Mijnbouw

[0:00:00] Een hele goede middag allemaal. Welkom bij dit commissiedebat Mijnbouw.

[0:00:06] Welkom aan de twee bewindspersonen, minister en staatssecretaris.

[0:00:10] Ook aan de mensen op de tribune, de pers en ook natuurlijk uiteraard voor alle mensen die kijken.

[0:00:14] En onze woordvoerders vanuit de Kamer.

[0:00:17] We hebben vanmiddag dit debat tot vijf uur gepland staan.

[0:00:21] Ik zal zelf waarschijnlijk rond half vijf, dus iets eerder, weg moeten gaan.

[0:00:25] Dus ik kijk even gelijk links van mij.

[0:00:27] Is er iemand die mogelijkwijs dat laatste half uur zou kunnen voorzitten?

[0:00:34] Is er iemand die daar zijn hand voor opstelt?

[0:00:39] Als we tempo erin houden is het ook niet nodig, zou ik u willen meegeven.

[0:00:43] Zou de heer Jumelet dat een keer willen doen?

[0:00:48] Helemaal goed. Ja? Heel fijn.

[0:00:51] Oké, dit debat gaat plaatsvinden in twee termijnen.

[0:00:55] En ik wil natuurlijk ervoor zorgen dat u allen ook genoeg ruimte heeft om het kabinet te kunnen bevragen.

[0:01:01] En daarom is mijn voorstel om te werken met in totaal zeven interrupties voor de eerste termijn.

[0:01:07] Dus die kunt u inzetten richting uw collega's, maar dus ook richting de twee bewindspersonen.

[0:01:13] Dat geeft u zelf de keuze om dat te verdelen.

[0:01:16] Zeven stuks en ze worden bijgehouden.

[0:01:20] Dat wat betreft de orde van deze vergadering.

[0:01:23] U heeft al een vijf minuten spreektijd.

[0:01:26] En dan stel ik voor dat we gaan beginnen met mevrouw van Oosterhout.

[0:01:30] Aan u het woord.

[0:01:31] Dank u wel, voorzitter.

[0:01:33] Dit debat kan niet op een beter tijdstip zijn ingepland.

[0:01:37] Vorige week kondigde de minister aan dat het doorgaat met het boren naar gas in Paperkop, Utrecht.

[0:01:41] En afgelopen weekend kwam het nieuws naar buiten dat er fors meer zout mag gewonnen worden onder de Waddenzee.

[0:01:47] En ondertussen worden er in het noorden van het land nog steeds in rap tempo vergunningen verleend om nog meer te boren.

[0:01:53] Omwonenden vrezen voor scheuren in hun huizen en onze prachtige natuur in het Veenweidegebied en de Waddenzee gaat eraan.

[0:01:58] Dit rechtse minderheidskabinet heeft hetzelfde mantra als president Trump.

[0:02:02] Drill, baby, drill.

[0:02:04] En wie profiteren daarvan?

[0:02:06] Canadese multinationals en andere grootvervuilers, terwijl gewone mensen en onze natuur de prijs betalen.

[0:02:11] Dat is oneerlijk.

[0:02:13] En wat me teleurstelt is dat de partij van deze minister, D66, alle beloftes over het stoppen van boeren onder Veenweidegebied en de Waddenzee heeft gebroken.

[0:02:21] Notabene de voorganger van meneer Keuze, Tjert de Groot, kwam met een prachtig voorstel om niet meer te gaan boren onder ons UNESCO-werelderfgoed, de Waddenzee.

[0:02:28] En juist nu gaat het eerste rechts- en minderheidskabinet met een D66-minister dit toch doen.

[0:02:33] Hoe kijkt de minister tegen het voorstel van Tjert de Groot aan om niet meer te boren onder de Waddenzee en waarom gaat het kabinet nu toch deze boringen toestaan?

[0:02:46] Dank u wel. Ik zie dat er een meedeling of punt van orde is vanuit de minister aan u het woord.

[0:02:50] Puur een krijgpunt van orde dat in de taakverdeling dit dossier zijn die bij de staatssecretaris vallen.

[0:02:55] Dus waar mevrouw Van Oostuart net zei, de minister, zijn de vragen die ik gericht aan de staatssecretaris, dan kunnen wij ook de verdeling van de antwoorden goed voorbereiden.

[0:03:02] Dank u wel.

[0:03:04] Ik kan me voorstellen dat dit vaker gebeurt tot het gewoon vragen zijn aan het kabinet.

[0:03:09] Maar voor deze keer sta ik er toe, maar laten we dit niet te vaak doen in dit commissiedebat.

[0:03:14] Maar dan geef ik verder het woord weer aan mevrouw Van Oostuart.

[0:03:17] Gaat u verder.

[0:03:19] Hoe verhoudt een mogelijke bodemdaling van 1,61 meter zich tot de oorspronkelijke vergunningsbasis en acht de minister dat verantwoordt onder kwetsbaar werelderfgoed?

[0:03:29] Het kabinet schermt met het hand aan de kraanprincipe, maar hoe voorkomt de minister dat de kraan pas dicht gaat als de schade al is aangericht, zeker gezien de na-el-effecten die jaren later optreden?

[0:03:38] En wie draait op voor de kosten als Frisia de winning vroegtijdig moet staken en onvoldoende middelen heeft voor sanering, nu de financiële zekerheid slechts een aanbeveling is en geen harde voorwaarden?

[0:03:47] En waarom liet het kabinet, de Stichting Bescherming Historisch Harlingen en de Stad Harlingen buiten beschouwing bij het toekennen van deze vergunning?

[0:03:54] Tien jaar lang is er in Harlingen constructief samengewerkt aan lokale afspraken.

[0:03:59] Burgers willen gehoord en gezien worden door het Rijk.

[0:04:01] En in een democratie is dat niet te veel gevraagd.

[0:04:03] Hetzelfde geldt voor de zoutwinning in Borgen Compagnie, het Oost-Groningse dorp waar ik zelf ben opgegroeid.

[0:04:08] En van mijn vroegere dorpsgenoten hoorde ik weer hetzelfde verhaal.

[0:04:12] Risico's rond bodemdaling werden geminimaliseerd.

[0:04:14] Mensen moesten zelf opdraaien voor de kosten van scheur in hun huizen.

[0:04:17] Het mijnbouwbedrijf Netmach respecteerde de vergunningsvoorwaarden niet.

[0:04:21] Schademeldingen uit de buurt verdwenen in een lade.

[0:04:23] Kwik werd via een afvoerpijp geloosd in de Waddenzee.

[0:04:25] Noem maar op.

[0:04:26] En vooral het vertrouwen is weg.

[0:04:28] Wat zal het kabinet eraan doen om het vertrouwen in de overheid te herstellen?

[0:04:32] En aangezien EZK via de NOM voor 25% eigenaar is van Netmach,

[0:04:36] hoe zorgt het kabinet ervoor dat de eigen financiële belangen van het Rijk

[0:04:39] niet zwaarder doorwegen dan de veiligheid van de mensen?

[0:04:42] Wat doet de minister concreet aan deze belangenvermenging?

[0:04:45] En wat Pro betreft is het duidelijk.

[0:04:46] De mensen in Utrecht, de mensen in Friesland, de mensen in Drenthe en de mensen in Groningen en op de Wadden willen dat er niet geboord wordt.

[0:04:52] De boodschap kan niet duidelijker zijn.

[0:04:55] En als de minister de mensen in de steek laat, of het kabinet, luistert u dan wel naar het UNESCO Werelderfgoedcomité dat expliciet vraagt geen verdere winningsprojecten goed te keuren.

[0:05:05] En als de minister ook die in de wind slaat, luistert u dan wel naar de rapporten van de Mijnraad die stellen dat bijvoorbeeld boren onder veenweidegebied en oppehuizen onverantwoord is.

[0:05:14] Kent de minister dit rapport en kan ze hierop reageren?

[0:05:17] En bij Papenkop Utrecht is er al sprake van structurele bodemdaling.

[0:05:20] Het gasveld ligt onder een woonwijk en raakt aan strategische watervoorraden.

[0:05:24] Hoe weegt de minister die drie risico's samen?

[0:05:27] Het ministerie erkent zelf dat er geen uitgebreid overzicht is van de gestapelde bodemdaling

[0:05:32] en heeft TNO en Deltares opdracht gegeven dat te onderzoeken.

[0:05:35] Hoe kan de staatssecretaris dan tegelijkertijd nieuwe vergunningen verlenen terwijl de eigen onderzoeken nog lopen?

[0:05:40] Is dat niet precies het omgekeerde van verantwoorde politiek?

[0:05:44] Voorzitter, stel u voor dat een farmaceutisch bedrijf een medicijn op de markt brengt terwijl de veiligheidsstudies nog lopen.

[0:05:50] Dat zou een schandaal zijn.

[0:05:51] Waarom geldt hier een andere norm?

[0:05:53] En waarom mogen gewone mensen het proefkanijn zijn van mijnbouw waarvan de effecten nog niet eens bekend zijn?

[0:05:58] We zetten als Rijk terecht in op het aardgasvrij maken van woningen.

[0:06:02] En dat maakt een groene toekomst mogelijk en het leven betaalbaarder.

[0:06:05] Voordat u verder gaat, heeft u een interruptie van de heer Van den Berg.

[0:06:10] Ja, voorzitter, dank.

[0:06:12] Hier wil ik toch gewoon even een punt van maken, want proefkonijnen, dat is wel heel ver gezocht.

[0:06:17] We hebben in Nederland een uitstekend systeem met vergunningen, met onderzoek, staatstoezicht op de mijnen.

[0:06:23] TNO doet onderzoek, er zijn verschillende instanties die daar onafhankelijk naar kijken.

[0:06:27] Is mevrouw Van Oostenhout echt van mening dat mensen hier, zeg maar waar gasgewonnen kan worden, dat die echt proefkonijnen zijn?

[0:06:34] Of neemt u daar afstand van?

[0:06:37] Daar neem ik zeker geen afstand van, omdat het ministerie ook zelf heeft erkend dat er nog geen uitgebreid overzicht is van die gestapelde effecten van die bodemdaling.

[0:06:45] En dat er gewoon nog onderzoek naar nodig is. En dat onderzoek loopt nog.

[0:06:48] En ik zou eigenlijk dat onderzoek willen afwachten en dan pas conclusies trekken.

[0:06:56] U kunt verder met uw buttoog. En even kijken, hoe zit u in die tijd?

[0:07:03] U heeft nog heel eventjes, we hebben hem even door laten lopen, maar het komt goed.

[0:07:07] Ja, ik was ook al bijna aan het eind van het aardgasvrij maken van woningen.

[0:07:13] En aan de andere kant boren we in dit soort gebieden wel naar nieuw gas.

[0:07:17] Bijvoorbeeld in Woerden of in Aldeborn.

[0:07:18] En het voelt wrang voor deze mensen dat zij zelf van het gas af moeten, terwijl er vervolgens onder hun huizen naar gas wordt geboord.

[0:07:24] En pro-standpunt is duidelijk.

[0:07:25] Wij beschermen wat we samen hebben opgebouwd, de prachtige Waddenzee, het Veenweidegebied.

[0:07:29] We zullen altijd naast de omwonenden staan die vrezen voor schade aan hun huis.

[0:07:33] En ook naast boeren weer land niet meer gebruikt kan worden voor de landbouw.

[0:07:36] Want de keuze is helder. Of je kiest voor het grote geld, of je kiest voor gewone mensen en voor onze natuur.

[0:07:41] En dit kabinet kiest verkeerd.

[0:07:43] En daarom doen we vandaag twee voorstellen om het boren onder de Waddenzee te stoppen.

[0:07:46] En we vragen de minister opnieuw om ook onder het kwetsbare veenweidegebied niet te gaan boren.

[0:07:51] En we hopen dat deze rechts- en minderheidscoalitie nu wel eenduidig kan stemmen,

[0:07:54] zodat gewone mensen een overheid hebben die naast hen staat, niet naast het grote geld.

[0:07:59] Dank u wel.

[0:08:00] Ja, dank u wel. En ook voor de andere geld dus straks,

[0:08:03] Zodat het ook kan zijn dat de staatssecretaris de vragen beantwoordt of de minister andersom.

[0:08:08] U krijgt in ieder geval een reactie op uw vragen straks.

[0:08:12] Het leeft nog wel een aantal interrupties op.

[0:08:14] En dan begin ik bij de heer Van den Berg.

[0:08:16] Ik dacht ook mevrouw Muller.

[0:08:18] De heer Jumelet, die komt naar de heer Van den Berg.

[0:08:22] Ja, voorzitter.

[0:08:23] Mevrouw Van Oosterhout die spreekt hier over het groot kapitaal.

[0:08:27] En dat we daar iets tegen moeten doen.

[0:08:28] En dat we onze verantwoordelijkheid moeten nemen.

[0:08:31] Kan allemaal.

[0:08:32] Maar het is toch gewoon een feit dat wij op dit moment heel veel aardgas nodig hebben in Nederland.

[0:08:37] Ik ben maandag in de Eemshaven geweest.

[0:08:39] Daar zie je hoe die schepen vanuit de Verenigde Staten hier worden aangemeerd en hier hun gas lossen.

[0:08:44] Ik ben hartstikke blij dat we dat hebben.

[0:08:46] Maar er zit veel meer uitstoot aan vast dan dat gasboren hier in eigen land.

[0:08:51] Dus hoe kan mevrouw van Oostraden met droge ogen uitleggen dat we daarmee moeten stoppen?

[0:08:55] Want we hebben dat gas toch wel nodig?

[0:08:59] Ja, op het moment dat hier een vergunningsaanvraag wordt gedaan, duurt het nog zo'n vijf tot tien jaar voordat ook daadwerkelijk gas gewonnen kan worden uit zo'n nieuw veld.

[0:09:06] Dus dat gas gaat echt veel te laat komen.

[0:09:08] Dus dit is ook niet echt een argument om die leveringszekerheid waar u op doelt te borgen.

[0:09:12] Wat wel echt een argument is, is nu volop inzetten op verduurzaming, op bijvoorbeeld het isoleren van woningen, inzetten op energieefficiëntie, inzetten op wind en zon.

[0:09:21] En daar nu echt vaart mee maken.

[0:09:25] Meneer Van den Berg.

[0:09:26] Ja, maar voorzitter, het gaat hier om de ideologische vraag.

[0:09:29] Ik bedoel, we hebben gas nodig, ontkent mevrouw van Oosterhout dat nu, dat we dat gas nodig hebben.

[0:09:35] Of ziet zij een andere oplossing hoe we ergens in de komende 10, 15 jaar volledig, echt volledig van het gas af kunnen.

[0:09:41] Dat is toch een droomscenario, dus hoe kunt u dat herkennen?

[0:09:45] Waar mijn partij voor staat is voor het stoppen met het aanboren van nieuwe gasvelden.

[0:09:49] Die gaan ook veel te laat komen.

[0:09:50] Nogmaals, het duurt zo'n 5 tot 10 jaar voordat zo'n nieuw gasveld, dat daar daadwerkelijk het gas kunnen gebruiken.

[0:09:56] Dus dat gaat veel te laat komen.

[0:09:57] Wij kunnen die tijd veel, veel, veel beter gebruiken voor het alternatief.

[0:10:00] Dat zorgt ook nog eens voor goedkopere groene energie en lagere energierekening bij mensen thuis.

[0:10:08] Dus dat is waar mijn partij wel op in wil je.

[0:10:12] De heer Jumulet.

[0:10:14] Dank u wel, voorzitter.

[0:10:17] Het was 13 mei dat wij hier in een van deze zalen het moment hadden dat een technische briefing liet zien dat gas inderdaad nodig is.

[0:10:29] Als het gaat om de komende tijd.

[0:10:33] Ik was even benieuwd ook, maar er zit al een antwoord in op de vraag van mijn collega hiernaast.

[0:10:39] Hoe mevrouw van Oosterhout ook kijkt naar het sectorakkoord.

[0:10:42] Want het sectorakkoord zit een afbouw in.

[0:10:46] We hebben geconstateerd dat daar afspraken met de sector zijn gemaakt.

[0:10:49] Ook over wat nog wel kan en hoe dat dan uiteindelijk eindigt.

[0:10:54] We hebben gas nodig.

[0:10:56] Dat hebben we wel gehoord ook bij die technische briefing.

[0:10:58] Maar hoe kijkt mevrouw van Oosterhout naar dat sectorakkoord wat in zich heeft een geleidelijke afbouw?

[0:11:04] Dat zou ik graag willen horen, voorzitter.

[0:11:07] Mevrouw van Oosterhout.

[0:11:08] Als ik naar het sectorakkoord kijk, dan zie ik daar eigenlijk geen enkele vorm van afbouw in.

[0:11:13] Ik zie dat het volop de kraan wagenwijd openzet voor allerlei nieuwe gasvelden.

[0:11:16] Dus dat is een vraag die ik misschien straks ook richting de heer Jumelet ga stellen.

[0:11:21] Waar die afbouw dan wel in gaat zitten, want die ontbreekt in het sectorakkoord op dit moment nog volledig.

[0:11:28] Voorzitter, om een vraag zo meteen te vermijden.

[0:11:31] Nee hoor, maar het is denk ik wel goed om te constateren dat het volgens mij wel zo is dat er in dat sectorrecord een afbouw plaatsvindt.

[0:11:39] En ik denk dat het goed is om te zien dat er hard aan gewerkt wordt.

[0:11:42] Want we weten met elkaar dat het fossiel eindig is.

[0:11:45] Dat we in de tussentijd met elkaar natuurlijk die overstap moeten maken, die transitie moeten meemaken.

[0:11:50] Dus ik denk dat het goed is om dat met elkaar te erkennen, maar daar zullen we zo met elkaar nog over spreken.

[0:11:55] Heeft u daarbij nog een vraag aan mevrouw van Oosterhout?

[0:11:58] Want dit telt dus dan wel als een interruptie.

[0:12:00] Dus ik geef u nog wel de gelegenheid om een vraag te stellen aan Groenings-PVDA voordat we doorgaan naar de volgende spreken.

[0:12:06] Voorzitter, ik heb er zeven, dus nu nog vijf. Dank u wel.

[0:12:09] Oké, helemaal goed. Prima. Dan kom ik bij mevrouw Müller.

[0:12:14] Ja, want ik zat toch een beetje in mijn hoofd met de tegenstelling die mevrouw Osteruit schetst.

[0:12:19] Ze zegt aan de ene kant komen we op voor de mensen of komen we op voor het grote geld.

[0:12:24] En ik vind dat toch een moeilijke tegenstelling, want de mensen die gebruiken aardgas om hun huis te verwarmen

[0:12:31] en hebben in de winter aardgas nodig om in warm te kunnen zitten in hun huis.

[0:12:35] En het is ook niet alsof alleen het grote geld tegen ons zet, let op op leveringszekerheid.

[0:12:39] Dat zijn ook instanties die ons adviseren over leveringszekerheid, zoals de EBN, zoals Gasunie en zoals heel veel experts.

[0:12:48] Dus ik vind het toch lastig dat u hier een tegenstelling creëert die er volgens mij niet is.

[0:12:54] Nou, ik zie de tegenstelling wel degelijk.

[0:12:57] Kiezen we er aan de ene kant voor om nu nieuwe gasvelden aan te boren die pas over vijf, tien jaar leiden tot nieuw gas.

[0:13:04] Maar wel zorgen voor onomkeerbare schade mogelijk aan huizen, onomkeerbare schade aan de natuur.

[0:13:11] Om over het klimaat nog maar niet te spreken.

[0:13:13] En waar doen we dat dan voor?

[0:13:15] Doen we dat voor buitenlandse multinationals die dan nog meer winst kunnen opstrijken?

[0:13:20] Terwijl we ook weten dat we hier in Nederland een enorme opgave hebben en ook enorme kansen hebben om die energierekening bij mensen thuis omlaag te brengen door bijvoorbeeld wind en zon.

[0:13:30] Mevrouw Muller.

[0:13:31] Ja, ik vind dat ook echt wel een moeilijke vergelijking, want het is natuurlijk niet zo dat het gas dat we uit Amerika halen, alsof dat geen impact heeft op de natuur.

[0:13:41] Dat heeft zelfs juist meer impact op de natuur en volgens mij laat onderzoeken ook zien dat het eigenlijk veel slechter is voor het klimaat dan productie hier in eigen land.

[0:13:47] En dat moet op een veilige en verantwoorde manier gebeuren.

[0:13:49] Dat ben ik het helemaal met u eens.

[0:13:51] En uw argument dat het vijf tot tien jaar duurt voordat we eindelijk gas eruit kunnen halen.

[0:13:55] Ja, ik heb er eerlijk gezegd ook vragen over.

[0:13:57] Want het duurt heel erg lang in Nederland voordat vergunningverlening wordt gegeven.

[0:14:01] En ik ga er de staatssecretaris ook op bevragen.

[0:14:02] Maar dat moet natuurlijk sneller kunnen.

[0:14:04] En het is ook niet zo alsof we over vijf of tien jaar ineens van al het aardgas af zijn.

[0:14:09] Dat helemaal nog niet.

[0:14:11] Dus ik zoek nog eventjes.

[0:14:13] Ik weet niet of we elkaar nadig gaan vinden.

[0:14:14] Maar ik deel uw inzichten die hierop hebben zeker niet.

[0:14:18] Wilt u daar nog iets over vragen? Nee, want ik heb geen vragen gehoord. Dus dan stel ik voordat we verder gaan.

[0:14:23] U krijgt ook nog een interruptie, zeg ik, richting mevrouw Van Oosterhout van de heer Keus van D60.

[0:14:28] Ja, dank u wel, voorzitter. Ik hoorde in het verhaal van mevrouw Van Oosterhout heel veel tegen waar we mee moeten stoppen, wat we niet moeten doen.

[0:14:38] En met heel veel ben ik het eigenlijk ook echt wel eens. En ik zie dezelfde problemen die mevrouw Van Oosterhout, denk ik, ook ziet, voorzitter.

[0:14:46] Maar ik ben wel benieuwd, we hebben bijvoorbeeld afgesproken om een afbouwpad met elkaar vorm te geven.

[0:14:52] Om echt die onafhankelijkheid van gas te krijgen, om te gaan verduurzamen.

[0:14:56] Daar zijn we met dit kabinet hele mooie dingen aan het doen.

[0:14:59] En daarom de vraag die ik ook wil stellen aan mevrouw Van Oosterhout, voorzitter, is...

[0:15:04] Hoe zou Pro zien dat het wel kan?

[0:15:08] Zo'n afbouwpad bijvoorbeeld, hoe zouden we die vorm moeten geven?

[0:15:13] Ja, dank voorzitter. Een hele fijne vraag.

[0:15:15] Wat er in ieder geval niet moet gebeuren is nu nog nieuwe gasvelden openen, zoals bij Woerden het geval is, maar ook bijvoorbeeld de winning onder de Waddenzee.

[0:15:25] En laten we daarmee beginnen, dus geen nieuwe gasvelden.

[0:15:29] En daarnaast ook kijken hoe we de bestaande winning zo snel mogelijk kunnen afbouwen.

[0:15:32] En hoe we met name door versnelde uitrol van hernieuwbare energie ook ervoor kunnen zorgen dat dat een realiteit wordt.

[0:15:41] Heer Keuze.

[0:15:43] Nou voorzitter, dan hoor ik eigenlijk een beetje hetzelfde verhaal weer wat we niet moeten doen.

[0:15:49] En dan wel even snel erachteraan sneller verduurzamen.

[0:15:52] En ik volg die grote lijden.

[0:15:54] Maar dan ben ik benieuwd van waar zouden we dan op moeten inzetten.

[0:15:57] Dus echt even uit het frame van dit is slecht, dat is slecht, dit moeten we niet doen.

[0:16:02] Wat moeten we wel doen als Nederland om samen, en waar kunnen we elkaar ook in vinden,

[0:16:07] om samen zo snel mogelijk die gastransitie te maken.

[0:16:09] Zodat we bij wijze van over tien jaar helemaal kunnen stoppen met de gaswinning.

[0:16:13] Daar ben ik benieuwd naar, voorzitter.

[0:16:15] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:16:16] En volgens mij doen wij hier continu voorstellen voor.

[0:16:19] Dat zit hem onder andere in versnelde uitrol van wind op zee.

[0:16:22] Dat zit hem ook kijken naar wat kunnen we nog verder doen met zon op dak.

[0:16:26] Wat kunnen we verder nog doen met wind op land.

[0:16:28] Wat kunnen we doen met batterijen.

[0:16:30] Wat kunnen we doen met opslag.

[0:16:32] Dus echt werken aan het alternatief.

[0:16:34] Welke stappen kunnen we zetten in de verduurzaming van de industrie.

[0:16:38] Dus ja, daar zijn we altijd enorm toe voor bereid

[0:16:40] En daar doen we ook volgens mij aan de lopende band voorstellen voor

[0:16:43] Om juist het alternatief, juist ervoor te zorgen

[0:16:46] Dat we zo snel mogelijk van fossiel af kunnen

[0:16:49] Volgens mij zijn we met niets anders bezig in de Tweede Kamer

[0:16:52] Dan hierop voorstellen doen

[0:16:55] We komen bij uw derde interruptie

[0:16:57] Ja, en mijn laatste, voorzitter

[0:16:58] Dat is super goed om te horen

[0:17:00] Ik denk dat dat heel veel punten zijn

[0:17:02] Die we ook in het coalitieakkoord hebben staan

[0:17:03] Waar we nu mee bezig zijn

[0:17:04] Waar in ieder geval onze partijen elkaar helemaal in vinden

[0:17:08] Dus daar ben ik superblij mee om dat te horen.

[0:17:11] En tegelijk denk ik dan van, daar zou ik graag met elkaar samen in optrekken.

[0:17:16] Dan rijst bij mij wel de vraag op, voorzitter, hoe verhoudt zich dat dan tot een gaswinning?

[0:17:21] Want we weten dat alle zaken die net genoemd werden door mevrouw van Oosterhout, dat dat niet vandaag of morgen helaas geregeld is.

[0:17:28] En dat we de gasvraag niet dus meteen omlaag krijgen en dat gaswinning nodig zal zijn of bijvoorbeeld import vanuit het buitenland.

[0:17:35] Hoe krijgt mevrouw Van Oosterhout naar het feit dat die gasvraag dus niet gelijk opgelost is met deze initiatieven?

[0:17:41] En wat zouden we dan daarmee moeten doen?

[0:17:43] Toch wel blijven winnen op bijvoorbeeld de Noordzee of toch stoppen en importeren?

[0:17:47] Daar ben ik benieuwd naar, voorzitter.

[0:17:49] Volgens mij stond er ook heel duidelijk in het D66-verkiezingsprogramma dat D66 het met ons eens is dat er geen nieuwe gaswinning op land zou moeten plaatsvinden.

[0:17:56] Dus laten we dat ook even vaststellen.

[0:17:59] En het tweede wat heel belangrijk is, is dat die nieuwe gaswinning pas echt over een aantal jaren gaat zorgen voor nieuw gas.

[0:18:09] Dus het gaat op dit moment helemaal niets doen voor de energieprijs voor mensen thuis.

[0:18:12] Het gaat helemaal niets doen voor onze leveringszekerheid.

[0:18:15] Dus laten we die tijd, die kostbare tijd die we hebben, vooral in het alternatief investeren.

[0:18:23] Ja, en met dat antwoord zult u het toch even moeten doen op dit moment, maar bij uw eigen inbreng komen er wellicht weer over te spreken.

[0:18:29] Dank aan mevrouw Van Oosthout.

[0:18:30] U weet, de zeven interrupties die ik heb aangekondigd, dat is inclusief ook de vraag die u kunt stellen aan de minister en de staatssecretaris in de eerste termijn.

[0:18:40] Ze mogen zelfs nu al worden gesteld, begrijp ik.

[0:18:43] Ik zie dat ik de staatssecretaris hier heel blij mee maak.

[0:18:46] Aan u het woord.

[0:18:47] Gaat u ervan uit dat hij onder vuur komt te liggen?

[0:18:49] Nee, geintje.

[0:18:50] Nee, voorzitter.

[0:18:52] Toch even over het betogen net van mevrouw Van Oosthout.

[0:18:55] Wij hebben tot minstens 2045, zo niet 2050, zo niet langer aardgas nodig in Nederland.

[0:19:01] Net zoals olie. Punt. Zo is het gewoon.

[0:19:04] En als mevrouw hier van Oosterhout zegt dat we nu moeten stoppen met alle gaswinning.

[0:19:07] En dat wij binnen 10, 15 jaar van het gas af moeten zijn in Nederland.

[0:19:12] Dan is dat gewoon een sprookje, maar het is bovendien onverantwoord.

[0:19:16] En ik zou eigenlijk wel eens gewoon een keuze willen horen.

[0:19:18] Kiest u dan voor dat scenario dat we er helemaal mee stoppen.

[0:19:21] En dat betekent dus armoede, betekent ontwrichting, onveiligheid. Punt.

[0:19:25] Of kiest u gewoon voor een verstandig scenario waarin we wel duurzaam met elkaar naar de toekomst gaan?

[0:19:32] Volgens mij is het meest verstandige scenario voor mensen, voor natuur, voor klimaat, dat we in ieder geval geen nieuwe gasvelden aanboeren.

[0:19:38] En dat we daarnaast kijken hoe we de bestaande winning zo snel mogelijk kunnen afbouwen.

[0:19:42] Om een voorbeeld te geven, daar heb ik ook al eerder een voorstel voor gedaan.

[0:19:45] We kunnen tot een derde van ons aardgasverbruik in vijf jaar tijd reduceren als we stappen zetten op het gebied van energieefficiëntie.

[0:19:52] Dat is echt een enorme hoeveelheid.

[0:19:54] Laten we dan met elkaar kijken hoe we dat voor elkaar kunnen krijgen.

[0:19:57] In plaats van dat we woningen van mensen op het spel zetten.

[0:19:59] In plaats van dat we natuur op het spel zetten.

[0:20:01] In plaats van dat we het klimaat nog verder op achterstand zetten.

[0:20:05] Laten we daar naar kijken.

[0:20:06] In plaats van onomkeerbare schade aanrichten aan huizen, aan de natuur en aan het klimaat.

[0:20:12] Ik kom weer bij u, maar dat is voor uw eigen inbreng denk ik.

[0:20:21] Dank u wel voorzitter.

[0:20:22] We hebben het geprobeerd.

[0:20:24] Dank.

[0:20:25] Mijn bouw is voor veel mensen een lelijk woord geworden.

[0:20:27] Een besmet woord zelfs.

[0:20:28] En ongetwijfeld zullen er vandaag partijen zijn die dat beeld graag verder willen versterken.

[0:20:32] We hoorden het net al.

[0:20:34] Maar voorzitter, laten we eerlijk zijn.

[0:20:35] Mijn bouw heeft Nederland ook ongelooflijk veel gebracht.

[0:20:38] Het heeft ons land jarenlang welvaart opgeleverd.

[0:20:41] Regio's hebben ervan geprofiteerd, de banen zijn ermee gecreëerd.

[0:20:44] En met de opbrengst konden wij mede een van de beste verzorgingsstaten ter wereld financieren.

[0:20:50] En daar zit precies de politieke hypocrisie.

[0:20:53] Want partijen die zeggen dat de verzorgingsstaat de basis is van hun ideologie,

[0:20:56] die jagen tegelijkertijd de economische fundamenten onder die verzorgingsstaat vandaan.

[0:21:01] Ze willen wel uitgaven, wel voorzieningen, ze willen wel koopkrachtmaatregelen,

[0:21:06] maar de bronnen van onze welvaart die moeten weg.

[0:21:09] En voorzitter, zo werkt het niet.

[0:21:11] Een verzorgingsstaat die bouw je niet op lucht,

[0:21:13] een betaalbare energierekening die bouw je niet op wensdenken

[0:21:16] en strategische autonomie bouw je al helemaal niet

[0:21:19] door je eigen energieproductie af te bouwen

[0:21:21] en vervolgens afhankelijker te worden van het buitenland.

[0:21:24] We zien het nu al.

[0:21:25] We hebben torenhoge belastingen op energie.

[0:21:28] En ik doe alvast een kleine voorspelling.

[0:21:29] Vanavond spreken wij in een twee minuten debat over een betaalbare energierekening.

[0:21:33] En er zullen precies dezelfde partijen ervoor pleiten dat die rekening omlaag moet.

[0:21:37] Maar je kunt niet aan de ene kant de energierekening omlaag willen.

[0:21:40] En aan de andere kant blokkeren wat energie betaalbaar, betrouwbaar en beschikbaar houdt.

[0:21:45] Voorzitter, mijnbouw levert nog altijd de basis voor een belangrijk deel van ons economisch systeem.

[0:21:50] Energie, gas, grondstoffen en de komende decennia gaan we het in Nederland simpelweg niet redden zonder gas.

[0:21:57] Zeker niet als we de energierekening van huishoudens en bedrijven betaalbaar willen houden.

[0:22:01] Wie dat ontkent verkoopt de mensen in het land een illusie.

[0:22:04] We hoorden het net.

[0:22:05] En als we Nederland tussen draaiende willen houden, als we onze industrie willen behouden,

[0:22:09] als we huishoudens willen beschermen tegen onnodig hoge energiekosten

[0:22:12] en als we niet steeds afhankelijker willen worden van buitenlandse regimes,

[0:22:16] dan zullen we onze eigen energievoorziening serieus moeten nemen.

[0:22:19] En daarom heb ik een aantal vragen aan het kabinet.

[0:22:21] Wat is tot nu toe gedaan met de motie Bontenbal-Brekemans over gaswinning op zee en kleine velden op land?

[0:22:27] Welke stappen heeft het kabinet gezet?

[0:22:28] En hoe gaat het kabinet hier verder uitvoering aan geven?

[0:22:31] En bovendien, hoe gaat het kabinet onze strategische autonomie daadwerkelijk versterken?

[0:22:36] Voorzitter, de afgelopen tijd heb ik de afnodige gesprekken gevoerd met de sector.

[0:22:40] En wat ik daar hoorde, dat schokte mij eerlijk gezegd nogal.

[0:22:43] De wettelijke termijn voor een vergunning is zes maanden.

[0:22:46] Dat is ruim.

[0:22:46] Maar het ministerie hanteert inmiddels zelfs een indicatieve doorlooptijd van 49 weken.

[0:22:52] Dat is bijna een verdubbeling.

[0:22:54] En zelfs dan zegt de sector nog, als het dan 49 weken moet duren, laat het dan tenminste ook echt maximaal 49 weken zijn.

[0:23:01] En de praktijk is nog veel erger.

[0:23:02] Eerder op andere locaties 30 maanden, een andere 21.

[0:23:06] Locatie Harkama 21 maanden, voor Maasdiep 20 maanden.

[0:23:10] En het zijn geen incidenten meer, dat is gewoon een patroon.

[0:23:12] En een patroon is Furnest.

[0:23:14] Funest voor bedrijven die willen investeren, funest voor de energiezekerheid, funest voor onze strategische autonomie.

[0:23:20] En uiteindelijk ook funest voor de Nederlandse burger die de prijs betaalt via een hogere energierekening en een zwakkere economie.

[0:23:26] En al mijn vraag, wat gaat het kabinet doen om deze vergunningstrajecten nou fors te versnellen?

[0:23:31] En hoe gaan we ervoor zorgen dat die wettelijke termijnen daadwerkelijk worden gehaald?

[0:23:36] Ik zie een interruptie.

[0:23:37] Dat heeft u goed gezien.

[0:23:39] De heer Keuze.

[0:23:40] Ja, voorzitter. Ik hoor dus aan de ene kant dat collega Van Jijne 20 de vergunningentrajecten wil versnellen.

[0:23:50] En hij koppelt dat eigenlijk aan dat dat fijn zou zijn voor de bewonerswant betaalbare energierekening.

[0:23:57] Tegelijkertijd ben ik wel benieuwd hoe de collega Van den Berg kijkt naar, juist als we dit gaan versnellen,

[0:24:04] dat juist de burger daar misschien wel problemen bij gaat hebben, omdat we wel een goede besluitvorming willen hebben,

[0:24:10] waarbij we ook kijken van kan het veilig, wat is de impact op de leefomgeving, op milieu, op natuur.

[0:24:15] Hoe kijkt meneer Van den Berg daarna?

[0:24:19] De heer Van den Berg.

[0:24:20] Ja voorzitter, dank. Ja daar kijk ik heel serieus naar, maar laten we ook eerlijk zijn.

[0:24:24] Kijk, in dit land kijken we al zeer goed naar dat vergunningproces.

[0:24:27] We kijken naar water, natuur, milieu.

[0:24:29] We kijken naar de omgeving, kijken naar schade die kan ontstaan bij huizen.

[0:24:32] De sector, dus de partijen die dit exploiteren, die moeten ook die schade vergoeden als het ontstaat.

[0:24:37] Dus die heeft er ook belang bij.

[0:24:38] Dat is allemaal lang heel goed geregeld in Nederland.

[0:24:41] En waar we hier vooral mee te maken hebben, is dat als je die vergunningen niet op tijd verstrekt,

[0:24:46] dan hebben alle Nederlandse inwoners en de industriebedrijven er wel degelijk last van.

[0:24:51] Want uiteindelijk zijn het collectieve baten.

[0:24:53] Dit is iets wat we moeten doen wat goed is voor ons allen.

[0:24:56] Tuurlijk, liefst zou ik ook vandaag gewoon gratis energie willen tot de eeuwigheid.

[0:25:01] Maar dat is er nou helemaal niet.

[0:25:02] En je moet dus keuzes maken die goed zijn voor ieder.

[0:25:05] En dat doen in zorgvuldigheid.

[0:25:09] U kunt verder met uw pleidooi.

[0:25:12] Dank u wel.

[0:25:14] Maar goed, even kijken.

[0:25:15] Wanneer kan de sector rekenen op duidelijkheid in plaats van eindeloze vertraging?

[0:25:18] En is het kabinet dus bereid te kijken hoe ook het nationale belang voor gaswinning kan worden opgenomen in specifieke versnellingsregels?

[0:25:26] Komt op een slot, voorzitter.

[0:25:27] Als hier niets aan gebeurt, dan kunnen we alle mooie woorden over strategische autonomie net zo goed schrappen.

[0:25:32] EBN kon een mooie rol spelen bij de teruglopende investeringen middels de wet bescherming of bestrijding energieleveringscrisis.

[0:25:40] Deze wet biedt EBN namelijk de kans om een groter aandeel te nemen in de exploratieboringen, zodat we sneller meer kunnen boren.

[0:25:46] Goed voor Nederland. Maar wat dit kabinet in de honderd dagen dat het er zit heeft bereid, is tenminste, tot nu toe is er vooral een uitstel voor de wet.

[0:25:58] En ik zou het kabinet daarom eigenlijk willen vragen of het kabinet bereidt.

[0:26:01] Dus om in ieder geval delen van die wet al eerder naar de Kamer te sturen wanneer die daarvoor rijp zijn.

[0:26:07] Voorzitter, strategisch, autonoom, dat woordje door te doen, door te produceren, door te investeren en door ervoor te zorgen dat Nederland zijn eigen energievoorziening weer serieus neemt.

[0:26:16] Dus stop dus met het wegjagen van mijnbouw die wij nog keihard nodig hebben.

[0:26:20] Maak vergunningsverlening sneller, voorspelbaarder en betrouwbaarder en kies eindelijk eens voor realisme in plaats van wensdenken.

[0:26:28] Ik dank u wel.

[0:26:30] Dank voor uw inbreng.

[0:26:32] Dat brengt ons bij de heer Jumelet.

[0:26:38] Dank voorzitter.

[0:26:40] Gas uit kleine velden blijft voorlopig van belang voor onze energievoorziening.

[0:26:44] Je kan bijdragen aan leveringszekerheid en het verminderen van importafhankelijkheid.

[0:26:49] Voorop staat steeds dat de gaswinning veilig moet zijn voor mens, natuur en omgeving.

[0:26:55] Daarnaast, ik benoemde het al eerder in een debat over mijnbouw, moeten we oog hebben voor de zorgen, bijvoorbeeld van mogelijke bodemdalingen in veenweidegebieden.

[0:27:03] Ik noem daarbij de provincie Friesland en Papenkopveld in provincie Utrecht en Zuid-Holland.

[0:27:10] En juist daarom steunen wij aanvullend onderzoek en vinden we dat het advies van de SODM en de uitkomsten van TNO-Deltares studie zwaar moeten meewegen bij besluitvorming.

[0:27:20] Vergunningsaanvragen moeten zorgvuldig en op hun meritus worden beoordeeld.

[0:27:24] En daarom enkele vragen aan de staatssecretaris.

[0:27:27] Hoeveel winningsplannen voor nieuwe gaswinning onder- of nabijveenweidegebieden zijn momenteel in procedure?

[0:27:33] Er zitten daar aanvragen tussen waarover al voor afronding van de TNO-Deltaris-studie een besluit moet vallen.

[0:27:40] Met andere woorden, kan er worden gewacht tot de resultaten van deze studie beschikbaar zijn en is het een goed voorstel om deze resultaten mee te wegen bij een definitief besluit over winning.

[0:27:51] Kan de staatssecretaris ook aangeven hoe de gesprekken verlopen met gemeenten, met waterschappen en ook de provincies.

[0:27:58] Voorzitter, in het sectorakkoord is afgesproken dat vergunningsprocedures voor gaswinning uit de kleine velden sneller moeten verlopen.

[0:28:07] En projecten voor gaswinning die binnen de wet en regelgeving passen lopen in de praktijk regelmatig vertraging op.

[0:28:13] Collega van den Berg sprak er net ook over.

[0:28:16] En het resultaat is dat investeringen worden uitgesteld, de projecten later komen en helemaal soms niet van de grond komen.

[0:28:22] Voor de leveringszekerheid is het belangrijk dat vergunningverlening niet alleen zorgvuldig, maar ook voorspelbaar is.

[0:28:29] Daarover een vraag aan de staatssecretaris.

[0:28:31] Welke mogelijkheden ziet de staatssecretaris om vergunningprocedures te versnellen en voorspelbaar te maken?

[0:28:37] Met name in de uitvoeringspraktijk waar veel vertraging ontstaat.

[0:28:40] Welke concrete maatregelen worden hiervoor uitgewerkt zonder dat het ten koste gaat van de zorgvuldigheid?

[0:28:47] Voorzitter, dan de beving EKH.

[0:28:51] We hebben daar eerder ook een motie over ingediend en graag ook weer aandacht voor die afhandeling van schade naar aanleiding van die beving in oktober 2023.

[0:29:00] De staatssecretaris heeft gesprekken gevoerd met de NAM en de Commissie Mijnbouwschade over een schadeaanpak op basis van artikel 7 van het instellingsbesluit.

[0:29:08] En daarmee kan de Commissie Mijnbouwschade voor bepaalde schademeldingen zonder deskundige onderzoek ter plaatse een causaal verband aannemen en meldingen voortvarend afhandelen.

[0:29:17] De vraag kan de staatssecretaris aangeven welke afspraken inmiddels zijn gemaakt, welke knelpunten nog bestaan en op welke termijn inwoners duidelijkheid kunnen verwachten over de versnelde schadeafhandeling.

[0:29:28] En gelijk ook maar over de schadeafhandeling na aanleiding van de aardbeven bij Geelbroek, waar gisteren ook een brief over kwam.

[0:29:34] En wij ontvingen gisteren ook een brief van de gemeente Midden-Drenthe, Assen en van de gemeente Aan-Hunzen.

[0:29:41] Kortzamengevat schrijven zij, het wordt er allemaal niet makkelijker van, maar ingewikkelder.

[0:29:46] Kan de staatssecretaris hier misschien al kort op reageren?

[0:29:48] Hij heeft vast de brief al gelezen en sowieso ontvangen we graag een afschrift van de reactie op deze brief van deze gemeente.

[0:29:55] Voorzitter, dan een heel ander onderwerp, maar wel met de ondergrond gepaardgaand.

[0:30:00] Dat is schoon en voldoende drinkwater, een basisvoorziening voor iedereen.

[0:30:03] Nu en in de toekomst moeten we en willen er graag op kunnen rekenen.

[0:30:07] En juist daarom is het belangrijk dat bij besluiten over activiteiten in de diepe ondergrond ook de mogelijke gevolgen voor onze drinkwatervoorraden goed worden meegenomen.

[0:30:16] Want het is druk in de ondergrond, zoutwinning, CO2-opslag, energiedragers, aardwarmte, de staatssecretaris schrijft er zelf ook over.

[0:30:24] Kan de staatssecretaris aangeven hoe het belang van de drinkwatervoorziening momenteel wordt meegewogen bij besluiten over activiteiten in de diepe ondergrond?

[0:30:31] Hoe zijn de drinkwaterbedrijven daarbij betrokken?

[0:30:34] En het is toch logisch dat drinkwatervoorziening deel uitmaakt van het programma Duurzaam Gebruik Diepe Ondergrond?

[0:30:40] Graag een reflectie hierop.

[0:30:43] Tot slot, voorzitter, aardwarmte.

[0:30:45] Met het oog op de energietransitie is aardwarmte van groot belang.

[0:30:48] Het kan een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van de CO2-uitstoot en het vervangen van aardgas.

[0:30:55] Daarom is het belangrijk dat de huidige stagnatie in de opschaling van aardwarmte wordt doorbroken wat ons betreft en dat de uitrol wordt versneld.

[0:31:03] Positief is dat de staatssecretaris samen met betrokken partijen in kaart wil brengen welke oplossingsrichtingen kunnen bijdragen aan een snellere ontwikkeling van aardwarmte.

[0:31:12] In de brief van de staatssecretaris lees ik erover de korte en de middellange termijn als het gaat om het uitvoeren van maatregelen en acties.

[0:31:20] En mijn vraag is dan ook, wanneer kan de Kamer de eerste concrete resultaten verwachten?

[0:31:24] Voorzitter, tot zover.

[0:31:28] Dank u wel. U heeft nog een interruptie van mevrouw Van Oostraat.

[0:31:33] Ja, dank u wel voorzitter. Ik ben enorm blij om te horen dat het CDA nu een draai maakt en u ook spreekt over de stapeling van de effecten in het Veenweidegebied.

[0:31:40] En ik hoorde in uw bijdrage dat u nu ook pleit voor een standstill van boeren in het Veenweidegebied totdat er meer duidelijkheid is over die onderzoeken.

[0:31:47] En totdat het onderzoek is afgerond.

[0:31:50] Een aantal maanden geleden stemde het CDA nog tegen een motie van mij om precies dit te gaan doen.

[0:31:54] Kan ik deze keer wel op de steun van het CDA rekenen?

[0:31:58] De heer Hummelet.

[0:32:01] Voorzitter, bij een vorig debat, juist ook over Veenweide, heb ik zelf ook ingebracht het voorzorgsprincipe.

[0:32:10] Daar heeft de staatssecretaris op toen de minister op gereageerd, moet ik nog zeggen.

[0:32:14] Het was de vorige minister die daarop heeft gereageerd.

[0:32:17] Uw motie zag vooral op het totaal van winning, ook op bestaande gaswinning.

[0:32:22] Daarom hebben we ook tegen die motie gestemd.

[0:32:24] Dit gaat echt ook over de nieuwe vergunningen.

[0:32:27] Ik begrijp dat die er ook gewoon aan zitten te komen, dat die onder handen zijn.

[0:32:31] En dan geldt voor ons nog steeds de vraag van, is het wijs om te doen?

[0:32:34] En er liggen allerlei onderzoeken en er zijn nog onderzoeken aan de gang.

[0:32:37] Dus stel nu gewoon voor of het een goed idee is om daar eerst nog goed naar te kijken, ook op te wachten voordat je een vergunning verleent.

[0:32:44] En het antwoord hoor ik graag van de staatssecretaris, voorzitter.

[0:32:49] Dank u wel. Ik zie verder geen andere interrupties aan u gericht.

[0:32:53] Dus dan gaan we snel door naar de heer Keuze van D60 voor zijn inbreng.

[0:32:57] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:59] Voorzitter, wat er diep onder onze voeten gebeurt, raakt mensen vaak direct.

[0:33:03] Het gaat om onze veiligheid, de bescherming van natuurgebieden en de vraag hoe we onze energievoorziening in de toekomst organiseren.

[0:33:12] Tegelijkertijd staan we voor een grote opgave.

[0:33:15] We willen minder afhankelijk worden van fossiele energie en bouwen aan een schoon en betrouwbaar energiesysteem.

[0:33:21] Daarbij speelt de diepe ondergrond een belangrijke rol.

[0:33:24] Vandaag nog voor gaswinning, maar steeds vaker ook voor aardwarmte, waterstof en CO2-opslag.

[0:33:30] Voor D66 staat daarbij één ding centraal, bouwen aan een schoon, betrouwbaar en onafhankelijk energiesysteem met veiligheid en draagvlak als harde randvoorwaarden.

[0:33:43] Vandaag wil ik stilstaan bij drie onderwerpen, het afbouwpad voor gaswinning op land, de zoutwinning onder de Wallenzee en de kansen voor aardwarmte.

[0:33:52] Laat ik beginnen met de gaswinning op land, voorzitter.

[0:33:56] Voor D66 is het uitgangspunt helder.

[0:33:59] We moeten zo snel mogelijk minder aardgas gaan gebruiken.

[0:34:03] Maar zolang we nog gas nodig hebben, kan Nederlandse gaswinning een rol spelen.

[0:34:08] En die rol kent duidelijke grenzen, maar nooit ten koste van de veiligheid en leefomgeving van mensen.

[0:34:17] Daarom blijft het Groningen gasveld dicht.

[0:34:20] Dat is voor ons vanzelfsprekend, maar het is belangrijk om dat hier en nu opnieuw nadrukkelijk te bevestigen.

[0:34:26] Ook onder de Waddenzee zien wij geen toekomst meer voor gaswinning.

[0:34:31] Als er nog gas gewonnen wordt, dan ligt onze voorkeur op de Noordzee.

[0:34:36] Daar is meer ruimte en zijn de gevolgen voor de leefomgeving wat kleiner.

[0:34:40] Tegelijkertijd moeten we op land toewerken naar een verantwoorde en voorspelbare afbouw van de gaswinning.

[0:34:46] Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister.

[0:34:50] Hoe wil de minister invulling geven aan het afbouwpad voor gaswinning op land?

[0:34:54] En hoe worden omwonenden en decentrale overheden daarbij betrokken?

[0:34:58] Denk ook aan de brief die we van de gemeente Woerden en provincie Utrecht gehad hebben.

[0:35:02] En hoe verhoudt het aangekondigde nee-ten-zij-principe in de herziening van de mijnbouwwet zich tot het sectorakkoord voor gaswinning op land?

[0:35:10] Blijft nieuwe gaswinning op land mogelijk en zo ja onder welke voorwaarden?

[0:35:16] Voorzitter, dan het nieuws van afgelopen week.

[0:35:19] De staatssecretaris heeft ingestemd met een verhoging van de zoutwinning onder de Wallenzee.

[0:35:25] Dat vindt D66 slecht nieuws.

[0:35:28] De Wallenzee is een uniek natuurgebied dat we juist beter moeten beschermen, niet verder onder druk moeten zetten.

[0:35:34] Juist daarom hebben wij er als D66 voor gezorgd dat nieuwe winning onder de Wallenzee in de toekomst niet meer mogelijk is.

[0:35:42] Dat was een belangrijke stap vooruit.

[0:35:45] We begrijpen ook dat bij goed bestuur hoort dat de overheid zich houdt aan de wet die op dat moment geldt.

[0:35:51] Daarom vragen wij ons af, is er echt geen andere oplossing mogelijk?

[0:35:55] Met meer oog voor natuur en bescherming van het Waddengebied.

[0:35:58] En welke alternatieven zijn onderzocht en waarom is uiteindelijk toch voor deze verruiming gekozen?

[0:36:04] Het staatstoezicht op de mijnen geeft aan dat de zuidwinning binnen het hand-aan-de-kraan-beleid past.

[0:36:11] Tegelijkertijd staat de natuur in de Wallenzee al onderdrukt door verschillende activiteiten en ontwikkelingen.

[0:36:17] Hoe wordt bij dit besluit, vraag ik de staatssecretaris, rekening gehouden met die stapeling van effecten?

[0:36:23] En op basis van welke criteria wordt bepaald wanneer moet worden ingegrepen als de natuur of bodem verder onder druk komt te staan.

[0:36:32] Tot slot voorzitter.

[0:36:35] Aardwarmte biedt enorme kansen voor een schoon, betaalbaar en onafhankelijk energiesysteem.

[0:36:41] Voor het verduurzamen van woningen, bedrijven en industrie.

[0:36:45] Het mooie van aardwarmte is dat het lokale, betrouwbare energie levert en daarmee onze afhankelijkheid van fossiele import verder verkleint.

[0:36:54] Ik ben daarom blij dat het kabinet hier vol mee aan de slag is.

[0:36:58] Helaas lees ik in de brief dat projecten nog wel te vaak vastlopen op financiering, infrastructuur, geologische onzekerheid en lange vergunningstrajecten.

[0:37:06] En dat is erg zonde, want we laten kansen liggen om nog sneller onafhankelijk te worden.

[0:37:12] Daarom heb ik tot slot twee vragen aan de minister.

[0:37:15] Welke concrete stappen kunnen al in 2026 worden gezet om aardwarmteprojecten sneller van de grond te krijgen, nog voordat de uitvoeringsagenda gereed is?

[0:37:24] En ziet de minister mogelijkheden om vergunningsverlening en financiële ondersteuning beter op elkaar aan te laten sluiten, zodat kansrijke projecten niet onnodig vertraging oplopen?

[0:37:34] Dank u wel, voorzitter.

[0:37:37] Ja, dank u wel. Een vraag van mevrouw Van Oosterhout.

[0:37:41] Ik ben ontzettend blij om te horen dat D66 ook de WADC wil beschermen.

[0:37:46] En ik vroeg me af of D66 zich dan ook in het kabinet gaat hardmaken om ons voorstel te steunen, om die vergunning niet door te laten gaan.

[0:37:56] Ja, voorzitter. Mevrouw van Oosterhout vindt mij hier volledig aan haar zijde.

[0:38:01] Vandaar ook dat ik hier zo kritisch ben en deze vragen stel aan de staatssecretaris.

[0:38:06] Ik ben heel benieuwd wat er allemaal afgewogen is in deze keuze.

[0:38:11] En zoals ik ook aangaf, ik begrijp dat er...

[0:38:14] We hebben natuurlijk een rechtsstaat met elkaar en de wetgeving is leidend.

[0:38:17] En ik ben benieuwd of er daar binnen dus ruimte is om inderdaad dit toch niet door te laten gaan.

[0:38:22] Want wij zijn hier geen fan van. Daar vinden we elkaar zeker aan elkaars zijde.

[0:38:27] Nou, heel blij om te horen. Laten we daar vooral samen in optrekken.

[0:38:30] In uw bijdrage hoorde ik ook dat het nooit ten koste mag gaan van mensen.

[0:38:35] Nou is er in het Veenweidegebied nog ontzettend veel onduidelijkheid over wat het precies betekent voor mensen.

[0:38:39] Met name die gestapelde effecten waar dus dat lopende onderzoek nog naar is.

[0:38:43] Vind ik u dan ook aan mijn zijde op mijn voorstel om geen nieuwe vergunningen in dat Veenweidegebied toe te staan?

[0:38:52] Nou, voorzitter, wij hebben in het verleden ook uw motie gesteund.

[0:38:57] want die ook mee indienen, hadden eigenlijk zelf ook al een idee daarvoor.

[0:39:00] Dat is zo gelopen en die hebben wij gesteund.

[0:39:02] Dat ging om een standstill tot onderzoek was wat nou die effecten zijn in veenweidegebieden.

[0:39:08] Daar sta ik nog steeds achter.

[0:39:09] Dus als blijkt dat dat niet veilig is voor omwonenden, daar trek ik de streep.

[0:39:18] Ja, voorzitter, dan toch nog even iets, want ik hoorde D66 allerlei voorbehouden maken van

[0:39:23] ja, we hebben hier vragen over aan het kabinet, met name als het gaat om de Waddenzee.

[0:39:28] De premier is natuurlijk van D66.

[0:39:31] Gaat de heer Keuze ook Robbiette bellen om ervoor te zorgen dat die vergunning er niet gaat komen?

[0:39:38] Nee, dat vind ik mooi dat we hier al een deeltje proberen te sluiten.

[0:39:43] Ik kan mevrouw van Oostraad meegeven dat iedereen in D66 heeft echt een warm hart hiervoor.

[0:39:52] Dus ik hoef eigenlijk niet eens te bellen.

[0:39:54] Ik kan nu bijna garanderen dat dit gewoon echt iets is wat een top of mind is.

[0:40:01] Ik zal me natuurlijk wel hard voor maken om ons standpunt hierin mee te geven.

[0:40:05] En uiteindelijk zal het kabinet daarover gaan om een besluit te nemen.

[0:40:08] Dat is denk ik hoe we het hier doen.

[0:40:13] Een lijntje met de minister-president is altijd handig, toch?

[0:40:18] U heeft inmiddels ook vier interrupters gehad, zeg ik richting mevrouw Van Oosterhout.

[0:40:21] En dan kom ik bij de heer Van den Berg.

[0:40:24] Ja, dank voorzitter. Toch even over een andere boeg.

[0:40:28] Tijdens geleden ben ik samen met de heer Keuzen naar een productieplatform gevlogen.

[0:40:33] van waar wij in Nederland dus nog op de zee gas produceren.

[0:40:36] Nou, ik mag wel zeggen ook, het was een hele mooie ervaring ook

[0:40:39] om dat eigenlijk juist ook wel met deze twee partijen zo te doen.

[0:40:43] En dan leer je van elkaars inzichten.

[0:40:44] En ja, we verschillen, dat is overduidelijk.

[0:40:47] Maar volgens mij delen we ook wel dezelfde uitgangspunten.

[0:40:50] En dan doe ik vooral eigenlijk op van, zolang wij gas nodig hebben,

[0:40:53] is het natuurlijk veel duurzamer om dat in Nederland te produceren

[0:40:56] en ook veel beter voor onze staatsinkomsten.

[0:40:59] En wat ik me eigenlijk afvraag is of de heer Keuzen er nu van overtuigd is, na die bezoeken en de goede gesprekken die we daarover hebben gevoerd,

[0:41:07] dat het dan verstandig zou zijn om ook in Nederland de productie op te voeren, voor zover dat nog mogelijk is, en dan wel binnen het sectorakkoord.

[0:41:18] Voorzitter, ik zal beginnen met inderdaad zeggen dat het was een mooi leerzaam werkbezoek.

[0:41:23] En ik vond het ook mooi om te zien dat we eigenlijk allebei ook best wel duurzaamheidsambities hadden en echt het beste voor Nederland, moet ik stil houden.

[0:41:31] Dat we echt wel het beste voor hebben.

[0:41:39] Maar dan komt eigenlijk de vraag daarna om dan het gas op te voeren ook gelijk.

[0:41:44] Kijk, ik erken dat we gewoon nog gas nodig hebben in Nederland zolang we de gasvragen niet omlaag krijgen.

[0:41:53] En in plaats van dan te zeggen we moeten de gasproductie hier volledig opvoeren,

[0:41:58] Dan zou ik liever zeggen, we moeten vol inzetten, en dat gebeurt al als ik de minister van de week nog niet zoveel uitbrengen, die verduurzaming op gang brengen, die gasvraag omlaag krijgen.

[0:42:10] En ik geloof echt dat dat kan.

[0:42:11] Er zijn plannen, onder andere de NVD heeft wat gedeeld, waarin we sowieso volledig onafhankelijk kunnen worden van de import, dus de hele NNG-import, als we maar verduurzamen.

[0:42:20] Dus in plaats van nog verder druk te zetten op de leefomgeving, op het vertrouwen van mensen, zou ik willen pleiten voor de enige echte oplossing.

[0:42:30] En de enige echte oplossing is verduurzaming. De enige echte lange termijn oplossing.

[0:42:34] Ik denk dat 2021 dat ook met ons eens zal zijn.

[0:42:41] Daar gaat het antwoord niet meer op krijgen, maar we zagen net al wat non-verbale communicatie.

[0:42:46] Mevrouw Müller, mag ik naar u voor uw inbreng?

[0:42:49] Dank u wel, voorzitter.

[0:42:50] Gas zal de komende jaren nog een cruciale rol spelen in onze energievoorziening.

[0:42:54] Dat is geen wens, maar gewoon een nuchter feit.

[0:42:57] Zolang er onvoldoende duurzame alternatieven zijn, hebben onze huishoudens, onze bedrijven en onze elektriciteitscentrales simpelweg aardgas nodig.

[0:43:05] Nu we de import van Russisch gas terecht hebben stopgezet, hebben we ons grotendeels afhankelijk gemaakt van de import van vloeibaar aardgas en lg, met name uit de Verenigde Staten.

[0:43:15] Wat de VVD betreft is die importafhankelijkheid een risico.

[0:43:19] En het alternatief ligt voor de hand.

[0:43:21] Onze eigen nationale productie.

[0:43:23] Het zakterakkoord om de winning uit kleine velden en op de Noordzee te intensiveren is dan ook een stap in de goede richting.

[0:43:29] Gas uit eigen bodem is betrouwbaarder, goedkoper en paradoxaal genoeg ook beter voor het klimaat dan gas die we vanuit de andere kant van de wereld de oceaan moeten laten overvaren.

[0:43:40] Ondanks heeft de Kamer ook een motie aangenomen om de nationale productie verantwoord te versnellen.

[0:43:46] Maar voorzitter, vanuit de sector hoorden we duidelijke signalen dat de vergunningstrajecten stroef verlopen.

[0:43:51] En mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook, hoe kunnen we de vergunningverlening voor projecten op land en op de Noordzee concreet versnellen?

[0:43:58] En klopt het dat het aantal exploratieboringen op de Noordzee nog steeds achterblijft bij de ambities?

[0:44:03] En hoe kan dit worden doorbroken?

[0:44:05] Kunnen we voor andere dingen op land bijvoorbeeld op voorgrond bezien of natuurinvesteringen mogelijk zijn om zo de vergunningen makkelijker te verlenen?

[0:44:13] En de sector vraagt ook om zekerheid.

[0:44:15] De heer Van den Berg refereerde er ook al naar.

[0:44:18] Termijnen voor vergunningsverlening worden keer op keer niet gehaald.

[0:44:22] Waar is afgesproken dat er binnen zes maanden een beslissing moet worden genomen, duurt het in de praktijk soms anderhalf jaar.

[0:44:27] Dit zorgt voor wat de VVD betreft voor een slecht investeringsklimaat.

[0:44:31] Bedrijven moeten daarop kunnen vertrouwen dat de overheid zich aan haar eigen regels houdt.

[0:44:34] Hoe gaat de staatssecretaris zich inzetten om te zorgen voor meer voorspelbaarheid voor bedrijven?

[0:44:39] En wat gaat de staatssecretaris concreet doen om werk te maken van het halen van de gestelde deadlines?

[0:44:43] Want volgens mij is dat iets dat we eigenlijk al veel langer met elkaar bespreken.

[0:44:47] En kan de Kamer ook meer inzicht krijgen op het aantal vergunningstrajecten dat er loopt en de termijnen die daarvoor staan.

[0:44:55] Hoewel we morgen over leveringszekerheid en strategische reserves gaan hebben, wil ik vandaag ook stilstaan bij Norg.

[0:45:00] Het is een serieuze optie als het aankomt op strategische reserve, omdat het beschikt over circa 11 tot 15 miljard kuub kussengas.

[0:45:07] Wat is er nodig om de winning van kussengasproductie in Norg zo snel mogelijk op een veilige manier mogelijk te maken?

[0:45:12] en is het kabinet voornemens om hierop in te zetten.

[0:45:15] Met een strategische kussengasproductie kunnen we een deel van de benodigde strategische voorrijd aanleggen

[0:45:20] en hiermee versterken we onze leveringszekerheid.

[0:45:22] Het lijkt de VVD daarom verstandig om naar die mogelijkheden te kijken.

[0:45:26] Voorzitter, nationale productie vraagt ook om maatschappelijk draagvak

[0:45:30] en een rechtvaardige balans tussen baten en lasten.

[0:45:33] En dat brengt bij mij Noord-Drenthe, waar afgelopen maart een beving is geweest.

[0:45:37] De inwoners van Geelbroek hebben recht op een snelle en rechtvaardige schadeafwikkeling.

[0:45:40] En gisteren had ik nog een aantal kritische vragen voorbereid, want wat de VVD betreft moeten bureaucratische procedures en onderzoeken kort gehouden worden en zou het niet zo mogen zijn dat onderzoekskosten hoger zijn dan schadeclaims zelf.

[0:45:55] Maar gisteren ontvingen we van de staatssecretaris ook een brief over het schadeafhandelingsproces en ik wil de staatssecretaris daar ook mee complimenteren.

[0:46:01] De aanpak van de staatssecretaris is in de ogen van de VVD verstandig.

[0:46:05] Door gezamenlijk te werken met de CM en de NAM worden juridische procedures achteraf voorkomen en kunnen mensen rondom het epicentrum sneller worden geholpen.

[0:46:14] Zo kunnen zij veel sneller en zonder moeilijke procedures vergoeding voor hun schade ontvangen.

[0:46:19] We vingen ook een brief uit de regio, mijn collega heer Jumelet vroeger ook al naar, en ik wil de staatssecretaris vragen om daarop te reflecteren.

[0:46:27] Tot slot, voorzitter. De nieuwe Europese methaanverordening.

[0:46:31] De VVD maakt zich grote zorgen over de impact hiervan op onze leveringszekerheid en met name op de import van LNG uit de VS.

[0:46:39] Zelfs de Amerikaanse EU-ambassadeur waarschuwde al voor de gevolgen.

[0:46:43] En mijn fractie heeft daar ook al een aantal keer schriftelijke vragen over gesteld, maar ik heb tot dusver geen antwoord op gehad.

[0:46:48] Ik stip het ook vandaag aan, omdat er ook serieuze zorgen zijn dat het de nationale productie gaat raken.

[0:46:54] De sector geeft aan dat bijna 45% van de potentiële aardgasproductie in gevaar dreigt te komen wanneer de EU-methaanverordering in de huidige vorm wordt geimplementeerd.

[0:47:04] En deelt de minister de zorgen van de VVD-fractie dat dit onze leveringszekerheid in gevaar kan brengen?

[0:47:08] En hoe kijkt de minister naar de constatering dat deze verordering zou kunnen leiden tot meer methaanemissies door de benodige logistieke uitbreiding van het productieproces?

[0:47:16] Voorzitter, Nederland behoort tot de beste landen als het gaat om de reductie van methaanemissies.

[0:47:21] Ten opzichte van 1990 is de uitsloot met 94% teruggedrongen.

[0:47:26] Gaat de ministers geïnzetten om dit voorstel te verbeteren?

[0:47:29] En daar wilde ik het bij laten, voorzitter. Ik kijk naar de beantwoording.

[0:47:34] Dank u wel. U heeft nog één interruptie van de heer Keuzen.

[0:47:39] Ja, voorzitter, ik was nog wel even benieuwd.

[0:47:40] Want ik hoorde in het betoog van mevrouw Mullen ook het spreek over kussengasproductie uit Noord.

[0:47:48] Is mevrouw Munner zich wel van bewust dat mochten we dat gaan doen, dat eigenlijk die opslagfunctie vervalt?

[0:47:54] Wat echt wel aanzienlijk is.

[0:47:55] Volgens mij zijn NOG en Grijpskerk samen goed voor 60% van onze opslagfunctie.

[0:48:01] Ik was even benieuwd om daar een nuance op te krijgen van hoe daarnaar gekeken wordt.

[0:48:05] Is het oké voor de VVD om die opslagfunctie, die verzekering te laten varen in raar voor tijdelijke productie?

[0:48:14] Het is ook iets dat wordt geadviseerd door bijvoorbeeld Gasunie, die heel erg kijkt vanuit leveringszekerheid.

[0:48:22] En het zou ook meer een optie zijn die je serieus ter overweging moet nemen, kijkend naar voor- en nadelen.

[0:48:28] Dus ik vraag eigenlijk aan het kabinet om daarop te reflecteren, maar voor ons is het wel een optie.

[0:48:35] Oké, dank u wel.

[0:48:36] Dat brengt ons bij de laatste spreker van deze eerste termijn.

[0:48:39] Dat is de heer Kops van de PVV. Aan u het woord.

[0:48:43] Dank u wel, voorzitter.

[0:48:43] Het vorige commissiedebat mijnbouw hadden we op 29 januari en toen heeft de PVV expliciet gevraagd naar de nieuwe regeling tegemoetkoming mijnbouwschade Limburg.

[0:48:54] Namelijk schades tot 10.000 euro worden vergoed, uitbetaald in geld, als de verband met mijnbouw voldoende aannemelijk is.

[0:49:02] Maar bij schades boven de 10.000 euro wordt het verband met mijnbouw bouwkundig onderzocht.

[0:49:08] En dan kan de uiteindelijke vergoeding, herstel in Natura, inderdaad hoger uitvallen dan die 10.000 euro, maar ook lager, veel lager en zelfs nul.

[0:49:18] En de commissie Mijnbouwschade stelde daarom toen dat het accepteren van die vergoeding tot 10.000 euro wellicht de beste keuze was.

[0:49:26] En voorzitter, ja, dat is natuurlijk raar, want gedupeerden horen deze afweging helemaal niet te maken.

[0:49:31] Zij moeten simpelweg krijgen waar zij recht op hebben.

[0:49:34] En de PVV heeft toen een motie ingediend die de regering verzoekt te regelen dat bouwkundig onderzoek naar schades boven de 10.000 euro niet leidt tot een vergoeding lager dan 10.000.

[0:49:46] Die motie is toen aangenomen en ik hoop eigenlijk dat ik het mis heb, maar bij mijn weten is die motie nog altijd niet uitgevoerd.

[0:49:55] Ik heb alleszins geen aangepaste regeling of iets dergelijks gezien.

[0:49:59] En dan is de eerste vraag, waarom niet? Hoe staat het hiermee?

[0:50:03] Want het is de commissie mijnbouwschade zelf die dit ook een groot probleem noemt.

[0:50:08] Waarom moet dit maandenlang duren?

[0:50:11] Waarom duurt dit als het gaat om mijnbouwschade altijd zo ontzettend lang?

[0:50:16] Graag een reactie van de staatssecretaris.

[0:50:19] Want voorzitter, cruciaal is dan hoeveel gedupeerden hebben in de tussentijd eigenlijk aanspraak gemaakt op die schadevergoeding tot 10.000 euro.

[0:50:28] Hoeveel van hem hebben in werkelijkheid meer schade, maar hebben uit angst minder of helemaal niets vergoed te krijgen,

[0:50:35] de oproep van de commissie in mijn booschade gevolgd? Hoe wordt dat dan achteraf alsnog opgelost?

[0:50:40] Graag een reactie.

[0:50:43] Want voorzitter, deze hele rare gang van zaken, en dat dit nog altijd niet is rechtgezet, staat natuurlijk niet op zichzelf.

[0:50:50] Het is tekenend en staat ook in het teken van bijvoorbeeld de evaluatie van Ecoris.

[0:50:56] enkele conclusies daaruit waren, de commissie mijnbouwschade is beperkt in staat om schademelders

[0:51:03] bij wie mijnbouwschade wordt vastgesteld daadwerkelijk te ontzorgen. Dat is nogal wat.

[0:51:09] Schademelders voelen zich onvoldoende geholpen. Ze zijn niet verantwoordelijk voor het ontstaan

[0:51:13] van de schade, maar moeten toch zelf geld bijleggen om die schade te kunnen herstellen.

[0:51:19] Exact, dat dreigt nu ook in Limburg te gebeuren. En dat leidt er dan weer toe dat de hele systematiek

[0:51:25] zich moeizaam verhoudt tot de maatschappelijke verwachtingen die bestaan rond de afhandeling van mijnboogschade.

[0:51:31] Zo staat het allemaal in het rapport.

[0:51:34] Maar ook wordt in die evaluatie de hoge uitvoeringskosten genoemd als een groot probleem.

[0:51:39] En we weten allemaal, die zijn al jarenlang veel en veel te hoog.

[0:51:43] Daarnaast wordt ook de twaalfmaandentermijn genoemd.

[0:51:46] Namelijk dat schademeldingen als gevolg van bevingen, die langer dan twaalf maanden hebben plaatsgevonden, niet meer in behandeling worden genomen.

[0:51:54] Met het advies om hier iets aan te doen. Enzovoorts, enzovoorts.

[0:51:58] En dan is natuurlijk de vraag, voorzitter, wat gebeurt hier nu allemaal mee met deze adviezen?

[0:52:04] En in reactie op deze evaluaties schreef de vorige minister van Klimaat en Groene Groei.

[0:52:10] Ten eerste zou voor de commissie in mijnbouwschade ruimte gecreëerd kunnen worden om hogere schadevergoedingspercentages te kunnen adviseren.

[0:52:18] Daarnaast zou een betere verhouding tussen uitgekeerde schadevergoedingen en onderzoekskosten gerealiseerd kunnen worden.

[0:52:25] En dan komt het. Besluitvorming hierover is echter aan een volgend kabinet. Einde citaat.

[0:52:30] Zo gaat het vaker natuurlijk, voorzitter. Dat is altijd lekker makkelijk om het door te schuiven naar een volgend kabinet.

[0:52:35] Maar goed, we zitten hier nu wel met het volgende kabinet.

[0:52:40] In het eerste mijnbouwcommissiedebat. Dus hoe staat het hier nu mee?

[0:52:44] Oké, een update graag. Wat is er tot dusverre gedaan en wat gaat er gebeuren?

[0:52:48] En wat dan zoal? Wordt er ook iets gedaan aan die 12-maanden termijn of niet?

[0:52:54] Want, voorzitter, als we de stukken zo lezen voor dit debat, die echt feitelijk op deze agenda staan,

[0:53:00] ja, ik hoop wederom dat ik het misheb, maar als ik het zo lees, feitelijk is er helemaal nog niks aan gedaan

[0:53:06] om die schadeafhandeling echt vlot te trekken.

[0:53:10] Kijk naar Drenthe, Geelbroek, 14 maart jongsleden, waar weer een beving heeft plaatsgevonden.

[0:53:16] Een magnitude van drie op de schaal van Richter.

[0:53:19] En we lezen dat op de website van de commissie Mijmo schade dat er ruim 4.000 schades zijn gemeld.

[0:53:25] Volgens mij is het ondertussen zelfs 5.000, zo staat in hun brief.

[0:53:29] En in de eerste reactie van de staatssecretaris lezen we dan dingen als structurele verbeteringen, gesprekken met partijen.

[0:53:38] het zal tijd vragen, lessen van de aanpak, een aanpak die snel gedegen en menselijk is.

[0:53:46] En voorzitter, ja ik zie dat ik moet afronden, dat zijn toch termen die we al jarenlang horen in elk debat.

[0:53:54] En exact die vage teksten zijn de teksten waar de mensen, de gedupeerden, zo ontzettend moe van worden.

[0:54:01] En zeker als ze jarenlang moeten wachten op simpelweg iets waar ze recht op hebben.

[0:54:06] En voorzitter, dan is de laatste zin, de laatste vraag.

[0:54:10] Waar is het plan van de staatssecretaris om dit echt allemaal vlot te trekken?

[0:54:15] Dank u wel. Sorry voor de uitloop.

[0:54:17] Geen probleem, dat kan gebeuren.

[0:54:20] We zijn daarmee aan het einde gekomen van de inbreng vanuit de Kamer.

[0:54:23] We gaan straks natuurlijk over naar beantwoording door de minister en de staatssecretaris.

[0:54:28] En mijn voorstel is om dat om vijf voor half drie te laten beginnen.

[0:54:33] Dat is daarmee dan een klein half uur voor het kabinet om de beantwoording voor te bereiden.

[0:54:38] Succes daarmee. We zijn nu geschorst en ik zie u straks allemaal op tijd om vijf voor half drie. Dank u wel.

[1:26:27] Goedemiddag en welkom terug bij het commissiedebat Mijnbouw.

[1:26:32] We zijn met elkaar aangekomen bij de beantwoording vanuit het kabinet op de eerste termijn.

[1:26:38] En ik denk dat ik even de minister het woord ga geven, ook om uit te leggen hoe de beantwoording eruit gaat zien.

[1:26:44] Aan u het woord.

[1:26:46] Dank u wel, voorzitter, en dank aan de leden.

[1:26:49] Ik zal inderdaad even beginnen met een korte algemene inleiding die al wel vrij snel overgaat in het gaswieningsbeleid en het sectorakkoord,

[1:26:57] waar een aantal algemene vragen over zijn gesteld.

[1:26:59] De staatssecretaris gaat in op alle individuele projecten en de vergunningenprocedures of vragen die daarmee te maken hebben.

[1:27:06] Dus onder andere Papenkop, Veenweide, Waddenzee, komt allemaal bij de staatssecretaris aan de orde en ook schadeafhandeling in de verschillende delen.

[1:27:15] Ik zal nog wel iets algemeens zeggen over mijnbouwwet en een aantal hele specifieke vragen die er zijn gesteld, die in de verdeling zoals wij hem hebben dan net bij mij vallen.

[1:27:25] Dus dat zal ik niet eerst doen, dan weet u dat alle overige vragen, en ik zal u vertellen dat het merendeel bij de staatssecretaris liggen.

[1:27:33] Mocht u dan aan het einde van de eerste termijn toch denken, er is nog een vraag gemist, dan signaleert u dat even.

[1:27:37] En dan kunnen we ervoor zorgen dat die toch nog beantwoord wordt.

[1:27:40] Ja, lijkt me goed om die inventarisatie dan op het einde van uw beantwoording te doen, zeg ik richting de minister.

[1:27:46] Hoeveel blokjes heeft u in totaal?

[1:27:48] Eigenlijk, ik heb er dus maar twee.

[1:27:49] Maar daarom zou ik zeggen, misschien even aan het einde van de beantwoording van de termijn van de staatssecretaris voor ons allebei inventariseren.

[1:27:56] Dan voorkomen we dat we eerst een heel rondje gaan doen, waarbij ik elke keer moet zeggen, dat zit bij de staatssecretaris.

[1:28:01] Maar dan zorgen we aan het einde van de eerste termijn dat we even kijken of alles beantwoord is.

[1:28:06] Ja, daar kan ik me helemaal in vinden.

[1:28:08] Ik zie de leden ook, dus dan gaan we snel daarmee beginnen.

[1:28:11] Aan u het woord.

[1:28:11] Dank u wel, voorzitter.

[1:28:13] Voorzitter, het kabinet werkt aan de energietransitie.

[1:28:16] En daarin zetten we volop in op het afbouwen van de vraag.

[1:28:20] Want zoals ook in het gesprek tussen de Kamerleden onderling gewisseld.

[1:28:24] gewisseld. Uiteindelijk is het afbouwen van de vraag de enige manier waarop er daadwerkelijk

[1:28:28] minder fossiel geproduceerd wordt of geconsumeerd wordt en er is ook minder voor geproduceerd

[1:28:33] wordt, want niemand gaat het produceren als er geen vraag meer is. Dus het afbouwen van

[1:28:36] de vraag is echt de structurele oplossing. Dat kost alleen wel tijd en dat gaat niet ineens.

[1:28:46] Dus ondanks dat we dat wel graag zouden willen, we weten ook dat het tijd kost. En ook als

[1:28:51] we alles doen wat we nu in de plannen hebben zitten, en uiteraard zijn er verschillende

[1:28:56] politieke wensen in de Kamer, maar ook als we hele ambitieuze plannen zouden nemen, dan

[1:29:01] zelfs ook de dingen die mevrouw Oosthoud ook schetst, dan nog blijft de komende 25 jaar

[1:29:06] fossiele brandstoffen nog enige mate onderdeel van onze energiemix. Nu zijn we voor 80% nog

[1:29:12] afhankelijk. Dus iedereen moet dan ook uiteindelijk een keuze maken waar dat dan vandaan komt.

[1:29:21] En daarbij spelen dan ook vraagstukken bij waar wil je dat dan, dus zo min mogelijk.

[1:29:26] Maar als datgene wat je dan nog nodig hebt, daar komen dan dus ook vraagstukken als leveringszekerheid,

[1:29:33] maar ook de klimaatfootprint van datgene wat je gebruikt, nog weer om de hoek als afwegingskaders.

[1:29:39] En het is dus belangrijk dat er helderheid is voor iedereen.

[1:29:42] De ongemakkelijke waarheid daarmee is misschien wel voor partijen, waar ook inderdaad de partij waar ik vandaan kom,

[1:29:48] Maar ik zit nu natuurlijk, spreek ik namens het hele kabinet.

[1:29:50] Maar voor ons allemaal geldt dus dat aan welke kant van die equation die je ook zit, een afbouwpad ook een leveringspad betekent.

[1:29:57] Want datgene wat je afbouwt, ook bij een afbouwpad, een ambitieus afbouwpad, hou je nog een leveringspad over.

[1:30:04] En de vraag is, hoe geven we dat dan handen en voeten?

[1:30:06] En daar gaat het sectorakkoord over.

[1:30:08] Dat sectorakkoord is afgesloten.

[1:30:10] Het regeerakkoord, het coalitieakkoord geeft aan, wij houden ons aan dat sectorakkoord.

[1:30:15] Dus dat wilde ik even aangeven als algemene zetting.

[1:30:18] Ja, we zetten zoveel mogelijk in op productie van de vraag en daar waar we dat gas nog nodig hebben, komen we dan voor de vraag te staan hoeveel klimaatuitstoot mag dat hebben en hoe zit het met de leveringszekerheid, welke keuzes maken we daarin.

[1:30:31] Voor elk project geldt, wanneer er gaswinning plaatsvindt, dat het alleen kan als het verantwoord en veilig kan en ook daarvoor zitten natuurlijk stappen in de procedures die daarvoor moeten zorgen.

[1:30:42] En terecht worden een aantal vragen overgesteld, worden die procedures dan ook gevolgd, worden die randvoorwaarden goed nageleefd, daar zal de staatssecretaris antwoord op geven, maar dat is wel zoals we hem met elkaar afbouwen.

[1:30:53] Vraag verlagen, dan kijken waar komt dat vandaan, als we het doen dan zorgen dat het veilig en verantwoord is en daar dan de juiste waarborgen voor in blijven.

[1:31:03] Voorzitter, dat misschien even als allereerste.

[1:31:07] Dan de wat specifiekere vragen die er nog gesteld zijn door de leden.

[1:31:12] Dan begin ik even met de vraag van mevrouw Muller over de exploratieboeringen.

[1:31:22] Ze blijven achter in relatie tot dat afbouwpad is ook leveringspad.

[1:31:26] Daar horen dan ook exploratieboeringen bij.

[1:31:28] Hoe zit dat?

[1:31:29] In 2024 waren er in Nederland nul exploratieboeringen.

[1:31:32] In 2025 zien we dat er drie op land zijn en zes op zee.

[1:31:36] In het sectorakkoord zijn dan ook afspraken gemaakt en maatregelen opgenomen om het investeringsklimaat te verbeteren.

[1:31:42] Zodat we dat afbouwpad ook in de context van leveringszekerheid en klimaateffecten kunnen verbeteren.

[1:31:49] En voorspelbaarder kunnen maken.

[1:31:51] En de eerste effecten daarvan lijken zichtbaar gezien de cijfers.

[1:31:55] Ja, in het 20 vroeg wat is tot nu toe gedaan met de motie van Bontebal.

[1:32:00] Voorzitter, er zijn eigenlijk twee moties.

[1:32:02] De motie keuze Jumelet over het afbouwpad.

[1:32:04] En aan de andere kant de motie Brekelmans Bontebal.

[1:32:07] Die vragen aan de ene kant om het afbouwpad voor de gaswinning en aan de andere kant hoe kan dat afbouwpad dan binnen het bestaande sectorakkoord versneld en verantwoord worden ingevuld.

[1:32:22] Wij zien dus dat die dingen in elkaars verlengde liggen en werken aan allebei.

[1:32:27] Heel concreet, in relatie tot Keuze Humlet, het kabinet verleent geen nieuwe opsporingsvergunningen op land in nieuwe plekken.

[1:32:40] En bij het verlenen van instemmingen op nieuwe en actualisaties van winningsplannen wordt er einddatum van 2050 opgenomen.

[1:32:46] Zodat ook gestuurd kan worden op het realiseren van het Nationale Klimaatdoel.

[1:32:50] Uiteraard is daar enige ruimte voor maatwerk blijft mogelijk.

[1:32:53] Brekelmans-Bontebal.

[1:32:54] Op de Noordzee worden nieuwe opsporingen gestimuleerd.

[1:32:57] Binnen de verstaande vergunningen op land kan instemming worden verleend op nieuwe winningsplannen.

[1:33:03] Maar dus geen nieuwe...

[1:33:06] Er zit een kaartje bij het sectorplan, dat heeft u ook gezien.

[1:33:08] Alleen binnen die gebieden kan het en er worden dus niet op nieuwe plekken nog weer opsporingsvergunningen op land afgegeven.

[1:33:15] Dus daarin wordt de balans gezocht tussen ook daadwerkelijk werken aan een afbouwpad.

[1:33:19] En ervoor zorgen dat dat afbouwpad dan ook een leveringspad is wat gerealiseerd wordt.

[1:33:26] Per saldo wordt op landelijk niveau geen opschaling van de winning voorzien.

[1:33:29] Want er zijn ook een aantal velden die de komende jaren de productie zal afnemen.

[1:33:35] Dus op zijn hoogst zal het stabiliseren om vervolgens verder af te nemen.

[1:33:39] In de Noordzee is dat net wat anders.

[1:33:41] Daar is de kans groter dat we nog wel, om dat afbouwpad te halen, een lichter verhoging mogelijk is.

[1:33:49] Nogmaals, voor alle dingen geldt alleen als het veilig en verantwoord kan.

[1:33:55] De Kamer wordt rond het zomerreces geïnformeerd over de voortgang van de gemaakte afspraken.

[1:34:01] Dan was er een specifieke vraag van jaar 21 over EBN en in relatie tot de wet bescherming energieleveringszekerheidscrisis.

[1:34:13] U vraagt, zou dit de onderdeel misschien eerder kunnen worden opgepakt?

[1:34:19] Kan die wet in tranches worden geknipt?

[1:34:23] In het sectorakkoord Noordzee zijn een aantal zaken afgesproken.

[1:34:27] Dit was daar ook bij.

[1:34:29] Dus ik zal kijken inderdaad wat er kan, maar daar komen we nog op terug.

[1:34:32] Ik kan dat nu zo niet voor u in dit overleg beantwoorden, maar ik heb uw vraag gehoord en we zullen daarnaar kijken en daar bij u op terugkomen.

[1:34:39] En dan is altijd de vraag, hoe komt u er dan op terug?

[1:34:42] We zullen even kijken of we in tweede termijn even kijken of we al een inschatting kunnen maken wanneer we daar bij u op terug kunnen komen.

[1:34:51] Dan een vraag over de aangekondigde nee-ten-zij-principe in de herziening van de Mijnbouwraad in relatie tot het sectorakkoord voor gaswinning op land.

[1:35:01] Blijft nieuwe gaswinning mogelijk en onder welke voorwaarden?

[1:35:04] Volgens mij is hier elke keer continu de vraag, wat is eigenlijk het woord nieuw?

[1:35:09] Want in het sectorakkoord is heel duidelijk dat er geen nieuwe opsporingsvergunningen zijn in de witte vlekken van de kaart, zou ik maar zeggen.

[1:35:17] Maar in een bestaand veld betekent nieuw natuurlijk iets anders.

[1:35:21] Kan een nieuwe punt betekenen in een bestaand veld of in een bestaande regio een nieuwe opsporing.

[1:35:29] Maar gaswinning kan dus alleen plaatsvinden als het veilig en verantwoord is.

[1:35:33] Een nieuwe winning op het land blijft in de transitieperiode mogelijk binnen een verantwoord afbouwpad.

[1:35:38] de voorwaarden waaraan vandaan moest worden

[1:35:40] volgen uit de regelgeving en de aanvullende afspraken

[1:35:44] dus dat is hoe die twee zich tot elkaar verhouden

[1:35:46] dat is het eerste blokje

[1:35:48] gaswinning en sectorakkoord

[1:35:51] en dan heb ik nu nog een aantal

[1:35:52] niet zo'n groot aantal specifieke vragen

[1:35:55] die daarop volgen

[1:35:56] prima, dank u wel

[1:35:57] voordat we daarbij aanbelanden

[1:35:59] kijk ik even dat er al vragen zijn over het eerste blokje

[1:36:01] en ik zie dat dat het geval is

[1:36:02] de heer Jumelet

[1:36:05] voorzitter, dank u wel

[1:36:06] en dank aan de minister voor de heldere uitleg

[1:36:08] Als het gaat over afbouw binnen het sectorakkoord, ik hoor het haar zeggen, afbouwpad, leveringspad.

[1:36:14] U refereert zelf ook, de minister refereert aan de motiekeuze Jumelet.

[1:36:20] Maar het gaat ook over scenario's, kwantiatieve scenario's voor een afbouwpad voor de zomer.

[1:36:27] De vraag is even stand van zaken, want het is cruciaal en belangrijk voor ons om te weten of dat ook voor de zomer echt gaat gebeuren.

[1:36:37] Daar kom ik zo meteen even op terug, om te kijken of we dat voor de zomer ook kunnen halen.

[1:36:40] Ik zal even kijken of we in tweede termijn daarop terug kunnen komen of dat wellicht zo meteen al kan worden voorbereid, voorzitter.

[1:36:49] Prima. Mevrouw Müller.

[1:36:51] Ja, de minister antwoordde op de vraag over exploratieboringen.

[1:36:54] En in 2024 zijn er geen gedaan en in 2025 zijn er negen gedaan.

[1:37:01] Dus daarmee lopen we in lijn met de ambities.

[1:37:05] Maar volgens mij was het EBN die ons adviseerde dat het eigenlijk nog steeds achterliep op de ambities.

[1:37:09] Dus behalve kunnen concluderen, nou volgens mij gaat het nu echt beter, ben ik nog wel iets meer op zoek naar hoe gaat het dan in 2026 en verwachten we ook dat die stijgende lijn zich blijft voortzetten.

[1:37:22] Het woord is aan de minister.

[1:37:31] Volgens mij heb ik niet gezegd dat het in lijn is, maar dat er een stijgende lijn was.

[1:37:36] Maar ik dacht, ik zoek nog even het antwoord erbij om zeker te weten dat dat is inderdaad wat ik zei.

[1:37:41] Dus we zien dat, kijk wat het voor 2026 gaat zijn, daar heb ik nu op dit moment geen zicht op.

[1:37:49] Maar we werken als die zijgende lijn in 2025 is ingezet en we werken op deze manier met de sector samen,

[1:37:55] zie ik geen reden waarom dat niet zo zou zijn.

[1:37:57] Maar ik zie het als een aansporing van vrouw Muller om ook daar bij gelegenheid nog eens de vinger aan de pols te houden.

[1:38:03] En wellicht kunnen we zelfs morgen in het andere tweede commissiedebat wat we hebben, die informatie wel specifiek bij ons hebben.

[1:38:13] Nog even ten aanzien van de vraag van de heer Jumelet.

[1:38:18] In de appreciatie van de motie destijds is aangegeven dat dat sectorpad, of dat transitiepad, dat afbouwpad, jaarlijk zou worden opgesteld door EBM.

[1:38:31] En dit najaar komt weer de actualisatie van EBM.

[1:38:33] Dus dat is niet voor de zomer, maar net na de zomer.

[1:38:35] Dit najaar komt de actualisatie.

[1:38:40] Ik zie dat we door kunnen naar het tweede blokje van de minister.

[1:38:44] Dat waren een aantal specifieke vragen die nog waren gesteld.

[1:38:48] Dank u wel, voorzitter.

[1:38:49] Vraag van de heer Van den Berg.

[1:38:51] Hoe gaat het kabinet onze strategische autonomie versterken?

[1:38:55] Nou, we doen een aantal dingen.

[1:38:57] In het kader van de energietransitie zetten we in op energiebesparing.

[1:39:01] En zoveel mogelijk verlagen van de vraag.

[1:39:04] ...naar onder andere aardgas, omdat dat uiteindelijk ons allemaal minder afhankelijk maakt.

[1:39:10] Daarnaast heeft EBN een subsidie om de gasopslagen te vullen.

[1:39:13] Dus nogmaals, we zijn hard bezig met die afbouw, maar voor datgene wat we nog nodig hebben...

[1:39:18] ...willen we ook zorgen dat de leveringszekerheid en de productie daarvan garandeerd is.

[1:39:23] Dus EBN heeft een subsidie om de gasopslagen te helpen vullen.

[1:39:27] In de transitie blijft aardgas dus voorlopig nog nodig in een aflopend pad.

[1:39:33] En daar heb ik net over verteld hoe we dat zien.

[1:39:36] Dus dat zal ik niet herhalen.

[1:39:38] Aardwarmte, de heer Jumelet.

[1:39:39] Ja, voordat we daar over gaan beginnen, de heer Van den Berg.

[1:39:44] Ja, voorzitter, maar sorry.

[1:39:45] Maar dat kan de minister toch niet met rooghoog uitleggen.

[1:39:48] Dat we met een subsidie voor EBN zorgen voor onze strategische autonomie.

[1:39:53] Dat is een labmiddel geworden, omdat de markt faalt.

[1:39:57] De markt zou normaal niet de gasopslagen vullen.

[1:40:00] Daar hebben we verplichte vulgraden voor ingesteld.

[1:40:02] Daardoor worden nu die gasopslagen niet gevuld.

[1:40:04] Met het belastinggeld van Nederland kunnen wij dan voor extreem hoge prijzen die gasopslagen vullen.

[1:40:10] Ja, dat is geen strategische autonomie.

[1:40:11] Strategische autonomie is gewoon een buswoord.

[1:40:13] Tenzij je maatregelen neemt voor meer opwerk in eigen land.

[1:40:17] Dat je zorgt dat je lange termijncontracten sluit met gasleveranciers.

[1:40:20] Of die kustengasreserves inderdaad in gaat zetten.

[1:40:23] Wat tot heden nog steeds niet is gebeurd.

[1:40:24] Ondanks een motie van ons.

[1:40:26] Ja, zo kan je autonoom worden.

[1:40:28] Maar met subsidies kan de minister daarop refleteren.

[1:40:33] Voorzitter, volgens mij heb ik meerdere dingen gezegd, maar ik kan er natuurlijk best nog wat aan toevoegen ook.

[1:40:38] Want allereerst is het natuurlijk van belang dat we de vraag naar gas afbouwen.

[1:40:42] Want hoe kleiner het volume, hoe kleiner ook de afhankelijkheid in die zin dat het effect zelfs van afhankelijkheid in het gebruik van het gas dan natuurlijk op je economie en op je maatschappij kleiner wordt.

[1:40:57] Dus die afbouw van de consumptie van gas is daarin een hele belangrijke stap.

[1:41:01] Daarnaast werkt het kabinet ook aan een brief strategisch gasbeleid.

[1:41:05] Die is rond de zomer toegezegd, dus die komt ook.

[1:41:09] Daarin staan er een aantal dingen.

[1:41:11] Er is onder andere verzocht om ook te kijken naar de functie van kussengas bijvoorbeeld.

[1:41:15] En andere mogelijkheden om ervoor te zorgen dat wij strategisch omgaan met ons gasbeleid voor zolang als we dat nog nodig hebben.

[1:41:23] daarnaast voor aankomende winter

[1:41:26] en de winter daarop heeft EBN dus die taak

[1:41:29] om ook ervoor te zorgen dat we als de markt niet reageert

[1:41:33] we in ieder geval nog die mogelijkheid hebben

[1:41:35] dus uiteraard is dit een heel bouwwerk

[1:41:37] wat de heer Van den Berg ook kent

[1:41:41] maar uiteraard begrijp ik de achtergrond van zijn vraag

[1:41:43] die strategische autonomie is belangrijk

[1:41:45] en het is belangrijk dat we daar serieus naar kijken

[1:41:48] daarom ook die brief over strategisch gasbeleid

[1:41:50] waar de Kamer naar gevraagd heeft

[1:41:51] en die rond de zomer komt.

[1:41:54] Ja, dan is het woord aan de heer Van den Berg.

[1:41:56] En dat zijn laatste interruptie bij dit debat.

[1:41:59] In de eerste termijn.

[1:42:00] Dank u wel, voorzitter. Ja, daar ben ik me van bewust.

[1:42:02] Maar deze vraag is wel heel belangrijk voor ons.

[1:42:04] Want nu ging het eigenlijk al over de kustengasgeserves.

[1:42:08] Mevrouw Muehler vroeg er net al naar.

[1:42:09] In februari hebben wij een motie ingediend.

[1:42:11] En die motie was heel duidelijk.

[1:42:12] Die zei van, maak nou afspraken met de NAM,

[1:42:15] de Nederlandse aardholingmaatschappijen.

[1:42:16] Daar hoort ook ExxonMobil bij.

[1:42:17] Daar hoort ook Shell bij. Ga in gesprek.

[1:42:19] En kom met een half jaar met een brief over

[1:42:23] ...over hoe we dat gaan doen, maar ook over de compensatie.

[1:42:25] Wordt het eigenaar daarvan? Hoe gaat het met terugvulling?

[1:42:27] Dus dat die gasopslag wel bruikbaar blijft.

[1:42:32] Ik denk echt een hele concrete motie.

[1:42:34] Komt ook helemaal overeen met het rapport van Gasunie...

[1:42:36] ...wat daarna werd uitgebracht.

[1:42:39] Zijn er al bewegingen in gemaakt?

[1:42:40] En lopen er al gesprekken met de NAM of Exxon of Shell...

[1:42:45] ...om dit te realiseren in lijn met de motie?

[1:42:49] Ja, voorzitter. Er lopen gesprekken over de gasopslag Norg. Absoluut.

[1:42:53] Ja, en mocht er nog andere vragen zijn, dan kunt u die wellicht nog in uw tweede termijn naar voren brengen, zou ik richting de heer Van den Berg willen zeggen.

[1:43:03] En dan kan de minister op dit moment door met haar beantwoording.

[1:43:06] Ja, voorzitter, en morgen spreken we opnieuw ook weer over gas.

[1:43:09] Dus ik kan me voorstellen dat we dan zorgen dat we ook nog wat meer details, want ik begrijp dat eigenlijk de vraag is, hoe staat het ermee met die gesprekken?

[1:43:16] Dan kijken of we nog wat meer informatie daarover kunnen verstrekken.

[1:43:20] Voorzitter, dan was er een vraag van de heer Jumelet over aardwarmte.

[1:43:24] Van groot belang kunnen we de uitrol versnellen.

[1:43:27] De knelpunten zijn in kaart gebracht en de aanpak wordt momenteel in samenspraak met de stakeholders uitgewerkt.

[1:43:33] En de uitvoeringsagenda hiervoor wordt eind 2026 opgeleverd.

[1:43:38] Dan had de heer Keus ook een vraag over aardwarmteprojecten.

[1:43:41] Kunnen die sneller van de grond komen?

[1:43:43] Dus de uitvoeringsagenda verwacht ik eind 2026.

[1:43:47] Met daarin concrete maatregelen voor de korte en middellange termijn.

[1:43:50] En bijbehorende rollen en verantwoordelijkheden.

[1:43:53] vooruitlopend op die uitvoeringsagenda

[1:43:55] brengen we aan de hand van concrete projecten in beeld

[1:43:58] ook welke ondersteuning en invulling van een financieel instrument

[1:44:01] nodig zou zijn om deze projecten verder te brengen

[1:44:03] en die nemen we dus ook mee in de invulling van de uitvoeringsagenda

[1:44:06] terwijl we tegelijkertijd in de praktijk toetsen wat werkt

[1:44:09] en waar mogelijk betreffende projecten al zoveel mogelijk vooruit helpen

[1:44:14] zo kijken we bijvoorbeeld op dit moment in Leeuwarden

[1:44:17] hoe we de situatie daar kunnen versterken

[1:44:21] Dan had die keuze ook nog een vraag om vergunningverlening en financiële ondersteuning beter op elkaar te laten aansluiten.

[1:44:29] Wij onderkennen dat de doorlooptijden en de uitkomsten van vergunningenprocedures in de weg staan van snelle opschaling van aardwarmteprojecten.

[1:44:35] In het stimuleringstraject wordt ook gekeken naar knelpunten in de vergunningsverlening, zoals ik net al zei, naast in de financiën.

[1:44:42] Maar we zien dat het grootste financiële risico zit in de ontwikkelfase van een project.

[1:44:47] En daarom kijken we naar mogelijke instrumenten om het financiële risico in de ontwikkelfase te verkleinen.

[1:44:52] Dus dat is alvast een soort voorschot op de brief in het najaar dat daar toch het grootste vraagstuk lijkt te zitten.

[1:44:59] Dan had mevrouw Muller een vraag over de Europese methaanverordening.

[1:45:03] Inderdaad, bekende zorgen.

[1:45:04] En ik heb ook al in de Kamer gezegd dat ik voor een deel die zorgen ook deel.

[1:45:07] En ook in Brussel heb ik gevraagd om daar echt heel goed naar te kijken.

[1:45:09] Zodat we niet onbedoeld daar op een blokkade afstormen.

[1:45:16] voor de leveringszekerheid waar we het net over hadden

[1:45:18] zijn er ook zorgen rondom deze verordening

[1:45:21] de commissie heeft een flexibilisering

[1:45:24] voor import aangekondigd

[1:45:26] en Nederland zet zich ook actief in

[1:45:27] om de uitvoering van de verordening te verbeteren

[1:45:31] en we zetten ons ook voortdurend in

[1:45:32] om knelpunten op uitvoerbaarheid

[1:45:34] onder de aandacht te brengen

[1:45:35] zowel bij de commissie

[1:45:35] maar we trekken ook samen op met andere lidstaten

[1:45:39] het gaat over onder andere

[1:45:40] met geverifiëerde verificateurs, geaccrediteerde verificateurs.

[1:45:46] En ook dat de verordening geen rekening houdt met de kosteneffectiviteit van maatregelen.

[1:45:51] En daar zit ook specifiek een aantal Nederlandse problemen die u wel bekend zijn.

[1:45:56] Dus daarom blijven wij daarover echt in gesprek met de Europese Commissie, staat helder op het netvlies.

[1:46:02] Gaan we ons dus inzetten om het voorstel voor de methaanverordening te verbeteren.

[1:46:06] De verordening zelf is al in werking getreden.

[1:46:10] Maar we hebben wel tegen de commissie ook gezegd, er zijn problemen.

[1:46:15] En de commissie heeft dus aangekondigd om korte termijnen met een handreiking te komen om de problemen op te lossen.

[1:46:20] Aanpassing is aan de orde nadat de commissie haar evaluatie heeft afgerond in 2028.

[1:46:24] Maar daar kunnen we niet op wachten.

[1:46:25] Maar die zit ook weer niet tien jaar vanaf nu.

[1:46:27] Dus als we nu met een handreiking kunnen werken, dan komt er weer op afzienbare termijn een evaluatie en een verordening herziening aan.

[1:46:40] Intensieve emissiemonitoring is wel van belang.

[1:46:44] En dat kunnen de Nederlandse operatoren wel.

[1:46:46] Die voldoen wel aan die voorwaarden.

[1:46:47] Dus dat is ook goed om te zien.

[1:46:48] Dat we ook niet overal bezwaar tegen hebben.

[1:46:50] Sommige dingen zijn ook goed implementeerbaar.

[1:46:53] Ook voor de Nederlandse sector.

[1:46:55] En dan was er nog een vraag van de heer Jumelet over de drinkwatervoorziening.

[1:46:59] En dan gaat het eigenlijk over...

[1:47:03] op de grond moeten we goed

[1:47:05] met elkaar kijken naar de schaarse ruimte

[1:47:07] op zee moeten we goed kijken naar de schaarse ruimte

[1:47:09] ook in de ondergrond zegt de heer Jumelet

[1:47:11] terecht moeten we goed kijken naar de schaarse ruimte

[1:47:12] en waar gebeurt wat

[1:47:13] dus het belang van drinkwater wordt ook meegenomen

[1:47:16] in het programma duurzaam gebruik van de diepe ondergrond

[1:47:19] want ja er is

[1:47:20] er zitten soms trade-offs in

[1:47:23] je moet het in ieder geval goed met elkaar plannen

[1:47:24] en goed nadenken over hoe doe je dat

[1:47:27] zodat we ons drinkwater kunnen beschermen

[1:47:29] en beschikbaar houden

[1:47:30] ook in de ondergrondruimte beschikbaar houden voor onze energievoorziening.

[1:47:37] Samen met de INW verkennen we de mogelijkheden zonder dat het een afvolg doet aan het ander.

[1:47:41] Dus dat is een puzzel die wordt gelegd in samenwerking ook met de INW.

[1:47:45] Dank u wel, voorzitter.

[1:47:45] Dat waren de vragen die ik had.

[1:47:47] En dan stel ik, als er geen interrupties zijn, kan de staatssecretaris vervolgen.

[1:47:51] Ja, ik zie dat we door kunnen inderdaad met de beantwoording van de staatssecretaris.

[1:47:56] Aan u het woord.

[1:47:58] Dank, voorzitter.

[1:47:59] Ik ga eerst even in op de laatste opmerking van de minister over de grondwaterbedrijven, want ook in de vergunningsprocedure, dat was ook een andere vraag van de heer Jumelet, wordt met drinkwaterbedrijven geschakeld, provincies en waterschappen en andere partijen hebben het recht om informatie te verstrekken in het kader van de vergunningprocedure en daarmee wordt alles wat aan informatie beschikbaar is ook echt meegewogen bij het verlenen van een vergunning en daarmee zou je ook de veiligheid op het betreft van drinkwater gegarandeerd moeten hebben.

[1:48:28] En vervolgens, voorzitter, ga ik een beetje reizen door Nederland.

[1:48:31] Van Drenthe naar Limburg, Woerden, Friesland en de Waddenzee.

[1:48:35] Dus op die manier hoop ik aan alle vragen tegemoet te komen en heb ik dus ook vier blokjes.

[1:48:40] Allereerst de situatie in Drenthe.

[1:48:42] Toen we ongeveer twee weken binnen waren, kreeg ik een dossier op mijn bureau als het gaat om de afhandeling van de schade van EKH.

[1:48:49] En een evaluatie die was gedaan door ECORIS om een aantal dingen anders te doen, omdat de afhandeling EKH op allerlei manieren echt wel voor verbetering vatbaar is.

[1:48:59] Maar voordat we überhaupt iets konden gaan doen, was er een nieuwe beving.

[1:49:02] En die heeft daarna echt even prioriteit gekregen om ervoor te zorgen dat we daar datgene wat we bij de eerdere beving niet goed hadden gedaan, in ieder geval al een stukje beter te doen.

[1:49:13] Dus sneller, meer gericht op wat mensen ook echt nodig hebben en vooral ook de verhouding tussen uitkeerde schade en onderzoekskosten, om die veel beter in balans te brengen.

[1:49:21] En dat is helemaal nog niet zo makkelijk, want er is nu eenmaal een instellingsbesluit en gelukkig bleken de partijen bereid om binnen dat instellingsbesluit,

[1:49:27] dus zowel de Commissie Mijnbouwschade als ook de NAM, om binnen het instellingsbesluit en dan met name artikel 7 te zoeken naar een oplossing.

[1:49:34] En dat is ook weer niet zo makkelijk, want dan ga je ook weer grenzen stellen en ook weer keuzes maken.

[1:49:39] En toch hebben we dat zorgvuldig gedaan door te gaan werken met een gebied op basis van ook heel veel wetenschap.

[1:49:44] Want er is gewoon heel veel kennis als het gaat om aardbevingen, helaas zou je bijna kunnen zeggen.

[1:49:49] Maar die kennis kun je ook heel nuttig inzetten om wel tot een model te komen waarmee je de mensen recht doet.

[1:49:53] En ervoor zorgt dat mensen ook snel weten waar ze aan toe zijn.

[1:49:57] En snel is dan betrekkelijk, want als het jou betreft dan wil je het liefst morgen antwoord.

[1:50:01] En in dit geval zal een deel van de mensen na de zomer antwoord krijgen, maar een ander deel van de mensen ook pas ergens in 27.

[1:50:07] Omdat we nu eenmaal ook een aantal dingen echt moeten ontwerpen nog in dit verhaal.

[1:50:11] Wat we hebben gedaan is gezocht naar een manier van werken met cirkels.

[1:50:14] Waarbij de cirkels dan bepalen hoeveel uitkering je kunt krijgen.

[1:50:19] En als je dus binnen een bepaalde cirkel valt, dan heb je de keuze om het bedrag wat binnen zo'n cirkel beschikbaar komt te aanvaarden.

[1:50:27] Om je eigen schade te laten herstellen.

[1:50:29] Of je kiest ervoor om alsnog, en als iedereen dat zou doen hebben we direct een probleem.

[1:50:34] Dus we hebben een bedrag gezocht en die bedragen gaan we de komende weken nader fine-tunen om zoveel mogelijk mensen te verleiden ook mee te doen binnen de cirkel met zo'n bedrag.

[1:50:43] Want anders ga je alsnog naar de reguliere methode toe en dan moet je dus het hele spektakel van onderzoek, beoordeling en uiteindelijke uitkering door.

[1:50:52] En dat is ingewikkeld, dat kost veel tijd, dat kost ook veel geld.

[1:50:56] En de kans dat dan ook nog eens een keer die rekening bij het rij komt is ook nog aanzienlijk.

[1:51:00] Want als het niet aantoonbaar schade is vanwege mijnbouw, ligt de rekening bij ons.

[1:51:06] En in dat opzicht hebben we ook geprobeerd om een manier van werken te vinden die recht doet aan het afval van de schade.

[1:51:11] Maar ook zodanig dat iedereen zich comfortabel voelt bij een uitkomst die daadwerkelijk wordt voorgesteld.

[1:51:18] Dat hebben we ook goed met de regio besproken.

[1:51:21] Die hebben daar andere gedachten bij.

[1:51:23] En dat hebben ze ook in hun brief geschreven, omdat zij ook naar Groningen kijken.

[1:51:26] Maar wij hebben heel duidelijk gemaakt vanaf het begin, we gaan het beter doen dan de beving van 23, we gaan het sneller doen, we gaan het in die zin ook menselijker doen, maar we gaan het ook anders doen dan Groningen.

[1:51:36] Want Groningen was uniek, daar is ondertussen ook heel veel over bekend hoe dat uitpakt.

[1:51:40] Wij kijken hier echt naar, doen we mensen recht ten opzichte van de schade die ze hebben.

[1:51:45] Nou, dat is een puzzel die we gisteren per brief hebben bekendgemaakt en waar we de komende weken ook de bedragen zullen invullen.

[1:51:52] dan krijgen alle schademelders ook bericht

[1:51:54] en gaan we op die manier de afhandeling ter hand nemen

[1:51:57] en we zullen de regio vanzelfsprekend wel heel goed meenemen

[1:52:00] want ja, er zullen weer bijzondere situaties naar voren komen

[1:52:03] die we dan ook weer moeten bezien

[1:52:05] het voordeel is wel, als we dit goed doen

[1:52:08] hebben we direct ook een eerste stap gezet

[1:52:10] in de richting van het aanpakken van het ECORES-advies

[1:52:13] want daarmee zou je misschien wel een werkwijze voor de toekomst hebben kunnen ontwikkeld

[1:52:17] die je dan ook weer scherp stelt

[1:52:19] En laten we hopen dat we daarna ook tijd hebben en geen nieuwe beving hebben om een en ander ook goed met de mijnbouwpartijen op een rij te zetten.

[1:52:27] Want dat is ook het lastige. Je kunt wel als Rijksoverheid snel een ander besluit willen nemen.

[1:52:33] Je hebt wel alle mijnbouwpartijen nodig om tot een ander besluit te komen. Je kunt dat niet eenzijdig doen.

[1:52:38] En die partijen over het hele land hebben soms helemaal geen belang bij een snelle oplossing.

[1:52:41] Dus wat we nu hebben kunnen doen in goed overleg met de NAM, in goed overleg met de Commissie Mijnbouwschade.

[1:52:46] En toch ook in goed gesprek met de regio, ook al zijn ze het niet met ons eens, is deze manier van werken voorstellen.

[1:52:52] En ik denk dat we daarmee recht doen aan datgene wat in ieder geval de belangrijkste wens was, namelijk mensen zo snel mogelijk duidelijkheid geven.

[1:52:59] Maar ook zodanig afvallen dat mensen het gevoel hebben dat het zerecht gedaan wordt ten opzichte van de schade die ze hebben.

[1:53:06] Dat over Drenthe.

[1:53:10] Voordat u verder gaat met uw tour, zou ik willen zeggen, hebben we eerst nog misschien wat vragen rondom dit blokje.

[1:53:16] En ik weet dat mevrouw Van Oosterhout er eentje heeft aan u het woord.

[1:53:20] Ja, voorzitter, het baart mij nogal veel zorgen als ik hoor dat dit het template is waar ook in andere gebieden mee gewerkt gaat worden.

[1:53:26] Omdat het juist tot heel veel onvrede in de regio heeft geleid tot hoe dit is aangepakt.

[1:53:31] We weten dat meer dan de helft van de schademeldingen uit de twee buitenste zones komen, waar mensen dus lagere bedragen krijgen.

[1:53:37] Is het dan niet juist onrechtvaardig dat juist in het gebied met potentieel de meeste schade mensen de minste compensatie krijgen?

[1:53:43] En we horen natuurlijk ook dat de NAM niet wil meewerken aan de schadeafhandeling in juist die twee buitenste zones.

[1:53:48] En waarom is dat zo? En kan de staatssecretaris de NAM ook dwingen om toch die verantwoordelijkheid op zich te nemen?

[1:53:55] Het laatste antwoord is heel simpel, nee. Dus je zult er in gesprek uit moeten komen met elkaar.

[1:54:00] En we zijn zover gekomen dat de NAM toch meedoet, ook in de oplossing voor de buitenste cirkels.

[1:54:06] Maar dat zijn ook wel de cirkels waar de kans op schade minder dan 1% is.

[1:54:11] En dat maakt het ook zo ingewikkeld.

[1:54:13] Er zijn wel heel veel meldingen, maar hoe die schade er daadwerkelijk uitziet

[1:54:16] en in hoeverre die te relateren is direct aan mijnbouwschade, dat is nog wel ingewikkeld.

[1:54:22] Daar heb je ook mee te stellen.

[1:54:25] Dus de eerste twee cirkels komen voort uit de wetenschap waarbij de commissie mijnbouwschade

[1:54:28] met alle kennis die ze daar hebben, zorgvuldig heeft afgewogen hoe die cirkels eruit moeten zien

[1:54:33] en hoe die schade in die gebieden ook er zal zijn op basis van eerdere ervaringen op allerlei andere plekken.

[1:54:39] Dus dit is een hele zorgvuldige afwinging geweest om tot die cirkels te komen.

[1:54:43] En ja, in die twee buitencirkels zitten heel veel mensen, maar de kans dat die mensen daadwerkelijk mijnbouwschade hebben is ook niet zo groot.

[1:54:49] En als iemand dat wel denkt te hebben en dus dat bedrag te laag vindt wat dan geboden wordt, dan kan iemand alsnog zich melden.

[1:54:57] En dan wordt alsnog een schadeopname gedaan, wordt er een berekening gemaakt en wordt er op basis van die berekeningsschade uitgekeerd.

[1:55:03] Dus stel dat er een uitzondering tussen zit van iemand die, ja maar ik val hier echt buiten om welke reden dan ook.

[1:55:08] Dan blijft die route openstaan.

[1:55:12] Dank voor dat uitgebreide antwoord.

[1:55:14] U kunt verder met uw beantwoording.

[1:55:15] Ik dacht dat ik kort was, maar...

[1:55:19] Nee, ik denk...

[1:55:20] Ja, we hebben ook een beperkt aantal interrupties.

[1:55:22] Het is juist ook prettig als u inderdaad zulke volledige antwoorden geeft.

[1:55:26] Kort waren ze niet, maar ze waren wel toereikend.

[1:55:28] U kunt verder met uw beantwoording.

[1:55:29] Ja, dan Limburg.

[1:55:33] Een aantal vragen van de heer Kops met name over de situatie in Limburg.

[1:55:36] Daar is men overigens in de maand mei begonnen met de eerste opnames en is dus ook de schadeafhandeling daarmee gestart.

[1:55:45] Dat doen ze in kleine groepen, om het ook wel behabbaar te houden.

[1:55:48] Dus de eerste groep van personen is nu, daar is gekeken en men doet dat ook in groepen omdat je daarmee tussentijdse knelpunten ook kunt oplossen.

[1:55:57] Dat het complex is, is helder en dat zeker ook omdat voor een groot deel de mijnbouw schade natuurlijk nog van een veel langere tijd geleden is.

[1:56:03] Dus het bewijs tussen de schade en mijnbouw is daar zeker ook ingewikkeld.

[1:56:08] Maar ze zijn begonnen en ik denk dat dat ook het belangrijkste is.

[1:56:11] U vroeg naar de motie en hoe dat nou zit met die 10.000 euro.

[1:56:16] Kijk, het is ook wel een beetje een principe kwestie.

[1:56:18] Dus we hebben nog geen besluit genomen hoe we de motie kunnen uitvoeren.

[1:56:22] In principe willen we alle moties uitvoeren vanzelfsprekend.

[1:56:25] Maar we gaan nog reageren op de motie als we straks weten hoe de afhandeling ook daadwerkelijk is.

[1:56:31] Bestaat deze groep? Dat is eigenlijk de vraag.

[1:56:33] Dus de groep die ervoor kiest om niet voor de 10.000 euro namerking te komen en dan schadeafwandeling laten doen via de reguliere procedure en er dan achter zou komen dat ze minder krijgen.

[1:56:43] Misschien is het een fictieve groep, dan vind ik ook dat we er niet te lang tijd aan moeten besteden.

[1:56:48] Als dit een hele grote groep zou zijn, dan hebben we een ander verhaal en dan moeten we denk ik, en daarom werken we ook in deelblokken, dan kunnen we ook bijschakelen en kunnen we wellicht daar ook in de regeling nog naar kijken.

[1:56:58] Als je dit automatisch zou doen, dan is de kans groot dat iedereen dus altijd voor de totale afhandeling gaat kiezen.

[1:57:06] En dan krijgen we weer het proces EKH, namelijk niemand tevreden zal zijn, omdat dan de afhandeling gigantisch lang zou duren.

[1:57:12] Dus je hoopt, en daarom is het bedrag ook niet willekeurig gekozen en zullen de bedragen in Drenthe ook hierop lijken.

[1:57:18] Je hoopt dat dit bedrag ongeveer al tegemoet gaat komen.

[1:57:21] Datgene wat mensen inschatten dat de schade is, waardoor ze ook, of het nou duizend euro meer of minder zou zijn,

[1:57:27] maar dat ze er tevreden mee zijn en daarmee zelf de schadeafhandeling in gang kunnen zetten.

[1:57:32] Als iedereen ervoor zou kiezen die schadeafhandeling regulier te doen, dan loop je gigantisch uit de tijd.

[1:57:37] Want dat vraagt dus opnames, berekeningen.

[1:57:40] En als dat dan om honderden gaat, dan heb je het probleem van het schiet niet op weer te pakken.

[1:57:47] Dus wij denken dat door dit te kiezen, we eigenlijk iedereen wel tevreden kunnen stellen.

[1:57:50] En we houden het hand aan de kraamprincipe ook hier vast.

[1:57:54] Als naar de eerste groep blijkt dat dit echt anders uitpakt, dan moeten we daarop handelen.

[1:57:58] En dan zullen we ook in een reactie op uw motie per brief nog reageren.

[1:58:04] Dat was Linderger, voorzitter.

[1:58:07] Ook daarop volgt één interruptie, zie ik, namelijk van de heer Kops.

[1:58:11] Ja, voorzitter, over die motie.

[1:58:13] Kijk, ik heb die motie eigenlijk natuurlijk helemaal niet zelf bedacht.

[1:58:16] Want het komt natuurlijk uit de koker van de commissie Mijnboegschade.

[1:58:19] Die heeft namelijk aan de bel getrokken.

[1:58:21] En gezegd van nou, mensen, misschien is het de beste keuze, dat waren de woorden,

[1:58:25] om die 10.000 euro maar te accepteren, omdat je anders misschien wel minder zult krijgen

[1:58:32] dan waar je eigenlijk recht op zou hebben.

[1:58:34] En de staatssecretaris zegt dan van ja, maar misschien is dat wel een fictieve groep.

[1:58:38] Dat is toch heel wat anders.

[1:58:39] Dus hoe komt de commissie Mijnbouwschade daar dan bij,

[1:58:42] als het voor de staatssecretaris een fictieve groep zou zijn?

[1:58:48] Omdat dan misschien het bedrag net aan de hoge kant is, zou je kunnen zeggen,

[1:58:52] om mensen te verleiden mee te doen, dat zou kunnen.

[1:58:54] Maar dat weten we dus pas als we ook een keer op deze manier het hele proces hebben doorlopen en straks naar de eerste grote groep weten of we ongeveer in de buurt zitten.

[1:59:02] Kijk, ik begrijp heel goed dat mensen zelf ook echt wel een inschatting kunnen maken van hoeveel schade zou je ongeveer hebben.

[1:59:10] En als jij zeker weet dat je veel meer schade hebt in euro's of je hebt het al een keer laten onderzoeken misschien, want er zijn ook mensen die het al een keer laten bekijken door een aannemer.

[1:59:18] Ja, dan is het logisch dat mensen dan zeggen, ja, dan ga ik het gewoon even laten onderzoeken.

[1:59:22] En als dan er een enorme tegenvaller zou zijn van ja, de helft daarvan is geen mijnbouwschade, dus je valt onder de tien.

[1:59:27] Ja, dan heb je in die zin echt even pech.

[1:59:29] Als je het echt andersom gaat doen, als je dit op voorhand vastzet, ja, dan heb je dus echt kans dat iedereen toch maar het onderzoek vraagt.

[1:59:35] Want dan heb je maar één uitkomst, namelijk je hebt kans op meer.

[1:59:39] Dus in die zin is dan niet geschoten altijd mis.

[1:59:42] Ja, dat principe moeten we niet introduceren in de afhandeling van schades.

[1:59:46] Want dan heeft de commissie mijnbouwschade echt een uitbreiding nodig van heel veel mensen om alle afhandelingen te kunnen gaan doen.

[1:59:50] Lijkt me niet de gewenste route.

[1:59:52] En nogmaals, als we erachter komen dat we fout zitten,

[1:59:55] dus dat blijkt dat echt een hoop mensen hierin teleurgesteld gaan worden,

[1:59:58] dan gaan we daarna kijken of we met die bedragen anders moeten handelen.

[2:00:01] Meneer Kops, heeft u nog een vervolgvraag?

[2:00:03] Ik snap de redenatie helemaal, maar waarom is de commissie in Mijnbooschade hier dan aanvankelijk mee gekomen?

[2:00:12] Voorzitter, misschien hebben we zelfs wel een misinterpretatie van wat ze precies bedoelen.

[2:00:15] Dat ga ik even uitzoeken en dan komen we daar in tweede termijn opdracht.

[2:00:21] Die houden dan even vast inderdaad.

[2:00:23] Kijk even naar de heer Kops.

[2:00:24] Wilt u nog een andere interruptie plaatsen op dit onderwerp?

[2:00:26] Anders gaan we door.

[2:00:27] Prima, oké. Het volgende blokje aan u staat.

[2:00:30] Het gaat met name over de gaswinning en dat zit natuurlijk rondom Papenkop en Friesland.

[2:00:37] Er waren best wat vragen, onder andere van VVD, JA21 en het CDA, over hoe we de vergunningverlening voor projecten op land en op de Noordzee concreet gaan versnellen.

[2:00:48] En dat is iets wat we allemaal willen. Sterker nog, ik heb geloof ik alleen maar projecten in het land waar de enige vraag is, versnellen ze een beetje met die procedures.

[2:00:55] En in dit geval is dat aan de ene kant ook echt een wens en aan de andere kant kan ik bijna niet anders dan concluderen dat termijnen misschien wel heel strak zijn.

[2:01:03] En waar zit dat in? We hebben behoorlijk wat in het kader van veiligheid, toezichthouders en adviseren instanties.

[2:01:11] En wat wij hoopten, en dat was eigenlijk ook de onderlegger van de zes maanden, is dat iedereen parallel zijn advies zou uitbrengen.

[2:01:16] De praktijk is dat met name de mede-overheden die ook adviesrecht hebben, vragen om pas te hoeven adviseren nadat de adviezen van de toezichthouders en de onafhankelijke instanties er zijn.

[2:01:30] En daarmee trek je de processen al in de lengte.

[2:01:32] Dan hebben mede-overheden vier weken en de praktijk is dat ze vaak vragen om twaalf weken.

[2:01:38] Als u dat dan optelt, dan zit je eigenlijk al voorbij de zes maanden.

[2:01:42] Dus we hebben hier echt een probleem te pakken dat we een termijn hebben gesteld die in de praktijk gewoon niet klopt bij hoe onze adviserende partijen überhaupt opereren.

[2:01:52] Dus we gaan twee dingen doen.

[2:01:54] Eén, klopt dit zes maanden?

[2:01:56] Want als we iedereen zes maanden voorspiegelen en het is per definitie langer, dan moeten we de termijn ook gewoon aanpassen.

[2:02:00] Daar moeten we eerlijk in zijn, want we hechten ook aan onafhankelijke adviezen die ook kloppen.

[2:02:06] En twee, dus dat is één, kloppen de termijnen en zo niet, dan gaan we het aanpassen.

[2:02:10] Dat is niet zo makkelijk, maar daar moet je dan iets mee.

[2:02:13] Of gewoon daar eerlijk over communiceren.

[2:02:15] En twee, een aantal casussen vastpakken van vergunningen die we hebben doorlopen.

[2:02:19] En waar zit dan eventueel nog het probleem van waarom het zo lang duurt?

[2:02:24] Want vaak is het oplossen van versnellingen helemaal niet eenduidig.

[2:02:30] Heeft iedere casus zijn eigen problematiek waarom het langer duurt?

[2:02:33] En toch moeten we gewoon eens naar een aantal casussen kijken.

[2:02:35] Dat hebben we namelijk in het kader van Netcongressie ook gedaan.

[2:02:37] Dat heeft de NVDA voor ons daar gedaan.

[2:02:40] Gewoon twaalf casussen op tafel getrokken.

[2:02:41] Wat is daar de leerles van?

[2:02:42] En kunnen we daar hier ook iets mee?

[2:02:44] Dus lijkt mij goed dat we die twee stappen zetten.

[2:02:46] Kloppen de termijnen?

[2:02:47] En daarna kunnen we eens drie, vier casussen bekijken.

[2:02:50] Zit daar een rode lijn in?

[2:02:51] Zo ja, dan gaan we daarop handelen.

[2:02:53] En ik denk dat dat de enige manier is om verder te komen.

[2:02:55] En we zullen dat ook met de branche goed bespreken.

[2:02:57] Want die hebben daar natuurlijk ook al informatie over.

[2:03:03] Ja, dat is het einde van dit blokje.

[2:03:04] Nee, ik zie iemand die wil wat vragen.

[2:03:06] Ja, dat klopt.

[2:03:07] Maar daar gaat u over, hè?

[2:03:08] Ja, precies.

[2:03:10] Zoals u over de beantwoording gaat.

[2:03:12] Daarom.

[2:03:12] Ja, dat lijkt me een goed idee.

[2:03:14] Ik ga straks ruimte geven op het einde van dit blokje om de leden nog een vraag te laten stellen.

[2:03:23] Veen Weijden, om en naar bij de vijf, exact weten we dat niet, nu niet, maar om en naar bij de vijf mag u van uitgaan.

[2:03:32] En er werd daarnaar gekoppeld, op dit moment wordt er onderzoek gedaan door Deltares en TNO, kunnen die vergunningaanvragen daarop wachten.

[2:03:40] We denken dat dat bij allemaal ongeveer wel in de tijdlijn past.

[2:03:44] bij Papenkop zeker

[2:03:45] dus dat zit er echt na als het gaat om de vergunningverlening

[2:03:48] bij de andere waarschijnlijk ook

[2:03:51] tenzij

[2:03:52] en daar moet ik dus het voorbeeld maken

[2:03:53] een vergunning gewoon een behandeling vereist

[2:03:56] en dan heeft ook de vergunning aanvraagerechten

[2:03:58] en dan zullen wij moeten handelen

[2:03:59] maar dan kunnen we altijd op basis van

[2:04:02] nieuwe informatie

[2:04:03] alsnog ambtshalve de vergunning wijzigen

[2:04:06] dus in alle gevallen zal de nieuwe informatie

[2:04:08] betrokken worden bij de vergunningen

[2:04:10] die vanaf nu nog verleend zullen worden

[2:04:12] dan wel omdat ze nog niet verleend zijn

[2:04:13] dan wel omdat ze gaandeweg het proces

[2:04:15] aan hetzelfde kunnen worden aangepast

[2:04:18] en heel specifiek nog even over papenkop

[2:04:20] voorzitter

[2:04:21] nu lag slechts voor de vraag

[2:04:23] wie wordt het bevoegd gezag voor dat project

[2:04:25] daar hebben we goed over gesproken

[2:04:27] dat heeft u in de brief al kunnen lezen

[2:04:29] waarbij bij ons echte bereidheid was

[2:04:31] dat ook aan de regio te laten

[2:04:32] maar in goed overleg is gezegd

[2:04:33] gelet op de totale dynamiek

[2:04:36] zal het bevoegd gezag de

[2:04:38] de Rijksoverheid zijn

[2:04:39] in goede afstemming met de regio

[2:04:40] En pas nu gaan we de rest van het proces in en komen alle andere vragen op tafel over kan het, alle adviezen moeten nog uitgevraagd worden, de regio moet adviseren, alle participatie moet opgezet worden en pas dan wordt er een besluit genomen.

[2:04:55] Zie ik mogelijkheden om, vraag van de VVD, natuurinvesteringen aan de voorkant van projecten mogelijk te maken zodat de vergunningverlening eenvoudiger wordt.

[2:05:03] sowieso is in het Noordzee-akkoord afgesproken

[2:05:05] dat Nederland op energiegebied

[2:05:08] het voortouw neemt om te verzekeren

[2:05:09] dat de ecologie echt wordt meegenomen

[2:05:11] bij de energieopwerk op de Noordzee

[2:05:13] en door de sector

[2:05:15] is daar het afwegingskader natuurvriendelijk

[2:05:17] bouwen in de Noordzee opgesteld

[2:05:19] en dat wordt dus ook bij nieuwe aanvragen

[2:05:22] toegepast, dus daarmee heb je aan de voorkant

[2:05:24] je ecologie geborgd bij

[2:05:27] vergunningaanvragen

[2:05:28] dat geeft nog geen antwoord om de concrete vraag

[2:05:29] kun je eerder natuurinvesteringen doen

[2:05:31] Maar dat lijkt me vrij ingewikkeld, want we weten ook niet precies waar die vergunningen gaan neerslaan.

[2:05:35] Dus ergens moet je dan natuurlijk toch juist deze sectorafspraak meenemen, omdat die wel heel specifiek op dezelfde locaties richt.

[2:05:43] De wet is al geantwoord op de vraag over kussengas, maar er was ook een vraag hoe dat op een veilige manier kan en wat er dan voor nodig is.

[2:05:53] Om dat veilig en verantwoord te doen, dan moet er ook weer een winningsplan komen.

[2:05:56] en de operator moet dat dus bij ons indienen

[2:05:59] en die hele winningsplan procedure moet doorlopen worden

[2:06:02] en dan wordt beoordeeld of het veilig en verantwoord kan.

[2:06:05] Zo niet. Kan het niet doorgaan, zowel, ja, dan is het gewoon veilig en verantwoord.

[2:06:09] En ik denk dat onze adviseurs ondertussen echt wat hebben aangetoond

[2:06:12] dat ze altijd daar voor de veiligheid kiezen

[2:06:14] en ook echt niet zomaar een keuze maken.

[2:06:20] De NAM moet ook nog wel aan de ACM toestemming vragen

[2:06:23] om opdrachtfuncties te mogen beëindigen.

[2:06:24] Dus in die zin zit er altijd een aantal waarborgen in.

[2:06:27] Nog een vraag van Pro.

[2:06:29] En dan kom ik bij Zoutwiering, voorzitter.

[2:06:32] Hoe zorgt het kabinet ervoor dat er geen belangenverstrengeling is bij de vergunningen met EZK als aanhouder van de NOM?

[2:06:38] Dus dat we daar geen economische belangenverstrengeling hebben.

[2:06:42] Nou, die economische motieven spelen gewoon geen rol.

[2:06:44] Dat is echt gescheiden.

[2:06:46] En de vergunning wordt alleen verleend als het veilig aan verantwoord kan.

[2:06:49] Nou, dat heb ik nu al een paar keer gezegd.

[2:06:50] Dat ga ik nog een paar keer zeggen.

[2:06:51] En de mijnbouwwet is het juridische kader.

[2:06:53] Dus dat zit bij ons gewoon echt gescheiden.

[2:06:57] Luisteren wij naar de adviezen of luister ik naar de adviezen van de Meijeraad?

[2:07:02] Of ik dat rapport ken en kan ik erop reageren vroeg mevrouw van Oosterhout?

[2:07:06] De adviezen van de Meijeraad die worden altijd meegenomen in de afweging bij het opstellen van een besluit.

[2:07:14] Ook kan de Meijeraad beleidsadviezen geven.

[2:07:16] Ook die nemen we dan zeker ter harte.

[2:07:19] En een specifiek onderzoek, wat u nog aanhaalde over gaswinning in een veeweiligbied, is ons niet bekend.

[2:07:24] Dus misschien kunt u dat nog even toelichten waar u dat vandaan haalde.

[2:07:32] Dan, die vraag heb ik beantwoord.

[2:07:34] De UNESCO-status van de Waddenzee, ook een vraag van mevrouw van Oosterhout.

[2:07:37] De Waddenzee is door UNESCO opgenomen op de Werelderfgoedlijst, inclusief, en dat is heel belangrijk in dit geval,

[2:07:45] Alle activiteiten die er al plaatsvonden, dus ook de zoutwinning door Frisia.

[2:07:50] Dus dat zat al bij de afweging en het beoordelen om de Waddenzee überhaupt tot zoutwinninggebied te benoemen.

[2:07:59] De mijnbouw gaat wel op basis van het hand-aan-de-kraam-principe.

[2:08:04] En daarmee wordt geborgen dat natuurwaarden en de kenmerken van de Waddenzee in stand blijven.

[2:08:09] En als Frisia zich er niet aan houdt, dan wordt de zoutwinning stilgelegd.

[2:08:12] Zo werkt dat in dit geval.

[2:08:15] En dan nog een vraag van de VVD.

[2:08:18] Of we de Kamer meer inzicht kunnen geven in het aantal vergunningstrijden dat al loopt.

[2:08:23] En welke termijn ervoor staat.

[2:08:24] Over termijn heb ik zojuist al iets gezegd.

[2:08:26] Het aantal, ingewikkeld.

[2:08:28] Eén, daar spelen vaak ook commerciële belangen die wij niet zomaar kunnen delen.

[2:08:32] Dus dan moeten we daar iets vertrouwelijks over afspreken.

[2:08:34] Maar twee, dat is nog veel ingewikkelder, die lijst is heel erg aan het schommelen.

[2:08:38] Sommige vergunningen komen binnen, kunnen heel snel door.

[2:08:41] Sommige vergunningen komen binnen, gaan er weer af omdat ze worden ingetrokken.

[2:08:43] Sommige vergunningen schorten we een aantal keer op.

[2:08:45] Dus dat is wel een ingewikkelde lijst om te delen en zegt dus ook eigenlijk niet zo heel veel.

[2:08:49] Maar goed, als de Kamer inzicht wil, dan kan dat.

[2:08:53] Maar dan moeten we daar wel een procedure over afspreken.

[2:08:55] Vooral in het kader van de bedrijfsvertrouwelijke gegevens die ook bij ons worden neergelegd.

[2:09:03] En dan nog een aantal laatste vragen, voorzitter.

[2:09:07] Ja, u pakt een nieuw mapje. Is dat ook een nieuw blokje?

[2:09:11] Ja, ongeveer. Gaat iets specifieker nog in op zout.

[2:09:13] Dan stel ik voor dat we hier heel eventjes een pauze inlassen.

[2:09:16] Want ik zag al dat er sowieso één interruptie was.

[2:09:20] Ik zie twee, nummer drie.

[2:09:22] Ja, dan doen we die eerst en dan kunt u daarna verder.

[2:09:24] Mevrouw Müller.

[2:09:26] Ja, dank u wel.

[2:09:27] En bedankt voor deze beantwoording.

[2:09:30] Het straalt zeker een mate van realisme uit.

[2:09:32] En daar hou ik wel van.

[2:09:34] Dat ziet vooral toe op de termijnen en de vergunningen.

[2:09:37] Ik vind het ook helemaal niet gek om nog eens kritisch naar die termijnen te kijken.

[2:09:40] omdat ook vanuit bedrijven en vanuit de sector ook vraag is van ja geef in ieder geval zekerheid over wanneer we iets kunnen verwachten

[2:09:46] zodat we daar ook op kunnen plannen en als dat iets langer duurt, ik heb liever dat het snel gebeurt

[2:09:51] maar laten we in ieder geval dat we zorgen dat we als betrouwbare overheid ook ons kunnen houden aan onze eigen termijnen

[2:09:56] dus dat jullie daar nog eens kritisch naar gaan kijken vind ik niet gek

[2:09:59] en ik vind het nog beter dat jullie een aantal casussen gaan onderzoeken om te kijken wat kunnen we nou eigenlijk concreet sneller doen

[2:10:06] En voordat dat voor ons wegloopt, zou ik eigenlijk willen vragen, wanneer kunnen wij er als Kamer over geïnformeerd worden?

[2:10:11] Kunnen jullie er klaar mee zijn? Kan dat bijvoorbeeld voor het einde van het jaar?

[2:10:15] En mijn vraag op meer inzicht op die vergunningen en termijnen, die zit daar een beetje toe,

[2:10:19] zodat wij ons controlerend werk kunnen uitvoeren van wat het kabinet belooft om te doen,

[2:10:25] of dat dat ook daadwerkelijk leidt tot sneller vergunningsverlening.

[2:10:28] Dus ik hoef niet per se een lijst met waar precies vergunningen zijn aangevraagd,

[2:10:32] Maar dat wij op de aantallen in ieder geval iets beter zicht kunnen houden.

[2:10:38] Oké, dat waren wel eigenlijk een soort van twee vragen in één.

[2:10:41] Maar ik heb er even toe gestaan en kijk even naar de staatssecretaris of hij daar wellicht een toezegging of iets ergens op kan doen.

[2:10:49] Ja, voorzitter, het antwoord is ja, want het is gewoon een vraag om informatie.

[2:10:55] Dus u vraagt ook niet om een lijst van vergunningen, maar om aantallen.

[2:10:58] Dat helpt al enorm, dus dat moeten we kunnen leveren.

[2:11:01] en de tweede vraag

[2:11:04] ik wil heel graag toezeggen om dat voor het einde van het jaar te doen

[2:11:06] maar goed, we hebben wel

[2:11:07] behoorlijk wat werk met afhandelingen en dat soort zaken

[2:11:11] dus ik ga even kijken

[2:11:13] of dit einde van het jaar kan

[2:11:15] als dat niet kan

[2:11:16] kom ik daar in tweede termijn op terug

[2:11:17] dat is helemaal goed

[2:11:21] heer Vermeer, pardon

[2:11:22] ik had Henk in mijn hoofd en het ging helemaal fout

[2:11:27] de heer Jumelet

[2:11:29] van het CDA

[2:11:30] Ja, Henk is zijn naam.

[2:11:35] Voorzitter, dank u wel.

[2:11:36] Even een check en een vraag.

[2:11:39] Voorzitter, heb ik het goed begrepen?

[2:11:42] Want ik had die vraag gesteld over hoeveel winningsplannen voor nieuwe gaswinning onder of nabij Veenweidegebieden zijn.

[2:11:48] U zegt vijf.

[2:11:50] Kijk even naar de staatssecretaris, voor mij is dat het antwoord.

[2:11:53] En heb ik dan ook goed begrepen dat de onderzoeken en het hele traject van vergunningverlenen, dat zit in die pijplijn.

[2:12:00] en dat het eigenlijk elkaar gewoon tegenkomt en dat we daar niet aan de orde zullen hebben

[2:12:04] dat een besluit wordt genomen voordat dan bekend is wat die onderzoeken ons te vertellen hebben.

[2:12:11] Dat heb ik goed begrepen en dat is een check, want dit is wel iets wat ontzettend speelt in Friesland,

[2:12:17] maar ook zeker bij het paperkopveld, namelijk hoe zit dat nou precies en hoe gaat het nou precies.

[2:12:23] Dus ik heb u goed gehoord en het is even een check of dat goed gehoord is door mij,

[2:12:27] Maar dat kunnen mensen dan ook nog even tot zich nemen, is mijn idee.

[2:12:32] Dat heeft u goed gehoord, voorzitter.

[2:12:33] Maar dat was ook een tenzij.

[2:12:35] Tenzij het juridische proces van ons vraagt om een beslissing te moeten nemen.

[2:12:39] Want dat kan ook, want ook de aanvrager heeft rechten.

[2:12:42] Maar dan kunnen we altijd op basis van de kennis die we dan opnieuw hebben...

[2:12:47] ...amshalve alsnog ook de vergunningen aanpassen aan de nieuwste kennis.

[2:12:50] Dus in alle gevallen worden de uitkomsten van die onderzoeken betrokken...

[2:12:54] ...bij de vergunningen die vanaf nu worden uitgegeven.

[2:12:55] Een korte vervolgvraag van de heer Janssen.

[2:12:58] Ja, dat was de check voorzitter en dan de vraag, want ik had hem wel aangekondigd, de vraag namelijk,

[2:13:03] kan de staatssecretaris aangeven hoe de gesprekken verlopen met gemeenten, waterschappen en provincies op dit punt ook?

[2:13:09] Want ik vind het wel waardevol, we krijgen veel brieven en ik kan me ook voorstellen dat de staatssecretaris kan reflecteren op dat punt, voorzitter.

[2:13:17] Nou ja, voorzitter, het eerlijke antwoord is dat het echt super ingewikkeld is, want overal waar je komt hebben ze het gewoon liever niet.

[2:13:25] en de beeldvorming is daarin natuurlijk helemaal niet positief

[2:13:29] daar moet je gewoon eerlijk in zijn

[2:13:30] en tegelijkertijd ligt er ook gewoon een opdracht

[2:13:32] en hebben we ook een groter belang te dienen

[2:13:34] dus wat ik kan doen is

[2:13:36] overal zijn, aan tafel

[2:13:38] mensen serieus nemen

[2:13:40] toelichting laten geven op alle onderzoeken die worden gedaan

[2:13:43] en op die manier hopen dat mensen dan

[2:13:46] uiteindelijk accepteren

[2:13:47] dat er toch dingen gaan gebeuren

[2:13:48] en daarna dus ook wel heel goed monitoren

[2:13:50] en mensen meenemen in wat uitkomsten zijn

[2:13:52] dus in de basis ontvangen ze

[2:13:54] ons allemaal vriendelijk en hebben we koffie

[2:13:56] en kunnen we het goede gesprek voeren.

[2:13:58] Maar weet je ook dat ze het soms gewoon

[2:13:59] vanaf het begin af aan niet met je eens zijn, omdat ze

[2:14:02] überhaupt geen gaswinning willen. Dat is ook

[2:14:04] gewoon een werkelijkheid die bestaat.

[2:14:06] Maar daar moet je wel doorheen.

[2:14:11] Dank u wel. Dan kom ik

[2:14:12] mevrouw van Oosterhout voor een vraag.

[2:14:15] Ja, ik zou u wel even willen doorvragen,

[2:14:17] want heeft de staatssecretaris

[2:14:19] dan ook nog mogelijkheden om de

[2:14:20] vergunningen weer in te trekken? Want

[2:14:22] de staatssecretaris zegt net zelf dat het zo zou kunnen zijn

[2:14:25] dat er juridisch toch

[2:14:26] van de staatssecretaris gevraagd zal worden om een beslissing te nemen voordat het onderzoek er is,

[2:14:32] kan de staatssecretaris dan ook besluiten om de vergunningen weer in te trekken als er toch nieuwe informatie is?

[2:14:44] Dat is best een lastige vraag, voorzitter.

[2:14:45] Want uiteindelijk gaat het erom dat je natuurlijk op basis van je nieuwe gegevens dan eerst een aanpassing doet.

[2:14:51] Dus stel dat het niet kan of anders is of dat je te veel uitkomsten hebt, dan ga je aanpassingen aan de vergunningen verordenen.

[2:14:59] Tegelijkertijd heb je altijd het hand-aan-de-kraam-principe.

[2:15:02] Dus als het op een of andere manier echt niet kan, of de gevolgen zijn te desastreus, zul je ook moeten handelen.

[2:15:07] En ik denk dat je dan in the end bij het intrekken van een vergunning komt.

[2:15:11] Maar dat is dan wel echt, nou dat je een heleboel stappen hebt doorlopen, want ook hier geldt weer, ook de vergunning aanvrager heeft rechten.

[2:15:18] Dus dat zul je dan wel heel goed moeten onderbouwen.

[2:15:24] Ja, voorzitter, ik vind het wel heel vreemd dat we dan toch al vergunningen gaan verlenen zonder dat we al alle inzichten hebben over die gestapelde effecten.

[2:15:31] Maar ik wil mijn laatste interruptie gebruiken om toch nog even door te vragen over de wadden.

[2:15:37] Want dat wordt nu een beetje makkelijk weggewuift.

[2:15:40] Maar er is geen nieuwe natuurtoets gedaan, er is geen nieuwe MER.

[2:15:43] De natuurvergunning uit 2014 is gebruikt en die was eigenlijk nooit bedoeld voor de winning op deze schaal.

[2:15:49] En over UNESCO gesproken, die heeft zelf gezegd dat er geen nieuwe projecten goedgekeurd zouden mogen worden.

[2:15:57] En die gaan niet uit van het hand aan de kraanprincipe waar de staatssecretaris het elke keer over heeft.

[2:16:00] Maar van het voorzorgsbeginsel.

[2:16:02] En dat is toch echt wel iets heel anders.

[2:16:04] En in antwoord op Kamervragen die ik hier erover heb gesteld...

[2:16:08] wordt ook gezegd dat de nieuwe zeespiegelmonitor nog aanleiding kan geven...

[2:16:12] om de gebruiksruimte aan te passen.

[2:16:14] Dus de wetenschappelijke basis waarop de vergunning rust...

[2:16:17] kan over enkele maanden al achterhaald zijn.

[2:16:21] Dus aan de ene kant de vraag hoe verantwoord is het om die vergunning dan nu te verlenen...

[2:16:25] zonder dat we al die onderzoeken hebben gedaan.

[2:16:27] En aan de andere kant, dat was een vraag die mijn collega van D66 ook al stelde, wat kan de staatssecretaris nog doen om dit toch te stoppen?

[2:16:35] Ja, het was een wat ruimer introductie, maar die heb ik toegestaan omdat het ook wel context gaf voor de vraag.

[2:16:41] En dan is nu het woord aan de staatssecretaris.

[2:16:44] Nu gingen we toch al direct naar zoutwinning.

[2:16:46] Dat had ik even bewaard voor het laatste blokje, nog wat specifieker, nog wat meer diepgaand ingaan op een aantal vragen die daarover gesteld zijn.

[2:16:53] de aanvraag van Fisia is gewoon zorgvuldig getoetst door alle advisorende instanties

[2:16:59] dus door TNO, door de SODM en door de Mijnraad en ze adviseren allemaal positief

[2:17:04] dat is wel je beginsituatie

[2:17:07] daar kun je het mee eens zijn of niet, maar dat is wel hoe het werkt

[2:17:10] en vervolgens geldt wel degelijk het hand aan de kraamprincipe

[2:17:13] als er schade toegebracht zou worden aan de natuurwaarde, dat is ook gewoon een feit

[2:17:18] en ze moeten het in alle tijden binnen de uiteindelijk vastgestelde gebruikstuimte blijven

[2:17:21] ook al stemmen we in met de verruiming van het volume.

[2:17:24] Dat is gewoon een afspraak die al gold en die blijft gelden.

[2:17:28] En als we dat niet doen, dan wordt de winning gewoon stilgelegd.

[2:17:32] Zo is de afspraak en zo weet men ook hoe het handelen is.

[2:17:37] En dat denk ik is toch echt voldoende om genoeg voorzorg ook te hebben

[2:17:43] om in te kunnen grijpen als het anders zou uitpakken.

[2:17:46] Maar het begint met dat de adviserende instanties dit allemaal hebben beoordeeld

[2:17:50] En alle drie tot een eensluidend oordeel komen, veilig en verantwoord.

[2:17:54] En dat is dan wel de basis waarvan een vergunning ook verstrekt moet worden.

[2:18:01] Goed, u kunt verder met het laatste blokje wat u aankomt nog.

[2:18:07] Dat zijn er nog maar echt een paar, voorzitter.

[2:18:09] Een hele specifieke vraag ook van mevrouw Van Oosterhout over de bodemdaling.

[2:18:14] Hoe die zich verhoudt door de oorspronkelijke vergunningsbasis.

[2:18:16] En achten wij dat verantwoord?

[2:18:20] in het gewijs dat het winningsplan

[2:18:22] bodemdaling vanaf de start van de winning

[2:18:25] bedraagt

[2:18:25] 167 centimeter in het diepste punt van de

[2:18:27] bodemdalingskom aan het eind van de winning

[2:18:29] en in het winningsplan uit 2013

[2:18:31] is de maximale bodemdaling

[2:18:33] 103 centimeter. De toename

[2:18:35] komt door de wijze van afstuiting van de cavernes

[2:18:38] waarin in het eerder winningsplan geen rekening mee werd gehouden

[2:18:40] en dit vertekent de extra

[2:18:41] bodemdaling. De mijnbouw

[2:18:44] moet zich daarbij houden aan het hand

[2:18:45] aan de kraamprincipe en daarmee wordt dus geborgd

[2:18:48] Wat ik net ook al zei, dat die natuurwaarden in stand blijven.

[2:18:51] En ook nu geldt, als dit weer verandert, dan hebben we weer de mogelijkheid om Frisia te verordenen de winning stil te leggen.

[2:19:02] Dan nog de vraag van de heer Keuze over op basis van welke criteria moeten worden ingegrepen wanneer natuur of bodem verder onder druk komt te staan.

[2:19:14] Het gebeurt op basis van de jaarlijkse rapportage.

[2:19:18] sowieso over de vastgestelde gebruikstuimte moet men dan rapporteren

[2:19:22] en dat is dan weer dat hand aan de kraan principe

[2:19:25] en er worden monitoringsrapportages overlegd aan ons ministerie

[2:19:30] wij vragen daar weer advies over aan de onafhankelijke mer auditcommissie

[2:19:34] zoutwinning onder de Waddenzee

[2:19:35] en dat advies met appreciatie dat wordt jaarlijks aan u toegezonden

[2:19:40] en daarmee heeft u ook inzicht op datgene wat daadwerkelijk wordt opgeleverd

[2:19:44] En heeft u ook inzicht in de monitoring onafhankelijk door de MER-auditcommissie?

[2:19:52] Die vraag heb ik al beantwoord.

[2:19:54] Mevrouw van Oosterhout had nog een vraag over de Stichting Bescherming Historisch Harlingen en de stad Harlingen.

[2:20:00] Kijk, in de formele zin zijn zij niet betrokken geweest bij het meekijken op het ontwerpbesluit.

[2:20:05] Dat kan ook niet in juridische zin, want dat is namelijk wat wij moeten doen.

[2:20:09] En daar zijn de vast adviseurs voor.

[2:20:12] Wat wel kan, en dat zullen we zeker ook doen, en dat is al gedaan, aan de voorkant is er goed ambtelijk contact met zowel de stad Harlingen als met de stichting Bescherming Historisch Harlingen.

[2:20:23] En na het vaststellen van het ontwerpbesluit is er dan ook weer contact om toelichting te geven, over respect te gaan en op die manier toelichting te geven op datgene wat ervoor ligt.

[2:20:33] Dus los van het feit dat het dan in formele zin op het ontwerpbesluit niet kan, heb je wel goed contact met elkaar en zorg je dat men goed begrijpt en goed kan zien wat er precies gebeurt.

[2:20:47] De vraag van vrouw van Oostheid was ook heel concreet. Kunnen zoutboringen onder de Waddenzee worden verboden?

[2:20:53] Er is geen juridisch kader om alle zoutboringen op voorhand te verbieden.

[2:20:58] Dus dat is wel de basis waarop wij ons handelen baseren.

[2:21:04] Wel geldt sinds 1 mei 2024 dat nieuwe winningen niet meer mogelijk zijn.

[2:21:09] Dat is ook vastgelegd.

[2:21:10] Alleen deze aanvraag die dateert van voor 1 mei 2024 en moet dus onder het oude recht worden behandeld.

[2:21:19] Waar dus weer de drie adviseurs op hebben meegekeken en hebben gezegd het kan veilig en verantwoord.

[2:21:24] En het betreft ook dan een wijziging op een al bestaand winningsplan.

[2:21:28] Waardoor in de verleden wees vier cavernes zijn vergund.

[2:21:30] En het betreft dus ook geen uitbreiding van het aantal cavernes.

[2:21:37] Ik denk dat ik die ook al beantwoord heb.

[2:21:38] En dan heb ik er nog eentje.

[2:21:39] Wie draait erop voor de kosten?

[2:21:41] Ook van mevrouw van Oosterhout.

[2:21:42] Als er vroegtijdig gestopt moet worden en er dus onvoldoende middelen zijn.

[2:21:48] Mocht Frisia er niet meer zijn, dan kunnen bewoners die schade hebben door zoutwinning een beroep doen op het Waalborgfonds.

[2:21:56] Voor het opruimen van de putten is dan ultimo de staat verantwoordelijk.

[2:21:59] Zo werkt dat helaas vaak.

[2:22:01] En de financiële zekerheid is onderwerp van herziening van de mijnbouwwet.

[2:22:05] Want eigenlijk wil je daar natuurlijk wel iets voor regelen.

[2:22:08] Alleen, zoals ik het net schetste, is het wel zoals het op dit moment wettelijk geregeld is.

[2:22:12] En daar heb ik dan ook naar te handelen.

[2:22:14] En dan heb ik alle vragen beantwoord, voorzitter.

[2:22:19] Mooi, ik zie dat dat nog één interruptie oplevert van de heer Keuzen van de heer 60.

[2:22:24] Ja, voorzitter, niet al mijn vragen zijn beantwoord.

[2:22:28] Ik had ook bijvoorbeeld gevraagd van welke alternatieven zijn onderzocht.

[2:22:33] Was dit echt de enige oplossing?

[2:22:35] Het raakte wel enigszins, maar ik wil daar nou ook voor de volledigheid even aan toevoegen.

[2:22:40] Dat we te maken hebben met de situatie wat volgens mij in 2014, 15 jaar geleden, is de golded wet, was deze vergunning aangevraagd.

[2:22:50] In de tussentijd is er zoveel veranderd.

[2:22:52] Een natuurvergunning die destijds afgegeven is, of volgens mij niet eens meer er is.

[2:22:59] De situatie is zo veranderd, ook met de zeesbureau stijging.

[2:23:02] met een natuurvergunning die dus dan waarschijnlijk nog niet is,

[2:23:08] het UNESCO-werelderfgoed, wat dat is,

[2:23:11] de meerdere stapeling van effecten die we zien.

[2:23:14] Als we het nu gaan afwegen in deze huidige tijd eigenlijk

[2:23:18] en zien wat er allemaal gebeurt in de Waddenzee,

[2:23:20] is het dan nog logisch om op basis van een vergunning

[2:23:23] die ooit in 2014 is aangevraagd,

[2:23:25] om het binnen dat kader te gaan beoordelen en te accepteren?

[2:23:31] Ik heb nog niet echt van de statestarissen daar een goed antwoord op gehoord.

[2:23:36] Is het bijvoorbeeld een mogelijke, en dan sluit ik hem af voorzitter, om de natuurvergunning een nieuwe te laten afgeven of in overleg te gaan met de minister van LVVN?

[2:23:46] Voordat we naar die beantwoording gaan, het was ook een soort gemiste vraag, een gemist antwoord op uw eerder gestelde vraag.

[2:23:52] Dan ga ik even inventariseren dat er nog meer antwoorden zijn gemist op eerder gestelde vragen.

[2:23:59] Dat is niet het geval, begrijp ik.

[2:24:02] Oké, dan kijk ik inderdaad naar de staatssecretaris of hij deze vraag al kan beantwoorden.

[2:24:07] Ja, voorzitter, op de vraag over alternatieven, die heb ik dan ook gemist.

[2:24:11] Dus daar heb ik ook niet naar gekeken.

[2:24:14] Maar er zal vast aan een antwoord gewekt worden nu, want dat zal ook al enige tijd geleden zijn geweest.

[2:24:18] En de tweede vraag, ik begrijp u nog wel, ook.

[2:24:22] Maar tegelijkertijd is het zo dat we een juridische stelsel hebben waarbij deze aanvraag gewoon dateert van voor 1 mei 2024.

[2:24:28] En dan heb je er naar te handelen.

[2:24:31] Dus dat hebben we gedaan.

[2:24:32] Dus we hebben die vergunningaanvraag in behandeling genomen.

[2:24:34] We hebben onze adviseurs gevraagd daarnaar te kijken.

[2:24:36] Dat gebeurt grondig, goed, degelijk en noem het allemaal maar op.

[2:24:40] Daar komt uit dat het veilig aan verantwoord kan.

[2:24:42] Dat ook als het gaat om de natuurwaarde, we de juiste stappen zetten.

[2:24:46] Dat daar veiligheidskleppen in zijn gebouwd als het gaat om hoe Frisia moet handelen.

[2:24:49] En als ze niet handelen, dat het dan ingegrepen kan worden.

[2:24:53] Dat het ook gemonitord wordt via de onafhankelijke MER.

[2:24:57] Ja, dan hebben we alles gedaan wat moet.

[2:24:58] En dan kan het nog steeds niet leuk zijn of niet gewend zijn of anderszins.

[2:25:02] Maar dat is wel hoe onze rol als overheid op dat moment ook is.

[2:25:04] Hoe moeilijk dat soms ook te accepteren is.

[2:25:07] En daar handelen wij naar.

[2:25:09] Dank u wel.

[2:25:11] Daarmee zijn we op het einde gekomen van deze eerste termijn.

[2:25:14] Ik hoop dat iedereen er nog helemaal bij is.

[2:25:16] Want we gaan met elkaar snel door naar de tweede termijn.

[2:25:20] En daarvoor hebben de Kamerleden 1 minuut 40 om hun inbreng te doen.

[2:25:26] En vervolgens komen we dus op de beantwoording en ook op de gedane toezeggingen waar al net ook iets over werd aangekondigd.

[2:25:34] Dus ik begin met mevrouw van Oosterhout.

[2:25:37] Dank u wel, voorzitter. Ik wil graag een twee-minuten-debat aanvragen.

[2:25:41] En daarnaast vind ik het heel fijn om te horen dat D66 ons voorstel steunt om alles op alles te zetten om de zoutwinning onder Waddenzee toch te voorkomen.

[2:25:48] En ondanks het teleurstellende antwoord van net zou ik de staatssecretaris ook willen oproepen om toch alles op alles te zetten om ervoor te zorgen dat de vergunning niet wordt verleend.

[2:25:57] Want we moeten dit prachtige werelderfgoed kosten wat kost beschermen.

[2:26:01] Ook blij om te zien dat het CDA een draai heeft gemaakt op het Veenweidegebied en nu ook vindt dat we moeten wachten totdat we die uitkomsten van het onderzoek hebben.

[2:26:08] Het probleem is dat de staatssecretaris tegelijkertijd ook aangeeft dat we niet in alle gevallen kunnen wachten en dat als de vergunning eenmaal is verleend dat we dan eigenlijk amper mogelijkheden hebben.

[2:26:16] Ik zou het wel heel fijn vinden als de staatssecretaris er toch nog wat duidelijkheid over zou kunnen geven.

[2:26:20] En ook wat de staatssecretaris er toch dan toe beweegt om niet in al die gevallen het onderzoek af te wachten.

[2:26:28] Ja, daar wil ik het voor nu bij laten. Dank u wel.

[2:26:32] Dank u wel.

[2:26:34] Hij is net op tijd terug voor zijn inbreng in de tweede termijn.

[2:26:38] Ik kijk of hij zover is.

[2:26:42] Dat lijkt het geval. Het woord is aan de heer Van den Berg.

[2:26:46] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:26:48] Als ik nu dit debat luister, dan moet ik toch zeggen dat mij aardig de moed in de schoenen zakt.

[2:26:54] Want als ik de staatssecretaris zou spreken over dat vergunningsverlening niet van de grond komt.

[2:26:59] En dat het misschien wel komt omdat de vergunningstreken te kort zijn.

[2:27:02] Ja, dan breekt me klomp.

[2:27:05] Want ik denk dat in de vergunningsprocedure veel zaken sneller kunnen.

[2:27:09] Ik krijg ook veel signalen te horen dat er te weinig ambtenaren zijn.

[2:27:12] Ik krijg signalen te horen over bezwaarprocedures die worden ingediend.

[2:27:15] op het allerlaatste moment met...

[2:27:18] Ja, ik hoor er iets over.

[2:27:20] Was dat de staatssecretaris?

[2:27:22] O, je kunt het gewoon verder met u inbrengen.

[2:27:24] Dan ga ik verder voorzitten.

[2:27:25] Ik zal de oordelen in de gaten houden.

[2:27:26] Nee, daarom. Ik werd even afgeleid.

[2:27:28] Maar dat de onvolledige procedures worden ingediend.

[2:27:31] Dus op het laatste moment bezwaar maken...

[2:27:33] zonder de volledige stukken in te dienen...

[2:27:35] om het traject verder te traineren.

[2:27:37] Ja, dat is toch onbestaanbaar.

[2:27:39] En ik zou de staatssecretaris dan toch willen vragen...

[2:27:41] doe daar alles aan.

[2:27:42] En zorg gewoon dat die vergunningsverlening op gang komt.

[2:27:44] van mij part tegen jaar in 20 in

[2:27:47] met meer ambtenaren. En dan als

[2:27:48] laatste voorzitter, dan nog even over die

[2:27:50] strategische kustengasreserves, want

[2:27:52] ik vraag de minister net hoe dat nou

[2:27:54] precies zit. En ik hoor

[2:27:56] de minister zeggen, wij zijn in gesprek

[2:27:59] met de NAM over

[2:28:00] Norg. En ik wil daar toch nog eens een keer

[2:28:02] een concreet antwoord op, of er nou

[2:28:04] wel of niet uitvoering wordt gegeven aan de motie

[2:28:06] van ons om met de NAM in gesprek te

[2:28:08] gaan over het inzetten van die kustengasreserves.

[2:28:11] Ja of nee? Dank u wel.

[2:28:13] Dank u wel. Mooi binnen de tijd.

[2:28:15] Dan komen we bij de heer Jumelet.

[2:28:18] Dank u wel, voorzitter.

[2:28:20] Allereerst een vraag nog naar aanleiding van het antwoord van de minister.

[2:28:24] Dat gaat over de grondwateractiviteiten, de drinkwatervoorziening enzovoort.

[2:28:30] Om daar ook de waterbedrijven bij te betrekken.

[2:28:34] VEBIN, de organisatie Vereniging van Waterbedrijven in Nederland, vraagt zelf ook om daar wel in mee te worden genomen.

[2:28:41] Dat is een reden denk ik ook om daar nog eens goed serieus naar te kijken.

[2:28:45] Om advies gevraagd worden vragen zij zelf ook om.

[2:28:48] Net als de centrale overheden, SODM en Rijkswaterstaat.

[2:28:52] Daar haal ik uit in ieder geval dat dat wel ook een grote wens is.

[2:28:55] Maar misschien ook wel belangrijk om daar nog eens goed naar te kijken.

[2:28:58] Dat vraagt toch nog aan de minister daar ook over.

[2:29:00] Voorzitter.

[2:29:01] En dan waar het gaat ook over wat de staatssecretaris heeft geantwoord.

[2:29:05] Juist ook op de kleine velden Veenweide.

[2:29:09] Het CDA staat in ieder geval op het standpunt dat we zorgvuldig moeten omgaan met datgene waar we het net ook over hebben, kleine gasvelden.

[2:29:17] We hebben het nodig, gas, dat hebben we ook al vaker gezegd, over Veenweide gesproken.

[2:29:21] Daar hebben we met elkaar net geconstateerd dat er zorgvuldig ook daarmee wordt omgegaan.

[2:29:27] Ik constateer, mevrouw van Oosterhout, dat dat niet een draai is, maar een consistent beleid.

[2:29:31] En daar staan we ook voor.

[2:29:32] Dus in die zin denk ik dat we ook met elkaar gewoon voor ogen hebben dat we de goede dingen doen voor mensen.

[2:29:37] natuur en milieu, en zeker ook verantwoord.

[2:29:40] Voorzitter, dank u wel.

[2:29:42] Dank u wel.

[2:29:44] Dan komen we bij de heer Keuze.

[2:29:45] Ja, voorzitter, wij zijn blij met het afbouwpad voor gaswinning,

[2:29:50] wat hier even toegelicht is.

[2:29:52] Dus dat we echt gehoord hebben dat we gaan afschalen op land.

[2:29:57] Superblij mee.

[2:29:58] Ook de inzet op verduurzaming als eigenlijk de enige lange termijnse oplossing

[2:30:03] om echt onafhankelijk te worden.

[2:30:04] Dat zijn goede signalen.

[2:30:05] Wel maken we ons nog echt zorgen over de zoutwinning op de Waddenzee waar we over gesproken hebben.

[2:30:12] Ik snap die complexiteit van de juridische kaders, maar ik ben nog wel benieuwd naar wat de staatsgitarist zei over de beantwoording van of welke alternatieven eigenlijk onderzocht zijn.

[2:30:24] Ook met het oog op de situatie die heel erg veranderd is gedurende die jaren en welig dat daar nog iets mogelijk is.

[2:30:32] Daar wil ik het graag bij houden voorzitter.

[2:30:37] Mevrouw Müller.

[2:30:38] Ja, ik wil beide bewindspersonen bedanken voor hun beantwoording.

[2:30:42] En ook de realistische lijn die zij hier hebben geschetst.

[2:30:46] De minister schetst onder andere dat we de komende 25 jaar gewoon nog afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen.

[2:30:50] En dat het afbouwpad, waar mijn collega naar verwees, dat die hand in hand zet met een leveringspad.

[2:30:55] Ik vond dat een mooie en realistische opmerking.

[2:30:58] En daarom is het ook goed dat de minister heeft gezegd, we houden de vinger aan de pols om te kijken hoe het met die exploratieboringen gaat.

[2:31:04] om te zien hoe we op de Noordzee toch nog zelf ook meer gas kunnen winnen.

[2:31:08] En dat is goed, die vinger aan de pols.

[2:31:09] En tegelijkertijd zou ik ook als Kamer geïnformeerd willen worden als dat niet het geval is.

[2:31:14] En er ook extra acties benodigd is, gezamenlijk met de sector,

[2:31:17] om te zorgen dat we dat sectorakkoord toch goed benutten.

[2:31:21] En hetzelfde geldt voor wat de staatssecretaris toezegde om terug te komen op de termijnen

[2:31:28] en het verlenen van vergunningen, hoe we dat kunnen versnellen.

[2:31:31] Dus wellicht kan dat ook gewoon gezamenlijk.

[2:31:33] En tot slot ook een compliment hoe het kabinet is omgaan met de methaanverordening.

[2:31:38] Het ziet eruit dat de Nederlandse inzet hier best strak op de bal zit.

[2:31:41] En dat er een handreiking komt vanuit de Europese Commissie, dat lijkt mij alleen maar heel erg goed.

[2:31:46] En wellicht kunt u ook toezeggen dat zodra die handreiking er is, de Kamer geïnformeerd kan worden of daarmee de problemen voor Nederland ook echt zijn opgelost.

[2:31:54] Dank u wel.

[2:31:56] Bedankt. Dan komt mij de heer Kops.

[2:31:58] Ja, dank voorzitter en dank aan de bevinspersonen voor de beantwoording.

[2:32:01] Ik wacht dan nog even op de resterende antwoorden op de vragen over de schadeafhandeling in Limburg.

[2:32:06] Die nog in tweede termijn komen over die grens van 10.000 euro.

[2:32:10] En met name dan de groep die daarboven zit.

[2:32:13] Dus mensen die meer schade hebben dan die 10.000 euro.

[2:32:16] En of die wel ook echt alles vergoed krijgen waar ze recht op hebben.

[2:32:20] Want dat was ook juist wat ik bedoelde met wat in de evaluatie staat van Ecorus.

[2:32:24] Daarin wordt genoemd dat er wel degelijk mensen zijn die zelf geld moeten bijleggen om hun schade te kunnen herstellen.

[2:32:33] En die constatering in de evaluatie lijkt dan toch wel haaks te staan op wat de staatssecretaris net zei.

[2:32:39] Die sprak namelijk over een fictieve groep in Limburg die meer schade zouden hebben dan ze vergoed zouden krijgen.

[2:32:46] Dus graag nog daar een antwoord op. Dank u wel.

[2:32:52] Dank u wel, Allen, voor de inbreng in de tweede termijn.

[2:32:55] Dan kijk ik even opzij richting het kabinet.

[2:32:58] Of er ruimte nodig is voordat er kan worden overgegaan tot beantwoording.

[2:33:04] Het zijn een paar vragen als we het goed vinden om eventjes wat te checken.

[2:33:06] Maar misschien kunnen we met tien minuten.

[2:33:08] Want ik geloof dat ze nu heel vlakbij zijn.

[2:33:10] Dus dat scheelt weer tien minuten op een nierenlooptijd.

[2:33:12] Dus dan zou dat moeten kunnen, denk ik.

[2:33:14] Ja, dat is helemaal goed.

[2:33:15] Maar op een gegeven moment gaan we dan kwart voor met elkaar verder.

[2:33:18] En dan hoop ik ook de toezeggingen van u te horen.

[2:33:20] Zodat we die kunnen noteren.

[2:43:06] Welkom terug bij dit commissiedebat.

[2:43:09] We hervatten onze vergadering.

[2:43:12] We waren gebleven bij de beantwoording in de tweede termijn.

[2:43:18] Mochten de woordvoeders nog een vraag willen stellen, stel ik voor dat we ons beperken tot twee vragen in deze tweede termijn.

[2:43:26] Dan kunt u daar nog meteen een vervolgvraag stellen als u daar behoefte aan heeft.

[2:43:30] Ik denk dat het wel goed gaat komen met twee vragen, maar misschien ben ik coulant met een derde vraag als er heel ruim zit in de tijd.

[2:43:38] Laten we beginnen.

[2:43:39] Ik geef het woord aan de minister.

[2:43:41] Dank u wel, voorzitter.

[2:43:42] En dank aan de leden voor de concrete vragen in tweede termijn.

[2:43:45] Eerste vraag van de heer Van den Berg.

[2:43:47] Het antwoord op, zijn we nog in gesprek?

[2:43:49] Het antwoord daarop is ja.

[2:43:50] Ik kan daar iets meer op toelichten ook.

[2:43:54] Zoals aangegeven zijn we bezig met strategisch gasbeleid.

[2:43:57] Daarin gaan we ook in op de strategische opslag en het eventuele gebruik van kussengas hiervoor.

[2:44:02] En op basis van die analyse bepalen we natuurlijk met welke partijen we waar concreet tot een oplossing over willen komen.

[2:44:07] Maar specifiek over Norg.

[2:44:09] Hierover loopt ook de beoordeling van het door de NAM ingediende winningsplan.

[2:44:13] Hierover neemt het kabinet een ontwerpbesluit.

[2:44:15] En ook over Norg wordt regulier met de NAM overleg gevoerd.

[2:44:17] Er werd ook al eerder gerefereerd aan de ACM.

[2:44:20] En de rol die de ACM heeft ook in relatie tot de leveringszekerheidsborging.

[2:44:25] Gesprekken met NAM, Shell, ExxonMobil over de toekomst van de gasopslagen Norg en Grijpskerk zullen na de zomer vervolgd worden.

[2:44:31] Mede in het licht van keuzes die gemaakt worden in het strategisch gasbeleid.

[2:44:34] En de brief daarover komt inderdaad rond de zomer, zoals eerder is toegezegd.

[2:44:37] En daarmee geeft het kabinet ook invulling aan de motie van lid Van den Berg van 10 februari.

[2:44:44] Waarop de minister toen ook in de appreciatie heeft gezegd van we blijven met die partijen in gesprek.

[2:44:52] Dan doen we meteen eventjes de vraag op dit punt.

[2:44:55] De heer Van den Berg.

[2:44:56] Ja voorzitter, ik zeg het niet graag.

[2:44:59] Laat me dat duidelijk maken.

[2:45:00] Maar als de minister hier stelt dat er gesprekken worden gevoerd tussen het ministerie en de NAM.

[2:45:06] over het invullen van die kussengasreserves...

[2:45:09] naar aanleiding van de motie zoals wij die hebben ingediend...

[2:45:12] dan kan ik niks anders constateren dan dat dat volgens mij een leugen is.

[2:45:16] Want ik krijg van alle kanten te horen uitdrukkelijk van de NAM, Shell, Exxon...

[2:45:20] dat er geen gesprekken worden gevoerd over het inzetten van die kussengasreserves.

[2:45:25] Nou ben ik daar natuurlijk al heel erg teleurgesteld over...

[2:45:28] want ik denk dat dit gewoon een goede invulling was van die motie.

[2:45:31] Ik weet dat er een vervolg op komt.

[2:45:35] Maar het kan niet allebei waar zijn.

[2:45:38] Dus ik zou de minister daar toch eens willen vragen hoe dat nou echt zit.

[2:45:43] Voorzitter, daarom dacht ik het is goed om na het, zijn we in gesprek, de precisie te geven die ik volgens mij daarna heb toegelicht.

[2:45:52] Dus er loopt een beoordeling van het ingediende winningsplan.

[2:45:56] Wij zijn aan het nadenken over strategisch gasbeleid.

[2:45:57] Ik heb de Kamer ook toegezegd, we kijken daarvoor ook naar de kussengasreserves en het eventuele gebruik daarvoor.

[2:46:05] En op basis van, als we daar een lijn hebben gekozen, dan kijken we heel specifiek naar met welke partijen moeten we dan specifiek over dat onderdeel spreken.

[2:46:12] Dus misschien was de koppeling inderdaad tekort door de bocht om te zeggen, kussengasreserve over de inzet ervan, we hebben wel concreet het gesprek.

[2:46:20] Maar er zijn natuurlijk wel gesprekken met NAMS, Shell en ExxonMobil over de toekomst van de gasopslagen.

[2:46:26] Die hebben natuurlijk ook een link in verband met de kustgasreserves.

[2:46:31] Dus daarom heb ik net even wat meer in detail uitgelegd hoe we met hen in gesprek zijn.

[2:46:36] Zodat daar ook geen misverstand over kan zijn.

[2:46:41] Ik hoop dat dat wel enige opheldering heeft gegeven richting de heer Van den Berg.

[2:46:44] Ja, het geeft enige opluchting.

[2:46:46] Maar ja, oké.

[2:46:48] Ik vind het fijn dat de minister daar inderdaad op terugkomt.

[2:46:51] Oké.

[2:46:53] Maar dat ik er zo naar moet vragen, dat baart mij toch wel zorgen.

[2:46:56] En nou goed, zoals u weet, zeg ik tegen de minister, hou ik van de samenwerking, zeker ook in deze minderheidsvariant die er is.

[2:47:04] Ja, dan verwacht ik natuurlijk wel en dan vraag ik natuurlijk wel, omdat als ik dit soort dingen vraag, dat daar gewoon wel de antwoorden op komen die ik vraag.

[2:47:11] Maar ik moet dat ook constateren, en dat vind ik alsnog wel heel vervelend, dat dan mijn motie niet wordt uitgevoerd.

[2:47:15] En de motie die vroeg heel duidelijk, verzoekt de regering voorts met nam Shell, Exxon en de andere rechthebbenden te onderhandelen over het beschikbaar stellen van dit kussengas en de Kamer daarbij te betrekken.

[2:47:27] dan klopt het toch dat die motie niet wordt uitgevoerd

[2:47:29] vraag ik aan de minister

[2:47:31] ik geef de minister nog een keertje de gelegenheid om daarop te antwoorden

[2:47:34] en anders kunt u het eventueel ook nog op een ander moment hervatten

[2:47:37] u heeft beide vragen al gesteld

[2:47:39] ik geef u straks nog een keer de gelegenheid om nog een andere vraag te stellen

[2:47:41] maar ja, minister

[2:47:44] voorzitter, soms dan probeer ik snel te zijn in de beantwoording

[2:47:48] maar het is soms ook belangrijk om de precisie te hebben in de beantwoording

[2:47:52] en ook op dit punt

[2:47:53] want dan moeten we ook precies zijn over de appreciatie

[2:47:56] die er destijds is gegeven onder welke voorwaarden het oordeel Kamer is gegeven

[2:48:00] door mijn voorganger minister Hermans.

[2:48:03] Minister Hermans zei er zitten twee verzoeken in de motie van de heer Van den Berg

[2:48:06] die kan ik oordeel Kamer geven, maar even heel precies

[2:48:09] er loopt een aantal juridische procedures tussen de staat en Shell en Exxon

[2:48:12] over de gasopslagen. Parallel daaraan zijn we in overleg om daar samen uit te komen.

[2:48:16] Dat doe ik natuurlijk niet openbaar omdat de onderhandeling in de weg zou staan

[2:48:20] maar als ik de motie zo mag lezen dat ik in dat kader die gesprekken met de partijen voortzet

[2:48:24] dan kan ik haar oordeel Kamer geven.

[2:48:26] En dat zijn we ook aan het uitvoeren.

[2:48:29] Dus dat loopt ook.

[2:48:30] Dus het is goed dat de heer Van den Berg naar de precisie vraagt.

[2:48:34] Dan wil ik ook precies zijn over de appreciatie zoals die is gegeven.

[2:48:37] En voor sommige onderwerpen is dat extra belangrijk.

[2:48:40] Dus is het ook goed dat de heer Van den Berg naar die precisie vraagt.

[2:48:44] Daar is geen andere reden dat ik soms denk...

[2:48:47] misschien kunnen we met enige snelheid in de beantwoording zijn.

[2:48:50] Maar soms zit de precisie op zijn plek.

[2:48:51] Dus prima dat de heer Van den Berg daar nog naar vraagt.

[2:48:53] Geen enkele andere overweging van mijn kant.

[2:48:57] Dank u wel.

[2:48:58] We kunnen door met uw beantwoording.

[2:49:01] Dank u wel, voorzitter.

[2:49:02] Dan waren er eigenlijk drie gerelateerde vragen van de heer Van der Berg, mevrouw Muller en de heer Jumelet.

[2:49:12] En dat heeft allemaal te maken met het sectorakkoord.

[2:49:17] En dan specifiek nog de vraag van de heer Van der Berg over het losknippen van de 85% maatregel.

[2:49:23] Ik heb het al aangegeven, ik zal er naar kijken en even laten weten wanneer ik daarop terug kan komen.

[2:49:28] En daarnaast zijn er de vragen over het aantal exploratieboringen, hoe houden we daar nou een beetje zicht op.

[2:49:34] En aan de andere kant de vraag over het afbouwpad en hoe loopt het daarmee.

[2:49:40] We hebben volgens mij in de context van het sectorakkoord afgesproken dat er een voortgangsrapportage komt.

[2:49:47] En ook jaarlijks gerapporteerd wordt over het afbouwpad.

[2:49:50] En ik kan me voorstellen dat we dat dan bundelen in één brief waarbij u de laatste analyse van EBN krijgt en daarbij we ook de cijfers geven over de exploratievergunningen en we dus ook inzicht hebben in dat afbouwpad.

[2:50:00] En als we dat elk jaar doen, dan zorgen we ervoor dat we met elkaar daar goed zicht houden op hoe loopt de invulling van dat sectorakkoord.

[2:50:09] En in die aankomende brief, de EBN komt met de analyse trouwens in het najaar, dus dan zorgen we dat we dan meteen snel die brief voor u opstellen.

[2:50:17] Zal ik u ook bij die voortgangsrapportage informeren of dat onderdeel van de WBE in een ander wetstraject zou kunnen worden ondergebracht.

[2:50:25] Of dat wenselijk is, zo ja, hoe en wat.

[2:50:27] Dus dat zou het voorstel zijn op de vragen van mevrouw Muller, de heer Jumelet en de heer Van den Berg op dat punt.

[2:50:34] Dan kijk ik even of er nog, er was nog een vraag van de heer Jumelet over de VWIN.

[2:50:41] of ik ook met hen nog in gesprek wilde gaan

[2:50:44] in de context van het programma Diepe Ondergrond

[2:50:46] antwoord daarop is ja

[2:50:47] we zullen zeker nog een keer met hen spreken daarover

[2:50:50] en zien waar de specifieke zorgen zitten

[2:50:52] en dan had mevrouw Muller ook nog een vraag

[2:50:54] over de handreiking gerelateerd aan de methaanverordening

[2:50:58] of we de Kamer kunnen informeren

[2:50:59] zodra die handreiking er is

[2:51:01] en of de problemen dan zijn opgelost

[2:51:03] antwoord daarop is ook ja

[2:51:04] we zullen zorgen dat we daar de Kamer over informeren

[2:51:06] het zelfs onderdeel van een bredere brief

[2:51:08] of anders zeg maar specifiek, want hier kan ik me toch voorstellen

[2:51:12] dat de Kamer dit specifieke dossier ook graag wil volgen

[2:51:15] en kan misschien niet helemaal zich gewoon lopen met termijnen van andere brieven.

[2:51:19] Dus daar kijken we naar. Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:51:23] Dank u wel. De staatssecretaris.

[2:51:26] Ja, dank voorzitter. Nog een aantal vragen, allereerst van mevrouw van Oosterhout.

[2:51:30] Ik denk dat ik richting de heer Jumlet al behoorlijk duidelijk was geweest

[2:51:34] over hoeveel vergunningen het betreft en dat het eigenlijk de verwachting is

[2:51:39] Dus dat ze allemaal wel in de pas lopen met de onderzoeken die nog volgen.

[2:51:43] Ik heb alleen niet kunnen zeggen dat ze allemaal zullen worden opgehouden.

[2:51:46] Omdat ik dat gewoon niet zeker weet.

[2:51:48] Ook in het kader van de procedure die loopt.

[2:51:50] En de rechten die ook een vergunningaanvrager heeft.

[2:51:52] Dus daar heb ik het enige voorbeeld gemaakt.

[2:51:55] En stel dat we wel verlenen en er komen nieuwe inzichten.

[2:51:59] Dan blijft staan wat ik net ook zei.

[2:52:00] Dat je dan twee stappen hebt.

[2:52:01] Namelijk eerst aanpassing van de vergunning op basis van nieuwe inzichten.

[2:52:04] En in the end, als het echt zoveel nieuwe inzichten oplevert dat je moet handelen.

[2:52:08] Ja, dan kun je hem intrekken.

[2:52:09] Dat blijft staan.

[2:52:10] Dus het is niet zo dat we de onderzoeken die nu volgen niet zo serieus nemen dat we nu zomaar vergunningen verlenen.

[2:52:17] Integendeel, we nemen die twee dingen echt allebei serieus mee.

[2:52:21] De heer Van den Berg, kijk, ik geloof niet dat het ligt aan te weinig ambtenaren.

[2:52:30] Tuurlijk, ik hoor ook regelmatig dat we echt wel heel veel werk hebben.

[2:52:34] Dus in die zin, die opening die u biedt, die zal echt wel gehoord worden.

[2:52:40] maar tegelijkertijd is het zo dat het vooral zit in de afstemming

[2:52:43] en we hebben een proces uitgeleid waarop de zes maanden gebaseerd is

[2:52:47] en ik heb richting mevrouw Meul uitgelegd dat dat proces

[2:52:50] vooral doordat je de omgeving ontzettend serieus wil nemen

[2:52:53] om juist problemen in het vervolg van het proces te voorkomen

[2:52:56] dat dat voor op dit moment leidt tot die vertraging

[2:53:00] en dus het altijd dicht zitten op überhaupt die zes maanden

[2:53:03] en waarschijnlijk zelfs langer

[2:53:05] dus wat we gaan doen is kijken naar een aantal vergunningen

[2:53:08] Waar zitten dan die echte knelpunten en waar kun je dan op doorakkeren?

[2:53:13] Maar we hebben wel de adviseurs en ook de mede-overheden heel serieus te nemen in dit traject.

[2:53:18] Daar kunnen we niet omheen.

[2:53:19] Of u moet zeggen, doe dat maar niet.

[2:53:21] Ja, dan kun je heel veel versnellen.

[2:53:23] Maar dat lijkt me heel onwenselijk in het kader van participatie draagvlak.

[2:53:26] En ook bezwaar en beroepsprocedures die daarna dan eventueel volgen.

[2:53:29] Ik zou dat willen volkomen.

[2:53:31] Dus we komen daar ook nog op terug.

[2:53:33] Dat hebben we ook al toegezegd.

[2:53:35] En dan de laatste vraag, nou niet de laatste vraag, ik heb nog twee vragen.

[2:53:39] De keuze vroeg naar die alternatieven.

[2:53:42] Kijk, twee redenen waarom dat niet is gedaan.

[2:53:45] Eén, het is gewoon een vergunningaanvraag, punt.

[2:53:48] Dus die moet je behandelen op basis van het feit dat hij is aangevraagd op die plek.

[2:53:51] Maar twee, het is ook heel logisch dat hij op die plek is aangevraagd,

[2:53:54] omdat daar nu eenmaal de cavernes zitten en de totale logistiek om die zoutwinning heen.

[2:53:59] Dus dan zou je zeggen, ja, doe maar iets anders,

[2:54:01] dan moet je op een heel andere manier naar je vraagstuk gaan kijken,

[2:54:04] omdat we, nou ja, het zou het wel nodig hebben

[2:54:06] maar dan moet je anders op een andere plekje logistiek gaan opbouwen

[2:54:09] dus ja, eigenlijk is alternatief onderzoek

[2:54:11] terwijl je gewoon een reguliere vergunningaanvraag krijgt op een bestaande locatie

[2:54:15] is eigenlijk niet zo heel erg te begrijpen

[2:54:18] dus gaan we dat ook niet doen en hebben we dat ook niet gedaan

[2:54:20] en gaat het er nu gewoon om dat we het proces goed doorlopen

[2:54:23] en zorgen dat we veilig verantwoord met oog voor de natuurwaarde

[2:54:27] dit proces blijven volgen

[2:54:29] en dan de laatste vraag van de heer Kops

[2:54:31] wat nu precies door de commissie Mijnboschade is gezegd

[2:54:34] Volgens ons heeft de Commissie Mijnbouwschade geadviseerd om mensen die keuze te geven,

[2:54:37] te kiezen tussen dat deskundige onderzoek en daarmee de hele procedure, dan wel het bedrag.

[2:54:43] Dat is volgens mij hoe het gesteld is en dat is ook precies wat we doen.

[2:54:47] En uw andere vraag over de afhandeling van de schade en daar ruimhartig naar kijken,

[2:54:53] daar hebben we wel al een besluit op genomen, want dat ging over het feit dat soms naar een scheur werd gekeken

[2:54:58] en dan werd gesteld ongeveer 1 dertje van die scheur is het gevolg van mijnbouwschade

[2:55:02] En de rest van de scheur had al een andere oorzaak.

[2:55:05] Daar hebben we van gezegd, dat spel moeten we zo niet spelen.

[2:55:08] Een scheur is een scheur.

[2:55:09] Als mijn beschade voor de woning is aangetoond, dan wordt die ook volledig meegenomen.

[2:55:14] Dus dat besluit hebben we wel genomen al.

[2:55:17] En dat waren de vragen, meneer.

[2:55:20] Dank voor uw beantwoording.

[2:55:21] Dan kijk ik rond of er nog vervolgvragen zijn.

[2:55:24] Of misschien ook nog vragen zijn gemist in de beantwoording.

[2:55:29] Mevrouw van Oosthout.

[2:55:33] Ja, misschien toch nog even terugkomen op het Veenweidegebied en ook wat de Mijnraad daarover zei.

[2:55:40] De staatssecretaris had altijd naar de adviezen van de Mijnraad gekeken en dat altijd wordt meegenomen.

[2:55:45] Maar die hebben in bijvoorbeeld het geval van Oppenhuizen gezegd dat elke vorm van extra bodemdaling in de huidige situatie de nu al bestaande problematiek verergert.

[2:55:53] En dat is een situatie waarin er nog geen gaswinning plaatsvindt.

[2:55:56] En ook in de gesprekken die ik daar heb gevoerd met onder andere boeren, die hebben daar een heel uitgekiend proces van de gebiedsdeelcommissie en allemaal jaren zijn ze ermee bezig om precies te kijken hoe ze dat waterpeil zo kunnen houden, zodat zij ook toekomstperspectief hebben.

[2:56:11] En die gaswinning die komt daar compleet doorheen.

[2:56:14] Die hebben dan enige hoop dat dat onderzoek van Delta Res en TNO laat zien dat, wat de Mijnraad ook schetst, dat er echt geen centimeterbodemdaling meer bij kan.

[2:56:24] Maar dan wil ik de staatssecretaris ook zeggen van ja, we gaan het allemaal wel zien.

[2:56:29] En ik weet niet zo goed wat de juridische vergunningen daar is.

[2:56:34] Het is wel een hele lastige boodschap voor die mensen om dat te horen.

[2:56:37] Dus ik zou toch graag van de staatssecretaris willen horen wat de mogelijkheden zijn om toch die vergunning in te trekken.

[2:56:42] Om toch stappen te zetten om dit te voorkomen.

[2:56:44] En eigenlijk omdat we dit ook al kunnen zien aankomen.

[2:56:46] We weten dat er al bodemdaling is.

[2:56:48] We weten dat het al enorm desastreus is.

[2:56:51] Dat het een hele grote impact heeft.

[2:56:52] En die gaswinning komt er nog eens bovenop.

[2:56:56] Zal ik eerst nog even andere vragen inventariseren of kan er meteen een antwoord volgen?

[2:57:00] Het antwoord blijft namelijk hetzelfde.

[2:57:02] Dat we voor de gebieden een aantal aanvragen kennen, maar dat ze waarschijnlijk allemaal pas vergund gaan worden nadat de rapportages bekend zijn.

[2:57:12] En daarmee wordt dus de nieuwste wetenschap of de nieuwste kennis wordt betrokken bij het verleden van de vergunning.

[2:57:17] En daarmee heb je de geruststelling voor in ieder die het betreft.

[2:57:21] Tenzij een vergunning, en dat is even, we hebben met meer partijen te maken, dus dat is het enige voorwaarde dat ik maak.

[2:57:28] Tenzij we daar niet op kunnen wachten, en dat gaat dan misschien om één of twee, hooguit.

[2:57:33] En dan zullen we alsnog ook die nieuwste kennis echt wel weer betrekken bij het nog een keer beoordelen van die vergunning.

[2:57:39] En dat kan aanpassing betekenen en dat kan aantrekking betekenen.

[2:57:42] Dus volgens mij geven we die zekerheid juist wel.

[2:57:44] De mensen in de omgeving kunnen erop rekenen dat datgene wat Deltares en TNO opleveren, altijd betrokken zal worden bij deze vergunning.

[2:57:57] Ja, ik had al zo'n vermoeden, zeg ik, richting de heer Van den Bergen.

[2:58:01] Een korte laatste interruptie.

[2:58:03] Ja, natuurlijk met uw toestemming. Dank u wel, voorzitter.

[2:58:07] Als laatste nog even over de vergunningen richting de staatssecretaris, voorzitter.

[2:58:11] Ik heb even zitten nazoeken wat nou de exploratieboring waren in de afgelopen jaren.

[2:58:16] In inderdaad, 2025 waren er zes.

[2:58:20] Dus dat zag er inderdaad wat beter uit.

[2:58:22] Maar op dit jaar, of in dit jaar, zitten we op welgeteld één.

[2:58:26] En de ambitie is acht tot tien dit jaar.

[2:58:33] Misschien moet ik eigenlijk mijn vragen er geen eens bij stellen.

[2:58:35] Maar ik zou eigenlijk denken dat we daar onze conclusies uit kunnen trekken over hoe ver we nu zijn met de ambities uit het sectorakkoord.

[2:58:43] Dus dat wilde ik nog even meegeven.

[2:58:45] Dank u wel.

[2:58:45] Ook voor de beantwoording.

[2:58:47] Er zat inderdaad geen vraag meer in, maar ik wil uiteraard gelegenheid bieden voor een eventuele reactie.

[2:58:52] Er zijn alsnog ook drie vergunningen afgegeven, maar dat heeft de operator zelf vervolgens besloten dat het op dit moment nog niet lukt, loont om te gaan boren.

[2:59:01] Dus dan zie je ook de andere kant van dit verhaal.

[2:59:05] Dank u wel. Ik ga gewoon even het rijtje af.

[2:59:10] De heer Kops nog een vraag? Nee? Oké.

[2:59:13] Helemaal goed, dank u wel. Dan ga ik met u de toezeggingen doornemen.

[2:59:19] We hebben er hier drie genoteerd.

[2:59:23] Allereerst, met betrekking tot gadswinning, zal de staatssecretaris de Kamer voor het einde van het jaar informeren over het aantal vergunningsaanvragen en de termijnen voor de vergunningverleningen richting mevrouw Müller.

[2:59:35] Die klopt. Mooi.

[2:59:36] Dan komen we bij nummer twee.

[2:59:38] De Kamer wordt door de minister in het najaar geïnformeerd over de voortgang van het sectorakkoord richting onder andere de heer Jumelet.

[2:59:46] Dat gaat ook goed.

[2:59:49] En dan hebben we ten derde en tot slot.

[2:59:51] De Kamer ontvangt een brief over de handreiking methaanverordening richting mevrouw Muller.

[3:00:00] Voegen we daar nog een termijn aan toe of dat niet?

[3:00:05] De Europese Commissie moet met de handreiking komen.

[3:00:07] Dus wanneer zij daarmee komen dan kan ik ook de Kamer een brief sturen.

[3:00:10] Maar het is voor mij niet mogelijk daar een termijn op te plakken.

[3:00:13] Dan laten we het op deze manier helemaal zo staan.

[3:00:15] En dan uiteraard tot slot.

[3:00:18] Er is door mevrouw van Oosterhout een twee minuten debat aangevraagd.

[3:00:21] Dus dat zal plenaar worden ingepland.

[3:00:24] Ik zie dat we rond zijn.

[3:00:27] Ik wil iedereen heel erg bedanken voor de aanwezigheid en de bijdrage aan dit commissiedebat.

[3:00:32] Ik wil iedereen ook een prettige dag verder toewensen.

[3:00:34] En we zien elkaar morgen weer bij een commissiedebat van deze commissie.

[3:00:38] Weerom van 1 tot 5.

[3:00:40] En dan moet ik erbij zeggen dat we een uurtje eerder klaar zijn dan gepland.

[3:00:43] En dat betekent dat de heer Jumelet zijn voorzittersbeurt te goed heeft.

[3:00:49] Oké, ik sluit hier bij deze vergadering. Graag gedaan.