Natuur

[0:00:02] Goed, beste mensen. Goedemiddag allemaal. Van harte welkom bij het commissiedebat natuur van de Vaste Kamercommissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.

[0:00:15] Een hartelijk welkom aan alle mensen op de publieke tribune. We hebben een mooie gevulde publieke tribune vandaag.

[0:00:21] De mensen die dit via de livestream meekijken of later.

[0:00:26] Natuurlijk de minister van LVVN en zijn ondersteuning.

[0:00:30] Van harte welkom en uiteraard ook de leden van de vaste commissie LVVN.

[0:00:35] Die in ieder geval aan mijn linkerkant zit en aan uw rechterkant.

[0:00:40] We hebben vandaag een commissiedebat die vier uur duurt.

[0:00:43] We hebben tot vijf uur.

[0:00:45] En dat is ook onze eindtijd van vandaag.

[0:00:48] We hebben per fractie vijf minuten spreektijd.

[0:00:53] De interruptie is zoals in ieder geval de leden van deze commissie inmiddels al wel gewend zijn.

[0:00:58] Dus vier interruptie per fractie.

[0:01:00] Alles onder de 30 seconden is een gratis interruptie.

[0:01:04] Alles boven de 30 seconden telt dubbel.

[0:01:07] En dat houden wij allemaal minutieus hierbij.

[0:01:10] Dus let u vooral op.

[0:01:12] Voordat we beginnen, twee mededelingen.

[0:01:16] Dit kost iets die je gaf net aan de inbreng te leveren en daarna gauw weer naar een nieuw commissie, ander commissiedebat te moeten.

[0:01:22] En mevrouw Wiersma is geen lid van deze vaste Kamercommissie.

[0:01:26] Dus u vroeg even het woord.

[0:01:29] Ja, eerlijkheidshalve, het is natuurlijk een beetje goed gebruik ook om als voormalige bewindspersoon niet op je eigen terrein te gaan debatteren.

[0:01:36] Alleen voor BBB zitten hier wel een aantal hele belangrijke onderwerpen in.

[0:01:41] En Caroline is momenteel vanwege persoonlijke omstandigheden niet in staat om hier aanwezig te zijn.

[0:01:47] Ook speelt er een plumbnair debat waar onze voorzitter is.

[0:01:51] Dus ik zou nederig deze commissie willen verzoeken of ik kan deelnemen aan dit debat.

[0:01:58] Ondanks dat ik geen commissielid ben.

[0:02:01] Mevrouw Bromet daarover.

[0:02:04] Ja voorzitter, wij hebben de goede gewoonte om daar toestemming toe te verlenen als commissie.

[0:02:09] Ik vind het wel echt bijzonder dat een voormalig bewindspersoon nu in de functie van Kamerlid op zich neemt om de huidige bewindspersoon te bevragen.

[0:02:19] Zij heeft een andere informatiepositie dan wij als Kamerleden en dat wilde ik toch even gezegd hebben.

[0:02:26] Ik kijk naar de andere leden van de commissie, de heer Jansen.

[0:02:29] Voorzitter is het misschien niet gebruikelijk, maar ik vind het wel heel plausibel.

[0:02:32] Dus wat mij betreft geen enkel probleem mee.

[0:02:38] Tot slot, mevrouw Wiesner.

[0:02:40] Ja, ik zou daar wel op willen aanvullen dat specifiek natuur en deze onderwerpen bij de staatssecretaris belegd waren en niet onder mijn portefeuille vielen.

[0:02:49] Dat wil niet zeggen, als minister ben je uiteraard eindverantwoordelijk voor een geheel departement.

[0:02:55] Maar goed, ik hoop dat de commissie dus gewoon kan instemmen.

[0:02:59] Nou, dat lijkt het geval te zijn, mevrouw Wiersma.

[0:03:01] Ik zie geen bezwaren verder, dus wat mij betreft, van harte welkom deel te nemen aan het debat van vandaag.

[0:03:09] Nou, dan kunnen we volgens mij beginnen.

[0:03:11] Hebben we alle huishoudelijke mededelingen gehad.

[0:03:14] En dan begin ik bij het lid Kostic.

[0:03:17] Aan u het woord.

[0:03:18] Ja, voorzitter.

[0:03:20] Geen nieuws, maar wel nog steeds slecht nieuws.

[0:03:22] De basis van ons bestaan, onze natuur, staat er heel slecht voor.

[0:03:26] Gelukkig zijn we afspraken aangegaan om de natuur te beschermen.

[0:03:30] Het enige probleem is, kabinetten houden zich er steeds niet aan.

[0:03:34] Het is een zorgwekkend en terugkerend patroon.

[0:03:37] En dit gaat ten koste van dieren, de natuur en uiteindelijk ook onszelf.

[0:03:41] Dus ons verzoek is heel simpel.

[0:03:43] Hou je aan de wet, beste minister.

[0:03:45] Stop dit schadelijke patroon.

[0:03:48] Biologen van de Rijksuniversiteit Groningen en NIOZ hebben deze week aangetoond dat zelfs met hele lichte nette vissen het leven in de Waddenzee zwaar wordt verstoord.

[0:03:57] Kan de minister deze maand de brief sturen naar de Kamer over welke gevolgen dit onderzoek heeft voor zijn beleid?

[0:04:02] En ik zou de minister dit ook mee willen geven.

[0:04:04] De overheid zou pas een vergunning moeten geven als ze zouden kunnen aantonen dat sleepnetvisserij niet schadelijk is.

[0:04:10] Is de minister het daarmee eens?

[0:04:12] In plaats van zich te houden aan de wet steekt de minister kostbare tijd en belastinggeld in het verzet tegen zijn eigen wettelijke verplichtingen

[0:04:20] en gaat hij tegen rechtelijke uitspraken doorprecederen om nota bene luchthaven zoals Lelystad en Rotterdam Airport en schadelijke visserij te beschermen.

[0:04:29] Voorzitter, dit tast ons vertrouwen in deze minister aan.

[0:04:32] En dat vinden we echt jammer, want we hopen dat de minister echt beter wil doen.

[0:04:37] We vragen de minister daarom, toon wat moet.

[0:04:40] Stop met geitenpaadjesbeleid en stop met het verspillen van belastinggehelpt aan doorprocederen tegen eigen wetten.

[0:04:48] Ga de natuur nu echt beschermen en zorg dat we ons aan de afspraken houden.

[0:04:52] Is hij daartoe bereid?

[0:04:54] Dan hebben we de vogel- en de habitatrichtlijn.

[0:04:57] In Nederland verkeert maar ongeveer een kwart van de habitatrichtlijnsoorten en maar zo'n 10% van de habitattype in een gunstige staat van instandhouding.

[0:05:06] Dat zijn desastreuze cijfers.

[0:05:08] En dan gaan er ook nog eens meer soorten achteruit dan vooruit.

[0:05:13] Hoe reflecteert de minister hierop?

[0:05:15] Graag herinner ik de minister aan een motie die breed is aangenomen.

[0:05:18] Een motie die de minister oproept om afspraken over de natuurbescherming tijdig na te komen.

[0:05:23] en maatregelen te nemen om de negatieve trend voor verschillende dierpopulaties zo snel mogelijk te keren.

[0:05:29] De vorige BBB-bewindspersoon deed helaas niets met die motie.

[0:05:33] Kan deze minister toezeggen er wel mee aan de slag te gaan en er vlak na het zomer de zes over terug te koppelen aan de Kamer?

[0:05:40] Wanneer zien we maatregelen?

[0:05:42] Voorzitter, om de nationale en Europese natuurdoelen te halen is op basis van PBL-onderzoek geconcludeerd

[0:05:49] dat we 100.000 tot 150.000 hectare extra natuur nodig hebben.

[0:05:54] Hoe gaat de minister dit bereiken?

[0:05:56] In het coalitieakkoord staat dat er structurele financiering vrijgemaakt gaat worden voor effectief natuurbeheer.

[0:06:01] De ruimbeherende organisaties geven aan dat ze hiervoor structureel 200 miljoen euro nodig hebben.

[0:06:07] Gaat de minister dat dus ook vrijmaken?

[0:06:09] Dan over het Oceanenverdrag.

[0:06:11] Ook weer zoiets.

[0:06:12] Er ligt gewoon een aangenomen motie van de Partij voor de Dieren om het Oceanenverdrag zo snel mogelijk te ratificeren.

[0:06:17] Maar de minister doet niets.

[0:06:19] Kan de minister nu toezeggen gewoon dit jaar nog het verdrag te ratificeren?

[0:06:23] En ligt Nederland nog op schema om als volwaardige partij deel te nemen aan de eerste Oceanen-COP?

[0:06:30] Wat is hiervan de planning?

[0:06:32] Voorzitter, we hebben ook afspraken gemaakt bij het VN Biodiversiteitsverdrag.

[0:06:37] Ook hier is nog een wereld te winnen.

[0:06:39] Wij zijn blij met het onderzoek dat is gedaan naar de invloed van onze financiën en fiscale regelingen op de biodiversiteit.

[0:06:44] Uit het onderzoek blijkt dat er maar liefst 19 subsidies zijn die ronduit een negatief effect hebben op onze biodiversiteit.

[0:06:52] De minister geeft aan hiernaar te kijken.

[0:06:54] Kan de minister toezeggen dat hij in de eerste week na het zomereces, in ieder geval zo snel mogelijk voor de miljoenennota,

[0:07:01] komt met een brief waarin hij per maatregel uitlegt hoe hij deze wil gaan aanpassen, zodat deze niet meer ten koste gaan van biodiversiteit.

[0:07:08] Voorzitter, dan de egels.

[0:07:09] Er kwam vandaag een artikel van De Telegraaf buiten dat egels in ons land vaak het snachtoffer zijn van robotmaaiers.

[0:07:15] En dan vooral s'nachts, wanneer egels actief zijn.

[0:07:18] Wil de minister een verbod instellen op het s'nachts laten rondrijden van robotmaaiers.

[0:07:23] Dan nog even over de rivierkreeften.

[0:07:25] Viel energie besteden aan zijn wegvangen is, weten we allemaal, dweilen met de kraan open.

[0:07:31] En het is ook nog eens knetterduur.

[0:07:32] De echte oplossing voor lange termijn zit natuurlijk in het versterken van de ecosystemen.

[0:07:37] Dat weten we vanuit de wetenschap.

[0:07:39] Natuurvriendelijke oevers zorgen bijvoorbeeld voor 17 keer mindere rivierkreven, bleek uit onderzoek van Leiden.

[0:07:44] En het herstelt de natuur.

[0:07:45] Naar aanleiding van onze motie heeft de regering laten weten dat natuurvriendelijke oevers onderdeel worden van de aanpak van de rivierkreeft.

[0:07:52] Worden zulke natuurlijke oplossingen centraal gesteld in het landelijk beleid aangaande de rivierkreeft, vraag ik de minister.

[0:07:57] Voorzitter, tot slot.

[0:07:58] De natuur is niet zomaar iets wat we kunnen gebruiken als het ons uitkomt.

[0:08:03] De gezondheid van de natuur is onze gezondheid.

[0:08:07] Laten we onszelf niet verwaarlozen.

[0:08:09] Deze fantastische planeet en het prachtige stukje aarde waarop wij mogen wonen, moeten we koesteren.

[0:08:15] Dank u wel.

[0:08:17] Deze emotie wil ik nog overhandigen aan de minister waar ik het net over had.

[0:08:28] Met dank aan de lid Kostic.

[0:08:30] Ik zie ook geen interrupties voor u.

[0:08:33] Dus dat betekent dat u naar een commissie-debat kunt.

[0:08:38] En succes daar.

[0:08:41] Nou, volgens mij tijd voor de heer Boomsma.

[0:08:45] Oh ja, 21.

[0:08:46] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:08:48] Inderdaad, prachtig. Onze Nederlandse natuur is schitterend.

[0:08:50] Het is een zege, het is kostbaar, het is altijd nieuw, het is verrassend, maar het is geen wildernis.

[0:08:55] Het is een cultuurlandschap, wat daar gebeurt is afhankelijk van en resultaat onze keuzes.

[0:09:00] En dat zijn nu te veel juridische plichten en te weinig politieke keuzes.

[0:09:03] En zoals ik bij de begroting al aangaf, hebben we daarom twee grote uitdagingen.

[0:09:06] Eén, betere natuur, maar twee, betere natuurwetgeving.

[0:09:10] We moeten dus doelen formuleren zonder duidelijk te hebben wat de gevolgen zijn.

[0:09:14] maakt zinnige belangenafwegingen onmogelijk.

[0:09:16] Dus we moeten de wetten hervormen langs dit principe

[0:09:19] minder juridisering, meer gezond verstand.

[0:09:22] Oftewel hoge ambitie, maar niet afdwingbaar.

[0:09:24] Je kunt natuurherstel beter realiseren zonder juridische fuiken.

[0:09:28] Dus voor wettelijk afdwingbare doelen alleen wat Europees verplicht is

[0:09:32] en voor beleidsambities daarbovenop,

[0:09:34] zo formuleren dat politieke keuze vooraf transparant is.

[0:09:37] Is de minister het daarmee eens?

[0:09:39] Kan hij aangeven in hoeverre wij nu dat juridische minimum helder hebben

[0:09:43] We moeten helder hebben afgebakend ten aanzien van de habitatrichtlijn, de kaderrichtlijn water, bestaande wetgevingen over fauna enerzijds en anderzijds ook ten aanzien van de voorgenomen uitrol van Natuurnetwerk Nederland.

[0:09:56] Ik kies nou niet overal meteen de meest ingewikkelde of stikstof gevoelige natuur die je wil uitrollen bijvoorbeeld, maar ook voor de natuurherstelverordening.

[0:10:04] We moeten gewoon helder hebben wat is nou verplicht, wat zijn de politieke keuzes en wat zijn de juridische gevolgen van die keuzes.

[0:10:10] Ook bijvoorbeeld in aanzien van de doorwerking van artikelen 4, 9, 12 en 13.

[0:10:16] Kan de minister bevestigen dat het concept natuurplan zo wordt opgesteld?

[0:10:21] En ik denk hoe dan ook dat het goed is dat er kritisch door anderen naar wordt gekeken.

[0:10:25] En dat er bijvoorbeeld een second opinion komt op wat nou de juridische verlichtingen precies zijn.

[0:10:28] En dat je ook monitort hoe andere landen dat gaan aanpakken.

[0:10:33] U heeft een interruptie, meneer Boomsma, van mevrouw Bromet.

[0:10:38] Ja, voorzitter, het klinkt allemaal heel erg gewichtig.

[0:10:40] En daar zitten allerlei premissen in verwerkt waar ik het niet mee eens ben.

[0:10:44] Maar ik wil eigenlijk aan de heer Bomsma vragen waarom we nooit meer iets gehoord hebben van de zogenaamde oplossing van de stikstofcrisis die 2021 samen met de BBB heeft geformuleerd.

[0:10:55] Namelijk snelweg uit de stikstofcrisis.

[0:10:57] Ik heb zelfs gehoord dat het ook nog in een wet omgezet zou worden.

[0:11:00] Hoe staat het er eigenlijk mee?

[0:11:02] Meneer Bomsma.

[0:11:03] Nou voorzitter, alleheers dank aan mevrouw Bomet dat ze mijn bijdrage gewichtig noemt.

[0:11:07] Dat waardeer ik zeer.

[0:11:09] Ze noemt allemaal premissen waar ze het niet mee eens is.

[0:11:11] Ik denk dat het dan handig is om daar een voorbeeld van te geven, want dan heb je het debat.

[0:11:14] Wat betreft de stikstof, ik vond het op zich ook wel goed.

[0:11:17] Ik heb het zelf natuurlijk het woord wel genoemd om een keer een natuurdebat te hebben.

[0:11:20] Niet alleen maar gefocust is op stikstof.

[0:11:23] Dus dat voorop, ik heb het nu bewust daar niet over.

[0:11:25] Maar het is natuurlijk wel een ongelooflijk belangrijk onderwerp.

[0:11:27] En binnenkort krijgen we de plannen van de minister.

[0:11:29] Dus ja, dat wachten we nu eerst af.

[0:11:31] En dan gaan we daarna bekijken wat daarvan over is gebleven.

[0:11:35] Maar er zijn inderdaad oplossingen, volgens de lijnen die we daar hebben uitgezet.

[0:11:38] En ook op andere manieren.

[0:11:41] Mevrouw Bromert.

[0:11:42] Ja voorzitter, ik vraag ernaar omdat de heer Boomsema suggereert dat als je de wet verandert of als je maar een juridische probleem oplost, dat dan de problemen in de natuur ook verdwenen zijn.

[0:11:52] Dat zit ook in dit voorstel. Dus daar wil ik dan graag een reactie op hebben.

[0:11:58] Nee, dat is niet wat ik bedoel. Ik zeg niet dat als je de wet verandert de problemen in de natuur zijn opgelost.

[0:12:03] Dat is absoluut niet wat ik beweer. Alleen ik denk toch dat we nu anno 2026 toch wel tot het inzicht moeten zijn gekomen.

[0:12:10] dat het belangrijk is om een politieke belangenafweging te kunnen maken in natuurbeleid

[0:12:16] en dat dat de afgelopen jaren niet goed is gegaan.

[0:12:19] En dan is stikstof inderdaad een voorbeeld.

[0:12:21] Want als je zit in een land met een gigantische wooncrisis

[0:12:23] waar hele generaties opgroeien die geen huis kunnen kopen

[0:12:26] en je stopt met de bouw van woningen van een minuscule hoeveelheid stikstof die vrijkomt

[0:12:30] omdat een vrachtwagentje met de bakstenen komt aangereden

[0:12:32] dan is dat geen goede belangenafweging.

[0:12:34] En dat zegt daarmee niet dat er niks aan de hand is in de natuur, natuurlijk wel

[0:12:37] Maar je moet goed belangen kunnen afwegen op alle manieren.

[0:12:41] Daarvoor moet je de politieke ruimte hebben.

[0:12:42] Een ander voorbeeld daarvan is bijvoorbeeld, nou, als je een das hebt.

[0:12:46] Ik ben dol op das, ik vind hele lieve conservatieve beesten.

[0:12:49] Ze begraven ook hun doden, ze hebben burchten van eeuwen oud soms.

[0:12:54] Alleen, het is op dit moment dus zo dat als een das een sporthaloed dreigt te ondergraven,

[0:12:57] dat je hem niet mag verjagen heel lang, dat je daar een hele ingewikkelde ontheffing voor moet gaan aanvragen.

[0:13:02] Nou, dat zijn allemaal voorbeelden met tot miljoenen schade en ongelooflijk veel andere overlast tot gevolg.

[0:13:08] Terwijl prima een das is niet zeldzaam.

[0:13:10] Die zou je prima gewoon moeten kunnen verjagen op zijn minst.

[0:13:12] Dus dat zijn voorbeelden van natuurwetgeving waar de gezonde belangenafweging niet meer mogelijk is.

[0:13:17] Omdat het teveel is dichtgejuridiseerd.

[0:13:20] Wat niet wil zeggen dat je niet van alles aan de natuur moet doen.

[0:13:23] En dat zal ik ook steeds blijven vestigen.

[0:13:25] We moeten van alles doen om de natuur te herstellen en verbeteren.

[0:13:28] Maar we moeten ook werken aan betere wetgeving.

[0:13:30] Tot slot mevrouw Bromet.

[0:13:32] Tot slot, nou als die wetgeving dan misschien op initiatief van jaar 21 dan aan is genomen, geeft jaar 21 dan wel toe dat tot die tijd, totdat die nieuwe wetgeving er is, de huidige wetgeving geldt en we ook gewoon aan rechtelijke fondsen moeten voldoen.

[0:13:46] En de heer Boomsma kan vast daar een compact antwoord op geven.

[0:13:50] Ja, ik zou liever wat minder compact antwoord geven, maar natuurlijk moet je je aan de wet houden, maar je moet je ook afvragen hoe kan het nou dat we hiertoe zijn gekomen, dat we zo'n juridisch moeras zijn ingezwommen, dat je dus gehouden bent aan allerlei rechterlijke uitspraken die evident in strijd zijn met het algemeen belang.

[0:14:10] En dat is nu het geval.

[0:14:12] Wij moeten dus nu wetgeving, rechtelijke uitspraken uitvoeren die gewoon Nederland beschadigen en ook slecht zijn voor de natuur.

[0:14:19] Dus dat is volgens mij de belangrijke vraag die we moeten stellen.

[0:14:22] En laten we vooral met z'n allen afspreken dat we dat snel gaan veranderen.

[0:14:26] Dan voorzitter, want mevrouw Kostiets had het ook al over, ja, hou je nou gewoon aan de wet.

[0:14:30] Het is het lid Kostiets.

[0:14:33] Pardon, ja.

[0:14:36] Hou je nou gewoon aan de wet.

[0:14:37] Maar ik denk dus dat we ook vooral inzicht moeten krijgen wat dat nou precies is.

[0:14:41] En wat ik net al aangaf, bijvoorbeeld het IBO biodiversiteitsrapport, dat was opgesteld, dat was uit 2023.

[0:14:47] Maar het is voor mij niet helemaal duidelijk wat nou op dit moment de biodiversiteitsdoelen zijn voor 2030.

[0:14:52] Waar de Nederlandse regering aan is gecommitteerd.

[0:14:54] En in hoeverre die haalbaar zijn.

[0:14:56] En kunnen we daar nog een inzicht in krijgen.

[0:14:59] Ik hoop dus dat de minister bezig is met een anders systeem van vergunningverlening.

[0:15:03] Dat kan ook niet anders, want dat is de enige manier om van het stikstopsloel af te komen.

[0:15:06] Maar kijkt hij inderdaad ook naar het aanbrengen van onderscheid tussen activiteiten met een hoog en met een laag risico, zoals er in Frankrijk dat gebeurt, zodat die laatste kunnen worden vrijgesteld.

[0:15:16] Dan, voorzitter, ten aanzien van de aanwijzing van de hele kust als Natura 2000-gebied.

[0:15:21] Ja, dat lijkt mij in de eerste instantie niet verstandig, gezien het risico op nieuwe juridische problemen.

[0:15:26] Dus waarom is niet gekozen voor een ander beschermingsregime?

[0:15:29] Ik begrijp wel dat je die soorten daar wil beschermen, maar om een ander regime te kiezen dat meer politieke ruimte biedt opnieuw.

[0:15:35] Dus als de minister nou zegt, net als Luther, ik zit hier, het kan niet anders,

[0:15:38] dan wil ik graag ook een juridische onderbouwing daarvan horen.

[0:15:42] Voorzitter, dan nog een aantal specifiekere vragen ten aanzien van de Amerikaanse rivierkreft.

[0:15:46] Dat is een heel agressief baasje, maar vorig jaar werd er een afwegingskader beloofd.

[0:15:51] Er zou ook een pilotproject komen, een onderzoek van Wageningen,

[0:15:53] inderdaad naar het verbeteren van de natuur, de weerbaarheid van watersystemen.

[0:15:57] Ik vind dat de minister echt snel nu landelijk de regie moet nemen,

[0:16:00] met een aanvalsplan moet komen.

[0:16:01] En ik denk dat het toch goed is om sportvissers in ieder geval enige kansen te geven om ze te bevissen.

[0:16:06] En dan niet alleen met een hengel, want dat werkt natuurlijk niet.

[0:16:09] Oh ja, en komt de minister nog met een inzet voor de Aziatische hoornaar.

[0:16:13] Dan, voorzitter, is onze motie aangenomen voor Natuur- en Milieubeleidsplan Caribisch Nederland.

[0:16:18] Daar zijn we heel blij mee.

[0:16:20] Onderdeel daarvan is dat ook het parkbeheer, onderzoek en monitoring worden opgenomen in die uitwerking.

[0:16:25] Dat er ook de financiën voor beschikbaar zijn.

[0:16:26] Kan de minister dat toezeggen dat dat inderdaad wordt meegenomen?

[0:16:29] We willen graag een bevestiging en ook als het kan voor het zomereces.

[0:16:32] Dan voorzitter, de jachtwetgeving is nu ook noodloos dichtgetimmerd en werkt ook vaak averechts.

[0:16:40] De soviot is er dus geen enkele wetenschappelijke basis om de jacht te stoppen in verband met de vogelgriep.

[0:16:44] Dus heel goed dat we dat niet gaan doen.

[0:16:46] Er zijn ook nog veel vragen over de rekenmethode die wordt gehanteerd voor het vaststellen van de staat van instandhouding.

[0:16:52] Bijvoorbeeld van die wilde eenden.

[0:16:53] Omdat die methode is eigenlijk ontwikkeld voor bedreigd is soorten.

[0:16:57] En dat is de wilde eend absoluut niet.

[0:16:59] Dus hoe loopt nou het onderzoek, dat was aangekondigd, naar een nieuwe methode?

[0:17:03] Wat is er ook gebeurd met het plan om die grauwe gans alvast op de wildlijst te zetten?

[0:17:08] Ik zou zeggen, doe dat zo snel mogelijk, want het is veel beter om ze zwinters te bejagen dan in de lente alleen.

[0:17:13] En dat zorgt nu ook voor enorme schade natuurlijk.

[0:17:16] En die schade, die moet worden betaald door de provincies, maar gaat allemaal ten koste van het budget voor natuurherstel.

[0:17:23] Dus ik denk dat het goed is om die wildlijst uit te breiden, dat het niet allemaal op ontheffingen hoeft.

[0:17:27] En daarover gesproken, wat wordt nu precies de inzet ten aanzien van predatorbeheer om die weidevogels te beschermen?

[0:17:34] Dat is natuurlijk nog steeds niet dat op ons afkomt, die inbreukprocedure.

[0:17:38] Ik vond het goed op zich dat er 25 gebieden waren aangewezen voor de grutten als soort, als broedsoort.

[0:17:43] Maar in hoeverre heeft dat nou ook impact op andere soorten?

[0:17:47] Tot zover.

[0:17:48] Nou, perfect getimed op 0.00 seconde.

[0:17:52] Mevrouw Wiesma.

[0:17:55] Oh nee, de heer Vlag, u had het verzoek gedaan om nu te mogen, ook vanwege een ander commissiedebat.

[0:18:02] Voorzitter, dank voor die coulance en excuus.

[0:18:05] Er was iets misgegaan met mijn zorgvuldig opgebouwde timing om met verschillende debatten mee te doen.

[0:18:10] Dus dank aan de collega's.

[0:18:12] Voorzitter, in natuurdiscussies proef ik twee stromingen.

[0:18:15] De ene gaat uit van ideaalbeelden, ongerepte natuur zonder verstoring door de mens.

[0:18:20] Neemt dit in model als referentie en kijkt met argusogen naar landbouw en visserij.

[0:18:25] De ander is meer pragmatisch, probeert vanuit de huidige situatie zoveel mogelijk natuurwinst te boeken en houdt daar in de referentie rekening mee.

[0:18:33] En dat is niet om het even.

[0:18:34] Je ziet het heel scherp in het visserijdossier, zoals de Wageningse professor van de Meer dat tijdens een recent rondtafelsprek illustreerde.

[0:18:42] Nederland grijpt vaak naar de zogenaamde BISI-methodiek om bodemecosystemen te beoordelen.

[0:18:46] Deze wetenschappelijk niet gevalideerde methode is zo opgesteld dat de uitkomst bijna niet anders dan een slechte toestand kan zijn.

[0:18:54] Dan kan de visserij het nooit goed doen.

[0:18:56] Hij wees daar tegenover op de zogenaamde Europese wetenschappelijk gevalideerde RBS-indicator en praktijkcijfers.

[0:19:02] Het gaat best goed op bijvoorbeeld de Noordzee.

[0:19:04] Er zijn weinig verschillen tussen open en gesloten gebieden.

[0:19:08] Kies de minister met de SGP voor de pragmatische aanpak, voor verbetering van de huidige situatie in plaats van het najagen van een onhaalbaar ideaalbeeld.

[0:19:18] Het is niet om het even, zoals ik al zei. Kijk ook naar het stikstofdossier.

[0:19:22] Nog steeds spelen kritische depositiewaarden een bepalende rol.

[0:19:25] Hoe ga je dan laten zien dat je met een bepaalde emissiereductie genoeg hebt gedaan voor de natuur?

[0:19:30] De directeur van Staatsbosbeheer zei gisteren treffend, de politiek kijkt te veel naar het plantbureau en luistert te weinig naar boswachters.

[0:19:38] Kijk inderdaad eens naar de beheerplannen van die boswachters.

[0:19:41] De diversiteit aan probleemveroorzakers en mogelijke oplossingen is veel groter dan natuurdoelanalyses en stikstofberekeningen suggereren.

[0:19:48] Ik wijs ook op het Wageningse rapport van verwarring naar verbinding.

[0:19:51] Een eenzijdige focus op stikstof, zonder goed te kijken naar de natuur, gaat zich wreken.

[0:19:57] Hoe kom je dan van het slot als KDW's overschreden blijven worden en scherpe emissiereductie niet direct gaat zorgen voor natuurherstel, zoals Wageningen laat zien?

[0:20:07] De SGP roept het kabinet daarom dringend op, beweeg weg van die huidige hyperfocus op stikstof.

[0:20:13] Zonder emissiereductie gaat het niet, maar voor vergunningverlening en natuurherstel moeten we echt verder kijken.

[0:20:19] Hoe gaat de minister afstappen van de leidende aanname, overschrijding KDW is verboden verslechtering?

[0:20:24] Zet hij de beheerplannen centraal, inclusief een bijpassende stikstofparagraaf, in die volgorde?

[0:20:30] Gaat hij zorgen voor meer sturing op goed natuurbeheer, via bijvoorbeeld bekalking en betere vergoedingen daarvoor,

[0:20:36] Die vooral ook structureel zijn.

[0:20:39] Wetenschappers constateren vorig jaar dat het Nederlandse depositiemodel de depositiesnelheid in duingebieden met een factor 2 overschat.

[0:20:45] West-Nederland wordt hier onnodig door klem gezet.

[0:20:48] Zorgt de minister voor bijstelling of een sideletter bij de natuurdoelanalyses?

[0:20:54] U heeft een interruptie van mevrouw Bromet.

[0:20:57] Ik hoorde heel kort een zinnetje waar ik het wel mee eens ben.

[0:21:00] Dat is meer geld voor natuurbeheer. Hoor ik dat nou goed?

[0:21:05] Jazeker, voorzitter. Ik deel met mevrouw Bromet de liefde voor de natuur.

[0:21:08] En ik zie soms met leden ogen aan hoe bijna op projectbasis drie jaar lang wordt geïnvesteerd in een bepaald gebied.

[0:21:15] En dan is het geld weer op en dan verdwijnt dat eigenlijk weer.

[0:21:18] Dus ik ben heel erg voorstander van een goede structurele financiering van natuurorganisaties en terreinbeheerde organisaties.

[0:21:26] Voorzitter, ik ben blij om dat te horen.

[0:21:28] Ik ga straks in mijn eigen termijn iets zeggen over staatsbosbeheer.

[0:21:31] Want die heeft bepaalde natuurgebieden te koop staan omdat ze het niet meer kunnen betalen.

[0:21:35] Dus ik ga ervan uit dat de heer Vlag ons steunt om daar een eind aan te maken.

[0:21:43] Excuus, ik had mijn microfoon nog aanstaan.

[0:21:45] Ik ga zeker welwillend naar die motie kijken, want ik vind echt dat wij op deze manier het onmogelijke vragen van terreinbeheerde organisaties door met veel te veel projectmatig dit soort zaken te financieren.

[0:21:56] Juist door het structureel te doen kan er ook gewoon langjarig beleid plaatsvinden.

[0:22:00] Want op sommige plekken gaat het natuurherstel gewoon decennia duren.

[0:22:05] Dan ben je er niet met een driejarige subsidie.

[0:22:09] Vervolgt uw betoog.

[0:22:11] Prima.

[0:22:12] Voorzitter, de SGP betwijfelt het voorstel voor extra investeringen in agrarisch natuurbeheer in vooral gruttogebieden en Natuurraad 2000 overgangszones.

[0:22:21] Honderden boeren elders staat te trappelen om meer natuurbeheer te doen, maar staan nu mogelijk met lege handen.

[0:22:26] Boeren en Natuur waarschuwt dat het geld mogelijk gaat naar gebieden waar effectief natuurbeheer enorm lastig is.

[0:22:32] Gaat de minister in gesprek met Boeren en Natuur om het beste voor de biodiversiteit te doen?

[0:22:38] De natuurherstelverordening kan in ons dichtbevolkte land grote gevolgen hebben.

[0:22:42] Gaat het ontwerpplan inzicht geven in de sociaal-economische en financiële effecten?

[0:22:46] De minister wil dan geen keuzes maken, maar wel een milieueffectrapportage meesturen en een zienswijze procedure aflopen.

[0:22:53] Het definitieve natuurplan wordt dan pas concreet.

[0:22:56] Maar een milieueffectrapportage doe je toch bij een concreet plan?

[0:23:00] Experts en belanghebbenden moeten toch hun zegje kunnen doen over concrete maatregelen.

[0:23:04] Hoe gaat de minister voorkomen dat we verrast worden door het definitieve plan?

[0:23:08] Ik vraag de minister verder het uitvoeringsprogramma stikstof niet te integreren in het natuurplan.

[0:23:14] We moeten onszelf niet onnodig afhankelijk maken van Brussel.

[0:23:18] Dan het actueel onderwerp voorzitter, natuurbranden.

[0:23:20] Nederland is niet goed voorbereid op toenemende natuurbrandrisico's.

[0:23:24] Denk aan de brand bij het harde.

[0:23:26] Het gebied was al ingericht op natuurbrandbeheersing, toch verraste de snelle vuurontwikkeling iedereen.

[0:23:32] Zo'n brand wil je niet naast een Veluwsdorp.

[0:23:34] Of welk ander dorp dan ook.

[0:23:43] Voor minder bestuurlijke versnippering is meer nodig dan een nationaal centrum natuurbrandbeheersing.

[0:23:49] Daarom steun voor een verplichtprogramma natuurbrandbeheersing.

[0:23:52] En komt er voor alle risicogebieden een natuurbrandpreventieplan, inclusief ruimte om eenvoudige preventieve beheersbranden en andere maatregelen uit te voeren,

[0:24:00] gaat de minister meer en structureel geld uittrekken voor deze aanpak.

[0:24:04] De Amerikaanse rivierkreeft had beter moeten luisteren naar Trump's America First.

[0:24:11] Ja, dan was hij daar gebleven.

[0:24:13] De kreeft ondermijnt ons waterbeheer, maar het kabinet laat het op zijn beloop.

[0:24:17] Hoe gaat het Rijk waterschappen financieel ondersteunen voor kreeftevisserij en preventieve maatregelen?

[0:24:22] Meneer Vlag, u heeft eerst nog een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:24:27] Dank voorzitter. Even terug naar de natuurbranden.

[0:24:31] De heer Vlag vraagt aan de minister of daar structureel geld voor komt.

[0:24:34] Wat vindt de heer Vlag daar zelf van?

[0:24:37] Moet daar structureel geld voor komen?

[0:24:38] En zo ja, eventueel ten koste van wat dan?

[0:24:41] Of moet het uit het toestale pakket?

[0:24:42] Dus hoe kijkt de heer Vlag daar tegenaan?

[0:24:43] En de heer Vlag mag daar antwoord op geven en is daarna door zijn spreektijd heen.

[0:24:48] Dus gaat u slim om met uw antwoord op mevrouw Den Hollander, zou ik zeggen.

[0:24:56] En hoe zou dan de heer Vlag ook de rivierkrijfsproblematiek willen oplossen?

[0:25:01] Kijk eens even.

[0:25:02] Twee vragen in één interruptie, mevrouw De Nollande.

[0:25:04] Die onthoud ik ook nog even.

[0:25:07] Voorzitter, laat ik met die laatste beginnen.

[0:25:09] Ik wilde nog de vraag stellen aan de minister.

[0:25:10] Wordt er nog verder werk gemaakt van de verruiming van de visserijwet?

[0:25:14] Dus dank daarvoor.

[0:25:15] En ik moet helaas de landgoederen en box 3 laten zitten.

[0:25:19] Nou, daar komen wellicht anderen op terug.

[0:25:22] Maar naar die natuurbranden.

[0:25:23] Serieus, ik vind ook echt dat er extra structureel geld voor beschikbaar moet zijn.

[0:25:27] Ik heb daar in het verleden, in 2024, meen ik, ook een amendement voor ingediend op de landbouwbegroting.

[0:25:33] Later heb ik ook nog samengewerkt met mijn VVD-collega, die inmiddels weg is, om hier echt structureel iets aan te doen.

[0:25:41] De veiligheidsregio's uit effectgebieden hebben toen een gezamenlijke brief gestuurd.

[0:25:46] En dat ging niet eens om geweldige bedragen.

[0:25:48] Dat ging destijds om een bedrag van 5 miljoen. Ik weet niet of dat nu nog voldoende is.

[0:25:52] Maar gewoon om ingrepen te kunnen doen in de natuur met die zogenaamde handcraft teams die dus het gebied als het ware vrij maken van brandbare stroken.

[0:26:02] Waardoor de brand nooit al te ver uit kan breiden.

[0:26:05] Ik denk dat met dat soort maatregelen je echt grote delen van de natuur kunt beschermen.

[0:26:11] Mevrouw Den Hollander.

[0:26:13] Voorzitter, nog even aanvullend.

[0:26:14] Wij delen die zorg over natuurbranden en inderdaad met mijn collega Veldkamp heeft u daar eerder samen in opgetrokken.

[0:26:19] Maar de vraag is nu structureel 45 miljoen per jaar.

[0:26:22] Dat is toch wel een andere orde van grootte.

[0:26:24] Verandert dat nog iets aan het antwoord van de heer Vlag?

[0:26:28] Nee, voorzitter, eigenlijk niet.

[0:26:30] Ik vind het nog steeds een relatief overzichtelijk bedrag als ik kijk naar de impact van zo'n brand in het harde.

[0:26:35] Wat dat gewoon qua effect heeft op de inzet van honderden brandweermensen dagenlang.

[0:26:40] En ook de economische schade die dat heeft in een wijde omgeving.

[0:26:43] Denk ik dat als we dat echt voor 45 miljoen kunnen oplossen, we heel snel bij het kruisje moeten tekenen.

[0:26:51] De heer Ginwis had nog een vraag voor u.

[0:26:53] Ja voorzitter, ik constateer dat dit de duurste natuurbijdrage ooit is van de SGP in haar lange historie.

[0:27:00] En dan mijn vraag, want inderdaad die landgoederen die gaan volgens mij heel veel woordvoeders hier aan het hart.

[0:27:07] En die staan onder druk.

[0:27:08] En met de nieuwe Box3-wetsgeving dreigt het zo te worden dat een deel moet worden verkocht om te kunnen blijven bestaan.

[0:27:16] Dus wat verwacht mijn collega Vlag van de minister om de staatssecretaris van Financiën de goede dingen te laten doen als het gaat om box 3 en de landgoederen?

[0:27:31] Een geheel willekeurige vraag van de heer Grimmis aan u, meneer Vlag, die u ongetwijfeld ook compact beantwoordt.

[0:27:37] Zeker, zeker voorzitter. Ik zal het kort houden.

[0:27:39] Ik denk dat het goed zou zijn dat de minister doordrong is van het feit dat die landgoederen ook een belangrijke bijdrage aan natuurbeheer leveren.

[0:27:46] En dat we die niet moeten kwijtraken, omdat dat anders bij de staat terecht komt en we dat op een veel duurdere manier moeten doen.

[0:27:53] Dus ik zou de minister willen vragen om het belang van een vrijstelling onder de natuurschoonwet onder de aandacht te brengen bij zo'n collega van Financiën.

[0:28:03] Heel goed. Zo is het. Zeer behulpzame.

[0:28:11] Commissie, mevrouw Wiesma, uw termijn.

[0:28:14] Dank voorzitter.

[0:28:18] Al jaren lijkt het natuurbeleid om stikstofreductie te draaien.

[0:28:23] Terwijl de natuur daar niet per definitie één op één beter van wordt.

[0:28:27] De stikstofuitstoot is in de afgelopen dertig jaar enorm gedaald, bijna 70%.

[0:28:32] En op dit moment zitten we als het gaat om depositie op een niveau van de jaren zestig.

[0:28:37] Een megaprestatie.

[0:28:39] Toch hoor je nog heel vaak dat de natuur nu op omvallen staat.

[0:28:42] We willen een eerlijk verhaal over hoe de natuur er daadwerkelijk voor staat.

[0:28:47] En misschien moeten we daarbij ook kritisch kijken.

[0:28:49] Ligt het probleem niet ook bij beter beheer in plaats van steeds strengere regels.

[0:28:55] Dat goed beheerwerk bewijst ook de ginkel bijvoorbeeld.

[0:28:58] Want de gebroken pootjes bij jonge vogels verdwenen nadat schelpgruis werd gestrooid tegen verzuuring.

[0:29:05] En dat laat precies gaan zien waar het ook om gaat.

[0:29:08] Als een bodem uit balans raakt, moet je herstellen wat er ontbreekt.

[0:29:14] En vooral sturen op alleen steeds terengere stikstofdoelen is ineffectief, terwijl maaien, afvoeren, begrazing, bodemherstel, maar ook vooral goed waterbeheer essentieel is.

[0:29:25] Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid.

[0:29:27] Ik vraag me af of de minister de documentaire ook gezien heeft en anders zou ik hem van harte aanraden.

[0:29:32] Ook tijdens het rondetafelgesprek over het rapport van verwarring naar verbinding bleek opnieuw dat natuurbeleid heel vaak maakbaar benaderd wordt.

[0:29:41] De Nederlandse natuur is uiteindelijk ook door mensen vormgegeven.

[0:29:46] En we kunnen de voorwaarden daarvoor blijven verbeteren en dat betekent iets doen aan de bodem, aan het water en het beheer.

[0:29:52] Maar we kunnen vervolgens niet afdwingen dat precies tien velduilen of twintig broedparen van de blauwe kiekendief verschijnen.

[0:29:59] De overheid heeft invloed op de randvoorwaarden, maar niet op iedere ecologische uitkomst.

[0:30:05] En juist daarom moeten we ook eerlijk zijn over de doelen die we onszelf opleggen.

[0:30:09] En dat gaat bijvoorbeeld over de Engbertsdijkveenen, waar natuurmonumenten Hoogveen wil creëren.

[0:30:15] Dat kost niet alleen tientallen miljoenen euro's, maar het duurt bovendien honderden jaren.

[0:30:20] En dan creëer je een doel waarvan je nu al weet dat het heel lastig maakbaar en haalbaar is.

[0:30:27] staatsbosbeheer en natuurmonumenten krijgen vele miljoenen euro's voor natuurbeheer elk jaar

[0:30:33] en daar mag je ook resultaten van verwachten

[0:30:35] en ik ben het eens met de kritische kanttekeningen daarover van collega Vlag

[0:30:40] daarom heb ik de volgende vraag aan de minister

[0:30:43] gaat ook deze minister de KPIs uiteindelijk hanteren voor terreinbeheerders op beïnvloedbare zaken

[0:30:51] Zoals goed maaibeheer, begrazing, waterkwaliteit, bodemkwaliteit en beheer tegen verruiging en opslag.

[0:30:57] En wil deze minister ook doorzetten bij het wegbewegen van die hyperfocus op stikstof in het natuurbeleid.

[0:31:04] En de vergunningverlening, voeg ik daaraan toe.

[0:31:07] Mevrouw Weersma, voordat u doorgaat.

[0:31:09] Is er een vraag van mevrouw Vellinga, Bems de Boer van D66?

[0:31:13] Ja, dank u wel voorzitter.

[0:31:14] Wel een enige onduidelijkheid over wat mevrouw Weersma hier nu zegt.

[0:31:17] Want ze zegt aan de ene kant, natuur is niet maakbaar.

[0:31:21] Nou, er zit altijd inderdaad een enige vorm van maakbaar in.

[0:31:23] Tegelijkertijd wordt er gepleit voor KPIs, voor de natuurbeheerende organisaties.

[0:31:27] En de heer Vlag zei daarnet heel terecht, dit zijn hele hardwerkende organisaties die ook heel goed weten.

[0:31:34] Of misschien zei de heer Booms, maar dat wel.

[0:31:36] Die ook heel goed weten hoe het werkt in de natuur.

[0:31:39] Is mevrouw Jersma het niet met mij eens dat we juist ontzettend moeten bouwen op die terreinbeheerende organisaties.

[0:31:45] Voor precies datgene wat u noemt.

[0:31:47] De bodemverbetering en het verbeteren van de randvoorwaarden.

[0:31:51] Mevrouw Weersma.

[0:31:52] Ja, kijk, ik trek het vergelijk dan met de boeren.

[0:31:55] De boeren weten ook heel goed wat er nodig is om op hun land te doen.

[0:31:59] Maar als we hen subsidies verstrekken, dan staat er wel tegenover dat zij bij RVO bijvoorbeeld ook aan moeten leveren...

[0:32:05] dat de werkzaamheden waarvoor zij gesubsidieerd worden ook zijn uitgevoerd.

[0:32:09] Op straffen van het intrekken van een subsidie.

[0:32:11] En los van dat ik zojuist ook erkende dat de kritiek die de heer Vlag geeft over projectmatig en beperkte subsidieverstrekking, die kritiek vind ik ook reëel.

[0:32:20] Want je moet langdurig en duurzaam beheer kunnen toepassen.

[0:32:24] Maar vervolgens, we weten ook dat er soms wel bepaalde beheerpakketten op een gebied liggen en waarbij het beheer door de ene organisatie heel adequaat wordt uitgevoerd.

[0:32:40] en door sommige andere organisaties niet.

[0:32:43] En ik vind het niet meer dan reëel als er honderden miljoenen in omgaat

[0:32:47] dat wij als overheid, of dat de overheid, deze minister, dat die ook kritisch gaat kijken

[0:32:52] het beheer wat wij gesubsidieerd hebben, wordt dat daar ook op de juiste manier uitgevoerd.

[0:32:57] Ik vind dat niet meer dan logisch dat je daar ook op gaat toetsen

[0:33:01] en dat doen we bij heel veel andere subsidies die we verstrekken, doen we dat ook.

[0:33:06] Mevrouw Velligaat-Beemsterboer.

[0:33:09] Ja, dan constateer ik eigenlijk van wat mevrouw Wiersma zegt over goed checken of datgene wat we hebben opgedragen ook na het werk is uitgevoerd.

[0:33:17] Dat vinden wij denk ik allemaal meer dan logisch.

[0:33:20] Maar ik constateer ook dat mevrouw Wiersma zich dan tussen de regels door ook aansluit met het idee dat we die terreinbeheerende organisaties goed moeten financieren.

[0:33:29] En dat daar misschien ook wel wat ruimte ligt.

[0:33:35] Ja, het was een conclusie. Dus ik hoorde niet per definitie een vraag.

[0:33:39] Wat volgt u dan uw betrokken?

[0:33:40] Ik had volgens mij ook al gezegd, ik volg de kritiek van de heer Vlag en dat is volgens mij indirect ook het antwoord daarop.

[0:33:55] Wilt u even een microfoon weer aanzetten?

[0:33:57] Ja.

[0:33:58] Tot slot wilde ik in dit blokje de minister ook vragen of hij zich ook mede gaat inzitten om de natuurdoelen en het beleid daaromtrend werkbaar te maken naar de aard en de schaal van Nederland.

[0:34:11] Want voorzitter, bij de aanwijzing van de Natura 2000 gebieden is met de Tweede Kamer afgesproken dat natuurdoelen haalbaar en betaalbaar moeten zijn.

[0:34:20] En dat Nederland niet verder gaat dan noodzakelijk op grond van Europese regelgeving.

[0:34:25] Bovendien werd er ook beloofd dat er geen externe werking zou komen.

[0:34:29] En de realiteit is anders.

[0:34:31] In de huidige aanpak wordt bijvoorbeeld gewerkt met doelaantallen voor vogels en met de BISI-indicator voor de beoordeling van de kwaliteit van de zeebodem.

[0:34:39] En daarbij worden referentiewaarden vaak op het hoogst mogelijke niveau vastgesteld.

[0:34:45] Hoogleraar Jaap van der Meer, hij werd zojuist ook aangehaald, die heeft recent uitgelegd dat deze systematiek vrijwel automatisch leidt tot slechte scores voor de staat van de natuur.

[0:34:56] Aantallen vogels, vissen en bodemdieren fluctueren van naturen sterk.

[0:35:00] Daar is iedereen het over eens.

[0:35:02] En de kans dat alle soorten tegelijkertijd hun maximale niveau bereiken is vrijwel nul.

[0:35:08] Deze benadering leidt tot vergaande beperkingen voor gebruikers van bijvoorbeeld het Waddengebied.

[0:35:13] De protesten van de eilandbewoners tegen de voorgenomen gebiedssluitingen laten ook zien wat voor maatschappelijke impact dat heeft.

[0:35:20] En wanneer soorten structureel worden afgezet tegen zeer hoog gekozen referentiewaarden, wordt vrijwel ieder effect significant verklaard.

[0:35:28] En dan ontstaat er een systeem waarin steeds nieuwe beperkingen kunnen worden opgelegd.

[0:35:33] En daar maakt BBB zich grote gevolgen over, over de juridische consequenties daarvan.

[0:35:38] Want als referentiewaarden onrealistisch hoog worden vastgesteld, dan lopen vergunningaanvragen vast.

[0:35:45] Houd de minister vast aan dat uitgangspunt dat bij de aanwijzing van de natuur in 2000 gebieden is toegezegd.

[0:35:51] Ja, we gaan de natuur beschermen, maar tegelijkertijd willen we ook de ruimte laten voor bedrijvigheid en bestaand gebruik.

[0:35:58] Heeft BBB tot slot nog een aantal vragen?

[0:36:01] Heeft u, voordat u die vraag gaat stellen, een interruptie van mevrouw Vellinga Beemsterboer en daarna van de heer Grimmis?

[0:36:07] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:36:09] Nog heel even terug naar de BC-methode.

[0:36:11] Het was een interessant rond de tafel gesprek dat wij vorige week hadden.

[0:36:16] En natuurlijk fijn dat daar zoveel mensen gehoord konden worden.

[0:36:21] Maar ik wou mevrouw Weersma wel vragen, is zij zich ervan bewust dat de BC-methode slechts één van de methodes is...

[0:36:27] waarmee de ecologische staat van de zeebodem wordt gemeten?

[0:36:31] En dat het uiteindelijke oordeel op basis van al die verschillende meetmethodes wordt gegeven.

[0:36:37] Mevrouw Weersma.

[0:36:39] Ja, daar ben ik mij van bewust.

[0:36:41] Maar net als bij het one-out, all-out principe.

[0:36:45] Als vervolgens dan de meest ongunstige staat daarvan gehanteerd wordt als uitgangspunt.

[0:36:50] En de BC laat daarin gewoon een hele negatieve ontwikkeling zien.

[0:36:54] Als je kijkt naar het ISIS, die laat een heel ander beeld zien in de wetenschappelijke publicaties die zij gedaan hebben.

[0:37:03] En ik vind, als je als overheid een methode die structureel een vertekend beeld laat zien hanteert, dan moet je echt kijken, is die methode goed wetenschappelijk onderbouwd?

[0:37:15] Want wij moeten beleid baseren op onafhankelijk wetenschappelijk getoetste referentiewaarden.

[0:37:21] En de BC-methode is wel een belangrijke indicator waar de overheid het beleid op baseert.

[0:37:28] En ik vind, dan moeten we hier met elkaar wel echt kritisch kunnen kijken, kloppen die referentiewaarden.

[0:37:35] En ik zou de minister ook willen vragen of hij ervoor open staat om die te toetsen.

[0:37:42] En eventueel ook dat langs de maatstaf van ISIS te doen, wat andere lidstaten in heel Europa uiteindelijk ook doen.

[0:37:49] Vervolgvraag van mevrouw Feninga Beemsterboer.

[0:37:51] Ja, dank u wel. Dan ben ik wel benieuwd hoe mevrouw Wiersma reflecteert op het feit dat er wel zoiets is als wetenschappelijke consensus over die methode.

[0:37:59] En dat het misschien wel snel gaat om op basis van één wetenschapper die hier vorige week is aangeschoven, nu twijfel te zaaien over de methode waarover simpelweg wetenschappelijke consensus is.

[0:38:12] Ja, voorzitter. Uit de vraag blijkt dus al dat die consensus er niet is.

[0:38:18] En ik zou de heer Van der Meer, die zijn leven gewijd heeft aan onderzoek op dit terrein,

[0:38:24] zou ik niet weg willen zetten als één wetenschapper met zomaar een beetje kritiek spuien.

[0:38:30] Wageningen heeft hierover, moet ik eerlijkheid halver zeggen, enorm veel expertise in huis.

[0:38:36] En de heer Van der Meer maakt daar met zijn deskundigheid een heel belangrijk onderdeel van uit.

[0:38:42] Dus ik vind eigenlijk dat mevrouw Vellinga Beemsterboer hier iemand wegzet die aantoonbaar gewoon heel veel deskundigheid heeft op dit gebied.

[0:38:51] En het is ook niet zo dat wij zeggen die hele indicator moet weg, maar je moet een wetenschappelijke onderbouwing van zo'n indicator.

[0:38:58] Dan moeten wij met elkaar, ik kan me niet voorstellen dat iemand er tegen is om die tegen het licht te houden.

[0:39:03] En om te kijken, ja klopt dat eigenlijk wel om dat als referentiewaarde te gebruiken.

[0:39:08] Ik geloof ook niet dat de heer Van der Meer de enige wetenschapper is die hier kritiek op levert, dat zijn er meer.

[0:39:14] En dat wil per definitie dus zeggen dat die wetenschappelijke consensus die mevrouw Vellinga-Beemsterboer impliceert, er niet is.

[0:39:23] De heer Ginwis.

[0:39:26] Ja voorzitter, ik hou me niet iedere week bezig met visiemethodes.

[0:39:29] Dus ik schrok wel van wat we hier tijdens het rond de tafelgesprek kregen te horen van ecoloog Jaap van der Meer.

[0:39:37] dat deze methode niet wetenschappelijk gevalideerd is.

[0:39:41] En dat weliswaar de trend van de visstand positief is.

[0:39:45] Maar dat die, gezien de grenswaardes, om het zo te zeggen, waaraan het zou moeten voldoen,

[0:39:51] namelijk de hoofdste visstand in 40 jaar, dat het even nooit natuurlijk gaat lukken.

[0:39:55] Of dan moet je heel veel geluk hebben met het goede moment de thermometer gebruiken.

[0:40:00] Maar mijn vraag is, voor collega Wiersma en de BBB kan het al bijna geen verrassing zijn.

[0:40:06] Want zij zijn de afgelopen jaren meer dan wie ook met het natuurbeleid bezig geweest.

[0:40:11] Dus was het een verrassing voor collega Wiersma wat vorige week werd verteld door de heer Van der Meer.

[0:40:18] En als het dat niet een verrassing was, wat is daar de afgelopen jaren dan mee gebeurd?

[0:40:23] We stimuleren korte vragen, maar ook korte antwoorden, mevrouw Wiersma.

[0:40:27] Dus als u misschien iets korter kunt zijn dan het antwoord op de vorige vraag, dan komt het vastgoed.

[0:40:30] Ja, ik zou mijn best doen.

[0:40:34] Ja, kijk, John heeft eerder, of John, excuses, de vorige staatssecretaris die BBB mocht leven aan het kabinet,

[0:40:41] die heeft ook toegezegd dat hij er in ieder geval voor open stond om die BC-methode tegen het licht te houden.

[0:40:48] En om te kijken of daar validatie nodig is.

[0:40:51] Dus die toezegging is in een eerder debat gedaan.

[0:40:53] Dus ik zou de vraag ook naar de huidige minister willen verleggen of die toezegging nog steeds staat.

[0:41:01] En ja, hoe dit kabinet daartegen aankijt.

[0:41:05] Dank, en daarmee bent u ook door uw spreektijd heen.

[0:41:10] Nou, in principe, als u die in drie seconden kan stellen, dan mag u die van mij stellen, maar u bent fors door de tijd heen.

[0:41:18] Oké, nou dan stel ik de vraag, waarom heeft Nederland een verslechtering van het habitat type H1110, zanderige bodem, aan Brussel gerapporteerd op basis van deze methodiek?

[0:41:28] En hoe gaat de minister het natuurbeleid vormgeven?

[0:41:31] De BC hebben we eigenlijk wel de vraag gesteld.

[0:41:34] Dan ga ik heel hartelijk danken voor uw bijdrage, mevrouw Wiesma.

[0:41:37] En dan ga ik naar mevrouw Bekkeman van de SP.

[0:41:41] Oh, er was nog een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:41:44] Ja, voorzitter, dank. Ik had nou expres tot het eind gewacht.

[0:41:46] Want het ging natuurlijk even over de hyperfocus op stikstof en goed natuurbeheer en allerlei andere drukfactoren.

[0:41:51] En daar delen wij heel veel.

[0:41:52] Maar wat ik mis dan in het verhaal is, hoe kijkt dan de BBB wel aan tegen wat nodig is voor...

[0:41:58] Is het überhaupt nodig om stikstof te verlagen volgens de BBB?

[0:42:03] Kijk, stikstof is een van de drukfactoren en daar heeft BBB nooit een geheim van gemaakt.

[0:42:09] Maar de directe koppeling tussen dat eigenlijk iedere vorm van stikstof op dit moment onmogelijk is om te vergunnen, daar wilden wij bij weg bewegen.

[0:42:17] En ik ben eigenlijk wel blij met deze interruptie, want dan kan ik ook direct ingaan op die eerdere initiatiefnoten van BBB.

[0:42:24] Uw antwoord mag ook compact zijn, mevrouw Weersma.

[0:42:25] Van BBB en jaar 21.

[0:42:27] In het vorige kabinet hebben we op al die punten die vanuit die initiatiefnoten uitvoering geprobeerd te geven.

[0:42:33] Dat wil zeggen een hogere rekenkundige ondergrens waarmee je kleinschalige economische activiteit wel mogelijk maakt.

[0:42:40] En er zitten ook een aantal andere elementen in waarvan BBB nog steeds vindt dat dat moet gebeuren.

[0:42:47] En dat eigenlijk die vergunningverlening meer los moet komen te staan van stikstof.

[0:42:53] En dat je dus inderdaad echt de daadwerkelijke staat van de natuur meer centraal moet gaan stellen.

[0:42:58] Omdat er heel veel natuurgebieden zijn die stikstof overbelast zijn, maar die wel in een goede staat van instandhouding zijn.

[0:43:05] Tot slot, mevrouw Den Hollander.

[0:43:06] En op dit moment wordt het gewoon te veel aan stikstof opgehangen, het hele dossier.

[0:43:12] Mevrouw Den Hollander, tot slot.

[0:43:15] Wij delen, voorzitter, dat we inderdaad iets moeten doen aan het vergunningprobleem met zieken.

[0:43:18] En dat we daarbij zeker niet alleen moeten kijken naar stikstof.

[0:43:20] Maar hoever is de BBB bereid om te gaan, dat is natuurlijk wel kans op een omvangrijk antwoord.

[0:43:26] Dat realiseer ik me.

[0:43:27] Maar om daadwerkelijk die stikstofemissiedaling in te zetten.

[0:43:31] Dus gaat de BBB dan ook kijken naar bijvoorbeeld zonering?

[0:43:39] De BBB die heeft...

[0:43:41] Kijk, zonering dat is per definitie is externe werking van Natura 2000 gebieden.

[0:43:47] En wat wij wel belangrijk vinden is dat in de tijd toen de Natura 2000 gebieden werden aangewezen, gebeloofd is om dat niet te doen.

[0:43:54] Zo'n nering zou bespreekbaar zijn als het daadwerkelijk bijdraagt aan de additionaliteit in gebieden waar de hexagonen die stikstof overbelast zijn, daar daadwerkelijk van profiteren.

[0:44:06] Maar heel vaak zitten die stikstofgevoelige habitattypes, die zitten niet eens aan de rand van een natuur in het 2000 gebied.

[0:44:12] Dus je moet dan ook kijken, is het daadwerkelijk effectief?

[0:44:16] We weten ook vanuit het onderzoek wat het VU een aantal jaren geleden opgeleverd heeft, dat eigenlijk na 250 meter het al heel moeilijk is om ammoniak aan de bron toe te rekenen.

[0:44:29] Dus dat het dan meer opgaat in wat wij de stikstofdeken noemen.

[0:44:32] Dus ja, generiek stikstofemissiebeleid, maar zonering, daar ben ik wel terughoudend mee.

[0:44:37] Want dat is per definitie een externe werking waarvan beloofd is om dat niet te doen.

[0:44:41] En we zien nu ook dat dat in juridische zin ook veel gebruikt wordt nu, waardoor die vergunningverlening heel erg stagneert.

[0:44:54] En dat is waar we uit moeten.

[0:44:56] En dit zal ook, mevrouw Wisma, u komt nu tot een afronding, denk ik.

[0:45:03] En er komt ook nog een plenaire debat over stikstof, waar dit ook weer plaats kan hebben.

[0:45:06] Dus ik vraag u ook een klein beetje...

[0:45:09] Een laatste zin.

[0:45:10] Kijk, generiek stikstof-emissiereductiebeleid zijn wij nooit voor gaan liggen.

[0:45:13] Maar dat moet wel op een manier ingevuld worden dat dat haalbaar is.

[0:45:18] Dat je gaat kijken wat kunnen we doen met stal- en managementmaatregelen.

[0:45:22] Hoe zorgen we ervoor dat daarbij de bestaande bedrijfsactiviteiten ook juridisch beschermd worden.

[0:45:31] Dat er in de landbouw, als je naast die sector gaat staan, dat er heel veel mogelijk is.

[0:45:35] En daarmee, ja, u zet hier echt nu een punt, mevrouw Wiersma.

[0:45:39] Oké. Ja, punt.

[0:45:41] Wel voor dank. En dan ga ik nu wel door naar de bijdrage van mevrouw Beckerman.

[0:45:47] Ja, dank u wel, voorzitter. Ik heb vijf minuten. Ik probeer er vijf punten.

[0:45:51] Eén, natuur in steden en dorpen. Arme wijken zijn vaak warme wijken.

[0:45:56] Rijke wijken zijn vaak groener, hebben minder last van hitte, maar ook van overstromingen en droogte.

[0:46:01] In arme wijken komen hittegolven vaak extra hard aan.

[0:46:05] Zweten in kleinere, veel warmere wijken.

[0:46:09] Minder groen om af te koelen.

[0:46:11] Twee miljoen mensen van 65 jaar of ouder wonen in een huis dat te warm kan worden.

[0:46:16] Hitte discrimineert niet, maar beleid wel.

[0:46:18] Meer groen in steden en dorpen is een belangrijke oplossing.

[0:46:21] De komende jaren zouden we in moeten zetten op het vergroenen van steden en dorpen.

[0:46:25] Maar dat moeten we ook rechtvaardig doen.

[0:46:28] Arme en warme wijken prioriteren.

[0:46:31] Wat gaat het kabinet hier aan doen?

[0:46:33] 2. De staat van de natuur. We moeten onze natuur versterken. Heel veel Nederlanders waarderen de natuur, maar doet het kabinet dat ook voldoende?

[0:46:43] Als we van het stikstofslot willen, dan is versterken van de natuur ook cruciaal. Maar daar wringt het ook. Een aantal vragen.

[0:46:50] De kosten voor natuurbeheer zijn de afgelopen jaren sterk gestegen worden. Net ook in een interruptiedebatje natuurgebieden die gewoon te koop worden gezet.

[0:46:58] Maar die gestegen kosten worden niet vergoed. Er is structureel 200 miljoen nodig en voor 2026 heeft het kabinet in de voorjaarsnota 16 miljoen extra opgenomen, wat natuurlijk goed is, maar er is 32 miljoen nodig. Wat gaat het kabinet hier aan doen, ook richting de begroting?

[0:47:16] In 2013 is afgesproken dat Natuurnetwerk Nederland in 2027 afgerond zou moeten worden.

[0:47:25] Dat is volgend jaar, maar uit de voortgangsrapportage blijkt dat in het huidige tempo dit nog tot 2040 duurt.

[0:47:34] Hoe gaat het kabinet zorgen voor versnelling?

[0:47:37] En het is heel mooi dat in het coalitieakkoord staat dat er nieuwe afspraken worden gemaakt voor de periode na 2027.

[0:47:44] Maar hoe gaat het kabinet nu wel zorgen dat afspraken goed geborgd worden?

[0:47:50] En dan over agrarisch natuurbeheer.

[0:47:53] Ja, hier is gewoon brede steun voor in de Kamer.

[0:47:56] Daar zit geen polarisatie op, maar tegelijkertijd is hier gewoon langjarige zekerheid nodig.

[0:48:04] Tegelijkertijd zie je dat gewoon regelingen die bestaan steeds complex zijn, tijdelijk zijn, ondergefinancierd zijn.

[0:48:11] Hoe staat het nieuwe kabinet hierin?

[0:48:15] Dan natuurbranden, daar hebben veel collega's al wat over gezegd.

[0:48:18] Dat hangt natuurlijk ook direct samen met de staat van onze natuur.

[0:48:22] Het groeiende probleem van natuurbranden.

[0:48:25] Afgelopen tijd zijn er verschillende grote natuurbranden geweest.

[0:48:28] Mede veroorzaakt en soms ook door oefeningen van defensie in zeer droge periodes.

[0:48:33] Dat is wel echt waanzinnig.

[0:48:35] Maar de kans op grote natuurbranden neemt toe en de overheid is daar nog niet voldoende op voorbereid.

[0:48:40] Zei de SGP net ook, het is mooi dat er aan afspraken en plannen gewerkt wordt, maar zijn de benodigde middelen en capaciteit beschikbaar?

[0:48:49] 45 miljoen per jaar is volgens experts nodig, gaat het kabinet hiervoor zorgen.

[0:48:54] En begin 2026 zou het expertisecentrum Natuur branden van start gaan, maar dat is geweest begin 2026.

[0:49:03] Is dit uitgesteld, wanneer kunnen we dit verwachten?

[0:49:05] En welke stappen worden inmiddels genomen om de systematische dataverzameling over natuurbranden wettelijk te borgen?

[0:49:13] Dan vier, de Waddenzee.

[0:49:17] Drie jaar op rij is Nederland gewaarschuwd door het VN Werelderfgoedcomité dat de Waddenzee haar status als UNESCO Werelderfgoed kan verliezen.

[0:49:27] We doen nog steeds onvoldoende om de Waddenzee te beschermen.

[0:49:30] En voorzitter, na echt een lange uitputtende strijd is het gelukt om gaswinning tegen te houden.

[0:49:38] Dat is heel fijn en toen leek er ook even hoop dat dit het einde zou zijn.

[0:49:43] Maar nu blijkt er weer een nieuwe aanvraag met potentieel grote gevolgen, uitbreiding van de zoutwinning.

[0:49:49] En het gaat om een gebied bij de ballastplaat, een ondiep deel van de Waddenzee.

[0:49:54] Natuurorganisaties vrezen dat de bodem met 1,6 meter kan gaan dalen.

[0:50:00] En al in 2024 vroeg dat Werelderfgoedcomité echt heel dringend aan Nederland stop met die zoutwinning of verminder het drastisch, de bestaande winning.

[0:50:15] En in plaats van daarna te luisteren komt er nu dus een nieuwe aanvraag.

[0:50:18] En in de rechtbank Noord-Nederland heeft eind vorig jaar gezegd dat de staatssecretaris de mogelijke nadelige gevolg van mijnbouwactiviteiten op de Waddenzee onvoldoende in overweging had genomen.

[0:50:28] En dan vragen we aan dit kabinet, waarom heeft het kabinet toch een voorlopige vergunning gegeven?

[0:50:35] Wat is er nodig daarop terug te komen?

[0:50:37] Voorzitter, ik zie dat 5,25 minuten te ambitieus waren.

[0:50:40] Ik zie dat ik nog acht seconden heb.

[0:50:42] Ik laat die vijf dus zitten, maar mag ik dan één zin nog zeggen?

[0:50:45] En dat is, ik dacht, ik hoorde dat net, dat heftige nieuws over Caroline.

[0:50:49] Als we hier toch vandaag met die commissie LVWN, zullen we niet een kaartje sturen vandaag met z'n allen.

[0:50:54] Gaan we regelen.

[0:50:55] Gaan we regelen.

[0:50:56] En veel dank aan mevrouw Perkeman.

[0:50:59] Ik zie geen interrupties, dus dan ga ik naar mevrouw Den Hollander voor uw termijn.

[0:51:04] Dank, voorzitter.

[0:51:05] Voorzitter, volgens de dikke van dalen is de definitie van natuur alles op aarde wat niet door de mens is gemaakt.

[0:51:11] In Nederland is strikt genomen geen enkele natuur meer die volledig onaangetast is door de mens.

[0:51:16] Zelfs de meest wilde natuurgebieden in Nederland zijn ooit gevormd, beheerd of aangelegd door menselijk ingrijpen,

[0:51:21] zoals ontginning, inpoldering of watermanagement.

[0:51:24] Hiermee wil ik geen sinds de waarde van natuur ontkrachten.

[0:51:27] Hoewel er in Nederland geen ongerepte wildnis is, zijn er wel gebieden die zo worden beheerd dat ze ecologisch gezien functioneren als wilde natuur.

[0:51:34] Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan de Veluwe, de Waddenzee, maar ook andere prachtige gebieden in Nederland.

[0:51:39] Zonder dit beheer zal de natuur echter veranderen.

[0:51:41] De natuur is namelijk niet in beton gegoten, het is een dynamisch systeem.

[0:51:45] Goed natuurbeheer vraagt mij te inzien dan ook een goede wijze van omgang met deze dynamiek.

[0:51:50] Mijn eerste vraag aan de minister is of hij met de VVD van mening is dat natuur een dynamisch systeem is

[0:51:54] en dat natuurbehoud en natuurherstel alleen mogelijk en zinvol is met een duidelijk kader voor natuurbeheer.

[0:52:01] Het ingewikkelde aan het debat over natuur is dat iedereen een ander beeld heeft van natuur.

[0:52:04] Dat kan een kwestie van smaak zijn, van ecologische kennis of van het wegen van belangen.

[0:52:08] En die belangen zijn natuurlijk voor iedereen anders.

[0:52:11] Voor de VVD is het belangrijk om bij het nastreven van natuurdoelen in ieder geval inzicht te krijgen in de daadwerkelijke staat van de natuur.

[0:52:17] Maar hoe bepaal je dan wat die daadwerkelijke staat van de natuur is?

[0:52:20] En dat is geen simpele vraag.

[0:52:21] Want ook binnen de wetenschap is er veel discussie over hoe je metingen uitvoert, hoe je doelen stelt en hoe je bepaalt of de doelen wel of niet behaald zijn.

[0:52:28] Tijdens de ronde tafelsprek over toekomst van visserij vorige week, hebben we het net over gehad, uit de emeritus hoogleraar Jaap van der Meer bijvoorbeeld stevige kritiek op de BISI-indicator.

[0:52:36] Die door de overheid wordt gebruikt om de ecologische toestand van de Wadden en Noordzeewodem te beoordelen.

[0:52:41] Volgens hem is deze methodiek onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd.

[0:52:44] En dit terwijl een internationaal gepubliceerde RBS methodiek juist concludeert dat de Noordzee als geheel voldoet aan een positieve milieutoestand.

[0:52:53] U heeft een interruptie van mevrouw Bromet.

[0:52:55] Ik denk dat we een lange bel hebben, dus laten we heel even...

[0:52:59] Zal ik er doorheen praten?

[0:53:01] Als u het oké vindt om er doorheen te praten, mag u er maar doorheen praten.

[0:53:04] De vraag is eigenlijk, onder het regime van nota bene een VVD-bewindspersoon is de ecologische autoriteit ingesteld.

[0:53:12] Blijft die ingebreken?

[0:53:16] Mevrouw de Nollander.

[0:53:18] Dat is een hele goede vraag, voorzitter.

[0:53:20] Of die in gebreken blijft, weet ik niet.

[0:53:21] En ik ben juist heel erg nieuwsgierig wat dus daar alle uitkomsten van zijn.

[0:53:25] En hoe die dan weer worden beoordeeld.

[0:53:27] En ook hoe basis daarvan beleid wordt bepaald.

[0:53:29] Dus daar wil ik graag de komende periode verder over in gesprek.

[0:53:33] Mevrouw Bromert.

[0:53:34] Ja, voorzitter.

[0:53:34] Ik vraag het omdat er heel vaak twijfel wordt gezaaid over of het wel zo slecht gaat met de natuur.

[0:53:39] Terwijl heel veel zijn op rood staat bij die rapportages.

[0:53:42] Dus ik zou de VVD dan toch ook wel willen vragen om daar eens naar te kijken.

[0:53:46] Voordat er een vraag aan de minister gesteld wordt.

[0:53:51] Voorzitter, het leuke van het zijn van Kamerlid is dat je gewoon in de gelegenheid moet om vragen te stellen aan de minister.

[0:53:55] Hoe de minister ergens tegenaan kijkt.

[0:53:56] En dat helpt ons uiteindelijk ook bij meningsvorming.

[0:53:59] Zo is het.

[0:54:01] Vervolgt uw betoog.

[0:54:03] Mijn vraag was dus ook hoe kijkt de minister naar deze kritiek.

[0:54:05] En welke gevolgen zou het hebben voor beleid en vergunningverlening als de kritiek eventueel terecht blijkt te zijn.

[0:54:10] En ook de documentaire Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid.

[0:54:12] Geeft een aantal treffende voorbeelden van het feit dat natuur niet maakbaar is.

[0:54:15] Maar het goed natuurbeheer wel op korte termijn al duidelijk vooruitgang kan laten zien.

[0:54:21] Hoe heeft de minister documentaire ook gezien en wat zijn reactie hierop?

[0:54:25] Voorzitter, in het kader van ruimtelijke ordening is de VVD van mening dat het belangrijk is om keuzes te maken voor Nederland.

[0:54:30] Zoals Remkes in 2020 al heeft gezegd, niet alles kan overal.

[0:54:34] Het lijkt ons goed om te bepalen waar in Nederland ruimte is voor natuur en waar ruimte is voor landbouw en andere functies.

[0:54:41] De innovatieve ontwikkelingen in de landbouw hebben ertoe geleid dat er een veel kleiner areaal nodig is voor voedselproductie.

[0:54:46] waardoor wellicht ook daarbuiten meer ruimte kan ontstaan voor natuurontwikkeling.

[0:54:49] Maar het is dan wel belangrijk om keuzes te maken in waar bijvoorbeeld ook economie voorrang krijgt.

[0:54:54] Kan de minister aangeven of hij voornemens is om ook waar nodig gebruik te maken van de afwijkingsbepaling

[0:54:58] die toestaat dat in specifieke gebieden buiten Natura 2000 verslechtering van natuur wordt toegestaan

[0:55:03] mits de algehele toestand van het habitat type of leefgebied op landelijk niveau niet verslechterd.

[0:55:09] Voorzitter, een van de drukfactoren op de natuur is de aanwezigheid van invasieve exoten.

[0:55:14] Invasieve exoten verdringen inheemse soorten en veroorzaken schade aan natuur, economie en veiligheid of aan de gezondheid van mens en dier.

[0:55:20] De Europese Unielijst van invasieve exoten bevat momenteel 98 soorten en hiervan komen ongeveer 50 tot 55 soorten in het wild in Nederland voor.

[0:55:29] De VVD vindt dat soorten die hier niet thuishoren effectief bestreden moeten worden, maar de handvraag is wie draait op voor de kosten van bestrijding en of beheer van deze invasieve exoten.

[0:55:38] In de baas wordt gedragen door de eigenaar, beheerder of verantwoordelijke overheid van de grond waar de exot zich bevindt.

[0:55:43] Vaak de provincie, waastschap, gemeente, terreinbeheerder of een individuele burger.

[0:55:46] Door de versnipperende financiële verantwoordelijkheid wordt ook vaak naar elkaar gewezen en voelt uiteindelijk niemand zich echt verantwoordelijk.

[0:55:52] Maar daar is wel een uitzondering, want volgens de Europese exoteverordening is het rijk verantwoordelijk voor het nemen van eliminatie en beheermaatregelen voor soorten die onder de visserijwet vallen, waaronder de uitheemse rivierkreeften.

[0:56:03] Is er een plan om problemen met rivierkreeften aan te pakken, zowel wat betreft eliminatie als beheer?

[0:56:08] Welke instrumenten wil de minister gaan inzetten en welk budget wordt daarvoor ingezet?

[0:56:12] En wat is de relatie tussen deze aanpak en het landelijk aanvalsplan Exoten, wat is uitgerold?

[0:56:17] In de verzaalde brief Natuur is de minister ook ingegaan op het doden van Exoten en de uitdaging waar dierenhulpverleners tegenaan lopen.

[0:56:23] Omdat de minister na de zomer reageert op de zienswijze van het RDA over het doden van Exoten, bewaar ik mijn vragen over dit onderwerp tot nadat deze brief naar de Kamer is gestuurd.

[0:56:31] En dan tot slot, voorzitter.

[0:56:32] Is het goed om even stil te staan bij het optreden van natuurbranden?

[0:56:36] Want ondanks de inzet ter voorkomen van natuurbranden hebben we de laatste weken weer een aantal forse natuurbranden meegemaakt.

[0:56:41] Gemeenten, veiligheidsregio's en provincies staan aan de lat om grip te krijgen op natuurbranden en risicovolle situaties goed te beheersen.

[0:56:48] Maar natuurbrandbeheersing gaat ook samen met goed natuurbeheer en een helder financieel kader.

[0:56:52] Kan de minister aangeven of het onderwerp natuurbranden wordt meegenomen in de samenhangende aanpak voor land met natuurstikstof of wellicht in het concept natuurplan en of er ook middelen hier aangekoppeld zijn?

[0:57:00] Dank u, voorzitter.

[0:57:01] En dank aan u, mevrouw Den Hollander.

[0:57:04] Meneer Koreva, aan u het woord.

[0:57:06] Dank u wel, voorzitter.

[0:57:08] In dit commissiedebat ga ik me richten op een aantal onderwerpen.

[0:57:10] En aan het begin wil ik een punt maken van goed beheer in natuurgebieden.

[0:57:14] Voor iedereen is dat van belang.

[0:57:16] En ik ondersteun oproepen om met effectgerichte maatregelen natuurgebieden naar een gunstige staat te bewegen met voldoende budget.

[0:57:24] Zodat de boswachter kan boswachteren en de boer kan boeren, die daaromheen weer beweegt.

[0:57:30] Allereerst het ANLB. Agrarisch natuurbeheer is belangrijk voor zowel behoud en herstel van natuur als voor het verdienvermogen van boeren.

[0:57:38] Vergoedingen voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer moeten voldoen aan staatssteunregels.

[0:57:43] Verplichtingen die aan boeren worden opgelegd mogen niet vergoed worden.

[0:57:47] Subsidiering rondom Natura 2000-gebieden is daarmee lastig.

[0:57:50] Het aanpassen en herzien van de huidige Europese beleidskades kan pas richting de nieuwe GLB-periode per 2028.

[0:57:58] Wel kan gekeken worden hoe boeren binnen de bestaande regels gecompenseerd kunnen worden.

[0:58:03] Een mozaïektoeslag, een bedrijfstoeslag van een bepaalde combinatie van pakketten kan daarin voorzien.

[0:58:09] Een vraag aan de minister.

[0:58:10] Kan de minister de mogelijkheid om een mozaïektoeslag in te zetten onderzoeken en de Kamer informeren hoe dat kan worden toegepast?

[0:58:16] En als de mozaïektoeslagen betaald moeten worden vanuit het extra budget dat voor het agrarisch natuurbeheer gelabeld is,

[0:58:23] heeft dat als consequentie dat er minder hectares gerealiseerd worden.

[0:58:27] Dat is vanuit doelbereik onwenselijk.

[0:58:30] Vraag aan de minister.

[0:58:31] Kan de minister onderzoeken of deze mozaïektoeslag gefinanceerd kan worden vanuit het budget dat gelabeld is voor de gebiedsgerichte aanpak slash zonering.

[0:58:39] Zodat het niet ten koste gaat van de uitbreiding van agrarisch natuurbeheer.

[0:58:42] Meneer Koorvaar, u heeft eerst nog even een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:58:48] Heer voorzitter, er is ook al te weinig tijd om alles te brengen wat je wilt brengen.

[0:58:51] Dus dat geeft mij de gelegenheid om heel kort ook even in te gaan op het ANLB geld.

[0:58:54] En ziet de heer Korevaar ook een kans voor voedselbossen binnen die ANLB-budgetten?

[0:58:59] Want ook dat zou dan door de minister moeten worden aangereikt.

[0:59:03] Hoe kijkt het CDA daartegen aan?

[0:59:06] U mag even uw microfoon aanzetten.

[0:59:09] Dank u wel voor de vraag.

[0:59:10] Nou, ik denk dat we met z'n allen op zoek zijn ook naar op het moment dat we rond Nature 2000 gebieden gaan kijken naar opties.

[0:59:19] Dat voedselbossen een optie is.

[0:59:21] En wat mijn pleidooi eigenlijk is, is dat agrijs, natuur en landschapsbeheer ook in die zones ook een optie zouden moeten zijn.

[0:59:29] En ik denk dat het budget wat ervoor beschikbaar is, ook wat we in het coalitieakkoord hebben opgeschreven,

[0:59:34] eigenlijk al aan de lage kant is, als we echt gewoon richting doelbereik willen komen.

[0:59:41] Dus om een antwoord te geven op uw vraag, ik wil het niet uit het A of B geld betalen,

[0:59:46] maar ik zou het meer uit de gezoneerde aanpak willen halen.

[0:59:49] Dan heeft nog een interruptie van de heer Boomsma en daarna van de heer Ginwis.

[0:59:53] Meneer Boomsma.

[0:59:54] Welke bomen moeten dan in het voedselbos?

[0:59:59] Nou, kijk, welke bomen moeten dan in het voedselbos?

[1:00:03] Nou, ik heb me hierin verdiept, zoals ook een aantal andere mensen hier in de Kamer.

[1:00:08] En ik kan niet zeggen van welke bomen dat erin moeten, maar de grap is wel dat zo'n voedselbos, zeker langs natuurgebieden, voor heel veel diversiteit zorgen.

[1:00:18] En wat zie je dan? Dat bepaalde soorten uit zo'n natuurgebied juist ook, met name trekt het heel veel vogelsoorten ook aan, juist ook een deel van hun voedsel ook uit dat voedselbos halen.

[1:00:28] Ik denk dat je er expertise voor nodig hebt. Ik zou er ook wel open voor staan om daar meer ontwikkeling in te hebben, om die expertise ook verder te brengen.

[1:00:36] Maar ik geloof dat je minimaal 13 soorten moet hebben.

[1:00:39] En als u met mij zou willen bomen, meneer Boomsma, over welke soorten, dan ga ik daar natuurlijk graag met u over in gesprek.

[1:00:45] Heel goed. Nou, meneer Gimmies, heeft u ook nog wat te bomen met meneer Korovar?

[1:00:50] Ja, maar ik ga dan wel weer terug naar het agrarisch natuur- en landschapsbeheer.

[1:00:54] De vrijwilligheid, verplichtingen, dat soort dingen.

[1:00:56] Want mijn vraag, ik deel namelijk met meneer Korovar heel erg, en dat weet hij ook, en dat weet de minister ook,

[1:01:02] dat er een risico is bij alle verplichtingen die we aan boeren mogelijk gaan opleggen in al dan niet te zoneren gebieden,

[1:01:10] is dat het zich moeilijk verhoudt met de staatsteunregels van Europa.

[1:01:13] En dus dat je dan in de knel komt met afspraken die je op basis van vrijwilligheid maakt, zoals in het ANLB.

[1:01:19] Is de mozaïektoeslag de panacee, het wondermiddel waarmee we dat kunnen omzeilen?

[1:01:26] Begrijp ik dat goed?

[1:01:28] Nou, ik heb aanwijzingen dat het een optie zou kunnen zijn.

[1:01:30] Dus een nogmaals mozaïektoeslag, dat is een combinatie van pakketten, waardoor je wel een bepaald doelbereik haalt.

[1:01:37] En iets wat je ook nodig hebt, soms ook om additionaliteit ook in te vullen.

[1:01:41] Dus het zou een optie kunnen zijn.

[1:01:43] En vandaar ook mijn verduidelijkende vraag richting de minister.

[1:01:46] Hoe kijkt de minister daar tegenaan?

[1:01:48] En waar de achtergrond van mijn vraag ook zat, zeg ik tegen de heer Grimmis, is...

[1:01:53] Ik zou het wel heel mooi vinden als er ook voldoende budget is.

[1:01:56] Dus laten we ook kijken naar het geld wat gereserveerd is bij de lijn gezoneerde gebieden.

[1:02:02] Vervolgvraag van meneer Grimmis.

[1:02:03] Ja, voorzitter, ik ben erg blij met dit antwoord en steun hiervoor.

[1:02:07] En ik kijk uit naar een welwillende reactie van de minister.

[1:02:09] Mijn aanvullende vraag is nog wel, want dat is inderdaad, denk ik, terecht te constateren van collega Korenvaart...

[1:02:13] dat in het coalitieakkoord agrarisch natuur en landschapsweer niet rijkelijk is bedeeld.

[1:02:17] En is het met mij eens dat we er alles aan moeten doen dat niet al het A en LB geld dat er is voor boeren en natuur...

[1:02:25] wordt opgebrand in zogenaamd door ons hier in Den Haag bepaalde, of bij de provincie bepaalde prioritaire gebieden...

[1:02:31] waardoor gebieden waar boeren misschien niet met een prioritaire opgave, het gebied van water of natuur zitten...

[1:02:36] wel kunnen bloeien als het gaat om de zorg voor natuur op hun bedrijf.

[1:02:43] Via het ANLB.

[1:02:44] En ik hoor nu al zorgwekkende geluiden.

[1:02:46] En die kent de heer Korevaar ook van gebieden waar er geen euro bij gaat komen de komende jaren.

[1:02:51] Waardoor boeren die zich hebben aangemeld voor ANLB gewoon, ja, hoe zeg ik dat netjes?

[1:02:57] In ieder geval er niks mee kunnen doen de komende jaren met die ambitie.

[1:03:01] Dank. En dat was uw laatste interruptie, meneer Geenwis.

[1:03:05] Nou, allereerst, volgens mij zat er een, ja, de hoeveelheid agrarisch natuurbeheer middelen zijn lager dan in het vorige kabinet.

[1:03:14] We hebben ook vastgesteld bij een vorig debat, en daar heeft de heer Grimmis ook een vraag over gesteld,

[1:03:20] van zullen we dan wel dat ANOB-geld aan ANOB-doelen besteden?

[1:03:24] In plaats van dat als een soort van tof potje te beschouwen waar we alles uit kunnen betalen.

[1:03:29] Daar vinden we consensus.

[1:03:31] Waar ik ruimte zoek is juist ook om die doelen ook te kunnen halen, maar dan vanuit een ander gelabeld potje.

[1:03:37] Dus nou, daar vinden we elkaar. Dat is ontzettend fijn.

[1:03:40] En dan richting het tweede deel van uw vraag.

[1:03:43] Daar gaat nou net mijn laatste stukje over dat ANLB over.

[1:03:46] Dus als u nog even geduld hebt en wellicht dan nog een vraag vraag ik permissie hierom.

[1:03:50] Oh dat mag niet meer.

[1:03:51] Zal ik dan gewoon dit, volgens mij geef ik daar antwoord op.

[1:03:55] Gaat u vooral betoog vervolgen?

[1:03:57] We ontvangen signalen dat bij de verdeling van extra middelen voor ANLB de compacte focus ligt op grutto kerngebieden en zones rond Natuur 2000 gebieden.

[1:04:05] Terwijl de opgave ook ligt bij akkervogels en soorten van dooraderde gebieden.

[1:04:09] Vraag aan de minister. Waarop baseert de minister de keuze om de extra ANLB-middelen primair in te zetten voor grutto-kerengebieden en natura 2000-overgangszones?

[1:04:18] En kan de minister aantonen dat dit ecologisch de meest effectieve besteding is?

[1:04:22] Dan nog een korte vraag over groene boa's.

[1:04:24] In het begrotingsdebat heb ik gevraagd hoeveel het staat met de uitvoering van een motie over boa-capaciteit.

[1:04:30] Neemt de minister de gevraagde 10 miljoen voor de toezicht en handhaving door groene boa's mee in een verkenning naar de inzet van de middelen uit het coalitieakkoord?

[1:04:38] Dan over jacht- en faunabeheer.

[1:04:41] Er worden tientallen miljoenen aan compensatie door provincies uitgekeerd voor schade door ganzen en invasieve exoten.

[1:04:47] De kosten voor schade door ganzen en exoten zoals de rivierkreef blijft groeien.

[1:04:51] De rek is eruit.

[1:04:52] Zowel boeren als natuurorganisaties willen de impact van ganzen en invasieve exoten beperken.

[1:04:58] Effectief populatiebeheer dreigt niet alleen bij aan een lagere schadeuitkering,

[1:05:02] maar kan ook ruimte creëren voor natuurrestel en betere kansen voor weidevogels.

[1:05:06] Een vraag. Hoe kijkt de minister aan tegen een landelijke beheerstrategie van de gans met onder andere landelijke populatiedoelen en prioritering van populatiebeperkingen?

[1:05:15] Nog een vraag. Er wordt een verdubbeling van faunaschade voorzien richting 2030.

[1:05:19] Deelt de minister de opvatting dat meer landelijke regie nodig is om deze ontwikkeling te keren?

[1:05:24] En hoe wil de minister dit vraagstuk meenemen in de aangekondigde stelselherziening van de jachten en het faunabeheer?

[1:05:29] En op steeds meer plekken, een volgende vraag, oh dat is geen vraag, op steeds meer plekken wordt ganzenbeheer inclusief verwerking succesvol opgeschaald.

[1:05:38] Tegelijkertijd verdwijnt een groot deel van de geschoten ganzen nog altijd in de afvalbak, terwijl het waardevol eiwitrijk vlees betreft.

[1:05:45] Een vraag aan de minister. Deelt de minister de opvatting dat het maatschappelijk moeilijk uitlegbaar is dat de geschoten ganzen worden vernietigd terwijl benutting voor consumptie beperkt van de grond komt?

[1:05:55] Wat kan de minister hier dan doen?

[1:05:57] Wat ook moeilijk uitlegbaar is, is het moeizaam beheer van rivierkreeften en de immense schade die daarmee gepaard gaat.

[1:06:03] De oevers storten in, zonlicht kan niet meer bij de bodem en planten worden weggevreten.

[1:06:08] Een vraag. Kan de minister aangeven welke invloed dit heeft op de kaderrichtlijn waterdoelen?

[1:06:13] En wilt u met een concreet actieplan komen als resultaat van het aanvalsplan?

[1:06:18] Een laatste stukje over de wadden, voorzitter.

[1:06:21] We leven in een land waarin we op een klein stuk grond continu balans zoeken tussen natuur, ruimte en leefbaarheid.

[1:06:26] Voor het CDA bestaat dat naast elkaar en vergt dat de hele tijd afweging.

[1:06:30] Voor het beleidskader natuurwaddenzeegeld dat ook.

[1:06:33] In de reactie van de minister op de schriftelijke inbreng van de vereniging Waddengemeente en de lokale overheden

[1:06:38] staat dat sociaal-economische afwegingen gemaakt zullen worden nadat de beleidsopgaven en maatregelen duidelijk zijn.

[1:06:44] Het CDA wil dat leefbaarheid en sociaal-economische belangen aan de voorkant afgewogen worden en niet als sluitstuk worden gebruikt.

[1:06:52] Mijn laatste vraag luidt aan als volgvoorzitter.

[1:06:54] Kan de minister toezeggen dat hij voor het vaststellen van de beleidsopgave de sociaal-economische effecten duidelijk heeft en niet daarna?

[1:07:01] Dank u wel.

[1:07:02] Dank u wel, meneer Korevaar.

[1:07:05] Meneer Jansen, woordjes aan u.

[1:07:09] Voorzitter, vandaag spreken we over het natuurbeleid dat de Nederlander vooral drie dingen vertelt.

[1:07:13] U mag niks meer, het kost uw bakker met geld en we doen het omdat Brussel het zegt of omdat het onszalige kabinet het wil.

[1:07:20] De PVV ziet de minister die gevangen zit in een papieren werkelijkheid van biodiversiteitsdoelen en de stelverordeningen,

[1:07:26] terwijl de praktijk op het land en op het water volledig wordt genegeerd.

[1:07:29] Het internationaal dashboard biodiversiteit blijkt dat zeven van de veertien doelen steeds verder uit zicht raken.

[1:07:35] In plaats van de hand in eigen boezem te steken en te zeggen we stoppen met deze onzin,

[1:07:40] suggereert het IBBO nog meer sturing vanuit het Rijk en zonders rond natuurgebieden waar boeren alleen nog maar biologisch mogen werken.

[1:07:46] Mijn vraag aan de minister.

[1:07:48] Bent u bereid om de onhaalbare 2030-doelen officieel te laten varen?

[1:07:52] Of blijft u de Nederlandse burger voorliegen met beleid dat op papier prachtig is,

[1:07:56] waarin de praktijk alleen maar leidt tot meer juridische sloten op de deur?

[1:07:59] En dan de natuur- en stelvoordening.

[1:08:02] Het programmaplan heet dan wel Samen, Sober en Realistisch.

[1:08:06] We weten allemaal wat dat betekent.

[1:08:08] Een nieuwe stikstofcrisis in de dop.

[1:08:10] De verplichtingen gaan verder dan alleen nature 2000-gebieden

[1:08:13] en raken straks elke bos, elke sloot en elk landbouwgebied.

[1:08:17] De provincies geven nu al aan dat de middelen tekort schieten en dat de doelen niet worden gehaald.

[1:08:21] Mijn vraag aan de minister, hoe gaat u voorkomen dat deze verordening Nederland weer volledig op slot zet?

[1:08:27] Mijn volgende punt betreft de jagers.

[1:08:29] De PVV vindt dat we jagers moeten koesteren als gratis beheerders van onze natuur.

[1:08:34] In plaats daarvan zien we dat de wildlijst onder druk staat

[1:08:36] en de jacht op hazen en konijnen in verschillende provincies is gesloten op basis van wankele data.

[1:08:42] Ondertussen schieten de kosten voor faunusschade en de overlast door invasieve exoten door het dak.

[1:08:47] Mijn vraag aan de minister.

[1:08:49] Waarom duurt die stelselwijziging zo lang?

[1:08:51] Kunt u garanderen dat er een lijst met bejaagbare soorten komt, waarbij jagers gewoon hun werk kunnen doen,

[1:08:56] zonder dat ze voor elk schot eerst een hele berg aan vergunningen moeten invullen?

[1:08:59] En u heeft hierover een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[1:09:03] Voorzitter, niet hierover, maar over het eerste stukje, natuurherstelverordening.

[1:09:07] De BVV stelt een aantal vragen aan de minister.

[1:09:09] De minister vindt dat we niet gewoon moeten stoppen.

[1:09:10] Maar wat vindt de PVV dan dat we moeten doen met de natuurdoelen?

[1:09:19] Voorzitter, volgens mij heeft de VVD net zelf in haar betoog aangegeven dat een groot deel van de natuur in Nederland mede door de invloed van de mens komt.

[1:09:26] En wij hebben altijd de stelling gehad dat natuur ontstaat vanzelf.

[1:09:30] En alles waar de mens de hand in heeft, hebben we eigenlijk te maken met parken of dierentuinen.

[1:09:34] Denk aan de Oostvadersplassen is mede tot stand gekomen doordat wij daar een industrieterrein wilden realiseren.

[1:09:40] Want het uiteindelijk niet van de grond is gekomen, daar ontstaat natuur en vervolgens roepen wij, het is een nationaal park.

[1:09:46] Er staan hekken omheen, dieren kriperen daar, moeten iedere winter worden bijgevoerd of afgeschoten.

[1:09:50] Nou, dat is dus in mijn optiek geen natuur.

[1:09:54] De vrouw de Nollander.

[1:09:56] Voorzitter, ik deel met de heer Jans dat de Oostvaardersplassen niet het beste voorbeeld is wat we in Nederland hebben qua natuur.

[1:10:03] Maar er zijn volgens mij ook wel goede en mooie natuurgebieden.

[1:10:06] Maar mijn vraag was, wat vindt de heer Jans dat we moeten doen met de natuurstelverordening?

[1:10:10] Die is aangenomen in Europa en waar we ons aan te houden hebben.

[1:10:13] Meneer Jansen.

[1:10:14] Ja, voorzitter. Volgens mij weet de VVD heel goed hoe wij denken over Europa.

[1:10:19] De EU, laat ik het dan maar zo zeggen, want Europa is prima.

[1:10:21] De EU is een drama.

[1:10:23] Ik denk dat alles waar de EU ons dwingt op nationaal beleid in te voeren,

[1:10:28] wat niet beter is voor Nederland dan wat we zelf zouden kunnen bedenken, daar heb ik moeite mee.

[1:10:37] Vervolgt uw betoog, meneer Jansen.

[1:10:40] Ja, voorzitter. Uit het rapport van Berenschot blijkt dat het natuurbeleid een bodemloze put is.

[1:10:45] Provincies geven structureel meer uit dan ze krijgen en voor het realiseren van het natuurnetwerk Nederland

[1:10:50] grapen er gaten van miljarden euro's.

[1:10:52] Mijn vraag, waarom blijven we nieuwe natuurgebieden inrichten als we de bestaande natuur niet eens kunnen betalen?

[1:10:58] Is de minister bereid om de ontwikkelopgave van het NNN te staken

[1:11:02] totdat het huisartboekje van de bestaande natuur überhaupt op orde is?

[1:11:06] Onze garnadevissers lijken onder deze minister de garnadeklap te krijgen.

[1:11:09] U laat een derde van de actieve vloot saneren.

[1:11:12] Tevens gooit u delen van de westelijke Waddenzee op slot van onze vissers.

[1:11:15] Mijn vraag aan de minister.

[1:11:17] Waarom offert u onze trotse vissersvloot op aan de grillen van radicale milieuclubs die niet eens aan tafel willen blijven zitten?

[1:11:23] En bent u bereid de voorgenomen sluitingen in de Waddenzee onmiddellijk terug te draaien?

[1:11:28] Voorzitter.

[1:11:29] De agrarische sector wordt door dit kabinet behandeld als een hinderlijke onderbreking van de natuur.

[1:11:33] in plaats van de sector die ons land te eten geeft.

[1:11:36] Uit het Beerschootrapport blijkt dat we de komende jaren koersen op een areaaluitbreiding van extensieve landbouw

[1:11:42] van 200.000 tot 650.000 euro of hectare om aan de Brusselse doelen te voldoen.

[1:11:47] Dat is geen beleid, dat is een keiharde, koude sanering van onze productieve landbouwgrond onder het mom van natuurherstel.

[1:11:54] Boeren worden gedwongen om parkbeheerders te worden via het agrarisch natuurbeheer,

[1:11:58] terwijl de baas van hun bedrijfsvoering wordt uitgehold.

[1:12:01] De minister suggereert zelfs sturende zones rond de natuurgebieden waar boeren alleen nog maar biologisch mogen boeren.

[1:12:07] Dit is wat ons betreft pure dwang vanuit een ifoerde toren.

[1:12:11] Ondertussen betalen diezelfde boeren de rekening voor de falende faunabeheersing.

[1:12:15] De schade tegemoetkomingen voor gewassen, vooral door de grauwe gans, zijn geëxplodeerd naar tientallen miljoenen per jaar.

[1:12:21] Dit geld had naar echte innovatie kunnen gaan, maar verdwijnt nu in de mage van beschermde ganzen.

[1:12:26] En nu heeft ze een interruptie van de heer Korevaar.

[1:12:29] Ik was wel even benieuwd of de heer Jansen een hekel heeft aan biologische boeren.

[1:12:36] Volgens mij heeft de heer Jansen en ook zijn partij geen hekel aan biologische boeren.

[1:12:43] Ik denk alleen dat je boeren de vrijheid moet geven om datgene te doen wat zij zelf willen.

[1:12:50] Meneer Korvaar.

[1:12:52] Dank u wel voorzitter. Begrijp ik dan goed dat ook biologisch boeren een optie is voor de heer Jansen?

[1:13:00] Voorzitter, volgens mij ben ik zelfs op bezoek geweest bij biologische boeren.

[1:13:03] En wat mij betreft, ik herhaal mijn antwoord van net, als boeren zelf de conclusie trekken dat zij biologisch willen boeren, moet ze dat vooral doen.

[1:13:11] Ik ben alleen ook heel trots op onze traditionele boeren die dat niet doen.

[1:13:15] En als dan de aanleiding is dat ze anders hun bedrijf niet kunnen voortzetten, omdat we een of andere vage doelstelling moeten nastreven, heb ik daar wel een probleem mee.

[1:13:25] Meneer Kovalvaar.

[1:13:25] Ja, ik denk dat het heel verstandig zou zijn, al zouden we allebei niet heel veroordelend zijn naar zowel gangbare boeren als naar biologische boeren.

[1:13:35] Dus dat er altijd een soort van basishouding moet zijn van dit zijn mijn emissies en dit zijn ook de natuurdoelen die je kan halen als boer.

[1:13:46] Is de heer Jansen het met mij eens dat het inderdaad verstandig is om met respect over elkaar te blijven praten?

[1:13:54] Tot slot meneer Jansen.

[1:13:55] Ik doe niet anders voorzitter.

[1:13:58] Dan ga ik verder met mijn betoog gaan voorzitter.

[1:14:01] Vraag aan de minister.

[1:14:03] Is de minister bereid om de voedselzekerheid en het verdienmodel van de boer weer prioriteit te geven

[1:14:08] boven de absurde extensiveringsopgave van 650.000 hectare die Brussel ons wil opdwingen?

[1:14:14] Andere vraag.

[1:14:15] Kunt u garanderen dat boeren in zones rondom natuurgebieden nooit gedwongen zullen worden tot biologische landbouw

[1:14:21] en dat de keuzevrijheid van de ondernemer heilig blijft?

[1:14:24] Keuzevrijheid, zeg ik tegen mijn buurman.

[1:14:25] En de derde vraag, hoe gaat u ervoor zorgen dat de schade aan landbouwgewas door wil direct en volledig wordt vergoed zonder bureaucratische drempels of een eigen risico voor de boer zolang hij jagers de handboeien omhoudt?

[1:14:38] Dan als laatste nog een punt op verzoek van mijn collega, de heer Graus.

[1:14:41] Het gaat om de aangenomen Tweede Kamermotie uit december 2024 die de regering opriep om het huidige Zeelandakkoord te herzien.

[1:14:49] De PVV hekelt de observatietijd van 24 uur voor zogende C100-pups en stelt dat kwetsbare uitgongen die hier dieren hier de onnodig lang aan hun lot worden overgelaten.

[1:14:59] Graag een reactie hoe men deze motie denkt te gaan uitvoeren, want de Kamerbrief die wij hebben gekregen, daar staat gewoon een onjuistheid in.

[1:15:06] Dus ik ben zeer benieuwd of de minister kan aangeven of hij de onjuistheid zelf heeft gevonden en hoe hij dat alsnog uitvoering gaat geven aan deze motie.

[1:15:14] Concluderend voorzitter, het is tijd voor een natuurbeleid dat uitgaat van de mens naar praktijk, niet van Brusselse of Haagse bureaucratie en ecologische droombeelden of nachtmerries.

[1:15:24] Dank u wel.

[1:15:25] Dank u wel.

[1:15:26] En dan is nu het woord aan mevrouw Vellinga Beemsterboer.

[1:15:29] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:15:32] Of het nou gaat om de uitgestrekte natuur van de Veluwe, het unieke waddengebied of het park in je eigen buurt, natuur maakt Nederland mooier en gezonder.

[1:15:40] Het zijn de plekken waar we bewegen, tot rust komen en tijd doorbrengen met familie en vrienden.

[1:15:45] En daarom hechten zoveel Nederlanders waarde aan de natuur.

[1:15:49] En bij het beschermen en herstellen van de natuur lopen we echter nog te vaak vast.

[1:15:52] En hoewel we hele goede intenties hebben, krijgen we het niet goed uitgevoerd.

[1:15:57] Regelmatig blijkt dat we nu echt aan de slag moeten,

[1:15:59] waarna we weer nieuwe plannen en doelen vaststellen,

[1:16:01] die vervolgens in de praktijk niet goed genoeg blijven te werken.

[1:16:05] En nou ja, u snapt het, het is een visueel cirkel.

[1:16:08] En dat terwijl we weten dat het wel kan.

[1:16:10] Want hoewel de natuur het zwaar heeft en veel inwoners en organisaties zich terecht zorgen maken,

[1:16:16] zijn er ook talloze successen en succesjes te benoemen.

[1:16:20] Denk aan ruimte voor de rivier, wat heeft bijgedragen aan de spectaculaire terugkeer van de zeeaard of de markerwadden.

[1:16:26] Binnen een paar jaar zijn deze eilanden een vogelparadijs geworden.

[1:16:30] En daar waar het succes van is, zie je steeds dezelfde dingen.

[1:16:33] Draagvlak, duidelijkheid, doorzetten en doen.

[1:16:36] En een interruptie van de hek Jansen.

[1:16:39] Ja, dank u voorzitter.

[1:16:40] Mijn vraag is aan mijn collega.

[1:16:42] Hoeveel mogen de marken, wat er ons nog blijven kosten?

[1:16:48] Ja, voorzitter, dat is een interessante vraag.

[1:16:50] Want als je natuur alleen gaat bekijken vanuit wat kost het, dan kijk je te smal.

[1:16:56] Want natuur levert ons ook heel veel op.

[1:16:58] En ik noemde dat net al even.

[1:17:00] En dat is niet alleen iets van, we vinden het heel erg leuk en we vinden het leuk om er te zijn.

[1:17:06] Het levert ons ook daadwerkelijk iets op als maatschappij, ook soms in financiële zin.

[1:17:13] Dus je moet kijken naar het totaalplaatje van wat draagt het bij voor Nederland, wat levert het ons op.

[1:17:19] En dan zijn de kosten voor de markerwadden, wat D66 betreft, zeker verantwoord.

[1:17:26] Ja voorzitter, dan is mijn vraag aan mijn collega.

[1:17:29] Zijn de markerwadden ontstaan of zijn die door de mens aangelegd?

[1:17:34] En proberen we er nu onder het mom van, het is zo commercieel interessant, eigenlijk gewoon weer een nieuw natuurparadijsje van te maken.

[1:17:43] Ja, dank u wel voorzitter. De heer Jansen probeert hier een tegenstelling neer te zetten die wat D66 betreft niet bestaat.

[1:17:49] Nee, het is heel eerlijk om te zeggen dat we in Nederland op de wadden na eigenlijk helemaal geen oernatuur meer hebben.

[1:17:56] Nee, overal is de hand van de mens te zien.

[1:17:59] Maar die hand van de mens, en de Oostvaardersplassen werden er net genoemd,

[1:18:02] die ik dus persoonlijk, hoeveel je daar ook nog kan afdingen, wel een heel mooi voorbeeld vind.

[1:18:08] Ook met invloed van de mens kun je mooie natuur maken.

[1:18:13] Het is geen oernatuur, het is wel degelijk natuur.

[1:18:17] En ik denk dat we daar ook gewoon mee door moeten gaan.

[1:18:21] Tot slot op dit punt, de heer Jansen.

[1:18:23] Voorzitter, dan concludeer ik dat wij van mening verschillen, want natuur ontstaat en die maak je niet.

[1:18:31] Zoals de mens de natuur kan stukmaken, kan de mens met een beetje invloed ook het maken van de natuur helpen beïnvloeden.

[1:18:39] Maar verder deel ik de conclusie dat wij het onthoud niet met elkaar eens zijn.

[1:18:44] Voorzitter, ik vervolg. Ik zou graag zien dat we die visuele cirkel de komende jaren gaan doorbreken.

[1:18:48] En dat we succes tot de norm gaan maken.

[1:18:51] En om dat te bereiken heb ik een paar vragen en suggesties aan de minister.

[1:18:55] In het onderzoek naar natuurtaken en middelen van de provincies wordt de vinger op een van de zere plekken gelegd.

[1:19:00] duidelijkheid. En de kern van dit onderzoek

[1:19:03] is bevoegdheden, middelen en verantwoording

[1:19:05] tussen de verschillende overheden zijn nog niet goed

[1:19:07] op elkaar afgestemd. En het

[1:19:08] gevolg daarvan zien we vooral in de

[1:19:10] praktijk. De ambitieuze doelen

[1:19:13] die op papier staan, die worden nog geen

[1:19:14] werkelijkheid. Ik kijk met

[1:19:17] veel vertrouwen uit naar het stikstofpakket

[1:19:19] dat deze minister hier binnenkort neerlegt.

[1:19:21] Waarbij ook water en andere natuurdoelen

[1:19:23] meegenomen worden. En de minister

[1:19:24] steekt hier veel energie in om samen met alle

[1:19:27] betrokkenen tot een goed en gedragen plan

[1:19:29] te komen. Maar, werd vandaag al meerdere keren gezegd, natuur is meer dan stikstof. En het is

[1:19:34] dus zaak om die energie ook na de zomer vast te houden. Met het natuurherstelplan dat in september

[1:19:40] naar Brussel gaat en het natuurpact dat volgend jaar afloopt, is het tijd voor nieuwe kansen. En

[1:19:44] dus werk aan de winkel. Kan de minister schetsen wat er nodig gaat zijn om in de samenwerking

[1:19:49] tussen Rijk, provincies en andere betrokken partijen te komen tot de natuurpact 2.0 dat

[1:19:55] de vrijblijvendheid doorbreekt en gericht is op het daadwerkelijk halen van resultaten.

[1:19:59] En u heeft een interruptie van mevrouw Den Hollander en daarna van mevrouw Wiersma.

[1:20:05] Voorzitter, mevrouw Vellinger gaf net aan dat zij wel fan is van de Oostvraaders de plassen.

[1:20:08] En ik vraag me af of zij dan fan was van de status toen daar massaal dieren stierven aan

[1:20:14] honger en het zoveel mogelijk natuur en natuur werd gelaten of dat zij meer fan is van de

[1:20:18] situatie waarin het nu is en waarin dieren worden afgeschoten als de populatie te groot

[1:20:23] wordt en bijgevoerd worden.

[1:20:26] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:20:27] Dat is een hele interessante vraag.

[1:20:29] Ik vat hem ook even persoonlijk op.

[1:20:31] Wat mijn persoonlijke mening hierin is.

[1:20:34] Kijk, natuur in Nederland kunnen we nooit oneindig maken.

[1:20:40] Dus een helemaal natuurlijke situatie waar de dieren vrijheid hebben en naar gebieden kunnen met meer voedsel op het moment dat het ergens schaars is, dat hebben we niet.

[1:20:49] Dus daar moet je een manier vinden om mee te omgaan.

[1:20:51] En de Oostvaardersplassen hebben de afgelopen jaren daar met elkaar lessen in geleerd.

[1:20:56] Ik ben persoonlijk niet tegen afschot van dieren, mits dat op een nette wijze gebeurt.

[1:21:02] Dit is wel iets om met elkaar een gaten, dat moet niet de spuigaten uitlopen.

[1:21:06] Maar dit is een manier om ermee om te gaan.

[1:21:09] Dank u wel, voorzitter.

[1:21:11] Mevrouw Wiesma.

[1:21:13] Ja, voorzitter, dank.

[1:21:14] Ik heb ook een vraag aan mevrouw Vellengaar-Beemseboer.

[1:21:17] En zij zegt, ja, we kunnen ook natuur creëren.

[1:21:21] Maar is zij dan van mening, want zoals nu soms ook met hoogveen gebeurt,

[1:21:25] Dat je dan zou moeten kiezen voor natuur waarvan je weet dat die qua doelstelling heel veel consequenties hebben voor de mensen in Nederland.

[1:21:34] Of kies zij er dan voor om natuur te creëren die misschien wat meer tegen een stootje kan?

[1:21:42] Voorzitter, er zijn afspraken over verschillende habitatypen die wij met elkaar nastreven.

[1:21:47] En ik denk dat het heel mooi is dat we in Nederland streven naar een gevarieerd aanbod van natuur.

[1:21:53] Ik denk dat de tegenstelling natuur waar mensen heel veel last van hebben, dat die niet zozeer bestaat.

[1:22:01] Dus natuur maken we voor mensen en met mensen.

[1:22:04] En ik vind dat we moeten streven naar een gevarieerd aanbod van habitat type.

[1:22:10] Natuur waar mensen geen last van hebben, bestaat niet, zegt mevrouw Vellinga Beemsterboer.

[1:22:15] Dan ben ik benieuwd.

[1:22:16] Er liggen op dit moment handhavingsverzoeken op harde Natura 2000-vergunningen en B-vergunningen, bijvoorbeeld in de provincie Brabant.

[1:22:27] Wat zegt zij tegen die bedrijven die daar soms al meer dan honderd jaar zitten met hun bedrijf en allerlei generaties, families die daar zijn opgegroeid?

[1:22:38] Want ik zie wel degelijk dat met het huidige natuurbeleid, dat er wel echt mensen zijn die daar last van hebben.

[1:22:45] Hoe ziet mevrouw Vellinga-Beemseboer dat?

[1:22:49] Voorzitter, ik denk dat mevrouw Wiersma hier in de kern de uitdaging van de nieuwe balans die we met elkaar zoeken ook beschrijft.

[1:22:58] We hebben het lange tijd naast elkaar gehad en we zetten het soms zelfs tegenover elkaar.

[1:23:04] Natuur versus bedrijvigheid.

[1:23:06] En de uitdaging is nu om dat de komende jaren zo te gaan doen dat dat met elkaar gaat.

[1:23:11] Dus wat ik tegen die bedrijven zeg is, laten we met elkaar gaan kijken hoe het samen kan gaan.

[1:23:16] Dat betekent soms aanpassing aan twee kanten.

[1:23:18] Dat betekent aanpassing en bedrijfvoering.

[1:23:20] Je kan niet blijven doen wat je deed.

[1:23:22] Je zult ook meer rekening moeten gaan houden met de natuur.

[1:23:25] En dat betekent ook dat we pragmatisch kijken van hoe zorgen we dat natuur en mens samen gaat.

[1:23:32] Want we hebben gewoon heel veel wensen op dat kleine stukje Nederland.

[1:23:35] Ja, dank u wel.

[1:23:36] Tot slot, kort mevrouw Wiersma.

[1:23:39] Ik denk dat daar wel een fundamentele wijziging ook van het beleid voor nodig is.

[1:23:44] Maar hoor ik dan goed dat mevrouw Velenka Beemsterboer daar ook van mening is dat dat dus samen moet gaan.

[1:23:50] Dus dat het niet moet betekenen dat het beleid ook die bedrijven die al honderden jaren op hun plek zitten het niet mee kunnen maken.

[1:23:57] Maar dat de haalbaarheid daarvan ook een belangrijk speerpunt is voor D66.

[1:24:03] Ja voorzitter, wat mevrouw Weersman hoort is dat we de ambitie hoog moeten houden.

[1:24:08] Als mevrouw Weersma denkt, ik hoor van nou, we gebruiken de reden dat bedrijven hier al honderd jaar zitten als reden van nou, dan moesten we het maar niet doen.

[1:24:17] Dan heeft zij mij niet goed gehoord.

[1:24:18] Maar dat de uitdaging ligt om er samen uit te komen, dat heeft zij goed gehoord.

[1:24:23] En daarvoor zijn volgens mij heel veel mogelijkheden.

[1:24:27] Daar geloof ik in.

[1:24:28] Dan heeft u nog een interruptie van meneer Jansen.

[1:24:31] Ja voorzitter, soms komt er natuurlijk wel degelijk samen met bedrijvigheid.

[1:24:35] want de bewierookte Markenwadde waar we het net over hadden

[1:24:38] is mijn collega ervan op de hoogte

[1:24:40] dat die zijn aangelegd

[1:24:41] met verontreinigde slip uit de haven van Rotterdam

[1:24:44] en de CNA uit Frankrijk

[1:24:46] en vinden we dat dan nog steeds

[1:24:49] dat het dan een goed project is

[1:24:51] wat uiteindelijk

[1:24:53] het natuur het beste voor ogen heeft

[1:24:54] Nog een keer de Markenwadde

[1:24:56] Ja, dank u wel voorzitter

[1:25:01] circulair aangelegd

[1:25:01] en dan nog is het binnen een paar jaar

[1:25:03] Vogelparijs geworden

[1:25:04] Dus als we het hier hebben over een succes, dan vind ik het mooi dat de heer Janssen het daar blijkbaar met me eens is.

[1:25:12] Voorzitter, het is circulair aangelegd met vervuilde slip.

[1:25:14] En mijn vraag is aan D66, vindt u het normaal dat het dan een natuurproject, wat ik eigenlijk geen natuur vind, wordt aangelegd met vervuilde slip?

[1:25:24] Mevrouw Vellingaap.

[1:25:26] Voorzitter, ik zit niet op mijn oogharen in de details hiervan.

[1:25:29] Ik ga ervan uit dat dit van tevoren ook goed is onderzocht.

[1:25:32] En dat we ook met elkaar de gevolgen daarvan monitoren.

[1:25:34] Maar ik blijf herhalen, het is misschien aangelegd met vervuilde slip, maar binnen een paar jaar is het een vogelparadrijs geworden.

[1:25:40] Een hele mooie plek waar ook heel veel mensen van genieten.

[1:25:43] Dus tot nu toe en de toekomst moeten uitwijzen, noem ik het een succes.

[1:25:49] Mevrouw Vellinga-Beemsboer vervolgt haar betoog.

[1:25:52] Ja, dank u wel voorzitter. Verschillende heb je het al over gehad, maar ik wilde ook de subsidie natuur- en landschapsbeheer nog even noemen.

[1:25:59] Het geld dat via de provincies naar de treinbeherende organisaties gaat, dat is heel belangrijk.

[1:26:06] Die TBO's houden wandelpaden begaanbaar, houden toezicht, organiseren excursies.

[1:26:11] En deze organisaties zijn onmisbaar om in de natuur te kunnen doen en doorzetten.

[1:26:16] Maar factoren zoals stikstof, invasieve exoten, maar ook inflatie zorgen ervoor dat beheren van gebieden steeds meer tijd en geld kost.

[1:26:24] Terwijl budgetten al langere tijd niet meer bijgesteld zijn.

[1:26:26] En het risico hiervan is dat tbo's hun werk niet meer kunnen doen, waardoor de natuur minder toegankelijk wordt en de doelen verder uit zicht raken.

[1:26:34] Kan de minister schetsen wat er nodig is om dit recht te zetten en tbo's in staat te stellen hun belangrijke werk te doen?

[1:26:41] En er werden door collega's al een paar suggesties gedaan.

[1:26:46] Dan, slotvoorzitter, laatste stukje wil ik nog hebben over toegankelijkheid.

[1:26:50] Toegankelijkheid van natuurgewinden vind ik cruciaal.

[1:26:52] En daarom sluit ik ook graag af met het nieuws over het Natura 2000-beheerplan op de Wadden.

[1:26:58] Misschien wel ons mooiste natuurgebied.

[1:27:00] En de plannen van Rijkswaterstaat die zorgden voor flinke onrust in het gebied.

[1:27:04] Omdat de suggestie werd gewekt dat grote delen van de eilanden en de Waddenkust afgesloten zouden worden voor inwoners en bezoekers.

[1:27:12] Gelukkig is intussen door Rijkswaterstaat aangegeven dat het in zo'n vaart niet gaat lopen.

[1:27:16] Maar het is voor mij wel een waarschuwing.

[1:27:20] Dat gebieden, zoals bijvoorbeeld vogelbroedgebieden soms tijdelijk afgesloten zijn, dat snapt iedereen.

[1:27:25] Zeker de inwoners van een bijzonder en kwetsbaar natuurgebied.

[1:27:28] Maar de minister zal het met mij eens zijn dat het kunnen beleven van natuur een belangrijke kernwaarde moet zijn in al onze plannen.

[1:27:36] Natuur met, voor en door onze inwoners.

[1:27:39] En kan de minister toezeggen dat draagvlak als belangrijk uitgangspunt wordt meegenomen bij de plannen en uitvoering rond natuurbeheer en natuurherstel.

[1:27:47] En specifiek voor de Wadden, hoe lokaal draagvlak wordt meegenomen in het beleidskader Waddenzee.

[1:27:53] En voorzitter, het is wat ons betreft duidelijk.

[1:27:55] Om stappen te zetten voor de natuur moeten we niet blijven hangen in twijfels en afwachten.

[1:28:00] Maar de mouwen opstropen, inzetten op duidelijkheid, draagvlak, doorzetten en doen.

[1:28:05] En ik vertrouw erop dat de minister zich daar de komende jaren voor gaat inspannen.

[1:28:09] Dank u wel. U heeft een aantal interrupties nog.

[1:28:13] En nu beginnen we met mevrouw Beckerman van SP.

[1:28:15] Dank u wel, voorzitter. Omdat mevrouw Vellinga Beesterboer zo mooi eindigde met de wadden, was ik ook benieuwd wat ze vindt van de voorgenomen uitbreiding van de zoutwinning daar.

[1:28:29] Ja, dank u wel, voorzitter. En ik ben blij dat u die vraag stelt, want met vijf minuut spreektijd is het moeilijk en moet je soms je darlings laten gaan.

[1:28:38] Maar zoals mijn collega Keuze gisteren ook al in zijn debat over mijnbouw aangeeft, hier zijn wij als D66 niet blij mee.

[1:28:45] En dat is ook precies de reden dat wij natuurlijk ook mede dat voorstel hebben gedaan om die wet aan te passen.

[1:28:52] Er ligt hier een vergunningsaanvraag die stamt van voor die wetsaanpassing.

[1:28:58] Dat is balen, want een betrouwbare overheid moet die dan volgens die regels ook gaan behandelen.

[1:29:05] Maar ook vanuit D66 is gisteren de vraag neergelegd.

[1:29:09] Wat zou er nog gedaan kunnen worden om dit alsnog te voorkomen?

[1:29:13] Omdat er gewoon heel veel partijen ook schreeuwen en zeggen dit moet eigenlijk niet gebeuren.

[1:29:19] Dus ik wil graag van de gelegenheid gebruiken om die vraag ook hier neer te leggen.

[1:29:22] En ook wel specifiek de vraag of er dan niet alsnog een actuele natuurtoets gedaan kan worden.

[1:29:28] Om te kijken of we die zoutwinning ook kunnen stoppen.

[1:29:32] Dank u wel voorzitter.

[1:29:33] Een vervolgvraag van mevrouw Berkerman.

[1:29:35] Ja, dank u wel.

[1:29:36] Dat is het antwoord wat ik had gehoopt.

[1:29:38] En ik vind ook terecht, we moeten dat juist ook bij dit debat vragen, omdat het elke keer aankomt op die natuurvergunningen.

[1:29:47] En ook zonder dat amendement, tenminste, dat is de mening van de Socialiste Partij, is het heel wrang dat die datum het cruciale punt is.

[1:29:57] In plaats van de staat van de Waddenzee, wat ons unieke UNESCO-wereld-erfgoed is, een status die we dreigen te verliezen.

[1:30:05] Dus ik ben ook benieuwd welke stappen D66 ook vanuit de Kamer, omdat eerdere keren bleek steeds dat de druk vanuit de Kamer heel erg cruciaal zou willen zetten om hier alsnog die tijdelijke vergunning geen definitieve vergunning te laten worden.

[1:30:21] Ja, dank u wel voorzitter. Ik ben het met u eens.

[1:30:25] Ik wijd dit ook wel aan het feit dat we de Waddenzee ook, die hebben we verdeeld over veel ministeries.

[1:30:33] Terwijl je eigenlijk steeds weer ziet dat voor een goed beheer van de Waddenzee, of eigenlijk goede afwegingen rond de Waddenzee, je een integraal plaatje nodig hebt.

[1:30:44] En dat er niet, nou ja, links iets kan gebeuren wat je rechts eigenlijk niet wil en andersom.

[1:30:52] Dus ik ben zelf op dit moment erg in afwachting van het beleidskader waar de minister mee bezig is.

[1:30:59] En dat is ook een opdracht vanuit de Kamer geweest.

[1:31:03] Juist om te zorgen dat je die integrale afwegingen steeds kan maken.

[1:31:07] Dus ook wel mijn vraag aan de minister.

[1:31:10] Gaat dit beleidskader dan een instrument zijn waarmee we in de toekomst ook dit soort integrale afwegingen kunnen gaan maken?

[1:31:19] Een korte slotvraag van mevrouw Beckerman.

[1:31:22] Maar dan hebben we het over de toekomst en die vergunningaanvraag loopt nu.

[1:31:25] En mijn vraag was niet wat gaan we in de toekomst doen, want we weten dat dit beter moet.

[1:31:29] Maar wat gaan we nu doen?

[1:31:30] En want die vergunning is nog niet definitief.

[1:31:32] De Kamer heeft successen geboekt in het verleden om druk te zetten.

[1:31:37] Vaak druk natuurlijk wie eerst van het buitenaf is.

[1:31:39] Wat gaan we nu doen met deze lopende vergunning?

[1:31:47] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:31:48] Nou ja, daarom precies mijn vraag aan de minister van kan er nog een natuurtoets worden gedaan?

[1:31:53] En wat kan er verder nog gedaan worden om te kijken of we deze vergunning alsnog kunnen tegenhouden?

[1:32:02] Dank u wel. U heeft inmiddels toch nog een behoorlijke line-up aan interrupties.

[1:32:08] Dus ik ga naar meneer Jansen. Volgens mij meneer Korevaard, heb ik dat verkeerd gezien?

[1:32:11] Ja, meneer Jansen, meneer Korevaard, dan mevrouw Wiersma.

[1:32:13] Ja, dank u wel, voorzitter. Mijn vraag gaat over de sonering.

[1:32:18] Kan mijn collega van D66 aangeven wat zij wenselijk zou achten als sonering?

[1:32:28] Voorzitter, dat is een hele specialistische vraag.

[1:32:31] En dat is een interessante vraag.

[1:32:34] Daar wordt op dit moment heel hard over nagedacht binnen het stikstofpakket.

[1:32:38] Wat natuurlijk ook weer in een bredere commissie valt.

[1:32:42] Dus ik ga mij daar niet op vastspinnen wat precies het aantal meters is.

[1:32:45] Want ik ben geen ecoloog.

[1:32:47] Ik ben ook geen boer.

[1:32:48] Ik zit hier als Kamerlid en ik wil mij graag laten adviseren door wat er straks uit het ministerie komt,

[1:32:57] maar ook door de natuurorganisaties, om daarmee te komen tot een goed en gedragen afspraak voor wat sonering moet zijn.

[1:33:04] Voorzitter, ik begrijp dat we ons verschuilen, dat snap ik ook wel.

[1:33:07] Want hier in het gebouw gaat rond dat er wordt gesproken over sonering van duizend meter.

[1:33:12] En mijn vraag is dan ook aan D66, is er een maximum aan de afstand wat D66 verkoopbaar acht aan de agrarische sector of mag het voor hun part duizend of tweeduizend zijn?

[1:33:26] Mevrouw Feninga Beemsterboer, met dien verstanden dat u ongetwijfeld nog over dat pakket komt te spreken met elkaar.

[1:33:31] Dus ik zou vooral op dit onderwerp nu even beperken en u houden aan het onderwerp van vandaag.

[1:33:38] Voorzitter, u haalt mij de woorden eigenlijk aan de mond, want de heer Jansen vraagt mij naar koffiedik kijken.

[1:33:42] Zolang wij het plan nog niet hebben gezien, kunnen we daar nog niet een inhoudelijke discussie over hebben.

[1:33:47] Akkoord.

[1:33:48] Als sluitend voorzitter, kijk, D66 zit in het college of in het kabinet.

[1:33:54] En zij zijn op dit moment aan het praten met elkaar over wat er gaat komen.

[1:34:00] En ik vraag gewoon aan D66, wat is hun wenselijke afstand of hun maximum?

[1:34:06] Meer vraag ik niet.

[1:34:07] En dan kan ik me proeven kijken, maar zijn we toch vanzelf in inbrengen?

[1:34:09] En u komt daar nog met elkaar over te spreken?

[1:34:11] Ja, waarvan ook de voorzitter.

[1:34:15] Meneer Korvaar.

[1:34:17] Ja, ik was wel blij ook met het eind van het betoog van mevrouw Venligaar Beemsterboer.

[1:34:21] U had het over draagvlak.

[1:34:24] Is D66 het met het CDA eens dat als het gaat over de wadden,

[1:34:28] dat het dan dus ook vooraf belangrijk is om die sociaal-economische effecten duidelijk te hebben?

[1:34:35] Want dat lijkt me een soort van definitie van draagvlak.

[1:34:39] Ja, voorzitter, een heel interessante vraag.

[1:34:41] Zoals u weet voel ik me heel nauw verbonden met de Wadden.

[1:34:45] Ik ken de mensen daar goed.

[1:34:46] Ik heb daar drie jaar lang mogen besturen.

[1:34:48] En ik weet dat dit essentieel is.

[1:34:51] Dus ja, ik sluit me helemaal aan.

[1:34:53] U stelde die vraag ook heel mooi.

[1:34:54] Daar sluit ik me helemaal bij aan.

[1:34:56] Vooral ook omdat je als je daar dingen wil bereiken.

[1:34:59] Zeker in deze gemeenschappen.

[1:35:01] Dan moet je dat met elkaar doen.

[1:35:02] De inwoners willen heel graag.

[1:35:04] Voelen zich ook heel verbonden met de natuur.

[1:35:06] Maar wanneer en het niet.

[1:35:08] Als ze buitenspel worden gezet.

[1:35:09] Dus dat is ook mijn oproep aan de minister.

[1:35:12] Tot slot, kort meneer Borelvaar.

[1:35:14] Ja, u had het ook over, mevrouw Vellengauw-Beemsterboer, had het ook over beschermen en over beleven.

[1:35:22] Het is een net iets andere vraag.

[1:35:24] Beleven, vindt u dat ook voor het toekomstig natuurbeleid, dat beleven daar ook een belangrijk onderdeel van moet blijven?

[1:35:34] Ja, dank u wel voor ze. Een hele mooie vraag.

[1:35:36] Want dit was precies de kern van wat ik de minister vraag.

[1:35:40] Want natuur beïnvloeden we, beheren we, herstellen we D66 niet om het in een vitrinekast te zetten.

[1:35:50] Die natuurbeleving, of dat nou in het park op de hoek is, of op de Veluwe, of midden op de Waddenzee, die is belangrijk.

[1:35:58] En ik vind dat wel echt een uitgangspunt waarvan we van het begin af aan mee moeten nemen.

[1:36:04] Mevrouw Weersma, u had nog een interruptie.

[1:36:08] Drie toch, in drieën toch, of niet?

[1:36:10] Nou, niet echt, maar ik probeer een klein beetje aan de tijd te houden.

[1:36:13] Dus ik ga een beetje strenger worden, want we zijn al half drie gepasseerd en we moeten nog twee sprekers.

[1:36:18] En de eerste termijn van de minister is nog niet eens begonnen.

[1:36:21] Dus ik ga hem even wat strakker neerzetten.

[1:36:24] Dat geldt dus ook voor u, mevrouw Wiesma.

[1:36:27] Ja, oké.

[1:36:29] Ja, het klinkt allemaal heel mooi, integraal plaatje en afwegen.

[1:36:33] Maar als we nu kijken naar het Waddengebied, ik ken ook een vrouw daar.

[1:36:37] die is daar, haar leven lang heeft zij gewijd, is daar gids op de wadden, dat is haar leven, dat is haar werk.

[1:36:44] En ja, als je zeg maar de huidige, volgens de Bisi methode, wat ons betreft niet wetenschappelijk onderbouwd is,

[1:36:51] als je dat volgt, dan volgt daar wel degelijk uit dat hele gebieden afgesloten worden.

[1:36:56] Wat het werk voor heel veel mensen die daar nu wonen en werken onmogelijk maakt,

[1:37:00] En uw vraag?

[1:37:01] Hun levenswerk afgenomen eigenlijk op basis van deze methode.

[1:37:06] Wat is dan de afweging van mevrouw Vellinka-Beemseboer of D66 op dat punt?

[1:37:15] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:37:17] Want dit is, mevrouw Weersma schetst dat heel mooi.

[1:37:20] Dit is de kern van het probleem.

[1:37:21] Wat je dus eigenlijk niet wil.

[1:37:23] En mevrouw Weersma haalt wel die biesmethode bij.

[1:37:26] Ik blijf herhalen dat we kijken naar die staat van de Waldenzee met een verschillend aantal methodes.

[1:37:35] Maar de kern is dat wij dit gebied ook toegankelijk houden juist voor die beleving.

[1:37:41] Dus dat is wat ik straks hoop van dat beleidskader hadden.

[1:37:44] Dat we daar een goede afweging in kan maken.

[1:37:46] Wat kan u wel niet met als uitgangspunt dat we ook van het gebied moeten blijven genieten.

[1:37:52] En die mevrouw die u kent, en ik ken ook meerdere van deze mensen die hun leven wijden aan het laten zien van dit prachtig gebied.

[1:37:59] Ja, ik vind dat heel belangrijk, dat dat gewoon moet blijven kunnen.

[1:38:03] En het is schitterend. Ik geniet er iedere keer van als ik daar ben.

[1:38:09] En ik gun het iedereen om die beleving ook zo vaak mogelijk te hebben.

[1:38:13] Dank u wel.

[1:38:15] Mevrouw Promet, u bent aan uw termijn toe.

[1:38:20] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:38:21] En als je zoveel te spreken bent in dit debat, dan lijkt het af en toe wel alsof natuur alleen maar een last is, alleen maar een probleem.

[1:38:29] Terwijl natuur natuurlijk in de kern voor ieder mens fantastisch is om in te verkeren.

[1:38:34] En ik woon in de natuur en ik zag vanochtend de weidevogels opvliegen omdat ze zich klaarmaken om weer terug te gaan naar Afrika.

[1:38:42] En ik vind het toch echt wel magisch, eerlijk gezegd.

[1:38:44] En als we hier de hele dag zitten in zo'n kamer zonder ramen, dan knap je daar wel van op.

[1:38:51] Voorzitter, ik heb dan ook nu die Merlin Bird app en dan hoor ik eigenlijk wat er allemaal voor vogels zijn die je niet ziet.

[1:38:57] Dat is fantastisch.

[1:38:59] Dus ik zou willen zeggen, natuur is geluk.

[1:39:01] En ik vond dan ook de brief van de minister een verademing ten opzichte van de brieven die we de afgelopen jaren over natuur hebben gehad.

[1:39:07] En dat wilde ik wel even vooraf zeggen.

[1:39:10] Maar we staan wel voor hele grote uitdagingen.

[1:39:13] En we hebben een heleboel bestaande afspraken die nog niet nagekomen worden.

[1:39:16] En daarbovenop zal in het kader van de natuurherstelverordening straks ook weer nieuw beleid gemaakt moeten worden.

[1:39:22] En als het gaat over die bestaande afspraken, dan hebben we, en een van de voorgaande sprekers zei het ook al, afgesproken dat het NNN volgend jaar af moet zijn.

[1:39:31] En dat betekent dat voor het eind van volgend jaar 30.000 hectare extra natuur moet zijn aangewezen.

[1:39:38] En dat lukt in het huidige tempo pas in 2040.

[1:39:41] En in 2050 moet er nog eens 100.000 en 150.000 extra natuur, dat mag ook agrarische natuur, zijn aangewezen.

[1:39:52] Er zijn geen middelen voor, er zijn geen plannen voor.

[1:39:55] En ik wil aan de minister vragen, wat gaat hij daaraan doen?

[1:40:00] En we hebben ook nog even teruggekeken naar het onderzoek dat gemaakt is door het IBO.

[1:40:07] Dat zijn beleidskeuzes die je kunt maken om een natuur te verbeteren.

[1:40:10] En het kabinetschoof heeft daar geen reactie op gegeven omdat het niet in lijn was met het toenmalige kabinetsbeleid.

[1:40:17] Maar ik ben wel benieuwd hoe deze minister ernaar kijkt.

[1:40:20] En hoe hij die IBO-adviezen over betere natuur gaat wegen in zijn stikstofpakket en de natuurherstelverordening.

[1:40:29] En voorzitter, ik had het er net al over met een collega in een debatje.

[1:40:33] Als je nou weet dat je zoveel natuur nog zult moeten uitbreiden, hoe wrang is het dan dat de bestaande natuur te koop staat?

[1:40:40] En ik heb het dan met name over het Diemerbos, ik was daar in de verkiezingscampagne, en ook het Purmenbos vlakbij mijn huis,

[1:40:48] waarbij de beheerder, stadsbosbeheerder, zegt ja, we kunnen het niet meer betalen, dus we zetten het maar te koop.

[1:40:52] En dat vind ik onverteerbaar en ik ben ook benieuwd wat de minister daaraan gaat doen.

[1:40:57] Voorzitter, dan hebben wij ook nog wel als pro-GroenLinks PvdA wat eigen ideeën over onderwerpen die een plek zouden moeten krijgen in die natuurherstelverordening.

[1:41:08] Allereerst de Waddenzee. Ik heb al het debat gevolgd, maar gisteren is gezegd door de staatssecretaris De Bat dat de zoutwinning al vijf jaar bezig was toen de Waddenzee aangewezen werd als werelderfgoed.

[1:41:22] En dat klopt gewoon niet.

[1:41:23] En ik zou willen vragen aan deze minister of het waar is dat de staatssecretaris daar gisteren een argument heeft gebruikt wat gewoon niet geldig is.

[1:41:31] Want dat is wel belangrijk voor ons.

[1:41:34] En voorzitter, als het dan gaat over nieuwe plannen, dan zou ik heel graag willen dat de staatssecretaris in gesprek gaat met zijn collega van INW.

[1:41:40] Om te kijken of de bermen in Nederland, van Rijkswegen, maar ook de bermen van dijklichamen, of die bermvriendelijk, natuurvriendelijk beheerd kunnen gaan worden.

[1:41:51] Want we hebben het hier heel vaak over de tegenstelling tussen natuur en landbouw, maar we kunnen ook wat doen aan al die linten van natuur die we kunnen maken.

[1:41:59] En het is gewoon een kwestie van maaien en afvoeren en dan krijg je een prachtig land.

[1:42:05] Hetzelfde geldt voor de landschapselementen.

[1:42:07] We hebben gezien dat er steeds meer sloten verdwijnen en dat de houtwallen verdwenen zijn en dat de afname daarvan ook nog steeds niet gestopt is.

[1:42:14] Wat gaat de staatssecretaris eraan doen om die teruggang van landschapselementen tegen te houden en misschien ook weer die landschapselementen terug te brengen?

[1:42:23] Onder andere met langjarige financiering in het agrarisch natuurbeheer.

[1:42:27] Er waren ook al collega's die daar een opmerking over gemaakt hebben.

[1:42:32] Ja, en u heeft een interruptie van de heer Korepaar.

[1:42:34] Ja, daar sloeg ik even op aan, want ik zie ook best wel veel projecten waarbij juist landschapselementen als heggen en bijvoorbeeld in het Limburgse worden aangelegd,

[1:42:42] waar ik recent ook was, van welke cijfers gaat mevrouw Blomet dan uit?

[1:42:49] Ja voorzitter, dat is het voordeel als je al heel lang in deze commissie zit

[1:42:52] ik heb nog onder het bewind van minister Schouten gevraagd

[1:42:56] om een inventarisatie te maken van de verdwenen landschapselementen

[1:42:59] zodat je in ieder geval weet wat zijn we verloren en wat moeten we dan weer terugbrengen

[1:43:02] en daar is geen antwoord op gekomen

[1:43:04] dus ik heb nog nooit een kaart gezien van hoe Nederland er ooit uitgezien heeft

[1:43:08] en hoe we dat eventueel met middelen weer terug kunnen brengen

[1:43:11] Dus ik vind het hartstikke goed dat er die initiatieven zijn om die landschapselementen weer terug te brengen.

[1:43:16] Maar ik zie ook in mijn eigen gebied dat middeleeuwse sloten gewoon zonder pardon dicht gegooid worden.

[1:43:21] En dat er eigenlijk geen enkele overheidslaag is die zich druk maakt over de bescherming van die landschapselementen.

[1:43:27] Kijk, de waterschappen zeggen ja, er vindt watercompensatie plaats.

[1:43:31] En de gemeente zegt, we gaan er niet over.

[1:43:33] En ondertussen gaat de schaalvergroting in de landbouw door en verarmt het Nederlandse landschap.

[1:43:40] Meneer Kooppaar.

[1:43:41] Voorzitter, wat mijn ervaring was, is met een ecoloog ook, hij zei, we boetseren het landschap.

[1:43:48] Dat was de bedoeling ook van de inzetten die hij had.

[1:43:53] En daar horen die landschapselementen juist bij.

[1:43:55] En op het moment dat er dus nog geen goede nulmeting is, dan deel ik met mevrouw Bromet dat het wel goed is om te weten van waar je begint.

[1:44:03] En deelt mevrouw Bromet dan dat ze daar niet een hele harde uitspraak over kan doen, dat het niet goed gaat met die landschapselementen.

[1:44:10] Want we hebben niet een soort van gedeelde basis.

[1:44:13] Nou voorzitter, nee.

[1:44:14] Want ik ben een wandelaar.

[1:44:15] Ik ga dit weekend ook weer in de natuur wandelen.

[1:44:17] En ik kijk dan naar het landschap.

[1:44:19] En je kan ook heel goed zien waar vroeger landschapselementen gestaan hebben.

[1:44:22] Je ziet soms nog restanten van houtwallen die verdwenen zijn.

[1:44:26] Omdat het voor heel veel agrarische ondernemers veel makkelijker is om die dingen niet te hebben.

[1:44:30] Je hebt grotere stukken land.

[1:44:32] De machines worden steeds groter.

[1:44:34] Dat is iets wat je niet kan ontkennen.

[1:44:37] Dat gebeurd is de afgelopen jaren.

[1:44:38] en niets ten nadele van alle initiatieven die nu gedaan worden om dat te herstellen.

[1:44:42] Maar dat moet wat ons betreft nog veel vaker en meer.

[1:44:45] En ik hoop dat dit dus ook een onderdeel is van de nieuwe natuurherstelverordening.

[1:44:51] Mevrouw Den Hollander.

[1:44:53] Voorzitter, ik zou mevrouw Bromette willen vragen of zij het met de VVD eens

[1:44:57] dat we ook ruimtelijke keuzes moeten maken waar je in Nederland echt ruimte schept voor natuur

[1:45:02] en heeft ze ook voor natuuruitbreiding, maar ook gebieden aanwijst waar je echt de economische functies vooraan geeft.

[1:45:10] Nou voorzitter, het drangen is dat economische functies over het algemeen voorrang krijgen op dit moment.

[1:45:17] En dat het juist onze inzet is om er ook veel meer vermenging van die belangen plaats te laten vinden.

[1:45:23] Dus je kan zeggen ja, er moeten plekken zijn waar de landbouw intensief is tot je dienst.

[1:45:29] Dat is al zo, maar wij vinden juist dat er ook gebieden moeten komen waar boeren veel meer in harmonie met de natuur leven.

[1:45:36] En natuur is niet iets voor een parkje achteraf, maar natuur is overal.

[1:45:40] Natuur is in de stad, natuur is op het boerenerf, natuur is in wilde natuurgebieden.

[1:45:46] En een vogel houdt zich niet aan ruimtelijke indeling van de mens.

[1:45:51] U heeft nog een interruptie van mevrouw Wiersma.

[1:45:54] Ja, die haakt ook alweer aan, denk ik, op wat de heer Korevaar zei.

[1:45:59] Want wat voor uitgangspunt neem je dan?

[1:46:03] Want heel veel sloten die in het verleden zijn aangelegd, die zijn aangelegd vanuit het idee

[1:46:08] Nederland is laagland, dus wij moeten er juist voor zorgen dat heel veel water zo snel mogelijk ontwaterd wordt

[1:46:16] omdat we dat kwijt moeten, omdat we anders onder water komen te staan.

[1:46:20] Inmiddels zijn de inzichten zo dat we juist veel meer water moeten vast blijven houden.

[1:46:25] Bestrijdt mevrouw Bromet dat laatste inzicht.

[1:46:30] En dat was ook direct uw laatste interruptie.

[1:46:33] Nou voorzitter, ja, kijk, er is wel eens verwarring over die sloten.

[1:46:37] Bij het dichtgooien van sloten heb ik het over het Veenweidele gebied.

[1:46:40] Want daar worden die sloten dicht gegooid en daar heeft het geen functie als je het waterpeil niet verhoogt.

[1:46:47] Het levert niks op. Ik weet ook wel dat er gebieden zijn waar je juist wel sloten dicht moet gooien omdat er dan meer water vastgehouden wordt.

[1:46:54] Ik vind dat er water vastgehouden moet worden, dat de natuur moet kunnen opbloeien, dat daarvoor hydrologische maatregelen nodig zijn.

[1:47:02] Die zijn ingrijpend, ook voor de huidige bedrijfsvoering van heel veel boeren.

[1:47:05] Maar dat we daar wel voor moeten gaan in het kader van schoon drinkwater, in het kader van een bloeiende natuur en in het kader van de weerbaarheid van Nederland.

[1:47:13] Dank. Mevrouw Beckerman heeft nog een interruptie voor u.

[1:47:17] Ja, gek genoeg vanuit hetzelfde uitgangspunt waarmee mensen andere vragen stellen.

[1:47:23] Want volgens mij, dat zeg ik als archeoloog, kun je niet een nulmeting doen van landschapselementen.

[1:47:29] Want het landschap is altijd veranderd.

[1:47:32] Maar kun je wel per landschapstype, dus daarom vind ik de vraag die mevrouw Bromet misschien heeft gesteld aan een voorganger van deze minister niet eens zo heel logisch,

[1:47:41] maar kun je wel in een landschap kijken wat zou nou een historisch landschapselement zijn wat ook waarde heeft om nu terug te keren?

[1:47:51] Ja, mooie vraag. Kijk, allereerst zou je een stop moeten zetten om het verdwijnen van landschapselementen die er nog zijn.

[1:47:58] Dus als er landschapselementen zijn van waarde die er nu nog zijn, waarom zou je dan niet ervoor zorgen dat ze niet alsnog verdwijnen?

[1:48:05] Nou, daar is geen stop op.

[1:48:06] Als het gaat over de terugkeer van die landschapselementen, dan zijn daar natuurlijk allerlei argumenten voor te geven om het ene ergens wel te doen of niet te doen.

[1:48:14] En ik ben er ook niet per se voor om naar een bepaald jaartal terug te gaan.

[1:48:18] Want het is waar, zoals mevrouw Beckerman zegt, het landschap verandert voortdurend.

[1:48:23] En in dat kader zeg ik ook wel eens over het veenweidelandschap dat het de ecologische ramp van de middeleeuwen is.

[1:48:29] Want voordat dat veenweidelandschap was, was dat moerasbos en dat had ook een hele hoge natuurwaarde.

[1:48:36] Dus dit is een debat op zich.

[1:48:40] Tot slot mevrouw Beckerman.

[1:48:42] Ja voorzitter, een voorbeeld is bijvoorbeeld van die pestbosjes.

[1:48:46] Dat was natuurlijk een grote ramp dat we pest hadden.

[1:48:51] En het kan ecologisch heel erg interessant zijn om pestbosjes of geriefhoutbosjes terug te laten keren.

[1:48:57] En moeten we niet...

[1:48:59] Ja, zo heet dat.

[1:49:01] Sorry.

[1:49:02] Het woord gerief leidt tot enige hilariteit.

[1:49:06] Maar zou je niet hier moeten stoppen met heel lang over nadenken.

[1:49:10] En vooral zorgen dat je dit ook financierbaar maakt, zodat het ook veel meer uit kan.

[1:49:15] Want ik denk dat die kennis echt aanwezig is.

[1:49:17] zowel ecologisch als historisch, als wat voor boeren en landschapsbeheerders zou moeten werken.

[1:49:23] Want we zitten wel heel lang in deze discussie zonder dat er een oplossing komt.

[1:49:27] Dank u wel. En ook dat was uw laatste interruptie, mevrouw Beckerman.

[1:49:30] Ja, ederzijds wel, voorzitter, anderzijds niet.

[1:49:32] Dus er zijn een heleboel boeren en ook burgers die dit doen,

[1:49:36] die gewoon afgelopen winter nog die bosjes aangeplant hebben.

[1:49:40] Dat hoeft ook helemaal niet zo duur te zijn, want er zijn ook projecten

[1:49:43] waarbij uit bestaande bossages op schietend groen eruit gehaald wordt en met vrijwilligers ergens anders herplant wordt.

[1:49:51] Dat zijn hartstikke mooie initiatieven, maar je hebt natuurlijk altijd een grondeigenaar die daarvoor open moet staan, die dat leuk vindt.

[1:49:59] Ik zou dat zelf ook heel erg leuk vinden en die daar misschien soms ook een geringe vergoeding voor krijgt.

[1:50:05] En dan heeft u nog steeds een interruptie van de heer Korevaard.

[1:50:11] Ik dacht even voorzitter, nou breekt mijn klop. Als ik mevrouw Bromet heb leren kennen de laatste tijd, dan is dat als de koningin van de grutto.

[1:50:23] En dan gaat ze het veenweide landschap benoemen tot een ecologische ramp. Wat is het nou? Is het nou het beschermen van de grutto of hoe zit dat nou precies?

[1:50:33] Ik begrijp dat dat uitlokking was. Mevrouw Bromet.

[1:50:37] Nou voorzitter, het was in beantwoording op mevrouw Bekkerman dat het landschap altijd veranderd is in de afgelopen honderden, duizenden jaren.

[1:50:45] Dat wij houden van de grutto, ik ook, maar dat dat ook slechts een perspectief is.

[1:50:50] Omdat het waar is dat in het verleden de veenweidenlandschap niet bestond.

[1:50:56] Het was moeras.

[1:50:56] En in zekere gevallen kan ik me ook voorstellen dat het moerasbos weer terugkeert ten koste van de grutto als dingen veranderen in de wereld.

[1:51:08] Dan constateer ik dat het een ecologische constatering is, dat er een verandering heeft plaatsgevonden en dat daar binnen ook wel weer uitdagingen zijn om de diversiteit te behouden.

[1:51:18] Dank u wel.

[1:51:20] Vervolgt u me toch?

[1:51:20] Het mooie is dat ik eigenlijk ook aangekomen was bij de Grutto, want wij weten al heel lang dat er door een heleboel partijen samen een aanvalsplan Grutto is gemaakt.

[1:51:32] Dat wij ook door Brussel scherp in de gaten gehouden worden voor het bestaan van de Grutto.

[1:51:38] Ik ben blij dat de minister ervoor gekozen heeft om dat waanzinnig slechte idee van die Grutto-befok-machines te begraven.

[1:51:48] Maar ik ben wel benieuwd wat hij gaat doen om het leefgebied van de grutto en daarmee ook alle andere weidevogels, want die liften mee, om dat te vergroten.

[1:51:56] Tot slot, voorzitter, ik heb nog één opmerking over de rivierkreeft.

[1:52:01] Want ik heb hem sinds dit voorjaar ook in mijn eigen tuin en ik vind het een heel eng beest.

[1:52:06] Ik weet niet of je dat als natuurliefhebber mag zeggen, maar sommige mensen zijn bang voor spinnen, maar ik ben bang voor rivierkreeften en ze zitten er echt heel veel.

[1:52:14] En er worden door collega's vragen gesteld over de financiering van het beheer.

[1:52:19] Terwijl ik denk, we hebben ook in de vorige periode een briefing gehad.

[1:52:23] Het is gewoon niet meer met geld te bestrijden.

[1:52:26] En mijn vraag aan de minister is, wat kun je nou nog wel doen om te zorgen dat het beest niet heel Nederland overneemt?

[1:52:37] Veel dank. Dan ga ik naar de laatste spreker van vanmiddag.

[1:52:41] In ieder geval in deze termijn. En dat is de heer Grinwis van de ChristenUnie.

[1:52:47] Voorzitter, dank u wel.

[1:52:48] De natuur in ons land is prachtig om van te genieten, is om je over te verwonderen, is het waar te beschermen, is het waar te ontwikkelen.

[1:52:56] Daar gaat de ChristenUnie voor en voordat in dit debat de natuur wordt geproblematiseerd wil ik dit gezegd hebben.

[1:53:02] Want bij alle problemen met vergunningen, verzuuring, verdroging, stikstof, wetten, regels en jurisprudentie zou je zomaar negatief over de natuur kunnen gaan denken en dat verdient de natuur niet.

[1:53:12] Voorzitter, we staan aan de voorraad van een groot stikstofreductie- en natuurherstelpakket van deze minister.

[1:53:16] Om goed te zorgen voor natuur en eindelijk ook Nederland van het slot te halen en de weg te openen naar vergunningen.

[1:53:22] Tenminste, als de minister met een geborgd natuurherstel- en emissiereductiepakket komt.

[1:53:27] En zeker dat eerste is belangrijk, want natuurherstel is te lang het ondergeschoven kindje geweest bij al het spreek over emissiereductie en stikstof.

[1:53:36] Met goede beheerplannen, waarin we inderdaad goed luisteren naar boswachters zoals van Staatsbosbeheer.

[1:53:41] En ik ben benieuwd naar de reactie van de minister hierop en daarmee op de vragen ook zoals gesteld door collega Vlag.

[1:53:46] Hoe wil de minister deze langjarige zekerheid en stabiele financiering vormgeven en hoe wil hij die borging waarmaken?

[1:53:53] En voorzitter, ik ga ervan uit dat deze minister vertrouwen heeft in het geborgde emissiereductie- en natuurherstelpakket waar hij mee komt.

[1:54:00] Maar dat is natuurlijk nog niet hetzelfde als dat stand te peden heel het land van het vergunningenslot komt.

[1:54:05] En daarom moeten we in de tussentijd de rekenkundige ondergrens verhogen van 0,005 mol per hectare per jaar naar 0,5.

[1:54:12] Zoals geadviseerd en onderbouwd door Petersen en Bakkers.

[1:54:15] Daar zijn goede wetenschappelijke gevalideerde argumenten voor.

[1:54:19] Heeft de minister het RIVM al gevraagd deze ondergrens in hun instrumenten aan te passen?

[1:54:23] En zo niet, waarom niet?

[1:54:25] En is hij dan bereid het alsnog te doen met zijn 26 juni brief?

[1:54:28] En niet als proefproces dit en nadat de Raad van State dat.

[1:54:33] Wetenschappelijk gezien heeft de minister immers de argumenten aan zijn zijde nu gewoon het leven om door te pakken.

[1:54:37] Dat helpt ook bij de onvermijdelijk pijnlijke boodschappen die de minister zal moeten gaan melden.

[1:54:43] Graag zijn reactie.

[1:54:44] Voorzitter, een kern in de visie van de ChristenUnie is dat de landbouw en natuur...

[1:54:48] Ik ga eerst even een interruptie toestaan voor de heer Boomsma.

[1:54:53] Ja, daar ben ik natuurlijk helemaal mee eens.

[1:54:55] Ik denk dat je dat zo snel mogelijk moet doen.

[1:54:57] Had je eigenlijk misschien vijf jaar geleden al moeten doen.

[1:54:59] Dat vind ik wel zeker.

[1:54:59] Maar wat je vaak hoort over die ondergrens is dat men dan aan wil sturen op een proefproces.

[1:55:05] Zegt de heer Grintjes nou eigenlijk van nou daar moeten we niet eens op wachten.

[1:55:07] We moeten gewoon die instructie geven aan de IRVM om daarmee te gaan werken.

[1:55:14] Voorzitter, door het vorige kabinet is eindeloos geprobeerd om een proefpersoon te vinden.

[1:55:22] Die zijn zaak als proefproces zou willen inbrengen.

[1:55:25] Nou, er zijn volgens mij wel een paar vrijwilligers op de korrel geweest.

[1:55:29] Maar uiteindelijk is dat niet gelukt tot op heden.

[1:55:33] Er is ook met provincies gesproken over allerlei flankerende maatregelen.

[1:55:38] Ik denk dat het inderdaad wel verstandig is om een aantal flankerende maatregelen te treffen.

[1:55:41] Maar de kern is dat de rekenkundige ondergrens als zodanig, dus de verhoging van die 0,005 naar 0,5 afgrond 1 mol per hectare per jaar in de RIS-calculator onder andere,

[1:55:56] dat daar wetenschappelijke argumentatie voor is.

[1:55:59] Alleen de spin-off daarvan kan zijn dat inderdaad in niet gereguleerde sectoren de stikstofuitstoot en dus depositie kan toenemen.

[1:56:09] Dat is bijvoorbeeld met name NOx en industrie zou dat risico kunnen zijn.

[1:56:13] En daar heb je dus een aantal mitigerende afspraken of maatregelen voor nodig die de provincies ook vragen.

[1:56:17] Dat snap ik heel goed.

[1:56:18] Maar de kern is natuurlijk, als deze minister daadwerkelijk komt met een geborgd emissiereductie natuurgesteldpakket,

[1:56:24] Kun je dus zonder al te veel risico's deze wetenschappelijke onderbouwde ondergrens verhogen in het Arius instrumentarium.

[1:56:34] En het is de bevoegdheid van de minister om deze orde, deze verzoek te doen aan het RIVM.

[1:56:40] Deze orde te geven om dat verzoek te doen aan het RIVM.

[1:56:42] Dus dat is een beetje de redenatielijn van mijn verhaal.

[1:56:46] En volgens mij is dit geen nieuwe lijn, maar is dit al heel lang eigenlijk de redenering.

[1:56:50] Maar het staat of valt wel denk ik dat je ook dingen ernaast doet.

[1:56:53] Dus zomaar vertrouwen op mijn ondergrenzen en dat was het.

[1:56:56] Nee, dat is niet mijn verhaal. Het is ingebed in een heel verhaal.

[1:57:01] Vervolgt u uw betoog?

[1:57:04] Voorzitter, een kern in de visie van de ChristenUnie is dat natuur en landbouw bij elkaar verweven horen te zijn.

[1:57:10] En daarom ben ik fan van de agrarische collectieven die zich hebben verenigd in boerennatuur.

[1:57:14] Omdat dit kabinet minder geld voor het ANLB wilde gaan uitgeven, hebben wij met GroenLinks, WVDA en BBB een motie ingediend om dat recht te trekken.

[1:57:22] De minister wilde deze nog niet helemaal uitvoeren.

[1:57:25] Ik kan de minister aangeven hoe hij ervoor zorgt dat de motie alsnog volledig wordt uitgevoerd.

[1:57:30] Ik snap dat het moeilijk voor hem is om structureel geld te creëren dat er niet is.

[1:57:34] Tegelijkertijd zou de mooie mozaïekroute van collega Korevaar misschien wat soela's bieden.

[1:57:40] Voorzitter, wat we nu zien is dat er in probleemgebieden veel geld voor het ANLB wordt uitgetrokken.

[1:57:49] Maar ANLB is daar misschien wel niet altijd de meest effectieve oplossing.

[1:57:52] Je moet in die gebieden ook andere maatregelen nemen. Denk aan langjarige contracten, concurrerende vergoedingen, grondinstrumentarium, flankerend waterbeheer, predatiebeheer.

[1:58:02] Wat wil de minister in die gebieden gaan doen? Hoe zorgt hij dat de ANLB-middelen daadwerkelijk goed worden ingezet?

[1:58:08] Garandeert de minister dat ANLB niet enkel wordt gekoppeld aan beleidsdoelen rondom zonering en extensivering, maar voor zoveel mogelijk boeren beschikbaar blijft?

[1:58:16] Het kan toch niet zo zijn dat er boeren zijn die voor een appel en ei dit werk moeten doen of dat ze op een wachtlijst blijven staan omdat in een gebied als Rivierenland er toevallig geen prioritaire opgaven liggen waardoor er de komende jaren in dit soort gebieden geen euro bij komt.

[1:58:30] Terwijl in het verleden wel wat anders aan hen in het vooruitzicht is gesteld.

[1:58:34] Ik hoop dat de minister ook de kennis en verbindingskracht van agrarische collectieven gebruikt in zijn plannen voor natuurgestel. Graag een reactie.

[1:58:40] En hoe staat het eigenlijk met de uitvoering van de motie om NNN te realiseren met behoud van agrarische bestemmingen en is in combinatie met zwaardere beheerpakketten in het ANLB.

[1:58:48] Deze motie heb ik samen met collega Broment en nog een paar mensen in het verleden ingediend.

[1:58:53] Dat is al in de vorige periode gebeurd, maar ambtenaren weten me vast te vinden, want ik heb het nummer even niet bij de hand.

[1:58:59] Voorzitter, de SNL-regeling is een belangrijk instrument om de natuur en landschappen te herstellen en te beheren.

[1:59:04] We staan voor een grote opgave. Moet de minister dan niet meer geld steken in die SNL-regeling, waar nu een structureel tekort op is van 200 miljoen euro?

[1:59:12] En wordt dit meegenomen in zijn stikstafpakket?

[1:59:15] Die SNL-gelden moeten ook doelmatig worden besteed. Traditioneel gezien verplichten veel TBO's, waaronder Staatsbosbeheer, of verpachten veel TBO's, zo moet ik het zeggen, waaronder Staatsbosbeheer hun grond.

[1:59:25] Naar aanleiding van het Didam-arrest is Staatsbosbeheer veelal overgestapt van rechtstreeks de pacht naar aanbestedingen.

[1:59:30] Waar het grootste deel van de SNL-gelden direct bij de pachtende beheerder terecht kwam, komt deze nu terecht op een grote pot bij staatsbosbeheer die dan weer aanbestedingen uitzet waarover belasting wordt betaald.

[1:59:41] Hierdoor is er dus veel minder geld over voor beheer en pachters en is er meer onzekerheid.

[1:59:45] Dit leidt tot verlies van vakmanschap en regionale binding van pachters.

[1:59:49] Hoe reageert de minister op deze zorg en wat gaat de heer aan doen?

[1:59:53] En klopt het dat het geld vanuit de SNL-regeling niet gekoppeld is aan een gebied waarbij Stadsbosbeheer belandt, onafhankelijk van de prijs waartegen zij de grond aanbesteden?

[2:00:01] Achter de minister dit wenselijk.

[2:00:03] Herkent de minister het risico op perverse prikkels in de huidige SNL-systematiek, waarbij terreinbeheerders zowel subsidie ontvangen als beheer uitbesteden via de markt?

[2:00:12] En hoe beoordeelt hij de doelmatigheid van de SNL-regeling in dit licht?

[2:00:15] En komt u tot een afronding, meneer Gimmels, want u bent door uw tijd.

[2:00:18] Oké, dan sluit ik me nog kort aan bij de gestelde BISI-vragen.

[2:00:21] Ik sluit me ook aan bij de vraag over de natuurbranden en bij die engere vierkreeften van mevrouw Bromet.

[2:00:27] En mijn slotvraag is welk natuurbeleid van de voorgangers van deze minister zet hij voort?

[2:00:32] En van welk beleid neemt hij afscheid?

[2:00:34] Benieuwd naar de reactie van de minister op mijn vragen.

[2:00:36] Tot zover.

[2:00:37] Dan dank ik u hartelijk.

[2:00:39] En in overleg met de minister gaan wij 25 minuten schorsen.

[2:00:45] Dus dat betekent dat wij om vijf en half hier weer in deze zaal aanwezig zijn.

[2:00:49] Ready to go.

[2:27:45] Goed.

[2:27:46] Terwijl de kaart voor mevrouw van der Plassen onder de leden van deze commissie rondgaat, heet ik u welkom bij terug naar de schorsing.

[2:28:00] En ze hebben toe aan de eerste termijn van de zijde van de minister.

[2:28:05] En ik geef aan u het woord, niet nadat ik nog even de huisregels heb genoemd.

[2:28:12] Genoemd, vier interrupties, alles onder de 30 seconden gratis, alles boven de 30 seconden telt dubbel.

[2:28:21] En ik stel voor ze in drieën te doen, maximaal in drieën, maar probeer het als het lukt in tweeën.

[2:28:28] Want dan kijken we hoe ver we komen als het gaat over deze eerste en misschien nog tweede termijn.

[2:28:33] Maar als dat niet lukt, dan gaan we kijken wat dat betekent voor het vervolg van dit debat.

[2:28:39] De minister.

[2:28:40] Ja, voorzitter. Ik was echt gecharmeerd van het idee van mevrouw Beckerman.

[2:28:44] Dus ik dacht, ik haal ook snel een kaartje.

[2:28:45] Dan kan ik nog meetekenen bij de beterschapswensen voor mevrouw van der Plas.

[2:28:49] Maar de kaart gaat al rond, dus dan hou ik deze in de binnenzak.

[2:28:54] Of ik stuur hem zelf naar haar.

[2:28:56] Oh, hij komt nog rond. Kijk, fijn.

[2:28:59] Voorzitter, korte introductie en dan pak ik wat blokjes zoals u dat bent gewend om hier te noemen.

[2:29:06] En dan zullen we ongetwijfeld alle vragen netjes kunnen beantwoorden.

[2:29:10] Volgens mij, Nederland heeft een prachtige en unieke natuur.

[2:29:13] Dat is door velen van u al benadrukt op land en op zee.

[2:29:17] En daar mogen we trots op zijn.

[2:29:18] En we willen die natuur gezond doorgeven aan volgende generaties.

[2:29:22] Zodat zij ook kunnen genieten van schone lucht, schoon water en een groene omgeving.

[2:29:27] Een land waarin natuur en economie goed samen kunnen gaan.

[2:29:29] Met ruimte voor landbouw, visserij, wonen en recreatie.

[2:29:32] En dat is waar we naartoe werken.

[2:29:35] Maar we moeten ook eerlijk zijn, voorzitter.

[2:29:37] Op veel plekken staat die natuur onder druk.

[2:29:39] Veel planten en dieren hebben het moeilijk en sommige soorten dreigen zelfs te verdwijnen.

[2:29:44] Het draagt niet alleen natuur, maar ook onze samenleving en economie.

[2:29:48] Recente rechtszaken laten zien dat extra inzet voor natuurherstel, en dat heeft u alle eigenlijk ook benadrukt, dat het natuurherstel echt nodig is.

[2:29:56] En zonder herstel wordt het steeds lastiger om vergunningen te verlenen.

[2:30:00] En daardoor lopen projecten vertraging op of vallen ze zelfs stil.

[2:30:03] Ook projecten, en dat is het vrangen, dat benadrukt u, die juist bijdragen aan verduurzaming.

[2:30:08] En daarom moeten we nu extra stappen zetten.

[2:30:11] Onze ambitie daarbij is duidelijk.

[2:30:13] We willen natuur herstellen en versterken.

[2:30:16] Op land en water van Noordzee tot platteland en stad.

[2:30:20] En we zien dat herstel werkt.

[2:30:22] Op plekken waar maatregelen zijn genomen, keren planten en dieren terug.

[2:30:26] Bijvoorbeeld in duinvalleien of bij moerasvogels.

[2:30:30] En die positieve ontwikkeling willen we op meer plekken mogelijk maken.

[2:30:33] En daarom werken we aan een brede aanpak.

[2:30:36] En dat kunnen we alleen maar samen doen.

[2:30:38] Overheden, boeren, vissers, bedrijven, natuurorganisaties en inwoners hebben allemaal een rol.

[2:30:44] En zo werken we samen aan een sterker, groener en toekomstbestendig Nederland.

[2:30:49] En voorzitter, dan ga ik in mijn eerste...

[2:30:52] Misschien kunt u even aangeven hoeveel blokjes u heeft en welke blokjes dat zijn.

[2:30:56] Dat is een soort van spoorboekje voor de commissie.

[2:31:00] Ja, voorzitter, begin ik met een blokje algemeen.

[2:31:02] Dan natuurbeheer en vragen over het Natuurpact die u heeft gesteld.

[2:31:07] Dan over de NHV, dan over agrarisch natuurbeheer, dan kom ik met jacht en fauna, vervolgens stikstof en beheerplannen.

[2:31:17] Dat was in de laatste visserij en dan de exoten die eigenlijk door alle leden genoemd zijn, bijna alle leden.

[2:31:26] Voorzitter, dat is de eerste vraag die ik wil beantwoorden, de vraag van lid Kostits over de afspraken over natuurbescherming,

[2:31:33] tijdig nakomen en maatregelen om negatieve trend te keren.

[2:31:37] We gaan de motie Kostić zeker uitvoeren.

[2:31:40] Ik kreeg het net van haar.

[2:31:41] En we nemen deze motie ook mee in de impulsen die we willen geven aan het natuurbeleid die het kabinet op dit moment voorbereidt.

[2:31:47] Bijvoorbeeld in het natuurpakket voor de taskforce en de uitvoering van de natuurstelverordening.

[2:31:52] Ik zal de motie die me is gegeven ook keurig bij me houden.

[2:31:57] Dan de vraag over de extra hectares natuur.

[2:32:01] Hoe we dit gaan bereiken.

[2:32:03] Voldoende ruimte voor natuur is belangrijk.

[2:32:05] Het gaat versnippering tegen en zo krijgen we natuur die robuust is, die tegen een stootje kan.

[2:32:11] En het is daarom van belang om dat algeplande NNN zo snel als mogelijk af te ronden.

[2:32:16] En op korte termijn wil ik daarover nieuwe afspraken maken met provincies.

[2:32:20] En de zoneringsaanpak, ook al genoemd, even gevallen, kan daar ook een belangrijke bijdrage aan leveren.

[2:32:27] En op lange termijn moet Nederland voor alle VAR-soorten dat leefgebied van voldoende kwaliteit en kwantiteit verzekeren.

[2:32:33] En hoeveel ruimte daar straks precies voor nodig is, dat is ook afhankelijk van diverse factoren.

[2:32:38] Het daadwerkelijk bepalen van die opgaven vraagt nog aanvullend onderzoek en uitwerking.

[2:32:43] We zijn hier ook in overleg met het PBL.

[2:32:46] We hebben net al even aangehaald die studies hebben gedaan.

[2:32:49] In het kader van het natuurplan en de natuurherstelverordening kijken wij hier ook naar.

[2:32:55] Dan de follow-up van het actiedoel 18.

[2:32:59] Ook een vraag van lid Kostic.

[2:33:03] Of ik daar in de eerste week na het zomerreces met een brief over kan komen.

[2:33:08] Het is goed om te aangeven dat alle ministeries, LVVN, INW, VRO, EZK, FIN, bekijken nu of en hoe en op welk moment we die financiële en fiscale rijksmiddelen biodiversiteitsvriendelijker kunnen worden.

[2:33:24] En het insteek is om met het oog voor sociale en economische aspecten met die onderzoeksresultaten aan de slag te gaan.

[2:33:29] En ik kan u daar over het najaar nog verder informeren.

[2:33:34] Dan het natuurbeheer.

[2:33:36] Een vraag over egels en de robotmaaiers.

[2:33:39] Een verbod op eventueel s'nachts laten rondrijden van de robotmaaiers.

[2:33:43] Nou kijk, dat egels echt een hele duidelijke soort, een hele belangrijke soort, omdat heel veel mensen het ook herkennen.

[2:33:50] Slachtoffers aanvallen, dat is natuurlijk heel betreuringswaardig.

[2:33:54] En ik zou heel fijn vinden als mensen daar inderdaad over nadenken voordat ze in de nacht hun robotmaaier programmeren om te gaan rijden.

[2:34:01] Tegelijkertijd ingrijpen op robotmaaiers wel heel strikt ook aan de privé sfeer van inwoners.

[2:34:08] En het effect op die egelpopulatie moet dan afgewogen worden tegen de belangen en de rechten van inwoners.

[2:34:14] En alleswegende zie ik op dit moment geen aanleiding om dan met een verbod daartoe te komen.

[2:34:20] Dan de vraag over het onderwerp natuurbrand.

[2:34:23] Of dat wordt meegenomen in een samenhangende aanpak voor landbouw, stikstof en natuur.

[2:34:27] Vitale natuur en biodiversiteit zijn essentieel voor veiligheid.

[2:34:31] En wanneer de natuur verdroogt, verarmt of vergrast, dan neemt die kwetsbaarheid van de natuur eigenlijk alleen maar toe.

[2:34:37] En dat raakt niet alleen natuurdoelen, maar ook de veiligheid van mensen, dieren en fysieke leefomgeving.

[2:34:42] Dat hebben we een paar weken geleden heel ernstig kunnen zien.

[2:34:46] En gezonde, gevarieerde en goed beheerde natuur helpt inderdaad om die risico's te verkleinen.

[2:34:51] en draagt ook bij aan gezondheid, biodiversiteit en leefbaarheid.

[2:34:54] Dus ik kan dat pleidooi zeker volgen.

[2:34:57] Daarbij geldt ook dat de natuur ons daarbij beschermt, als wij die natuur goed beschermen.

[2:35:01] Dus ik kan mevrouw Den Hollande ook verzekeren dat het onderwerp natuurbrand wordt meegenomen ook in het ontwerp natuurplan.

[2:35:10] Dan de vraag van mevrouw Bekkeman over voldoende middelen voor de aanpak natuurbrand.

[2:35:14] Op de begroting van LVVN staat incidenteel 70 miljoen tot 2030.

[2:35:21] En over de besteding van die middelen heb ik u vrij recent, 22 mei, nog geïnformeerd.

[2:35:26] We onderstrepen ook dat structurele financiering voor natuurbrandweersing van groot belang is.

[2:35:32] Tegelijkertijd vraagt, en dat merkte ik net ook al even aan de discussie die zich ontspon,

[2:35:36] vraagt die structurele financiering ook echt wel besluitvorming binnen het kabinet,

[2:35:39] waarbij ook alle structurele wensen en middelen moeten worden geprioriteerd tegen andere prioriteiten.

[2:35:44] En als onderdeel van de besluitvorming van de taskforce landbouw, natuur en stikstof,

[2:35:48] Er wordt verkend welke mogelijkheden er zijn om daar ook slimme combinaties te maken.

[2:35:53] Dat heb ik ook aangegeven na mijn bezoek aan de Utrechtse Heuvelrug, waarbij onder andere het IPO ook had aangedrongen op snelle actie.

[2:36:01] Dan gaat het over het Nationaal Centrum Natuurbranden, waar mevrouw Beckerman ook een vraag over stelde.

[2:36:06] Dat dat in 26 van start zou gaan, begin 26.

[2:36:11] Binnenkort zal ik het Nationaal Expertise Centrum oprichten, ook met behulp van Stads Bosbeheer.

[2:36:17] Ze gaan daar een rol in vervullen.

[2:36:19] En het centrum ligt dan ook op het ontwikkelen en delen van kennis, expertise en innovatie op het gebied van natuurbrandbeheersing.

[2:36:25] En mijn streven is om gewoon dat deze maand nog opgericht te hebben.

[2:36:29] Dus klopt dat begin 26 niet gelukt is.

[2:36:32] Het is terecht dat u daar aandacht voor vraagt.

[2:36:35] En we gaan deze maand dat oprichten.

[2:36:40] De planvorming en financiering van aanpak van natuurbranden was ook eigenlijk een vraag van de SGP.

[2:36:44] Deels natuurlijk al beantwoord.

[2:36:46] Het is inderdaad een structureel veiligheid- en natuurvraagstuk.

[2:36:51] Elk risicogebied vraagt ook om maatwerk samen met provincies, gemeenten en veiligheidsregio's en terreinbeheerders.

[2:36:57] Dus als ik heb laten weten ben ik voornemens ook de Omgevingswet zodanig aan te passen dat je verplichte programma's en maatregelen krijgt die nagedreven moeten worden in samenhang tussen overheid, brandweer en natuurbeheerders.

[2:37:09] En dat krijgt dan ook vorm, zoals ik aangaf, onder de Omgevingswet.

[2:37:17] Ik herken ook daarbij op vragen van de heer Vlag dat die natuurbrandbeheersing ook meer vergt dan die eenmalige investering.

[2:37:24] En net ook aangegeven dat we ons daar hard voor willen maken, maar ook die prioriteiten moeten afwegen tegen andere prioriteiten.

[2:37:30] Waardoor ik denk dat de oplossing echt ook kan liggen binnen de besluitvorming over de financiën van de taskforce.

[2:37:37] Dan een vraag en die is in een mooi 1-2 met de heer Grimm is ook gekomen over de natuurschoonwet en de landgoederen.

[2:37:48] Goed dat die vraag alsnog is gesteld want daar zaten meerdere leden mee.

[2:37:52] Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid die natuurschoonwet die ik deel met de staatssecretaris van Financiën.

[2:37:57] En het doel is ook echt om dat onversnippende eigendom van natuur en landgoederen en daarmee ook landbouwgronden te voorkomen.

[2:38:06] En de motie die eerder is ingediend door Grimwis en Vermeer was het, het is inderdaad even nagezocht voorzitter, die vraagt ook behandeling van de wet werkelijk rendement om een regeling uit te werken waarbij de verevening of schenking de papieren waardestijging van die landgoederen niet verder wordt belast.

[2:38:22] En ik kan bevestigen, voorzitter, dat ik ook betrokken ben bij de uitwerking van die motie.

[2:38:27] En het is voor mij ook van belang dat de toekomst van die landgoederen gewaarborgd blijft.

[2:38:34] Dan een vraag van SP over het vergroenen van steden, dorpen en de focus daarbij op arme wijken.

[2:38:42] Samen met de minister van Vrouw werk ik ook aan de aanpak om groen in en om de stad met als doel een groene, gezonde leefomgeving voor mensen en natuur na te streven.

[2:38:52] Daarbij wordt niet alleen rekening gehouden met het herstel van biodiversiteit,

[2:38:55] maar juist ook gekeken naar wat groen kan doen voor hitte, wateropvang en gezondheid.

[2:39:00] En iedereen in een omstedelijk gebied heeft daarvan profijt.

[2:39:04] Bewoners eigenlijk van alle wijken.

[2:39:06] Artikel 8 van de natuurherstelverordening verplicht ons bovendien ook om groen- en boomkroombedekking in stedelijke omgevingen

[2:39:13] om dat op gelijk niveau te houden, te monitoren en ook na 2030 te doen toenemen.

[2:39:20] En op die manier ben ik ook van overtuigd, voorzitter, dat ook de categorie die door mevrouw Beckerman is genoemd,

[2:39:26] ervan gaan profiteren en gemeenten hebben zelf ook, en dat kan ik ook uit mijn eerdere ervaring bevestigen,

[2:39:32] het beste zicht op welke plekken dat ook het hardst nodig is.

[2:39:35] En dan zal dat ongetwijfeld leiden tot prioriteit die mevrouw Beckerman zelf ook aangeeft.

[2:39:42] Dan van de VVD een vraag over of natuur een dynamisch systeem is.

[2:39:49] En dat het alleen zinvol is, natuurbehoud en natuurherstel, als ook een duidelijk kader is voor natuurbeheer.

[2:39:54] En ik ben het ermee eens dat dat een dynamisch systeem is.

[2:39:57] En dat natuurherstel alleen mogelijk en zinvol is als natuurbeheerders ook een duidelijk kader hebben.

[2:40:02] En natuurplannen van provincies vormen de basis van die kaders voor natuurbeheer.

[2:40:05] En zijn ook wat dat betreft essentieel voor een gedegen natuurherstel en behoud.

[2:40:12] Dan de vraag over de documentaire.

[2:40:13] Ik kwam een paar keer terug.

[2:40:16] Natuur houdt zich niet aan natuurbeleid.

[2:40:18] Ik heb de trailer ervan gezien en een heel interview met mevrouw van der Plas en de heer Korevaar over wat zij van de documentaire vonden.

[2:40:26] Het klopt dat alle recente rapporten helaas erop wijzen dat de hele linie niet goed gaat met de natuur.

[2:40:33] Ik heb ook de blik van die documentaire daarop gezien om ook op het positieve te wijzen.

[2:40:39] Dat sprak me ook aan.

[2:40:41] Maar er zijn tegelijkertijd ook allerlei statusrapporten die daar een ander beeld op geven.

[2:40:46] De statusrapport Nederlandse biodiversiteit 2026 van Naturalis of de VAR-rapportages aan de Europese Commissie geven ook een ander beeld.

[2:40:56] Natuurlijk zijn er wel lichtpunten. Ik heb dat in mijn introductie net ook gezegd.

[2:40:59] Ik denk dat we ons daar aan vast moeten houden. Dat zijn hoopvolle ontwikkelingen.

[2:41:02] Ik denk bij natuurontwikkelingen uit de waarde, zoals het Millingerwaard, die ook voorkomt in de documentaire, zoals ik heb begrepen.

[2:41:09] Er zijn ook soorten waarmee je het de goede kant op gaat, zoals de grote zilverreiger.

[2:41:14] Desondanks blijft er op veel fronten werk aan de winkel

[2:41:17] Denk ook aan de grutto waar het op laatst even over ging

[2:41:21] De populatie is daarvan gewoon nog uitermate kwetsbaar

[2:41:24] En daarom is het hard nodig om extra te investeren in natuur

[2:41:27] En in die externe drukfactoren op natuur

[2:41:29] Zoals stikstof en verdroging

[2:41:32] Dan de vraag van de heer Koreva over de groene BOA

[2:41:37] Ik herinner me ook in het begrotingsdebat

[2:41:39] Voorzitter even kort over gehad

[2:41:42] Toezicht en handhaving van natuurwetgeving door groene boas is essentieel.

[2:41:47] Ik hoor natuurorganisaties vaak zeggen dweilen met de kraan open.

[2:41:50] Als je handhaving en toezicht niet goed organiseert is het ook dweilen met de kraan open.

[2:41:55] Afgelopen jullie heeft de Kamer ook per motie verzocht om in adequaat toezicht en handhaving te voorzien.

[2:42:01] En voor toezicht en handhaving van natuurwetgeving is jaarlijks een bedrag van 10 miljoen nodig.

[2:42:06] Als tijdelijke overbrugging hebben we inderdaad 4 miljoen ter beschikking gesteld.

[2:42:10] Ook voor dit jaar. Maar ook deze vraag, zoals ik ook aangaf in de begrotingbehandeling, betrek ik bij alle natuurmaatregelen vanuit het pakket wat we vanuit stikstof, natuur en landbouw voorbereiden.

[2:42:23] Dan de vraag van de heer Jansen over een garantie dat niemand nooit gedwongen wordt tot biologische landbouw.

[2:42:29] In de zones rond de Natura 2000-gebieden is het van belang om ook tot een landbouwkundig gebruik in die zones te komen, waarbij de doelstellingen van het Natura 2000-gebied goed meewegen.

[2:42:41] Dat zou ook in veel gevallen extensiever zijn dan nu het geval is.

[2:42:46] Maar uiteindelijk de keuze of je biologisch wilt zijn, aan een certificering wilt voldoen, is een keuze van een ondernemer.

[2:42:55] Maar ik denk dat biologisch landbouw een vorm is die goed past ook in zones.

[2:43:02] Dan de vraag van mevrouw Bromet over het stimuleren van natuurvriendelijk bernbeheer.

[2:43:07] Het kan een belangrijke bijdrage leveren ook aan onze natuurdoelen.

[2:43:11] Of nou gaat het om verbindingszones in het landschap.

[2:43:15] En het is ook een belangrijke basisconditie voor bestuivers om die verbindingszones ook te hebben.

[2:43:21] En ik zet me er ook in om die basiscondities op orde te krijgen door te werken aan het basiskwaliteit natuur.

[2:43:27] En als onderdeel daarvan helpt LVVN partijen zoals gemeenten, maar ik hoorde ook dijklichamen,

[2:43:33] hoor ik net even in de vraag van mevrouw Bromet, eigenlijk te helpen om ook een goede inkoopstrategie toe te passen.

[2:43:39] En ook te zorgen dat ecologisch beheer in aanbestedingen opgenomen kan worden.

[2:43:43] En daar de goede werkpakketten voor kunnen worden gemaakt.

[2:43:47] Maar ook het Rijk heeft hierin een belangrijke rol.

[2:43:49] We zijn ook systeemverantwoordelijk voor natuur en als beheerder van de bermen die langs Rijkswegen liggen.

[2:43:55] En ik zou ook vanuit die verantwoordelijkheid, waar dat nodig is, ook het gesprek aangaan met mijn collega's.

[2:44:00] Zoals INW, maar ook koepels vanuit gemeenten en provincies om dit te stimuleren.

[2:44:09] Dan kreeg ik nog een vraag. Een mooie afsluiter was dat van de heer Grimwist van zijn inbreng.

[2:44:14] Welk beleid zet de minister door en waar neemt hij afscheid van?

[2:44:18] Volgens mij kunnen we daar met elkaar heel lang over praten.

[2:44:21] Maar we gaan in ieder geval door met lopend beleid, zoals het programma Natuur.

[2:44:24] Het lijkt me ook heel vanzelfsprekend in wat we met elkaar te doen hebben.

[2:44:28] Maar we gaan wel stevig extra inzetten en investeren in de natuur.

[2:44:32] Dat is ook hard nodig.

[2:44:32] En dat is ook te zien aan de tabel, ook bij het coalitiekoord, hoeveel middelen daarover in willen zetten.

[2:44:38] En ik denk dan ook aan herstel en beheer, zoals u ook in veel vragen heeft aangegeven.

[2:44:43] En in het taskpakket kom ik ook uitgebreid daarop terug.

[2:44:45] Ik ben heel benieuwd welke conclusie de hegeneem is dan trekt.

[2:44:49] Dank u wel. Volgens mij was dat uw eerste blokje.

[2:44:53] Er hebben zich drie Kamerleden aangemaald voor vragen.

[2:44:56] Ik begin bij mevrouw Pekkeman.

[2:44:59] Ja, voorzitter, dat ging over warme steden.

[2:45:03] Oh, de minister heeft zijn microfoon nog aan.

[2:45:05] En we kregen net het verzoek of de minister hem iets meer naar zich toe wilde zetten.

[2:45:09] Want dan kon men beter verstaan.

[2:45:10] Maar daar komt mijn interruptie.

[2:45:11] Die Warme Stedeminister zegt, ja, daar werk ik samen met de minister van Vrouw.

[2:45:16] Oké, mooi. Wanneer kunnen we daar iets op verwachten?

[2:45:19] Dat zou mijn eerste vraag zijn.

[2:45:23] Ja, voorzitter. Dan zal ik in het tweede termijn bij u op terug moeten komen.

[2:45:26] Ook omdat ik juist de link met mijn collega-minister niet voor niets heb gemaakt.

[2:45:30] Het is ook een product wat je in de notar ruimte zou kunnen verwachten.

[2:45:33] Dus daar moet ik bij u in het tweede termijn op terugkomen.

[2:45:37] Een aanvullende vraag. De minister zegt, ja, gemeenten hebben daar heel vaak goed zicht op.

[2:45:43] Maar we weten ook bijvoorbeeld proefschrift al een tijdje geleden van Chivant Jagoudi liet zien in Rotterdam.

[2:45:48] Daar gingen ze vergroenen.

[2:45:49] Ze begonnen bij de rijkere wijken.

[2:45:51] En op een gegeven moment was het geld op toen ze bij de armere wijken kwamen.

[2:45:54] Toen hebben ze maar posters van groen aan de muur gehangen.

[2:45:57] Dat was een pijnlijk voorbeeld uit zijn proefschrift.

[2:45:59] Dat is inmiddels wel een paar jaar terug.

[2:46:00] Maar hier zit wel een crux.

[2:46:02] Het zijn vaak arme wijken die warme wijken zijn.

[2:46:04] En heel veel beleid is nog gericht op bijvoorbeeld waterberging.

[2:46:07] Dat is ook belangrijk.

[2:46:08] Dat is zeker belangrijk.

[2:46:09] Het moet ook een pijler zijn.

[2:46:10] Maar die warmte en die warmste wijken, daar vraag ik ook echt aandacht voor.

[2:46:16] Dus graag daar nog een reactie op van de minister.

[2:46:19] Ja voorzitter, ik herken het beeld wat mevrouw Beckerman schetst ook wel.

[2:46:23] En dat daar echt stevig wat te doen is.

[2:46:25] Ik heb ook nog het voornemen om mijn natuurplan ook goed af te stemmen met de mede-overheden.

[2:46:31] Dus ik zie daar ook wel mogelijkheden in om niet alleen maar in de rijksdocumenten die voor ons bindend zijn.

[2:46:36] Maar ook documenten die we met mede-overheden afstemmen.

[2:46:38] om daar dit vraagstuk nog te adresseren zoals mevrouw Beckerman hem nu indringt.

[2:46:46] Mevrouw Den Hollander.

[2:46:48] Dank voorzitter. Ik heb twee vragen naar aanleiding van het eerste blokje.

[2:46:52] Het eerste vraag is over de documentaire. De minister geeft aan dat het nog niet gezien heeft.

[2:46:55] Het is wel een kijkers tip. Zou ik u dan willen meegeven of zou ik meegeven aan de minister?

[2:47:00] Want wat mij daar het meest aan bijbleef is dat de natuur niet maakbaar is.

[2:47:03] Dus je kan wel herstellende maatregelen treffen en dan komt er wel weer nieuwe natuur.

[2:47:09] Maar wat er komt heb je niet altijd invloed op.

[2:47:11] Dus herkent de minister dat? Mijn eerste vraag.

[2:47:16] Ja, voorzitter. Dank ook voor die kijktip.

[2:47:20] En ik heb begrepen dat u overweegt om een ander debat mogelijk in een andere vorm voor te zetten.

[2:47:24] Dus dan krijg ik enige tijd, dat zou het EU-LVVN-debat zijn, om aan het verzoek te voldoen van mevrouw Den Hollande.

[2:47:32] En dan wil ik daarna graag ook met haar reflecteren op wat ik daar heb gezien.

[2:47:38] En dan mijn tweede vraag, voorzitter.

[2:47:41] Het gaat even over de zones, waarin u zegt van in die zones zal een verregaande extensivering moeten plaatsvinden voor natuurherstel.

[2:47:49] Maar het doel is natuurherstel en extensivering is een middel.

[2:47:55] Deelt de minister dat met mij, dat het geen doel op zich is?

[2:48:00] Voorzitter, ik deel met mevrouw Den Hollander dat extensivering een middel is om een doel te bereiken.

[2:48:07] Maar het is wel een middel wat heel erg goed bij kan dragen aan het doel.

[2:48:10] En vandaar ook dat ik hem zo net noemde.

[2:48:15] Aanvullend, als we kijken naar het trappetje van Remkes, dan is het eerste treden innovatie.

[2:48:19] Dus ik wil toch wel bij de uitwerking van de plannen van het kabinet benadrukken dat het belangrijk is om wel dat trappetje in die voorgoed ook af te lopen en treden over te slaan daarin.

[2:48:31] Ja voorzitter, ook dat kan ik volgen.

[2:48:33] Tegelijkertijd als we tot een zonering met elkaar komen, dan doen we dat voor natuurdoelen en dan ligt daar een extra opgave om te reduceren.

[2:48:40] En er zit een einde aan de mogelijkheden om met innovatie tot in een einde te reduceren.

[2:48:45] Dus daarom wijs ik ook op het middel extensivering.

[2:48:50] Maar het trappetje in een logische volgorde volgen kan ik dan weer goed volgen.

[2:48:56] De volgende interruptie is van mevrouw Bromet namens Pro.

[2:49:00] Ja voorzitter, dank.

[2:49:02] Ik ben ook blij met dat de minister bereid is om in gesprek te gaan met zijn collega van INW over de wegbermen.

[2:49:13] Ik hoop dat het niet bij een gesprek blijft

[2:49:15] Dus is het ook het plan om dan in die natuurvisie

[2:49:18] Of in het natuurverstelplan dit op te nemen

[2:49:21] En gaat hij dan ook met bijvoorbeeld de NS

[2:49:24] Waar wij ook een rol hebben

[2:49:25] Dus daar waar wij echt grondeigenaar zijn

[2:49:27] Kunnen wij als Rijk natuurlijk ook de meeste impact hebben

[2:49:30] De minister

[2:49:31] Ja voorzitter, ook op de laatste suggestie van mevrouw Bromet

[2:49:36] Zou ik haar dan willen vragen

[2:49:37] Om mij de ruimte te geven om dat te kijken

[2:49:39] om dat mee te nemen met het definitieve natuurplan.

[2:49:41] Zowel de vraag dan richting INW, als ook de vraag op arealen die rijkspartners zijn.

[2:49:48] Is dat afdoende voor mevrouw Promet?

[2:49:50] Dat is het geval. Dan ga ik naar de heer Jansen, PVV.

[2:49:54] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:49:55] Ik dank ook de minister voor zijn antwoord over dwang, dan wel vrije keuze.

[2:50:00] Maar zo zwart-wit ligt het natuurlijk niet.

[2:50:02] Want stel dat er een sonering wordt ingesteld van bijvoorbeeld duizend meter.

[2:50:07] Dan heb je toch uiteindelijk maar één keuze, dat is stoppen of biologisch gaan moeren.

[2:50:14] Er is toch geen andere opdracht. Dus dan word je toch gedwongen tot een keuze stoppen of biologisch.

[2:50:19] De minister.

[2:50:20] Ja, voorzitter. Aan de ene kant wil ik niet op vooruit lopen.

[2:50:23] Dat zou mijn eerste antwoord zijn, maar aan de andere kant laat ik me toch even wat ontlokken.

[2:50:25] Want mevrouw Den Hollander heeft ook in het begrotingsdebat en ook net nog verschillende mogelijkheden aangehaald die in die zone zouden kunnen.

[2:50:34] Agroforestry is genoemd, verdienmodellen uit agrarisch natuurbeheer is genoemd.

[2:50:38] Dus het is niet zo eenzijdig als de heer Jansen doet voorkomen.

[2:50:42] De heer Jansen.

[2:50:44] Dan zijn we allebei misschien te eenzijdig, want nog steeds blijft mijn vraag overeind.

[2:50:48] Is hier sprake van volledige keuzevrijheid of is er toch sprake van je wordt gedwongen een bepaalde richting in te gaan of te stoppen?

[2:50:55] De minister.

[2:50:56] Voorzitter, om dan even terug te komen bij de oorspronkelijke vraag.

[2:50:59] Dit kabinet is niet voornemens om ondernemers te dwingen om bijvoorbeeld biologische keurmerken of dat soort dingen aan te vragen.

[2:51:05] Dat is gewoon ondernemersvrijheid.

[2:51:07] Dat er een reductieopgave ligt en dat die stevig is, dat is zo.

[2:51:10] En dat beperkt de keuzes die je hebt.

[2:51:12] Maar er zijn nog steeds, zoals net ook aangehaald, verschillende keuzes te maken.

[2:51:17] Helder, er zijn veel aanmeldingen nog voor interrupties.

[2:51:20] Ik ga eerst naar de heer Boomsma, dan mevrouw Wiersma, dan de heer Korevaar.

[2:51:25] De heer Boomsma, nu het woord.

[2:51:26] Ja, dank voorzitter. Want ik denk dat dit het einde was van het blokje algemeen.

[2:51:30] Maar ik had in mijn bijdrage natuurlijk een best algemene analyse over ook waar het naartoe moet wat mij betreft volgens het wettelijk kader voor de natuur.

[2:51:40] Maar ik wacht er nog even op een reactie daarop.

[2:51:43] De minister?

[2:51:44] Ja, voorzitter. Bij het kopje NAV en verplichtingen zitten ook de juridische verplichtingen.

[2:51:52] Helder, ik zie dat er ook wat interrupties daarmee afvallen.

[2:51:55] Maar ik ga dan naar mevrouw Wiersma, BBB.

[2:51:58] Ja, dank voorzitter.

[2:52:00] Nou, ik begin maar met de vraag over de aanpak van de zonering.

[2:52:04] Want de minister die heeft het dan over extensivering wat daar moet plaatsvinden.

[2:52:09] En mijn vraag aan de minister is, wat verstaat hij onder extensivering exact?

[2:52:15] De minister?

[2:52:16] Ja, voorzitter. Ik heb net al aangegeven dat ik ook niet op deze plek vooruit wil lopen op wat we in die zones gaan afspreken.

[2:52:23] En dat lijkt me ook gepast. Want het pakket wat we willen presenteren moet een totaal zijn.

[2:52:26] Het moet ons totaal optellen. En ik zou graag niet nu over kleine onderdelen in gesprek willen.

[2:52:33] Mevrouw Wiersma, BWW.

[2:52:36] Ja, dat is natuurlijk wel jammer. Want het wordt hier net wel zo voorgesteld met biologisch als uitgangspunt.

[2:52:41] En het extensieve aan biologisch is dat zij 170 kilogram stikstof uit dierlijke mes mogen gebruiken.

[2:52:48] Maar met vervallen van derogatie geldt dat voor alle bedrijven.

[2:52:53] Daarbij, als we kijken, we hebben intensieve en een extensieve veehouderij.

[2:52:57] Waarbij de intensieve veehouderij nadrukkelijk minder stikstofdepositie veroorzaakt dan de extensieve veehouderij.

[2:53:04] Heeft met dichte stallen te maken.

[2:53:06] Is het ook een route in de lijn met wat mevrouw Hollander net aangaf.

[2:53:10] dat ook in de melkveehouderij, dat dat ook een bewandelbare route is om op die manier de emissies te reduceren.

[2:53:19] Dat is een lange interruptie, de minister.

[2:53:21] Ja, voorzitter, ik vind het bewonderenswaardig dat we inderdaad toch proberen om op deze manier wat vooruit te lopen

[2:53:25] op wat we in die zones voor regels zouden willen stellen, wat voor mogelijkheden daar dan bij zouden horen.

[2:53:30] En ik snap die wensen ook, want het onderwerp speelt heel erg, we lezen er van alles over.

[2:53:34] Maar ik zou graag met u het debat willen voeren als we daar totaal over hebben,

[2:53:37] een totaal overzicht en ook de keuzes die het kabinet daarin maakt.

[2:53:40] Of het nou voor intensief of extensief is.

[2:53:43] Volgens mij zijn er geen interrupties meer op het blokje algemeen. Dan kunt u naar het tweede blokje.

[2:53:48] Ja, dat is het blokje natuurbeheer, voorzitter.

[2:53:52] Omdat er veel op in is gegaan, vind ik het ook belangrijk om te zeggen dat ik ook groot belang hecht aan een effectief en adequaat natuurbeheer.

[2:54:00] Aan de druk op de natuur die we ervaren door een andere stikstof, maar ook door andere drukfactoren wat door leden is benadrukt.

[2:54:06] Dat leidt ertoe dat natuurbeheerders het beheer moeten intensiveren en ook steeds vaker intensieve herstelmaatregelen moeten uitvoeren.

[2:54:14] Die beheerders hebben hiervoor dan natuurlijk wel, en daar wordt ook op gewezen, voldoende financiële middelen nodig.

[2:54:19] En goed beheer is wat mij betreft de basis ook voor natuurherstel.

[2:54:25] Natuurbeheer is een van de onderwerpen die momenteel in samenhang in de taskforce besproken wordt.

[2:54:29] En samen met provincies en beheerders zal ik ook dit najaar gaan uitwerken hoe we dit dan ook gaan regelen.

[2:54:34] En wat voor systematiek, op wat voor manier dat ook bijvoorbeeld in het SNL terechtkomt.

[2:54:40] Dan heb ik de vraag van de Partij voor de Dieren en de ChristenUnie over de 200 miljoen.

[2:54:46] Dat de treinbeheerders aangeven dat nodig te hebben.

[2:54:49] Dat bedrag herken ik inderdaad uit de bouwsteen natuur die ook is gemaakt door allerlei partijen in het land.

[2:54:55] Een adequaat natuurbeheer draagt ook in combinatie met andere maatregelen ook wezenlijk bij aan het realiseren van natuurdoelen.

[2:55:01] En op termijn aan het vlot trekken van vergunningverlening.

[2:55:04] Het kabinet wil structureel investeren in natuurbeheer.

[2:55:07] Dat is daarom ook echt onderdeel van de plannen die we maken.

[2:55:09] En over de wijze waarop deze investering vorm krijgt, ga ik ook in overleggen met provincies en natuurbeheerders.

[2:55:15] Dan heb ik een vraag van de heer Boomsma, hoe het staat met de uitwerking van de motie over Caribisch Nederland en de natuur daar.

[2:55:24] De natuur op Caribisch Nederland vind ik van grote waarde.

[2:55:27] Dat is ook de reden dat ik in de voorjaarsnota daar 7,5 miljoen voor vrij heb gemaakt voor dit jaar.

[2:55:34] De programmering van fase 2 van het natuur- en milieubeleidsplan Caribisch Nederland wordt op dit moment ook uitgewerkt met de openbare lichamen.

[2:55:41] Die rapportage en die monitoringstructuren worden aangeschept op basis van de aanbevelingen uit de evaluatie uit de eerste fase.

[2:55:47] En om ook toe te passen in de uitvoering van de fase waar we nu zitten.

[2:55:51] Ik ben ook aan het onderzoeken hoe ik invulling kan geven aan de structurele vraag naar financiering van het parkbeheer.

[2:55:57] Een structurele vraag naar onderzoek en monitoring en die resultaten zou ik ook voor het einde van het jaar met de Kamer delen, aangezien dat onderzoek nog loopt.

[2:56:06] Maar ik voel de urgentie om ook een structurele vraag voor natuurbeheer en niet elk jaar weer opnieuw, vlak voordat het zover is, pas financiële middelen te hebben.

[2:56:15] Ook omdat het meespeelt in de gerechtelijke uitspraak over onder andere Bonaire.

[2:56:20] Dus ik ervaar ook die druk om dat te regelen, zeg ik tegen de heer Boomsma.

[2:56:25] Dan de vraag van de heer Vlag over natuurbeheer.

[2:56:28] Of we gaan zorgen voor meer sturing op natuurbeheer.

[2:56:31] Een andere omtrent kalk werd dan genoemd.

[2:56:35] En de vergoedingen.

[2:56:37] Ik hecht, zoals ik net al zei, echt aan dat goede natuurbeheer.

[2:56:40] Ik denk dat partijen van links tot rechts aangeven dat dat ook iets is wat volop gedragen kan worden.

[2:56:45] En ook gedragen moet worden.

[2:56:47] Onderzoekers, ook uit het WUR-rapport, zoals aangeven, geven dat ook nadrukkelijk aan.

[2:56:52] Dus wat mij betreft is het echt de basis voor natuurherstel en draagt ook zodoende bij aan het vlottrekken van vergunningverlening.

[2:57:01] Voor de details daarvan wijs ik toch graag naar hoe we de boel gaan uitwerken en daar vraag ik nog om enkele weken geduld.

[2:57:12] Mevrouw Wiersma vraagt naar de KPIs voor de terreinbeheerende organisaties.

[2:57:17] Met de provincie en de treinbinnenorganisatie ga ik deze zomer ook uitwerken hoe we de natuurbeheer dan ook beste vorm kunnen geven.

[2:57:24] En dat gaat dan zowel om wat u aangeeft, een goede beheervergoeding, als ook om resultaatverplichting en uiteindelijk een heldere verantwoording.

[2:57:31] Dat vindt het kabinet ook van belang.

[2:57:35] Dan de staat van de natuur, die moeten we versterken, gaf mevrouw Beckerman aan.

[2:57:40] En de kosten van de natuurbeheer zijn sterk gestegen.

[2:57:44] Het is mij bekend dat de gevolgen van die actualisaties van die standaard kostprijzen voor natuurbeheer zijn geweest.

[2:57:50] En dat er dan ook extra middelen nodig zijn.

[2:57:52] En als eerste stap om die tekorten op te vangen heeft het kabinet ook geld vrijgemaakt in dit jaar.

[2:57:57] En ook toegevoegd aan de begroting van LVVN.

[2:58:00] Met het IPO is afgestemd dat we deze middelen over de provincies gaan verdelen.

[2:58:04] Op basis van de aflopende contracten in het SNL, het subsidiestelsel.

[2:58:09] En het bedrag zie ik ook nadrukkelijk en dat wil ik hier ook gezegd hebben.

[2:58:12] Ook voor iedereen die luistert of kijkt, zie ik ook als nadrukkelijk als eerste stap.

[2:58:17] Daar is meer voor nodig en daarom zet ik me ook in voor een adequate financiering, een structurele financiering voor deze organisaties.

[2:58:25] Dan een vraag van de heer Jansen, waarom we blijven doorgaan met het ontwikkelen van nieuwe natuur.

[2:58:32] Betaalbaar en uitvoerbaar beleid vind ik uiteraard belangrijk.

[2:58:36] Het huidige natuurbeleid is gedesignaliseerd naar de provincies.

[2:58:38] In 2013 zijn daar ook via het Natuurpact die bestuurlijke afspraken gemaakt,

[2:58:43] en andere over de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland.

[2:58:46] We hebben hiertoe ook financiering beschikbaar gesteld via algemene middelen van het provinciefonds.

[2:58:51] Berenschot, en dat heeft u ook in een Kamerbrief enkele weken geleden gekregen,

[2:58:55] heeft daar ook onderzoek naar gedaan, hoe zit dat met dat gedecentraliseerd natuurbeleid.

[2:58:59] We gaan het rapport samen met de provincies benutten om de afspraken in het Natuurpact 2.0

[2:59:04] om die vorm te geven en ook smarter te maken.

[2:59:09] Dan ook nog een vraag over de financiering van de TBO's.

[2:59:14] Nou, zoals aangegeven heeft dat mijn aandacht.

[2:59:17] Die gestegen kosten zijn echt de knelpunten, die standaard kostprijzen.

[2:59:22] En ik ben met de provincie daar ook in over gesprek, omdat zij daarvoor verantwoordelijk zijn.

[2:59:29] Dan ook nog een vraag van mevrouw Beckerman.

[2:59:31] De afspraken voor na 2027, dus eigenlijk dat Natuurpact 2.0.

[2:59:36] Ik ben het ook met haar eens dat het heel cruciaal is om dat ook juridisch goed vast te leggen.

[2:59:41] Daar ook met provincies vooraf heldere afspraken te maken.

[2:59:44] Want nu komen we natuurlijk achter dat een aantal hectares nog niet is gerealiseerd, maar het natuurpak straks wel afloopt.

[2:59:50] Het gaat dan niet alleen over inhoudelijke afspraken, maar ook echt over verantwoordelijkheidsverdeling, verantwoording en ook evaluatie.

[2:59:57] Omdat we ook daadwerkelijk zien wat daar gebeurt als we de middelen uitkeren naar provincies.

[3:00:04] Dan eenzelfde vraag eigenlijk van mevrouw Beemsterboer.

[3:00:08] Natuurpact 2.0 met duidelijke basis om de ruis van het eerdere Natuurpact weg te komen.

[3:00:15] Ik denk ook dat die professionalisering in de afspraken die we in Natuurpact 2.0 belangrijk is.

[3:00:21] Dus echt sturen op de opgave en ook geborgde maatregelen.

[3:00:25] Zodat het geld wat we overheven naar provincies ook daadwerkelijk leidt tot natuurherstel in de gebieden.

[3:00:32] Dan een vraag van de ChristenUnie. Die ging over geld uit die SNL-regeling.

[3:00:37] Of dat gekoppeld is aan een gebied of gewoon bij Staatsbosbeheer beland met beschreven gevolgen van de heer Grimmis van Dien.

[3:00:45] Gelukkig kan ik hem melden, voorzitter, dat dat niet klopt.

[3:00:48] De financiering is echt strikt gekoppeld aan een specifiek gebied en de beheerkosten die daar bij dat specifieke beheertype horen.

[3:00:55] Dus die beheervoeding is een vastgesteld tarief op basis van die standaard kostprijzen die op die plek gelden.

[3:01:01] En die worden niet verstrekt op basis van organisatie, maar eigenlijk het beheer van specifieke percelen binnen NNN.

[3:01:10] Dan nog een vraag van de heer Grimmers over langjarige zekerheid.

[3:01:14] Net ook al wat over aangegeven als het gaat over de TBO's, maar dat geldt ook voor agrarisch natuurbeheer.

[3:01:20] Daar kom ik zo in het volgende kopje nog op terug.

[3:01:24] En we betrekken daar ook echt andere partijen goed bij.

[3:01:27] Het gaat om provincies, maar ook boeren en natuur, ook genoemd door de ingeneemde terreinbeheerorganisaties en particuliere natuurbeheerders.

[3:01:35] En we maken dan ook optimaal gebruik van hun kennis en ervaringen uit de bestaande regelingen die ook door u genoemd zijn.

[3:01:43] Dan is er een vraag over perverse prikkels in de SNL, waarbij een subsidie wordt ontvangen en vervolgens het wordt uitbesteed aan de markt.

[3:01:53] en hoe we dat beoordelen.

[3:01:55] Dat risico op perverse prikkels herken ik eigenlijk in de huidige systematiek niet.

[3:02:00] Het is aan de TBO's om te bepalen hoe het beheer wordt geleverd.

[3:02:04] En het SNL zorgt juist voor landelijke uniformiteit en stabiliteit.

[3:02:08] Wel liggen de risico's op het gebied van budgetbeheer.

[3:02:12] En u heeft ook net gewezen op de tekorten die daar op dit moment zijn bij de partijen.

[3:02:17] Dus het is wel goed om die systematiek van de SNL goed in de gaten te houden.

[3:02:21] En we zetten ook stichtingscertificering SNL in om te toetsen of dat beheer op orde is en of er ook aan de administratieve voorwaarden wordt voldaan door de beheerders.

[3:02:30] En er worden periodieke evaluaties uitgevoerd naar die net genoemde standaard kostprijzen en de inrichting van het stelsel.

[3:02:38] Wel gaan we zoals aangekondigd ook in het coalitiekoord kijken naar die hele SNL-systematiek, zowel voor die adequate financiering als de verantwoording daarvan.

[3:02:47] Dan de laatste vraag in het blokje van de heer Jansen of we bereid zijn om de ontwikkelopgave NNN te staken.

[3:02:55] Het afronden van Natuurnetwerk Nederland is belangrijk om te komen tot verder natuurherstel voor robuuste natuur en ook het realiseren van de opgaven in de natuurherstelverordening.

[3:03:06] Dus het kabinet acht het niet wenselijk om die ontwikkelopgave te staken.

[3:03:12] Dank u wel. De heer Vlag had zich gemeld voor de eerste interruptie.

[3:03:17] Ja, voorzitter, ik hoorde de minister al in het begin van dit blokje zeggen dat natuurbeheer een basisvormt voor natuurherstel.

[3:03:24] Dat klinkt al heel wat beter dan dat stikstofreductie de basis voor natuurherstel is.

[3:03:28] Dus ik ben er op zich blij mee en ook wat de minister daar verder aan koppelt.

[3:03:33] En in ticht daarvan de vraag ook, ik snap dat de minister het liefst wil wachten tot de brief en dan het hele pakket in één keer wil bespreken.

[3:03:40] Maar ik ben toch benieuwd in hoeverre hij die visie die in het rapport van de VEUR wordt gebruikt, waarin ecologie, milieukunde en juridische kant uiteengerafeld worden, ook onderdeel maakt van dat pakket en daar ook een uitweg in ziet van de problematiek zoals die is ontstaan.

[3:03:57] Ja, voorzitter, ik denk dat het VEUR-rapport een aantal hele goede ingrediënten bevat om te betrekken bij onze aanpak.

[3:04:05] Dat doen we ook. Ik heb ook het rapport door laten pluizen om te kijken welke elementen hierin, overigens ook in het gesprek met de auteurs, welke elementen hierin zouden onderdeel kunnen zijn van de aanpak.

[3:04:18] De gedachte van gebiedsplafonds vind ik interessant, maar ook dat de focus op natuurherstel en dat dat de enige weg vooruit is dat je daar korte termijn maatregelen kunt nemen, wat langere termijn maatregelen, maar dat we daar echt mee aan de gang moeten, die deel ik.

[3:04:33] Dat vind ik twee prominente punten uit het rapport.

[3:04:36] Ik ben ook voornemens om af te lopen om te kijken zoveel als we kunnen meenemen.

[3:04:44] Dat is op zich goed, maar tegelijkertijd is het een soort totale zienswijze.

[3:04:48] Je kunt het moeilijke elementen uitknippen.

[3:04:51] Want als je in de vergunningverlening nog uit blijft gaan van de oude focus op stikstof

[3:04:55] en dat elke overschrijding van de KDW leidt tot verzetting van de natuur,

[3:04:59] dan komt die vergunningverlening nog niet los.

[3:05:00] Dus is het niet zaak om meer die denkwijze als vertrekpunt te nemen?

[3:05:05] Waarin je keurig ordent voor natuurherstel, dat doe je vooral met natuurbeheer.

[3:05:10] De stikstofreductie gebeurt daarnaast, dat is ook heel logisch.

[3:05:14] En dan kunnen ook de vergunningen makkelijker loskomen, omdat je dan veel minder problemen hebt met de additionaliteit.

[3:05:19] De hele denkwijze zou dat niet een uitstekend raamwerk zijn, waaraan het pakket van eind juni aan kan worden opgehangen.

[3:05:28] Ja, voorzitter, die gedacht dat het door verschillende oorzaken komt, verschillende drukfactoren en dat kijken naar de KDW niet de enige manier is om vergunningverlening voor te trekken.

[3:05:39] Maar juist aan die brede drukfactoren wat te doen, dat ook te onderbouwen hoe je dat opvangt en hoe daarmee de natuur toch ook in goede staat kan zijn, is zeker een interessante gedachte.

[3:05:48] Maar ik weet ook dat ik het hele rapport wil laten bekijken en ook bij de plannen wil houden om zoveel mogelijk daarvan over te nemen.

[3:05:56] En ik snap dat het een hele denkwijze is.

[3:05:59] En mijn mening daarover, voorzitter, is dat ik zoveel mogelijk van die denkwijze probeer over te nemen waar dat kan.

[3:06:07] Dank u wel. Dan ga ik naar mevrouw Villingaar, Bimster Boor.

[3:06:11] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:06:13] Blij te horen dat de minister van plan is om in gesprek te gaan met de provincies over de financiering van de treinbeherende organisaties.

[3:06:22] Vraag is wel, wat verwacht de minister precies?

[3:06:25] Wat wordt de inzet van dit gesprek? Verwacht de minister dat er meer financiële ruimte zit bij provincies.

[3:06:31] Wat doen zij op dit moment met de budgetten?

[3:06:34] En wat gaat dan vervolgens de inzet zijn?

[3:06:40] De insteek is, wat kunnen we op de korte termijn nog doen om die ontwikkelopgave die we hebben nog verder te realiseren?

[3:06:47] Het gaat om 30.000 hectare die nog niet gerealiseerd is.

[3:06:50] Wat kunnen we daarvan meenemen in de aanpak waar het kabinet mee bezig is?

[3:06:53] wat is een ontwikkelopgave die nog resteert en hoe gaan we die invullen

[3:06:56] om vervolgens ook te komen naar die langjarige Natuurpact 2.0 maatregelen.

[3:07:02] Dat is mijn voornemen om met de provincies te bespreken.

[3:07:05] Waarbij ik de koppelkansen van het pakket onderop stikstof

[3:07:09] en het geld wat er is voor natuurbeheer en natuurherstel ook wil gebruiken

[3:07:12] om een versnelling te creëren in de opgave die ons nog resteert.

[3:07:19] Ja, dank u wel.

[3:07:20] Het is misschien mijn onervarenheid die hier spreekt,

[3:07:23] maar dit is volgens mij nog niet een antwoord op de vraag

[3:07:24] Wat doen we dan nu met het korttermijntekort van het beheer van het areaal dat er nu is?

[3:07:33] Ja voorzitter, als het goed is heb ik daar net ook al een antwoord op gegeven over het geld wat in deze voorjaarsnota ook van dit jaar is gereserveerd om die tekorten aan te vullen.

[3:07:42] Het gaat om een bedrag van 16 miljoen.

[3:07:45] Dus 32 miljoen is benodigd, dat is mij bekend.

[3:07:48] Dus we hebben ook voor volgend jaar wederom 16 miljoen in het miljardenperspectief toegevoegd om op korte termijn die tekorten die er zijn van de organisaties te dichten.

[3:07:58] Want ik denk dat ze daar een terecht pleidooi richting het Rijk hebben gehouden.

[3:08:02] Ik ga naar mevrouw Promet, dan naar meneer Ginwissen, dan naar de heer Koorlvaar.

[3:08:07] Ja voorzitter, ik wil hier even op doel vragen, want ik had ook de vraag gesteld wat er nou moet gebeuren met die natuurgebieden die in de verkoop worden gegooid.

[3:08:16] En de intentie van de minister lijkt me goed, maar in de tussenuit moet het niet dan verkocht zijn.

[3:08:22] En er is geld voor stikstofbeleid, maar dat is ook incidenteel geld, dat is geen structureel geld.

[3:08:28] Dus ik zou toch iets meer willen weten over die structurele uitgaven.

[3:08:34] Ja, voorzitter, zit in het coalitieakkoord, in de financiële tabel, zit structureel geld voor natuurbeheer.

[3:08:40] Ik denk dat dat ook heel belangrijk is, dat het brood nodig is.

[3:08:43] Ik heb ook net verwezen naar die bouwsteen natuur waarin het bedrag ook geëxpliteerd wordt op 200 miljoen.

[3:08:48] En op de vraag van mevrouw Bromet over de verkoop van gebieden.

[3:08:52] Kijk, wat uiteindelijk terreinbeheerde organisaties doen om begroting en sluiten te maken, daar gaan zij het deel zelf over.

[3:08:57] Maar het is wel de reden dat soort voorbeelden en de stijgende beheerskosten waarom we ook nu al geld hebben gereserveerd in de voorjaarsnota voor de korte termijn.

[3:09:05] Maar ik kom zodanig nog terug op de specifieke vragen over de verkoop van gebieden Stadsbosbeheer.

[3:09:14] Ja, meneer Ginwis moet al een tijdje wachten, dus ik ga eerst naar meneer Ginwis en dan naar meneer Korevaar.

[3:09:19] Terzij het over iets heel anders gaat?

[3:09:22] Nou, ik wilde aansluiten bij collega Vlag eigenlijk. Is dat ook goed?

[3:09:26] Dat mag, dat mag. We gaan toch alle kanten op.

[3:09:29] Voorzitter, dank u wel.

[3:09:31] Nou ja, de minister weet wel dat ik een beetje zo inzit zoals de heer Vlag had voor de over de denklijn uit het rapport van die acht onderzoekers.

[3:09:40] En ik kan me ook voorstellen dat, en ik weet niet of de minister daartoe bereid is, dat hij ook zijn voorstellen nog voor de 26e laat tegenlezen door een paar van die deskundigen.

[3:09:52] Ik kan me heel goed voorstellen dat deze bijvoorbeeld eminente omgevingsjuristen zoals bakkers en borgers even worden geraadpleegd.

[3:10:00] Omdat er soms wel eens andere inzichten zijn dan bij de juristen die ook natuurlijk heel goed zijn die bij het ministerie werken.

[3:10:08] Of de stikstofdeskundige Erisman en de Vries even worden geraadpleegd, even tegenlezen.

[3:10:15] Of de bodemkundige Ros.

[3:10:17] Dus ik roep de minister daartoe op om zijn pakket in ieder geval misschien nog te challengen en nog beter te maken op weg naar de 26ste.

[3:10:24] Dat is eigenlijk mijn eerste vraag en ik heb nog één ander vraagje.

[3:10:27] Ja voorzitter, dat is precies de reden waarom ik ook vrij snel deze onderzoekers heb uitgenodigd om mij in ieder geval te scherpen.

[3:10:33] En vervolgens ook heb gevraagd dat we dat ambtelijk blijven doen met leden van die groep.

[3:10:38] Dus het is ook met leden van die groep in de veld nog verder gesproken.

[3:10:42] Maar ik zie het als een aanmoediging van de heer Grimwissen om dat desnoods te intensiveren.

[3:10:48] Ja, dank voorzitter voor deze reactie.

[3:10:51] Ik kreeg namelijk wat andere signalen, maar dan komt het goed.

[3:10:54] Dan komt het helemaal goed.

[3:10:55] Ik heb een heel andere vraag, dat is naar de SNL-antwoorden van deze minister.

[3:10:59] En de vraag heb ik ook gesteld, deels vanuit de zorg, dat het Didam-arrest best wel wat veranderd heeft.

[3:11:05] En de minister heeft over die zorgen nog niet zoveel gezegd.

[3:11:08] Het was namelijk, ik heb bijvoorbeeld een voorbeeld van een rietsnijder, langdurig in de weer hebben, langdurig informeel afspraak, was er zekerheid over pacht, goed beheer tegen een lage symbolische prijs, werd grond verpacht en goed onderhouden.

[3:11:24] Maar door het Didam-arrest is eigenlijk van alles op de kop gegaan en het eind van het liedje is dat er meer onzekerheid is, dat er meer aan de strijkstok lijkt te blijven hangen en dat er minder bij deze pachters terechtkomt van een heel eerzaam, klassiek, traditioneel beroep waarvan we allemaal weten dat het zonder die steun niet kan blijven bestaan en dat gewoon een hele waardevolle functie vervult, in dit geval in het prachtige gebied de weerribben.

[3:11:50] Herkent de minister deze zorg en is er nog iets aan te doen aan de DINAM-arrest en hoe hiermee om te gaan?

[3:11:57] Daar zat eigenlijk mijn zorg.

[3:11:59] Dank u wel meneer Ginwis en dat was ook direct uw laatste interruptie.

[3:12:02] Ja voorzitter, de DINAM-arrest is ook in mijn voorgaande functies regelmatig voorbijgekomen.

[3:12:07] Als aan de ene kant heel fijn en transparant, maar ook soms het in de wegstaan van allerlei maatschappelijke opgaven die we met z'n allen willen.

[3:12:14] En ik kom zo nog terug op uw vraag over DINAM-arrest en daar betrek ik dan ook even het voorbeeld bij.

[3:12:22] Dan ga ik weer even terug naar waar mevrouw Bromet was gebleven.

[3:12:26] Dat extra budget wat nodig is voor treinbeherende organisaties.

[3:12:30] Een deel daarvan is nodig vanwege de hogere standaardkostprijzen, de SKP's.

[3:12:36] Gaan we dan hetzelfde voor meer geld doen?

[3:12:43] Voorzitter, kunt u die vraag iets expliciteren voor mij?

[3:12:47] Stel je voor je hebt een bepaald natuurdoeltype wat nagedreven moet worden.

[3:12:50] Daar hoort een bepaalde hoeveelheid beheer bij.

[3:12:52] Dat maaien en afvoeren kost eerst 100 euro per hectare, kost nu 120 euro.

[3:12:57] Dat maakt dat je 16 miljoen, 32 miljoen tekort komt.

[3:13:00] Gaan we zo meteen voor 32 miljoen extra eigenlijk hetzelfde doen.

[3:13:05] Ja, voorzitter, het is een tegemoetkoming voor de gestegen kosten.

[3:13:09] Dus in feite houdt het geen nieuwe ambitie in.

[3:13:11] Het zorgt ervoor dat terreinbeheerende organisaties het werk wat ze doen, kunnen blijven doen.

[3:13:15] En het gat tussen de daadwerkelijke kosten en de kostenvergoeding niet nog groter wordt.

[3:13:22] Tot slot, meneer Koorvaar.

[3:13:23] Ja, dus het is van belang als er dan 200 miljoen structureel bijkomt, dat dat niet alleen maar gaat naar gestegen arbeidskosten van aannemers die worden ingehuurd.

[3:13:33] Is de minister dat met mij eens?

[3:13:36] Ja, voorzitter, voor zover dat gaat om, en dat lijkt een beetje op de vraag die de Grimmers ook stelt,

[3:13:41] als het extra kosten zijn die komen door dat het op een manier is weggezet die überhaupt kostenverhogend werkt, dan snap ik die zorg.

[3:13:49] Maar als u het Beren-schotrapport ook ziet, dan ziet u dat heel veel van die kostenstijgingen ook dingen zijn die zich de afgelopen jaren hebben ontwikkeld.

[3:13:56] Waarbij ook nog eens komt dat de staat van de natuur op sommige plekken achteruit is gegaan en dat weer meer kosten met zich als gevolg heeft.

[3:14:01] Dus we kunnen niet voor die middelen onbeperkt nieuwe ambities realiseren.

[3:14:10] Mevrouw Wiesma.

[3:14:12] Ja, nee, en ik steun de minister overigens van harte.

[3:14:15] De indexatie moet je gewoon van tijd tot tijd toepassen omdat kosten hoog worden.

[3:14:20] Dat hebben we bij het ANAB natuurlijk ook gedaan.

[3:14:22] Ik heb wel een vraag over de overige ambities.

[3:14:25] Want wat de minister zojuist aangaf is die 30.000 extra natuur die nog ontwikkeld moeten worden.

[3:14:31] In het Natuurpact hebben de provincies daar middelen voor gekregen.

[3:14:34] Maar dat zijn geen middelen voor het onderhoud van al die hectares.

[3:14:39] Terwijl we weten dat onderhoud van natuur kan tot duizenden euro's per hectare gaan kosten.

[3:14:46] We zien nu dat die 200 miljoen, dat die eigenlijk dus al door stijgende kosten gedekt worden.

[3:14:51] Hoe ziet de minister dat in de toekomst om die extra natuur, als dat is ingericht, om die kosten te dempen?

[3:14:59] Dank u wel. En dat was ook uw laatste interruptie.

[3:15:01] Ja, voorzitter. Ik herken dat op het moment dat je meer natuur met elkaar zou aanleggen, dat dat ook een beheerscomponent kent.

[3:15:08] Ik vind het heel belangrijk om in de gesprekken met provincies echt wel erbij te houden van wat hebben ze al gekregen van het Rijk in het verleden.

[3:15:14] Wat voor een structurele component zit erin? Wat voor incidentele component zit daarin?

[3:15:18] wat vragen we nu van ze om nog te doen waar we afspraken over hebben

[3:15:22] en vervolgens een stap te maken als je extra gaat aanleggen

[3:15:24] wat vraag je dan en welke beheersmiddelen horen daarbij

[3:15:27] volgens mij moeten we dan een open gesprek met elkaar voeren

[3:15:29] moeten we niet over vijf jaar weer deze discussie hebben

[3:15:32] dat we partijen te weinig middelen hebben gegeven

[3:15:35] voor het beheer van natuur wat we van ze hebben gevraagd

[3:15:39] dus dit is de stap hoe ik erin zit

[3:15:41] dus eerst met provincies terugkijken en dan met provincies vooruitkijken

[3:15:45] En daarbij meenemen dat een extra vraag voor realiseren van natuur ook extra beheergelden inhoudt.

[3:15:51] Dank u wel.

[3:15:52] Ja, ik denk dat we toch maar even overgaan naar het blokje drie van acht.

[3:15:58] En we hebben nog drie kwartier.

[3:16:00] Dus uw aanjager van dienst gaat de minister vragen kort en goed te antwoorden.

[3:16:07] En uw vragen zuinig te zijn met uw interrupties.

[3:16:12] Dank u wel.

[3:16:13] Ja, voorzitter. Dan, ondanks dat er wat meer vragen zijn gesteld over agrarisch natuurbeheer, ga ik dan ook meteen over tot de daadwerkelijke vragen.

[3:16:20] Dat begin ik bij de vraag van de heer Vlag over extra investeren in ANB-gruttogebieden en Natura-to-duizendovergangszones.

[3:16:29] Of we in gesprek gaan met boeren en natuur om het ook voor de beste doelstillingen bij de universiteit uiteindelijk te doen.

[3:16:34] En zoals aangegeven betrek ik ook het verbreden van ANB ten opzichte van de prioritering die eerder is meegegeven.

[3:16:40] door het vorige kabinet ook bij de samende aanpak in de taskforce.

[3:16:44] En ja, voorzitter, kan ik op de heer Vlag zeggen, ik ga zeker in gesprek met provincies en ook zeker met boeren en natuur

[3:16:51] hoe die ANB dan ook effectief is in te zetten.

[3:16:56] Dan de vraag van mevrouw Beckerman, dat over regelingen van agrarisch natuurbeheer dat die complex staan,

[3:17:02] hoe het nieuwe kabinet daarin staat.

[3:17:04] Voor die langjarige zekerheid bij ANB en landschapsbeheer werken de financiering ook uit

[3:17:09] en bekijken ook onder welke voorwaarden een beschikking kan worden veranderd.

[3:17:13] En daar zijn ook mogelijkheden voor.

[3:17:14] En dat wil ik ook verder uit in afstemming met de partij die ik net noemde in antwoord op de vraag van de heer Vlag, boeren, natuur en provincies.

[3:17:21] In de brief over agris-natuurbeheer die ik heb aangekondigd voor na de zomer, daar zal ik daar ook verder op ingaan.

[3:17:29] Dan de vraag van de heer Korevaar of ik de mogelijkheden voor mozaïektoeslag in kan zetten.

[3:17:35] Dat kan onderzoeken en de Kamer kan informeren hoe dat kan worden toegepast.

[3:17:38] en of ik kan onderzoeken of die mozaïektoeslag gefinancierd kan worden van het budget dat we voor net iets andere doelen gelabeld hebben,

[3:17:45] maar of daar overlap zit.

[3:17:47] Ik vind het belangrijk, voorzitter, allereerst om te zeggen dat agraries die een grote inzet plegen

[3:17:52] voor het verbeteren van natuur door hun bedrijven door veel A en B toe te passen,

[3:17:57] hiervoor ook extra beloond moeten kunnen worden.

[3:17:59] Ik heb dat zelf ook gezien bij een bezoek aan Groesbeek,

[3:18:03] dat de mozaïektoeslag daar ook werd toegeplast, of de mozaïekbenadering moet ik zeggen.

[3:18:08] En eerdere studies hebben aangetoond, voorzitter, dat zonder extra vergoeding op het huidige ANB dat gewoon financieel niet uit kan.

[3:18:15] Terwijl het wel belangrijk is voor de ecologische kwaliteit.

[3:18:18] Dus ik neem dit ook mee in de afspraken die we maken over ANB te intensiveren.

[3:18:23] Dus daar kom ik bij de heer Korevaar op terug rondom deze mozaïektoeslag.

[3:18:30] Dan de vraag waarop we de keuze baseren om de extra middelen primair in te zetten voor die gruttogebieden Natura 2000 overgang zones.

[3:18:37] Dat lijkt een beetje op de vraag van de heer Vlag.

[3:18:41] Door het vorige kabinet is dat geprioriteerd op die twee plekken.

[3:18:45] Dus die grutto kerngebieden en in en om Natura 2000.

[3:18:49] En ik begrijp die keuze gezien de opgave die er ook ligt.

[3:18:53] Het gaat in 2027 om 22,5 miljoen.

[3:18:57] We hebben dat ook samen met IPO meegenomen bij de actualisatie van het doelenkade voor 2027.

[3:19:03] Maar in verband met die doorontwikkeling van ANB, die ik samen met provincies, wetenschappers, maar ook die collectieve doormaak, dan werken we weer opnieuw aan een doelenkader.

[3:19:13] En dan wil ik ook rekening houden met deze stapsgewijze inzet van die aanvullende middelen.

[3:19:17] Dus dat wil niet zeggen dat dit de enige inzet is voor de komende jaren.

[3:19:22] Een vraag van mevrouw Bromet over landschapselementen.

[3:19:26] Dat was een vraag aan de staatssecretaris, maar ik denk dat ze gewoon nu en hier de vraag bedoelde.

[3:19:32] Wat we kunnen doen om de teruggang van landschapselementen tegen te houden en ook weer terug te brengen met onder andere langjarige financiering in ANLB.

[3:19:41] Om die teruggang tegen te gaan zou ik ook echt inzetten op beheer, behoud, herstel en aanleg.

[3:19:46] En voor beheer kan er vanuit SNL worden geput voor natuurgronden en voor agrarische gronden kan dat zoals u weet uit ANLB.

[3:19:54] Aanleggen en herstel hebben we incidenteel gestimuleerd, maar daar zijn we bezig om de ontbrekende structurele middelen te vinden.

[3:20:03] Maar met de komst van de natuurherstelverordening werk ik toe naar een stijgende trend van die landschapselementen.

[3:20:08] Onder andere via ook het natuurplan wat eraan komt.

[3:20:13] Dan de vraag van de ChristenUnie.

[3:20:16] Dat er in probleemgebieden veel geld voor ANLB wordt uitgetrokken, maar dat dat niet de meest effectieve oplossing is.

[3:20:23] In de gebieden moet je ook andere maatregelen nemen zoals langjarige contracten, concurrerende, vergoedingen, grondinstrumentarium en flankerend beleid.

[3:20:30] Ook predatiebeheer werd nog genoemd.

[3:20:33] Maar met het ANB wil ik juist het ANLB versterken met de instrumenten die de heer Grinwis noemt.

[3:20:38] Dus ik denk dat het gewoon belangrijke toevoegingen zijn.

[3:20:41] En zoals aangegeven betrek ik ook die intensivering bij de inzet van de taskforce.

[3:20:45] Ook omdat u nog wezen op een motie die in dat verband moet worden uitgevoerd.

[3:20:51] Nou, dan wordt aangegeven of ANLB niet enkel wordt gekoppeld aan beleidsdoelen rondom zonering en extensivering, voorzitter.

[3:20:58] Maar ik denk dat ik die vraag ook net al heb beantwoord.

[3:21:01] Maar ik ga ook even naar de heer Grimmis om de tijd een beetje goed te maken.

[3:21:06] Nou, dan ga ik gewoon verder op die vraag.

[3:21:09] De middelen voor ANLB zijn, zoals het Planbureau voor de Leefomgeving vorig jaar ook aangaf in de beleidsbrief,

[3:21:16] onvoldoende om alle beleidsdoelen die naar het ANLB worden toegeschreven ook daadwerkelijk te dienen.

[3:21:22] Dus we zullen keuzes moeten maken, maar de inzet zal altijd breder zijn dan alleen maar beleidsdoelen rondom zonering en extensivering.

[3:21:28] Eigenlijk heb ik dat net ook met zoveel woorden proberen aan te geven.

[3:21:31] En ik zal u daar dan ook in de zomer, vlak na de zomer over informeren.

[3:21:36] Dan nog een vraag van de ChristenU of ik kan aangeven hoe ik kennis en verbindingskracht van agrarische collectieven kan gebruiken in mijn plannen voor natuurherstel.

[3:21:46] Het primaire doel van die agrarische collectieven is het verbeteren van natuurwaarde op landbouwgrond.

[3:21:51] En ik zie zeker, en het is ook met zoveel woorden in een toezegging, volgens mij zelfs aan u in het begrotingsdebat gezegd,

[3:21:56] ik zie zeker een grote rol voor hen om ook natuur en landbouw te verbinden.

[3:22:01] Door landbouwgronden in afstemming met natuurgebieden ook te beheren en meer natuurinclusief te maken.

[3:22:07] Dus ik gebruik hun verbindingskrachten zeker.

[3:22:10] En zij zijn een belangrijke pijler onder ons natuurbeheer.

[3:22:14] Dan een vraag van de heer Boomsa over de wildlijst.

[3:22:19] Een goed plan is om de wildlijst uit te breiden en wat precies de inzet wordt op predatorbeheer om beide vogels te beschermen.

[3:22:26] UKM heeft vorig jaar juni een motie aangenomen die heeft opgeroepen om het stelsel voor de jacht,

[3:22:31] en werd er ook wel even naar gewezen, te laten evalueren.

[3:22:34] Maar ook om gedurende die evaluatie geen onomkeerbare besluiten te nemen.

[3:22:38] Die evaluatie die loopt en aan het einde van het jaar wordt die opgeleverd.

[3:22:42] En ik wil de uitkomsten van die evaluatie dan ook afwachten voordat ik besluiten neem over eventuele aanpassingen van de wildlijst.

[3:22:49] En wij financieren ook een interprofessionale werkgroep waar overpredatie, waar boeren, collectieven en wijde vogelprovincies aan deelnemen.

[3:23:00] Dus niet dat er tot die tijd daar niks op gebeurt.

[3:23:06] Dan een vraag van mevrouw Bromet over het leefgebied van de Grutto en de grootte daarvan.

[3:23:12] De acht maatregelen die uw Kamer al kent op één na dan, die worden voortvarend uitgevoerd.

[3:23:18] Mevrouw Bromet noemde die net al over de broedmachines.

[3:23:21] Het A van Plas Grutto speelt daar een belangrijke rol in.

[3:23:25] Het leefgebied wordt dan ook vooral in die 35 gebieden die zijn genoemd vergroot.

[3:23:29] En daar profiteren ook andere weidevolgels van.

[3:23:31] En het afsprakenkade hiervoor met provincies is bijna afgerond.

[3:23:34] En dan ga ik het ook samen met provincies ondertekenen.

[3:23:38] Voorzitter, punt van orde.

[3:23:41] Mevrouw de Hollander.

[3:23:42] Ik heb de indruk dat blok 3, 4 en 5 door elkaar heen lopen, want voor mijn beleving zijn we in blok 3 de natuurherstelverordening, maar ik hoor continu A en B, ik hoor jachten, ik hoor fauna, dus wanneer mag wij dan interruperen?

[3:23:53] De NAV is het volgende blokje, dit gaat over A en B.

[3:23:59] Dus u wordt zo bediend op de NAV en allerlei juridische verplichtingen, zoals de heer Boomsen het ook al vroeg.

[3:24:05] Dan de gruttogebieden, vraag van de SGP in hoeverre ook de aanwijzing van die gruttogebieden impact kan hebben op andere soorten.

[3:24:13] De Grutto is in december ook toegevoegd aan de aanwezigingsbesluiten voor bestaande vogelrichtlijngebieden.

[3:24:19] En bij de doelen voor de Grutto is per gebied goed gekeken ook naar de invloed die dat heeft op bestaande doelen voor die gebieden.

[3:24:25] Er is geen negatieve impact voor soorten die in de gebieden al beschermd worden.

[3:24:30] Het positieve effect is juist wel te verwachten, namelijk dat andere weidevogels ook kunnen profiteren van de maatregelen die we nemen.

[3:24:38] En dan nog een vraag van de heer Jansen over voedselzekerheid en het voedienmodel van boeren.

[3:24:46] En over extensivering.

[3:24:47] Voorzitter, ik ben ervan overtuigd dat voedselzekerheid en biodiversiteit prima hand in hand kunnen gaan.

[3:24:53] Dat heb ik ook in de inleiding van het debat ook al proberen aan te geven.

[3:24:56] En gezien de beperkte ruimte die we hier in Nederland hebben, kan het ook niet anders dan met functieverweving,

[3:25:01] met combinatie van functies.

[3:25:03] En de extensivering is voorzien, zoals ik net al zei, met name in de zones rondom Natura 2000 gebieden.

[3:25:10] Zeker niet in het hele land.

[3:25:12] En die 650.000 hectare, voorzitter, die in het voorbeeld van de heer Jansen werd genoemd, die ordegrote herken ik niet.

[3:25:22] Dank u wel, minister.

[3:25:25] Ik heb een vraag aangemeld gekregen van mevrouw De Nollander.

[3:25:29] En ook van de heer Boomsma, zie ik hier nu.

[3:25:32] Ik ga u vragen om uw interrupties maximaal in tweeën te doen.

[3:25:35] Het is half vijf, we zitten op blokje drie van acht.

[3:25:37] Dus we lopen goed uit de tijd.

[3:25:41] Mevrouw Den Hollander.

[3:25:42] Voorzitter, ik zal het proberen in één keer.

[3:25:44] Als de minister dan ook in één keer het juiste antwoord geeft, dan moet dat lukken.

[3:25:47] En dat gaat over de vraag of de minister voornemens is om een beheerpakket te maken voor voedselbossen.

[3:25:51] Want dat beheerpakket is nodig om een aanmerking te komen voor de ANB.

[3:25:54] En daar heb ik hem niet over gehoord.

[3:25:58] Ja, voorzitter, nemen we mee het verzoek voor een beheerpakket in de ANB.

[3:26:02] Want ik ben net als mevrouw Den Hollander, vind ik het heel belangrijk dat alternatieve verdienmodellen breed worden gestimuleerd.

[3:26:09] Voorzitter, mag ik dan concluderen dat er een toezegging is, dat daar schriftelijk op teruggekomen wordt?

[3:26:14] Ik zie de minister ja knikken, dus dat is een toezegging.

[3:26:18] En wanneer komt u daarop terug? Binnen welke termijn?

[3:26:21] Daar kom ik, dat zeg ik rond de zomer, voorzitter.

[3:26:24] Heel goed.

[3:26:27] Meneer Boomsma, dan de heer Jansen, ja, en dan mevrouw Prof.

[3:26:32] Dank. Ja, de minister zegt ik kom terug op de herziening van de jacht na een evaluatie.

[3:26:36] Alleen, ik dacht, voor die grauwe gans zou het echt goed zijn om daarop vooruit te lopen.

[3:26:40] Omdat nu ongelooflijk veel schade wordt veroorzaakt.

[3:26:42] Als je nu op de jachtlijst zit, dan kan je gewoon in de winter gaan jagen.

[3:26:45] En dat levert ook gewoon geld, dan heb je minder schade.

[3:26:47] En ik had ook een vraag gesteld over de methode die wordt gehanteerd om die gunstig staat van instandhouding vast te stellen.

[3:26:54] En omdat je die gebruikt voor bedreigde soorten.

[3:26:59] Ja, voorzitter. Zometeen kom ik nog verder terug op de vragen over jacht en fauna.

[3:27:04] Dus inderdaad de vraag wordt beantwoord waarom ik er niet op vooruit wil lopen.

[3:27:08] Dat is de eerste vraag van de heer Boomsma.

[3:27:10] Het is omdat er ook wat andere moties van uw Kamer liggen rondom allerlei soorten en de jacht.

[3:27:15] Ik wil niet in de vele soorten daar uittrekken.

[3:27:17] Ook omdat ik met provincies fatsoenlijk het gesprek wil voeren wat wijzigingen in het hele stelsel en wijzigingen in wel of niet kunnen jagen op soorten ook voor hun financiële positie betekent.

[3:27:27] Daarom hecht ik de waarde aan om dat in een net traject te stoppen.

[3:27:31] En ook uw motie daarmee gewoon goed uit te voeren.

[3:27:37] Voorzitter, uit het Berenschot-rapport blijkt voor de komende jaren de koers op een areaaluitbreiding van een exclusieve landbouw van 200.000 tot 650.000 hectare om aan de Brusselse doelen te voldoen.

[3:27:48] Ik kom rechts eens uit het rapport. Dan is mijn vraag aan de minister. Staan er dan onjuistheden in het Berenschot-rapport?

[3:27:56] Ik ken de getallen 100.000 tot 150.000 hectare. Dat zijn getallen die ik herken. Dat getal 650.000 herken ik niet.

[3:28:10] Dank voor de toelichting op de bescherming van de grutto, maar we zitten natuurlijk in een inbruikprocedure vanuit Brussel.

[3:28:17] Mijn vraag aan de minister is, denkt hij dat de Europese Commissie genoeg herneemt met de maatregelen die Nederland nu gaat nemen?

[3:28:24] En wat als dat niet zo is?

[3:28:28] Ja, voorzitter, over die procedure, dat weet u ook, daar mag ik en kan ik eigenlijk geen mededelingen over doen.

[3:28:36] Ik weet wel dat mijn inzet daarbij is om als Nederland te leveren.

[3:28:40] En alles wat daarvoor nodig is, en ook nodig is richting de Europese Commissie, wat we aan hen moeten vragen, dat zal ik doen.

[3:28:46] Maar ik kan u daar eigenlijk nu niet in detail verder over informeren, hoe vervelend ik dat ook vind.

[3:28:51] Die gesprekken zijn vaak vertrouwelijk.

[3:28:55] Dank u wel. Dan bent u volgens mij toe aan blokje nummer 4.

[3:29:00] Ja, en ik zal kijken of ik dat ook, net als u dat net heeft gedaan in uw interruptie, dat heel snel kan doen.

[3:29:06] Vraag meneer Boomsma over extra juridische verplichtingen.

[3:29:08] Het kabinet hecht er inderdaad aan geen onnodige nationale koppen toe te voegen op Europees beleid.

[3:29:14] Ik vind het wel belangrijk dat we in Europees verband afspraken hebben gemaakt over hoe we bijvoorbeeld de natuur beschermen.

[3:29:20] Daarvoor staan we aan de lat.

[3:29:22] En dat zorgt ook voor dat we dat als alle lidstaten ook op dezelfde manier doen en voor een gelijk speelveld.

[3:29:32] Of de doelen... Is dat ook een vraag die hierbij hoort?

[3:29:40] Er was eentje verder. Dat is ook een vraag van de heer Boomsma.

[3:29:42] Wat zijn op dit moment de doelen rondom biodiversiteit voor 2030 en in hoeverre zijn deze haalbaar, was een vraag.

[3:29:49] De internationale biodiversiteitsdoelen staan vastgelegd in het Global Biodiversity Framework.

[3:29:55] Nederlandse implementatie van staat vastgelegd in het NBASP.

[3:29:58] De voortgang op deze doelen en daarmee ook de inzicht in de haalbaarheid staat beschreven in de nationale rapportage waar u op 21 mei ook met een Kamerbrief over bent geïnformeerd.

[3:30:08] De EU-biodiversiteitsstrategie die hier grotendeels mee in lijn is, die is ook leidend voor ons.

[3:30:15] En een groot gedeelte van de Europese biodiversiteitsdoelen van 2030 zijn weer gevat in de natuurstelverordening.

[3:30:22] En die bevat doelen voor onder andere verbetering van habitat-type, oppervlakte van stedelijk groen en het keren van de negatieve trend van bestuivenpopulaties.

[3:30:30] Een inzicht in die Nederlandse uitwerking van deze doelen zou grotendeels worden gegeven, ook in het ontwerp natuurplan.

[3:30:35] En dat schetst hoe groot de opgave is per ecosysteem en welke bijdrage bestaand beleid daar op dit moment al aan levert.

[3:30:43] En vervolgens maken wij inzichtelijk, voorzitter, wat dan de restopgave is.

[3:30:47] Of die doelen voor 2030 gehaald worden, voorzitter, dat hangt ook heel erg af van de maatregelen die we op dit moment vormgeven.

[3:30:54] Ook met de middelen voor natuur en de middelen die we hebben in het kader van de taskforce.

[3:30:58] Maar die zullen naar verwachting een substantieel deel ook bijdragen aan de NAV-doelen die we voor 2030 moeten halen.

[3:31:04] En die maatregelen worden dan ook verwerkt in het definitieve natuurplan, wat ook tijdig met uw Kamer zou worden gedeeld, want u zult daar ook over moeten en willen oordelen.

[3:31:14] Dan een vraag van de heer Vlag over de sociaal-economische effecten van het natuurplan.

[3:31:18] Bij die politieke besluitvorming rondom het maatregelpakket worden de financiële, maar ook de sociaal-economische keuzes prominent weergegeven.

[3:31:28] Die worden verder uitgewerkt ook in het definitieve natuurplan en op die manier maak ik de plaat compleet.

[3:31:33] Op mijn brief van 17 april heb ik ook aan uw kamer medegedeeld dat ik een planmer zal laten uitvoeren op dat ontwerp natuurplan waarin ook die sociaal-economische ontwikkelingen worden betrokken.

[3:31:43] En die inzichten betrek ik ook bij het definitieve natuurplan.

[3:31:48] Dan heeft de heer Vlag gevraagd hoe we voorkomen dat we verrast worden door het definitieve natuurplan.

[3:31:54] In het najaar volgt de publiekse consultatie van het ontwerp natuurplan ook in samenhang met de maatregelen die u uit de taskforce dan TZT kent.

[3:32:03] Die zienswijzen worden ook betrokken bij het definitieve natuurplan en ik blijf stakeholders en mede-overheden ook nauw betrekken bij de uitwerking.

[3:32:11] En ik zeg toe ook om het definitieve plan, ook voorafgaand aan de indiening in Brussel, ook met uw kamer te delen.

[3:32:20] Een vraag van de heer Vlach nog over het uitvoeringsprogramma niet te integreren in het natuurplan.

[3:32:26] Van integratie is op korte termijn geen sprake.

[3:32:30] Daar waar het natuurplan en het programma stikstofreductie en natuurherstel elkaar raken.

[3:32:34] Zal ik richting het definitieve natuurplan bezien wat er wenselijk is qua integratie.

[3:32:39] Dan de vraag van mevrouw Wiesma of ik mij ga inzetten voor de natuurdoelen.

[3:32:44] En of ik het beleid werkbaar ga maken volgens de aard en schaal van Nederland.

[3:32:49] Als minister voor onder meer natuur ga ik mij vanzelfsprekend inzetten voor natuurdoelen waar Nederland internationaal aan gecommitteerd is.

[3:32:56] Daarbij houd ik die balans tussen maatschappelijke opgaven ook in beeld.

[3:33:00] En met de aanpak die we nu in het kader van taskforce voeren werk ik die doelen in samenhang uit.

[3:33:06] En op die manier wil ik de visie ook met draagvlak van de doelen werkbaar maken.

[3:33:11] Nog een vraag van mevrouw Wiesma over de uitgangspunten haalbaar en betaalbaar bij het vaststellen van natuurdoelen.

[3:33:17] In de loop van de tijd is uit jurisprudentie en ook uitleg van de Europese Commissie duidelijk geworden hoe doelen vastgesteld moeten worden.

[3:33:25] En bij het bepalen van gebiedsdoelen moet altijd rekening worden gehouden met de feitelijke technische haalbaarheid.

[3:33:31] Niemand is aan het onmogelijke gehouden in het leven.

[3:33:34] En ook deze doelen niet.

[3:33:36] Een rekening houden met maatschappelijk economische haalbaarheid en betaalbaarheid van de verwachte maatregelen.

[3:33:41] Dat kan in beperkte maten, want verslechtering moet wel voorkomen worden.

[3:33:45] En het doel moet voldoende bijdragen ook aan het behalen van de landelijke gunstige staat.

[3:33:49] En om te weten of die gebiedsdoelen haalbaar zijn, vind ik het belangrijk dat doelen die nog niet concreet zijn, dan ook gewoon concreet worden gemaakt.

[3:33:57] En dan kun je die afweging ook maken.

[3:33:59] Een vraag van mevrouw Den Hollander of ik wil nodig gebruik gaan maken van afwijkingsbepalingen die ook verslechtering in specifieke gebieden buiten N2000 belangrijk zijn.

[3:34:12] Voor de implementatie van de natuurherstelverordening kijk ik specifiek naar de ruimte die die verordening ook biedt.

[3:34:19] En die NAV geeft de mogelijkheden om in specifieke gevallen gebruik te maken van de bepaling om verslechtering buiten Natura 2000 op landelijk niveau, dus op een grotere schaal, te beoordelen.

[3:34:29] Die afwijkingsbepaling is wel aan behoorlijk strikte voorwaarden verbonden.

[3:34:33] Het is daarvoor nodig om de monitoring buiten Natura 2000 te versterken.

[3:34:37] Dat gaan we ook doen en een effectieve aanpak met maatregelen vorm te geven.

[3:34:41] Maar kijk daarbij ook wel breder naar andere NAV-verplichtingen.

[3:34:45] Want zo geeft de bepaling over verslechtering van gebieden met habitat-type en leefgebieden buiten N2000 ook naar verwachting ruimte om af te kunnen wijken.

[3:34:56] Het toepassen van uitzonderingen is daarmee ook mogelijk bij projecten voor groot openbaar belang en klimaatverandering.

[3:35:03] Dan de vraag van de PVV over de NAV, dat dat niet Nederland op slot zet.

[3:35:09] Dat doen we door actief ook maatregelen te nemen en het inzetten op dat werkelijke resultaat.

[3:35:15] En zo wil ik voorkomen dat het land verder op slot gaat.

[3:35:17] Maar dat betekent ook wel, voorzitter, dat wij onze verantwoordelijkheid hierin moeten nemen.

[3:35:21] En met het maatregelpakket van dit kabinet gaan we dat ook doen.

[3:35:24] Die gaat, zoals ik net ook al zei, significant bijdragen aan de doelen die we in het kader van de natuurherstelverordening moeten halen.

[3:35:32] En dan een vraag over interdepartementaal beleidsonderzoek biodiversiteit van mevrouw Bromet.

[3:35:38] Dat is inderdaad uit 2023, maar bevat belangrijke aanbevelingen, bijvoorbeeld rondom de uitbreiding van natuurinclusief areaal en het verkleinen van allerlei invloeden van drukfactoren.

[3:35:48] Volgens mij iets wat ook nu in hoe we praten over stikstof en natuur in 2000 gebieden gewoon een hele prominente rol heeft.

[3:35:56] Dat is kennis die we ook meenemen in de plannen die we aan het maken zijn om de natuur in Nederland ook weer gezond te krijgen.

[3:36:03] Het belangrijkste advies van dat onderzoek, voorzitter, en het staat een beetje haaks op de tijd, maar dat is snel en samen aan de slag.

[3:36:11] Volgens mij ook geen tijd te verliezen tot juni en dat neem ik ook ter harte.

[3:36:15] En dat is ook waarom we absoluut de prioriteit aan dat vraagstof geven.

[3:36:21] Dank u wel.

[3:36:22] Roept dat nog een vraag op aan de kant van de leden van de commissie?

[3:36:26] Ja, de heer Boomsma.

[3:36:29] Ja, dank.

[3:36:31] Ik waardeer ook dat de minister zegt dat we geen nationale koppen willen.

[3:36:34] Maar op dit moment bij heel veel wetgeving is het mij niet duidelijk waar nou sprake is van die nationale koppen en waar niet.

[3:36:43] En ik kan de minister daar meer helderheid over schaffen, zowel van de bestaande regels die we al hebben, als voor wat er nu aankomt qua natuurplan.

[3:36:51] Dat lijkt me een hele grote vraag om hier nu te beantwoorden.

[3:36:54] Het laatste deel kan ik heel makkelijk beantwoorden, want in het ontwerp natuurplan willen we ook duidelijk maken wat inspanningsverplichtingen zijn en wat resultaatverplichtingen zijn.

[3:37:01] Op die manier hoop ik de heer Boomsma ook te voorzien in zijn verzoek.

[3:37:07] Akkoord, dan zet ik voor dat u snel doorgaat naar het volgende bokje.

[3:37:11] Jacht, fauna staat in mijn...

[3:37:14] Ik weet niet hoeveel...

[3:37:16] Ja, dat heeft natuurlijk nog een behoorlijke stapel liggen.

[3:37:19] Dus speedrun.

[3:37:22] Dat gaan we doen.

[3:37:23] Jacht en fauna, de grauwe gans en de wildlijst.

[3:37:27] En de methode waar de heer Boomsen aan vroeg voor de staat van instandhouding.

[3:37:31] Er komt onderzoek naar die methode waarop de staat van instandhouding wordt bepaald voor zorg die soorten die niet-Europees worden beschermd.

[3:37:37] En dat onderzoek wordt begin 2027 afgerond.

[3:37:41] Dat onderzoek richt zich echter niet op vogels, want vogels zijn Europees beschermd.

[3:37:46] Dus daar geldt door de EU voorgeschreven methode voor het bepalen van de staat van instandhouding.

[3:37:52] En die grauwe ganzen op de wildlijst, voorzitter, hebben we daar net ook al in het verkeerde blokje even met elkaar over gesproken.

[3:38:02] Dan de vraag van de heer Korevaar, ook even van ganzenbeheer.

[3:38:05] Ja, in Nederland komen veel ganzen voor.

[3:38:08] Neelganzen, grauwe ganzen, we kennen ze maar, soms zijn ze invasief, soms niet.

[3:38:12] En die schade is ook aanzienlijk.

[3:38:15] Het beheer van ganzen is een provinciale bevoegdheid en provincies teken veel tijd en energie ook in het beheersbaar houden van de ganzenproblematiek.

[3:38:22] Tegelijkertijd komt ook vanuit die provincies de vraag om landelijke maatregelen, juist door de grootte daarvan.

[3:38:28] Mijn voorganger heeft ook aangekondigd te willen gaan onderzoeken of die grauwe gans dan ook landelijk als een vergunningvrij geval kan worden aangewezen.

[3:38:36] Dat voornemen hebben we met provincies besproken hoe zij daarin zitten en we laten dat nu ook in gang zetten, het onderzoek.

[3:38:43] Ik verwacht dat die uitkomsten daarvan ook beschikbaar zijn voordat we die stelselherziening voor jacht en faunabeheer klaar hebben.

[3:38:50] Dus eind 2026 en dan kunnen die ook meegenomen worden in die stelselherziening.

[3:38:56] Dan een vraag ook over faunaschade en landelijke regie.

[3:39:02] Nou eigenlijk voorzitter denk ik dat ik dat zojuist al heb beantwoord om dat in de evaluatie mee te nemen.

[3:39:10] Of in de stelselhuisje niet moet ik zeggen.

[3:39:12] En dan de consumptie van ganzen.

[3:39:14] Ja dat is zonde.

[3:39:16] Zou je onder de categorie voedselverspilling kunnen scharen.

[3:39:19] En ook bij provincies en faunobeheerders lopen ook initiatieven om die afzetmogelijkheden voor producten te bevorderen.

[3:39:26] En ik vind dat ook, wil ik hier gezegd, een goede ontwikkeling.

[3:39:30] Dan een vraag van de heer Jansen.

[3:39:32] over dat we jagers moeten koesteren.

[3:39:35] Ik ben het met de heer Jansen eens, voorzitter, dat jagers op verschillende manieren nuttig werk verrichten.

[3:39:41] In 2023 is in heel Nederland de jacht op konijnen echter gesloten.

[3:39:46] De jacht op hazen is in 9 van de 12 provincies nog wel geopend.

[3:39:50] De reden daarvoor is ook die ongunstige staat van instandhouding van die soorten.

[3:39:54] En daar ligt een gevalideerde telling aan ten grondslag.

[3:39:57] De Kamer heeft vorig jaar juni die motie aangenomen voor dat hele stelsel.

[3:40:02] En die lever ik dus ook aan het einde van het jaar op.

[3:40:05] En dan zullen de heer Jans en ik daar ongetwijfeld opnieuw over gaan discussiëren.

[3:40:09] En dan een vraag nog over vergoeding van faunaschade.

[3:40:14] Nou, dat neem ik daar ook in mee.

[3:40:22] Zeker. En volgens mij kunt u door met het volgende blokje.

[3:40:28] Toch niet? De heer Boomsma.

[3:40:32] Ja, nee, de minste zei dat voor vogels die staat van instandhouding vaststelling dat dat verplicht is.

[3:40:37] Maar het is toch niet zo dat de vogelrichtlijn spreekt van duurzaam voorbestaan.

[3:40:42] Dus dat is wat anders.

[3:40:44] De minister.

[3:40:45] Ja voorzitter, ik heb gezegd dat de meetmethode Europees voorgeschreven wordt.

[3:40:49] Dat was de vraag naar de meetmethodes.

[3:40:51] Wij kunnen dat zelf bepalen, maar bij vogels doet de EU dat.

[3:40:59] De meetmethode is gewoon hoe je ze gaat tellen.

[3:41:02] Maar het feit dat, kijk het punt is bijvoorbeeld bij wilde eenden, er zijn er heel veel van.

[3:41:05] Alleen als er iets minder wordt, dan heeft hij een ongunstige staat van de standaard.

[3:41:08] En vergeleken met andere, bijvoorbeeld de krak eenden, zijn er heel weinig, maar die worden er iets meer.

[3:41:11] En dan heeft hij een gunstige staat van de standaard.

[3:41:13] Dus het gaat niet om de telmethode, maar om de interpretatie van die gegevens.

[3:41:20] Voorzitter, dank voor deze toelichting van de heer Boomsma.

[3:41:22] En ik zal mij nog een keer laten inlichten over die telmethode.

[3:41:27] Dan kom ik bij stikstof en beheerplannen.

[3:41:32] Dat is ook een vraag van de heer Boomsma.

[3:41:35] Hij hoopt dat ik bezig ben met een ander systeem voor vergunningverlening.

[3:41:40] En of ik daar ook onderscheid kan maken tussen laag- en hoogrisicoactiviteiten.

[3:41:45] De afgelopen jaren was het voor veel initiatiefnemers, en dat weten we als geen ander, lastig om een vergunning te krijgen.

[3:41:50] Het maatregelpakket heeft echt tot doel om vergunningverlening vlot te trekken.

[3:41:54] Dat is naast natuurheerstel Prio 1.

[3:41:57] En juridische zekerheid is voor veel initiatiefnemers erg belangrijk.

[3:42:00] En daar houden we ook rekening mee in onze beleidsontwikkeling, ook in het gevraagde onderscheid en risico voor zaken die eventueel vrijgesteld kunnen worden.

[3:42:10] Dan de vraag van de heer Vlag.

[3:42:13] Onduidelijk hoe stikstofdiversiteit zorgt voor verslechtering.

[3:42:15] Hoe kom je dan van het slot als KDW's overschreden worden?

[3:42:18] Nou, KDW is de grens waarboven het risico bestaat dat de kwaliteit van het habitat significant wordt aangetast.

[3:42:24] En overschrijding betekent niet per se dat stikstof ook daadwerkelijk een probleem is in het habitat.

[3:42:30] En dat zeiden we net ook al, er kunnen meerdere drukfactoren zijn.

[3:42:32] En bij toestemmingsverlening kan we een initiatief nemen, soms met een ecologische toets onderbouwen.

[3:42:37] dat ondanks dat die overschrijding er is,

[3:42:40] het ecologisch te onderbouwen is

[3:42:41] dat er geen significante effecten zijn.

[3:42:44] Dus zo kun je dan toch van het slot.

[3:42:47] Dat is wat de heer Vlag vroeg.

[3:42:49] Dan de vraag of ik beheerplannen meer centraal ga stellen.

[3:42:53] Ja, ik wil zeker verkennen hoe die beheerplannen beter benut kunnen worden.

[3:42:56] Bijvoorbeeld om additionaliteit te onderbouwen.

[3:42:58] Dat gaf ik net ook al even aan als je aan toestemmingsverlening bezig bent.

[3:43:01] Dat is ook in lijn met de adviezen van het WUR-rapport.

[3:43:04] Het is jammer dat de heer Vlag hier niet is,

[3:43:05] Maar kunnen we die verwijzing ook weer even maken en die neem ik dus ook ter harte.

[3:43:12] Dan een vraag over de rekenkundige ondergrens van de ChristenUnie.

[3:43:15] Of ik ook van mijn bevoegdheid gebruik ga maken in het kader van de RKO.

[3:43:19] We hebben afgesproken om bij een geborgd en gebleken pakket zo snel mogelijk die juridisch houdbare RKO in willen voeren.

[3:43:29] Dat is ook benoemd in de Kamerbrief van de Taskforce.

[3:43:31] En het pakket wat we gaan presenteren is daarmee ook echt een belangrijke stap richting het invoeren van die RKO.

[3:43:38] Ik ben wel heel blij dat de heer Grimmis ook noemt dat flankerende maatregelen gewoon ingevoerd moeten worden.

[3:43:45] Maar ik zie zijn motivatie, ik zie dat dan ook als motivatie om dat snel te doen om ook op die manier de RKO in te kunnen voeren.

[3:43:53] Want het kan inderdaad de druk op vergunningverlening flink verminderen, ook pasmelders helpen.

[3:43:58] Maar de RKO is natuurlijk niet de enige oplossing, maar dat hoor ik de heer Grimwes ook niet zeggen.

[3:44:04] Dan een vraag van de SGP over Solleveld, beheerplannen en duingebied.

[3:44:10] Ik ben bekend met metingen in Solleveld, ik ben daar recentelijk ook wezen kijken.

[3:44:15] En die metingen waarnaar gerefereerd worden, die zijn inderdaad alleen niet geschikt om dat model mee aan te passen.

[3:44:21] Ze voeren op het moment wel, het RIVM is ze dan nieuwe metingen uit op diezelfde locatie,

[3:44:25] Zodat in de toekomst dat model eventueel wel verbeterd kan worden.

[3:44:30] En aanpassing van beheerplannen is daarmee nu ook nog niet aan de orde.

[3:44:36] Dan een vraag van mevrouw Wiesma over zonering.

[3:44:40] Of ik wil wegbewegen bij hyperfocus op stikstof en natuurbeleid en natuurvergunningverlening.

[3:44:48] Ik zie het belang ook, en dat gaf ik net ook aan, breder dan alleen maar naar stikstof te kijken.

[3:44:53] Ik denk dat het kabinet dit veel aangeeft, dat er veel meer drukfactoren zijn op natuur en veel meer drukfactoren die vergunningverlening onmogelijk maken en als we ze oplossen weer mogelijk maken.

[3:45:02] En de inzet is dan ook van het kabinet om breder dan alleen maar stikstof te kijken.

[3:45:08] Zo werken we dus ook aan zones rondom die Natura 2000 gebieden.

[3:45:11] En de heer Janssen vroeg daar ook naar of we dat kunnen laten varen, de zonering.

[3:45:17] We hebben de ambitie om ons te houden aan allerlei verplichtingen en doelen.

[3:45:20] Om vergunningverlening uiteindelijk ook weer los te krijgen, natuur te herstellen.

[3:45:24] En de inzet die wij leveren als kabinet, ook optionering, die past bij die ambitie.

[3:45:31] Dank u wel. En volgens mij kunt u door naar het volgende blokje.

[3:45:38] Dat zijn er wel weer wat meer bij visserij en de Waddenzee en de Noordzee.

[3:45:43] Maar ik ga ook dit proberen snel te doen.

[3:45:46] Sleepnet, visserij, pas een vergunning afgeven, vroeg lid Kostic.

[3:45:50] Als aangetoond is dat het niet schadelijk is, maar met een passende beoordeling moet aangetoond worden dat er geen significante negatieve effecten zijn van activiteiten zoals die visserij.

[3:45:59] En pas als dat is aangetoond wordt een vergunning verleend.

[3:46:02] Dat geldt voor de kustvisserij en ook voor de Waddenzee.

[3:46:07] En dan volgende vraag. Wanneer hebben we het Oceanenverdrag gaan ondertekenen?

[3:46:12] Daar heeft u vorig jaar juli een kamerbrief over ontvangen.

[3:46:16] Sindsdien wordt er ook gewerkt door verschillende departementen aan nationale wetgeving om de overeenkomsten te kunnen gaan ratificeren.

[3:46:22] En we willen dat het liefst zo snel mogelijk doen, maar vooral ook goed.

[3:46:31] En dan gaan we naar het Oceanenverdrag.

[3:46:33] Of we op schema liggen om als volwaardig partij deel te nemen aan de COP van het Oceanenverdrag.

[3:46:39] Daar heb ik u zo gezegd over geïnformeerd.

[3:46:42] En Nederland zal aanwezig zijn bij de COP.

[3:46:45] Maar om als volwaardig partij deel te nemen, moeten wij die overeenkomst wel geratificeerd hebben en het wetgevingsdirect afgerond hebben.

[3:46:51] En daar zijn we volop druk mee.

[3:46:53] En verwachten dat die stukken op z'n vroegst eind 26 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

[3:47:00] Dan vraag van jaar 21 naar de Hollandse kust en het aanwijzen van nieuwe kustgebieden.

[3:47:08] En het regime wat daarop toeziet, dat was met name de vraag.

[3:47:12] Ik ga ervan uit dat die vraag toeziet op het gebied Hollandse Kust en het voornemen dat ik richting de Kamer in de Kamerbrief heb gecommuniceerd om dat gebied als vogelrichtlijn ook aan te wijzen.

[3:47:24] Vanuit de vogelrichtlijn geldt er een juridische kaarde over bescherming van belangrijke vogelgebieden.

[3:47:29] De Europese Commissie stelt strenge eisen aan de bescherming van belangrijke vogelgebieden zoals de Hollandse Kust.

[3:47:34] Een andere nationale beschermingsstatus, wat dan wordt gesuggereerd, zoals bijvoorbeeld bijzonder nationaal natuurgebied,

[3:47:41] dat geeft niet dezelfde bescherming als een aanwijzing tot vogelrichtlijngebied.

[3:47:45] En een andere beschermingsbasis is daarmee onvoldoende voor de vogels in het gebied.

[3:47:49] En de Europese Commissie heeft aangegeven dat zij verwacht dat het gebied zo snel mogelijk wordt aangewezen.

[3:47:54] En dat was ook eigenlijk vorig jaar al de verplichting.

[3:47:58] Dan de aanpakbescherming Noordzee van de SGP.

[3:48:02] Het gaat ook over die aanwijzing of we voor een pragmatische aanpak kunnen kiezen.

[3:48:08] Ik stref naar een aanpak waarbij we natuurherstel op de Noordzee realiseren in blans met andere opgaven zoals voedsel en duurzame energie.

[3:48:15] Daar werken we als Rijk ook samen met andere partijen, onder andere uit het Noordzee-akkoord.

[3:48:20] We spreken elkaar daar ook over in het Noordzee-overleg.

[3:48:23] En daarin zoeken we samenwerking, samenhang en draagvlak.

[3:48:26] Dat vind ik een pragmatische manier van met elkaar tot besluitvorming komen.

[3:48:30] En die aanpak wil ik de komende jaren ook voortzetten.

[3:48:33] Dan een aantal vragen over het BISI.

[3:48:37] Of we openstaan om referentiewaarders te toetsen met andere methodes.

[3:48:43] Het kabinet hecht aan een gedegen wetenschappelijke onderbouwing van beleid.

[3:48:48] Het gebruik van de BISI is daar een voorbeeld van.

[3:48:50] En die is de afgelopen tien jaar ontwikkeld onder de kaderregelijn marine strategie.

[3:48:54] Ook in samenwerking met diverse Nederlandse onderzoeksinstituten.

[3:48:57] De kwaliteit van de zeebond wordt niet alleen bepaald of achterhaald aan de hand van BICI, maar in combinatie met twee andere indicatoren.

[3:49:05] En elke indicator kijkt ook naar een specifiek kwaliteitsaspect.

[3:49:08] Die benadering wordt ook door internationale wetenschappers geadviseerd.

[3:49:12] Ik ben wel bekend met het paper van de heer Van der Meer.

[3:49:16] En op korte termijn organiseert het ministerie van LVVN ook een bijeenkomst over de BICI met die betrokken wetenschappers en vertegenwoordigers van visserijsectoren en NGO's.

[3:49:25] En ook de heer Van der Meer is hiervoor uitgenodigd.

[3:49:28] En het doel van die bijeenkomst is om met die verschillende deelnemers ook te kijken hoe die BC werkt en wordt toegepast.

[3:49:34] En uiteraard sta ik en staat het departement open voor aanvullende feedback tijdens die sessie.

[3:49:40] En dan kunnen we ook de kritiekpunten die door u zijn aangehaald of geciteerd, wat de heer Van der Meer heeft gezegd, ook gewoon worden besproken.

[3:49:48] Dan een vraag van de heer Koreva over het beleidskader Natuur-Waddenzee, over de beleidsgave, de sociaal-economische effecten.

[3:49:56] Ik werk met de minister van INW aan die nieuwe balans tussen robuuste natuur en economische activiteiten die passen bij gebruik van de Waddenzee.

[3:50:03] Met nog opstellen, beleidskader willen wij ondernemers en gebruikers duidelijkheid geven over welke activiteiten, onder welke mogelijkheden en voorwaarden mogelijk zijn.

[3:50:13] Recent zijn de huidige ecologische staat van de Waddenzee en ook de cumulatieve impact van verschillende functies op de natuur in beeld gebracht.

[3:50:20] En daaruit blijkt ook dat die impact fors is.

[3:50:23] Tegelijkertijd, en dat blijkt ook uit de brieven die u ook heeft ontvangen, zijn er veel zorgen van partijen en overheden over de sociaal-economische effecten.

[3:50:31] En dat beleidskader zal ook worden besproken in het bestuurlijk overleg Waddengebied, juist met het oog op die brieven van die mede-overheden.

[3:50:38] En die afwegingen, die sociaal-economische afwegingen worden dan ook in het proces gelijktijdig en integraal meegewogen.

[3:50:45] Dan de sluiting van gebieden van de Waddenzee.

[3:50:47] Vraag van de heer Jans van de PVV.

[3:50:50] Ik vind het belangrijk dat visserij kan blijven plaatsvinden.

[3:50:54] Dat vind ik niet alleen, dat vindt de staatssecretaris ook.

[3:50:56] En dat dat binnen de draagkracht van natuur gebeurt.

[3:50:59] En in dat perspectief heeft ook de voormalige staatssecretaris in samenspraak met het Nederlandse Vissersbond een gebied aangewezen dat zal worden gesloten voor de Ganalenvisserij.

[3:51:07] En ik zal die voorgenomen sluiting niet terugdraaien.

[3:51:13] Dan een vraag over het Zeehondenakkoord.

[3:51:16] Een vraag van de collega van de heer Jansen, de heer Graus.

[3:51:22] Daar zou een onjuistheid in zitten.

[3:51:25] Voorzitter, de heer Graus, via de heer Jansen, wijst waarschijnlijk na het feit dat er in de Kamerbrief staat dat er vanuit partijen van het Zeehondenakkoord geen verzoek tot wijziging is ingediend en dat dat onjuist zou zijn.

[3:51:35] Er zijn gewoon echt geen officiële verzoeken van wijzigingen geweest.

[3:51:40] Wel is er tijdens het C-onderoverleg naar aanleiding van de motie door een partij bezwaar gemaakt tegen die 24 uur regeling waar de heer Jansen ook aan refereert.

[3:51:47] Alle andere partijen steunen die regeling wel.

[3:51:50] En het aanvullend onderzoek laat zien dat die uitzonderingen voor snelle opvang uit handelingskade ook benut worden.

[3:51:55] En hiermee kunnen pubs die in slechte toestandsverkeerden direct geholpen worden.

[3:51:58] En daar is het uiteindelijk om te doen.

[3:51:59] Ik ga uw vragen, uw antwoorden echt heel akkoord te houden.

[3:52:03] We hebben nog zeven minuten.

[3:52:06] En dan moeten we hier ook weer wegwezen.

[3:52:08] Draagvlak of ik dat meenem.

[3:52:09] Ja, dat zeg ik toe.

[3:52:11] Dat was een vraag van D66.

[3:52:14] Vraag over EU-rapportage op houdt het type H1N1 zanderige bodem.

[3:52:19] Ik ga er vanuit dat het over permanent overstroomde zandbanken gaat.

[3:52:22] Wij hebben bij de rapportage geen verslechtering daarvan doorgegeven.

[3:52:27] Dan verantwoordelijkheden die belegd zijn bij meerdere ministeries.

[3:52:31] Integrale afwegingen.

[3:52:31] Dat is een vraag van mevrouw Velinga Beemsterboer.

[3:52:35] Ik ga wel aan dat ik samen met INW dus werk ook aan die balans tussen robuuste natuur en economische activiteiten die passen bij de Waddenzee.

[3:52:43] En het beleidskader natuur gaat daar ook echt duidelijke voorwaarden over schetsen.

[3:52:48] En ik wil sectoren die druk veroorzaken op de natuur in de Waddenzee vragen om met voorstel te komen ook hoe we die impact kunnen verminderen.

[3:52:53] En op die manier wil ik samen en integraal ook met partijen komen tot een verduurzaamingsagenda voor de Waddenzee.

[3:52:59] En dat betekent dat er in het beleidskade ook een evenwichtige en integrale afweging plaatsvindt ten behoeve van besluitvorming of ook vergunningverlening.

[3:53:08] Dan een vraag over zoutwinning onder de Waddenzee.

[3:53:11] Een natuurtoets of die nog gedaan kan worden.

[3:53:14] Indiening van projecten en de impact op de omgeving loopt zodanig dat het niet meer binnen de vergunde aanvraag valt.

[3:53:21] Dan is in de regel een gewijzelde natuurvergunning nodig.

[3:53:24] En of dat in dit geval ook zo is een gewijzelde natuurvergunning, dat moet nog worden bepaald.

[3:53:28] Dus er is op dit moment sprake van een natuurvergunning voor die zoutwinning.

[3:53:32] Die is goed zeggen in 2013 of 2014 afgegeven.

[3:53:37] Maar op het moment dat die gewijzigd moet worden, dan komen we natuurlijk in een ander vaatje.

[3:53:43] Maar dat moet nog bepaald worden of dat ook ontstaat, die kans.

[3:53:47] Het is alleen dat de natuurvergunning dus aangepast zou moeten worden.

[3:53:50] Dan ook een vraag van Pro over de staatssecretaris en wat er met zoutwinning was gezegd.

[3:53:58] over vijf jaar toen de Waddenzee werd aangewezen als werelderfgoed.

[3:54:02] Dat antwoord was inderdaad te kort door de bocht.

[3:54:05] Het klopt dat je de werelderfgoedstatus krijgt op basis van bestaand gebruik en bestaande bescherming.

[3:54:11] De aanvraag voor zoutwinning is in 2007 ingediend, maar pas in 2012 verleend.

[3:54:15] De activiteit was dus bekend ten tijde van die aanvraag, maar nog niet vergund.

[3:54:21] En daarmee ben ik aan het einde van dit blokje gekomen, voorzitter.

[3:54:26] De eerste checkvraag die ik doe is hoe groot het laatste exotische blokje is.

[3:54:32] Ja, die is fors.

[3:54:34] Oké, en ik heb nog twee interruptievragen van...

[3:54:38] Nee, dan ga ik het helemaal anders doen.

[3:54:43] Ja, dat is toch een flink blokje.

[3:54:46] Ik zie vier vragen vanuit de commissie.

[3:54:49] Wat ik ga doen, ik ga die vragen inventariseren.

[3:54:54] ik ga even checken bij u

[3:54:56] of iemand van u

[3:54:58] en dan begin ik hier aan deze kant

[3:54:59] een twee minuten debat zou willen aanvragen

[3:55:02] ja, dat is de heer Boomsma

[3:55:05] dan gaat hij

[3:55:06] er sowieso komen

[3:55:07] dan kijk ik ook even zo

[3:55:10] naar de minister

[3:55:12] of u de overgebleven vragen

[3:55:15] schriftelijk zou willen

[3:55:16] beantwoorden en dan

[3:55:19] uiteraard voor het moment

[3:55:20] dat er twee minuten debat wordt

[3:55:22] ingepland. En dan

[3:55:24] inventariseer ik nog even, dat is dan de laatste

[3:55:26] run, de vragen van de kant

[3:55:27] van de Kamer, die op basis van dit blokje

[3:55:29] nog leveren. Zou ik

[3:55:31] één voorstel nog doen, voorzitter?

[3:55:33] Ik heb het blokje rivierkreeften.

[3:55:35] Die zou ik dan schriftelijk kunnen doen, maar ik heb ook nog

[3:55:37] die damvragen en stadsbosbeheer

[3:55:39] vragen. En misschien dat die dan los van...

[3:55:41] Maar dat is uiteraard aan u. Ja,

[3:55:43] maar dat is drie minuten, dus...

[3:55:47] En de eerste interruptie.

[3:55:49] En ook nog interrupties, dus dat gaat

[3:55:51] hem dan niet worden. Dus dan vraag ik dat om...

[3:55:53] Dan zal het een soort van preambule op het twee minuten debat moeten worden.

[3:55:58] En dan ga ik nu eerst de interruptievragen inventariseren.

[3:56:03] En dan begin ik bij de heer Boomsma.

[3:56:06] Als u die nog heeft.

[3:56:07] U hoeft ze niet te verzinnen als u ze niet heeft.

[3:56:09] Ik wilde eigenlijk op de tweede termijn nog even terugkomen op natuur in Caribisch Nederland.

[3:56:14] Want ik denk dat het ontzettend belangrijk is dat er structureel financiering komt voor dat park.

[3:56:17] Maar dit is geen tweede termijn.

[3:56:19] Dus ik vraag alleen een reactie op de vragen over visserij.

[3:56:25] Oké, nou dan...

[3:56:26] Ja, dan kijk ik mevrouw Bekkerman.

[3:56:31] En mevrouw Wiersma had geen interruptie.

[3:56:32] Oké, ik had een vraag gesteld over...

[3:56:35] Er zijn drie keer op rij gewaarschuwd door het VN Werelderfgoedcomité...

[3:56:39] dat de Waddenzee haar UNESCO-status kan kwijtraken.

[3:56:43] We hebben onze zorgen uitgesproken over die zoutwinning...

[3:56:47] en met een mogelijke bodemdaling van 160 centimeter.

[3:56:49] En ik zou, en dat kan ook schriftelijk, graag een analyse willen van het kabinet.

[3:56:54] Welke mogelijkheden er nog zijn om die nieuwe uitgebreide zoutwinning tegen te gaan.

[3:57:02] En welk belang zij hecht aan die UNESCO-status en wat ze wil doen om die te behouden.

[3:57:09] De heer Korova.

[3:57:11] De minister gaf aan rond de Wadden dat er gelijktijdig en integraal zou worden afgewogen.

[3:57:18] En mijn vraag was of hij voor het vaststellen van de beleidsopgave.

[3:57:22] Dus misschien wordt het semantisch, maar ik denk wel dat het een hele belangrijke is.

[3:57:25] Dus daar zou ik nog een antwoord op willen hebben.

[3:57:28] De heer Jansen.

[3:57:29] Dank voorzitter.

[3:57:31] Naar mijn informatie heb ik hem dubbel gecheckt.

[3:57:33] Heeft de stichting Reddingsteam Zeedieren wel degelijk aangedrongen op beziening van het Zeehondenakkoord.

[3:57:39] Dus misschien dat daar schriftelijk op terug kan worden gekomen.

[3:57:43] Mevrouw Verdingaar, Beemsterboer.

[3:57:45] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:57:47] Kort vragen of de minister ons voor twee minuten in het debat kan laten weten wat de uitkomst is van of er wel of niet een nieuwe natuurvergunning nodig is.

[3:57:55] De zoutwinning.

[3:57:58] Mevrouw Bromens.

[3:57:59] Voorzitter, de staatssecretaris heeft gisteren in het debat dus eigenlijk foutieve informatie gegeven als argument voor het kunnen verlenen van een zoutwinningsvergunning.

[3:58:09] En ik ben heel benieuwd wat voor consequenties dat heeft.

[3:58:11] Want ja, als je iets als argument geeft wat niet klopt, dan is je hele onderbouwing, ja, loopt spaak.

[3:58:22] Voor mij mag de minister daar schriftelijk op reageren, maar wel zo spoedig mogelijk graag, omdat gisteren ook het debat gehouden is.

[3:58:29] Dan dank ik u hartelijk. Ja, meneer Ginwis, u was het ook door uw interrupties heen, mevrouw Wiesma, ook.

[3:58:36] Punt van orde van de heer Ginwis.

[3:58:37] Nou, ik heb gewoon de vraag of het twee minuten debat aangevraagd, wat dus aangemeld wordt, dat het ruim voor 26 juni wordt ingepland.

[3:58:45] En ik snap dat het een uitdaging is, omdat we wel dingen willen meegeven voor het stikstofpakket van de minister nog.

[3:58:51] Dus dat is wel mijn vraag.

[3:58:53] Of dat in ieder geval dat verzoek op deze manier kan worden doorgeleid naar de plenaire griffie.

[3:58:58] Die hebben we nu gehoord, maar u zult hem dan toch moeten aanvragen op de regeling, vermoed ik.

[3:59:14] Ja, dus wij kunnen niks zeggen over de planning van de plenaire vergaderingen.

[3:59:20] Dus dat zal je toch echt met spoed moeten aanvragen dan bij de regeling komende dinsdag.

[3:59:25] Punt van orde van mevrouw Wiersma.

[3:59:27] Ja, want kijk, ik had nog een aantal belangrijke vragen.

[3:59:31] En die had ik in de tweede termijn willen stellen.

[3:59:33] Het maakt mij niet uit om het uit te laten lopen of niet.

[3:59:36] Ik wil die vragen ook wel schriftelijk doen toekomen.

[3:59:39] En dan hoop ik voor het twee minuten debat het antwoord daarop op te hebben.

[3:59:44] Kunnen we dat afspreken?

[4:00:06] Ja, dan ga ik een ander voorstel doen.

[4:00:10] Want we kunnen geen schriftelijke tweede termijn houden.

[4:00:13] En zeker niet als u wilt dat ook nog voor de zomer hier een twee minuten debat overkomt.

[4:00:20] Dan is de volgende vraag of u een tweede termijn ingeplanden wil.

[4:00:24] Maar dan kunt u zich voorstellen dat dat nog later gaat worden.

[4:00:28] Want die agenda zit ook vol.

[4:00:30] Mevrouw Bromet.

[4:00:31] Nou voorzitter, dat zou ik niet willen.

[4:00:33] Want wij willen graag inderdaad voor de 26ste willen wij het 2 minuten debat gehouden hebben.

[4:00:37] En ik stel voor dat mevrouw Wiersma dan in het 2 minuten debat kun je ook vragen stellen.

[4:00:42] Dus u hoeft niet alleen maar moties in te dienen.

[4:00:43] Maar je kunt ook in het 2 minuten debat kun je vragen stellen.

[4:00:46] Ik kijk even naar de commissie.

[4:00:49] Ja, die is daar mee akkoord.

[4:00:51] Dan gaan wij het als volgt doen.

[4:00:55] U gaat een 2 minuten debat denk ik hè.

[4:01:01] 2 minuten debat aangevraagd door de heer Bomsma.

[4:01:07] minister de alle nog resterende vragen per brief zal beantwoorden, nog voor het twee

[4:01:11] minuten debat. En de andere toezeggingen die de minister vandaag gedaan heeft, die zullen

[4:01:17] worden geregistreerd, maar omwille van de tijd ga ik die nou niet meer voorlezen.

[4:01:24] En dan sluit ik hierbij de vergadering.