Iraanse vrouwenorganisaties.

[2:28:53] Maar ik heb dat zojuist ook in het antwoord aan mevrouw van der Werf aangegeven.

[2:28:58] Dat onwil van de veiligheid we publiekelijk geen uitspraken doen over concrete steun en vorm hiervan aan specifieke organisaties.

[2:29:05] Maar ook in het antwoord dat ik zojuist gegeven heb, laat zien dat wij alle mogelijkheden bekijken en proberen te lopen op een wijze waarop we ook steun kunnen geven aan de organisaties, de civil society,

[2:29:13] die daaraan bezig zijn op allerlei onderwerpen waar dit ook onderdeel van is.

[2:29:19] Mevrouw Dommer vroeg ook nog naar genoemd tribunaal door het Europees Parlement.

[2:29:29] Ja, mevrouw Nandinga vroeg daarna, sorry.

[2:29:35] En of we hebben daar ruimte te zien voor zo'n tribunaal in Den Haag?

[2:29:39] Het is essentieel dat mensenrechten schendingen worden gedocumenteerd, onderzocht worden,

[2:29:42] daders ter verantwoording worden geroepen.

[2:29:44] Daar zetten wij als Nederlander ons wereldwijd voor in.

[2:29:48] Oprichting van een apart tribunaal naast het bestaande mechanisme is op dit moment niet aan de orde.

[2:29:53] Ik heb net al aangegeven wat onze inzet is voor richting de fact-finding mission speciaal rapporteur.

[2:30:01] Voorzitter, dan kom ik bij het laatste blokje.

[2:30:06] Mevrouw Doppel.

[2:30:07] Dank u wel. Ik heb nog een tweetal vragen over dit blokje.

[2:30:11] De eerste, ik snap de inzet op de fact-finding mission, maar dat wisten we al.

[2:30:17] En ik weet ook zeker dat deze minister dat ook heel belangrijk vindt.

[2:30:21] Alleen als je nu kijkt naar twee dingen, dat de mensenrechtsschendingen in Iran toenemen.

[2:30:26] Dus het is voor zo'n fact-finding mission altijd al behelpen met de schendingen die er al waren.

[2:30:30] En dan neemt het ook nog eens toe.

[2:30:32] En het tweede is de schendingen die mogelijk worden gepleegd,

[2:30:36] En zeker als het gaat over bijvoorbeeld het bombarderen van een meisjesschool in aanleiding van de aanvallen van de VS en Israël.

[2:30:41] Is dat tweede onderdeel in het mandaat van die fact-finding mission?

[2:30:45] En heeft de fact-finding mission wel genoeg geld en middelen?

[2:30:49] Minister.

[2:30:51] Ja, voorzitter. De fact-finding missie gaat over de mensenrechtsschendingen in Iran.

[2:30:58] In eerste instantie inderdaad door de Iraanse overheid, maar daar vallen andere eventuele mensenrechtsschendingen ook onder.

[2:31:05] Nou, ik begreep, kunnen zij dus ook onderzoek doen daarnaar.

[2:31:10] Een tweede vraag, kijk het eerlijke antwoord is natuurlijk dat dit soort missies nooit voldoende geld en middelen hebben om hun werk op de best mogelijke manier te doen.

[2:31:21] Maar dat we vanuit Nederland natuurlijk altijd, nou de steun is er en altijd kijken hoe we de missie kunnen versterken.

[2:31:31] En is de minister dan bereid om een extra inspanning te leveren om die fact-finding mission, want we weten dat er altijd tekorten zijn.

[2:31:37] Maar als wij dit allemaal belangrijk vinden, een extra inspanning te leveren om die fact-finding mission te ondersteunen.

[2:31:42] Zodat ze in ieder geval meer kunnen doen dan ze nu doen.

[2:31:45] Wat ongetwijfeld al minder is dan ze zouden moeten doen.

[2:31:49] Voorzitter, dit is een terechte vraag van mevrouw Dobben.

[2:31:54] En het antwoord is daarop altijd dat we niet alleen dit belangrijk vinden, maar heel veel dingen belangrijk vinden.

[2:31:59] En dat we ook te maken hebben met keuzes in het budget.

[2:32:02] En dat betekent dat ik daar op dit moment geen toezegging over kan doen.

[2:32:08] Ja, graag gedaan.

[2:32:10] Dank u wel.

[2:32:11] En dat voel ik als een aansporing om dan vanuit de Tweede Kamer daar met een voorstel voor te komen.

[2:32:15] En het tweede is eigenlijk dezelfde vraag als het gaat over het steunen van het maatschappelijk middenveld en vrouwenorganisaties.

[2:32:20] Ik heb het antwoord gehoord.

[2:32:21] Ik snap ook dat deze minister niet specifiek kan zeggen hoe dat in zijn werk gaat of om welke organisaties dat gaat.

[2:32:28] Maar ook hier, volgens mij hebben wij al eerder gevraagd om een extra inspanning te leveren om die organisaties te steunen.

[2:32:34] En ik maak me toch wel zorgen over of het überhaupt nog lukt om die organisaties te steunen.

[2:32:39] En is daar niet een extra inspanning ook nodig van ons?

[2:32:43] Ja, voorzitter. Het is daar natuurlijk inderdaad weer met een hele complexe situatie.

[2:32:50] Ook voor wat betreft toegang tot dat soort organisaties.

[2:32:53] Dan herhaal ik ook maar weer wat de waarde is van mensen daar ook vanuit Nederland fysiek aanwezig te hebben.

[2:32:59] Omdat we er dan meer zicht op hebben en ook beter kunnen ondersteunen.

[2:33:03] Ik denk dat dat belangrijk is.

[2:33:06] En we bekijken op welke manier we onze inzet zo goed mogelijk kunnen doen.

[2:33:16] Maar is een extra inspanning nodig en is die mogelijk?

[2:33:23] Naar mijn informatie, voorzitter, wordt er een extra inspanning geleverd via het Mensenrechtenfonds.

[2:33:32] We kunnen daar buiten vergadering nog wel wat meer informatie over geven.

[2:33:40] Voorzitter, dan kom ik bij het laatste blokje.

[2:33:48] Mevrouw van der Werff vroeg naar of dat Libanon onder het staakt het vuren zou moeten vallen.

[2:34:01] En of dat het kabinet de bereidheid heeft om met de Europese collega's ons in te spannen voor gezamenlijke actie tegen de acties van Israël op dit gebied.

[2:34:15] Voor wat betreft het staakt het vuren, kijk in het Midden-Oosten staat niets los van elkaar.

[2:34:19] Ik begrijp wel dat Libanon zelf ook niet zit te wachten op sympathie vanuit Teheran.

[2:34:23] De invloed van Iran juist wil beperken op hen.

[2:34:27] Van belang is dat de directe onderhandelingen tussen Israël en Libanon geleid door de VS,

[2:34:32] dat we die waar mogelijk steunen om te komen tot een duurzame politieke, diplomatieke oplossing tussen Israël en Libanon.

[2:34:39] En vanuit onze rol en vanuit mijn rol onderstrepen we consistent alle partijen op,

[2:34:44] We roepen alle partijen op om de afspraken van het staartvuur in Libanon te respecteren bij alle partijen.

[2:34:53] En dat betekent ook dat de territoriale integriteit en soevereiniteit van Libanon moet worden gerespecteerd.

[2:34:58] En deze oproep doen we ook zowel bilateraal als samen met Europese partners.

[2:35:05] Mevrouw Piri vroeg naar welke initiatieven Nederland eventueel samen met internationale financiële instellingen

[2:35:10] kan doen gezien de verslechterde financiële situatie van de regering in Beirut, groeiende invloed van Hezbollah.

[2:35:17] Nederland steunt de Libanese autoriteiten bilateraal en via de EU om de randvoorwaarden voor een duurzaam bestand met Israël te creëren.

[2:35:24] Onder andere ook door steun aan het Libanese leger en de inzet op de rechtsstaatopbouw.

[2:35:30] Nederland steunt de projecten van de Wereldbank die zich richten op wederopbouw.

[2:35:33] Daarnaast blijven we richting de Libanese autoriteiten benadrukken de noodzakelijke politieke en economische hervormingen door te vuren

[2:35:40] voeren zodat het IMF steunpakket vrijkomt.

[2:35:43] En dat stelt hopelijk de autoriteiten ook in staat om het heft weer in eigen handen te nemen

[2:35:47] voor wat betreft de wederopbouw.

[2:35:54] Mevrouw Piri vroeg specifiek naar de situatie in Libanon en hoe ik beoordeel dat de aanvalbewuste

[2:36:08] richting één specifieke etnische groep of vervolkingsgroep gericht zou zijn.

[2:36:13] De situatie in Libanon is zeer zorgelijk.

[2:36:18] Hezbollah moet de aanvallen staken en ontwapenen.

[2:36:22] Tegelijkertijd zijn er zeer vraagtekens te zetten bij de proportionateit van Israëls militaire acties.

[2:36:29] Met name de situatie in Zuid-Libanon baat zorgen, waar op grote schaal dorpen worden vernietigd.

[2:36:35] Overigens baart de hele situatie in Libanon grote zorgen, zoals we zien, het aantal ontheemden en de situatie waar het land voor staat.

[2:36:41] De bevolking van Zuid-Libanon is grotendeel Siëtisch, waardoor het aantal slachtoffers onder Siëtische Bolkens groep groter is.

[2:36:48] Met schaal en intensiteit van de aanvallen worden in het diverse Libanon echter ook andere groepen geraakt.

[2:36:53] En van een afstand is het lastig in te schatten wat de intentie achter de aanvallen is, behalve het willen uitschakelen van Hezbolle.

[2:37:02] Meneer Van Dijk.

[2:37:03] Ja, toch even heel kort hierop doorgaat, ook nog om misverstanden te komen.

[2:37:07] Want ik was al verrast door de opmerkingen over etnische onderscheiden dergelijke.

[2:37:10] En zowel Christelijke als Siëtische Libanezen hebben volstrekt dezelfde etnische achtergrond.

[2:37:16] Dus het hele denken aan etnisch onderscheid speelt er helemaal geen rol.

[2:37:21] Erkent de minister dat?

[2:37:24] Voorzitter, zoals ik al zei, vanaf een afstand is lastig inschatten.

[2:37:28] Want de intentie achter de aanvallen is behalve het willen uitschakelen van Hezbollah.

[2:37:31] Dat is het uitgangspunt van Israël.

[2:37:40] De heer Dekker heeft ook nog een vraag.

[2:37:42] Ja, voorzitter. Ik heb in mijn betoog de opzorging gegeven van de timing van de verschillende gebeurtenissen.

[2:37:49] En je ziet dan dat de intensieve Israëlse bombardementen op Libanon beginnen daags na de eerste staatsvuurbesprekingen.

[2:37:58] Dus het is toch niet zo ver gezocht om te zeggen, is dat de intentie achter die bombardementen,

[2:38:05] heeft die ook niet te maken met het frustreren van dat onderhandelingsproces tussen de Verenigde Staten en Iran.

[2:38:10] Nou, voorzitter. De intentie van Israël, zoals het gecommenceerd wordt, is het willen uitschakelen van Hezbollah.

[2:38:22] Kijk, het kabinet heeft wel vragen ten aanzien van de proportionaliteit van de aanvallen van Israël.

[2:38:29] Zeker de vergelijking met Gaza, zoals door Israëlse ministers is benoemd, dat is echt verwerpelijk.

[2:38:35] Uitspraken over bezetting en annexatie zijn zeer zorgelijk. Dus we hebben daar zorgen over.

[2:38:46] Ja, voorzitter, de minister is ongetwijfeld op de hoogte van het feit dat er een hooglopende ruzie is ontstaan tussen Trump en Netanjahu precies over dit onderwerp, waarbij Trump, en ik denk terecht, Netanjahu verwijt dat hij zijn poging tot alle dingen met Iran, die al lastig genoeg is, ondergraaft door zijn acties in Libanon. Wat vindt minister daarvan?

[2:39:08] Nou, in algemene zin, voorzitter, en dat heb ik al meerdere keren gezegd, is de oproep van dit kabinet aan alle betrokken partijen om aan tafel te gaan en een diplomatieke oplossing te vinden.

[2:39:16] En dat dat ook de enige oplossing uit dit conflict is.

[2:39:24] Voorzitter, mevrouw Maas vroeg nog naar ontwikkeling in de regio en traditionele coalities in het Midden-Oosten lijken te verschuiven.

[2:39:34] Dat ziet het kabinet ook.

[2:39:36] Prille toenadering tussen de golfstaat en Iran is met Iraanse aanval op de golfpartners van de baan.

[2:39:41] Israël speelt militair een steeds assertievere rol in de bredere regio.

[2:39:46] En hoe Iran uit deze oorlog komt en de inhoud van het akkoord,

[2:39:50] dat is van lange termijn impact op de verhoudingen in de regio.

[2:39:55] Juist daarom is het ook zo cruciaal dat die Iraadse dreigingen die we meerdere keren nu besproken hebben,

[2:40:00] via een deal worden ingedampt.

[2:40:01] Niet alleen homoes, maar juist ook nucleair en ook op al die andere dossiers.

[2:40:06] En de positie van het kabinet ten aanzien van de proxies is duidelijk.

[2:40:09] en moet een einde komen aan de steun van Iran aan die proxies

[2:40:14] en daarmee de instabiliteit in het Midden-Oosten in stand houden.

[2:40:19] Mevrouw Nandinga vroeg ook nog specifiek naar de EU-GCC-top.

[2:40:25] Er is nog geen formele datum voor de volgende editie.

[2:40:31] De eerste editie vond plaats in 2024 in Brussel.

[2:40:34] De verwachting is dat Saudi-Arabië de volgende top zal hosten in het najaar van 2026.

[2:40:39] De intensivisering van samenwerking op het gebied van veiligheid en defensie is een van de prioriteiten binnen die EU-GCC-samenwerking.

[2:40:47] En dat zal na verwachting ook op de agenda staan.

[2:40:50] Ik denk dat het ook een mooi signaal was.

[2:40:52] We hebben natuurlijk een gezamenlijke vergadering gehad met de GCC-ministers,

[2:40:57] maar ook de aanwezigheid van de minister van Saudi-Arabië bij de vergadering op Cyprus.

[2:41:01] Laat ook zien dat de samenwerking intensiveert ook gelet op de veranderingen in de regio.

[2:41:10] Vraag Maas vroeg ook naar de voortgang van de ambassade in Damaskus.

[2:41:15] Nederland heeft inderdaad een breed aantal belangen in de relatie met Syrië.

[2:41:20] Migratie, veiligheid, wederopbouw van het land.

[2:41:22] Daarom bezien we ook om op een gepaste manier de presentie van Nederland in Syrië te vergroten.

[2:41:28] Om de Nederlandse belangen daar ook effectief te vertegenwoordigen.

[2:41:31] De meest recente stap is het benoemen van de Syrië-gezanten als tijdelijk zaakgelastigde.

[2:41:35] Opererend vanuit Beirut met een team.

[2:41:37] Een ambassade open in Damascus is in de huidige situatie nog zeer kostbaar en er zullen keuze gemaakt moeten worden in het kader van de taakstelling van buitenlandse zaken.

[2:41:46] Maar we bezien hoe meer fysieke aanwezigheid in deze afweging past.

[2:41:56] Voorzitter, mevrouw Nandinga vroeg ook nog naar de inzet op defensie samenwerking met de golfstaten.

[2:42:02] Wij zijn solidair met de partners in de golfregio die direct doelwit zijn geworden van Iraanse aanvallen.

[2:42:08] We staan in nauw contact met de landen over hun legitieme veiligheidsbehoeften.

[2:42:13] Ik bezocht Verenigde Arabische Emiraten, Saudi-Arabië.

[2:42:17] Sprak begin deze week ook nog met mijn Omaanse collega.

[2:42:20] Wij verkennen waar Nederland aanvullende gerichte steun kan leveren.

[2:42:24] Maar die gesprekken lopen en die worden geleid door mijn collega van Defensie.

[2:42:36] Ja, en steun aan Libanese strijdkrachten, Libanese regering heb ik behandeld.

[2:42:42] Nog even specifiek over de Unifil-missie en de relatie daartoe.

[2:42:48] Aan het einde van het jaar verloopt het mandaat van Unifil.

[2:42:50] En na 47 jaar komt er dan een einde aan de aanwezigheid van de VN-missie in Libanon.

[2:42:56] Zowel binnen de VN als binnen de EU wordt nagedacht over de toekomst voor Libanon na Unifil.

[2:43:01] Binnen de EU wordt gesproken over een EU-missie.

[2:43:03] Het denken is nog in de beginfase, zal naar verwachting geen directe vervanging van Unifil vormen.

[2:43:08] Nederland denkt in principe positief over een EU-rol bij de stabilisering van Libanon en wacht op de uitkomsten van de scoping mission van Edea.

[2:43:16] Daarmee ben ik aan het einde van de beantwoording van de vraag die ik voor mij had liggen.

[2:43:23] Dan kijk ik even naar de leden met de vraag of er behoefte is aan een tweede termijn.

[2:43:28] Als dat niet zo is, zouden we het hier ook kunnen afronden, maar dan moet ik ook de vraag stellen of er...

[2:43:34] Eerst misschien maar die vraag. Wil er nog iemand een tweede termijn?

[2:43:39] Ja, voorzitter. Wat mij betreft hoeft dat niet. Ik denk dat er wel behoefte is aan een twee minuten debat.

[2:43:45] En dan is er eventueel ook nog de mogelijkheid voor een korte aanvulling, gezien ook op de grote actualiteit van dit onderwerp.

[2:43:52] Twee minuten debat, dat gaan we dan aanmelden.

[2:43:56] En dan denk ik dat we dan nu deze bijeenkomst kunnen afronden.

[2:44:01] Ik dank de leden voor hun inbreng en de minister voor de beantwoording van de gestelde vraag.

[2:44:05] Ik vraag iedereen voor zijn belangstelling, zijn en haar belangstelling, voor deze bijeenkomst.

[2:44:10] En ik sluit daarmee dit commissiedebat.