Interparlementair Koninkrijks Overleg 2026: Opening, speeches en follow-up afsprakenlijst IPKO

[0:04:20] Test 1, 2, test 1, 2, test 1, 2, test.

[0:08:16] Goedemorgen, het geluid doet het weer volgens mij ook via de livestream, dus we kunnen doorgaan.

[0:08:26] Nou, we hebben dus in afstemming met het presidium ons best gedaan aan de hand daarvan een mooi programma voor u neer te zetten.

[0:08:34] En als proef en aftrap voor een vernieuwd IPCO heeft de statengeneraaldelegatie het hoofdthema samenwerking binnen het IPCO en in het Koninkrijk uitgewerkt.

[0:08:45] We komen daar morgen verder uitgebreid over te spreken.

[0:08:50] Daarnaast hebben wij in de agenda ruimte vrijgemaakt voor twee subthema's, vergrijzing en klimaat.

[0:08:58] Deze subthema zullen wij vanmiddag en maandagochtend behandelen.

[0:09:03] Voor we echt van start gaan met het programma heb ik nog een aantal huishoudelijke mededelingen.

[0:09:09] We kunnen deze dagen gebruikmaken van de vergaderruimtes in de Tweede Kamer.

[0:09:15] De komende dagen zullen wij gebruikmaken van de plenaire zaal waar we nu in zitten en een aantal commissievergaderzalen.

[0:09:23] Er wordt hier uitstekend voor ons verzorgd door de medewerkers en de bodes die hier in de zaal aanwezig zijn.

[0:09:31] En echt dank daarvoor.

[0:09:33] En in het ledenrestaurant, waar we zojuist ook een kop koffie hebben gedronken, vindt u de versnaperingen.

[0:09:40] De wifi-code vindt u bij de ingang van de Tweede Kamer op de schermen in de Statenpassage.

[0:09:47] En deze wifi-code is 24 uur geldig.

[0:09:50] En daarom treft u dus morgen en maandag een nieuwe wifi-code aan.

[0:09:55] Het is niet toegestaan jassen, eten en drinken mee te nemen in de zaal.

[0:10:01] En zoals u ook heeft gezien is er niet per stoel een microfoon beschikbaar.

[0:10:07] De sprekers die vandaag het woord zullen nemen voor hun introductie en voor de presentatie kunnen gebruikmaken van het spreekgestoelte hier en de delegatieleden.

[0:10:19] U kunt alle gebruikmaken tijdens het vragensterren en het Q&A momentje van de vier interruptiemicrofoons die u voor u ziet.

[0:10:29] En als u via de interruptiemicrofoon spreekt, nadat ik u het woord heb gegeven, dan kunt u of aan de bovenkant het knopje indrukken of met uw voet op het voetenpedaal.

[0:10:43] Dus Masha dankie, ik thank you en ik hoop op een mooie driedaagse.

[0:10:50] Dan geef ik nu als eerste het woord aan de statenvoorzitters voor hun opening speech.

[0:10:56] En dan verwelkom ik de heer Virginio Brownbill, de voorzitter van de Staten van Curaçao, om het woord te nemen.

[0:11:28] Geachte voorzitter van de IPCO, beste collega's, dames en heren, bon dia.

[0:11:35] Good morning en goedemorgen.

[0:11:39] De Staten van Curaçao zijn verderom verheugd om deel te kunnen nemen aan dit overleg van het interparlementaire Koninkrijksoverleg hier in Den Haag.

[0:11:49] Het IPCO blijft voor onze parlementen een waardevol platform om met elkaar van gedachten te wisselen over de toekomst van het Koninkrijk,

[0:11:59] de uitdagingen waarmee onze samenlevingen worden geconfronteerd en de wijze waarop wij onze samenwerking verder kunnen versterken.

[0:12:09] Juist in een tijd, voorzitter, waarin internationale ontwikkelingen, economische onzekerheden, klimaatverastukken en maatschapelijke veranderingen elkaar in hoog tempo afvolgen,

[0:12:20] is het van groot belang dat de parlementen binnen het Koninkrijk elkaar blijven ontmoeten.

[0:12:26] Niet alleen om informatie uit te wisselen, maar ook om gezamenlijk richting te geven aan onderwerpen die van directe invloed zijn op het dagelijks leven van burgers die wij vertegenwoordigen.

[0:12:43] Een bijzonder aspect van dit overleg is dat wij vandaag voor het eerst bijeenkomen volgens een vernieuwde opzet van het IPCO.

[0:12:53] Tijdens eerdere beïnkomsten hebben wij gezamenlijk vastgesteld dat het wenselijk is om te onderzoeken hoe het IPCO verder kan worden ontwikkeld,

[0:13:04] zodat onze onberatslagingen nog beter kunnen bijdragen aan verdieping, interactie en concrete resultaten.

[0:13:12] In dat kader hebben wij de voorzitter van de Staten van Sint Maarten, mijn collega mevrouw Sarah Westcott-Williams,

[0:13:19] voorzorg om voorstellen uit te werken voor een aangepaste werkwijze van ons overleg.

[0:13:26] Namens de Staten van Curaçao, voorzitter, wil ik graag onze waardering uitspreken

[0:13:32] voor de inspanningen die zijn geleverd om deze vernieuwde opzet tot stand te brengen.

[0:13:37] Dit overleg vormt de eerste pilot van de vernieuwde werkwijze.

[0:13:42] Dat is niet alleen een organisatorische verandering, voorzitter,

[0:13:46] maar ook een belangrijk moment in de verdere ontwikkeling van het IPCO als parlementaire samenwerkingsplatform binnen het Koninkrijk.

[0:13:55] En wij zien deze pilot dan ook als een gelegenheid om gezamenlijk te bezien hoe wij de effectiviteit van ons overleg verder kunnen vergroten,

[0:14:04] zodat de besluiten die we nemen beter aansluiten bij de verwachtingen van onze bevolkingen en leiden tot tastbare resultaten.

[0:14:14] Geachte collega's, het programma van deze bijeenkomst laat zien dat de onderwerpen die vandaag op onze agenda staan, en deze dagen ook, sterk leven binnen het Koninkrijk.

[0:14:26] De gevolgen van de vergrijzing voor de ouderenzorg, de samenwerking binnen het Koninkrijk en de uitdagingen die voorvloeien uit klimaatverandering, raken immers restrijk aan de toekomstbestendigheid van onze samenlevingen.

[0:14:42] Ook Curaçao staat voor belangrijke opgaven op deze terreinen, voorzitter.

[0:14:47] En wij zien de toenemende druk op onze zorgvoorzieningen.

[0:14:50] De noodzaak om onze economie en infrastructuur weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatveranderingen.

[0:14:58] En de voortdurende behoefte om de samenwerking binnen het Koninkrijk op een wijze vorm te geven.

[0:15:05] Die recht doet aan gelijkwaardigheid van alle landen.

[0:15:09] Want, voorzitter, samenwerking binnen het Koninkrijk kan alleen duurzaam zijn wanneer wij worden gedragen door wederzijds respect, vertrouwen en daadwerkelijk betrokkenheid van alle partners bij besluitvorming die ons gezamenlijk raakt.

[0:15:28] Voorzitter, daarom zien wij dit overleg niet uitsluitend als een formeel contactmoment tussen onze parlementen.

[0:15:37] Wij zien het als een instrument om gezamenlijk te bouwen en oplossingen voor de vraagstukken van vandaag en morgen.

[0:15:47] De kracht van het IPCO ligt immers niet alleen in het uitwisselen van standpunten, maar vooral in het vermogen om verschillende overbruggen, gezamenlijk inzichten te ontwikkelen en afspraken te maken die bijdragen aan een sterker koninkrijk.

[0:16:05] Voorzitter, laat deze eerste pilot van de vernieuwde IPCO-werkwijze daarom een succes worden.

[0:16:10] Niet alleen omdat wij een nieuwe vorm van samenwerking beproeven, maar vooral omdat wij daarmee laten zien dat onze parlementen bereid zijn te blijven investeren in een koninkrijk waarin dialoog, gelijkwaardigheid en gezamenlijke verantwoordelijkheid centraal staan.

[0:16:30] Namens de Staten van Curaçao wens ik u alle constructieve, vruchtbare en inspireerende beraadslagingen toe.

[0:16:38] Ik dank u, voorzitter.

[0:16:48] Dank u wel. Dan nodig ik de heer Alfred Sneek, voorzitter van de Staten van Aruba, uit voor zijn openingsspeech.

[0:17:14] Van de Eerste Kamer, de Staten-Generaal de heer Rozemuller.

[0:17:18] Delegatieleider van de Tweede Kamer, de Staten-Generaal mevrouw Anouska Biekman.

[0:17:22] collega parlementsleden van de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal

[0:17:26] de voorzitter van de Staten van Curaçao, de heer Virginia Bronnebiel

[0:17:31] de voorzitter van de Staten van Sint Maarten, mevrouw Sarah Westcott

[0:17:35] de voorzitters van de Commissie Koninkrijkse Aangelegenheden

[0:17:38] en Interparlementaire Relaties van Curaçao, de heer David Seferina

[0:17:44] van Aruba, mevrouw Jennifer Arends Reyes

[0:17:47] en de vicevoorzitter van de SICER van Sint Maarten, de heer Egbert Doraan,

[0:17:54] collega parlementsleden van Curaçao, Sint Maarten, Nederland

[0:17:58] en uiteraard collega's parlementsleden van Aruba.

[0:18:02] Op 19, 20 en 21 februari voltrocht zich het laatste IPCO op Aruba,

[0:18:09] de delegatie van Sint Maarten, Curaçao en Nederland,

[0:18:12] De laatste in haar nieuwe samenstelling sinds de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 29 oktober 2025 werden hartelijk ontvangen door de Arubaanse delegatie.

[0:18:25] In een gemoedelijke sfeer werd een terugkoppeling gedaan naar de afsprakenlijst van het IPCO in Den Haag het jaar daarvoor.

[0:18:34] Al het eerst werden deskundige commissies democratische deficit besproken in zaken taktstelling en tijdslijn waarin de commissie haar werkzaamheden dient te voltooien en hun bevindingen aan het IPCO dienen voort te leggen.

[0:18:51] De hoop is dat wij gedurende dit IPCO een update zullen krijgen van de voortgang van bedoelde werkzaamheden van de leden van de deskundige commissie zelf.

[0:19:00] Na follow-up-sessies zijn gedurende de vervolgdagen van het IPCO onderwerpen zoals de geopolitieke situatie binnen het Koninkrijk, de financiële verhouding in het Koninkrijk, de toekomst van de luchtvaart en de interconnectiviteit in het Koninkrijk, cybersecurity, vergrijzing en ontgroening en klimaatverandering, adaptatie besproken.

[0:19:30] Hoofdzakelijk werden voornoemde onderwerpen door middel van presentaties, door deskundigen, op de respectievelijke onderwerpen besproken en veel informatie uitgewisseld.

[0:19:40] Ook waren er momenten voor verdere onderlinge discussies en gedachtwisseling tussen de collega's.

[0:19:46] Dat gebeurde niet alleen in de vergaderzaal, maar ook daarbuiten, waar onze bezoekers van het eiland en onze gasvrijheid hebben kunnen genieten.

[0:19:58] Hoewel het afgelopen IPCO als productief werd ervaren, ging dat ook gepaard met het pleidooi van mevrouw Westcott, voorzitter van de Staten van Sint Maarten,

[0:20:09] om de meerwaarde en rendement van het IPCO voor de toekomst te vergroten en te garanderen.

[0:20:17] Als we het pleidooi van mevrouw Westcott willen als uitgangspunt nemen en ik denk dat iedereen het overeens is dat een zelfreflectie nooit verkeerd is, dan denk ik dat uit de besproken onderwerpen tijdens het vorige IPCO duidelijk naar voren is gekomen dat de meerwaarde en het rendement van dit platform dient te berusten op een bredere samenwerking tussen de landen.

[0:20:47] het Koninkrijk. Het uitkanspunt is en blijft een Koninkrijk waarbij de statuut de basis

[0:20:54] voor de verhoudingen tussen de verschillende landen van het Koninkrijk is. Die eenheid

[0:21:01] berust op het bundelen van krachten, open en duidelijk communicatie, het maken van goede

[0:21:07] afspraken en het nakomen daarvan. Samenwerking berust vooral op onderlinge vertrouwen. Wij

[0:21:16] als volksvertegenwoordiger moeten elkaar in de ogen kunnen kijken en zakken die ons aangaan

[0:21:23] openlijk kunnen besproken. Dat vecht zoals net genoemd onderlinge vertrouwen, maar ook

[0:21:31] de bereidwilligheid om elkaar direct in dialoog te treden als er gemeenschappelijke zaken besproken

[0:21:39] dienen te worden. Die besprekingen zullen niet altijd makkelijk zijn, maar zijn essentieel

[0:21:46] voor de zichtbare resultaat die mevrouw Westcott-Williams voor het IPCO voor oog heeft. Onze gemeenschappen

[0:21:55] hebben rust en stabiliteit nodig. Dit is alleen mogelijk als wij als bewindsleden openlijk

[0:22:02] kunnen communiceren over zaken op het moment dat deze zich afspelen en niet achteraf met

[0:22:09] verdongen feiten geconfronteerd worden en genoegen moeten nemen met een oppervlakkig verontschuldiging

[0:22:16] over een ambtelijke omissie betreft de VN-resolutie in zaken slavernij. Het IPCO blijft een kort

[0:22:25] samenkomen om zwaarwegende onderwerpen te bespreken. Hopelijk kunnen wij onze werkwijze

[0:22:31] aanpassen aan onze noden en dit platform gebruiken om concrete stappen te ondernemen,

[0:22:40] zodat wij concreet en duurzaam afspraken kunnen bereiken.

[0:22:44] Het succes van dit platform vecht de nodige werkwijze inspanning van ons allen.

[0:22:52] Wij moeten met z'n allen de karakteristieken, behoeften, wensen en omstandigheden van ieder land niet negeren als wij onderwerpen als bestuur en financiën, rechtsstaat en veiligheid, beleid en defensie, onderwijs en ontwikkeling zo direct gaan bespreken.

[0:23:16] Ik blijf bij mijn uitgangs dat reeds op Aruba hebben uitgesproken van ons als.

[0:23:24] Volksvertegenwoordiger wordt meer verwacht.

[0:23:26] Laten we samen die verwachting waarmaken en ons verder inzetten voor een sterkere, voortvarend rechtsstaat beginnende bij het IPCO.

[0:23:38] Ik dank u allen zeer voor uw andacht.

[0:23:41] Dank u wel.

[0:23:46] Dank u wel.

[0:23:47] En dan nodig ik tot slot mevrouw Sarah Westcott-Williams uit, voorzitter van Sint Maarten.

[0:24:29] the Parliament of St. Martin and on behalf of the Delegation of St. Martin.

[0:24:35] I want to thank all IPCO delegations for their warm support for the proposed new direction

[0:24:42] for this IPCO platform. As parliamentarians, we gather regularly to discuss the challenges

[0:24:50] facing our respective countries. Yet our task extends beyond addressing immediate concerns.

[0:24:58] We also bear a responsibility to examine the state of the kingdom itself

[0:25:04] and to consider how our constitutional partnership can better serve the people of all the countries.

[0:25:11] More than 15 years after the constitutional reforms of 10-10-10,

[0:25:17] important questions remain regarding the functioning of the kingdom.

[0:25:22] And while cooperation has deepened in many areas,

[0:25:26] Concerns continue to be raised about decision-making processes, accountability, representation,

[0:25:34] and the balance between kingdom responsibilities and national autonomy.

[0:25:40] One issue that should continue to require our collective attention is the kingdom dispute regulation.

[0:25:47] The time has now come, colleagues, to bring this process to completion,

[0:25:51] En we need all hands on deck to bring this to a successful conclusion.

[0:25:57] An effective dispute regulation is not merely a constitutional formality.

[0:26:03] It is an essential component of a mature kingdom relationship.

[0:26:07] Providing all countries with confidence that differences of opinion and interpretation and constitutional disagreements can be addressed through a fair, transparent and agreed mechanism.

[0:26:21] Recent events surrounding the vote in the United Nations General Assembly on the resolution concerning slavery, the transatlantic slave trade, and reparatory justice highlighted another vitally important issue.

[0:26:39] Want regardless of differing views on the substance of the resolution,

[0:26:45] the Caribbean countries are deeply concerned by the lack of consultation and communication prior to the vote.

[0:26:53] Such moments remind us that the kingdom cooperation must be built on dialogue and mutual respect.

[0:27:01] Decisions that touch deeply on the history, identity and sensitivities of Caribbean societies

[0:27:08] require meaningful engagement amongst all kingdom partners.

[0:27:13] For the Caribbean countries of the kingdom,

[0:27:16] the legacy of slavery is not simply a historical matter.

[0:27:20] It remains part of the lived reality and collective memory.

[0:27:26] Matters of such significance require meaningful consultation,

[0:27:31] mutual respect, and a willingness to listen to one another.

[0:27:35] If there is one lesson to be drawn from this episode, it is that stronger communication within the kingdom remains essential to the kingdom's very existence.

[0:27:47] And similarly, we await the findings of the Committee of Experts tasked with examining the democratic deficit within the kingdom.

[0:27:55] The establishment of this committee reflects a shared recognition that questions surrounding representation, participation, and influence within kingdom decision-making deserve careful consideration.

[0:28:10] And when this committee presents its findings, our responsibility must not end with receiving the report.

[0:28:18] We must be prepared to engage seriously with its recommendations

[0:28:23] And where necessary take the steps required to strengthen the democratic legitimacy of kingdom governance

[0:28:30] The true value of the exercise itself will be measured not by the report

[0:28:36] But by our willingness to follow through

[0:28:38] And at the same time we should not lose sight of the tremendous opportunities that exist within the kingdom

[0:28:46] The kingdom is strongest when it acts as a partnership of equals, recognizing both the diversity of its countries and their shared interests.

[0:28:55] And this brings me to an issue, Madam Chairlady, that deserves greater attention.

[0:29:01] Institutional cooperation.

[0:29:03] Too often, cooperation is discussed only in the context of supervision, reform trajectories, or compliance.

[0:29:11] We should broaden that conversation because the Netherlands as a country possesses institutions, expertise and capacities developed over centuries and supported by economies of scale that are simply not available to the smaller countries.

[0:29:29] Er is significant potential for greater cooperation in areas such as legislative drafting, digital government, public administration, tax administration, education, healthcare, research, innovation, and institutional capacity building.

[0:29:47] Such cooperation should not be viewed as dependence.

[0:29:51] Rather, it should be viewed as the intelligent use of the collective strengths of the kingdom.

[0:29:57] We should ask ourselves whether we are making sufficient use of the resources that already exist within our shared constitutional framework.

[0:30:07] And at the same time, clearer distinctions must be maintained between the interests of the kingdom and the interests of the Netherlands as a country.

[0:30:16] The two are not always identical.

[0:30:18] Strengthening confidence in kingdom governance requires transparency about when decisions are being taken in a kingdom capacity and when they reflect national policy priorities.

[0:30:31] Clarity in this regard would contribute significantly to trust and mutual understanding.

[0:30:38] And finally, Madam Chairlady, I wish to express strong support for the proposed kingdom conference.

[0:30:44] For many years, parliamentarians and others have called for a broader and more fundamental dialogue about the future of our kingdom relations.

[0:30:54] The announcement that preparations are moving forward is therefore encouraging.

[0:31:00] I would urge all countries of the kingdom to support this initiative and to approach it with openness and ambition.

[0:31:07] A kingdom conference should not be viewed as a symbolic gathering,

[0:31:12] but as an opportunity to reflect honestly on our constitutional arrangements,

[0:31:18] our shared responsibilities, and our aspirations for the future.

[0:31:22] Too often, discussions within the kingdom focus on oversight and compliance.

[0:31:28] We should place equal emphasis on cooperation, capacity sharing,

[0:31:32] en maken beter gebruik van de economie van schaal die binnen het reed is.

[0:31:37] Het reed moet veranderen als het relevant is.

[0:31:42] En de vraag voor ons collega's, dames en heren,

[0:31:45] is of we die evoluiting samen te sharen.

[0:31:50] Ik bedankt u.

[0:31:57] Dank u wel voor uw inbreng.

[0:32:00] Dan gaan we nu over tot de landenpresentaties.

[0:32:03] En hiervoor geef ik een voor een dus het woord aan de delegatieleiders

[0:32:08] of de commissievoorzitters. Aansluitend aan elke presentatie kunnen de delegatieleden

[0:32:14] een korte Q&A voorzien. Graag geef ik als eerste het woord aan de heer Reusenmuller voor een

[0:32:22] presentatie namens de statengeneraal van Nederland. Delegatieleider Reusenmuller, u kunt plaatsnemen.

[0:32:30] Dank u wel.

[0:32:42] Ik wil namens de Nederlandse delegatie alle collega's, de voorzitters van de delegaties, heel hartelijk welkom heten in Den Haag voor weer een nieuw IPCO.

[0:32:53] Niet heel lang nadat we op Aruba een succesvol samenzijn hebben gehad.

[0:32:59] Dat was in februari en nu zijn we in begin juni van hetzelfde jaar.

[0:33:05] Heel hartelijk welkom in deze prachtige zaal van de Tweede Kamer.

[0:33:10] En wij danken natuurlijk ook iedereen die eraan bijgedragen heeft om dit mogelijk te maken.

[0:33:15] Welkom ook aan de gevolgmachtigde ministers en hun ondersteuners die hier zijn.

[0:33:20] Het is ons een grote eer met u, sommigen nieuw, sommigen al wat langer, nader kennis te maken.

[0:33:26] En wat ons betreft ook een groot genoegen en een eer dat u deze opening van het IPCO met z'n drieën bijwoont.

[0:33:37] Gewaardeerde collega's, vanochtend waren er nogal wat mensen die mij en ook tegen natuurlijk leden van onze delegatie en onderling de vraag stellen hoe is het?

[0:33:48] En mijn antwoord de laatste tijd is met mij gaat het wel goed maar met de wereld gaat het slecht.

[0:33:54] En dat is eigenlijk toch wel een beetje een gevoel wat breed leeft in ook de Nederlandse delegatie.

[0:34:01] Ik denk dat wij als Nederlandse parlementariërs in Tweede en Eerste Kamer, even los van het feit dat het misschien persoonlijk hier en daar even kan haperen,

[0:34:12] maar dat wij toch maatschappelijk aan de goede kant van de streep staan,

[0:34:16] terwijl we ons realiseren dat ook ons land en niet alleen ons land

[0:34:22] heel veel landen getroffen worden door de ellende in een turbulente woelige wereld

[0:34:29] daar hebben wij dagelijks mee te maken

[0:34:31] sterker nog, ik sprak een aantal collega's vanochtend

[0:34:34] en die zeiden ja je weet toch eigenlijk ook nooit meer met welk nieuws je wakker wordt

[0:34:39] en dat is toch eigenlijk iets van de laatste tijd

[0:34:42] dat is niet iets wat we al decennia kennen

[0:34:45] De wereld was enigszins voorspelbaar, had natuurlijk zijn negatieve kanten, maar met die turbulentie en die woeligheid in de wereld hebben wij eigenlijk dagelijks te maken.

[0:34:57] Dat geldt natuurlijk ook voor de Nederlandse bevolking.

[0:35:05] We hebben te maken met een vijfde jaar waarin de oorlog in Oekraïne woedt.

[0:35:11] En dat is maar een steenworp afstand van ons land.

[0:35:18] Curaçao, Sint-Maarten en Aruba liggen veel verder weg dan Oekraïne.

[0:35:26] We hebben te maken met de inval in Iran door Amerika en Israël na ons laatste IPCO, want

[0:35:35] toen konden we er nog niet over spreken, maar dat gebeurde kort nadat wij met elkaar

[0:35:40] afscheid namen en de gevolgen daarvan voor de internationale veiligheid zijn groot. Het

[0:35:48] afsluiten van de straat van Hormuz raakt ons rechtstreeks, raakt ons in de energierekening,

[0:35:56] raakt ons met de prijs aan de pomp, raakt ons in meer algemeen economische zin, raakt ons

[0:36:04] als het gaat om de inflatie in ons eigen land.

[0:36:10] Natuurlijk, je kunt er in een delegatie als de onze met allemaal verschillende representanten van verschillende politieke partijen verschillend naar kijken.

[0:36:17] Ik ga hier geen politiek discutabele opmerkingen maken, maar het is wel een zorg die breed leeft in onze delegatie.

[0:36:27] en we zullen de dag wensen waarin het weer rustig en meer vredig is op ons continent en daarbuiten.

[0:36:38] Maar er zijn natuurlijk ook gevolgen.

[0:36:41] Er zijn gevolgen als het gaat om het hele vraagstuk van de internationale veiligheid.

[0:36:48] Een absoluut topic in de Nederlandse politiek.

[0:36:52] Hoe organiseren wij in een situatie waarin de NAVO niet als vanzelf meer de organisatie is zoals die een aantal jaren geleden was?

[0:37:03] Hoe organiseren wij onze internationale veiligheid en hoe waarborgen wij de veiligheid voor onze bewoners?

[0:37:12] En dat heeft eigenlijk twee elementen.

[0:37:14] Het heeft het element van de structuur en het heeft het element van de financiën.

[0:37:20] In toenemende mate zie je dat politieke partijen het met elkaar eens zijn over het feit dat

[0:37:27] Europa veel meer op eigen benen moet staan, niet alleen maar vanwege uitspraken van de

[0:37:34] Amerikaanse president, maar ook omdat we ons misschien te lang te afhankelijk hebben

[0:37:40] gemaakt van een sterke bondgenoot.

[0:37:43] En we realiseren ons vandaag de dag dat we die afhankelijkheid niet langer kunnen koesteren.

[0:37:49] En als je meer op eigen benen staat en wilt staan, ook op het gebied van de internationale

[0:37:54] veiligheid, dan geldt daar dat tweede element en dat is dat we moeten investeren in internationale

[0:38:01] veiligheid.

[0:38:02] Dat we als Europa ook geld vrij moeten maken om onze burgers die veiligheid te garanderen

[0:38:09] naar vermogen en dat maakt ook dat eigenlijk nagenoeg het gehele parlement een voorstander

[0:38:16] is om die NAVO-norm van 3,5 procent, als het gaat om de financiële middelen, 3,5 procent

[0:38:23] van je bruto binnenlands product, uit te geven aan internationale veiligheid, dat daar een

[0:38:31] grote mate van consensus is gegroeid.

[0:38:35] En ik wil dat noemen omdat eigenlijk de veiligheid en het waarborgen van de veiligheid van de

[0:38:43] burgers van je land, een van de belangrijkste taken van politici is.

[0:38:49] We moeten zorgen voor veiligheid, we moeten zorgen voor banen, we moeten zorgen voor een toekomstige generatie.

[0:38:54] Maar zonder veiligheid ontvalt veel van de toekomstmogelijkheden in ons land en in ons continent.

[0:39:02] Laat ik het daartoe beperken.

[0:39:05] We hebben kort na ons afscheid op Aruba nog een andere ontwikkeling gezien in ons land.

[0:39:12] Dat is eigenlijk de totstandkoming van het nieuwe minderheidskabinet onder leiding van onze nieuwe minister-president Rob Jetten.

[0:39:23] En daar waar in andere landen noviteiten ontstaan, waar meerderheidskabinetten bestaan uit één partij,

[0:39:30] kunnen wij nog niet een meerderheidskabinet maken uit meerdere partijen.

[0:39:35] Wij hebben de noviteit van een minderheidskabinet.

[0:39:40] Daar wordt verschillend over gedacht.

[0:39:42] Nou, er wordt misschien niet eens verschillend over gedacht.

[0:39:44] Ik denk dat voor degene die daar enthousiast over zijn, het toch eigenlijk plan B was.

[0:39:49] Er was na de verkiezingen toch wel een grote consensus over het feit.

[0:39:53] Laten we kijken of we naar een meerderheidskabinet konden gaan.

[0:39:56] Dat is niet gelukt.

[0:39:57] Wij hebben nu te maken met die noviteit van een minderheidskabinet.

[0:40:02] En dat kan natuurlijk ook werken.

[0:40:03] Dat zullen we zien.

[0:40:04] En we kunnen het kabinet natuurlijk nog niet beoordelen op basis van de eerste honderd dagen.

[0:40:09] Dat kabinet moeten we ook ruimte geven om op stoom te komen.

[0:40:12] Dat zal ongetwijfeld op een of andere manier de komende periode wel lukken.

[0:40:15] Maar het is voor mensen die van politiek houden wel interessant, en dat zijn wij allemaal,

[0:40:20] om te kijken hoe zo'n minderheidskabinet nu de komende periode gaat functioneren.

[0:40:25] Hoe dat werkt met 66 zetels in deze Kamer en met 22 zetels in de Eerste Kamer.

[0:40:31] Hoe kom je aan die 76 in deze Kamer of hoe kom je aan die 38 zetels in de Eerste Kamer?

[0:40:40] En wat is nou de strategie dat kristalliseert zich de komende periode uit?

[0:40:44] Maar nogmaals voor watchers van Den Haag en voor liefhebbers van politiek is dat natuurlijk interessant om te kijken op welke wijze zich dat gaat ontwikkelen.

[0:40:53] en wat de strategie is om van een minderheidskabinet een effectief kabinet te maken wat meerderheden achter zijn of haar beleid gaat krijgen.

[0:41:05] Als gezegd, de minister-president is volop bezig met het ontwikkelen van die strategie.

[0:41:12] Maar wat hij ook gedaan heeft, en daar hebben wij hem denk ik allemaal uitbundig voor gecomplimenteerd,

[0:41:18] Dat is dat hij binnen honderd dagen, want de honderd dagen waren onlangs afgerond, maar zelfs binnen drie maanden een reis gemaakt heeft als minister-president van het Koninkrijk langs alle landen en eilanden die behoren tot Caribisch Nederland.

[0:41:34] Dat is nog niet eerder gebeurd en het is denk ik een teken van de wijze waarop dit kabinet met de Koninkrijksrelatie om wil gaan.

[0:41:43] Het is onmiskenbaar dat met de minister-president en ik denk ook het voortvarende beleid van Erik van der Burg als voormalige collega van ons, ook bekend in dit IPCO, maar nu de nieuwe staatssecretaris op het terrein van koninkrijksrelaties onder andere en slagvaardige overheid, dat dit koppel, zal ik maar zeggen, daadwerkelijk namens het kabinet wil investeren in de koninkrijksrelaties.

[0:42:08] Ik denk dat wij daar met z'n allen gemiddeld genomen optimistisch over zijn, dat dat kansen biedt, dat het een goede stap is dat de minister-president die snelle trip gemaakt heeft door de landen en over de eilanden.

[0:42:23] En dat dat ook een reis is geweest waar gevoeligheden niet onbesproken zijn.

[0:42:31] Sommige collega's hebben al iets gezegd over het stemgedrag van Nederland in de resolutie in de Verenigde Naties.

[0:42:38] En de procedure die daar is gehanteerd, daar kun je, dat is ook in onze delegatie zo, daar kun je verschillend over denken.

[0:42:47] Belangrijk is dat het besproken wordt.

[0:42:50] Belangrijk is dat we ervan leren.

[0:42:52] Belangrijk is dat we de goede conclusies uittrekken.

[0:42:55] Belangrijk is dat we er niet omheen lopen.

[0:43:01] Laat ik heel kort nog iets zeggen over de vraagstukken die in Nederland, en die kent u nagenoeg allemaal,

[0:43:07] die op ons bordje liggen. Nederland hunkert naar grote besluiten over grote vraagstukken en die

[0:43:17] grote vraagstukken die zitten hem in wonen. Onze jonge generatie heeft onvoldoende toegang tot de

[0:43:24] woningmarkt. Oudere mensen blijven in hun huis waar ze hun gezinnen hebben opgegroeid zitten,

[0:43:30] omdat er te weinig doorstroming is naar oudere huisvesting. Er is grote behoefte en wellicht

[0:43:38] ook aanstaande een besluit over stikstof zodat ons land van het slot kan en dat we kunnen

[0:43:44] bouwen. Er is veel discussie, dat zult u denk ik niet ontgaan zijn, over het hele vraagstuk

[0:43:51] wat gaat over grip op migratie. Hoe krijgen wij met z'n allen grip op migratie?

[0:43:57] Het is geen geheim dat dat een debat is waar de golven hoog kunnen gaan, waar de meningen

[0:44:04] over verschillen. Onlangs is met een duidelijke meerderheid in Tweede en Eerste Kamer het

[0:44:10] Europees Migratiepact aangenomen en dat gaat dan officieel 11 of 12 juni in. We zullen zien

[0:44:18] wat dat precies allemaal gaat betekenen. Maar dat is één van de dingen waar de debatten

[0:44:25] onder andere als het gaat om migratie over gingen. Maar gekoppeld ook aan die internationale

[0:44:32] verhoudingen zie je ook dat bijvoorbeeld de staatssecretaris voor digitalisering een belangrijk

[0:44:37] en ik denk ook moedig besluit genomen heeft als het gaat om de mogelijke verkoop van Solvinity,

[0:44:44] dat is het bedrijf, de dienstverlener waar onder andere de DigiD op draait, aan Amerika,

[0:44:50] om daar een verbod voor uit te vaardigen. Dat is natuurlijk in de relatie tussen Nederland,

[0:44:58] Europa en Amerika een gevoelig thema, maar die zaken als het gaat om ook het borgen van de

[0:45:06] veiligheid op het terrein van artificial intelligence en nieuwe technologie, is dat toch een stap die

[0:45:14] een paar jaar geleden wellicht ondenkbaar was en je dat ook moet plaatsen in het feit dat landen

[0:45:21] voor gevoelige onderwerpen, nationaal of Europees, de afhankelijkheid van de Verenigde Staten zouden

[0:45:27] willen verminderen.

[0:45:29] Tot slot, mevrouw de voorzitter, dierbare collega's, zou ik nog iets willen zeggen over het land

[0:45:36] meer in brede zin.

[0:45:38] Ons land kent drie eilanden in Caribisch-Nederland.

[0:45:46] De Caribisch-Nederlandse eilanden hebben hun eigen uitdagingen, bestuurlijk.

[0:45:53] Maar laat ik ook in relatie tot de internationale veiligheid zeggen dat niet alleen maar

[0:45:58] En terecht was daar veel aandacht voor en zijn er contacten geweest.

[0:46:01] Begin dit jaar, we hebben dat op Aruba besproken.

[0:46:04] De internationale veiligheid, Amerika, Venezuela, raken rechtstreeks die crisis Aruba en Curaçao.

[0:46:12] Maar natuurlijk ook Bonaire.

[0:46:14] Dus laten we ook elke keer kijken dat niet alleen maar de landen,

[0:46:18] maar ook een onderdeel van Caribisch Nederland rechtstreeks in die regio ligt

[0:46:22] waar de veiligheid niet als vanzelf gewaarborgd is.

[0:46:26] Het celibom dossier is een vraagstuk wat natuurlijk op Bonaire speelt.

[0:46:31] Bonaire is groot en groeit uit zijn voegen met alle gevolgen van dien voor onder andere de woningmarkt.

[0:46:39] In de drie eilanden van Caribisch Nederland zie je dat ook als gevolg van internationale ontwikkelingen het kostenpatroon stijgt.

[0:46:46] Het levensonderhoud moeilijk te betalen is, zeker voor een belangrijke minderheid of misschien wel de helft van de bevolking

[0:46:53] die echt onder de armoedegrens leeft, dat is en blijft een zorg daar en daarmee een zorg voor ons.

[0:47:04] Overigens geldt dan ook nog weer op korte termijn dat we hier en in de Eerste Kamer het wetsvoorstel bespreken

[0:47:10] met betrekking tot de uitbreiding van de eilandsraden en de gedeputeerden.

[0:47:14] Het zou zomaar eens kunnen, maar ik weet het niet zeker, maar mijn politieke gevoel zou me in de steek laten

[0:47:20] als het anders zou zijn dat dat wetsvoorstel de eindstreep gaat halen en dat daarmee misschien mogelijkheden zijn

[0:47:27] om de democratie op de drie eilanden verder te versterken.

[0:47:32] En misschien nog iets anders.

[0:47:36] Saba heeft een nieuwe gezaghebber.

[0:47:39] Daar gaan we natuurlijk kennis mee maken.

[0:47:42] Maar misschien is dit ook een goed moment om de zittende gezaghebber die de komende week afscheid neemt,

[0:47:48] Jonathan Johnson, om die hartelijk te bedanken voor zijn ongelofelijke inzet voor het eiland

[0:47:57] Saba en voor de relaties in Nederland en in het Koninkrijk.

[0:48:03] Ik denk dat dat een hartelijk applaus van u allen verdient.

[0:48:10] Tot slot, het is al gezegd, het laatste IPCO werd onder andere gekleurd door de openingsbijdrage

[0:48:21] van Sarah Westcott als voorzitter van de Staten van Sint Maarten.

[0:48:25] En hier hebben collega's er ook al iets over gezegd.

[0:48:29] Dit IPCO kent een iets andere invulling.

[0:48:32] We noemen dat een experiment.

[0:48:34] We willen effectiever zijn, we willen opener zijn.

[0:48:37] We willen ook in relatie met onze regering misschien iets politieker zijn, zal ik maar zeggen.

[0:48:42] Dus dat experiment gaat morgen zijn beslag krijgen.

[0:48:47] Wij als Nederlandse delegatie zullen het uiterste doen om in dit IPCO dat experiment tot een succes te maken.

[0:48:57] Wij waarderen nogmaals de oproep van mevrouw Westcott, de gevolgen die zij daaraan heeft verbonden na het IPCO van Aruba.

[0:49:07] We hebben tussentijds ook contact gehad om dat tijdens dit IPCO goed te laten landen.

[0:49:13] En ik hoop oprecht dat we met z'n allen het experiment tot een succes kunnen laten zijn en dat we naar een effectiever en openhartiger en misschien iets politieker IPCO kunnen komen. Dank u wel.

[0:49:30] Dank u wel. Ja, u moet nog heel even blijven staan. Maar ik heb ook een mededeling. Dank u wel voor uw presentatie.

[0:49:39] we lopen een beetje uit

[0:49:41] dus we kunnen een Q&A doen

[0:49:44] en dan nodig ik de delegatieleden uit

[0:49:47] die echt een prangende vraag hebben

[0:49:49] om een korte en bondige vraag te stellen

[0:49:52] bij de interruptiemicrofoon

[0:49:54] als u daarna nog behoefte heeft om verder te praten in de bus

[0:49:57] kan dat altijd en vanavond bij het avondeten

[0:50:01] maar ik nodig de leden uit

[0:50:04] die een kwestie of een vraag hebben

[0:50:07] Eén per vraag, kort, bondig, per delegatie.

[0:50:18] Nou, dan was het volgens mij een...

[0:50:19] Oh, ik zie de delegatie vanuit Curaçao.

[0:50:36] Gachteleden, delegatie van Nederland, Aruba, Sint Maarten en van Curaçao en de heer Rozemuller.

[0:50:42] Een vraag, u heeft het eigenlijk net even genoemd,

[0:50:45] of u een beeld zou kunnen geven van het stand van zaken over het migratievraagstuk op dit moment in Nederland.

[0:50:51] De laatste tijd zijn er discussies geweest, ook in de Kamer.

[0:50:57] Remigratie, hoe ziet hij dat?

[0:50:58] Dus hoe zou hij een beeld kunnen geven van het dossier migratie op dit moment in Nederland?

[0:51:06] Dank u wel. De heer Grigori namens de delegatie van Curaçao.

[0:51:11] De heer Rozemuller.

[0:51:13] Ja, dat kan ik zeker.

[0:51:15] Maar ik denk niet in de korte tijd die de voorzitter mij toestaat om een antwoord te geven.

[0:51:19] En dat is natuurlijk ook een beetje een lenigheid om op deze wijze uit deze discussie te komen.

[0:51:26] Ik heb er al iets over gezegd.

[0:51:28] Het vraagstuk van migratie is een gepolariseerd thema, omdat verschillende politieke partijen daar verschillend over denken.

[0:51:37] Dat is één.

[0:51:38] Twee is, er zijn een aantal besluiten wel en een aantal besluiten niet genomen door de parlementen.

[0:51:45] Bijvoorbeeld de asielnoodmaatregelenwet is gestrand in de Eerste Kamer.

[0:51:52] En de geschiedenis daarvan kan ik u bij de koffie of vanavond naar toe lichten.

[0:51:56] Ik heb al gezegd dat het Europees Migratiepact in de Tweede en Eerste Kamer is aangenomen.

[0:52:03] En dat Nederland in die zin qua wetgeving klaar is voor de introductie van dat Europees beleid.

[0:52:12] En hoe je er ook verder naar kijkt, migratie is en blijft een Europees vraagstuk.

[0:52:19] In ieder geval een internationaal vraagstuk.

[0:52:22] Dus dat er een poging wordt genomen, ondernomen, om het beleid meer op elkaar af te stemmen, daar is denk ik een grote mate van consensus over.

[0:52:34] Laat ik dan nog één of twee opmerkingen maken hierover. Twee.

[0:52:40] De eerste is, en daar hint u denk ik op, dat er vorige week in de Tweede Kamer een debat is geweest wat onder andere ging over remigratie.

[0:52:53] En dat had een bepaalde felheid en hardheid als gevolg van de bijdrage van met name een van de collega's uit de Tweede Kamer namens in dit geval haar fractie.

[0:53:11] Ik denk dat het op dit moment niet dienstig is om dat verder van commentaar te voorzien,

[0:53:18] omdat iedereen weet welk debat daar heeft plaatsgevonden en de handelingen te lezen zijn.

[0:53:24] Wat je wel ziet, dat is dat een overgrote meerderheid van de Kamer daar afstand neemt

[0:53:34] van alles wat daar omtrent gezegd is.

[0:53:36] Dat had ook een relatie met niet alleen de zorg die er breed leeft in de samenleving over vormen van migratie, asielmigratie en de wens om grip op migratie te krijgen, maar het ging ook in relatie tot het gebruik van geweld.

[0:53:53] En ik denk dat ik hier echt wel namens onze delegatie kan zeggen, geweld is nooit een onderdeel en een geaccepteerd onderdeel van welk protest dan ook.

[0:54:04] Waar dan ook, over welk onderwerp dan ook, wie dan ook.

[0:54:08] Dat zou ik willen zeggen.

[0:54:10] En ik hoor een punt. Dank u wel, de heer Rozemuller.

[0:54:16] Sorry, ik moet streng zijn.

[0:54:18] U kunt de heer Rozemuller straks aanspreken.

[0:54:22] We gaan nu door naar de volgende landenpresentatie van de heer Severina namens Curaçao.

[0:54:29] Ik nodig u uit voor de presentatie.

[0:54:55] Goedemorgen, collega's.

[0:54:58] Goedemorgen, met het protocol al uitgevoerd.

[0:55:02] Ik wil graag ontwikkelingen op ons douchecorsoe Blue Wave met jullie delen.

[0:55:09] Het is goed om hier vandaag opnieuw met elkaar van gedachten te wisselen binnen het IPCO over onderwerpen die al onze landen raken.

[0:55:19] In een tijd waarin onze samenleving voor een uiteenlopende uitdaging staat, blijft het van belang dat wij niet alleen reageren op ontwikkelingen,

[0:55:29] maar ook gezamenlijk richting geven aan thema's die direct raken aan het dagelijkse leven van onze inwoners.

[0:55:37] Ik wil in dat verband drie onderwerpen onder uw aandacht brengen die naar mijn overtuiging nadrukkelijk thuishoren in dit overleg.

[0:55:46] Gelet op hun betekenis voor sociale stabiliteit en duurzame ontwikkeling binnen onze landen.

[0:55:53] In de eerste plaats de ontwikkeling van het wonenmarkt en in het bijzonder de beschikbaarheid van betaalbare of sociale woningen.

[0:56:02] Op Curaçao zien wij een duidelijke stijging van de huizenprijzen.

[0:56:07] Gecombineerd met een toenemende skaarse aan betaalbare woningen

[0:56:11] Dit heeft directe gevolgen voor brede groepen in de samenleving

[0:56:16] Waaronder jonge gezinnen, alleenstaanden en mensen met een middeninkomen

[0:56:21] De toegang tot passende huisvesting komt daarmee onder druk te staan

[0:56:26] Sociale woningbouw is in dat licht geen rand voor waarde

[0:56:31] Maar een essentieel onderdeel van sociale beleid en economische stabiliteit

[0:56:36] Het vraagt om gerichte investeringen, heldere prioritering en een samenhangende aanpak, waarbij ook wordt gekeken naar de rol van de regelgeving, financiering, instrumenten en publiek-privaat samenwerking.

[0:56:52] Hoewel de context per land verschilt, is de onderlinge problematiek onderliggende problematieken herkenbaar.

[0:57:00] Daarom ligt hier ook een kans voor kennisdeling binnen het Koninkrijk,

[0:57:04] bijvoorbeeld op het gebied van bouwconcepten, ruimtelijke ordering en financiële modellen

[0:57:10] die bijdragen aan een grotere en toegankelijke woningaanbod.

[0:57:15] Het tweede onderwerp betreft de kwaliteit van de ouderenzorg.

[0:57:20] Zoals bekend bevinden onze samenleving zich in een demografische ontwikkeling waarbij het aandeel ouderen toeneemt.

[0:57:28] Dit brengt niet alleen druk met zich mee op onze zorgsystemen, maar stelt ook hogere eisen aan de kwaliteit en de toegankelijkheid van de zorgvoorzieningen voor de ouderen.

[0:57:40] Het gaat daarbij niet alleen om capaciteit, maar ook om waardigheid, continuïteit van de zorg en ondersteuning van de mantelzorg.

[0:57:49] Ouderenzorg is daarmee niet uitsluitend een zorgvrachtstuk, maar ook een vrachtstuk van sociale organisaties en maatschappelijke verantwoordelijkheid.

[0:57:59] Ook hier geldt dat wij binnen het Koninkrijk kunnen profiteren van elkaars ervaringen, bijvoorbeeld op het gebied van organisatie van landdurige zorg, inzet van personeel en het combineren van formele en informele zorgstructuren.

[0:58:15] Het derde onderwerp dat ik wil benoemen is voedselzekerheid.

[0:58:19] Voor een kleine open economieën, zoals de onze, is de afhankelijkheid van import een gegeven.

[0:58:26] Tegelijkertijd maakt dit ons kwetsbaar voor externe ontwikkeling

[0:58:31] Zoals prijsfluctuaties, verstoringen in aanvoerlijnen en internationale marktdynamiek

[0:58:37] Voedselzekerheid gaat dan ook niet alleen over beschikbaarheid

[0:58:41] Maar ook over betaalbaarheid en continuiteit

[0:58:44] Dit vraagt om bredere benadering

[0:58:47] Waarin aandacht is voor lokale productie waar mogelijk

[0:58:51] efficiëntie logistiekketens en samenwerking binnen en buiten de Koninkrijk.

[0:58:57] Binnen het Koninkrijk ligt er ruimte om deze thematiek meer structureel te agenderen,

[0:59:03] mede in het licht van gezamenlijke belangen op het gebied van economische weerbaarheid en sociale stabiliteit.

[0:59:11] Voorzitter, de drie onderwerpen die ik heb benoemd, betaalbare huisvesting,

[0:59:16] kwalitatief goede ouderenzorg en voedselzekerheid

[0:59:20] raken direct aan de basis van onze samenleving

[0:59:23] Het zijn thema's die niet alleen nationaal spelen

[0:59:26] maar die ook vragen om uitwisseling, afstemming

[0:59:30] en waar mogelijk samenwerking binnen het Koninkrijk

[0:59:34] Het is mijn overtuiging dat het IPCO een geschikt platform is

[0:59:38] om deze onderwerpen niet alleen te benoemen

[0:59:41] maar ook verder te verdiepen in de komende gesprekken

[0:59:45] Dank u wel, voorzitter.

[0:59:48] Dank u wel.

[0:59:51] Dan kijk ik naar de delegaties.

[0:59:54] Ik nodig nu één voor één de delegaties uit.

[0:59:57] Ik begin bij Aruba.

[0:59:59] Heeft u een vraag voor Curaçao?

[1:00:04] Oké.

[1:00:05] Ik kijk even de zaal in.

[1:00:07] Misschien Sint Maarten.

[1:00:09] Nee?

[1:00:10] Nederland?

[1:00:11] Nee, dan gaan we opeens heel snel.

[1:00:13] Oh, de heer Reusenmuller.

[1:00:19] Toch graag één vraag.

[1:00:22] Die drie thema's die u noemt en behandelt, dus ouderenzorg, voedselzekerheid, woningen, zijn dat ook de absolute prioriteiten van de regering?

[1:00:41] Ik stel die vraag omdat wij hier in het IPCO ook nog wel vaak hebben gesproken over het belang van het onderwijs.

[1:00:48] En waar zit hem dat nou in?

[1:00:50] Nou snap ik wel dat je ook nog een vijfde en een zesde en een zevende prioriteit kunt noemen.

[1:00:54] Maar je moet kiezen.

[1:00:56] Dus hoe verhoudt zich dat tot elkaar?

[1:00:58] Dat was nog even mijn vraag.

[1:01:00] Dank u wel Paul voor uw vraag.

[1:01:02] Dit zijn eigenlijk de drie prioriteiten die de delegatie van Curaçao heeft gekozen om hier in deze platform naar voren te laten komen.

[1:01:10] En het gaat puur om deze vrachtstukken naar voren te laten komen om het kennis te kunnen delen over deze drie vrachtstukken van de delegatie van Curaçao.

[1:01:21] Dank u wel.

[1:01:24] Ja?

[1:01:24] Ja, dank u wel.

[1:01:27] Dan geef ik nu graag het woord aan de delegatie van Aruba.

[1:01:32] Namens Aruba zal mevrouw Arendt Rijens, de commissievoorzitter, spreken.

[1:01:38] Geachte voorzitters, geachte collega-parlementariërs, dames en heren, waardegasten.

[1:01:58] Namens de delegatie van Aruba is het mij een eer om vandaag opnieuw het woord tot u te richten tijdens dit interparlementair koninkrijksoverleg nu in Nederland.

[1:02:12] Aruba, onze douchie Aruba, werkt doelgericht aan een moderne, duurzame en financieel sterke samenleving.

[1:02:21] De gelopen jaren hebben wij belangrijke stappen gezet op het gebied van...

[1:02:27] Ik zal u even, volgens mij zijn ze...

[1:02:32] Zullen we even kijken hoe lang het...

[1:02:34] Ja, oké. Dus we wachten eventjes.

[1:02:40] Prima.

[1:03:15] Ik denk dat we verder kunnen, mevrouw Arend.

[1:04:48] Aruba werkt doelgericht aan een moderne, duurzame en financieel sterke samenleving.

[1:04:54] De afgelopen jaren hebben wij belangrijke stappen gezet op het gebied van financieel herstel, economische ontwikkeling en versterking van ons bestuur.

[1:05:04] Zoals eerder aangegeven realiseerde Aruba in 2025 een begrotingsoverschot van meer dan 135 miljoen florin en blijft de staatsschuld dalen.

[1:05:18] Op het moment is dat 56% van de GDP of bruto binnenlands product.

[1:05:27] Maar, wel moeten we zeggen, voor Aruba zijn cijfers nooit het einddoel.

[1:05:33] Stabiliteit moet voelbaar zijn in het dagelijks leven van onze mensen.

[1:05:40] Daarom investeren wij concreet in de terreinen die direct raken aan de kwaliteit van leven van onze burgers.

[1:05:46] Op het gebied van modernisering van het onderwijs werkt Aruba via het Plan Education Nationaal 2030 aan toekomstgericht onderwijs.

[1:05:58] Daarbij gaat het meer om verbetering van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt, meer aandacht voor digitale vaardigheden, versterking van taalonderwijs, professionalisering van leerkrachten en het creëren van betere kansen voor jongeren om zich te ontwikkelen binnen Aruba en binnen het Koninkrijk.

[1:06:23] Op het gebied van langdurige zorg werkt Aruba aan versterking van de zorg voor ouderen, mensen met een beperking en personen die structurele ondersteuning nodig hebben.

[1:06:37] Denk aan betere organisatie van thuiszorg, ondersteuning voor mantelzorgers, versterking van ouderenzorginstellingen, meer aandacht voor dagopvang en begeleiding en een toekomstbestendig zorgsysteem dat waardigheid, toegankelijkheid en kwaliteit centraal stelt.

[1:06:59] Ook op het gebied van infrastructuur en onderhoud zet Aruba belangrijke stappen.

[1:07:06] Investeringen in wegen, drainage, straatverlichting, verkeersveiligheid en onderhoud van publieke gebouwen zijn essentieel.

[1:07:16] Goede infrastructuur is niet alleen belangrijk voor bereikbaarheid, maar ook voor veiligheid, economische activiteit en leefbaarheid in wijken en buurten.

[1:07:27] Daarnaast blijft economische diversificatie een belangrijke prioriteit.

[1:07:32] Aruba wil minder afhankelijk zijn van toerisme alleen.

[1:07:36] Daarom wordt ingezet op nieuwe economische sectoren, de six promising sectors zoals het genoemd wordt,

[1:07:43] Zoals duurzame energie, kennisontwikkeling, digitalisering, creatieve industrie, circulaire economie, landbouwinnovatie en zakelijke dienstverlening.

[1:07:58] Diversificatie betekent meer weerbaarheid, meer kansen voor ondernemers en meer toekomstperspectief voor jongeren.

[1:08:08] Een nieuw aandachtspunt waar Aruba actief mee bezig is, is de modernisering van de landsverordening normering topinkomens, de LNT.

[1:08:20] Hiermee werken wij aan meer transparantie, modern bestuur en een evenwichtiger beloningsbeleid binnen publieke instellingen.

[1:08:29] Goed bestuur betekent immers ook dat wetgeving blijft meegroeien met de realiteit van vandaag.

[1:08:37] Daarnaast blijft Aruba investeren in innovatie en duurzaamheid.

[1:08:43] Wij zetten stappen richting groene energie, digitalisering en kennisontwikkeling,

[1:08:50] zodat onze economie weerbaarder wordt voor toekomstige generaties.

[1:08:55] Collega's, Aruba gelooft in een koninkrijk dat gebaseerd is op samenwerking en wederzijds respect.

[1:09:02] en vooral als we met elkaar praten, maar ook vooral als we over elkaar praten.

[1:09:13] Een koninkrijk waarin wij elkaar versterken, kennis delen en samen verantwoordelijkheid dragen voor de uitdagingen van deze tijd.

[1:09:22] Want uiteindelijk gaat het niet alleen om beleid, cijfers en financiële afspraken,

[1:09:29] Maar voor ons, voor Aruba, gaat het om jongeren die kansen verdienen, jongeren die 7900 kilometer verder vandaag zijn op een warme, mooie eiland, om gezinnen die perspectief zoeken, om werknemers die willen groeien en ondernemers die willen investeren en om landen binnen het koninkrijk die elkaar niet verzwakken, maar juist versterken.

[1:09:57] Daarom vraagt Aruba om een samenwerking die niet vertrekt vanuit wantrouwen, maar vanuit vertrouwen.

[1:10:03] Niet vanuit afhankelijkheid, maar vanuit partnerschap.

[1:10:08] Niet vanuit afstand, maar vanuit wederzijds begrip voor elkaars realiteit.

[1:10:15] Aruba kiest voor vooruitgang, voor verantwoordelijkheid, voor modernisering, voor een goed bestuur.

[1:10:22] en voor een koninkrijk waar ieder land zijn eigen kracht verder kan ontwikkelen

[1:10:29] terwijl wij samen sterker staan.

[1:10:32] Laat het IPCO-moment zijn in waarop wij bevestigen

[1:10:36] dat samenwerking binnen het koninkrijk pas echt waarde heeft

[1:10:41] wanneer zij leidt tot concrete verbetering voor onze mensen.

[1:10:46] Met onze mensen zijn het voor ons allemaal.

[1:10:49] Voor Aruba betekent dat bouwen aan een toekomst waarin onze jongeren kunnen blijven dromen, onze ouderen met waardigheid kunnen leven en onze economie sterker en breder wordt en ons bestuur modern en betrouwbaar blijft.

[1:11:05] Want alleen met vertrouwen, respect en gezamenlijke verantwoordelijkheid bouwen wij aan een sterk, modern en toekomstbestendig koninkrijk.

[1:11:19] Masha Dankie.

[1:11:24] Dank u wel. Dan nodig ik nu weer de delegatieleden uit indien er een vraag is.

[1:11:31] Ik begin dit keer bij Sint Maarten.

[1:11:34] Nee? Curaçao?

[1:11:36] Nederland ook geen vraag.

[1:11:38] Dan dank ik u wel voor uw presentatie.

[1:11:42] Dank u wel.

[1:11:47] Dan tot slot geef ik het woord aan mevrouw Rosenberg namens de delegatie van Sint Maarten.

[1:11:55] Welkom, u bent wat later binnengekomen, maar goed dat u er bent.

[1:11:59] En u mag meteen achter het sprekersgestoelte plaatsnemen.

[1:12:12] Goedemorgen iedereen.

[1:12:13] Before I officially start, I would like to take the moment to thank my colleague, MP Viren Kotay.

[1:12:20] I just came off a flight straight to Den Haag, but in case I wouldn't have made it, he would be the one presenting on our behalf.

[1:12:29] But as I say, God works in mysterious ways. So I'm here.

[1:12:32] In 29 minutes, the taxi driver was able to make it.

[1:12:35] And I left my luggage behind, but we'll deal with that afterwards.

[1:12:38] That being said, honorable chairpersons, chairperson of the Committee of Kingdom Affairs, and colleague members of parliament from Aruba, Curaçao, and the Netherlands, ladies and gentlemen viewing online at home, good morning, goeiemorgen.

[1:12:57] As Chairlady of the Committee of Kingdom Affairs and Interparlamentary Relationships, CKR,

[1:13:04] I'm honored to present you with an update on the recent developments on St. Martin

[1:13:09] on behalf of the St. Martin Delegation.

[1:13:13] The St. Martin Delegation today consists of our President, MP Sarah Westcott-Williams,

[1:13:20] MP Egbert Doran of the National Alliance, MP Viren Kotai of the Democratic Party,

[1:13:27] MP Omar Otli of the United People's Party, MP Lyndon Lewis of the Nation Opportunity and Wealth,

[1:13:34] along with our Secretary General, and myself, MP Shamira Rosenberg of the Unified Resilient

[1:13:40] St. Martin Movement. I will start with the state of affairs in Parliament. Since our last IPCO in

[1:13:49] February 2026, the Parliament of St. Martin has actively deliberated on key issues, including

[1:13:56] energy and electricity, conditions affecting our public schools, education results, the

[1:14:04] ongoing trade war and its broader implications. Personal matters, personnel matters of several

[1:14:11] first responders departments, studies related to the legislation of cannabis, national housing

[1:14:17] in St. Martin, as well as several urgent matters related to several ministries of government.

[1:14:23] The Women in Parliament, a caucus of four parliamentarians, we are four of 15, MP Sarah Westcott-Williams, Ludmilla de Weaver, Veronica Janssen-Webster and myself,

[1:14:36] has also been active and held several meetings and work visits surrounding teams such as health, care, gender-based violence and mentorship.

[1:14:46] The Procedium of Parliament also recently established

[1:14:50] a Digital Transformation and Artificial Intelligence AI Workgroup

[1:14:55] which comprises members of Parliament and parliamentary staff.

[1:14:59] The Workgroup's mandate includes assessing Parliament's current digital environment,

[1:15:05] supporting the development of a comprehensive digital transformation program,

[1:15:10] advising on AI governance and ethics,

[1:15:13] en promoting digital capacity building across the institution.

[1:15:19] The parliament also, as recent as last week,

[1:15:24] unanimously approved the parliament's association membership

[1:15:29] of Parlamerica's parliamentary platform,

[1:15:32] thereby further strengthening the parliament's engagement

[1:15:34] in regional parliamentary cooperation, democratic governance,

[1:15:39] and interparliamentary dialogue throughout the Caribbean region and the Americas.

[1:15:45] Other current ongoing developments.

[1:15:49] The government has indicated that focus is being given to the completion of the 2026 country budget as well as the preparation and submission of the 2027 country budget.

[1:16:01] The government is also looking into and negotiating the possible extensions of both the country package and the World Bank Trust Fund.

[1:16:11] Projects such as the Syste Marie Laurent School and the Library are trust fund projects currently in execution.

[1:16:20] The government has also further indicated that they are looking into further expanding airlift and airline partnerships.

[1:16:28] Based on the numbers of the first quarter, we can constitute that tourism is on the upswing.

[1:16:34] The government continues to review with the goal of modernizing the gaming legislation and advancing the cannabis legislation through the established working group, which also met with parliament earlier as indicated.

[1:16:50] The advancement and regulating of the agriculture, livestock and fisheries framework continues to be a priority for government, while also working on strengthening food security initiatives through local agricultural development.

[1:17:04] De Ministry of Justice is currently pursuing a broad reform and strengthening agenda aimed at enhancing public safety,

[1:17:13] improving detention conditions, reinforcing law enforcement capacity across the ministry,

[1:17:20] strengthening border control and immigration management, and advancing youth justice.

[1:17:25] In regard to the prison project, the official groundbreaking happened earlier this year.

[1:17:30] With the construction officially underway, the focus is to build a modern UN-certified facility designed for rehabilitation and re-socialization and one that upholds human dignity and international standards in compliance with the Nelson Mandela rules.

[1:17:49] The cooperation agreement with the Netherlands has been extended to October 2028.

[1:17:54] Because St. Martin does not have a secondary facility, the current prison must remain operational while the new one is constructed around it.

[1:18:04] It is therefore a phased approach.

[1:18:07] The recent two-year extension until 2028 gives the Ministry of Justice the necessary time to fully train staff and reform prison operations so the human system is ready for the new building.

[1:18:21] The Ministry also remains actively engaged in international, regional, and kingdom cooperation,

[1:18:28] including with the Netherlands, Aruba-Curaçao, Suriname, UNODC, UNOPS, and the Council of Europe.

[1:18:36] The transformation of the Tax Administration Programme focused on optimising the functioning of the department

[1:18:42] to levy and collect taxes, is in an effective, efficient, and custom-orientated manner

[1:18:49] with the goal of improving tax compliance

[1:18:52] and ultimately increase financial sustainability of government.

[1:18:56] And it's ongoing.

[1:18:58] Currently, Parliament is debating five pieces of legislation

[1:19:02] in order to ensure that St. Martin levels up its compliance

[1:19:06] with the FATF 40 recommendations.

[1:19:10] These are the draft national ordinance

[1:19:13] on the supervision of securities intermediaries and assets managers,

[1:19:18] Draft National Ordinance on the Supervision of Payment Service Providers

[1:19:22] Draft National Ordinance on the Supervision of Virtual Asset Service Providers

[1:19:26] Draft National Ordinance on the Oversight of Payment and Securities Transaction Systems

[1:19:33] Draft National Ordinance on the Supervision of FMI System Administrators

[1:19:38] As it regards to the health of our public, focus is currently being given to the General Health Insurance

[1:19:46] which will ensure universal access to affordable quality health care

[1:19:52] for all residents of St. Martin,

[1:19:56] reducing inequities in access to care

[1:19:58] and affiliating out-of-pocket cost burdens.

[1:20:02] The Healthcare Professionals Registry, the BIG,

[1:20:05] is also being worked on in order to establish a centralized online registry

[1:20:10] for healthcare professionals practicing in St. Martin,

[1:20:13] Enabling improved oversight, quality insurance

[1:20:17] And evidence based workforce planning within the health sector

[1:20:21] In regards to the mental health legislation

[1:20:24] And mental health care reform

[1:20:27] Currently St. Martin is prepared to assist in reform

[1:20:32] St. Martin's mental health system

[1:20:33] Which is important to develop development

[1:20:36] Because it's something that's considering noticeable

[1:20:39] In our mental health rise cases

[1:20:41] So currently there is a rise in mental health cases.

[1:20:45] The new St. Martin General Hospital is also moving forward and is expected to be fully executed in the fourth quarter of 2027.

[1:20:54] Now over to the country packages.

[1:20:57] The government of St. Martin has informed Parliament that it has been engaged in discussions regarding a possible extension of mutual arrangement and the country package.

[1:21:07] However, the evaluation report itself has not been discussed in Parliament as yet.

[1:21:11] It goes without saying that as our government indicated, as a relatively young country, many of our core government functions and systems were still under development while reforms were already being introduced through the country package.

[1:21:27] Delays in several reforms are not due to the direction itself, but to the fact that underlying government functions are not yet strong enough to support them in collaboration with the known need for capacity.

[1:21:41] As the report indicates, first basis, first basis of order.

[1:21:49] As Parliament, we will be discussing the evaluation with the government soon

[1:21:53] and ensuring that if the agreement is extended,

[1:21:56] it is extended on realities that allow for ownership to ensure achievement.

[1:22:03] Reforms can only succeed if the government is able to carry out its core tasks effectively.

[1:22:09] Now over to the topic of slavery and slavery past.

[1:22:15] During the last IPCO held in Aruba, it was agreed that slavery and the legacy of the

[1:22:21] slavery past would be one of the topics to be placed on the IPCO agenda.

[1:22:26] As St. Martin, it would be remiss of us not to make mention of this and the fact that

[1:22:32] the Kingdom of the Netherlands, together with 51 other countries, abstained from voting

[1:22:37] on a resolution

[1:22:39] of the United Nations General Assembly

[1:22:42] which recognized the transatlantic

[1:22:44] slave trade and the

[1:22:46] enslavement of Africans as crime

[1:22:48] against humanity and called for

[1:22:50] repertory justice.

[1:22:51] For St. Martin we did not

[1:22:54] sit still. Members of Parliament

[1:22:56] questioned the government

[1:22:57] informally and formally

[1:22:59] and there is currently a request for

[1:23:02] a central committee meeting with the

[1:23:04] Prime Minister regarding this topic.

[1:23:06] de fact that there seem to be have been known a breakdown in communication or no communication

[1:23:14] or consultation at all in preparation of this vote ties greatly into the main theme of this ipco

[1:23:24] samenwerking binnen het koninkrijk samenwerking binnen het ipco en in het koninkrijk

[1:23:29] so we are looking forward to that samenwerking and to that communication

[1:23:36] Additionally, the Committee of Kingdom Affairs and Interpartementary Relations has also requested a central committee meeting to further discuss slavery as well.

[1:23:45] It is a topic that impacts our community and the people that we serve, so therefore also the people within this kingdom.

[1:23:58] And for that reason, the committee agreed that it should be a continuous topic on the IPCO agenda going forward as well.

[1:24:07] Because we need to facilitate dialogue and mutual understanding among ourselves as representatives of the Kingdom of the Netherlands on this very important topic.

[1:24:22] Because let's be real, sometimes it's been seen that it's clearly still missing, even recently, within certain topics.

[1:24:31] I believe it's therefore important to reiterate the need for a Kingdom Conference.

[1:24:37] As has been emphasized during previous IPCO meetings

[1:24:41] Sometimes we must continue advocating for an issue

[1:24:46] Until we reach the point where we believe meaningful progress can be achieved

[1:24:52] And only then we can chart a new way forward

[1:24:57] We are happy to see that St. Martin has taken charge in organizing

[1:25:02] And there seems to be an agreement by the new prime minister in the Netherlands

[1:25:08] en het fractie en we look therefore forward in seeing what the role of the parliamentarians

[1:25:16] will be playing in this setting. So we are hopeful. This now brings me to an end of this

[1:25:24] presentation and I'm here together with my faction and the delegation to be answering questions

[1:25:31] along. So if there are any questions the delegation with myself will be able to answer them. Thank

[1:25:43] Dank u en dank u wel voor uw presentatie.

[1:25:47] Ik kijk naar de delegatieleden.

[1:25:50] Zijn er vragen?

[1:25:52] Ik begin bij de delegatie vanuit Nederland.

[1:25:55] Ik zie geen vraag.

[1:25:56] De delegatie vanuit Aruba heeft een van de leden vragen.

[1:26:01] Ja, ik nodig u uit de heer John namens de delegatie van Aruba.

[1:26:06] Ik nodig u uit bij de interruptiemicrofoon.

[1:26:10] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:26:12] I would like to thank you for your presentation.

[1:26:13] I had a question with regards to the prison.

[1:26:16] You mentioned that the groundbreaking took place.

[1:26:18] Could you elaborate a bit on your experience with regards to the collaboration with UNOPS?

[1:26:24] And if you could also indicate the timeline.

[1:26:26] And I'm asking these questions because in Aruba we're actually in a similar process right now.

[1:26:31] Thank you.

[1:26:32] Mevrouw Rosenberg.

[1:26:33] Thank you for your question.

[1:26:35] First of all, I'm really happy to see that finally a new prison is about to be built.

[1:26:42] It has been long overdue, and I think we all are aware of the prison conditions on St. Martin.

[1:26:50] So to see the groundbreaking happening, that's a plus.

[1:26:54] Currently, it is being scheduled in the completion of the first phase in 2027, if I'm correct.

[1:27:03] We zien dat we geen andere facility hebben, de prisoners moeten behouden in de current

[1:27:10] facility.

[1:27:10] Once de eerste quarter, de eerste part in 2027 will be completed, they can continue

[1:27:17] and then demolish de first, de current prison.

[1:27:21] So dat is de timeline.

[1:27:23] Seeing de extension, it is now currently scheduled to be completed in 2028.

[1:27:30] So far what I have seen as a member of parliament the collaboration has been very active as the minister of justice indicated the collaboration with UNOPS is positive and I'm just looking forward for the the moving steps to take place because this is something that is a must rehabilitation resocialization having a proper facility in place where also mental health can be challenged where we can make sure that the inmates can have

[1:27:59] a proper path to the outside, with a proper function in place.

[1:28:03] So that's what I can contribute in regards to the prison project.

[1:28:07] Thank you.

[1:28:08] I don't know if anyone else from the delegation would like to give any input.

[1:28:12] That doesn't seem to be the case.

[1:28:15] Dank u wel. Ik kijk naar de delegatie van Curaçao.

[1:28:19] Heeft u misschien een vraag aan mevrouw Rosenberg?

[1:28:22] Nee, dan zijn we aan het einde gekomen van uw landenpresentatie.

[1:28:25] Dank u wel, mevrouw Rosenberg.

[1:28:27] Dan zijn we nu toegekomen aan het agendapunt follow-up IPCO-afspraken.

[1:28:35] Dit agendapunt hebben we een prominente plaats gegeven op de IPCO-agenda.

[1:28:41] Nadrukkelijker dan voorheen willen we in het IPCO concrete stappen zetten en een follow-up van wat we eerder bespraken monitoren en waarborgen.

[1:28:52] Allereerst staat het paper van de statenvoorzitter van mevrouw Sarah Westcott-Williams van Sint-Maarten.

[1:28:59] u refereerde daar ook al aan, geagendeerd.

[1:29:02] De titel luidt IPCO, samenwerken aan zichtbare resultaten die tellen.

[1:29:08] Tijdens het vorige IPCO op Aruba afgelopen februari

[1:29:12] hebben we afgesproken dat mevrouw Westkot het voortouw zou nemen

[1:29:16] om te komen met verbetervoorstellen voor het IPCO.

[1:29:19] De notitie bevat deze verbetervoorstellen.

[1:29:23] Deze afspraken kunnen we dus nu onder dankzegging nogmaals aan mevrouw Westkot

[1:29:28] en iedereen die daaraan heeft bijgedragen afwinken.

[1:29:33] In het presidium ter voorbereiding op dit IPCO hebben we bovendien afgesproken

[1:29:38] dit IPCO met het nieuwe format te experimenteren.

[1:29:41] Met name het werken met een hoofdthema, meer interactieve werkvormen

[1:29:47] en een informele dialoog met een lid van de Koninkrijksregering.

[1:29:51] Na dit weekend kunnen we ook die afspraak gelukkig afwinken,

[1:29:56] Want we buigen ons deze keer over het hoofdthema samenwerken binnen het Koninkrijk en in het IPCO.

[1:30:04] We doen dat met name morgen met interactieve werkvormen en deelgroepen.

[1:30:11] En daarnaast ben ik ook heel blij en ik neem aan dat u er net zo over denkt als ik.

[1:30:18] Ik denk dat de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties, Erik van der Burg, bereid is gevonden als lid van de Koninkrijksregering op informele wijze met het IPCO in gesprek te gaan over het samenwerken in het Koninkrijk en wat dat nou betekent en wat daarvoor nodig is.

[1:30:39] Ik denk dat dit gerust een mijlpaal is en ook als zodanig genoemd kan worden in het IPCO.

[1:30:47] Want bij mij weten is dit niet eerder gebeurd en in de staatsrechtelijke zin heeft de staatssecretaris geen formele relatie met het IPCO.

[1:30:58] Maar hij is desondanks graag bereid een informeel gesprek met ons te voeren over zo'n belangrijk thema.

[1:31:07] Ook bij deze afspraak kunnen wij dankzij zijn medewerking morgen realiseren.

[1:31:15] Tevens hebben we afgesproken dat de delegaties voorafgaand aan het IPCO schriftelijk op de voorstellen uit het paper van mevrouw Westcott-Williams zouden reageren.

[1:31:26] Ook die reacties zijn inmiddels binnen en hebben we ontvangen, waarbij vanuit Aruba aparte reacties zijn ontvangen van de fracties van AVP, Futuro en PPA.

[1:31:39] De reacties zijn zonder meer positief te noemen.

[1:31:43] Soms worden nog speciale accenten gezet, waaronder het betrekken van jongeren.

[1:31:50] En nu zie ik op de publieke tribune elke keer een groep jongeren voorbij komen die nu meeluisteren.

[1:31:58] Dus dit is wel heel mooi dat het ook in het IPCO onder andere aandacht heeft.

[1:32:07] Natuurlijk moeten we dit weekend verder ervaringen opdoen met het nieuwe format.

[1:32:12] En dat nemen we mee in de evaluatie.

[1:32:15] Maar ik denk dat we kunnen concluderen dat de voorstellen van mevrouw Westcott-Williams door u allen zijn omarmd.

[1:32:23] Ik kijk nu eerst even rond of mevrouw Westcott-Williams of iemand van de andere delegaties iets wil aanvullen of opmerken op wat ik tot nu toe heb gezegd.

[1:32:35] Nee, dat is niet zo.

[1:32:37] Nou, dat is niet het geval.

[1:32:40] Dus dan als IPCO-voorzitter doe ik graag een concreet voorstel voor een follow-up, maar goed, ik kijk even rond of er ook andere concrete voorstellen zijn en dat is niet het geval.

[1:32:56] Ik hoor dus steun voor de verbetervoorstellen uit het paper en als IPCO-voorzitter wil ik u daarom het volgende voorstel voorleggen.

[1:33:05] Als we het daarover eens kunnen worden, kunnen we deze afspraak opnemen in de afsprakenlijst.

[1:33:14] We kunnen dan de vernieuwing van het IPCO ook na dit weekend doorzetten.

[1:33:19] En ik wil voorstellen dat elk van de delegaties het komende half jaar tenminste één hoofdthema nader uitwerkt.

[1:33:28] Die uitwerkingen kunnen we dan bespreken en accorderen in het presidium nadat ze eerder zijn gedeeld en besproken in onze commissies.

[1:33:41] Natuurlijk moeten we het als delegaties het dan eens worden en als het goed is hebben we dan vervolgens als IPCO een mandje met tenminste vier hoofdthema's waaruit we bij iedere editie zouden kunnen kiezen.

[1:33:57] Wie mag ik hierover het woord geven?

[1:33:59] Nee.

[1:34:01] Nou, dan probeer ik te concluderen.

[1:34:03] Elke delegatie werkt het komend half jaar een hoofdthema uit conform het paper van mevrouw Westcott Williams.

[1:34:12] Deze papers worden verzameld door de griffiers en verspreid onder de leden van de commissies Koninkrijksrelaties van onze parlementen.

[1:34:23] Deze mandateren hun presidiumleden om in het presidiumoverleg overeenstemming te bereiken over de thema's en uitwerking.

[1:34:34] Zo nodig volgen aanpassingen aan de themabeschrijvingen en is die consensus er en dan kunnen we op dit thema op enig moment als hoofdthema van het komend IPCO worden geagendeerd.

[1:34:49] Zijn de delegaties akkoord?

[1:34:53] Ja, ik zie instemmend geklikt.

[1:34:56] Mooi.

[1:34:58] De afsprakenlijst van het IPCO op Aruba van 19 tot en met 21 februari 2026 is voor een appreciatie voorgelegd aan de staatssecretaris van Koninkrijksrelaties.

[1:35:11] Deze heeft bij brief van 22 mei, jongsleden, gereageerd met een brief aan beide kamers.

[1:35:18] U hebt van deze brief kennis kunnen nemen en verlangt iemand naar aanleiding hiervan het woord?

[1:35:28] Nee?

[1:35:29] Nou, dan stel ik voor de brief verder voor kennisgeving aan te nemen.

[1:35:37] Tijdens het IPCO op Aruba is op voorstel van de Staten-Generaaldelegatie afgesproken

[1:35:44] dat elke delegatie zou inventariseren of de vier landen in het Koninkrijk

[1:35:49] voldoen aan de basisbescherming van persoonsgegevens die noodzakelijk is voor het vrijelijk delen van

[1:35:56] de data voor essentiële samenwerking op onder meer het gebied van veiligheid, zoals onder andere

[1:36:03] neergelegd in Convention 108 plus van de Raad van Europa. Alle delegaties hebben een paper met de

[1:36:12] stand van zaken in hun land aangeleverd en ik wil graag met u delen dat ik erg onder de indruk ben

[1:36:18] van de kwaliteit van de notities die zijn aangeleverd.

[1:36:22] Uit de notities blijkt dat er in alle landen van het Koninkrijk wetgeving van kracht is

[1:36:28] die ziet op de bescherming van de persoonsgegevens.

[1:36:33] Ook kan worden geconstateerd, zoals onder andere in het paper van Sint Maarten wordt vermeld,

[1:36:39] dat de juridische kaders voor de bescherming van persoonsgegevens onderling sterk verschillen

[1:36:45] en dat dit leidt tot verschillen in beschermingsniveau.

[1:36:50] Er liggen dus duidelijke opgaven op het niveau van de landen en op het koninkrijksniveau.

[1:36:57] De ministers van justitie van de landen in het koninkrijk hebben daarom eerder besloten

[1:37:04] om in gezamenlijk overleg te streven naar harmonisatie van regelgeving op dit terrein

[1:37:11] en mogelijk door middel van een consensus Rijkswet.

[1:37:14] Hieraan wordt momenteel gewerkt en naar verwachting leidt dit tot concrete voorstellen binnen het justitieel vier landenoverleg.

[1:37:26] Ik kijk even rond of iemand met dit onderwerp het woord went.

[1:37:33] De heer Reemekor.

[1:37:35] Record.

[1:37:36] Record.

[1:37:38] Excuses.

[1:37:39] Ik nodig u uit bij de interruptiemicrofoon.

[1:37:46] Dank u wel, voorzitter.

[1:37:48] Ik was ook blij met de reacties van de landen en heb daarna nagedacht hoe nu verder.

[1:37:54] Daar wil ik een voorstel voor doen als u dat goed vindt.

[1:37:57] Allereerst natuurlijk, maar dat is evident wat mij betreft, blijven we dit volgen als IPCO-voortgang.

[1:38:03] Dat heeft nogal consequenties potentieel voor onze inwoners.

[1:38:07] Maar ik wilde het nog een stapje concreter maken en dat is het volgende.

[1:38:13] Het lijkt mij goed als we namens het IPCO de Koninkrijksregering door middel van een brief

[1:38:19] een aantal dingen gaan vragen.

[1:38:21] Dat is het volgende.

[1:38:25] 1. Inzichtelijk maken wanneer de gegevensuitwisseling tussen de landen niet meer volledig mogelijk

[1:38:31] zal zijn als gevolg van dat niet voldoen aan die Conventie 108+.

[1:38:35] Daar volgt dan de volgende vraag uit, namelijk de vraag of de voorgenomen en ingezette wetgeving

[1:38:41] op het niveau van het koninkrijk en op het niveau van de landen naar verwachting op tijd klaar zou zijn

[1:38:47] en in werking zijn getreden, zodat die ongewenste beperkingen in de delen van onze gegevens wordt voorkomen.

[1:38:59] Dus dat voorkomen wordt dat er dingen niet gedeeld kunnen worden, waardoor bijvoorbeeld de veiligheid in het geding komt.

[1:39:05] Drie, de vraag op welke wijze wordt geborgd dat deze termijn wordt gehaald.

[1:39:10] En tot slot de vraag, als die termijn dan niet wordt gehaald, welke gegevens kunnen niet meer volledig worden gedeeld en wat zijn hiervan de gevolgen?

[1:39:21] Die vragen, voorzitter, stel ik voor dat we namens de IPCO stellen en bij het volgende IPCO de antwoorden van de Koninkrijkse regering hier in ieder geval hebben gelezen en dan kunnen bedenken hoe we verder moeten.

[1:39:34] Ja, dank u wel. Drie concrete vragen. Ik kijk even rond naar de delegaties of zij zich kunnen vinden in het voorstel van de heer Rekord. Ja, mooi. Dan concludeer ik dat wij akkoord zijn. Ja, ik nodig u uit bij de interruptiemicrofoon. Mevrouw Rozenburg, namens de delegatie van Sint Maarten.

[1:40:04] Oh ja, als u wilt praten, dan kunt u of het knopje indrukken of met uw voet op het voetenpedaal, wat u zelf prettiger vindt.

[1:40:17] Oké, ja, ik denk dat dit wel werkt.

[1:40:18] Ten aanzien van het voorstel namens de delegatie St. Maarten willen wij wel dat wij de vragen op papier kunnen zien en dan pas akkoord geven.

[1:40:36] We kunnen de vragen delen met de GIVIERS.

[1:40:43] De heer Sneijck.

[1:40:45] Jawel. Mevrouw de voorzitter, voor de Roemer zou het ook handig zijn om die drie vragen schriftelijk te krijgen,

[1:40:50] zodat we dat even in beraad kunnen gaan en zeker zeggen van wat we erover denken.

[1:40:56] Ja, dank u wel.

[1:40:58] We zullen, en voor Curaçao zie ik schuddend hetzelfde,

[1:41:01] we zorgen ervoor dat u de vragen voorafgaand krijgt door de GIVIERS.

[1:41:20] Oké, dank u wel.

[1:41:22] Dan zijn we aangekomen bij het punt, en dat is eigenlijk ook het laatste onderdeel van deze agenda, de deskundigengroep van het democratisch tekort in het Koninkrijk.

[1:41:35] Het betreft een presentatie van de leden van de deskundigengroep.

[1:41:40] Zoals bekend hebben we in de IPCO-afsprakenlijst van 7 tot 10 juni 2024, hier in Den Haag, de precieze taakopdracht van de deskundigengroep vastgelegd.

[1:41:52] De formele gang van zaken is nu dat het IPCO, het rapport van de deskundige groep, afwacht en daarna het vervolg bepaalt.

[1:42:03] Maar voor het zover is, heeft de deskundige groep gevraagd hier vandaag een stand van zaken van haar werkzaamheden te mogen schetsen

[1:42:12] en ook te mogen vertellen hoe zij de resterende tijd tot het opleveren van dat rapport verwacht te zullen invullen.

[1:42:22] Ook heeft zij ter informatie aan de leden een paper doen toekomen.

[1:42:26] En als het goed is, heeft u allen die ontvangen.

[1:42:32] Ik wacht even tot de deskundige groep binnen is.

[1:42:35] Maar de leden van de deskundige groep, die zal ik alvast opnoemen.

[1:42:43] Daar komen ze nu binnen.

[1:42:45] Mevrouw Reginelda Ardijn namens Sint Maarten.

[1:42:50] De heer Johan Schemfat namens Aruba.

[1:42:53] de heer Leonard Besselink namens Nederland, de heer Oubriech Bakhuis namens Curaçao en voorzitter van de deskundige groep is helaas verhinderd,

[1:43:05] en de secretaris van de deskundige groep, mevrouw Cynthia Boerwinkel.

[1:43:37] Welkom. Ik zie de heer Chinfat al staan achter het sprekersgestoelte, dus ik nodig u uit voor uw presentatie.

[1:43:49] Dank u wel. Geachte presidiumleden van het IPCO, geachte IPCO-gedelegeerde, geachte gevalmachtige ministers van Curaçao en Sint Maarten.

[1:44:07] Goedemorgen. Het is een eer dat wij u vandaag mogen bijpraten namens de commissie over de werkzaamheden van onze deskundige groep Democratisch Tekort.

[1:44:20] Zoals u weet heeft u ons een mandaat gegeven om bestaande en nieuwe voorstellen ter vermindering van het democratisch tekort in kaart te brengen,

[1:44:30] om deze voorstellen te analyseren en om deze voorstellen samen te vatten en misschien met nieuwe voorstellen te komen.

[1:44:39] Wat we willen doen vandaag is u een beetje uit te leggen wat we tot nu toe hebben uitgesproken als commissie

[1:44:47] En verder wat we nog meer voor boze plannen in petto hebben.

[1:44:52] Maar allereerst wil ik u ook van mijn kant even voorstellen aan de leden van onze commissie.

[1:44:59] Onze commissie bestaat uit vier deskundigen die elk zijn voorgedragen door één van de landen van het Koninkrijk.

[1:45:06] Nummer één is dokter Aubrich Bakhuis.

[1:45:10] Die is voorgedragen door de staten van Curaçao.

[1:45:14] Oubridge is directeur van het Themis Instituut voor Governance en Leadership en hij is gepromoveerd op een zeer lezenswaardige, knappe dissertatie over autonomie, toezicht en interventie van het Koninkrijk in de Caribische landen.

[1:45:31] ziet een toepasselijk thema.

[1:45:33] Hij is tevens de voorzitter van onze groep, maar hij kan vandaag tot zijn spijt niet aanwezig

[1:45:39] zijn, omdat hij moet optreden als paranymf bij de promotie van zijn neef.

[1:45:45] U hoort het, de familie Bakhuis heeft veel wetenschappelijke bagage in huis.

[1:45:51] Iemand anders die ook veel wetenschappelijke bagage in huis heeft, is dokter Nilda Arduin.

[1:45:57] Zij is voorgedragen door de Staten van Sint Maarten en Nilda begon met een schitterend proefschrift over timesharing.

[1:46:08] Ja, ik weet wel, dat is een privaatrechterlijk onderwerp, maar daarna verlegde zij haar aandacht wel degelijk naar de publieke sector en het publieke domein.

[1:46:19] Zo was zij de eerste ombudsman van Sint Maarten in de periode 2010 tot 2018 en zij heeft ook een adviesbureau waar ze fungeert als adviseur en dialoog expert en zij heeft ook relevante ervaring opgedaan met het functioneren van het constitutioneel hof van Sint Maarten.

[1:46:40] Zij is zelfs sinds 2024 waarnemend raadsheer van dat constitutionele hof.

[1:46:47] Zij heeft daarnaast tal van boeiende publicaties geschreven over staatsrechtelijke onderwerpen, waaronder ook over koninkrijksrelaties.

[1:46:58] Wie ook veel wetenschappelijke bagage heeft is professor dokter Leonard Besselink.

[1:47:05] Die is voorgedragen door de statengeneraal.

[1:47:08] Leonard is emeritus hoogleraar constitutioneel recht aan de Universiteit van Amsterdam en hij doseert tevens aan de Luis Guido Carli Universiteit in Rome, Las Cita Eterna.

[1:47:22] Leonard heeft diverse interessante publicaties over staatsrechtelijke aangelegenheden en ook veel over koninkrijks aangelegenheden geschreven.

[1:47:31] Nou, tenslotte mijzelf. Mijn naam is Johan Schinfat. Ik ben voorgedragen door de Staten van Aruba. Ik ben sinds 1977 advocaat op Aruba.

[1:47:44] Nou, sommigen onder u vragen zich misschien af, wat moet het IPCO met zo'n dorpsadvocaat uit Aruba in een commissie van echte wetenschappers?

[1:47:54] Dat is een legitieme vraag en die zal ik dus beantwoorden.

[1:47:59] Ik heb als advocaat praktijkervaring opgedaan met het democratisch deficit.

[1:48:05] Voor het eerst was dat in het jaar 2000 toen ik als lid van de commissie Biesheuvel, de Koninkrijksregering en de regering van Aruba mocht adviseren over een conflict tussen de gouverneur en de Arubaanse regering.

[1:48:19] dat ontstond toen de gouverneur weigerde een door minister-president en formateur

[1:48:25] Hennie Eeman voorgedragen kandidaat te benoemen tot minister.

[1:48:30] De gouverneur vond de betrokkenen niet ministeriabel.

[1:48:35] Nou, Hennie Eeman nam dat niet voor lief en ging op hoge poten naar Den Haag.

[1:48:40] En daar werd, zoals zo vaak, bij dit soort ambtelijke dilemma's besloten een commissie

[1:48:47] in te stellen. Die commissie kreeg als voorzitter Barend Biesheuvel, de oud-minister-president

[1:48:55] van Nederland, die, ik begrijp omdat hij zo'n mooie jongen was, vroeger Mooie Barend werd

[1:49:01] genoemd. Er werd een Nederlandse staatsrechtgeleerde, professor Koopmans, toegevoegd aan de commissie

[1:49:08] en ik mocht als Arubaan meedoen met die commissie. Wat concludeerde die commissie?

[1:49:13] adviseerde uiteindelijk dat de gouverneur zijn boekje te buiten was gegaan

[1:49:18] omdat kabinetsformatie en benoeming van ministers in beginsel

[1:49:23] autonome Arubaanse bevoegdheden zijn

[1:49:25] en omdat er onvoldoende redenen waren om te twijfelen aan de integriteit van de kandidaat.

[1:49:32] Oké, dat was de eerste aanraking met het democratisch deficit.

[1:49:36] De tweede keer dat ik ermee in aanraking kwam als advocaat

[1:49:39] was toen ik adviseur was van de Arubaanse regering in 2014 en toen ik moest meemaken dat de gouverneur

[1:49:47] op instructie van de Rijksministerraad weigerde de door de Arubaanse staten vastgestelde conceptbegroting

[1:49:54] goed te keuren, omdat Aruba kort gezegd naar de mening van de Rijksministerraad en de gouverneur

[1:50:00] niet voldeed aan bepaalde Haagse begrotingsnormen.

[1:50:04] U weet wel, er werd teveel geleend, er werd teveel uitgegeven en te weinig bezuinigd, de gebruikelijke klachten.

[1:50:13] De gemoederen liepen toen hoog op.

[1:50:15] De Arubaanse minister-president Mike Eeman ging zelfs in hongerstaking naar het voorbeeld van Mahatma Gandhi.

[1:50:24] En uiteindelijk werd het conflict bijgelegd door invoering van financieel toezicht voor Aruba

[1:50:30] en het passeren van de begroting met enkele aanpassingen.

[1:50:35] Overigens, die invoering van dat financieel toezicht voor Aruba ging niet gepaard met schuldsanering,

[1:50:42] zoals de Antillen van de vijf enkele jaren daarvoor wel hadden gehad.

[1:50:47] Aruba is dus bepaald stiefmoedelijk behandeld toen.

[1:50:51] Maar goed, dat terzijde.

[1:50:54] Dat zijn de leden van de commissie.

[1:50:57] Maar, dames en heren, wat zou een commissie als die van ons waard zijn zonder professionele ambtelijke ondersteuning?

[1:51:08] Wel nu, die ondersteuning hebben wij in de persoon van meester Gita Boerwinkel, die normaal werkt bij het secretariat van de Staten-Generaal,

[1:51:19] maar die fulltime aan ons ter beschikking is gesteld en die alle logistieke afspraken regelt, notulen voorbereidt, vergaderingen voorbereidt.

[1:51:30] Dames en heren, u hoeft mij geen applaus te geven, maar ik wil u een favor vragen.

[1:51:35] Geeft u alsjeblieft even een applaus voor onze secretaris.

[1:51:45] Oké, dank u wel.

[1:51:47] Waarom gaat onze commissie nu aan het werk?

[1:51:50] Waarom moet dit onderwerp van het democratisch deficit opnieuw onderzocht worden?

[1:51:57] Dat heeft te maken met het hardnekkige karakter van het probleem.

[1:52:01] Want het is natuurlijk geen nieuw onderwerp.

[1:52:04] Het staat al sinds de jaren negentig op de agenda.

[1:52:08] En er zijn talloze adviezen, rapporten, voorstellen over de problematiek gedaan.

[1:52:16] Maar het probleem bestaat nog steeds.

[1:52:19] Zelfs de Raad van State heeft meerdere malen zijn licht laten schijnen over de staatkundige verhoudingen in het Koninkrijk en wat daarbij komt kijken.

[1:52:29] En toch, ondanks al die inspanningen, ondanks al die aandacht, zijn er maar slechts enkele weinig betekenisvolle stappen genomen.

[1:52:40] Er zijn slechts enkele bescheiden stappen genomen.

[1:52:43] Ik noem ze hierbij.

[1:52:46] De Rijkswet, tot wijziging van artikel 14 en 38 van het statuut, die zijn gericht op flexibilisering van wetgeving binnen het Koninkrijk.

[1:52:54] De invoering van artikel 12a van het statuut, die verplicht tot invoeren van een geschillenregeling.

[1:53:01] En het recente initiatiefvoorstel van de gevolmachtige minister van Aruba voor een dergelijke geschillenregeling.

[1:53:09] Ik sta hier even bij stil. Het is het Arubaanse gevormd, de minister, die dit voorstel heeft gedaan.

[1:53:16] Ik zou zeggen, Aruba is goed bezig hier in Den Haag, wie we Aruba, maar dat terzijde.

[1:53:23] En er is ook de inrichting van leerstoeldemocratische vertegenwoordiging in het Koninkrijk verbonden aan de Universiteit van Leiden.

[1:53:32] Maar het probleem, de kern van het probleem blijft bestaan.

[1:53:36] De burgers van het koninkrijk kunnen niet in gelijke mate aanspraak maken op politieke burgerschapsrechten en bij meningsverschillen tussen de Caribische landen en de koninkrijksregering heeft de koninkrijksregering altijd het laatste woord.

[1:53:54] En dat raakt aan iets fundamenteels. Het raakt aan het beginsel van gelijkheid dat wezenlijk is voor iedere democratie.

[1:54:02] Het democratisch tekort strookt daarom niet met het uitgangspunt dat het koninkrijk een democratische rechtsstaat pretendeert te zijn en ook hoort te zijn.

[1:54:13] Het voortbestaan van dit deficit verstoort de onderlinge verhoudingen en ondermijnt het vertrouwen in het koninkrijk.

[1:54:21] Onze commissie wil met haar bijdrage een simpele herhaling van zetten voorkomen.

[1:54:28] en probeert daarom een iets andere aanpak te hanteren dan tot nu toe is gehanteerd.

[1:54:34] Onze aanpak onderscheidt zich op een aantal punten van de eerdere onderzoeken.

[1:54:39] Ten eerste kijken wij verder dan alleen de technisch-juridische aspecten.

[1:54:44] Democratisch tekort is niet alleen een formeel juridisch probleem,

[1:54:47] het is ook een materieel, functioneel en historisch ingebed probleem en vraagstuk.

[1:54:53] Eerdere analyses hebben die context misschien niet in voldoende mate meegenomen.

[1:54:58] De historische ontwikkeling van het koninkrijk, inclusief het slavernijverleden, de koloniale bestuursstructuur,

[1:55:05] hebben de hedendaagse constitutionele verhoudingen beïnvloed en hebben ook hun invloed op de gevoeligheden

[1:55:12] en de opvattingen die in het debat over het democratisch deficit naar voren komen.

[1:55:18] Het koloniale verleden heeft bijgedragen aan een verhouding die mede wordt gekleurd door wantrouwen en door een formele, maar feitelijk ook ervaren ongelijkheid in zeggenschap van de landen in het Koninkrijk.

[1:55:32] Dat is een realiteit die moet worden erkend, omdat alleen formeel juridische oplossingen politiek kwetsbaar zijn als men dit niet goed voor ogen houdt.

[1:55:43] In de tweede plaats stellen wij ons expliciet de vraag hoe komt het dat eerdere voorstellen niet zijn gerealiseerd.

[1:55:52] We hebben inmiddels maar liefst 31 verschillende voorstellen tot vermindering van het democratisch deficit geïdentificeerd.

[1:56:01] Een deel van die voorstellen vereist een statuutswijziging of een rijkswet, maar andere zijn relatief eenvoudig te realiseren.

[1:56:09] Ik noem een paar voorbeelden. Je zou het reglement van orde van de Tweede Kamer kunnen aanpassen om bijzondere gedelegeerden betere controlebevoegdheden te geven.

[1:56:19] Je zou een jaarlijks debat over de staat van het Koninkrijk kunnen invoeren en je zou ook een Koninkrijksecretariaat kunnen instellen.

[1:56:27] En dat zijn relatief eenvoudige maatregelen die niet zijn opgepakt en wij vragen ons af hoe komt dat en wij willen die vragen proberen te beantwoorden om te kijken wat de realisatie ervan heeft belemmerd.

[1:56:41] In de derde plaats willen wij het democratisch deficit nadrukkelijk ook benaderen vanuit het perspectief van de Caribische burgers.

[1:56:50] De Caribische stem wordt vaak in meerdere lagen van het koninkrijk niet gehoord.

[1:56:57] En als die wel gehoord wordt, wordt die onvoldoende in acht genomen gerespecteerd.

[1:57:03] En dat is niet alleen een democratisch tekort, dat is ook een praktische realiteit.

[1:57:09] Om het debat over het democratisch deficit te verhelderen, hebben wij geprobeerd een analytisch kader op te stellen.

[1:57:18] Dat de verschillende elementen ervan scherper onderscheidt.

[1:57:24] Wat opvalt namelijk in de discussies over het democratisch deficit is dat die verschillende dimensies door elkaar heen lopen.

[1:57:33] Vaak is dat onbewust, maar dat maakt het debat moeilijker.

[1:57:37] Het vertroebelt het debat.

[1:57:38] Die vijf dimensies zijn representatie, invloed, controle, machtsevenwicht en capaciteit.

[1:57:46] Nou, representatie gaat over de legitimatie van de besluitvorming op koninkrijksniveau.

[1:57:53] Nederlanders die op Aruba, Curaçao of Sint Maarten wonen, hebben, tenzij ze meer dan tien jaar in Nederland hebben gewoond,

[1:58:02] hebben ze geen stemrecht voor de staten-generaal, terwijl diezelfde staten-generaal de facto en de jure functioneert als het koninkrijksparlement.

[1:58:11] Invloed betreft de rol van de staten van de Caribische landen bij de totstandkoming van rijkswetgeving.

[1:58:18] Bijzondere gedelegeerden van de parlementen van de Caribische landen mogen debatten bijwonen.

[1:58:23] Ze mogen het woord voeren, maar ze hebben geen stemrecht.

[1:58:26] Ze hebben zelfs geen recht van initiatief, althans niet rechtstreeks.

[1:58:30] Ze kunnen alleen via hun gevolmachtig de minister voorstellen van Rijkswet indienen.

[1:58:36] Maar vervolgens mogen de opstellers of indieners niet stemmen over hun eigen rijkswetinitiatief en ze zijn afhankelijk van de Tweede en de Eerste Kamer.

[1:58:48] En bij de totstandkoming van verdragen in de buitenlandse betrekkingen in het algemeen, er werd genoemd eerder die stemming over slavernij bij de Verenigde Staties mening, is de rol van de Caribische landen en hun parlementen eveneens beperkt.

[1:59:06] Controle betreft de verantwoordingsrelatie op koninkrijksniveau.

[1:59:12] Staten-generaal functioneren de facto als koninkrijksparlement en de Nederlandse ministers zijn niet in hoedanigheid van de minister van de koninkrijksregering,

[1:59:22] maar als onderdeel van de Nederlandse regering verantwoording schuldig aan de staten-generaal.

[1:59:27] Gevalmachtig ministers zijn bevoegd om wetgevingsinitiatieven te nemen en deel te nemen aan debatten,

[1:59:33] Maar de Caribische landen hebben geen medebeslissingsrecht en geen formele bevoegdheden om de Rijksministerraad te controleren.

[1:59:42] Dan heb je het issue van het machtsevenwicht, de verdeling van de beslissingsmacht tussen de landen.

[1:59:49] Gevalmachtig ministers van Aruba, Curaçao en Sint Maarten hebben zitting in de Rijksministerraad en hebben ook stemrecht.

[1:59:55] Maar vanwege hun numerieke minderheid heeft Nederland als het puntje bij paaltje komt altijd het laatste woord.

[2:00:03] En wat het helemaal erg maakt, is dat er nog steeds geen onafhankelijke en bindende geschillenregeling is.

[2:00:10] Als een Caribisch land meent dat een besluit van de Koninkrijksregering in strijd is met het statuut of andere toepasselijke regelsgeving of rechtsbeginselen, bestaat er geen effectieve rechtsgang om tegen een dergelijk besluit op te komen.

[2:00:27] Daarom volgt de deskundige groep met veel belastingstelling het initiatiefvoorstel van Rijkswet van de gevalmachtigde minister tot vaststelling van een geschillenregeling.

[2:00:39] Hoewel wij natuurlijk wel terughoudend zullen zijn met het uitspreken van een oordeel daarover omdat we de beraadslaging en besluitvorming niet willen doorkruisen.

[2:00:52] Maar we zullen wel aandacht besteden aan de vraag of en hoe een geschillenregeling op grond van artikel 12a van het statuut kan bijdragen aan het verkleinen van het democratisch deficit.

[2:01:03] Ten slotte, dimensie capaciteit, dat gaat over het vermogen van de Caribische landen om daadwerkelijk structureel te participeren op koninkrijksniveau.

[2:01:14] Het gaat om bestuurlijke, ambtelijke, financiële en institutionele capaciteit.

[2:01:20] We definiëren capaciteit nadrukkelijk niet als een statisch tekort dat inherent is aan de kleine omvang van de eilanden.

[2:01:28] Capaciteit is een relationeel, functioneel en contextafhankelijk gegeven dat mede gevormd wordt door historische ontwikkelingen en door de structuur van het Koninkrijk zelf.

[2:01:40] Oké, de opdracht nogmaals aan de deskundige groep is inventariseer de voorstellen die er zijn gemaakt op systematische manier

[2:01:48] En presenteer ze en laat weten als jullie ook nieuwe voorstellen hebben.

[2:01:54] Er zijn, zoals ik zei, een berg van rapporten, kamerstukken, literatuur, adviezen enzovoorts voorstellen.

[2:02:03] Legio, verschillende commissies, werkgroepen, parlementariërs, Raad van State enzovoorts.

[2:02:10] Dus een hele berg aan adviezen en dergelijke die wij kunnen gebruiken bij ons eigen advies.

[2:02:20] Hoe werkt onze commissie?

[2:02:22] We doen twee dingen.

[2:02:24] Aan de ene kant wetenschappelijke analyse van al die eerdere adviezen en ook van literatuur op dit terrein.

[2:02:35] En de tweede plaats fieldwork.

[2:02:36] We gaan werkbezoeken brengen, beginnen daarmee hier in Den Haag, maar daarna gaan we ook naar Aruba, Curaçao en Sint Maarten.

[2:02:45] En daar gaan we praten met de gouverneurs, met de ministerraad, de parlementariërs, bestuurders, maatschappelijke organisaties en wetenschappers.

[2:02:55] U weet wel de usual suspects, zoals dat wordt genoemd.

[2:02:59] Tijdens ons werkbezoek staan vier vragen centraal.

[2:03:02] Eén, waar worden de belangrijkste knelpunten in de praktijk ervaren?

[2:03:07] Twee, welke oplossingen worden als wenselijk en haalbaar beschouwd?

[2:03:12] Drie, welke factoren belemmeren de realisatie van oplossingen?

[2:03:17] En wat is de overal visie die er bestaat op toekomstige samenwerking binnen het Koninkrijk?

[2:03:24] En op basis van die gesprekken en onze analyse zullen wij een beoordelingskader ontwikkelen voor die 31 geïdentificeerde voorstellen en mogelijk nieuwe voorstellen doen.

[2:03:36] Ons streven is om in het najaar van 2026 af te ronden met een rapport met concrete aanbevelingen.

[2:03:46] Dames en heren, ik wil een reflectie uitspreken op het doel van ons werk.

[2:03:51] De deskundige groep beoogt werkbare, realistische oplossingen aan te dragen, voorstellen die niet alleen het democratisch tekort verminderen, maar ook de onderlinge samenwerking en verhoudingen binnen het koninkrijk versterken.

[2:04:07] Dat is een ambitieus streven, maar het is ook noodzakelijk.

[2:04:10] Het Koninkrijk is gebaat bij burgers aan beide zijden van de oceaan die zich werkelijk vertegenwoordigd voelen en weten.

[2:04:18] Bij instellingen die niet alleen formeel, juridisch, maar ook materieel, praktisch en democratisch zijn.

[2:04:25] En bij een onderlinge verhouding die is gebaseerd op gelijkwaardig burgerschap en vertrouwen.

[2:04:32] We kijken uit naar de gesprekken die we de komende maanden nog zullen gaan voeren.

[2:04:38] Wij staan open voor vragen vanuit uw delegaties, maar tegelijkertijd zullen we bij die beantwoording van die vragen twee beperkingen in acht moeten nemen.

[2:04:50] In de eerste plaats kunnen we niet vooruit lopen op onze voorlopige conclusies, bevindingen, meningen over de problematiek.

[2:04:58] En in de tweede plaats is er een oud-Chinees spreekwoord, wat u zeker kent, dat luidt dat één dwaas meer vragen kan stellen dan duizend wijze mannen kunnen beantwoorden.

[2:05:10] Het laatste wat ik bedoel te doen is uw delegaties daarmee te beledigen, want ik weet zeker dat er geen enkele dwaas is in uw delegaties en dat er alleen maar verstandige parlementariërs deel uitmaken van uw delegaties.

[2:05:27] Maar wat die duizendwijze mannen betreft, wij hebben maar vier wijze adviseurs in onze commissie en wij zijn gehandicapt doordat één van hen vandaag niet aanwezig is.

[2:05:41] Ik wil eindigen met het uitspreken van de hoop namens onze commissie dat de landen en de parlementen en de regeringen en de burgers van ons koninkrijk nog lang en gelukkig met elkaar mogen leven.

[2:05:56] Dank u wel.

[2:06:02] Dank u wel voor uw bijdrage.

[2:06:07] Dan kijk ik naar de delegaties voor eventuele vragen.

[2:06:11] Ik begin bij de delegatie van Sint Maarten.

[2:06:15] Er zijn geen vragen.

[2:06:19] Dan kunt u naar de interruptiemicrofoon lopen, mevrouw Rozenburg.

[2:06:24] Dan nodig ik de heer Jim Vat nog even uit om achter het gesprekersstoel te staan.

[2:06:32] Mevrouw Rozenburg.

[2:06:35] Dank u wel voorzitter. Dank u wel voor de toelichting en de presentatie.

[2:06:41] In uw voordrag sprak u over gelijkwaardigheid binnen het Koninkrijk.

[2:06:47] Gelijkwaardigheid is denk ik wel iets anders dan gelijkheid.

[2:06:51] Waarin gelijkwaardigheid bijvoorbeeld vereist dat juist rekening wordt gehouden met de historische, geografische en institutionele verschillen.

[2:07:00] Hoe ziet de werkgroep de capaciteitsdimensie daarin terug, eigenlijk met andere woorden, hoe kunnen landen binnen het Koninkrijk daadwerkelijk gelijkwaardig participeren wanneer de beschikbare middelen, expertise en institutionele capaciteit niet altijd gelijk zijn, mede door de achtergrond van ons gedeelde slavernijverleden.

[2:07:28] Ik weet niet wie binnen de groep dit kan beantwoorden.

[2:07:31] Ja, dat is een vraag waarvan we hebben afgesproken dat Nilda die het beste kan beantwoorden.

[2:07:37] Dus ik geef graag het woord aan haar.

[2:08:00] Goedemiddag. Nou, ja, goeiemorgen.

[2:08:03] Bedankt voor de vraag, inderdaad.

[2:08:05] In de delegatie is afgesproken, goed zo, is afgesproken dat ik over capaciteit zal spreken.

[2:08:17] Dit platform gaat naar beneden.

[2:08:20] Dus ik wil eigenlijk, wanneer er wordt gesproken over gelijkheid en gelijkwaardigheid,

[2:08:27] met één dit als voorbeeld nemen.

[2:08:32] Gelijkheid en gelijkwaardigheid zijn termen die heel veel naar voren komen in een democratisch debat.

[2:08:41] Als we bekijken, Leonard, ons lid vertegenwoordigd door Nederland, is veel langer als ik.

[2:08:57] Johan heeft hier gestaan, is langer als ik.

[2:09:01] Ik kom eraan, dit wordt naar beneden gehaald.

[2:09:05] Als we met z'n drieën achter een muur zouden staan en we praten over gelijkheid.

[2:09:16] Zijn we gelijk? Nee.

[2:09:20] Dus gelijkheid in het koninkrijk moeten we heel goed bekijken.

[2:09:27] We staan achter een muur met z'n drieën.

[2:09:32] Leonard staat er met z'n kop boven en ziet alles wat er gebeurt.

[2:09:37] Johan, misschien komt de muur tot hier.

[2:09:40] En bij mij, ik kan niet eens over die muur kijken.

[2:09:44] Dat betekent, er moeten middelen worden aangedragen, zodat ik ook over die muur kan kijken.

[2:09:54] Nou kunnen we zeggen, gelijkheid, als je mij een opstap geeft om op te staan, in de democratie moet iedereen gelijk behandeld worden.

[2:10:05] Dus als je het opstapje ook aan Leonard en Johan geeft, dan wordt Johan een kopje groter,

[2:10:15] Leonard nog langer, maar ik kan nog steeds niet over die muur kijken.

[2:10:21] Daarom is het belangrijk dat we praten over gelijkwaardigheid.

[2:10:27] Want bij gelijkwaardigheid probeer je dat alle drie gezamenlijk over die muur kunnen kijken en in plaats van iedereen een gelijk opstapje te geven, zou je mij twee opstapjes moeten geven.

[2:10:46] En waarschijnlijk hoeft Leonard helemaal geen opstapje.

[2:10:54] Betekent dat dat het niet democratisch is?

[2:10:57] Nee, gelijkwaardigheid moeten wij creëren.

[2:11:03] En dan, want onze bevolkingen, de Caribische eilanden hebben bepaalde grootte

[2:11:14] en een bepaalde bevolking, dat verandert als het ware niet.

[2:11:22] We zijn niet gelijk wat dat betreft, maar wel gelijkwaardig.

[2:11:28] En dan, er werd het historisch aspect genoemd.

[2:11:32] Een aspect dat heel vaak niet wordt meegenomen in de realiteit van ons koninkrijk.

[2:11:43] Behalve dus schaalgrootte, moeten we kijken hoe zijn we hier gekomen.

[2:11:48] De enige reden waarom we in het koninkrijk samen zijn, is vanwege ons historisch verleden.

[2:11:59] 1863, met de afschaffing van de slavernij, kregen de vrijgemaakte tot slaafgemaakte vrijheid, maar ze kregen geen gelijkheid.

[2:12:11] Integendeel, er was institutionele ongelijkheid. Waarom? Omdat er structureel juridisch gezorgd werd dat de vrijgemaakten en de Arubaanse vrije inheemsen niet op hetzelfde niveau kwamen als de vrije kolonisten.

[2:12:41] Dit is gewoon historisch. We kunnen de wetten erop naslaan. Beperkte burgerrechten. Zeer beperkte burgerrechten. Institutioneel.

[2:12:54] Fast forward. 1948 kwam er algemeen stemrecht. En toen werd er in 1954 besloten, nou, wij gaan samen werken op een nieuwe manier op grond van gelijkwaardigheid.

[2:13:11] Maar de achterstanden die structureel waren gecreëerd, werden niet ingehaald.

[2:13:22] Dus het feit dat er algemeen stemrecht kwam, betekende niet dat de burgerrechten die heel bewust beperkt waren,

[2:13:35] in 1954 plotseling we allemaal over die muur konden kijken.

[2:13:41] Nee, we konden niet allemaal over die muur bekijken.

[2:13:45] Van 1954 naar nu, kunnen we nu inderdaad met z'n allen op een gelijkwaardige manier over die muur kijken en elkaar in de ogen kijken, als gelijke met elkaar spreken?

[2:14:03] Nee, dat betekent dat we moeten kijken naar welke middelen zijn er nodig, welke opstapjes zijn er nodig,

[2:14:15] dat mensen zoals ik, die veel korter zijn dan Leonard en Johan, op gelijkwaardige manier over die muur kunnen kijken,

[2:14:26] op gelijkwaardige manier kunnen participeren in dit koninkrijk.

[2:14:33] En dat is het andere dat deze commissie tracht te doen met de analyse.

[2:14:44] Waar staan we? Welke opstapjes hebben de landen van het Koninkrijk nodig

[2:14:55] om als gelijkwaardigen elkaar in de ogen te kijken en verder te gaan?

[2:15:02] Hoe zullen we dat doen? Johan heeft aangegeven dat we veldonderzoek gaan doen. We zijn nu in Nederland, behalve een presentatie aan u, gaan we spreken met de gevalmachtigde ministers van Curaçao en Sint Maarten.

[2:15:24] We gaan spreken met de staatsraden van de landen in het Caribisch gebied bij de Raad van Staten.

[2:15:32] We gaan ook spreken met de staatssecretaris, want we willen van het veld horen wat zijn eigenlijk de knelpunten.

[2:15:42] Hoe komt het dat bepaalde voorstellen die eerder zijn gedaan, niet zijn uitgevoerd?

[2:15:50] Want we vergeten vaak dat koninkrijksrelaties intermenselijke relaties zijn.

[2:15:57] We komen er niet uit met alleen maar regels of alleen maar voorstellen op papier.

[2:16:05] Hoe ziet de praktijk eruit?

[2:16:08] En aan het eind van onze missie hopen we aan de IPCO een rapport te presenteren

[2:16:17] waar we hebben geïnventariseerd op welke middelen er nodig zijn om op gelijkwaardige manier met elkaar verder te gaan.

[2:16:31] Ik dank u.

[2:16:40] Dank u wel, mevrouw Arduin, voor de beantwoording.

[2:16:44] Ik kijk naar de delegatie van Curaçao of daar nog een vraag is aan de deskundige groep.

[2:16:51] Ja? Dan nodig ik u uit voor uw vraag.

[2:16:58] De heer Severina.

[2:17:00] Dank u wel voorzitter.

[2:17:01] Dank u wel ook voor de presentatie van de deskundige groep.

[2:17:05] Just for the record, in februari heeft het IPCO ingestemd met een formele start van de werkzaamheden van de deskundige groep.

[2:17:12] Kan het worden aangegeven wanneer het eindrapport naar de verwachting van IPCO zal worden aangeboden?

[2:17:25] Als u me toelaat.

[2:17:27] Dank u wel voor de vraag.

[2:17:35] Natuurlijk is het belangrijk om te weten wanneer dit feest ten einde zal zijn voor de commissie.

[2:17:43] In eerste instantie werd mij verteld door de vertegenwoordiger van de Staten van Aruba dat het in september afgelopen zou zijn met de pret.

[2:17:54] Maar inmiddels begrijp ik van onze commissieleden dat we niet zeker weten of we klaarkomen in september.

[2:18:02] Dus misschien zou het oktober zijn.

[2:18:04] We hebben een gedachte najaar 2026.

[2:18:10] Dank u wel voor uw beantwoording.

[2:18:13] Dan kijk ik naar de delegatie van Aruba.

[2:18:15] Ik laat één vraag toe.

[2:18:23] Dank u wel, voorzitter.

[2:18:27] Is het niet een idee om de 31 voorstellen die nu op tafel liggen om binnen de Eerste Kamer en Tweede Kamer te presenteren,

[2:18:36] zodat we alvast kunnen beginnen aan te werken,

[2:18:38] Om te wachten tot het eind van het jaar, misschien worden 31, misschien worden 40 punten.

[2:18:44] Maar wij kunnen niet wachten om te starten, om gelijk behandeld te worden.

[2:18:48] Om van gelijkwaardigheid te kunnen spreken binnen de Koninkrijk.

[2:18:53] Dus ik zou zeggen om de boel een beetje te versoepelen of te versnellen.

[2:18:58] Om graag voor te stellen om de 31 voorgestelde punten op tafel te leggen.

[2:19:06] Dank u wel.

[2:19:06] Dank u wel, de heer Bermudas, namens de delegatie van Aruba.

[2:19:12] De werkwijze, zoals vastgesteld, is aan de commissie en aan de deskundige groep.

[2:19:19] Dus ik kijk even naar de deskundige groep of ze op dit moment zouden willen reageren.

[2:19:32] Dank u wel voor uw vraag.

[2:19:34] Ik heb bewondering voor uw werklust en voor uw ijver.

[2:19:38] Alleen, ik geloof niet dat onze commissie daarover gaat.

[2:19:43] Ik denk dat u de literatuur en de voorstellen, en we zouden die graag met u willen delen als u daar prijs op stelt, maar die zijn in het publiek domein en het staat u vrij om daar naar hartelust in te gaan studeren en daarover te beraadslagen en daarover te komen met constructieve voorstellen.

[2:20:07] En onze commissie heeft allerminst de wijsheid in pacht.

[2:20:11] En mocht u briljante ideeën hebben waar wij nog niet op zijn gekomen, dan zullen we daar heel graag gebruik van maken.

[2:20:19] We hebben geen author's pride op dat punt. Dank u wel.

[2:20:24] Dank u wel voor uw beantwoording, meneer Chiemvalt.

[2:20:27] Ik kijk ook even naar de delegatie van Nederland.

[2:20:30] Er is echt ruimte voor één vraag.

[2:20:36] Dus ik denk dat jullie onderling even moeten afstemmen wie de vraag stelt.

[2:20:41] Echt één vraag. We lopen al uit.

[2:20:51] Dank u wel, voorzitter.

[2:20:52] Er is nog een hele korte vraag en ik denk dat het belangrijk is dat die ook gesteld kan worden.

[2:20:58] Maar ik zal mijn vraag kort houden.

[2:21:00] Ik wil in ieder geval namens de delegatie zeggen, ik denk dat het voor iedereen van ons geldt,

[2:21:04] dat we ongelooflijk onder de indruk zijn van deze presentatie.

[2:21:09] We hebben echt voor het eerst zien we, het wordt geen kruimelwerk.

[2:21:12] Er wordt echt gedegen, fundamenteel, er wordt alles overhoop gehaald wat te maken heeft met dit vraagstuk.

[2:21:19] Dat is één.

[2:21:20] Twee, dit bewijst al het belang van IPCO.

[2:21:24] Want wij, IPCO, hebben deze commissie ingesteld en dat brengt met zich mee dat ieder van de landen iemand heeft aangewezen.

[2:21:33] En je ziet al in de presentatie dat dat onmiddellijk gevolgen heeft voor welke onderwerpen en welke dimensies aan de orde komen.

[2:21:43] Daar ben ik heel erg blij om en ik denk dat we allemaal met ontzettend veel spanning afwachten wat er uit het rapport gaat komen.

[2:21:51] Ik heb één concrete vraag.

[2:21:53] Het statuut is natuurlijk in een volstrekt andere geopolitieke verhouding tot stand gekomen dan op dit moment.

[2:22:02] In hoeverre gaat de commissie daar ook naar kijken?

[2:22:05] Ik heb heel veel meegemaakt in de negen jaar dat ik nu senator ben, dat er over die eilanden

[2:22:10] wordt gepraat als lastige jongetjes of meisjes en het kost alleen maar geld enzovoort.

[2:22:15] Wat hebben we eraan?

[2:22:17] Ik denk dat de geopolitieke situatie van nu duidelijk maakt dat wij Nederland er belang

[2:22:24] bij hebben, dat wij daar die drie eilanden in ons koninkrijk hebben.

[2:22:30] En dat dat de kracht moet geven aan die eilenhonden en zeggen, kijk, wij zijn nodig in plaats van we zijn lastig.

[2:22:38] Daar zou ik ook graag iets over horen.

[2:22:42] Dank u wel de heer Nicolai namens de delegatie van Nederland.

[2:22:48] Uw vraag en betoog wordt van harte verwelkomd.

[2:22:51] Ik vraag eerst iemand vanuit de heer Besselink vanuit de deskundige groep.

[2:23:02] Dank u voor de vraag.

[2:23:03] Het is een belangrijke opmerking. Het statuut dateert uit 1953 en de totstandkomingsgeschiedenis is zodanig dat eigenlijk in het voortraject het niet ging specifiek over wat we nu de Caribische landen van het Koninkrijk noemen.

[2:23:23] En ook het uiteindelijke tekst van het statuut van 1953 is natuurlijk sterk gekleurd door de context waarin het tot stand kwam, onvermijdelijk.

[2:23:37] We zullen dus heel goed in gedachte moeten houden dat er sinds 1953 ook op het niveau van constitutionele ontwikkelingen,

[2:23:48] Ook in de koninkrijksrelaties en in de politieke werkelijkheid.

[2:23:53] U noemde de geopolitieke ontwikkelingen.

[2:23:56] Dat noopt om sommige elementen van het democratisch tekort goed te doordenken.

[2:24:06] Er is al opgemerkt in Johans presentatie en ook in Nilda's, sterker nog in Nilda's kort inbreng.

[2:24:18] dat we moeten kijken naar de historie.

[2:24:22] Er zijn dingen die eigenlijk alleen maar begrepen kunnen worden

[2:24:27] ook aan al die voorstellen die we hebben gehad

[2:24:31] in de context van de koloniale voorgeschiedenis

[2:24:36] en het postkoloniale karakter van het statuut zelf.

[2:24:40] Ik noem slechts één punt en dat is het ontbreken van actief kiesrecht

[2:24:46] voor Nederlanders die overigens kiesgerechtigd zouden zijn,

[2:24:51] waren het niet dat zij woonden in de Caribische landen.

[2:24:55] En daarmee de enige Nederlanders zijn die niet het actief kiesrecht voor de Tweede Kamer hebben.

[2:25:01] Hoe komt dat? Dat komt omdat al lang voor de grondwet van 1983 het ingezetene criterium werd gehanteerd.

[2:25:12] En een belangrijke reden daarvoor is dat alleen Nederlanders in Nederland kiesrecht kunnen hebben.

[2:25:19] Je kunt niet hebben dat al die mensen in Nederlands-Indië plotseling gaan kiezen voor de Tweede Kamer alleen al vanwege de numerieke asymmetrie.

[2:25:31] Dan zou eigenlijk de Nederlanders in Nederlands-Indië voor het overgrote deel de samenstelling van de Tweede Kamer bepalen.

[2:25:40] Dit is vervolgens een beetje misgegaan in 1983 toen dat ingezetenschap werd geschrapt en men besloot dat wel gewoon te handhaven in de kieswet voor wat betreft inwoners van de Caribische landen van het Koninkrijk.

[2:25:58] Dat zijn puur historische ontwikkelingen die eigenlijk alleen begrepen kunnen worden tegen de historische achtergrond van het kiesrecht.

[2:26:08] Het leidt tot een heel curieuze situatie vanuit het perspectief van het democratische kort, namelijk dat men in het algemeen denkt, een democratie is een stelsel waarin burgers, volwassen burgers, aan wie het kiesrecht niet ontnomen is, invloed moeten kunnen uitbrengen, uitoefenen,

[2:26:33] door middel van het kiezen van hun eigen vertegenwoordigers in het wetgevende parlement.

[2:26:42] En ja, dat is natuurlijk hier typisch niet aan de orde.

[2:26:47] Het is een anomalie, ook in vergelijking met andere Europese landen, met vergelijkbare postkoloniale situaties,

[2:26:55] Dat een Nederlander, mijn tante van 1999 in Australië, omdat ze elke tien jaar haar paspoort vernieuwt, in de jaren tachtig twee keer teruggekomen is sinds de jaren vijftig in Nederland, wel het kiesrecht voor de Tweede Kamer heeft.

[2:27:13] Maar een Nederlander die in Willemstad woont, dat kiesrecht niet heeft.

[2:27:19] Wordt mijn tante in Australië geraakt door wetgeving die de Tweede Kamer passeert?

[2:27:26] Ik kan geen enkel voorbeeld bedenken.

[2:27:29] Bij koninkrijkswetgeving, dat heeft zonder meer invloed op.

[2:27:33] En die zijn ook juridisch bindend voor de landen van het koninkrijk.

[2:27:39] Met andere woorden, er ligt hier een curieus probleem waar voorstellen voor zijn gedaan, maar die nooit de eindstreep hebben gehaald.

[2:27:48] Misschien door te kijken naar die context, dat een ander soort benadering ook van een voorstel tot uitbreiden van het actieve kiesrecht kan leiden.

[2:28:00] Geopolitieke situatie, ja, dan denk je eerder aan invloed op het gebied van buitenlands beleid.

[2:28:05] Daarover is weinig in het statuut te vinden.

[2:28:09] Maar er is wel een bepaald soort praktijk ontstaan voor wat betreft besluitvorming door de Europese Unie.

[2:28:15] We zouden kunnen bedenken dat wellicht ook het democratisch tekort in dat opzicht, het is ter sprake geweest, op een of andere manier beperkt kan worden.

[2:28:31] Dank u wel de heer Besselink voor uw uitgebreide toelichting en beantwoording.

[2:28:36] Dan dank ik de leden van de deskundige groep en de secretaris voor deze presentatie en ook voor hun werkzaamheden tot nu toe.

[2:28:45] Ik denk dat ik namens u spreek dat we met z'n allen echt uitkijken naar het rapport dat in oktober gereed zal zijn.

[2:28:54] En daarna hebben we als IPCO en als parlementen echt flink wat huiswerk te doen.

[2:29:01] Nu we bijna aan het einde zijn gekomen van dit agendapunt, stel ik voor de ontvangen stukken die we zojuist hebben besproken als bijlagen bij de afspraaklijst van het IPCO te publiceren.

[2:29:15] Kunt u daarmee instemmen?

[2:29:19] Dat is het geval.

[2:29:21] Dank u wel.

[2:29:23] Dan zijn we aan het einde gekomen van dit ochtendprogramma.

[2:29:29] We gaan zo met elkaar lunchen.

[2:29:31] En er staat een family foto op de planning.

[2:29:36] En dat doen we meteen straks hier voor het rosten.

[2:29:40] En ik moet u zeggen, ik zag family foto's staan.

[2:29:43] En ik dacht van, oh, een familiefoto.

[2:29:46] Wat is dat?

[2:29:46] Ik ging naar de gafier, ik zeg een family foto, maar dat is heel gebruikelijk.

[2:29:50] Maar ik vond het in deze context heel toepasselijk, want we zijn één familie, één koninkrijk.

[2:29:58] Dus ik nodig u straks uit om dus hier voor het roster te gaan staan, voor de family foto.

[2:30:05] We vertrekken, ik heb ook nog een uitdaging voor u, want we vertrekken om kwart voor één richting Centraal Station.

[2:30:12] Ik zeg, ik heb een uitdaging, dus we gaan kijken voor het werkbezoek naar Haarlem.

[2:30:18] Daar aangekomen hebben we dan een heel mooi werkbezoek.

[2:30:22] Maar ik wil u wel verzoeken om uw spullen mee te nemen in de bus, want we komen vandaag niet meer terug in het gebouw van de Tweede Kamer.

[2:30:34] Dus dank u wel voor uw aanwezigheid, voor deze inspirerende ochtend.

[2:30:40] En ik nodig u uit voor het rostrum voor een family foto.

[2:30:46] Dank u wel.