Onderwijskansen

[0:00:00] Zij open ik het commissiedebat onderwijskansen.

[0:00:05] Ik heet de staatssecretaris van onderwijs en wetenschap, mevrouw Tiele, en naar ondersteuning

[0:00:10] welkom.

[0:00:11] Overwel kom ik de aanwezige Kamerleden.

[0:00:15] Dit zijn mevrouw Moorman van GroenLinks Partij van de Arbeid.

[0:00:21] Dan heb ik aan de volgende kant mevrouw Rodekerk D66.

[0:00:26] mevrouw Beckerman van de SP

[0:00:29] meneer Boomsma van

[0:00:31] jaar 21

[0:00:32] mevrouw Armoed van het CDA

[0:00:35] en meneer Ergen van

[0:00:37] Denk. Verder heet ik

[0:00:39] de mensen op de tribune

[0:00:41] welkom, de mensen die

[0:00:42] online meekijken, maar ook de mensen

[0:00:45] die misschien thuis op de

[0:00:47] buizen zitten mee te kijken

[0:00:49] Verder geldt er een spreektijd

[0:00:51] van 4 minuten per fractie

[0:00:53] in de eerste termijn

[0:00:56] Interrupties korter dan 30 seconden worden niet meegeteld.

[0:01:02] Langere interrupties, die langer zijn de 30 seconden, worden dus dubbel geteld.

[0:01:08] Dat betekent dat je dus twee lange interrupties kan doen en oneindig korte interrupties.

[0:01:14] En daarbij geldt wel dat als u de lange interruptie heen bent, u geen korte interruptie mag geven.

[0:01:20] Ik stel voor dat wij vier interrupties doen.

[0:01:29] Ben je daarmee akkoord?

[0:01:33] Voorzitter, het valt me op dat er best wel een beperkt aantal partijen bij dit toch best wel belangrijke commissiedebat aanwezig is.

[0:01:42] Misschien leidt het er ook toe dat er wat coulance wordt betracht bij de tijd die de partijen krijgen.

[0:01:48] Want ik denk dat wij vrij snel klaar zijn met het beperkt aantal partijen wat aanwezig is.

[0:02:10] Bij deze heet ik meneer Kirstenman van de VVD ook welkom.

[0:02:14] Er is nou iemand bijgekomen of eventueel gekomen op de orde voorstel van mevrouw Moormans.

[0:02:20] We kijken hoe we zitten in de tijd, maar voor nu hou ik vier minuten aan.

[0:02:26] Misschien als het tijd over is dat u wat extra tijd kunt krijgen in de tweede termijn.

[0:02:30] Maar dat gaan we dan nog bezien.

[0:02:32] Dus van nu hou ik vier minuten aan.

[0:02:35] Vier interrupties.

[0:02:37] Van twee lange interrupties.

[0:02:41] Dus ik geef het woord aan mevrouw Moolmans.

[0:02:45] Dank u wel, voorzitter.

[0:02:47] Ja, voorzitter.

[0:02:48] Het debat over onderwijskansen.

[0:02:49] Ik ben heel erg blij dat we dat hebben.

[0:02:51] Dat hebben we jaarlijks.

[0:02:52] Het is belangrijk, want ik zie dat helaas kansengelijkheid niet in het regeerakkoord staat.

[0:02:59] Gelukkig hebben we dan wel een debat waar we daarmee over kunnen spreken.

[0:03:02] Al is dat zeer beperkt in vier minuten en er is veel over te zeggen.

[0:03:06] Dus ik ga snel van start.

[0:03:07] Waarom is het zo belangrijk om het te hebben over onderwijskansen?

[0:03:11] Dat is omdat wij zien in ons land, en er zijn ook heel veel rapporten over,

[0:03:14] hebben we heel veel over toegestuurd gekregen,

[0:03:16] dat de kansen helaas heel ongelijk verdeeld zijn.

[0:03:19] En de impact daarvan is groot op onze samenleving.

[0:03:22] We missen daardoor heel veel talent wat zich niet kan ontplooien.

[0:03:25] Het zorgt voor segregatie in de samenleving, het zorgt voor polarisatie in de samenleving,

[0:03:29] het zorgt voor heel veel stress in de samenleving en dat zouden we niet zo moeten hebben.

[0:03:35] We willen niet in een land leven waar onderwijs een soort wedstrijd is geworden

[0:03:39] en dan ook nog eens een keer een oneerlijke wedstrijd waar niet ieder kind een gelijke kans krijgt

[0:03:44] om uiteindelijk talent volledig te ontplooien.

[0:03:46] Dus de vraag is, wat gaan wij doen om de grote kansen ongelijkheid in ons land, in het onderwijs, te bestrijden?

[0:03:55] Daarvoor heb ik vier punten die ik graag wil maken, voorzitter.

[0:03:58] Ten eerste, vroeg beginnen.

[0:04:01] We hebben laatst ook weer een nieuw rapport gekregen, helaas weer een schikbarend rapport van de OESO, de IELS.

[0:04:07] Die laat zien dat op vijfjarige leeftijd al hele grote verschillen zijn tussen kinderen in een taalontwikkeling.

[0:04:13] En we weten helaas ook dat het vervolgens heel lastig is om dat ook weer in te halen.

[0:04:18] Het lastige is dat wij hier steeds gescheiden spreken over onderwijs en over kinderopvang.

[0:04:24] Terwijl dat hoort eigenlijk bij elkaar in één stelsel te zitten.

[0:04:27] En mijn vraag is dan ook aan de staatssecretaris.

[0:04:29] Ten eerste zou zij een reflectie kunnen maken op het IELS-rapport van de OESO.

[0:04:35] En kunnen we met een integrale visie komen op kinderopvang, voorschool en onderwijs?

[0:04:40] Ik zou heel graag, voorzitter, een commissiedebat hebben over het jonge kind.

[0:04:44] Die zullen wij ook binnenkort aanvragen, want het is heel belangrijk dat we juist als we zien dat op vijfjarige leeftijd die grote verschillen er al zijn, dat we veel meer naar een integraal stelsel gaan.

[0:04:54] Dan, voorzitter, mijn tweede punt, en dat is over onderwijskwaliteit.

[0:04:57] Ook helaas zien we daar dat de OESO constateert dat de schoolverschillen in Nederland de grootste zijn van de wereld.

[0:05:04] Het maakt dus ontzettend veel uit waar je naar school gaat in ons land.

[0:05:08] En sommige ouders zijn zich daar zeer bewust van en andere ouders veel minder.

[0:05:13] En hun kinderen zullen dus ook meteen ook minder kansen krijgen.

[0:05:16] Wat wil de staatssecretaris doen aan die grote verschillen in onderwijskwaliteit?

[0:05:21] Eigenlijk accepteren wij het al in de manier waarop wij het onderzoeken en door de inspectie laten bekijken.

[0:05:29] We hebben vijf verschillende type scholen waarvan we zeggen, nou op de ene school mag je eigenlijk minder goed scoren dan op de andere school.

[0:05:37] Dat zit eigenlijk al in ons systeem gebakken.

[0:05:39] Ik ken geen ander land ter wereld die dat op deze manier heeft.

[0:05:41] Graag een reflectie daarop van de staatssecretaris.

[0:05:45] Er wordt gesteld in het regeerakkoord dat er extra wordt gekeken naar het VMBO.

[0:05:51] Dat is heel erg goed.

[0:05:52] Tegelijkertijd zien we daar natuurlijk ook nog heel veel dingen niet goed gaan.

[0:05:55] Ik heb het bijvoorbeeld over het lerarentekort.

[0:05:58] We zien nog steeds grote verschillen ook in de bijdrages die ouders moeten hebben op het VMBO en het VWO.

[0:06:03] Ook dat heeft natuurlijk weer impact.

[0:06:05] Graag daarop ook een reflectie van de staatssecretaris.

[0:06:08] Wat gaat de staatssecretaris doen om te zorgen dat de beste leraren en schoolleiders op de plekken komen waar ze het hartstikke nodig zijn?

[0:06:15] Is zij bereid om bijvoorbeeld via de beloningsstructuur samen met de werkgevers en de bonden te kijken hoe we daar sturing aan kunnen geven?

[0:06:24] En is zij bereid om in opleidingen veel meer focus te leggen juist op de plekken waar het het allerhartstikke nodig is?

[0:06:30] Dan, voorzitter, twee korte punten nog. Ten eerste over armoede.

[0:06:35] We hebben natuurlijk een brief gekregen van het Jeugdeducatiefonds over de grote verschillen, ook hier weer in scholen.

[0:06:42] Het is toch ontzettend pijnlijk dat op sommige scholen kinderen gewoon niet meer op een schoolreisje kunnen omdat er te weinig geld voor is en hun ouders dat niet kunnen betalen.

[0:06:50] Ook schoolreisjes horen gewoon bij de brede ontwikkeling van kinderen.

[0:06:54] Dus wat is de staatssecretaris van plan om te gaan doen om juist deze kansen aan alle kinderen te bieden?

[0:07:01] We zien dat brugfunctionarissen op familiescholen een enorme impact kunnen hebben op de kansengelijkheid.

[0:07:08] Vanmiddag komen wij bij het NPLV-debat met een motie om in ieder geval in alle NPLV-gebieden ook familiescholen te hebben.

[0:07:15] Ik hoop op brede steun van de Kamer erop.

[0:07:18] Ik ben ook benieuwd hoe de staatssecretaris daarop gaat sturen.

[0:07:21] En dan tot slot, voorzitter, de vroegselectie, een punt wat wij natuurlijk heel vaak maken.

[0:07:27] Er is een mooie site in de lucht, laat haar selecteren.nu.

[0:07:31] En zij laten zien dat sinds de jaren 50 dit al een debat is, dat er al heel veel over gesproken wordt, maar dat er eigenlijk helemaal niks gebeurt.

[0:07:37] Terwijl de wetenschap en de praktijk eigenlijk massaal vraagt, laten we daar dan wat aan doen.

[0:07:43] Dus mijn vraag...

[0:07:44] Mevrouw Mamans, ik...

[0:07:44] Ik ga afronden, voorzitter. Mijn vraag aan de staatssecretaris. Hoe gaat zij zorgen dat hier nou eindelijk eens een keer een doorbraak in komt?

[0:07:52] We zien dat de subsidieregeling doorstroom POVO stopt. We zien ook dat de brede brugklassubsidie wordt hervormd.

[0:08:00] Wat wil de staatssecretaris doen om eindelijk een doorbraak te creëren op de vroege selectie met grote effecten in ons land?

[0:08:06] Voorzitter, dank. Dit was mijn bijdrage.

[0:08:09] Ik ga even iets voorstellen.

[0:08:14] Mevrouw Moormans, ik had gezegd, de tweede termijn hebben we misschien iets meer tijd.

[0:08:17] Ik zie dat er al na meneer Kirstenman niemand bij is gekomen.

[0:08:20] Mevrouw Moormans heeft nu een minuut extra.

[0:08:23] Dus ik kan u allemaal vijf minuten geven.

[0:08:29] Maar dat betekent wel dat we de tweede termijn echt kort gaan houden.

[0:08:36] Mevrouw Oropel, meneer Kirstenman.

[0:08:42] Dank u voorzitter. Ik dacht vanwege de korte spreektijd luister ik gewoon naar het hele betoog en dan kunnen we daarna de vragen stellen.

[0:08:50] Mevrouw Moorman heeft ook een mooi betoog over een van haar onderwerpen, dus ook vroeg beginnen.

[0:08:56] En wij met ons verkiezingsprogramma staan op de leerplicht na vier jaar te verlagen.

[0:08:59] Ik geloof dat de partij van mevrouw Moorman dat ook heeft.

[0:09:02] Zou mevrouw Moorman voorstander van zijn om dat voorstel samen verder uit te werken?

[0:09:08] Mevrouw Moorman, graag een kort bondig antwoord.

[0:09:12] Voorzitter, de heer Kistelman en ik hebben hier al eerder over gesproken.

[0:09:15] Wij zijn niet per se tegen, maar wel als er niet iets anders gebeurt wat eerst nodig is.

[0:09:22] Want dit is namelijk een soort afleiding van een veel structureler probleem.

[0:09:26] En dat is dat heel veel kinderen niet naar de voorschool gaan en geen voorschoolse educatie krijgen.

[0:09:32] En dan heeft het vervroegen van de leerplichtleeftijd na vier jaar geen enkele zin.

[0:09:37] Dus alleen als de VVD bereid is om bijvoorbeeld de arbeidseis weg te halen bij de kinderopvang,

[0:09:45] want die komt er nog steeds, en bereid is veel meer te doen om te zorgen dat er goede voorschoolse educatie is voor elk kind,

[0:09:51] vinden wij het ook goed om na te denken naar het verlagen van de leerplicht, maar niet in een andere volgorde.

[0:09:58] Meneer Kisman.

[0:10:01] Ja, voorzitter, ik begrijp dat mevrouw Moorman zegt dat er op heel veel plekken dingen moeten veranderen.

[0:10:06] We zullen vandaag ook niet alleen maar door dit debat het hele onderwijs gaan verbeteren of anders gaan inrichten.

[0:10:12] Maar we zullen wel erge stappen moeten gaan zetten.

[0:10:14] En één daarvan is bijvoorbeeld het verlagen van die leerplicht.

[0:10:17] En als ik dus mevrouw Moorman goed begrijp, zegt zij, als het VVD de rest niet doet,

[0:10:21] dan gaan wij tegen ons eigen verkiezingsprogramma stemmen als wij hier weer een motie over zouden indienen.

[0:10:26] Mevrouw Moorman?

[0:10:27] Nee, het is overigens Moorman.

[0:10:30] Maar het geeft helemaal niks, voorzitter.

[0:10:33] Zeker niet.

[0:10:34] Kijk, in ons verkiezingsprogramma, en ik nodig iedereen uit om dat heel zorgvuldig en grondig te lezen, zetten wij het ook in een bredere context.

[0:10:42] Op het moment dat je wil dat kinderen echt een gelijke kans krijgen, dan moet je zorgen dat ze al op vroege leeftijd de taal goed leren.

[0:10:49] Overigens is dat iets wat ik de VVD ook vaak hoor zeggen.

[0:10:52] Als wij gewoon kijken naar de cijfers, dan zien we dat bijna alle kinderen op vierjarige leeftijd naar school gaan.

[0:10:58] Echt bijna alle kinderen.

[0:10:59] Als je inzoekt op de groep kinderen die dat niet doet, dan zijn dat niet per definitie de kinderen die minder kansen krijgen in het leven.

[0:11:06] Het zijn soms juist ook ouders die besluiten nog op wereldreis te gaan.

[0:11:10] Dus het is niet per definitie zo dat kinderen van vierjarige leeftijd die niet naar school gaan, dat dat is omdat ze bijvoorbeeld opgroeien in een gezin waar veel armoede is.

[0:11:22] Wat we wel zien is dat kinderen die bijvoorbeeld niet naar de voorschool gaan, dat daar wel een hele grote groep zit van kinderen die in minder kansrijke omgeving opgroeit.

[0:11:32] Dus het is weinig zinvol, vind ik, van de VVD om te zeggen we doen gewoon alleen maar iets aan het verlagen van de leerplicht.

[0:11:40] Dat is daarmee eigenlijk een soort afleidingsmethode van waar het daadwerkelijk om zou moeten gaan.

[0:11:45] Hoe zorgen we ervoor dat elk kind de gelijke kans krijgt om gewoon in het onderwijs goed mee te komen?

[0:11:53] Dus ik nodig de VVD uit...

[0:11:55] Mevrouw Momans, kun je niet afronden?

[0:11:57] Ja, ga ik afronden. Ik nodig de VVD uit om een veel integralere visie te ontwikkelen op hoe kansen kunnen worden geboden.

[0:12:05] Hoe we inderdaad zorgen dat alle kinderen goed meekomen in het onderwijs en de taal ontwikkelen.

[0:12:10] Dan wil ik heel graag daarmee afspraken maken.

[0:12:13] Laten wij dat dan ook met elkaar bespreken bij een commissiedebat jonge kind, wat ik binnenkort ook zal aanvragen.

[0:12:20] Meneer Kirstenman.

[0:12:21] Ja voorzitter, afrondend.

[0:12:22] Ik denk dat een van mijn eerste moties hier was om beter in beeld te brengen hoe meer kinderen gebruik kunnen maken van VVE.

[0:12:29] Dus wij werken op heel veel plekken en onderwerpen aan het beter de kans gelijk trekken of meer leerlingen bereiken.

[0:12:37] Maar dat betekent niet dat we los van dat soort facetten op verschillende onderwerpen gewoon moties kunnen indienen en daaraan werken.

[0:12:42] Dus dan is nog mijn vraag aan mevrouw Moorman, we kunnen niet emotie indienen die dit al haar problemen gaat aanpakken, want we moeten dit gewoon onderwerp voor onderwerp aanpakken.

[0:12:51] Dus zullen wij dan toch proberen dit samen op te pakken en hier een stap in te zetten?

[0:12:55] En ik snap alle andere onderwerpen van mevrouw Moorman volledig, maar we moeten wel ergens beginnen.

[0:13:00] Mevrouw Moorman.

[0:13:01] Ja, voorzitter, de partijgenoot van de heer Kisteman, de heer Aartsen, is de verantwoordelijke bewindspersoon voor kinderopvang.

[0:13:07] Hij komt binnenkort met zijn nieuwe voorstel kinderopvang.

[0:13:11] Daarin zien wij nog steeds dat er een arbeidseis is.

[0:13:15] En zien we ook dat er niks gebeurt aan de hoge kosten van de commerciële kinderopvang en van de private equity.

[0:13:21] En op het moment dat wij daar niets aan doen, komen we ook niet verder.

[0:13:26] Omdat we gewoon zien dat deze leerplicht maar een hele kleine impact gaat maken.

[0:13:31] En dus daarmee eigenlijk een soort afleidingsmanoeuvre is om het echt probleem aan te pakken.

[0:13:36] Dus ik kaats deze bal toch terug naar de heer Kusterman.

[0:13:40] Ja, wij zijn zeer bereid om hier naar te kijken. Dank ook dat de heer Kisteman namens de VVD hierover nadenkt.

[0:13:47] Maar laten we het dan ook echt gaan oplossen met elkaar en het niet gaan opknippen zoals de heer Kisteman nu voorstelt.

[0:13:54] Dat lijkt me zeer onverstandig.

[0:13:58] Dank u wel. Dan geef ik het vol voor de eerste termijn aan mevrouw Roderke.

[0:14:02] Ja, dank voorzitter en dank ook voor iedereen die hier aanwezig is, studenten, scholieren, leraren die ik al gesproken heb en organisaties.

[0:14:10] Voor dit belangrijke debat over onderwijskansen.

[0:14:12] Want dit staat zeker ook in het regeerakkoord.

[0:14:15] Een tegenstelling wat de vorige spreker beweerde.

[0:14:17] Het woord kansen komt daar 19 keer in voor.

[0:14:19] Omdat wij dat zo belangrijk vinden.

[0:14:21] En dat niet alleen.

[0:14:21] We gaan er honderden miljoenen in investeren.

[0:14:24] Voorzitter, stel je twee kinderen voor.

[0:14:26] Het ene kind wordt elke dag voorgelezen.

[0:14:28] Het andere kind, vanwege allerlei redenen, brengt elke dag door op een scherm.

[0:14:33] Nog voordat ze op school komen is er een groot verschil in woordenschat, taalvaardigheid en kansen ontstaan.

[0:14:39] En daarom is goed onderwijs zo belangrijk.

[0:14:41] Er moet een plek zijn waar talenten doorstand geeft en niet waar je omstandigheden dat doen.

[0:14:46] Daarom willen wij investeren in goed onderwijs.

[0:14:48] En dat begint al veel eerder dan op school.

[0:14:51] En vandaag wil ik het dan over drie punten hebben.

[0:14:53] De taal- en leesstimulering vanaf nul jaar, de brede ontwikkeling en schoollunches.

[0:14:58] Om te beginnen met vanaf nul jaar.

[0:15:01] Want ongelijkheid begint dus niet bij die eerste schooldag.

[0:15:03] En recent onderzoek van IELS laat dat dus zien.

[0:15:07] Daar kun je zien dat kinderen al op vijfjarige leeftijd met hun achterstand beginnen.

[0:15:12] En leraren die ik spreek zeggen ook dat ze dan die hele schoolperiode bezig zijn om die in te halen.

[0:15:16] Kortom, willen we het niveau van lezen en schrijven verbeteren, iets waar dit kabinet hard aan wil werken, dan moeten we ook daarmee aan de slag.

[0:15:23] En dat komt onder meer door die versnippering.

[0:15:25] We hebben vier verschillende ministeries die hiermee te maken hebben.

[0:15:29] En de kinderopvang en de school en de voorschool kunnen samen echt voor verbetering zorgen.

[0:15:34] Dus laten we dat ook gaan doen.

[0:15:35] Want uit onderzoek blijkt, vijf keer per week voorlezen helpt om die achterstand tegen te gaan.

[0:15:41] En ook deelnemen aan de kinderopvang speelt daarbij een rol.

[0:15:45] Daarom vraag ik aan de staatssecretaris, is zij bereid lees- en taalstimuleren vanaf nul jaar

[0:15:50] in principe op te nemen in het beleid met een wetgeving en doorgaande leerlijn?

[0:15:56] En zorgt zij daarbij ook voor kennis en nascholing van niet alleen leraren, maar ook kinderopvang

[0:16:01] en zorgt zij voor een groter bereik van de voorschool?

[0:16:04] En hoezo wil zij betere samenwerking tussen kinderdagverblijven, kinderopvang en scholen stimuleren.

[0:16:09] Zodat we ongelijkheid aanpakken waar die begin nog voor de eerste schoolbel gaat.

[0:16:17] Zullen we mevrouw Roderkerk eerst een verhaal laten afmaken?

[0:16:21] Want mevrouw Moorman die had ook al een vraag, een interruptie.

[0:16:27] Voor mij mag het toch tussendoor...

[0:16:29] Ja, mevrouw Moorman, u wacht.

[0:16:35] Meneer Boemsma, een woord.

[0:16:38] Nee, ik denk dat het ontzettend belangrijk is het voorlezen, juist op die jonge leeftijd.

[0:16:44] Alleen, ik denk dat je denkt, hoe kan je dat nou goed als overheid stimuleren?

[0:16:47] Want het is natuurlijk iets wat ouders doen en waar je als overheid niet direct over gaat.

[0:16:55] Dus mevrouw Rood, dan hou ik het onder de 30 seconden.

[0:16:57] Mevrouw Rood, ja.

[0:16:58] Ja, mooie vraag.

[0:17:00] Want we zien dus, ook uit dit onderzoek blijkt het weer dat het zo van belang is.

[0:17:04] Dus dat moeten we dan ook stimuleren.

[0:17:06] Dat kan denk ik op verschillende manieren.

[0:17:08] Het één is dat we daar ook aandacht voor hebben.

[0:17:10] Dat we met elkaar zeggen, heb door hoe belangrijk dit is.

[0:17:14] Dus ook ik laat mijn kind wel eens op mijn schermpje kijken als ik daar echt even zelf niet de tijd voor heb.

[0:17:20] Maar dat kan natuurlijk op veel plekken nog veel meer zo zijn dat ouders twee, drie baantjes werken.

[0:17:25] Of misschien ook niet bewust zijn van het effect daarvan.

[0:17:27] Dus ik denk dat het ten eerste belangrijk is dat we weer gaan zien dat het lezen van boeken, het voorlezen van boeken, dat dat echt weer nodig is.

[0:17:36] En ik hoop dus ook dat de staatssecretaris daarover na wil denken, bijvoorbeeld door een leescampagne, die ook een grote overheidscampagne kan zijn om hierop in te zetten.

[0:17:44] Maar er zijn ook initiatieven, juist voor ouders die dit niet van huis uit kunnen of doen, of bijvoorbeeld de taal niet machtig zijn, is er ook de Voorleesexpress.

[0:17:53] Ik ben er ook een keer mee geweest, een prachtige organisatie met vrijwilligers die ook daarbij helpt om thuis voor te lezen en kinderen woordenschat verder bij te brengen.

[0:18:02] Dus er zijn meerdere dingen die we kunnen doen, maar ik denk vooral ook nodig dat we hier de aandacht op vestigen.

[0:18:07] En dat we in deze tijd van digitalisering, AI, juist het lezen van boeken, dat we daar ons op inzetten.

[0:18:16] Meneer Bomsma.

[0:18:18] Ja, dat klinkt me allemaal als muziek in de oren.

[0:18:21] Maar lezen, dat komt inderdaad van voorlezen.

[0:18:23] En dat doe je natuurlijk in principe ook vaak als kinderen naar bed gaan.

[0:18:28] En dan blijft dus de vraag, hoe kom je er naartoe dat je de ouders daartoe kunt brengen?

[0:18:33] En op zich, het idee van een campagne lijkt me goed, maar hoe zou je dat handen en voeten kunnen geven?

[0:18:37] Nou, zoals ik aangaf, denk ik dan ook aan een doorlopende wettelijke leerlijn.

[0:18:40] Want er zijn natuurlijk ook kinderdagverblijven heel veel die gewoon met boekjes bezig zijn.

[0:18:46] En die ook al voorlezen en waar het ook al gebeurt.

[0:18:48] Maar ik zou zeggen, laten we nou daar dan ook echt een aanpak van maken.

[0:18:52] Als we dus nu zien in onderzoek dat het al nodig is dat je voor die vijf jaar daarmee begint.

[0:18:57] Ga daar dan ook echt op inzetten.

[0:18:59] Ga dan dat ook verder stimuleren.

[0:19:01] Dat kan je natuurlijk ook heel goed vanuit het ministerie doen.

[0:19:03] Maar dan wel samen met het ministerie van Sociale Zaken.

[0:19:06] Dus ik denk er dan aan een doorgaande leerlijn.

[0:19:09] Kennis en nascholing van leraren.

[0:19:11] Beter samenwerking tussen scholen, voorschool en kinderopvang.

[0:19:14] Zodat dat bijvoorbeeld ook in dezelfde gebouwen zit.

[0:19:16] Er zijn heel veel stappen die we daar nog in kunnen zetten.

[0:19:22] Ik kan verder met uw betrokken mevrouw.

[0:19:24] Ja, veel dank.

[0:19:26] Net als natuurlijk scholen die laten zien elke dag een half uur beginnen met lezen.

[0:19:29] Dat zijn ook heel effectieve maatregelen die daarvoor worden genomen.

[0:19:36] Voorzitter, de basis op orde krijgen is van belang.

[0:19:38] En daar wordt dus hard aan gewerkt.

[0:19:40] En een kind is daarnaast ook meer dan lezen, schrijven en rekenen.

[0:19:44] Om talent te ontwikkelen hebben we de rijke schooldag.

[0:19:46] En ik ben heel erg blij dat we met dit kabinet daar weer in gaan investeren.

[0:19:50] Zodat kinderen les krijgen in muziek, sport, theater en hun talent kunnen ontwikkelen.

[0:19:56] Want die brede ontwikkeling zorgt ervoor dat zij de kansen krijgen.

[0:19:59] En dat we ook die basis versterken.

[0:20:02] We zien wel dat er nu heel veel organisaties inmiddels zijn ontstaan.

[0:20:06] En de brancheorganisatie, SKB, die vraagt ook, moeten we niet denken aan het kwaliteitskader voor die buitenschoolse activiteiten.

[0:20:14] Zodat we niet alleen binnenschools, maar ook buitenschools daarmee bezig zijn.

[0:20:18] Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris daarnaar kijkt.

[0:20:20] En daarnaast willen we natuurlijk af van de incidentele subsidies in het onderwijs.

[0:20:24] Gaan we naar structurele subsidies.

[0:20:25] Die kan zelfs meenemen in het tijdpad daarvan en hoe wij daar zorgen voor goede bekostiging en minder regeldruk voor scholen.

[0:20:35] Dan de gezonde schoolluntjes.

[0:20:36] Een goed gevulde maag is een randvoorwaarde om te kunnen leren.

[0:20:41] En gelukkig zijn er inmiddels veel scholen met die gezonde schoolluntjes aan de slag.

[0:20:45] En daar ben ik bij dat we het geld hiervoor gaan voortzetten.

[0:20:50] En dat we daar niet mee gaan stoppen zoals het vorige kabinet wilde.

[0:20:54] We zien wel dat aanbieders, zoals Tommy Tometo, over de kop gaan.

[0:20:58] Die juist ook meer die private kant daarvan ook rol vervullen.

[0:21:03] Dus ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris wil zorgen dat we de schoollunches verder uitbreiden.

[0:21:08] Dat we zorgen dat die gezonder worden.

[0:21:09] Bijvoorbeeld door richtlijn daarop op te stellen met VWS.

[0:21:13] Dat we zorgen dat meer kinderen hier toegang toe hebben.

[0:21:16] Door dus het doorzetten van de financiering, maar ook naar publiek-private samenwerking te kijken.

[0:21:20] En dat te stimuleren en dat scholen daar gebruik van maken.

[0:21:24] En dat we zorgen dat zoveel mogelijk kinderen dit krijgen.

[0:21:28] En het liefst natuurlijk iedereen.

[0:21:30] Want in andere landen in Europa is het heel normaal dat dat gebeurt.

[0:21:34] Een interruptie van meneer Ergen.

[0:21:37] Voorzitter, dankjewel.

[0:21:38] Ik vind het best wel bijzonder dat mevrouw Roderkerk aan de staatssecretaris vraagt...

[0:21:42] hoe gaan we school, lunches en ontbijten uitbreiden?

[0:21:44] Terwijl de staatssecretaris heel duidelijk is in de brief.

[0:21:47] Dat er namelijk wordt gestold met het uitdelen van winter- en zomerpakketten.

[0:21:52] Terwijl daar juist enorm veel behoefte aan is.

[0:21:55] Want een kind heeft net zoveel honger in augustus als in mei.

[0:21:58] Dus ik begrijp deze vraag niet.

[0:22:00] De staatssecretaris zegt heel duidelijk dat het wordt beperkt.

[0:22:04] De winter- en de zongerpakketen die stoppen.

[0:22:07] En mevrouw Roderkerk vraagt aan de staatssecretaris hoe gaan we dat uitbreiden.

[0:22:11] Is dat niet waar, voorzitter?

[0:22:13] Mevrouw Roderkerk.

[0:22:13] Volgens mij maken we dan hetzelfde punt.

[0:22:15] En we zien natuurlijk vanaf het volgende schooier dat er wel weer gewoon heel veel geld bij komt.

[0:22:20] Wat eerder was wegbezuinigd.

[0:22:21] Maar die overbrugging in de winter en de zomermaanden, daar hebben wij ook de brief van gelezen.

[0:22:26] Dus ik ben ook benieuwd om daar de antwoorden op te horen van de staatssecretaris.

[0:22:29] Maar ja, voorop staat dat we dus doorgaan met die schoollunches.

[0:22:34] En wat mij betreft vindt u ons dus aan uw zijde waar het gaat om de strijd daarvoor.

[0:22:38] Daar heeft deze zelfs gezien altijd voor ingezet. Ik weet de heer Ergen ook.

[0:22:41] En dat blijven wij ook heel graag doen.

[0:22:44] Meneer Ergen.

[0:22:45] Ja, voorzitter. Het punt is niet, er komt inderdaad veel geld bij.

[0:22:47] Dus die monsterbezuinigingen, die lelijke bezuinigingen worden gerepareerd.

[0:22:52] Maar mijn vraag gaat specifiek over die zomer- en winterpakketten.

[0:22:56] Want daar wordt nu mee gestopt.

[0:22:58] Terwijl juist leerlingen, omdat ze naar school gaan en via school en vanwege school, eindelijk fatsoenlijk ontbijt krijgen.

[0:23:06] Dat gaat nu stoppen. Dat is nu aan de orde.

[0:23:08] Dus vanaf de zomer, dus over een maand, gaan kinderen zonder zomer- en winterpakketten,

[0:23:13] zomerpakketten, in ieder geval zonder zomerpakketten, gaan ze van school af terwijl ze dat al jarenlang

[0:23:17] gewend zijn. Dus ik zou aan mevrouw Rodenkerk willen vragen, is het niet verstandiger dat we

[0:23:21] niet aan de staatssecretaris vragen hoe dat uitgebreid gaat worden, maar dat we gewoon

[0:23:25] als Kamer gaan regelen dat die zomerpakketten gewoon komen.

[0:23:32] Meneer Ergen, u bent nu wel door uw interrupties heen, of één lange was dit, dus dat telt voor twee,

[0:23:39] dus u bent er nu twee kwijt. Ja, mevrouw Rodenkerk.

[0:23:45] Ja, maar de vraag was mij al duidelijk, want ik heb hem zelf ook in mijn bijdrage gestaan.

[0:23:48] Dus ik ben ook benieuwd naar het antwoord hierop.

[0:23:51] En ik weet dat wij vanaf komend jaar juist heel veel gaan investeren in die schoollunches en schoolmaaltijden.

[0:23:56] Dus ja, het lijkt mij gewoon van belang dat we dat steeds verder uitbreiden.

[0:24:00] En daar ben ik dus ook benieuwd naar te horen van de staatssecretaris.

[0:24:04] Tot slot kom ik aan het einde van mijn bijdrage.

[0:24:07] Laten we investeren in goed onderwijs en kansen.

[0:24:09] Dat begint al veel eerder door te zorgen voor lees- en taalstimulering vanaf nul jaar, brede ontwikkeling mogelijk te maken en gezonde schoollunches.

[0:24:18] En ik hoop daar de Kamer ook in meerderheid op te kunnen vinden.

[0:24:24] Dan heeft u nog een vraag van mevrouw Molman en mevrouw Beckerman, dus ik geef mevrouw Molman het woord.

[0:24:33] Dank je voorzitter, ik heb me even ingehouden.

[0:24:35] Ik heb toch nog even nakreken.

[0:24:36] Er staan inderdaad allemaal investeringskansen en zo in het coalitieakkoord.

[0:24:41] Maar ik zie het woord kansenongelijkheid geen één keer.

[0:24:43] En daar gaat het om.

[0:24:45] Want de ongelijkheid in kansen is gewoon heel groot.

[0:24:48] En is D60 het met mij eens dat we veel meer zouden moeten kijken naar de ongelijkheid in kansen die er zijn in ons land in het onderwijs.

[0:24:57] Mevrouw Roderkeuk.

[0:24:57] Ja, maar laten we er ook geen woordendiscussie van maken.

[0:25:00] Volgens mij zijn mevrouw Moorman en ik dat gewoon helemaal met elkaar eens.

[0:25:03] En zetten we daar dus ook heel veel op in.

[0:25:05] We doen honderden miljoenen die we investeren in die brede schooldag die er terugkomt.

[0:25:09] We gaan in de brede brugklasse investeren.

[0:25:11] Wat ook heel erg belangrijk is voor de kansen, ook voor de latere selectie, waar mevrouw Moorman het zojuist over had.

[0:25:18] We zorgen ervoor dat we op allerlei vlakken voor meer kansen, ook voor studenten zorgen.

[0:25:23] En ook meer financiering.

[0:25:24] Dus ja, dat is natuurlijk helemaal de inzet ook van dit kabinet.

[0:25:29] Mevrouw Moorman.

[0:25:30] Ja, daar ben ik blij mee.

[0:25:31] Nee, ik zag ook dat er een staatscommissie komt om te kijken hoe gaat het nou met bijvoorbeeld het leesvaardigheid.

[0:25:38] Is D66 het dan ook met mij eens dat we ook daarin kijken, in die staatscommissie, hoe die ongelijkheid in Nederland is verdeeld?

[0:25:46] Want dat is de kern om uiteindelijk het probleem op te lossen.

[0:25:49] Als we alleen maar naar gemiddelden kijken, dan komen we er niet.

[0:25:53] Mevrouw Rodekja.

[0:25:54] Ja, dat ben ik eens.

[0:25:57] Die staatscommissie moet wat mij betreft verder kijken dan alleen deze coalitie, maar ook echt op de lange termijn.

[0:26:03] Hoe zorgen we nou dat we ons onderwijsstelsel goed maken, dat de basis op orde is, dat we goede cijfers hebben op lezen en schrijven.

[0:26:10] En dat elke kind van school komt die dat goed kan, in plaats van dat een derde nu van school kan zonder dat goed te kunnen.

[0:26:17] Daarvoor moeten we wat mij betreft ook eerder beginnen.

[0:26:18] We hebben ook eerder een voorstel op aangenomen, want we zien dus ook dat die ontwikkeling al veel eerder begint dan voor school.

[0:26:27] maar hoorde natuurlijk ook de inzet op kansen heel erg bij.

[0:26:30] Want als we willen dat het niveau van ons onderwijs hoger wordt,

[0:26:34] worden daar ook grotere vraagstukken mee, wat mij betreft, die gaan over kansen.

[0:26:38] Bijvoorbeeld over die vroege leeftijd van selecteren op twaalf jaar.

[0:26:42] Geeft dat niet juist veel minder kansen aan leerlingen om zich wat langer te kunnen ontwikkelen?

[0:26:47] En wij zijn er ook een uniek land in.

[0:26:49] En dat bedoel ik niet in de positieve zin van het woord dat we dat zo vroeg doen.

[0:26:52] Maar dat gaat ook over natuurlijk de vraag over gelijke kansen.

[0:26:55] Als je ziet dat er scholen zijn waar veel meer kinderen minder kansen hebben en we daar juist meer moeten investeren.

[0:27:01] Dus dat hoort er wat mij betreft bij, zonder dat we je opdracht zo ver uitbreiden dat we in een soort eindeloze discussie komen.

[0:27:08] Maar wat ons betreft is het heel duidelijk, goed onderwijs gaat over het niveau, maar het gaat ook over kansen en de kwaliteit op orde.

[0:27:16] En dat is wat mij betreft ook de opdracht van die staatscommissie.

[0:27:20] Mevrouw Moeman.

[0:27:20] Ja voorzitter, tot slot is mevrouw Roderkerk het dan ook met mij eens dat we ook in bijvoorbeeld de beloningsstructuur van leraren iets zouden moeten doen om te zorgen dat juist op de plek waar het het allerhardste nodig is, ook de leraren komen die we nodig hebben in plaats van dat daar nu juist de tekorten zijn en de kwaliteit vaak onder druk staat.

[0:27:42] Roderkerk, maar kunt u uw antwoord wel iets beknopt houden?

[0:27:44] Dat zal ik proberen.

[0:27:46] Dit zijn maatregelen die bijvoorbeeld ook in steden worden genomen.

[0:27:49] We hebben natuurlijk ook daaraan meegewerkt.

[0:27:52] En dat kan effectief zijn.

[0:27:55] Je moet uiteindelijk wel afwegen ten koste van wat.

[0:27:57] Want als je ergens het salaris verhoogt, maar het gaat van dezelfde begroting, wordt het ergens anders verlaagd.

[0:28:01] Dus als er een voorstel voor is, zie ik dat tegemoet.

[0:28:04] Maar dat kan natuurlijk niet zomaar zonder daar ook de consequenties aan te verbinden aan de andere kant.

[0:28:11] Mevrouw Bekerman.

[0:28:12] En dan ga ik naar mevrouw Keijzer.

[0:28:16] Ja, voorzitter. Het onderwijssysteem veroorzaakt nog steeds kansenongelijkheid.

[0:28:23] En een van de punten waar de SP natuurlijk al jaren voor strijdt, ook vaak met D66, is kosten.

[0:28:29] Het te veel ouders, te veel leerlingen lopen er tegenaan dat ze het gewoon niet kunnen betalen.

[0:28:34] En dan heb je er niet zoveel aan als er in het regeerakkoord iets staat over de kansen voor duurzame visserij of groene chemie.

[0:28:39] Hoe gaan we nou in deze periode echt zorgen dat we zorgen dat elke leerling en elke student de school kan kiezen die bij hem, haar of hem past?

[0:28:50] Mevrouw Groederkerk.

[0:28:52] Ja, we investeren ook in studenten bijvoorbeeld.

[0:28:56] We gaan 50 euro de basisbeurs verhogen.

[0:28:58] Er komt een extra verhoging daarbij nog voor de leenstelselgeneratie.

[0:29:03] En ook studenten die discriminatie door doel hebben ontvangen krijgen daar extra compensatie voor.

[0:29:08] Het zijn denk ik hele belangrijke maatregelen, ook voor die koopkracht van studenten, omdat we gewoon zien dat de financiële situatie voor hen lastig is met stijgende huurprijzen, boodschappen, energielasten, overal waar zij mee te maken hebben.

[0:29:22] Dus daar doen we ook echt een extra compensatie voor studenten.

[0:29:26] En ook die schoolkosten zijn natuurlijk een bekend probleem.

[0:29:28] We hebben ook eerder in de commissie hier een voorstel aangenomen om bijvoorbeeld laptops, voortgezet onderwijs, om die mogelijk te maken in plaats van dat ouders dat zelf moeten betalen.

[0:29:38] Dus ja, ook voorstellen daarop zie ik graag tegemoet.

[0:29:42] Mevrouw Beckerman.

[0:29:43] Ja voorzitter, ik ben het eens met dat antwoord, maar hoe kom je dan op die universiteit?

[0:29:48] Want we zien bijvoorbeeld nu in die schoolkostenmonitor dat een gymnasium 465 euro aan kosten kost, praktijkonderwijs 125 euro.

[0:29:57] Dus voor heel veel ouders, ook als een leerling het aan kan, is zo'n gymnasium al een drempel.

[0:30:02] Laat staan dat we het hebben over het aanvullend onderwijs.

[0:30:06] Zegs 22% van de scholen in het primair onderwijs zegt dat ze dit toegankelijk vinden.

[0:30:11] En ik denk dat daar ook op die jonge leeftijd al een heel groot probleem begint.

[0:30:15] En welke stappen zouden we gezamenlijk als Kamer moeten zetten om het kabinet hier op meer actie te gaan manen?

[0:30:24] Mevrouw Rolkerk.

[0:30:25] We hebben het natuurlijk al het eerder gehad over die vrijwillige ouderbijdrage, die ook echt vrijwillig moet zijn.

[0:30:31] Dat zijn maatregelen waar we mee aan de slag zijn geweest.

[0:30:34] Maar als hier problemen spelen in de toegang, dan zijn we natuurlijk ook altijd bereid om voorstellen van de SP daarop te bekijken.

[0:30:41] Want we vinden het allemaal van belang dat ons onderwijs voor zoveel mogelijk leerlingen en voor iedereen goed toegankelijk is.

[0:30:52] Mevrouw Keijzer, welkom.

[0:30:55] Mevrouw Keijzer is geen lid van deze commissie.

[0:30:59] Ik neem aan dat de commissie geen problemen meer heeft dat mevrouw Keijzer deelneemt.

[0:31:06] Nee, dan geef ik mevrouw Keijzer het woord.

[0:31:09] Het is altijd een spannend moment, voorzitter.

[0:31:12] Dank u wel en dank aan de collega's dat ze mij toestaan hier het woord te voeren.

[0:31:17] Ik heb een vraag over de staatscommissie onderwijs en het lezen en schrijven en rekenen niveau.

[0:31:26] Is het voor te stellen dat het stoppen van allerlei beleidsonderwerpen in het onderwijs de reden is waarom het slechter gaat met deze basale vaardigheden in het onderwijs?

[0:31:40] Mevrouw Roderke.

[0:31:42] Nee.

[0:31:46] Kort en krachtig, mevrouw Keijzer.

[0:31:48] Zeker, Korte Krachten. Ik zou bijna willen vragen waarom is dat?

[0:31:51] Nee, want dan is het een korte interruptie en dan telt hij niet mee.

[0:31:54] Je mag daarna nog een vraag stellen.

[0:31:57] Mevrouw Rodenkerk.

[0:31:58] Ik zou bijna zeggen vanwaar de vraag?

[0:32:03] Omdat het steeds slechter gaat met het lezen, rekenen en schrijven in het onderwijs.

[0:32:06] Dus nog een keer kan dat komen door het feit dat het onderwijs het afvoerputje van beleid geworden is.

[0:32:10] Weer onder de 30 seconden, voorzitter.

[0:32:14] Mevrouw Rodenkerk, als u dan toch antwoord wilt geven op de vraag van mevrouw Keizer en geen wederlijke vragen wilt stellen.

[0:32:20] Nou ja, er komt nu iets meer richting in de vraag, dus het afvoerputje van beleid.

[0:32:24] Nou, zo zou ik het zelf niet stellen.

[0:32:25] Wat we wel zien, is dat er steeds meer op scholen afkomt.

[0:32:28] Dus dat inderdaad heel veel opgaven die we in de samenleving zien, dat we die steeds meer, ook vanuit de politiek, zeg ik ook eerlijk, op scholen zijn gaan verhalen.

[0:32:38] En dat we zeggen dat leerlingen steeds meer moeten doen.

[0:32:40] En dat is ook een van de redenen dat we in dit coalitieakkoord hebben gezegd, focus nou echt op lezen, schrijven en rekenen en vergroot dat niveau.

[0:32:49] En ik heb daar ook een hele initiatiefnota over geschreven.

[0:32:51] Die is op 22 juni hier in de Kamer.

[0:32:53] Dus wellicht bent u daar ook bij aanwezig.

[0:32:55] Het zou mij heel goed lijken als we daar met de Kamer ook echt van gedachten over wisselen.

[0:33:00] Om er echt op in te zetten dat die basis op orde komt.

[0:33:02] Dus wat mij betreft is het inderdaad zo dat we te veel andere zaken zijn gaan doen.

[0:33:07] En dat leraren bijna niet meer toekomen aan het lesgeven.

[0:33:09] Als we zien dat zij bijvoorbeeld één dag in de week nu kwijt zijn aan administratie volgens de Rekenkamer.

[0:33:15] Ja, is dat wel echt schokkend en enorm.

[0:33:17] En moeten we met elkaar zorgen dat die regeldruk omlaag gaat.

[0:33:21] En dat zij zich kunnen bezighouden met waartoe zij zijn opgeleid.

[0:33:24] Hele goede lessen geven.

[0:33:26] En wat er naschools gebeurt, is natuurlijk waar wij het vandaag ook over hebben.

[0:33:30] Het liefst zien wij bijvoorbeeld ook een 9 tot 5 school.

[0:33:32] Dat kinderen niet alleen om twee uur of om drie uur klaar zijn.

[0:33:35] Maar dat ze daarna ook nog extra les kunnen krijgen in lezen, schrijven.

[0:33:39] Maar ook andere zaken, cultuur, sport kunnen doen.

[0:33:43] Dat is wat we daarnaast doen.

[0:33:45] Maar ik denk dat de focus waar de leraar voor staat in de klas, dat die inderdaad echt wel terug moet naar het niveau, moet omhoog.

[0:33:53] Voorzitter, vorige week kwam er een debataanvraag dat het onderwijs zich moest gaan aanbemoeien tegen de manosfeer.

[0:33:59] Dus dat was een recent voorbeeld van het afvoerpetje van beleid zijn.

[0:34:03] Gaat in de opdracht van de staatscommissie expliciet dit onderwerp mee?

[0:34:07] Namelijk, wat gebeurt er allemaal naast die drie belangrijke dingen en waar zou je mee moeten stoppen?

[0:34:14] Mevrouw Roelkerk.

[0:34:14] Ja, dit staat letterlijk in de opdracht van de staatscommissie.

[0:34:17] Dus het verhogen van het niveau van lezen, schrijven en rekenen.

[0:34:20] Dat is de opdracht, de opdracht van de staatscommissie.

[0:34:22] Dus dat is zeker het geval.

[0:34:25] Laat onverlet dat leraren natuurlijk in de dagelijkse gang van zaken in de klas met allerlei onderwerpen te maken hebben.

[0:34:31] En we ook niet moeten doen alsof zij dan daar hun ogen voor moeten sluiten.

[0:34:36] Als er gewoon problemen spelen in een klas.

[0:34:37] Bijvoorbeeld door de online wereld die ook heel vaak het klaslokaal binnentreedt.

[0:34:41] Maar die opdracht van die staatscommissie is dus inderdaad heel duidelijk.

[0:34:46] Mevrouw Keijzer.

[0:34:47] Tot slot.

[0:34:48] Ja, maar dan is dit dus het springende punt.

[0:34:51] Als je elke keer, als je zegt dat het niveau moet worden verhoogd, maar daarnaast is alles wat er verder nog speelt ook een punt van aandacht van onderwijs, dan kies je dus niet.

[0:35:00] En blijft het het afvoerpuntje van beleid.

[0:35:03] En doe je niet echt iets aan het verbeteren van lezen, rekenen en schrijven.

[0:35:06] Want er zitten maar zoveel uren op een dag.

[0:35:10] Mevrouw Groedeke.

[0:35:12] gisteren was mevrouw Keizer niet bij het debat

[0:35:14] wat we hebben gevoerd over veilig onderwijs

[0:35:15] en de wet daaromheen

[0:35:16] maar daar heb ik bijvoorbeeld aangevraagd voor de geweldsvideo's

[0:35:19] die nu op scholen circuleren

[0:35:21] waarvan ik me niet anders kan voorstellen dat u dat ook

[0:35:23] vreselijk vindt, op twee derde van de middelbare scholen

[0:35:26] gaan video's rond van leerlingen

[0:35:27] die elkaar dan in elkaar slaan

[0:35:29] dat wordt dan online met elkaar gedeeld

[0:35:30] en dat leidt dan weer tot schoolsluitingen

[0:35:33] tot heel veel gedoe in de klas

[0:35:35] onderlinge ruzies, ja dat zijn wel zaken

[0:35:37] waar het onderwijs mee te maken heeft

[0:35:39] Dus daar kunnen we ook niet onze ogen voor sluiten.

[0:35:42] En in die zin denk ik dat bijvoorbeeld goede veiligheid ook een randvoorwaarde is voor die kwaliteit.

[0:35:47] Maar waar wij ons als Kamer voor moeten inzetten, is dat wij zorgen dat leraren vooral zich daarmee bezig kunnen houden.

[0:35:52] Met het niveau van lezen, schrijven, rekenen, met doen waar toe zij zijn opgeleid.

[0:35:57] En ook de ondersteuning geven die nodig is om dat voor hen mogelijk te maken.

[0:36:03] Dan geef ik nu een woord voor de eerste inbreng, mevrouw Beckerman.

[0:36:08] Ja, voorzitter. En allereerst mijn excuses, want ik ga dit debat eerder verlaten omdat er heel veel overlappende debatten zijn voor mij, dus excuses aan het kabinet daarvoor.

[0:36:18] Voorzitter, funderend onderwijs in Nederland is formeel kosteloos en toch is het voor veel ouders ontzettend duur.

[0:36:25] Veel ouders zijn ook maar één tegenslag verwijderd van het niet meer kunnen betalen van de vrijwillige ouderbijdrage voor een schooluitje, benodigde leermiddels als een laptop of passende kleding voor hun kind.

[0:36:35] Het Nationaal Fonds Kinderhulp moet steeds meer ondersteuning bieden, ook voor basisvoorzieningen.

[0:36:40] En ook het Jeugdeducatiefonds ziet het aantal aanvragen hard groeien.

[0:36:45] En wanneer we het over onderwijskansen hebben, moeten we dit bredere economische plaatje ook niet uit het oog verliezen.

[0:36:51] De armoede in Nederland neemt toe en niet af.

[0:36:55] Voorzitter, en het is al eerder in dit debat opgewezen, dus verschillen tussen scholen in Nederland zijn heel erg groot.

[0:37:02] Veel groter dan in andere landen waar je wieg staat of waar je school staat bepaalt te vaak je toekomst.

[0:37:09] Het schoolsysteem wat we hebben veroorzaakt kansenongelijkheid.

[0:37:14] En dat is eigenlijk de fundamentele vraag waar het kabinet een antwoord op zou moeten formuleren.

[0:37:21] Omdat alles wat je daarbij doet cruciaal kan zijn, maar niet de essentie zou raken als je niet de echte oorzaken aanpakt.

[0:37:33] Voor de SP is die kansgelijkheid natuurlijk ook al een langere strijd.

[0:37:37] Zo hebben we samen met toen GroenLinks en nu GroenLinks PvdA heel lang gestreden voor het afschaffen van de verplichte ouderbijdrage.

[0:37:47] En gelukkig met succes.

[0:37:49] Maar ik ga daar toch nog wat kritische vragen over stellen.

[0:37:52] Want het is positief dat de meeste scholen zich nu aan de wet vrijwillige ouderbijdrage houden.

[0:37:58] Maar gebeurt dit nog niet altijd in de geest van de wet.

[0:38:01] Ouders ervaren de bijdrage vaak alsnog als verplicht en scholen oefenen druk uit via contracten, via misleidende betalingsherinneringen die het vrijwillige karakter niet vermelden of het oprichten van buitenschoolse verenigingen.

[0:38:15] Soms wordt een luxe en een goedkope variant van de activiteit aangeboden.

[0:38:21] Voorzitter, dat is natuurlijk een hele pijnlijke manier van uitsluiting en dat zorgt voor sociaal-economische segregatie.

[0:38:28] De vraag aan de staatssecretaris. In hoeverre houdt de inspectie toezicht op dit soort gevallen? Hoeveel signalen zijn er ontvangen? En vindt de staatssecretaris ook dat de wet daarbij ruim geïnterpreteerd moet worden?

[0:38:41] Voorzitter, het is een probleem dat de inkomsten vanuit de oude bijdrage teruglopen. Althans, dit is een probleem als er niet wordt bijgesprongen.

[0:38:49] En er is onderzoek gedaan naar bovenschoolse fondsen en de manier om dit dusdanig in te richten dat de betalingsbereidheid er niet op achteruit gaat.

[0:38:58] Maar volgens mij zijn we het ook allemaal over eens.

[0:39:02] Extracuriculaire activiteiten dragen bij aan de ontwikkeling van leerlingen en horen simpelweg bij je schooltijd.

[0:39:08] Dat hoort er gewoon bij.

[0:39:09] Moeten we niet ophouden met dit als leuke extraatjes te zien en kijken of we dit structureel kunnen bekostigen.

[0:39:16] Zolang de vrijwillige ouderbijdrage bestaat, blijven de verschillen tussen leerlingen groot.

[0:39:20] Of dit nu op individueel niveau, op schoolniveau of op regionaal niveau is.

[0:39:26] En hoewel de SP liever een andere bekostiging ziet, zijn we wel benieuwd naar de bovenschoolse fondsen die inmiddels opgericht of in oprichting zijn, zoals in Utrecht en Dordrecht.

[0:39:34] Deze konden niet meegenomen worden in het onderzoek. Gaat de staatssecretaris ook kijken naar hoe deze in de praktijk werken?

[0:39:40] En voorzitter, dit was een lange strijd van collega's Quint en Westerveld, maar daarmee is die kosten voor het onderwijs niet opgelost.

[0:39:48] Ik noemde hem net al even, de schoolkosten in het VO en het MBO zijn voor heel veel leerlingen, studenten en ouders gewoon te hoog.

[0:39:57] En er zitten ook verschillen tussen.

[0:39:59] En verschillen die daarmee een schoolkeuze kunnen beïnvloeden.

[0:40:03] Ik noemde hem net al even, het gymnasium kost volgens de schoolkostenmonitor 465 euro en het praktijkonderwijs 125.

[0:40:11] En dat kan dus een barrière zijn om voor dit schooltype te kiezen.

[0:40:16] Voorzitter, ook daar graag een reactie op.

[0:40:19] Voorzitter, ook het aanvullend onderwijs is wat betreft de onderwijskansen een heikel punt.

[0:40:24] Met gemiddeld 765 euro per jaar is het veruit de grootste kostenpost voor veel ouders.

[0:40:29] Het is niet verwonderlijk dat slechts 22% van de scholen in het primair onderwijs en 54% in het voortgezet onderwijs aanvullend onderwijs echt toegankelijk vindt.

[0:40:38] Toch maakt een aanzienlijk deel van de leerlingen gebruik van.

[0:40:41] Hierin is ook een stijging te zien.

[0:40:43] De SP benoemt het vaak, maar ons onderwijs knelt.

[0:40:46] En daarom is de vraag naar aanvullend onderwijs gewoon te groot.

[0:40:50] Het zou niet zo moeten zijn.

[0:40:52] Maar nu het bestaat, moet je zorgen dat het beschikbaar is.

[0:40:55] Voorzitter, mijn laatste vraag.

[0:41:01] Voorzitter, dat werpt de vraag hoe het aanvullend onderwijs zich gaat ontwikkelen nu deze middelen niet meer beschikbaar zijn.

[0:41:07] Maar eigenlijk is de achterliggende vraag nog belangrijker.

[0:41:09] Is het gegeven dat er een significante vraag naar aanvullend onderwijs is, niet een teken dat de structurele bekostiging van het onderwijs onder maats is?

[0:41:17] Daar laat ik het bij, dank u wel.

[0:41:20] Meneer Kirstenman heeft een interruptie voor u.

[0:41:24] Ja voorzitter, ik zat even te denken, zal ik aan mevrouw Beckerman vragen of ze vindt dat alle kinderen naar de Efteling moeten gaan en of dat dan bijdraagt aan de educatie.

[0:41:32] Maar daar ga ik even niet doen.

[0:41:33] Ik wil even terug naar de introductie van mevrouw Beckerman, waarin ze zei dat het schoolsysteem, hoe wij het in Nederland hebben ingericht, faalde.

[0:41:40] en dat we het eigenlijk zouden moeten benoemen bij naam wat dan het probleem is.

[0:41:43] Mijn vraag is dan vooral, wat bedoelt mevrouw Beckerman met het schoolsysteem dat dan valt?

[0:41:48] Mevrouw Beckerman.

[0:41:49] Ja, voorzitter, en toch ga ik eerst even in op die flauwe opmerking over de Efteling.

[0:41:53] Omdat die raakt, voorzitter.

[0:41:55] Ik zat zelf op zo'n school waar heel veel ouders de ouderbijdrage niet konden betalen.

[0:41:59] Wij gingen op schoolreisje naar het bos.

[0:42:00] Ik vond dat geen enkel probleem als kind.

[0:42:03] Wij vonden dat ook heel erg leuk.

[0:42:05] Daar leer je ook heel erg veel van.

[0:42:06] Maar je zag wel dat andere scholen dat duurder een reisje hadden, voorzitter.

[0:42:10] Dat is een verschil. En ik vind het heel pijnlijk dat juist de VVD daar zo overheen was, dat die verschillen er zijn tussen kinderen en tussen scholen. Het gaat niet over de Efteling, het gaat over die kansengelijkheid. Daar gaat dit debat over, voorzitter.

[0:42:27] Het gaat erover dat die verschillen al van heel jong ontstaan en dat die niet gelijk gemaakt worden door het onderwijs, maar juist nog ongelijker eindigen.

[0:42:37] Dan over die systeemvraag, want die is daar onlosmakelijk mee verbonden.

[0:42:44] We zien dat er grote verschillen zijn tussen scholen in Nederland.

[0:42:49] Onderzoeken werden net ook al aangehaald.

[0:42:51] We zien ook dat die schoolkosten verschillend zijn verdeeld.

[0:42:55] En dat het daarom uitmaakt waar je wieg staat, wat je toekomst is.

[0:43:01] En dat zou een fundamentele vraag zijn die we zouden moeten aanpakken.

[0:43:05] De manier waarop hebben wij ook al vaker over gerebatteerd.

[0:43:08] Maar ik vind dat dit echt een heel fundamenteel probleem is in ons onderwijs.

[0:43:17] Meneer Kisman.

[0:43:20] Ja, dan ga ik wel even hierop door nog.

[0:43:23] Want wat zouden we dan moeten aanpakken?

[0:43:25] Want waar wil mevrouw Beckerman dan naartoe?

[0:43:28] om het schoolsysteem dan te moeten veranderen.

[0:43:30] En dat is gewoon een oprechte vraag, maar wat moeten we dan veranderen hier?

[0:43:33] En niet meteen als antwoord, er moet meer geld naar het onderwijs toe, want dan is alles opgelost.

[0:43:37] Maar wat gaan we dan aan het systeem veranderen?

[0:43:40] Mevrouw Beckman.

[0:43:41] Grappig, die ondertoon, die heette bij de VVD, want het is namelijk de SV die er steeds op geweest heeft,

[0:43:46] dat niet geld het grote probleem is, maar de manier waarop we ons onderwijs hebben ingericht.

[0:43:53] Voorzitter, dus die ondertoon.

[0:43:55] Sorry, uw partij is zesde jaar aan de macht.

[0:43:57] En we hebben die grote leescrisis, we hebben die grote achterstanden.

[0:44:01] Hoe zou mijn ideale onderwijs eruit zien?

[0:44:03] Samen naar school.

[0:44:04] Kleine scholen, kleine klassen.

[0:44:06] Leraren met autonomie, leraren met zeggenschap.

[0:44:10] Schoolkosten die inderdaad vergoed zijn voor alle leerlingen.

[0:44:14] Juist samen naar school.

[0:44:17] Dus kinderen van verschillende achtergronden.

[0:44:20] Samen naar school, samen in een kleine klas.

[0:44:23] met een leraar met autonomie, dat zou de absolute basis voor mijn partij zijn.

[0:44:30] Daar hebben we heel vaak voorstellen voor gedaan.

[0:44:32] Dat zit inderdaad, dat begint bij ons ook met die afschaffing van die lump sum financiering.

[0:44:38] Omdat je ziet dat heel veel geld voor onderwijs helemaal niet terechtkomt daar waar het hoort.

[0:44:41] Niet terechtkomt bij leerlingen, niet terechtkomt in die klas.

[0:44:46] En ik denk dat dat voor onze partij heel erg voorop staat.

[0:44:49] Daar hebben we natuurlijk vaker ook discussies gehad over de vrijheid van onderwijs.

[0:44:52] Maar samen naar school is een absolute voorwaarde.

[0:44:57] En we zien dat heel veel andere landen dat veel beter doen.

[0:45:00] Er is hier vaak gewezen naar Estland, waar ze echt gezegd hebben toen ze zagen dat ze daalden op die PISA-scores.

[0:45:05] Dat ze zich schaamden voor die lage leesscores.

[0:45:09] De politiek zich schaamde, dat ze het zo had laten lopen.

[0:45:11] De politiek zei, oké, dan gaan we nu investeren in die basis op orde.

[0:45:17] Kleine klassen, zeggenschap, terughalen.

[0:45:20] En dat is gelukt, dat is met heel veel succes gelukt.

[0:45:23] Dus daar zouden wij natuurlijk voor pleiten.

[0:45:33] Mevrouw Keijssel.

[0:45:36] Even los van toon, ik ben dan altijd wel geïnteresseerd hoe dan zo'n school eruit ziet waar iedereen gelijk is.

[0:45:43] Want vanuit de socialistische partij is dat volgens mij een andere school dan die van mij.

[0:45:48] Dus toch heel praktisch, mag op die school elk kindje één keer in een jaar naar de Efteling.

[0:45:54] Want daar heb je het dan blijkbaar uiteindelijk over waarom de toon niet bevalt.

[0:46:00] Mevrouw Bekerman.

[0:46:03] Voorzitter, van mij mag iedereen naar de Efteling.

[0:46:08] Maar de vraag is natuurlijk, er zit nu zoveel verschil tussen scholen.

[0:46:13] Dat probeerde ik net uit te leggen.

[0:46:15] We hebben scholen met veel leerlingen waar de ouders dit niet kunnen betalen.

[0:46:19] En daar is het niet geregeld.

[0:46:21] En we hebben scholen waar heel veel ouders het wel kunnen betalen.

[0:46:24] En daar is het goed geregeld.

[0:46:26] Het gaat niet alleen over de Efteling, het gaat ook over andere typen reizen.

[0:46:30] Ik had het net over dat gymnasium, wat 465 euro kost.

[0:46:36] Daar is het vaak wel geregeld.

[0:46:38] En die kansen maken een groot verschil.

[0:46:41] Het maakt een groot verschil voor een leerling niet per se of je holle bolle grijs ziet.

[0:46:46] Maar het kan wel uitmaken of jij een keer in Rome hebt kunnen zien hoe dat eruit ziet.

[0:46:52] Dat maakt verschil.

[0:46:53] En in mijn favoriete systeem zou je dat inderdaad moeten zorgen dat leerlingen meer met elkaar naar school gaan uit verschillende klassen, economische klassen, wij zeggen ook altijd ervoor een kleine klassenstrijd, omdat we vinden dat juist een kleine klas heel erg de basis moet zijn.

[0:47:12] En ja, dat maakt uit en dan zul je daar als overheid soms voor moeten bijleggen, zodat ook die kinderen uit arbeidersklassen naar een gymnasium kunnen als ze dat willen of kunnen.

[0:47:24] Ja, voorzitter, ik weet dat als een socialist over klassen spreekt, dat hij niet schoolklassen bedoelt.

[0:47:28] Dus dat vond ik wel even een bijzonder moment.

[0:47:31] Maar kom je dan niet in een wereld terecht waarin alles gelijk moet worden?

[0:47:36] Want ik kom namelijk uit zo'n gezin waar geen geld was en ik zat met meisjes in de klas.

[0:47:40] Nou, die hadden heel wat mooiere kleding aan dan ik zelf.

[0:47:43] Welkom in de wereld, zou ik bijna zeggen.

[0:47:45] En is dat niet juist goed dat een kind zich realiseert dat je niet in een gelijkmaakmachine zit vanaf de dag dat je geboren wordt?

[0:48:00] Mevrouw Beckerman, ik wil u wel vragen het antwoord wat korter houden.

[0:48:05] We zijn drie kwartier verder, we hebben pas drie sprekers gehad.

[0:48:08] Excuses, maar dit is natuurlijk een hele fundamentele vraag.

[0:48:12] Kijk, ik zat op de basisschool waar kinderen kwamen die, mevrouw Rodekijk had,

[0:48:18] over thuis misschien geen Nederlands spraken, waar veel armoede was,

[0:48:23] maar die iets fantastisch deden, die heel slim waren,

[0:48:29] die een CITO scoorden halen van bijna honderd,

[0:48:33] maar die toch door ons onderwijssysteem in de problemen kwamen.

[0:48:37] En daar zit mijn punt.

[0:48:39] Het is fantastisch als een kind van een advocaat kiest voor een timmeropleiding en het is evengoed fantastisch als een zoon van de timmerman of de dochter van de timmerman advocaat kan worden.

[0:48:51] Dat zou ons onderwijssysteem moeten bevorderen. Daar gaat het over.

[0:48:56] En dat zien we eigenlijk steeds verder onder druk staan.

[0:49:00] En dat levert aan beide kanten stress op en ellende op.

[0:49:06] Ik heb het gezien als docent op een universiteit waar...

[0:49:09] Mevrouw Beckerman, ik wil liever kijken, al je af te ronden.

[0:49:11] Ik denk dat die duidelijk is.

[0:49:16] Mevrouw Molman.

[0:49:18] Nou, toch maar even kort, omdat ik ook word uitgedaagd door wat er net werd gezegd over de gelijkmaakmachine.

[0:49:24] Mevrouw Beckerman zei al in haar bijdrage, het onderwijssysteem zorgt voor meer ongelijkheid.

[0:49:29] En ik ben het er heel erg met haar eens.

[0:49:30] Is het niet gewoon heel gek dat de gymnasiast wel naar Rome gaat en een kind op het VMBO blij moet zijn als ze überhaupt de Ardennen halen?

[0:49:38] Mijn vraag aan mevrouw Beckerman is, zouden wij niet ongelijk moeten investeren om juist de grote ongelijkheid die er nu is tegen te gaan en te zorgen dat het niet een ongelijk maakmachine is zoals het nu is, maar inderdaad meer zich richt op gelijke kansen voor iedereen?

[0:49:56] Ja voorzitter, ik denk dat dat ook de kern van mijn betoog was.

[0:50:01] Ik wilde net vertellen dat ik docent archeologie was op mijn universiteit en dat je dat daar dus ook terug zag.

[0:50:07] Je zag de kinderen met vaak wat rijkere ouders die naar het gymnasium waren geweest,

[0:50:11] die al met bagage kwamen van die Rome-reis, van een aantal jaren, een Griekse aantal jaren Latijn.

[0:50:18] Je zag kinderen die dat absoluut niet hadden.

[0:50:21] En met minder bagage daar aankwamen, niet omdat ze minder slim waren,

[0:50:27] niet omdat hun ouders dat niet wilden, maar gewoon omdat er simpelweg geen geld voor was.

[0:50:31] En ik vind dat zonde, net alsof ik het omgekeerd ook zonde vind,

[0:50:36] Dat kinderen zijn die enorme druk ervaren om maar steeds naar een, wat zij dan zien, hoger schoolniveau te gaan.

[0:50:44] Als je het hebt over kansen moet dit het zijn.

[0:50:47] Moet dit het zijn, dat iedereen moet kunnen kiezen voor het onderwijs wat bij hem, haar, hen past.

[0:50:53] En ik denk dat dat de essentie is.

[0:50:55] En je ziet gewoon dat er grote verschillen tussen zijn.

[0:50:57] Tussen wel op romereis gaan of dat helemaal niet kunnen en blij moeten zijn.

[0:51:03] met iets wat veel minder tot bagage leidt waar je misschien iets aan hebt.

[0:51:10] Mevrouw Mommel.

[0:51:12] Voorzitter, tot slot.

[0:51:13] We zien natuurlijk dat als we gewoon kijken naar de overheidsfinanciën...

[0:51:17] jongeren die een academisch diploma halen...

[0:51:19] veel meer gesubsidieerd worden door de overheid...

[0:51:21] dan jongeren die een mbo-diploma halen.

[0:51:24] En daarmee dat we dus eigenlijk een Matthäus-effect...

[0:51:27] dus vooral meer geven aan degenen die al meer hebben.

[0:51:32] Ik doe dat eigenlijk per interruptie en u om ook de rest van de commissie daar nog maar eens een keertje op te wijzen.

[0:51:38] Dat dat eigenlijk een ontzettend raar systeem is.

[0:51:41] En ik nodig dan ook iedereen uit via mevrouw Beckerman om dat eens een keer goed met elkaar te bekijken en dat om te draaien.

[0:51:47] En juist de kinderen voor wie de wereld niet zo groot is vanuit thuis, de wereld vergroot zou moeten worden via het onderwijs.

[0:51:54] Voor mevrouw Beckerman, ik wil het wel meedeelen, waren twee hele lange interrupties van mevrouw Molman.

[0:51:59] Een persoonlijk feit, mag dat hier ook?

[0:52:02] ...alsof wanneer je uit een bepaald milieu komt en op een bepaald onderwijsniveau zit...

[0:52:07] ...dat je verheven moet worden.

[0:52:09] Dat is precies die gelijkheidsmachine die het mij tegen de borst stuipt.

[0:52:13] Sorry voorzitter, maar ideologie is geen persoonlijk feit.

[0:52:21] Voorzitter, het lijkt me goed als ik wel reageer op die interruptie.

[0:52:24] Voorzitter, dat Matthäus-effect is gewoon iets wat heel wezenlijk is.

[0:52:29] We noemen dat ook Dagobert-Duck-effect...

[0:52:31] ...of veel mensen zeggen gewoon de duivel schijt altijd op de grootste hoop.

[0:52:36] Het lijkt soms zo alsof mensen met lage inkomen veel meer geld krijgen van de overheid.

[0:52:43] En het omgekeerde is waar.

[0:52:45] Daar gaat het over in essentie.

[0:52:47] En dat is gewoon een probleem.

[0:52:50] We doen alsof subsidies er zijn voor kinderen die minder geld hebben.

[0:52:56] Maar uiteindelijk gaat te veel geld inderdaad naar mensen die het goed hebben.

[0:52:59] En daar kun je gelijk over verdelen.

[0:53:13] Voorzitter, ik zit toch echt wel een beetje met mijn oren te klappen als ik het allemaal hoor.

[0:53:17] ik zie het je mineetje

[0:53:19] ik heb de mavel gedaan, volgens mij kwam ik niet verder dan de Veluwe

[0:53:22] mijn broertje heeft VWO gedaan, die mocht naar Berlijn of Rome toe

[0:53:25] kregen we daardoor meer onderwijskansen of minder onderwijskansen

[0:53:28] echt dikke vet onzin

[0:53:29] als je ouders hard werken, geld verdienen

[0:53:32] zodat je als gezin een weekendje naar Rome kan

[0:53:34] betekent niet dat je daardoor meer of minder kansen krijgt dan een ander

[0:53:36] en om nu het schoolreisje of waar je heen gaat met je opleiding

[0:53:40] gelijk te trekken aan het hebben van gelijke kansen

[0:53:43] gaat me echt veel te ver

[0:53:44] Ik vind het ook echt gewoon, het gaat ook gewoon helemaal nergens over.

[0:53:47] Dit heeft niks met gelijk kansen of wat ook maar te maken.

[0:53:50] De ene maakt het wel mee, de andere maakt het niet mee.

[0:53:51] Je wordt er niet meer of minder van.

[0:53:53] Ik zal er straks bij mijn eigen inbreng bij stilstaan, maar laten we alsjeblieft niet doen.

[0:53:58] Of als je minder bent, als je niet verder komt dan de Veluwe, dat je dan minder kans hebt in het onderwijs.

[0:54:02] Als je ouders hard werken en je mag wel naar Rome toe, dat iedereen maar naar Rome toe moet.

[0:54:06] Dit staat gewoon nergens op, voorzitter.

[0:54:09] Mevrouw Beckerman, maar ik wil je dit wel vragen om heel kort te antwoorden.

[0:54:12] Ja, maar voorzitter, laten we hem dan heel concreet maken.

[0:54:15] Want ik heb het gevoel dat de VVD het niet begrijpt.

[0:54:19] Stel nou dat jij op zo'n mbo zit en je bent heel goed in bijvoorbeeld houtbewerking.

[0:54:26] Dus een opleiding die op veel plekken nu net, die heel erg onder druk staat.

[0:54:30] Sommige worden zelfs geschrapt.

[0:54:32] Hoe geweldig is het als je dat niet alleen op school kunt doen, maar ook op plekken in de praktijk kunt zien.

[0:54:40] Kunt zien wat voor fantastische dingen er gemaakt worden.

[0:54:42] In Duitsland bijvoorbeeld bestaan houtbewerkersopleidingen waar leerlingen een jaar lang gaan reizen om te kijken hoe dat op andere plekken gebeurt.

[0:54:51] Dat is de kern.

[0:54:53] Niet hollebolle grijs, niet de Efteling.

[0:54:56] Maar of er ook geld is om dat vak wat bij jou past, beter te kunnen leren.

[0:55:04] En daar is geen geld voor in dit systeem.

[0:55:06] En dat is mijn probleem.

[0:55:11] Meneer Kirsteman.

[0:55:13] Ja, maar voorzitter, als je dan zo'n vak of opleiding hebt, wat je graag wil doen, dan kun je daar, en ik ga er even vanuit dat dit om een mbo-opleiding gaat, kun je daar als leerling ook gewoon zelf in bezig gaan.

[0:55:24] Ik heb ooit, vanuit mijn opleiding ben ik naar Frankrijk verhuisd om daar het vak te leren.

[0:55:29] Daar heb ik geen overheid voor nodig die daar dan een zak met geld tegenaan zet, zodat ik dat vak beter kan leren.

[0:55:33] Daar neem ik zelf het initiatief toe.

[0:55:34] En daar hebben mijn ouders ook niet voor bijgedragen.

[0:55:36] Daar heb ik gewoon zelf hard voor gewerkt.

[0:55:38] Dus laten we ermee ophouden, om te zeggen dat wij het niet begrijpen.

[0:55:40] Misschien moeten we het ophouden, daar begon u namelijk uw introductie mee, dat de overheid alles maar moet bekostigen en moet bijdragen, zodat we allemaal gelijke kansen krijgen of meer kansen.

[0:55:51] Mevrouw Beckerman.

[0:55:52] Nou dan ga ik hem zo formuleren dat de VVD er misschien wel iets mee kan.

[0:55:58] Wat nou als je de economie van de toekomst wil vormgeven en je wil de best opgeleide mensen hebben in deze samenleving.

[0:56:07] Hoe die economie werkt, daar zullen wij van mening over verschillen.

[0:56:10] Maar laten we er even van uitgaan dat we willen dat mensen een vak doen wat bij hen of haar of hen past.

[0:56:15] Als je dat nou goed wil vormgeven, wat heb je dan nodig?

[0:56:19] Als je die goede houtbewerker wil hebben, als je die goede bakker wil hebben, maar ook die goede advocaat wil hebben.

[0:56:25] Wat is er dan nodig? Goed onderwijs.

[0:56:28] Daar zit het punt.

[0:56:32] En het probleem is dat we dat nu niet onvoldoende hebben.

[0:56:35] We kunnen alle scores aanhalen. Of het nou de PISA-scores zijn, waar Nederland steeds verder aan het dalen is voor rekenen en taal.

[0:56:43] Wat je nodig hebt in al die proep.

[0:56:45] We kunnen de onderzoeken aanhalen die laten zien dat er grote verschillen zijn tussen scholen.

[0:56:50] We kunnen al die dingen aanhalen.

[0:56:53] En daar moet de basis op orde.

[0:56:55] Dat is mijn hele betoog.

[0:56:57] Dat begint voor ons bij kleine klassen, bij goed opgeleide docenten die ook autonomie hebben.

[0:57:04] maar dat helpt ook

[0:57:06] als je af en toe

[0:57:08] ook naar buiten die school kan

[0:57:09] en in de praktijk kan kijken

[0:57:11] dat is de essentie van

[0:57:14] dit betoog en het is heel fijn

[0:57:15] dat uw ouders u verder hebben kunnen helpen

[0:57:17] het is heel fijn dat u zelf uw weg hebt kunnen vinden

[0:57:19] en dat geldt niet voor iedereen

[0:57:21] en daardoor doen mensen nu niet altijd wat bij hem

[0:57:23] en hen past

[0:57:25] en dat is niet alleen zonde voor het individu

[0:57:27] dat is zonde voor ons allemaal als samenleving

[0:57:29] en ik hoop dat juist vanuit dat perspectief

[0:57:32] de VVD hier ook naar zou willen

[0:57:34] luisteren. Voordat ik naar de

[0:57:39] volgende, mevrouw

[0:57:41] Roderkerk heeft nog een interruptie.

[0:57:43] Ik wil nu u toch vragen

[0:57:45] gezien we nog een aantal sprekers

[0:57:47] hebben en we nog in de eerste termijn bezig zijn

[0:57:49] om de antwoorden

[0:57:51] beknopt te houden.

[0:57:54] Ja, nog even

[0:57:56] want inderdaad, ik denk kort hierover

[0:57:59] ik denk dat we het gewoon met elkaar

[0:58:00] eens zijn dat we in die kansen moeten investeren.

[0:58:03] Ik wil even het beeld megnemen dat dat niet

[0:58:04] zou gebeuren. Het kan wellicht altijd meer, maar om maar te noemen, de onderwijskansenregeling,

[0:58:10] die bezuiniging is teruggedraaid, die gaat juist naar kinderen met de grootste achterstanden op

[0:58:13] scholen. We hebben ook het leven lang ontwikkelen, dat zit bij SVW, maar daar zit ook geld om te

[0:58:18] komen naar een leerrecht, waarbij degenen die dus het mbo hebben gedaan minder lang de kans hebben

[0:58:23] gehad in het onderwijs, daar juist het meeste geld voor nog krijgen om dan later zich te kunnen

[0:58:28] ontwikkelen. En ook alle subsidies, daar ligt ons juist ook op die 5% scholen met kinderen met

[0:58:33] een achterstand. Dus ik denk dat het belangrijk is dat we

[0:58:35] dit ook met elkaar bevestigen, dat we daarop

[0:58:37] moeten doorgaan. Mevrouw Bekerman.

[0:58:39] Voorzitter, ja eens.

[0:58:41] Want we hebben in de vorige periode

[0:58:43] debatten gehad waar we moesten strijden voor

[0:58:46] tegen al

[0:58:47] dat soort bezuinigingen.

[0:58:49] Mijn opmerking is ook, we moeten fundamentele

[0:58:51] kijken, want je kunt

[0:58:53] heel veel aanbieden, maar we kunnen ook kijken

[0:58:55] of dit systeem nou wel past

[0:58:57] bij wat leerlingen

[0:58:59] nodig hebben. En daar zit ook mijn

[0:59:01] oproep in. Kijk, je kunt

[0:59:03] Er zijn heel veel maatregelen, noem niet per se door u, is bijvoorbeeld later selecteren.

[0:59:07] Dat is fantastisch, dat is nodig.

[0:59:09] Maar als je dat in dit systeem wat we nu hebben invoert, dan zullen die klassen veel te groot zijn om voor alle leerlingen het gewenste effect te hebben.

[0:59:16] En dat bedoel ik met, we moeten ook systemisch hiernaar kijken, want niemand, of ze nou links, rechts of waar dan ook op politiek spectrum,

[0:59:25] zal blij zijn met het onderwijs zoals we dat nu hebben en zeker D66 niet uiteraard.

[0:59:30] Voordat ik naar de volgende spreker ga, wil ik wel even mededelen tot mevrouw Moorman, mevrouw Beckerman, mevrouw Rodakerk, meneer Ergen en meneer Kistelman nog één lange interruptie over hebben.

[0:59:55] want daarna zijn ook tekorten op

[0:59:58] ik geef dan nu een woord

[1:00:00] aan meneer Bomsma

[1:00:02] voor zijn betook

[1:00:04] dank u wel voorzitter

[1:00:06] aan wie heeft zal gegeven worden

[1:00:08] en wel in overvloed

[1:00:09] maar wie niet heeft hem zal nog ontnomen worden

[1:00:11] zelfs wat hij heeft

[1:00:13] dat staat inderdaad in het evangelie van Matthijs

[1:00:16] zegt Jezus

[1:00:16] dat is nou hoe het werkt in de wereld

[1:00:19] gelukkig komt hij ook met oplossingen

[1:00:20] zo kennen we hem

[1:00:22] Maar in de sociologie wordt het concept nu gebruikt, mevrouw Moorman die noemde het al,

[1:00:26] als, ja, om te beschrijven dat rijkdom en succes nou eenmaal makkelijker terechtkomen bij mensen die het al hebben.

[1:00:32] En dat het dus dubbel zo moeilijk is om vanuit een achterstandspositie te komen.

[1:00:35] Oftewel de rijken worden rijk en de armen worden armer. En dat willen wij niet.

[1:00:39] Maar in de Bijbel gaat het citaat overigens over geestelijke rijkdom.

[1:00:44] Zoals het ook het doel is van goed onderwijs eigenlijk.

[1:00:47] Dus daar werkt het natuurlijk ook zo. Hoe meer je weet, hoe makkelijker je je bij kunt leren.

[1:00:51] En hoe beter je de discipline en de motivatie hebt gekregen om te kunnen leren, hoe makkelijker het ook verder gaat.

[1:00:56] Dus met andere woorden, kansen zijn niet gelijk.

[1:00:58] Volgens kansen worden ook nooit gelijk.

[1:01:00] Sommige kinderen hebben gewoon meer aanleg en sommige kinderen krijgen van huis uit gewoon meer mee.

[1:01:05] Dus wat we nog veel belangrijker dan kansen hebben, is ook kansen die je hebt grijpen.

[1:01:12] En het karakter ontwikkelen om dat dus te kunnen doen.

[1:01:15] Ik vind het op zich helemaal niet zo erg dat sommige kinderen meer kansen hebben dan anderen.

[1:01:19] Zolang je in ieder geval kinderen zo goed mogelijke kansen geeft.

[1:01:22] Daar moet volgens mij dan ook de focus op liggen.

[1:01:25] Ik begrijp ook overigens niet waarom dan uit onderzoekers zou blijken dat het Nederlands onderwijssysteem die verschillen zo groot zou maken.

[1:01:33] Want in Nederland gaat er toch veel meer geld nog dan in allerlei andere landen die ik ken.

[1:01:38] Naar het wegwerken van achterstanden, naar die verschillen.

[1:01:40] Want we hebben al de gewichtenregeling, we hebben allerlei projecten, juist voor scholen.

[1:01:44] Dus hoe kan dat nou? Terwijl in allerlei andere landen heb je juist een hele grote privésector.

[1:01:48] Dus ik kan dit eigenlijk niet volgen. Ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris het ziet.

[1:01:52] Waar moeten we ons dan op concentreren? Ik denk inderdaad dat lezen, voorlezen, ongelooflijk belangrijk is.

[1:01:58] Ouders die hun kinderen gaan voorlezen, dat geeft gewoon heel veel extra.

[1:02:02] Dan leer je woorden schatten, leer je taal, dat voegt zoveel toe.

[1:02:05] Dus ik wil me aansluiten bij alles wat mevrouw Rodekerk erover heeft gezegd.

[1:02:09] En vraag ook aan de staatssecretaris, hoe ziet zij daar mogelijkheden om dat uit te breiden?

[1:02:12] Kunnen we dat monitoren? Is er een programma, een campagne mogelijk?

[1:02:15] Dankjewel. Ik denk dat dat ook veel beter is dan die inzet op talige diversiteit. Ik vond dat eigenlijk niet overtuigend. Ik vind dat je daar zeer terughoudend mee om moet gaan. Je moet volgens mij gewoon Nederlands gebruiken op school en ook ouders aanmoedigen om dat thuis te doen als dat niet hun moedertaal is. In ieder geval zoveel mogelijk.

[1:02:34] En ik denk dus dat die invoering van meertaligheidsdidactiek, dat dat ten behoeve van Nederlandse taalbeheersing, zoals het dan wordt genoemd,

[1:02:42] dat dat eigenlijk prematuur is en ook niet doelmatig, deelt de staatssecretaris de opvatting dat dat meer een keuze is vanuit maatschappijvisie,

[1:02:49] wereldbeeld en mensbeeld, dan dat dat echt nu bewezen het meest effectief is.

[1:02:53] Meneer Ergen heeft een interruptie voor u.

[1:02:56] Voorzitter, als meertaligheid leidt tot het leren van beter Nederlands, dan is het juist verstandig om meertaligheid te benutten.

[1:03:04] Meneer Bomsma.

[1:03:05] Nou ja zeker, maar ik ben er dus niet van overtuigd op de manier waarop dat advies nu is vormgegeven dat het op die manier gaat werken.

[1:03:11] Ik denk dat het goed is dat je op school gewoon Nederlands spreekt en dat daar de focus moet liggen.

[1:03:15] En het is ook goed als ouders die dus thuis geen Nederlands spreken dat ook wel beoefenen.

[1:03:20] Dus verder ja, je kunt natuurlijk meerdere talen leren, dat is ook prima.

[1:03:23] Als je thuis ook andere talen spreekt kan dat zeker behulpzaam zijn.

[1:03:26] Maar nou niet om dan die hele Nederlandse didactiek te gaan aanpassen op onze scholen.

[1:03:31] Daar zie ik eigenlijk weinig in.

[1:03:34] Juist in die visie staat toch dat je juist de thuistaal van het kind moet erkennen om beter Nederlands te leren.

[1:03:40] Dus als we willen dat kinderen beter Nederlands leren, dan is het toch heel verstandig om te zeggen...

[1:03:45] ...we gaan de huisponse didatiek daarop aanpassen.

[1:03:48] Daar ben ik dus niet echt van overtuigd. Ik begrijp ook niet zo goed wat het is om een andere taal te erkennen.

[1:03:53] Als kinderen thuis een andere taal spreken, dan is dat zo. Dan hoef je dat toch niet te erkennen.

[1:03:58] Dat is dan een feit. Maar op de school hoort het gewoon de focus op het Nederlands te liggen.

[1:04:02] Dus ik zie niet zozeer waarom scholen dan hun hele pedagogiek en didactiek erop moeten aanpassen.

[1:04:07] Daar ben ik gewoon niet van overtuigd.

[1:04:08] Maar ik ben ook wel benieuwd hoe de staatssecretaris dat dan ziet.

[1:04:11] Want ik vond eigenlijk de reactie op dat rapport nog wat sumier.

[1:04:15] Dan voorzitter, over huiswerkhulp.

[1:04:19] Ja, ik denk dus aanvullend onderwijs dat het goed is als dat gebeurt.

[1:04:24] Want het is ook wel zo, hoe meer kinderen zoveel mogelijk leren, hoe beter.

[1:04:28] Maar het is natuurlijk wel inderdaad oneerlijk.

[1:04:31] En het is wel goed als kinderen die dat van huis uit niet kunnen doen, ook die kansen krijgen om dat soort ondersteuning te krijgen.

[1:04:37] En ik weet dat in gemeenten wel projecten lopen dat je, zeker als kinderen thuis niet goed kunnen werken omdat het te druk is of om andere redenen,

[1:04:44] dat er dan plekken zijn waar ze dat ook kunnen krijgen.

[1:04:46] En of je misschien niet ook op scholen dat soort huiswerkhulp beter kunt bieden.

[1:04:50] Dus ik ben benieuwd hoe de staatssecretaris dat ziet.

[1:04:52] Dan nog even over dat programmaplan Maatschappelijke Diensttijd.

[1:04:57] Dat leek dus eerst afgeschreven.

[1:04:59] Er zijn dus 300.000 jongeren die daarnaar hebben deelgenomen.

[1:05:02] Er komt dus ook 130 miljoen nu voor.

[1:05:04] Het lijkt me heel goed dat jongeren maatschappelijk actief worden.

[1:05:07] Maar dat moet ook weer niet uitdraaien op een systeem waarbij de subsidie gaat domineren.

[1:05:12] En belangrijker wordt eigenlijk dan waar het voor bedoeld is.

[1:05:14] En dat risico zie ik wel een beetje.

[1:05:16] Dus hoe voorkom je dat nou?

[1:05:17] Ik heb ook gezien dat sportverenigingen, scholen of welzinsorganisaties...

[1:05:21] die subsidie hebben gebruikt om hele gewone activiteiten...

[1:05:23] activiteiten met een zogenaamde lage intensiteit te financieren.

[1:05:27] Dat wil je dan nu voorkomen met strengere regels als een urennorm.

[1:05:30] Terwijl dat principe van cofinanciering dat dan zou voorkomen.

[1:05:33] Maar hoe gaat dat dan gebeuren? Welke criteria worden daar gehanteerd?

[1:05:37] Dus hoe ga je dat dan voorkomen?

[1:05:40] Tot slot voorzitter, ik denk nog altijd dat de beste manier om de kansen te verbeteren

[1:05:45] van kinderen die van huis uit minder meekrijgen is gewoon heel goed onderwijs,

[1:05:49] Goede scholen met een klassieke pedagogiek, een cultuur waarin rust, reinheid en regelmaat heert.

[1:05:56] En dat dat voor de verreweg de meeste kinderen gewoon het beste is.

[1:06:02] Dank u wel, meneer Boemsma.

[1:06:04] Dan geef ik nou het woord aan mevrouw Ammoed.

[1:06:07] Ja, dank voorzitter.

[1:06:09] En ik spreek vandaag mede namens de ChristenUnie.

[1:06:12] De vraag of kansen vooral geboden moeten worden of juist door mensen zelf moeten worden gegrepen,

[1:06:17] wordt door iedere politieke partij vanuit het eigen gedachtgoed anders beantwoord.

[1:06:21] Volgens mij liet dat debat van zo net het aardig zien.

[1:06:25] En voor het CDA geldt dat beide waar zijn.

[1:06:27] De basisschool is een gemeenschap waar kinderen worden gevormd, maar ook een plek waar sommige kinderen net dat extra zetje nodig hebben om hun kansen daadwerkelijk te benutten.

[1:06:36] Voorzitter, ik begin met de voor- en vroegschoolse educatie.

[1:06:39] Voor jonge kinderen met een risico op een onderwijsachterstand is de VVE van groot belang.

[1:06:44] Deze ondersteuning is bedoeld voor kinderen van 2,5 tot 6 jaar, zodat zij met een zo goed mogelijke start aan de basisschool kunnen beginnen.

[1:06:50] Het rapport van de inspectie van het onderwijs bevat de verschillende aanbevelingen om de voor- en vroegschoolse educatie regeling te versterken.

[1:06:57] De vorige staatssecretaris gaf aan deze aanbevelingen daarbij te willen benutten.

[1:07:02] Tegelijkertijd wordt geconcludeerd dat de regeling beter moet aansluiten op andere onderdelen van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid.

[1:07:09] Kan de staatssecretaris aangeven wat ruim een jaar later de stand van zaken is?

[1:07:13] Welke verbeteringen worden inmiddels concreet opgepakt?

[1:07:16] Ook in de aansluiting tussen voor- en vroegschoolse educatie en de basisschool zijn verbeteringen mogelijk.

[1:07:21] Een warme overdracht kan kinderen helpen om goed aan de basisschool te beginnen.

[1:07:25] Bijvoorbeeld door extra aandacht voor leesbevordering.

[1:07:27] Hoe kan de staatssecretaris dit verder stimuleren?

[1:07:30] Voorzitter, dan de maatschappelijke diensttijd.

[1:07:32] De maatschappelijke diensttijd is voor het CDA een belangrijk onderwerp.

[1:07:35] De maatschappelijke diensttijd biedt jongeren immers een concrete kans om zich te ontwikkelen en bij te dragen aan de samenleving.

[1:07:41] Daarom wil ik stilstaan bij twee moties die het CDA samen met de ChristenUnie bij de laatste OCW-begroting heeft ingediend en die beide zijn aangenomen.

[1:07:49] Helaas moeten wij constateren dat 2025 door de vele drempels in de subsidieaanvraag een verloren subsidiejaar is geworden.

[1:07:55] Daardoor was er sprake van onderuitputting binnen de maatschappelijke diensttijd.

[1:07:59] En de motie Armoed-Zeder vroeg om de subsidieregeling voor 2026 in samenwerking met het MDT-netwerk te borgen op basis van kwaliteit, bewezen effectieve MDT-projecten mee te nemen en projecten landelijk te spreiden.

[1:08:13] En de motie Zeder-Armoed vroeg om in overleg met maatschappelijke partners, waaronder het bestaande MDT-netwerk, te komen tot een gedegen aanpak voor de toekomst.

[1:08:22] Ik wil benadrukken hoe belangrijk het is dat dit gebeurt in overleg met het bestaande netwerk.

[1:08:27] Want zonder echte samenwerking raakt een duurzame toekomst voor de maatschappelijke diensttijd verder uit beeld.

[1:08:32] Terwijl juist die samenwerking nodig is om de maatschappelijke diensttijd weer echt van de samenleving te laten zijn.

[1:08:38] Ook voor de subsidiëronde van 2026 zien wij nog onvoldoende verbetering.

[1:08:42] Er is weinig samenwerking met een netwerk en er worden opnieuw extra drempels opgeworpen.

[1:08:46] Zoals een hogere cofinanciering.

[1:08:48] Daarom heb ik de volgende vragen.

[1:08:50] Dreigt 2026 opnieuw een verloren jaar te worden voor kwalitatief bewezen projecten?

[1:08:55] Hoe beoordeelt de staatssecretaris de samenwerking tussen het ministerie en het MDT-netwerk?

[1:08:59] Hoe kan de staatssecretaris ervoor zorgen dat de maatschappelijke diensttijd landelijk dekkend wordt?

[1:09:04] En hoe ziet het ministerie de toekomst van de maatschappelijke diensttijd?

[1:09:08] Voorzitter, tot slot vraag ik aandacht voor pesten en sociale veiligheid.

[1:09:12] Van 21 tot en met 25 september vindt de Landelijke Week tegen pesten plaats.

[1:09:16] Met als thema een plek voor iedereen, toch?

[1:09:19] In het coalitieakkoord is afgesproken pesten tegen te gaan met bewezen effectieve methoden.

[1:09:23] En juist deze week biedt daarom een goed moment om die methode actief onder de aandacht te brengen.

[1:09:28] Daarbij moet ook expliciet worden stilgestaan bij online pesten.

[1:09:31] Dat tussen jongeren onderling immers niet meer ophoudt na schooltijd.

[1:09:35] Welke rol ziet de staatssecretaris voor ouders, scholen en sociale platforms bij het tegengaan van online pesten?

[1:09:41] Hoe wordt voorkomen dat online pesten onder de radar blijft terwijl de impact op leerlingen groot kan zijn?

[1:09:47] En welke effectieve methoden zijn er specifiek voor online pesten?

[1:09:50] En hoe worden scholen gestimuleerd die in te zetten?

[1:09:52] Dank u wel, voorzitter.

[1:09:57] U heeft een interrupt?

[1:09:58] Dan mag u met uw betoog beginnen, meneer Ergen.

[1:10:01] Ik zal nu durven, voorzitter.

[1:10:04] Voorzitter, als afkomst nog steeds een betere voorspeller is van onderwijskansen dan talent, dan kunnen we zeker zijn van één ding.

[1:10:11] Er zit flink wat zand in de emancipatiemotor.

[1:10:14] En zolang dat zand erin zit, moeten we stoppen met het vieren van inspanningen en beginnen met het beoordelen van resultaten.

[1:10:21] Want kansengelijkheid moet je niet meten aan de hoeveelheid beleid, maar kansengelijkheid meet je aan de uitkomst voor het kind.

[1:10:30] Worden de verschillen kleiner? Wordt talent belangrijker dan bijvoorbeeld afkomst?

[1:10:35] En voorzitter, voor het denken is dat de enige toets die uiteindelijk telt.

[1:10:39] En in dat licht wil ik graag vandaag stilstaan bij schoolontbijten, meertaligheid in het onderwijs over een grab- en go-kast.

[1:10:45] En tot slot een vraag over de bezuinigingen van het vorige kabinet Schoof.

[1:10:51] De brief van de staatssecretaris roept bij mij een simpele vraag op.

[1:10:55] Want als het gaat om schoolontbijt, dan zien we dat steeds meer scholen meedoen.

[1:11:00] Steeds meer leerlingen maken daar gebruik van.

[1:11:02] Met andere woorden, de behoefte is groot.

[1:11:04] En wat lezen we vervolgens in die brief?

[1:11:06] Dat de zomer- en winterpakketten worden geschrapt vanwege de populariteit van de schoolontbijten.

[1:11:13] En voorzitter, dat is niet alleen logisch, maar als steeds meer kinderen afhankelijk zijn, waarom halen we dan juist een deel van die hulp weg?

[1:11:22] Een kind in augustus heeft namelijk net zoveel honger als in mei, want honger gaat niet op vakantie.

[1:11:31] Voorzitter, als het gaat om meertaligheid in het onderwijs, komt Nederland van ver.

[1:11:35] En we zagen eigenlijk net met het interruptiedebat met de heer Boomsma dat eigenlijk meertaligheid heel lang in Nederland geproblematiseerd is.

[1:11:44] Als een kind van huis uit Turkse, Berbers of Arabisch spreekt, dan hebben we het heel vaak over achterstanden, risico's en zorgen.

[1:11:52] Maar als we het omdraaien, dan zien we eigenlijk in de samenleving juist meertaligheid heel vaak als een kans.

[1:11:58] Als iemand op zijn cv meerdere talen heeft staan, dan zeggen we heel vaak dat iemand zich onderscheidt.

[1:12:05] Dan is het opeens een talent dat je meerdere talen spreekt.

[1:12:09] En voorzitter, eigenlijk zegt dat politieke debat die we in de afgelopen jaren ook veel hebben gevoerd,

[1:12:16] veel over de partijen die meertaligheid als een probleem zien.

[1:12:22] Want het is eigenlijk een vorm van tekortdenken.

[1:12:24] Omdat je verwacht dat kinderen die thuis een specifieke bepaalde taal spreken, als ze naar school komen, bij de ingang een bepaalde taal of aan de kapstok opvangen of bij de schoolhekken achterlaten.

[1:12:36] En dat is natuurlijk niet zo.

[1:12:38] En je zou juist om beter Nederlands, om kinderen meer Nederlands te laten spreken, zou je juist actiever iets moeten doen met meertaligheid.

[1:12:46] In plaats van dat we dat wegpoetsen en het heel snel een soort van identiteitsdiscussie in een symboolpolitiek discussie trekken.

[1:12:52] waarbij de vraag wordt gesteld, ja maar Nederland moet toch de norm zijn.

[1:12:55] Tuurlijk is Nederland de norm.

[1:12:57] We willen juist dat kinderen beter Nederlands leren.

[1:13:00] En daarom moet je alle hulpmiddelen aangrijpen.

[1:13:02] En zelfs als een hulpmiddel een taal is die bijvoorbeeld niet op school per se wordt, daar iets meer wordt gedaan.

[1:13:11] En ik zou graag aan de staatssecretaris meer willen horen daarover.

[1:13:14] Hoe de staatssecretaris daar nou naar kijkt.

[1:13:17] Het zien van meertaligheid als hulpmiddel.

[1:13:20] En in de brief wordt heel concreet aangegeven dat heel veel leerkrachten eigenlijk niet weten wat ze daarmee aan moeten.

[1:13:27] Ik lees ook vrij weinig terug wat de staatssecretaris daarmee gaat doen in de richting van leerkrachten.

[1:13:33] Voorzitter, ik heb hier een afbeelding bij me van een grab-and-go-kast.

[1:13:37] Dat is een kast, een grab-and-go-kast.

[1:13:40] Dat is een kast die staat op een school in Vlaardingen bij het college Vos.

[1:13:45] En voorzitter, in die kast staan artikelen zoals een deodorant, zoals shampoo.

[1:13:53] En inderdaad, zoals mevrouw Keizer dat zegt, als een kind daar behoefte aan heeft, als een kind meer bezig is met persoonlijke hygiëne dan wat er in de klas wordt verteld door de leerkracht,

[1:14:03] dan kan een leerling zonder formulieren, zonder vragen, zonder schaamte gebruik maken van deze kast.

[1:14:10] En voorzitter, dit is kansengelijkheid.

[1:14:13] Als je weet dat in heel veel van de wijken en op heel veel van de scholen kinderen de meest basale dingen in hun leven missen,

[1:14:21] dan moet je eerst daarmee aan de slag voordat je de kinderen talenten aanbrengt, voordat je de kinderen helpt.

[1:14:27] En ik zou graag aan de staatssecretaris willen vragen wat de staatssecretaris vindt van het initiatief.

[1:14:34] En of ze zich ervoor gaat inzetten om dit initiatief breder te verspreiden in Nederland.

[1:14:39] Voorzitter, ik heb nog 30 seconden en ik wil eigenlijk een vraag stellen over de bezuinigingen van kabinet Schoof.

[1:14:47] Want als je de brief leest van de staatssecretaris, de beleidsbrief die we ook volgende week gaan behandelen,

[1:14:52] dan ontstaat de indruk dat alle onderwijskansenbezuinigingen, kansengelijkheidsbezuinigingen, dat die allemaal zijn teruggedraaid.

[1:15:00] Maar als ik de tabellen naast elkaar leg, dan zie ik bijvoorbeeld bij een bezuiniging van kabinet Schoof ergens 84 miljoen euro staan.

[1:15:07] Bijvoorbeeld bij de onderwijsachterstandsmiddelen.

[1:15:09] En in de tabel die in de brief staat dat dat 60 miljoen wordt weggezet.

[1:15:13] Dus één hele concrete vraag.

[1:15:15] Kan de staatssecretaris in heldere taal klip en klaar aangeven dat letterlijk alle bezuinigingen als het gaat om kansengelijkheid die door kabinet schoven zijn aangekondigd of zijn ingevoerd.

[1:15:29] Dat die worden weggezet.

[1:15:31] Dank u wel voorzitter.

[1:15:34] Dank u wel.

[1:15:35] Dan geef ik het woord aan meneer Kirstenman.

[1:15:40] Voorzitter, waar je wiegok heeft gestaan, wat de achtergrond van je ouders is,

[1:15:45] of als je het thuis financieel goed hebt, zou je dit moeten uitmaken voor de kansen die je krijgt in je leven.

[1:15:51] En om iedereen zo goed mogelijk aan de start te krijgen, investeren we bijvoorbeeld in voorschoolse educatie, schoolmaaltijden.

[1:15:57] En ook tijdens de schoolperiode is er de brugfunctionaris, schoolomgeving, bibliotheek op school of de doorstroomtoets.

[1:16:04] Maar voorzitter, we kunnen nog zo hard proberen de kans voor iedereen zo gelijk mogelijk te maken.

[1:16:09] Uiteindelijk bepaalt de eigen inzet van elke leerling wat deze eruit haalt.

[1:16:14] En wat het doel is, zal voor iedereen anders zijn.

[1:16:17] En dat de ene een succesvol ondernemer wordt en de ander niet, komt niet omdat de onderwijskansen niet gelijk waren.

[1:16:23] Dat sommigen van ons Kamerlid zijn geworden en anderen niet, komt niet omdat de onderwijskansen niet gelijk waren.

[1:16:28] Uiteindelijk bepaalt in ieder van ons zelf wat er van het leven terechtkomt en hoe iemand met tegenslagen en uitdagingen omgaat.

[1:16:34] Meneer Kistman, u heeft een interruptie van mevrouw Moorman.

[1:16:39] Meneer voorzitter, hoe komt het dat er zo'n ontzettend sterke correlatie is tussen de sociaal-economische positie van je ouders en bijvoorbeeld je schooladvies en de verschillende niveaus die kinderen krijgen in het onderwijs? Hoe komt dat?

[1:16:54] Meneer Kistman.

[1:16:58] Als het gaat om schooladviezen, worden er soms adviezen gegeven door de leerkrachten op basis van bepaalde interpretaties.

[1:17:05] Dus soms wordt er onbewust naar bepaalde achtergronden meegenomen.

[1:17:08] Dus bijvoorbeeld heb je achtergrond voor je ouders, wat is de financiële situatie van je ouders.

[1:17:12] Daar worden bepaald sommige adviezen opgegeven, als mevrouw Moorman dat bedoelt.

[1:17:16] Het doorstuptoets is daar onder andere voor bedacht om dat soort onbewuste vooroordelen weg te nemen.

[1:17:22] Mevrouw Moorman.

[1:17:24] Voorzitter, precies. Maar is het dan inzet of zijn het de kansen die je hebt gekregen?

[1:17:30] Meneer Kisteman.

[1:17:33] Uiteindelijk bepaal je als leerling zelf, en ik denk in het basisonderwijs iets meer dan in het voortzetonderwijs,

[1:17:38] wat je doet met de kansen die je krijgt.

[1:17:40] En dat betekent niet dat als jij thuis een minder goede financiële situatie hebt,

[1:17:45] of je komt van het platteland, dat jij dan minder kans hebt op een bepaalde toekomst

[1:17:49] dan iemand die uit de stad komt en wel hele rijke ouders heeft.

[1:17:54] Mevrouw Moermans.

[1:17:55] Maar voorzitter, als je de kansen niet krijgt, omdat er bijvoorbeeld geen leraren zijn op jouw school,

[1:18:00] Of omdat er een bepaalde opleiding niet wordt aangeboden.

[1:18:02] Of omdat je ouders het geld niet hebben om een bepaalde opleiding te betalen.

[1:18:06] Heb je dan niet genoeg ingezet?

[1:18:08] Of heb je de kans dan niet gekregen?

[1:18:11] Meneer Kisteman.

[1:18:12] Ja voorzitter, volgens mij is ons, een groot deel van ons onderwijs wordt gewoon bekostigd door de overheid.

[1:18:16] En hebben we daar allemaal dezelfde gelijke kansen.

[1:18:18] En het kan zijn dat er bepaalde regio's, bijvoorbeeld in het Noordoost van Nederland,

[1:18:22] bepaalde VMBO-opleidingen of MBO-opleidingen niet worden aangeboden.

[1:18:26] En dan maakt dat misschien bepaalde keuzes die leerlingen doen, wat ze willen doen, maar misschien anders.

[1:18:30] Maar dat betekent niet dat je daardoor als leerling niet verantwoordelijk bent en zelf daar keuzes in maakt.

[1:18:38] Mevrouw Moorman.

[1:18:40] Oké, ik ga het heel simpel proberen te maken.

[1:18:42] Wat vindt de VVD ervan dat een VWO-opleiding duurder is dan een VMBO-opleiding?

[1:18:49] Meneer Kisteman.

[1:18:51] Er zijn daar bepaalde keuzes in gemaakt en sommige opleidingen kosten gewoon meer geld.

[1:18:56] En tussen de VMBO-opleidingen zitten ook meer verschillen in kosten van opleiding en hoe duur een opleiding is.

[1:19:02] En sommige opleidingen zijn te duur om georganiseerd te kunnen worden.

[1:19:05] Denk daar bijvoorbeeld meer in de technische opleidingen.

[1:19:07] En daar maken sommige scholen keuze in om bijvoorbeeld opleidingen niet meer aan te bieden.

[1:19:11] Nou daar zouden we bijvoorbeeld in samenwerking met bedrijfsleven daar kunnen zoeken.

[1:19:14] Hoe kunnen we zorgen dat dat soort opleidingen wel aangeboden worden?

[1:19:18] Mevrouw Beckerman.

[1:19:20] Ja, ik weet niet hoe we hierdoor kunnen dringen.

[1:19:22] Maar laat ik hem ook proberen heel concreet te maken.

[1:19:26] Aanvullend onderwijs is heel erg duur.

[1:19:29] Ik hoor van leraren die zeggen, we hebben kinderen met wat rijkere ouders, die doen dat.

[1:19:35] En die kinderen zijn in de klas, veel te grote klas, nog wat drukker.

[1:19:40] Want die moeten eigenlijk veel te veel uren maken.

[1:19:42] De kinderen die niet die kans hebben, hebben daar ook weer last van.

[1:19:47] Hebben ze dan niet genoeg kansen gepakt?

[1:19:49] Of zijn ze niet succesvol genoeg?

[1:19:52] Waar zit dat dan in bij de VVD?

[1:19:54] Of is dat toch misschien wel een verschil in inkomen van de ouders?

[1:20:00] Meneer Kirstenman.

[1:20:02] Dat mevrouw, uw microfoon staat er aan.

[1:20:05] Dat mevrouw Beckerman mij net durft te betichten van het toontje van de VVD.

[1:20:10] Dat mevrouw Beckerman begint, hoe kan ik tot de VVD doordringen dat jullie gelijk hebben en wij ongelijk.

[1:20:16] Dat is toch echt een bizar toontje.

[1:20:18] En dat mevrouw Beckerman mij dat net verwijt bij mijn interruptie aan het begin, doet ze nu precies hetzelfde.

[1:20:23] Dus laten we aan elkaar niet gaan, hoe zeg je dat, verwijten van bepaalde toontjes.

[1:20:28] Dan die vraag over de vraag van mevrouw Bekerman.

[1:20:33] Kijk, als het dan gaat over leerlingen die meer uitdaging nodig hebben of leerlingen die meer begeleiding nodig hebben,

[1:20:39] dat zijn bepaalde discussies die we voeren met het past onderwijs.

[1:20:43] Als kinderen drukker zijn in de klas en daardoor meer vragen van leraren,

[1:20:48] dat zijn discussies die we voeren van oké, we gaan met het past onderwijs,

[1:20:50] hoe zorgen we dat we inclusief onderwijs waar we naartoe werken,

[1:20:52] dat dat soort kinderen ook gewoon mee kunnen komen en op bepaalde niveaus onderwijs kunnen krijgen.

[1:20:58] Als het gaat over bijvoorbeeld brede brugklas, waar een aantal partijen hier voorstandig van zijn, daarvan zeggen wij juist, dat zou je misschien anders moeten doen of niet moeten doen, want dat gaat juist ten koste van bepaalde kansen die leerlingen kunnen krijgen.

[1:21:10] Mevrouw Beckman, u bent door uw interrupties heen, dus ik wil meneer Kisman vragen, door te gaan met zijn betoog.

[1:21:18] Ja, voorzitter, en ik was toch maar bij mijn introductie.

[1:21:24] Even kijken, uiteindelijk bepaalt in ieder van onszelf wat er van het leven terechtkomt en hoe iemand met tegenslagen en uitdagingen omgaat.

[1:21:31] En uiteraard snap ik dat er ook mensen zijn met tegenslagen te maken hebben waar ze echt helemaal niets aan kunnen doen.

[1:21:38] Voorzitter, wat dus niet helpt is continu maar alle drempels uit de weg halen.

[1:21:42] Juist uitdagingen, stressmomenten of druk op jongere leeftijd leert je omgaan met deze situaties als je ouder bent.

[1:21:49] Maar soms lijkt wel alsof leerlingen geen tegenslag meer mogen ervaren.

[1:21:53] Dat we zoveel mogelijk moeten van mij dat iemand een vaalmoment meemaakt en even stress meemaken is al helemaal uit de boze.

[1:21:59] Een schoolperiode met zo min moge drempels tot je aan het werk gaat.

[1:22:04] Voorzitter, recent adviseerde de onderwijsraad om toetsen minder vaak mee te tellen voor het rapport,

[1:22:09] want dat zorgt onder andere voor een minder hoge toetsdruk.

[1:22:12] Wat mijn fractie betreft een totaal verkeerd signaal.

[1:22:15] Al jaren dalen de onderwijsresultaten, wordt de lat steeds lager gelegd

[1:22:19] en lijkt het klagen over moeilijke toetsen en examens beloond te worden.

[1:22:23] Het LAX, ze zitten op de tribune, melden zelfs nadat er 350.000 klachten waren binnengekomen,

[1:22:30] Eindexamens passen niet meer bij deze generatie.

[1:22:32] En ik vraag me soms wel af waar het dan met deze generatie naartoe moet.

[1:22:36] Mijn vraag aan de staatssecretaris is hoe ze tegen het advies van de onderwijsraad aankijkt over de functie van toetsen.

[1:22:44] Maar misschien nog wel belangrijker, wanneer gaan we de lat weer omhoog brengen?

[1:22:48] Moeten we de toetsen en examens niet wat moeilijker gaan maken?

[1:22:51] En hoe gaan we deze generatie weerbaarder maken dat als zij de schooltijd achter zich laten en klaar zijn om hun rol in de maatschappij te vervullen?

[1:22:58] Graag zou ik ook willen weten hoe het staat met het uitvoeren van mijn aangenomen motie van september 2025

[1:23:04] om te onderzoeken hoe het kan dat het aantal geslaagde gelijk blijft terwijl de onderwijsresultaten steeds slechter worden.

[1:23:10] Voorzitter, en ook ouders hebben hier een rol.

[1:23:13] Kinderen worden op de basisschool getraind om CITO-toetsen zo goed mogelijk te kunnen maken.

[1:23:17] Maar in principe is een toets een meting van het kunnen van een kind zonder een waardeoordeel.

[1:23:22] Maar voor ouders lijkt het wel belangrijk om op schoolplein te kunnen vertellen dat een kind naar het VWO gaat dan naar het VMBO.

[1:23:28] Hoe kijkt de staatssecretaris hiernaar en wat kan zij hier aan doen?

[1:23:31] En wat gaat de staatssecretaris doen met al die trainingsbureaus en ouders die juist voor extra druk zorgen?

[1:23:37] Meneer Kirstenman, u heeft een interruptie van mevrouw Hordekij.

[1:23:42] Dank voorzitter. Ik wilde het hebben over die toetsdruk.

[1:23:45] Scholieren geven aan, we hebben 102 toetsen per jaar.

[1:23:48] Dat groeit gewoon en stijgt de pan uit.

[1:23:51] Dat wordt steeds meer en meer.

[1:23:52] Is er wat VVD betreft een expliciet doel van het onderwijs om kinderen op 12-jarige leeftijd een hele heftige toets, namelijk de doorstroomtoets, op te leggen om te leren omgaan met druk?

[1:24:04] Meneer Kisserman.

[1:24:06] De doorstroomtoets heeft als doel een onafhankelijk advies te geven voor het vervolgonderwijs wat je kan gaan doen.

[1:24:13] En dat staat volledig los van een nieuw drukmoment toevoegen.

[1:24:17] Dat vervolgens ouders een enorme druk opleggen bij hun kind.

[1:24:22] En niet akkoord gaan met een advies wat uit een school of een doorstroomtoets komt.

[1:24:26] Dat is een heel ander verhaal.

[1:24:29] Mevrouw Roderke.

[1:24:30] Maar ik denk dat het te makkelijk is om dit dan bij ouders neer te leggen.

[1:24:34] Het heeft natuurlijk ook alles te maken met de manier waarbij wij het systeem hebben ingericht.

[1:24:37] Namelijk dat die toets op 12-jarige leeftijd wel degelijk levensbepalend is voor kinderen.

[1:24:41] En dus ook zo wordt ervaren.

[1:24:42] Want die bepaalt namelijk welke zeven hoekjes jij daarna wordt ingezet.

[1:24:46] En de vraag is dus nogmaals, is het dan het doel van de VVD om zulke toetsen bij kinderen op te leggen en waarom?

[1:24:53] Meneer Kisteman.

[1:24:55] Voorzitter, de toetsen leggen geen druk op.

[1:24:58] Dat zijn de ouders die dit druk op leggen.

[1:25:01] En we hebben allebei jonge kinderen en mijne zijn iets ouder, dus die maken al iets meer toetsen dan die van mevrouw Rodekerk.

[1:25:07] Maar het is gewoon als ouder hoe je daarmee omgaat.

[1:25:09] En mijn kinderen hebben we twee weken geleden CITO-toetsen gehad.

[1:25:11] En met alle respect, maar het boeit me nog echt niet of ze die dan heel goed maken of niet.

[1:25:15] Ik hoop dat ze gewoon vooral veel plezier op school hebben en wat leren.

[1:25:17] En als er straks over een paar jaar een VMBO-advies uit gaat komen of een VWO-advies, het zij zo.

[1:25:23] En ik wens ze heel veel succes.

[1:25:24] En ik hoop vooral dat ze een leuke tijd hebben op school en daar de kansen pakken die zij willen pakken.

[1:25:28] En uiteindelijk is het aan hun wat zij ermee gaan doen.

[1:25:31] En het maakt mij als ouder echt helemaal niks uit.

[1:25:36] Mevrouw Goedek, ja.

[1:25:37] Nou ja, helemaal mooi.

[1:25:38] En ik zou willen dat elke ouder op die manier erin stond.

[1:25:41] Het probleem is alleen dat dat natuurlijk maatschappelijk niet zo werkt.

[1:25:44] Omdat die toets wel degelijk ervoor zorgt dat je een keuze moet maken voor een school op een hele jonge leeftijd.

[1:25:49] Wat voor kinderen inderdaad levensbepalend is.

[1:25:52] Omdat zij dat zo ervaren.

[1:25:53] Dus de vraag is vooral, kunnen we niet naar ook het advies van de onderwijsraad ernaartoe dat een toets niet altijd voor een cijfer is.

[1:26:00] En dat we ook eens met elkaar nadenken over, is dat nou nodig en vergroot dat nou daadwerkelijk de kwaliteit van ons onderwijs.

[1:26:08] Meneer Kisteman.

[1:26:09] Ja, maar dan komen we weer bij die discussie.

[1:26:11] Wat doen we daarmee?

[1:26:13] Dus als we nou een zes halen dan wel heel goed en een acht halen nog beter en een vier niet goed.

[1:26:19] Het ligt er ook aan.

[1:26:19] Hoe ga je daar mee om als leerling?

[1:26:21] En hoe ga je daar mee om als ouders?

[1:26:23] En geloof mij maar, in mijn tijd zat ik eerder aan de kant van de viertjes dan aan de kant van de achten.

[1:26:27] Maar dat maak je niet minder of dat maak je niet anders.

[1:26:29] En dat maakt de druk niet groter.

[1:26:30] Het is ook hoe je daar mee om gaat.

[1:26:32] Wat geeft je ouders je vervolgens mee?

[1:26:34] En laten wij daar vooral als politiek, en dan ga ik zo meteen in mijn volgende stukje ook nog op door.

[1:26:39] Hoe gaan wij ermee om? Laten we het mbo waarderen, laten we het vmbo waarderen, het praktijkonderwijs waarderen.

[1:26:43] En laat zijn beste ouders houden alsjeblieft mee op dat je kind naar het hbo of het universiteit moet, want dat voegt echt helemaal niks toe.

[1:26:52] Ik ga die verder met u betogen.

[1:26:56] Die vraag over de trainingsbureau zat ik gesteld, volgens mij, hè, voorzitter.

[1:26:59] Dan over de MAVO, voorzitter.

[1:27:02] In 1999 ging de MAVO op in het vmbo als theoretische leerweg.

[1:27:06] Echte gebruiken steeds meer scholen willen na MAVO, omdat je daarmee een betere leerling kan trekken dan op het vmbo.

[1:27:13] En als we echt werkende in de praktijk belangrijk vinden, wat ik net al zei, dat het niet uit moet maken als je naar het MBO gaat,

[1:27:18] is het toch raar dat scholen elkaar beconcurreren door weer een MAVO-opleiding te starten.

[1:27:23] Of het zo te noemen. Het is gewoon gelijk aan het VMBO-TL.

[1:27:26] En hoe kijkt de staatssecretaris ernaar dat scholen niet langer de naam MAVO gebruiken, maar dat dit gewoon weer over VMBO-TL wordt?

[1:27:33] En als er hier geen voorstander van is, wat gaat zij doen aan deze oneerlijke concurrentie tussen scholen?

[1:27:38] Ik was afgelopen vrijdag bij een school in Eindhoven en die ondervond gewoon aan de lijve dat zij geen MAVO-opleidingen hadden en een andere school in de buurt wel.

[1:27:46] Zij kregen daardoor gewoon minder leerlingen.

[1:27:48] Graag daar een reactie op van de voorzitter.

[1:27:50] Even hoeveel tijd heb ik nog, voorzitter?

[1:27:54] Eén minuut nog?

[1:27:55] Eén minuut.

[1:27:56] Ik heb nog wat vragen over de maatschappelijke dienst.

[1:27:58] Maar eigenlijk had een collega Boomsma die ook al gevraagd.

[1:28:01] Dus ik ga het even kort houden.

[1:28:02] Programmaplan 2026-2030 is gepresenteerd en daarin staat dat er meer ingezet moet worden op kwaliteit.

[1:28:08] Mijn vraag is vooral hoe de staatssecretaris ervoor gaat zorgen dat alle projecten hieraan gaan voldoen.

[1:28:12] En hoe gaat zij borgen dat er geen wildgroei ontstaat aan projecten?

[1:28:17] En dat de regio's beter met elkaar gesamenwerkt, dat er een landendekend aanbod blijft.

[1:28:21] Voorzitter, daar wou ik het bij laten.

[1:28:24] Dank u wel. Dan geef ik mevrouw Keijzer het woord van haar betoog.

[1:28:31] Hoe lang heb ik, voorzitter? Vijf minuten.

[1:28:34] Uw Veef.

[1:28:35] Goed, voorzitter.

[1:28:37] Vandaag ook tijdens het debat over onderwijskansen gaat het heel vaak over kwetsbare leerlingen, achterstanden, stapeling van problemen, hoe je iedereen zo gelijk mogelijk krijgt.

[1:28:48] En dat klinkt verstandig.

[1:28:49] Maar wat je niet veel hoort in debatten over onderwijskansen is de groep die al jaren voortijdig school verlaat, minder diploma's haalt, slechter terecht komt namens de jongens.

[1:29:02] En laat ik daarom beginnen met iets wat vanzelfsprekend zou moeten zijn.

[1:29:06] Namelijk elke leerling verdient aandacht.

[1:29:09] Maar voorzitter, precies daar vringt het beleid dat wij vandaag bespreken.

[1:29:13] Want kansenongelijkheid bestrijd je niet door aan de ene kant te compenseren en ondertussen aan de andere kant weg te kijken.

[1:29:21] Wat we zien is dat het onderwijsbeleid al jaren sterk gericht is op wat ik maar noem feminine competenties.

[1:29:29] Praten over gevoelens, reflecteren, samenwerken, relationele vaardigheden.

[1:29:34] Allemaal belangrijk.

[1:29:36] Maar zijn intussen wel vergeten dat jongens gemiddeld anders leren, zich anders ontwikkelen en andere behoefte hebben.

[1:29:42] En dat is geen ideologie, dat is realiteit.

[1:29:44] Mannen en vrouwen zijn niet hetzelfde.

[1:29:47] Jongens zoeken vaker hun plekken in groepen, in competitie, in duidelijke structuren.

[1:29:51] Meisjes hechten gemiddeld meer, hechten gemiddeld meer aan één-op-één relaties.

[1:29:56] Mannen kiezen vaker technische beroepen, vrouwen voor relationele beroepen.

[1:30:00] Dat zijn geen waardeoordelen, dat zijn patronen die al decennia zichtbaar zijn.

[1:30:05] En toch doen we alsof die verschillen er niet te doen.

[1:30:07] Sterker nog, wat mij zorgebaart is dat het debat in Nederland steeds verder afdraait van dat concrete probleem.

[1:30:13] In plaats van te praten over onderpresteren, motivatie en schooluitval voor jongens, gaat het nu vooral over de zogenaamde mannosfeer.

[1:30:20] Eén Netflix-serie, één influencer en een leraren-survey lijkt voldoende om een hele generatie jongens onder een vergrootglas te leggen.

[1:30:29] En voorzitter, ik vind dat gevaarlijk.

[1:30:31] Want lage verwachtingen leiden tot onderpresteren en onderpresteren leidt tot uitval.

[1:30:36] En wie raken we dan het hardst? Jongens die moeite hebben met het schoolsysteem.

[1:30:39] Jongens die horen dat ze achterlopen en nu zijn ze ook al verdacht.

[1:30:44] In andere landen kijken ze nuchterer.

[1:30:46] Zo draait het debat in Duitsland over cijfers, prestaties en verschillen tussen groepen.

[1:30:51] En daar blijkt uit onderzoek dat jongens systematisch minder onderwijskansen hebben dan meisjes.

[1:30:56] Daarnaast zie je in een Engels onderzoek uit 2024 nog iets opvallends.

[1:31:01] De problematische opvattingen waar men nu zo van schrikt zijn niet gelijk verdeeld.

[1:31:06] Ze constateren zich in specifieke sociale en culturele milieus.

[1:31:10] Eigenlijk weten we dat al jaren, en was dat al gedocumenteerd, lang voordat iemand het woord mannosfeer gebruikte.

[1:31:17] Maar die kennis lijkt ineens verdwenen.

[1:31:19] Dus wie kansen gelijkheid serieus neemt, doet deze verdachtmakingen dus niet.

[1:31:25] Want lage verwachtingen werken door, wantrouwen werken door.

[1:31:28] En een onderwijsomgeving waarin jongens vooral worden benaderd als potentieel probleem, vergroot het onderbesteer dat we zeggen te willen bestrijden.

[1:31:37] Ironisch genoeg staat dit alles haak op wat de minister in 2016 schreef naar aanleiding van het rapport.

[1:31:42] Twee werelden, twee werkelijkheden.

[1:31:45] Daarin werd benadrukt hoe belangrijk het is dat jongeren het gevoel krijgen dat ze ertoe doen.

[1:31:51] Dat hun talenten worden gezien en dat het onderwijs een krachtige pedagogische omgeving biedt.

[1:31:56] Die woorden zijn nog steeds juist, maar ik zie ze onvoldoende terug in het beleid richting jongens.

[1:32:02] Daarom baseert het kabinet beleid rond de manosfeer vooral op percepties en niet op representatief gedragsonderzoek, uitgesplitst naar relevante achtergrondkenmerken.

[1:32:13] Is de minister bereid om eenzelfde onderzoek als in Duitsland te doen?

[1:32:19] Hoe voorkomt de staatssecretaris of de minister? Wat is het nou voorzitter? De staatssecretaris.

[1:32:25] Nou, doet er eigenlijk niet toe, want alle twee ben je bewindspersoon.

[1:32:31] Ik ben alle twee geweest, dus ik weet dat.

[1:32:33] Hoe voorkomt de staatssecretaris dat alle jongens over één kam worden geschoren en daarmee juist verder van het onderwijs vervreemde?

[1:32:41] Want, voorzitter, kansenongelijkheid bestrijd je niet door kinderen te wantrouwen.

[1:32:45] Bestrijd daardoor scherp te kijken, eerlijk te analyseren en beleid te maken dat recht doet aan de werkelijkheid.

[1:32:51] Niet aan het sentiment van het moment.

[1:32:54] En tot slot, voorzitter, de pleidooien ter linkerzijde voor de kijker leiden tot een gelijkmaakmachine waarin we wellicht allemaal gelijker uitkomen.

[1:33:06] Maar dat leidt wat mij betreft automatisch tot een lager gemiddeld niveau, los van het feit.

[1:33:13] En daar zag mijn persoonlijk feit op dat ik het buitengewoon aanmatigend vind, komend uit zo'n lager sociaal milieu.

[1:33:21] En voorzitter, met een beetje steun en met een beetje wilskracht kan je een eind komen.

[1:33:29] Dank u wel.

[1:33:32] Dank u wel, mevrouw Keijzer. Mooi binnen de tijd.

[1:33:35] Ik zal zelf ook nog een bijdrage doen.

[1:33:38] Dus ik doe de pet van voorzitter tijdelijk af.

[1:33:41] Die draag ik even over aan mevrouw Moorman.

[1:33:45] En ik zal het proberen zo kort mogelijk te doen, zodat we nog binnen de tijd zitten.

[1:33:51] Mevrouw Raaier, gaat u gang voor uw bijdrage.

[1:33:55] Ja, dank u wel, voorzitter.

[1:33:57] Voorzitter, de stukjes wat vandaag dus voorliggen is opnieuw een bekende reflex van deze regering.

[1:34:04] Als er achterstanden zijn, als er problemen zijn, als ouders de kost schieten, dan moet de belastingbetaler het oplossen.

[1:34:11] En daar zet de PVV toch wel grote vraagtekens bij.

[1:34:15] Neem de schoolmaaltijden.

[1:34:16] Inmiddels gaat er jaarlijks 135 miljoenen gratis maaltijden op school.

[1:34:22] Natuurlijk zijn er gezinnen die het moeilijk hebben en ondersteuning nodig hebben.

[1:34:26] Maar wat de PVV betreft moet de overheid niet steeds verder opschuiven in de taken die in de eerste plaats bij de ouders horen.

[1:34:33] Dus de winterpakketten en zomerpakketten afschaffen is wat ons betreft al een goede richting.

[1:34:40] Voorzitter, een boterham in een school geven is ook wel het minimale dat van ouders verwacht mag worden.

[1:34:45] En te vaak zien we dat het debat alleen nog gaat over geldgebrek, terwijl het soms ook gaat over prioriteiten stellen.

[1:34:53] Waarom moeten belastingbetalers steeds opdraaien voor keuzes die ouders zelf maken?

[1:34:59] En dan de plannen om de leerplicht te verlagen van vijf naar vier jaar.

[1:35:04] Terwijl er nu ruim 70.000 kinderen thuis zitten, vaak met zware problematiek,

[1:35:11] wilt u de leerplicht verlagen naar vier jaar.

[1:35:14] U hoort het goed, kleuters van vier jaar verplicht naar schooljagen,

[1:35:19] terwijl de leerplichtambtenaren het nu al niet aankunnen.

[1:35:23] De PVV vraagt zich serieus af of men in Den Haag nog wel weet hoe een normale jeugd eruit ziet.

[1:35:29] Een kind van vier jaar hoopt vooral kind te zijn.

[1:35:31] We zien nu al steeds meer druk op jonge kinderen.

[1:35:35] Wat wordt de volgende stap? Drie jaar, twee jaar?

[1:35:38] Maar mijn vraag aan de staatssecretaris is, waar ligt de grens?

[1:35:42] En voordat we opnieuw fundamentele wijzigingen doorvoeren, wil de PVV eerst zien welk probleem ook daadwerkelijk hiermee wordt opgelost.

[1:35:50] Want een kind dat een jaar eerder leerplichting wordt, lost geen opvoedingsproblemen op en ook geen leesproblemen.

[1:35:57] Voorzitter, ook lezen we veel meer taligheid en taalachterstanden.

[1:36:02] Natuurlijk moeten kinderen goed Nederlands leren.

[1:36:04] Sterker nog, dat is de sleutel tot succes in onze samenleving.

[1:36:09] Maar laten we eerlijk zijn over de oorzaak van veel taalachterstanden.

[1:36:13] Wanneer ouders ervoor kiezen thuis geen Nederlands te spreken,

[1:36:17] terwijl ze weten dat de kinderen daardoor met een achterstand aan de basisschool beginnen,

[1:36:21] dan ligt de verantwoordelijkheid niet bij de docent, niet bij de school en zeker niet bij de belastingbetaler.

[1:36:28] Deze verantwoordelijkheid ligt dus bij die ouders.

[1:36:31] En de taak van een leraar is lesgeven en de taak van ouders is zijn kinderen zo goed mogelijk voorbereiden op deelname aan de Nederlandse samenleving.

[1:36:41] Wie ervoor kiest die verantwoordelijkheid niet te nemen, kan niet verwachten dat de samenleving vervolgens alle gevolgen daarvan oplost.

[1:36:48] Voorzitter, en dan het verdurende verhaal over kansen en gelijkheid.

[1:36:52] Iedereen wil dat kinderen kansen krijgen, maar kansen krijgen is iets anders dan gelijke uitkomsten garanderen.

[1:36:58] In Nederland bestaat leerplicht. Onderwijs is toegankelijk, schoolboeken worden verstrekt en kinderen kunnen leren.

[1:37:05] En dat is al vaker door andere kleren ook al benoemd.

[1:37:09] Dus op het enige moment draait het ook om inzet, discipline, opvoeding en eigen verantwoordelijkheid.

[1:37:16] En de PVV is hetzelfde beleid steeds wat ingericht, alsof elk verschil in uitkomst automatisch het gevolg is van een maatschappelijk probleem dat door de overheid moet worden opgelost.

[1:37:26] En tot slot, en daar rond ik ook gelijk mee af, de maatschappelijke diensttijd.

[1:37:32] De PVV heeft niets tegen jongeren die zich inzetten voor de samenleving, een tegendeel.

[1:37:37] Maar waarom moet daar weer 130 miljoen belastinggeld per jaar voor worden uitgetrokken?

[1:37:42] Vrijwilligerswerk bestond al voordat MDT werd bedacht.

[1:37:45] Wij willen weten hoeveel van dit geld daadwerkelijk terecht komt bij jongeren en hoeveel verdwijnt in projectorganisaties, coördinatoren, rapportages en managementslagen.

[1:37:55] De samenleving heeft behoefte aan jongeren die verantwoordelijkheid nemen en niet aan een nieuwe subsidieindustrie.

[1:38:02] Dank u wel.

[1:38:04] Dank u wel mevrouw Rijer.

[1:38:06] En dan geef ik het voorzitterschap weer aan u over.

[1:38:10] En dan ga ik ervan uit dat we even kort schorsen.

[1:38:13] Ja, u danken tot u het voorzitterschap heeft overgenomen.

[1:38:17] Het is nu tien over half.

[1:38:21] Ik schors de vergadering tot kwart over twaalf.

[1:38:25] En dan beginnen we daarna aan de eerste termijn van de staatssecretaris.

[1:38:30] Mevrouw Keijzer.

[1:38:31] Ja, voorzitter. Net als mevrouw Beckerman, zei ik af en toe naar buiten en weer naar binnen in verband met andere debatten.

[1:38:37] Prima. Meneer Ergen.

[1:38:39] Voorzitter, dezelfde geldt ook voor mij. Ik moet door naar andere debatten en andere afspraken.

[1:38:42] Dus ik zal de eerste termijn van de staatssecretaris later teruglezen.

[1:38:47] Prima.

[2:16:06] Goedemiddag allemaal. Ik heropen de vergadering.

[2:16:10] En dat is de eerste termijn van de staatssecretaris.

[2:16:15] Ik stel voor haar eerst haar verhaal te laten doen.

[2:16:21] Volgens mij werd u een blokjes.

[2:16:24] Dat denk ik wel.

[2:16:25] Ja, eerst de blokjes te laten doen.

[2:16:27] En na de blokjes geef ik u de gelegenheid om vragen te stellen.

[2:16:33] Dus het eind van zo'n blokje.

[2:16:35] Dus staatssecretaris, aan uw woord.

[2:16:38] Ja voorzitter, ik zal even korte inleidingen geven en dan heb ik zes blokjes. Ik zal aan het eind van mijn inleiding even aangeven welke dat zijn.

[2:16:46] Voorzitter, ieder mens wil vooruitkomen in zijn leven en onderwijs is daarbij een belangrijke aandrijver.

[2:16:54] En de kern van onderwijskansen zijn dan ook het onderwijs zelf.

[2:16:58] Zorgen voor een hoge kwaliteit van onderwijs.

[2:17:01] Zorgen dat kinderen kunnen leren lezen, schrijven, rekenen, digitale vaardigheden, burgerschap en al die andere vakken die belangrijk zijn en die aansluiten op de talenten van mensen.

[2:17:11] En die kwaliteit moet omhoog en we willen graag dat ieder talent ook benut kan worden.

[2:17:17] Maar inderdaad alleen maar onderwijs bieden.

[2:17:20] Ik denk dat er in uw kamer een mooi ideologisch debat was, maar alleen puur voor de klas staan en onderwijs bieden is niet genoeg om voor alle kinderen om die onderwijskansen ook optimaal te kunnen benutten.

[2:17:31] En daarom investeert dit kabinet in onderwijskansen.

[2:17:35] Allereerst natuurlijk gewoon met de basis van het onderwijs.

[2:17:38] Hoge kwaliteit van onderwijs waarbij de basisvaardigheden naar een hoger niveau komen.

[2:17:44] Dat is het grote bedrag aan de lump sum.

[2:17:46] Sommigen weten dat misschien uit hun hoofd, maar dat gaat om tientallen miljarden euro's.

[2:17:50] Daarnaast investeren we 521 miljoen structureel om die basisvaardigheden van nog hogere kwaliteit te kunnen voorzien.

[2:17:57] We investeren 60 miljoen extra in de voor- en vroegschoolse educatie.

[2:18:01] Er gaat 121 miljoen euro structureel naar school en omgeving.

[2:18:06] Met daarin bijvoorbeeld schoolmaaltijden, de brugfunctionaris en alle andere school- en omgevingsprojecten

[2:18:13] die zorgen dat kinderen in aanraking komen met talentbiedende activiteiten.

[2:18:20] We investeren in de Brede Brugklas, 58 miljoen.

[2:18:23] In MDT, daar heb ik ook nog een aantal vragen over gekregen.

[2:18:26] En daarnaast ook ruim 300 miljoen euro structureel om leraren te helpen om hun werk nog beter te kunnen doen.

[2:18:33] Kortom, eigenlijk onderwijskansen is een heel onderwijsdebat.

[2:18:36] En dat bleek ook wel een beetje uit de inbreng in de eerste termijn van de verschillende leden.

[2:18:42] Ik heb veel vragen gekregen en ik heb ze onderverdeeld in de volgende thema's.

[2:18:46] Als eerste taal en taalachterstanden en vroeg- en voorschoolse educatie.

[2:18:50] Als tweede toetsen en selectie, als derde school en omgeving, als vierde ouder bijdragen, als vijfde maatschappelijke diensttijd en als zesde, heb ik maar even genoemd, nog meer kansen, oftewel alle overige vragen.

[2:19:08] Beginnen we met de vragen over taal en taalachterstanden.

[2:19:13] Ik ga redelijk kriskras door de vragenstellers heen.

[2:19:18] Dus ik probeer wel iedereen even te benoemen.

[2:19:20] Dan komt het over wie wanneer zijn vraag aan de orde is.

[2:19:25] Meneer Boomsma vroeg of voorlezen niet belangrijk is.

[2:19:29] Ja, meneer Boomsma, we weten zowel uit wetenschappelijke onderzoek als uit gewoon ook heel veel empirisch onderzoek.

[2:19:35] dat voorlezen ontzettend belangrijk is voor de ontwikkeling van taal, kennis en woordenschat.

[2:19:40] En we weten dat in gezinnen waar veel wordt voorgelezen, dat kinderen daar ook snellere taalontwikkeling hebben.

[2:19:46] We weten dat in gezinnen waar veel boeken zijn en kinderen ook in aanraking komen met boeken, dat taalontwikkeling sneller gaat.

[2:19:53] En voorlezen is ook onderdeel van nieuwe kerndoelen in het Nederlands.

[2:19:58] En bovendien is voorlezen ook gewoon heel erg leuk.

[2:20:02] Er kan al veel, eigenlijk kan iedereen voorlezen.

[2:20:05] Namelijk de bibliotheken in Nederland hebben allemaal de gelegenheid om voor kinderen lid te kunnen zijn.

[2:20:12] We hebben een programma Boekstart dat kinderen vanaf nul jaar helpt om in de aanraking te komen met boeken.

[2:20:20] Tenminste hun ouders voor de kinderen vanaf nul jaar.

[2:20:22] Dus daar gebeurt al heel veel.

[2:20:25] En mevrouw Rodekerk vroeg kunnen we taal- en leesstimulering dan vanaf nul jaar opnemen in een soort doorgaande lijn in wetgeving.

[2:20:34] En dan wordt het wat ingewikkeld.

[2:20:36] Want ik denk dat we als ministerie veel doen om inderdaad lezen en voorlezen onderdeel te maken van die tijd voordat een kind officieel naar school gaat.

[2:20:44] Maar ik weet niet of het passend is, of nou ik weet eigenlijk wel dat ik het niet passend vind om via onderwijswetgeving taken op te gaan leggen aan alles wat er voor dat vierde jaar gebeurt.

[2:20:55] Tegelijkertijd stimuleren we het wel.

[2:20:56] Ik noemde al Boekstart dat door OCW wordt gefinancierd.

[2:21:00] En ik zal straks ook nog wat meer zeggen over de voorschoolse educatie, waar kinderen vanaf 2, 2,5 jaar ook in aanraking komen met taal en lezen.

[2:21:09] En ik heb daar ook in een aantal werkbezoeken heel interessante samenwerkingen ook tussen voorschoolse educatie en basisscholen gezien, waarin taal ook een hoofdrol speelt.

[2:21:19] Mevrouw Moorman zei, of tenminste geparafraseerd dat zich zorgen maakt over de resultaten uit ILS onderzoek, een internationaal onderzoek naar de leesvaardigheid.

[2:21:31] Of in ieder geval de taalvaardigheid van vijfjarigen.

[2:21:34] En ook mevrouw Rodekerk verwees daarnaar.

[2:21:37] Ik heb dat ook gelezen.

[2:21:39] En zoals u allebei zei, of misschien iedereen al zei, jong geleerd is oud gedaan.

[2:21:43] Dus als je op je vijfde al goed in de taalontwikkeling zit, helpt dat met alle onderwijskansen die je daarna nog krijgt.

[2:21:52] Ik heb dat rapport gelezen.

[2:21:54] Dan moet ik dan natuurlijk even kijken hoe schrijven we dat op, wat we ervan vinden.

[2:21:57] En dat zijn we nu aan het doen.

[2:21:59] En voor het zomerreces stuur ik een brief naar de Kamer, sowieso zoals ik die al had aangekondigd, over de aanpak van de basisvaardigheden en hoe de kerndoelen in de praktijk moeten gaan landen.

[2:22:11] En daarin ga ik ook in op het rapport over IELS.

[2:22:17] Meneer Boomsma vroeg wel, hoe zit het nou met meertaligheid?

[2:22:21] Want is dat wel bewezen effectief?

[2:22:24] En hij verweest daarnaar een rapport van de Onderwijsraad.

[2:22:27] We weten dus inderdaad uit wetenschappelijk onderzoek dat als je meerdere talen meekrijgt op jonge leeftijd,

[2:22:33] dat je dat ook enorm stimuleert in het leren van andere talen, zoals bijvoorbeeld het Nederlands.

[2:22:40] Er ontstond een beetje een debat in de Kamer over hoe dat nou wel en niet moet.

[2:22:48] De taal op school moet gewoon Nederlands zijn, dat staat buiten kijf.

[2:22:51] Ook omdat taal zo ontzettend belangrijk is om mee te doen in de Nederlandse maatschappij.

[2:22:56] Elkaar begrijpen, onderwijskunde begrijpen, jezelf nieuwe dingen aanleren, omgaan met bijvoorbeeld nieuwsbronnen.

[2:23:03] Dat gaat allemaal in het Nederlands.

[2:23:07] We weten wel dat meertaligheid kan helpen, maar hoe docenten daarmee om moeten gaan, dat hangt nogal vanaf welke talen het dan over gaat.

[2:23:16] Dus ik denk dat we vooral moeten richten op dat docenten in alle vakken overigens, niet alleen in het Nederlands,

[2:23:23] Maar bezig zijn met het stimuleren van het taalbegrip, de taalvaardigheid van de Nederlandse taal.

[2:23:32] Mevrouw Armoed vroeg naar de aanbevelingen van inspectie over de aansluiting van voorschoolse educatie op het basisonderwijs.

[2:23:41] En ik zei al, ik ben bij een aantal plekken geweest waar ze dat heel mooi samen doen.

[2:23:45] Waar de basisschool en de voorschoolse educatie samenwerken om te zorgen dat het een heel normale overgang is van de voorschool tot de basisschool.

[2:23:58] En wat de inspectie daarover zei is dat er duidelijkheid moest zijn over de definitie van de doelgroepen.

[2:24:04] Gemeenten mogen nu zelf eigenlijk bepalen welke doelgroep er in aanmerking zou komen voor voorschoolse educatie.

[2:24:12] En we zijn nu bezig met een wetswijziging die verduidelijkt hoe die doelgroep er dan uit zou moeten zien.

[2:24:18] Dus wanneer komt een kind in aanmerking voor de voorschoolse educatie?

[2:24:25] En dat nemen we mee in de wetswijziging.

[2:24:28] Waar die loopt nu en wordt in 2029 van kracht.

[2:24:35] Maar uiteindelijk kunnen we heel veel dingen vastleggen in wetten.

[2:24:37] Maar het gaat natuurlijk ook vooral over de overdracht tussen de pedagogisch medewerkers en de docenten op de voorschool en de docenten op de basisschool.

[2:24:46] En we zien dat die warme overdracht eigenlijk in drie kwart van de basisscholen ook goed verloopt.

[2:24:52] Maar we gaan wel aan de slag om te kijken of dat nog beter kan.

[2:24:57] Ook omdat een deel van de kinderen die in aanmerking zouden komen voor vroeg- en voorschoolse educatie daar toch niet terecht komt.

[2:25:05] We weten dat gemiddeld tussen de 75 en 80 procent van de doelgroep kinderen wel bij vroeg- en voorschoolse educatie komt, maar dat betekent dus 20 tot 25 procent niet.

[2:25:16] En dat vind ik eigenlijk een te grote groep, zeker als je kijkt naar sommige gemeentes waar echt een te klein deel van die doelgroep ook echt terechtkomt op de voorschoolse educatie.

[2:25:25] Gemeenten zijn daarvoor verantwoordelijk, doen dat vaak in samenwerking met de consultatiebureaus, die die kinderen natuurlijk al heel jong zien.

[2:25:34] En ja, ik kan niet zeggen van dus één aanpak die heel erg goed werkt, want in de ene gemeente werkt het beter dan in de andere.

[2:25:42] Maar laten we er wel met elkaar zorgen dat de weg naar voorschoolse educatie, als die logisch is, dat die ook gevonden kan worden.

[2:25:49] En ik hoorde daar van mevrouw Moorman ook een warm pleidooi voor.

[2:25:53] Dus daar gaan we ook met de gemeenten naar kijken hoe dat beter kan.

[2:25:57] Nou, dat waren eigenlijk mijn vragen over taal en voorschoolse educatie.

[2:26:01] Dan zijn we op het einde van het eerste blok voor de mensen die later binnen zijn gekomen.

[2:26:07] De vragen stellen we pas naar het einde van een blok.

[2:26:11] Dus ik geef eerst meneer Boomsma het woord.

[2:26:15] Dank, dank aan de staatssecretaris.

[2:26:17] Over die talige diversiteit, maar begrijp ik nou goed dat de staatssecretaris inderdaad zegt van

[2:26:23] maar die meertaligheid didactiek, zoals dat wordt bepleit in zo'n onderzoek,

[2:26:26] dat gaan wij niet stimuleren op de schoon.

[2:26:32] Nou, ik heb daar nog geen officieel reactie op het onderwijsraadrapport geschreven.

[2:26:38] Dus die komt er nog.

[2:26:40] Maar ik vind het wel heel belangrijk dat docenten in ieder geval met de Nederlandse taal aan de slag kunnen.

[2:26:46] En dat ze daar ook voldoende methodes voor hebben.

[2:26:49] Uiteindelijk schrijven wij nooit precies voor hoe dat moet in de klas.

[2:26:52] Maar zijn docenten daar zelf voor aan de bak in samenwerking met hun collega's.

[2:26:57] Maar schrijven wij op wat we willen dat er met de taligheid gebeurt, of met de Nederlandse taal gebeurt, dat hebben we in de kerndoelen vastgelegd.

[2:27:05] Afgelopen dinsdag is die wet ook aangenomen in de Eerste Kamer, wat betekent dat die ook van kracht kan, dat is mooi.

[2:27:12] Maar uiteindelijk wat docententeams daar met elkaar doen, dat is duidelijk. Hoe ze dat doen, is echt aan hunzelf.

[2:27:21] Meneer Bomsma.

[2:27:22] Nee, dat snap ik maar alleen. Maar de vraag is wel of de staatsretaris zelf, maar die ziet dus eigenlijk geen reden om in ieder geval vanuit de centrale overheid dat type didactiek, metaaligheidsdidactiek, te stimuleren of uit te dragen.

[2:27:40] Ik voel me nu niet meteen geneigd om daar instructies over af te geven. Om twee redenen. Punt één, principieel.

[2:27:45] Dus nogmaals, wat ik net zei, hoe.

[2:27:47] En daarnaast denk ik dat het echt aan lerarenteams en hun eigen schoolpopulatie ook is om te kijken hoe en wat ze daarmee zouden willen doen.

[2:28:00] Mevrouw Roderkerk, dan is mevrouw Molman en dan kom ik bij u mevrouw Arm.

[2:28:05] Ja, dank voorzitter.

[2:28:06] Mijn vraag ging over het onderwijs voor kinderen die nog geen vijf zijn.

[2:28:11] Want ja, ik hoor hier dan wel dat er wordt gereageerd op het IELS-rapport en dat er ook een wetswijziging komt voor de doelgroep van de voorschool.

[2:28:18] Dat kan ik waarderen.

[2:28:20] Maar wat doen we nou om te doorbreken dat we bij onderwijs heel sec alleen naar onderwijs kijken en bij sociale zaken aan kinderopvang?

[2:28:26] Maar we zitten nu wel met een grote achterstand van kinderen bij vijf jaar in Nederland.

[2:28:33] De staatssecretaris.

[2:28:34] Ja, volgens mij refereerden enkele van uw leden daar al aan.

[2:28:37] Maar de meeste, de allerovergrote meerderheid van kinderen gaat op een vierde al naar school.

[2:28:41] En we zien inderdaad dat er soms wel grote hiaten zitten tussen kinderen in hoeverre ze al direct mee kunnen vanaf leerjaar vier.

[2:28:51] Daarom zijn scholen waarin de samenwerking met voorschoolse educatie of peuteronderwijs, gewoon kinderdagopvang, heel goed zijn.

[2:28:59] Dat werkt heel erg goed, maar ik heb nu niet direct zo van dat moet overal op die manier.

[2:29:07] Ja, want het heeft natuurlijk ook heel erg veel consequenties voor de wijken, voor de gemeenten, voor de samenwerking enzovoort.

[2:29:12] Waar we wel naar gaan kijken is van hoe zorgen we dat die overgang soepeler is, ook als het gaat over bijvoorbeeld regelgeving.

[2:29:17] We hebben natuurlijk ook als kabinet ons voorgenomen om een hoop regels te vereenvoudigen.

[2:29:23] En als je kijkt naar de verschillen in regelgeving als het gaat over kinderopvang, voorschels, educatie en basisonderwijs, valt er ook nog wel wat te doen.

[2:29:31] Dus we gaan op zichzelf naar die groep van drie, hoe noemen we dat, vormen van onderwijs slash dagbesteding, wel kijken hoe we dat beter op elkaar kunnen laten sluiten.

[2:29:45] En dat betekent dat de kwaliteit van onder andere taal daar natuurlijk een rol in speelt.

[2:29:50] Mevrouw Goedekijk, u heeft nog veel volgenvraag.

[2:29:53] Ja, dat aan zich lijkt me goed, maar aangezien het zo'n grote ambitie is van dit kabinet om het lezen en schrijven te verbeteren,

[2:29:59] En we nu uit onderzoek weten dat het niet alleen Europees onderaan bungelen op 15-jarige leeftijd, maar ook op 5-jarige leeftijd, hoop ik toch echt dat er ook echt een aanpak daarop komt.

[2:30:08] En vandaar ook mijn voorstel voor een doorgaande leerlijn vanaf nul.

[2:30:11] En veel meer boekstimulering ook in de opvang, maar ook bij het consultatiebureau.

[2:30:15] Want wat we nu doen is kennelijk echt niet genoeg.

[2:30:19] De staatssecretaris.

[2:30:20] Laat me daarop terugkomen in die reactie op dat IELS-rapport, daarvan nog veel meer over te zeggen dan in twee zinnen te vatten is.

[2:30:27] En ja, we doen heel veel aan boek- en leesstimulering.

[2:30:30] En tegelijkertijd hebben we niet in Nederland en daar wil ik ook niet naartoe een leerplicht vanaf nul jaar.

[2:30:36] Dus dat moet echt in combinatie komen en daar kom ik op terug in die brief.

[2:30:42] Mevrouw Moorman.

[2:30:43] Voorzitter, eerst even een punt van orde, want ik heb zes blokjes gehoord.

[2:30:46] Maar heel veel van de dingen die ik heb gezegd, bijvoorbeeld over onderwijskwaliteit, zie ik niet in die blokjes komen.

[2:30:51] Dus het lijkt een beetje alsof nu alles onder taal is geschaard. Is dat zo?

[2:30:57] Ik heb ook nog een heel groot blok nog meer kansen en overig.

[2:31:02] Het nadeel is ook een beetje, zeg maar, als we hier alle onderwijs...

[2:31:05] Dus vorige week hadden we het over inclusief onderwijs, gestraafd over veilig onderwijs.

[2:31:09] Weet je wel, ik probeer ook een beetje wel te focussen op het onderwerp waar ook de convocatie op gebaseerd is.

[2:31:15] Maar goed, maar er komt nog veel voor mevrouw Moorman aan antwoorden aan.

[2:31:17] Nee, oké, dan weet ik waar ik wat moet doen.

[2:31:21] Onderwijskwaliteit is overigens wel de basis, maar het zit bij overig.

[2:31:24] Maar goed, dan laat ik die eventjes voor nu.

[2:31:27] Maar dan ga ik me nu wel richten, voorzitter.

[2:31:30] En dan komt nu mijn interruptie over wat er is gezegd over de VVE.

[2:31:35] Ik heb gevraagd om een soort integrale visie.

[2:31:38] En zou de staatssecretaris daar nog wat over kunnen zeggen?

[2:31:42] De staatssecretaris.

[2:31:44] Ja, en ik snap wel wat mevrouw Moorman bedoelt.

[2:31:47] Dus dan ga ik die er gewoon even bij pakken.

[2:31:48] Kijk, ik begon mijn inleiding met kwaliteit.

[2:31:51] En ik wilde daar eigenlijk ook mee eindigen.

[2:31:52] Dat vond ik dan zelf zo'n mooi rond verhaal.

[2:31:54] Dus vandaar dat ik de vraag over onder andere die integrale visie op onderwijs en kinderopvang die uiteindelijk moet bijdragen aan nog meer onderwijskansen, had ik die op het laatste zitten.

[2:32:05] Maar ik denk, zoals ik al in antwoord op mevrouw Rodekerk zei, sowieso valt er nog wel wat te doen om die afstemming tussen peuterspeelzaal, kinderopvang, vroeg- en voorschoolse educatie en basisschool,

[2:32:18] Om dat zowel op regelgeving als op doelstellingen op elkaar af te stemmen.

[2:32:24] Uiteraard en volgens mij verwezen zowel mevrouw Moorman als Rodekerk daarnaar dat dat ook via verschillende ministeries loopt.

[2:32:31] Ook omdat gemeenten een rol hebben, ook omdat je gezondheidszorg er een rol in heeft enzovoort enzovoort.

[2:32:36] Dus dat vergt wel wat, maar ik ben zeker bereid om daar ook een coördinerende rol in te nemen.

[2:32:40] Want ik vind het wel heel belangrijk dat die periode zo kansrijk mogelijk in ieder geval aanwezig kan zijn.

[2:32:53] En waar je dan precies de keuzes legt en hoe zwaar je die maakt, daar moeten we dan met elkaar over in debat.

[2:32:58] En dat vind ik ook leuk om te doen, moet ik heel eerlijk zeggen.

[2:33:00] Dus ik neem graag de soort van coördinerende rol om daar samen met onder andere Sociale Zaken en VBS,

[2:33:06] maar ook met de gemeentes te kijken wat we daarin kunnen doen.

[2:33:10] Mevrouw Molman heeft nog vervolg vrij.

[2:33:12] Zeker, nog wel twee denk ik.

[2:33:13] Dank daarvoor, want daar ben ik echt blij mee.

[2:33:15] Want ik hoorde de staatssecretaris zeggen...

[2:33:16] ...20 tot 25 procent van de doelgroep kinderen gaat niet naar de voorschul.

[2:33:20] Maar die zouden zomaar op de kinderopvang kunnen zitten.

[2:33:22] En dat is precies de reden dat het zo belangrijk is om dit bij elkaar te brengen.

[2:33:26] Nou hoorde ik de staatssecretaris ook zeggen dat er een nieuwe wetswijziging VVE 2029 komt.

[2:33:32] Tegelijkertijd komt er natuurlijk ook nu een nieuwe wet kinderopvang.

[2:33:34] En dat moet dan dus echt bij elkaar.

[2:33:36] Want anders vallen kinderen tussen wal en schip.

[2:33:38] Ik ben graag daar ook een reactie op.

[2:33:40] De staatssecretaris.

[2:33:42] Ja, en dan moeten we dus gaan coördineren.

[2:33:44] Want het is niet ook...

[2:33:46] Ik hoor mevrouw Moorman zegt...

[2:33:48] en ik ben het er ook niet per se mee oneens.

[2:33:50] En tegelijkertijd is de kinderdagverblijven...

[2:33:53] en andere vormen van kinderdagverblijven...

[2:33:55] hebben natuurlijk een andere primaire doelstelling...

[2:33:57] dan bijvoorbeeld de vroeg- en voorschoolse educatie.

[2:33:59] Vandaar dat die ook op andere plekken zijn belegd...

[2:34:02] en vaak ook met andere kinderen...

[2:34:05] en dus ook ouders te maken hebben.

[2:34:07] Maar er zal zeker overlap in zitten.

[2:34:09] Maar wat ik zeg, ik neem graag contact op met zowel sociale zaken als VWS om te kijken waar we synergie kunnen vinden.

[2:34:15] Aan de ene kant om regels te vereenvoudigen.

[2:34:17] Aan de andere kant om de inzet die we erin doen te verbeteren.

[2:34:21] De kwaliteit daarvan te verbeteren.

[2:34:23] Hoe dat er precies uit komt te zien kan ik gewoon nog niet zeggen.

[2:34:27] Mevrouw Molman.

[2:34:28] Voorzitter, ik doe even een lange interruptie.

[2:34:30] Dat kondig ik aan.

[2:34:31] Dan hoeft u ook niet zo zenuwachtig te worden als ik over de 30 seconden heen ga.

[2:34:34] Want dit is wel de kern.

[2:34:35] Ik was afgelopen vrijdag in Groningen.

[2:34:38] Daar hebben ze gratis kinderopvang voor kinderen.

[2:34:41] Dat is dus gewoon in de kinderopvang, maar daar komt dus ook wel weer een voorschoolsprogramma bij.

[2:34:47] Het idee destijds van de harmonisatie is ook geweest om dit niet gescheiden te maken, maar dit juist bij elkaar te brengen.

[2:34:53] Waarom zou je een ander doel hebben voor de kinderopvang dan dat het is voor een vroegschoolse educatie?

[2:34:59] Wij willen juist dat het een ontwikkelingsinstrument wordt, in plaats dat het alleen maar een arbeidsmarktinstrument is.

[2:35:08] Het hele woord kinderopvang stuit me eigenlijk al tegen de borst, omdat we het moeten hebben over de ontwikkeling van kinderen.

[2:35:14] Dus in die integrale visie, en ik denk dat de staatssecretarisvoorzitter het eerlijk gezegd helemaal niet met mij oneens is,

[2:35:20] moeten we dus juist kijken naar de ontwikkeling van kinderen.

[2:35:22] Want we weten, en dat zien we ook uit de IELS-rapportage,

[2:35:25] Dat op het moment dat kinderen dus niet in aanraking zijn geweest met voor- en vroegscholse educatie, of dat nou op de kinderopvang is of op een specifiek welzijnsprogramma, dat dat dus tot een enorme achterstand leidt.

[2:35:37] En wat we niet willen is dat dat gescheiden werelden zijn. Dat is precies mijn vraag. Ik ben nogmaals blij dat de staatssecretaris die coördinerende rol.

[2:35:44] Dat is echt een stap vooruit. Dus echt een compliment aan de staatssecretaris dat ze dat doet, want het is tot nu toe eigenlijk heel weinig gedaan.

[2:35:51] Maar dan hoop ik ook dat we niet echt gescheiden pilaren gaan maken van dit is een arbeidsmarktinstrument en dit is een ontwikkelingsinstrument.

[2:35:59] Want daar raken kinderen dan in tussen wal en schip.

[2:36:04] De staatssecretaris.

[2:36:05] Ik vrees dat mevrouw Moorman en ik daar toch dan uiteindelijk een andere mening over gaan hebben.

[2:36:10] Ook omdat ik het gewoon belangrijk vind dat ouders aan het roer staan.

[2:36:16] Dus kinderopvang is er omdat ouders ook andere dingen willen doen dan thuis voor de kinderen zorgen.

[2:36:25] En de keuze die ze daarin hebben waar ze hun kind naartoe brengen, of dat een kinderdagverblijf is, of gastouders, of familieleden, of een peuterspeelzaal, dat is echt aan ouders.

[2:36:37] En ik zei net al in een bijzin, we hebben niet de leerplicht vanaf nul jaar.

[2:36:42] En ik denk dat dat heel goed is.

[2:36:45] Dat wil ik niet naartoe.

[2:36:46] Mevrouw Raaier vroeg nog naar de grens.

[2:36:47] Nou, daar in ieder geval niet.

[2:36:49] Maar dat betekent dus dat je toch verschillende vormen van verblijf voor kinderen zal blijven houden.

[2:36:58] Met ook verschillende doelen.

[2:36:59] Dus we gaan dan niet op één hoop gooien.

[2:37:04] Mevrouw Molman.

[2:37:06] En nu moet het weer kort en dat is jammer, want nu raken we toch verstrikt hier.

[2:37:10] En we gaan dit dus later doen tijdens een commissiedebat, daar ben ik heel erg blij mee.

[2:37:13] Maar bijvoorbeeld een land als Esland heeft pas leerplicht zeven jaar.

[2:37:17] En toen gaan bijna alle kinderen naar een voorschoolse voorziening, waarvan ouders ook gewoon kunnen werken.

[2:37:23] En tegelijkertijd kinderen zich ontwikkelen.

[2:37:25] En dat is waar we graag naartoe zouden willen.

[2:37:27] En dat zouden we graag bespreken met de staatssecretaris.

[2:37:31] De staatssecretaris.

[2:37:32] Dat mag en we gaan het dan over hebben, maar ik geef gewoon al een winstwaarschuwing daarop.

[2:37:35] Dat is punt één.

[2:37:36] Punt twee, er gebeuren in Estland nog veel meer dingen waar we heel veel van kunnen leren.

[2:37:40] En zo zijn er nog een aantal andere Europese landen waar we veel van kunnen leren.

[2:37:44] Maar soms zijn er ook andere dingen aan de hand.

[2:37:48] En ik wilde nog iets als derde zeggen, maar dat ben ik nu even kwijt.

[2:37:53] Dan kom ik zo weer op.

[2:37:55] Dankjewel. Dan ga ik eerst naar mevrouw Ammoed.

[2:37:57] En daarna naar mevrouw Godekjaren.

[2:38:02] Ja, dank voorzitter. Mijn vraag ging ook over de vormvroegschools en educatie.

[2:38:06] De staatssecretaris zei volgens mij dat zo'n 75% van de kinderen die het nodig heeft ook al zijn of haar plek vindt in vroegschoolse educatie.

[2:38:16] En dat dat dus om 25% gaat die dat nog niet vindt.

[2:38:19] Heeft de staatssecretaris een beeld van waar dit zich dan met name centreert.

[2:38:24] Hebben we het dan over steden? Hebben we het over andere gebieden? Wat voor type kinderen zijn dit?

[2:38:28] Want dan kunnen we ook kijken hoe we ervoor zorgen dat ook die andere kinderen die dit nodig hebben en goed zouden kunnen gebruiken.

[2:38:34] ook naar voor- en vroegschoolse educatie kunnen gaan.

[2:38:38] Ik noemde iets andere cijfers, maar het komt wel ongeveer overeen.

[2:38:42] Dus 75 tot 80 zit op de goede plek, dus 20 tot 25 niet.

[2:38:47] We hebben inderdaad gekeken naar, is het grootstedelijk, middenstedelijk, landelijk

[2:38:53] en ik geloof nog een categorie, loopt niet zo heel erg ver uit elkaar.

[2:38:58] We zien wel dat er een aantal uitschieters zijn,

[2:39:01] Maar dat is niet aan een bepaalde categorie gemeentes te linken.

[2:39:05] Wel zien we dat in de grote steden en met name in wijken waar veel migranten wonen, dat daar echt wel beneden gemiddeld is.

[2:39:14] En dat kan met van alles, hoe komt dat dan?

[2:39:18] Dat kan met van alles te maken hebben, soms met wantrouwen van de overheid, soms met de angst dat er extra kosten bij komen, wat niet zo is overigens.

[2:39:27] Dus soms met culturele opvattingen over de rol van met name moeders.

[2:39:32] Soms met de aanbod en aansluiting op de openingstijden of dagen enzovoort.

[2:39:39] Dus daar zit heel veel onder.

[2:39:40] Ik kan niet zeggen van als we dit oplossen dan krijgen we het omhoog.

[2:39:42] Maar we zien het wel als een belangrijke doelstelling.

[2:39:46] Juist omdat die indicatiestellingen.

[2:39:49] Dus als ouders te horen krijgen van het is verstandig om uw kind naar een voorschool te doen.

[2:39:56] doen. Dat ouders

[2:39:58] daar dan ook opvolging aan geven, juist om die

[2:40:00] aansluiting met de basisschool te verbeteren.

[2:40:03] Dus we zijn er wel actief mee bezig

[2:40:04] om dat te verbeteren, maar dit is een beetje

[2:40:06] een beeld van de situatie.

[2:40:10] Mevrouw Armoed. Ja, dan

[2:40:11] toch nog even een volgvraag van waar moet ik dan

[2:40:14] concreet aan denken

[2:40:15] hoe we dan op dit moment

[2:40:18] dus inderdaad

[2:40:19] bijvoorbeeld zulke groepen stimuleren om

[2:40:21] ook het kind naar voor- en vroegschuilse

[2:40:23] educatie te brengen. Want

[2:40:25] wij horen voorbeelden, we zien voorbeelden van

[2:40:27] Van scholen waar kinderen komen die nog niet zindelijk zijn.

[2:40:30] Die niet een normaal gesprek kunnen voeren.

[2:40:32] Die niet op hun billen kunnen zitten en kunnen luisteren naar de juf of meester.

[2:40:37] En als je al met zo'n achterstand binnenkomt op een school.

[2:40:40] Daar heb je gewoon eigenlijk je hele schooltijd nog last van.

[2:40:43] Dat wordt heel moeilijk ook voor een leerkracht om daar nog tegen op te werken.

[2:40:47] Dus wat kunnen we nou doen om te zorgen dat ook deze groepen die we nu nog niet kunnen bereiken.

[2:40:52] Ja, die kant wel op kunnen krijgen.

[2:40:55] Moet ik dan denken aan misschien consultatiebureaus.

[2:40:57] Dus de contacten in de wijk, wat doen we daaraan?

[2:41:00] Wat kunnen we nog meer doen?

[2:41:02] De staatssecretaris, wat kunnen we daaraan doen?

[2:41:05] Wij hier net iets minder.

[2:41:07] We kunnen in ieder geval, gemeenten doen al heel veel.

[2:41:11] Want ik herken heel goed van mevrouw Armoet.

[2:41:13] Ik spreek veel scholen.

[2:41:14] Het is zowel voor die kinderen heel naar, ook voor ouders.

[2:41:18] Soms als ze schrikken wat een kind eigenlijk had moeten meekrijgen voordat ze naar school gaan.

[2:41:23] En ook voor docenten heel ingewikkeld.

[2:41:25] Dus er zijn heel veel mensen bij betrokken.

[2:41:28] jeugdgezondheidszorg speelt natuurlijk een rol

[2:41:29] maar die doen met name al de indicaties

[2:41:31] en zijn wel vaak een plek

[2:41:33] waar ouders vertrouwen

[2:41:35] in hebben over het algemeen

[2:41:36] dus die spelen een belangrijke rol

[2:41:38] maar heel veel gemeentes die met deze problematiek

[2:41:40] te maken hebben, hebben daar ook specifiek

[2:41:43] een soort consulenten die bij wijze van spreken

[2:41:45] één op één, ook met ouders in gesprek

[2:41:47] gaan om te kijken hoe nou die drempels

[2:41:49] zo laag mogelijk zijn

[2:41:50] dus gemeentes doen dat al heel goed

[2:41:53] en we moeten

[2:41:55] te zien in hoeverre dat helpt of wat er nog extra daarvoor nodig is.

[2:41:58] Maar de doel is heel gelijkwaardig daarop.

[2:42:03] Mevrouw Roderkerk, u houdt nog een interruptie.

[2:42:06] Ja, hierop voortbordurend, want ik denk dat ik nu verschillende partijen eigenlijk hetzelfde punt hoor maken.

[2:42:13] Als we dan toch miljarden gaan investeren in die kinderopvang,

[2:42:16] om die bijna gratis te maken voor ouders,

[2:42:19] laten we daar dan ook een pedagogische basisvoorziening van maken, zou mijn oproep zijn.

[2:42:23] En daar kunnen we mee beginnen door die coördinerende rol,

[2:42:25] waar de staatssecretaris al op in wil zetten.

[2:42:27] Wat mij betreft moeten we ook kijken, hoe zorg je nou dat je dus de kinderopvangde voorschool en onderwijs goed samenbrengt

[2:42:33] en niet wachten tot een wetswijziging, maar zo snel mogelijk kinderen al die rijke leesomgeving bijvoorbeeld kan geven.

[2:42:40] De staatssecretaris.

[2:42:42] Ja, voorzitter. Het is in twee zinnen heel makkelijk gezegd.

[2:42:45] Een algemene pedagogische basisvoorziening, daar komt heel veel achter weg.

[2:42:50] Daar komen kosten achter weg, daar komen personeelsvraagstukken achter weg.

[2:42:55] Daar komt ook de vraag achterweg, wat mag je als ouder wel of niet nog zelf kiezen?

[2:43:00] Dus ik vind het te makkelijk, zeg maar heel eerlijk, van mevrouw Rodekerk om in deze twee zinnen dat zo mee te geven als iets wat we allemaal wel willen.

[2:43:08] Nog los van het feit dat mijn collega op sociale zaken en werkgelegenheid nu bezig is om iets te doen wat volgens mij heel veel partijen al heel lang willen.

[2:43:18] Maar waar we ook echt ook wel met die vraagstukken waar ik eerder naar verwees, kosten, personeel, keuzes, et cetera.

[2:43:27] Dus ik wil heel graag met uw kamer in gesprek om samen met SZW en VWS te kijken hoe die groep, kinderen tussen 2,5 en 4, hoe we daarmee omgaan op de verschillende plekken.

[2:43:38] Maar dit gaat me net iets te snel.

[2:43:40] Mevrouw Roelkerk.

[2:43:42] Ja, ik heb maar 30 seconden, anders zou ik daar heel graag meer woorden aan kwijt maken.

[2:43:46] Het punt is natuurlijk dat ten eerste kunnen kinderen of ouders nog steeds kiezen, waarom zouden ze dan niet meer kunnen kiezen, dat begrijp ik niet.

[2:43:54] Ten tweede gebeurt het denk ik op veel kinderopvangverblijven al dat er ook gewoon veel met kinderen gelezen wordt.

[2:44:01] Dus zorg nou dat je daar gewoon een doorlopende leerlijn, een verhaal van maakt in plaats van dat je nu denkt nou we zien hoe het is.

[2:44:06] Ten derde, we zijn met zo'n grote systeemwijziging bezig, laten we dan ook de ambitie tonen om dat de goede kant op te richten.

[2:44:12] En we kunnen hier echt SZW en OCW dit samenbrengen wat mij betreft.

[2:44:18] De straatsecretaris.

[2:44:20] De goede kant, daar zitten dus heel veel vraagstukken aan.

[2:44:22] En de goede kant heeft verschillende aspecten.

[2:44:25] Dus nogmaals, ik zeg toe dat ik samen met SZW en VWS ga kijken hoe we met die groep 2,5 tot 4 jaar,

[2:44:31] hoe we daarmee omgaan op een manier die aansluiting op de basisschool verbetert.

[2:44:38] Maar ik ga nu geen hele grote koersverleggingen aankondigen.

[2:44:43] Dan ben ik ook niet in de positie om dat überhaupt te doen.

[2:44:48] Mevrouw Kijzer.

[2:44:49] Ja, even een feitelijke vraag.

[2:44:51] Wat gebeurt er als een ouder een advies krijgt om een kind naar de VVE te brengen en die ouder wil dat niet?

[2:44:59] Wat gebeurt er dan?

[2:45:01] Wat gebeurt er dan?

[2:45:03] Het is aan de ouder zelf.

[2:45:04] Als ze het niet willen, dan hoeft het niet.

[2:45:06] Maar omdat de kinderen niet voor niks een indicatie hebben.

[2:45:11] Vaak omdat ze een taalachterstand hebben of gewoon, mevrouw Armoed zei het mooi, duidelijk is dat kinderen ook motorisch, op jeugdgezondheidszorg zie je heel veel, nee even een stap terug.

[2:45:25] Bij de consultatiebureaus wordt natuurlijk gewoon goed gekeken naar de ontwikkeling van kinderen, motorisch, taal, et cetera, et cetera.

[2:45:31] Als er indicaties zijn dat een kind achterloopt om op zijn vierde als kleuter onderdeel te kunnen gaan nemen aan het onderwijs, dan kan iemand een indicatie krijgen daarvoor en als ouders dat niet willen, dan hoeven ze dat niet te doen.

[2:45:46] Maar de consulenten van gemeenten die daar zorgen over hebben, die gaan dan wel met ouders in gesprek om te vragen wat de weerstand is en om ook duidelijk te maken wat die voorschool kan doen voor hun kind.

[2:45:59] Ja, hiervan gaan bij mij wel de nekharen overeind.

[2:46:04] In combinatie met de vanzelfsprekendheid die uit de woorden van mevrouw Moorman en Rodekerk voortblinkt.

[2:46:10] Dat het fantastisch zou zijn als er een pedagogische basis zou zijn waar alle kindjes vanaf nul naartoe zouden kunnen.

[2:46:18] Zou de staatssecretaris iets kunnen zeggen over de causaliteit?

[2:46:23] Dus niet de correlatie, maar de absolute verbinding tussen voorschoold, educatie en uiteindelijk verderop in het leven meer onderwijskansen kunnen halen.

[2:46:34] En over het mens- en maatschappijbeeld wat ten grondslag ligt aan zo'n systeem.

[2:46:41] Want soms lijkt het net of het alleen over geld gaat, maar hier zit natuurlijk ook nog een andere discussie over, namelijk van wie is het kind eigenlijk.

[2:46:47] Het is de staatssecretaris.

[2:46:49] Nou, volgens mij verwees ik daar ook al in mijn winstwaarschuwing in respons op de interruptie van mevrouw Rodekerk.

[2:46:58] Ik heb nu niet alle cijfers paraat.

[2:47:00] We weten wel dat ontwikkeling op jonge leeftijd gaat gewoon heel veel makkelijker.

[2:47:06] En dat herkennen we misschien zelf ook wel.

[2:47:09] Dat dingen aanleren die gewoon een stukje ingewikkelder is dan toen we vier of tien waren.

[2:47:13] Dus daar kunnen we hele verhandelingen over houden, maar dat hoef ik denk ik niet te doen.

[2:47:18] Ik snap wel wat mevrouw Keijzer vraagt, maar we weten ook inderdaad dat zeker als een kind op zijn vierde gewoon eigenlijk nog niet onderdeel uit kan maken van een kleuterklas,

[2:47:28] ook al is dat echt ander onderwijs dan in groep acht, om maar zo te zeggen, dat houdt gewoon tegen.

[2:47:35] En die overgang dat als je op je vierde naar school gaat, dat je onderdeel uit kan maken van die klas, is een belangrijke.

[2:47:41] En voorschoolse educatie helpt daarbij.

[2:47:43] En de taalontwikkeling die daarbij helpt ook.

[2:47:48] Meneer voorzitter, ik begrijp dat mijn vraag nogal wat losmaakt als je daar een antwoord op wil geven.

[2:47:54] Misschien is het idee om dat een keer dan in een brief te doen.

[2:47:57] Want de vanzelfsprekendheid waarmee gedacht wordt dat het allemaal fantastisch is en alle problemen oplost.

[2:48:03] Maar feitelijk het kind een soort, nou bijna eigendom wordt van de staat.

[2:48:09] Hoewel wij particuliere vormgegeven onderwijs hebben.

[2:48:13] Ja, dat is niet te mijnen.

[2:48:15] Dus zou de staatssecretaris daar het een en het ander over willen zeggen in een brief.

[2:48:20] En ik weet, zeg ik richting collega's, dat daar debatten over komen de komende tijd.

[2:48:25] Voorzitter, punt van orde.

[2:48:27] Mevrouw Molman.

[2:48:29] Ja, soms maakt mevrouw Keizer ergens een persoonlijk feit van.

[2:48:32] Dat zal ik niet doen, want het gaat niet om een persoonlijk feit.

[2:48:35] Maar toch een punt van orde.

[2:48:36] Want als hier woorden zo worden verdraaid.

[2:48:38] Alsof hier partijen zijn die zeggen dat kinderen eigendom moeten worden van de staat.

[2:48:42] dan vind ik eigenlijk, voorzitter, dat u moet ingrijpen.

[2:48:45] Want dit zijn echt gewoon...

[2:48:46] Mevrouw Moman, ik ga hier toch afkappen.

[2:48:48] Dit is echt geen punt van orde.

[2:48:51] Dat is een mening die mevrouw Keijzer heeft.

[2:48:54] Zij vraagt een brief daarover aan de staatssecretaris.

[2:48:58] En ik ga ook de staatssecretaris vragen of zij bereid is die brief te sturen naar de Kamer.

[2:49:03] Voorzitter, dit is wel een punt van orde.

[2:49:06] Want mevrouw Keijzer zegt hier niet iets in de richting van de staatssecretaris,

[2:49:09] maar in de richting van haar collega's.

[2:49:11] En zij legt hier woorden in de mond van collega's die niet zijn uitgesproken.

[2:49:15] Grote woorden die mensen in verwarring brengen.

[2:49:17] We zien ook de cijfers over het vertrouwen wat er is in de politiek.

[2:49:21] En op het moment dat mijn collega politici hier onwaarheden spreken over andere collega's,

[2:49:27] dan ondermijnt dat het vertrouwen in de politiek.

[2:49:29] Dus voorzitter, ik vraag me toch om daarop in te grijpen.

[2:49:32] Het is geen punt van orde.

[2:49:33] Dus ik verzoek u dan ook hierop niet verder door te gaan.

[2:49:37] Het is echt een punt van orde.

[2:49:41] Voorzitter, als ik mag, ik ga teruglezen wat ik bedoeld heb te zeggen, dat in het mensen- en maatschappijbeeld en de keuzes die gemaakt worden bij de collega's,

[2:49:52] je uiteindelijk in de situatie terecht kan komen dat een kind niet meer van de ouders is, maar van de staat.

[2:49:58] Ik heb niet gezegd dat zij dat gezegd hebben, althans heb ik niet beoogd.

[2:50:03] Ik ga teruglezen, als ik het per ongeluk wel zo gezegd heb, dan maak ik mijn excuses, want dat was niet mijn bedoeling.

[2:50:08] Maar wij kijken fundamenteel anders naar onderwijs en naar de positie van gezinnen en kinderen daarin.

[2:50:17] En het is gewoon goed om dat in alle scherpte zo nu en dan eens neer te zetten.

[2:50:22] Ik zit hier zo vaak in onderwijsdiscussies, maar echt mijn oren klapperen.

[2:50:29] De vanzelfsprekendheid waarmee geponeerd wordt dat als kinderen maar vanaf nul in het systeem terechtkomen, dat het dan goed met ze komt.

[2:50:37] Ik ben het daar gewoon niet mee eens.

[2:50:38] u ook afronden. Het is mooi

[2:50:40] dat u gaat terugluisteren, mocht u het

[2:50:42] gezegd hebben, dat u alsnog een excuus

[2:50:44] maakt. Ik heb het ook

[2:50:46] niet gehoord dat u

[2:50:49] persoonlijke mensen

[2:50:50] iets verweten hebt.

[2:50:52] Ik wil toch naar de staatssecretaris

[2:50:54] vragen wat zij gaat doen met het verzoek

[2:50:56] wat u deed, of u bereid bent

[2:50:59] voor een brief te sturen.

[2:51:01] Voorzitter, brieven schrijven

[2:51:02] doe ik graag.

[2:51:05] Maar het moet ook wel

[2:51:06] doodienen. Nee, kijk, ik heb

[2:51:08] Toegezegd dat ik zou kijken hoe ik met SC2 en VWS, zeg maar, hoe we naar die groep 2,5 tot 4 jaar kijken.

[2:51:15] Ik wil daar best, zeg maar, vanuit die hoek ook een brief overschrijven.

[2:51:20] Wordt geen hele ideologische mensenmaatschappijbeeldbrief.

[2:51:24] Ook daar geef ik vast een minstwaarschuwing op.

[2:51:26] Daarnaast, maar daar kom ik straks ook even op, het woord Staatscommissie is al gevallen.

[2:51:32] Dit zijn ook wel hele grote vragen die ook daar voor een deel terecht kunnen komen.

[2:51:39] En tegelijkertijd wil ik niet op een staatscommissie hoeven wachten om soms dingen te doen die goed zijn.

[2:51:45] Ik hoop dat ik hiermee een duidelijke respons heb gegeven.

[2:51:49] Ik kijk nog even naar de Kamer over dat eerste kopje. Zijn er nog vragen over?

[2:51:55] Nee? Dan vraag ik de staatssecretaris om door te gaan naar haar tweede kopje.

[2:52:03] En dat is toetsen en selectie inderdaad.

[2:52:06] Dan begin ik met een vraag van de heer Kisteman over het advies van de Onderwijsraad.

[2:52:12] Dat is een ander advies van de Onderwijsraad dan waar ik net naar verwees.

[2:52:16] Dit gaat over toetsing.

[2:52:19] Ik heb met plezier dat Onderwijsraadadvies ontvangen in mijn postbus.

[2:52:28] En het is ook wel een belangrijk advies.

[2:52:30] Maar er zitten ook daar wel veel kanten aan, dus dan moet ik ook gewoon even goed wegen wat we daarmee moeten doen.

[2:52:37] En daarin kom ik na de zomer met een reactie op het advies.

[2:52:43] Meneer Kisman vroeg daar toch nog een beetje op door in zijn inbreng van hoe kijkt de staatssecretaris dan naar toetsdruk.

[2:52:50] Wat ik denk wat in het onderwijsraadadvies duidelijk staat is dat toetsen verschillende functies kunnen hebben.

[2:52:56] En soms hebben die functies synergie, even mijn woorden, en soms werken ze elkaar een beetje tegen.

[2:53:04] Maar toetsen zijn natuurlijk sowieso belangrijk.

[2:53:06] En ik denk dat meneer Kisteman dat zelf in zijn inbreng ook al duidelijk maakt.

[2:53:11] Omdat het een behoorlijk objectieve meetlat geeft van waar kinderen op bepaalde onderwerpen of bepaalde vakken zijn ten opzichte van de gewenste uitkomst.

[2:53:23] En af en toe een toets is best spannend en dat mag ook, ik noem dat zelf altijd gezonde wedstrijdspanning.

[2:53:33] En tegelijkertijd is het ook wel goed om te veel spanning en te veel stress om dat te voorkomen.

[2:53:38] Omdat we ook weten dat stress goed is om gefocust energie te kunnen geven, maar als je dat op chronisch krijgt, dan krijgt het een minder positieve effect op mensen.

[2:53:51] we kijken

[2:53:53] hoe we

[2:53:54] met de nieuwe kerndoelen

[2:53:56] die dus afgelopen dinsdag in de Eerste Kamer zijn aangenomen

[2:53:59] dat was voor mij wel een mailpaaltje

[2:54:01] maar nu vanuit die nieuwe kerndoelen

[2:54:03] gaan we ook kijken wat dat betekent

[2:54:04] voor de toetsen die daarvoor nodig zijn

[2:54:06] en daar gebruiken we het onderwijsraadadvies

[2:54:09] bij

[2:54:11] en volgens mij vroeg meneer Kisterman

[2:54:12] gaat de lat omlaag

[2:54:14] nou wat mij betreft niet

[2:54:15] volgens mij moet de lat omhoog

[2:54:17] voor onze hele kwaliteit van onderwijs.

[2:54:19] En we moeten gaan zorgen dat iedereen

[2:54:21] daar overheen kan. Zodat

[2:54:23] iedereen de kansen heeft ook om

[2:54:25] de rest van zijn leven dingen te doen

[2:54:27] die goed bij hem passen.

[2:54:30] Meneer Kistelman

[2:54:32] verwees naar een motie die hij

[2:54:33] vorig jaar september aangenomen had gekregen

[2:54:35] over de onderwijsresultaten

[2:54:37] en het aantal geslaagden. Nou, volgende

[2:54:39] week zal de

[2:54:42] eerste zijn de uitslagen van de eerste

[2:54:43] hoe heet dat? De eerste fase?

[2:54:45] Nee, eerste tijdsvak van de centrale examens weer bekend.

[2:54:52] Dus daarna weten we hoe het er dit jaar mee staat.

[2:54:54] Maar ondertussen is het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs bezig om onderzoek te doen.

[2:55:00] Naar aanleiding van de motie van meneer Kisteman.

[2:55:03] En eind van het kalenderjaar kan ik daar meer over zeggen.

[2:55:08] Waarbij we kijken dus inderdaad prestaties van leerlingen op de centrale examens.

[2:55:13] Maar ook PISA-scores en hoe zit dat nou bij elkaar en hoe kunnen we uitleggen waarom dat eventueel uit elkaar loopt.

[2:55:22] Is het stemming vanmiddag?

[2:56:14] Dat waren vragen over toetsen, maar in het verlengde daarvan ligt ook een stukje vragen over selectie.

[2:56:20] Zowel mevrouw Roderkerk als mevrouw Moorman vroegen daar ook naar.

[2:56:24] Mevrouw Moorman verwees ook naar de website laterselecteuren.nu.

[2:56:32] En die sluit aan eigenlijk bij de oproep die daar wordt gedaan bij de verkenning naar een breder schooladvies zoals we vanuit de motie Roderkerk kennen.

[2:56:41] Voor de zomer stuur ik u daar een update over.

[2:56:45] Waar we sowieso naar aan het kijken zijn is hoe gaan we om met die brede brugklasregeling waar u ook naar vroeg.

[2:56:51] We hebben daar geld voor gereserveerd maar willen dat ook wel gewoon gericht inzetten.

[2:56:55] We hebben interessant onderzoek over wat er nu met die subsidies is gebeurd en hoeverre dat helpt.

[2:57:00] En ik kan u wel vast zeggen dat ik mij vooral ook de brede brugklas en vooral ook de hele VMBO groep, hoe we dat goed doen.

[2:57:10] Want daar zie je eigenlijk, we zeggen VMBO en ondertussen is dat eigenlijk al heel erg opgesplitst in allemaal subs, om maar zo te zeggen.

[2:57:17] En dan ook nog met verschillend aanbod, waarbij, ik noem maar iets, techniekprofielen steeds minder in het aanbod zitten.

[2:57:24] terwijl we weten dat praktijkgerechte programma's en techniekaanbod echt bijdragen aan het talent ontdekken en ontwikkelen

[2:57:31] dus dat gaan we ook meenemen in die verkenning op hoe we omgaan met die brede brugklassen

[2:57:36] en als het gaat over de doorstroomtoest hebben we natuurlijk een aantal weken geleden een debat over gehad

[2:57:41] daarvan heb ik u ook beloofd om daar voor de zomer met een reactie op te komen

[2:57:44] dus dat doe ik dan ook

[2:57:47] u heeft twee interrupties

[2:57:49] eentje van mevrouw Roderkerk en daarna eentje van meneer Kistman

[2:57:53] Mevrouw Roelke.

[2:57:55] Ja, dat ging een beetje aan het begin.

[2:57:57] Het werd toch over die toetsen weer zo gedaan van ja, dat hoort er een beetje bij.

[2:58:01] Maar ik denk als je nu kinderen in het onderwijs hebt en je spreekt ook de studenten van het LAX,

[2:58:06] dan is dat niet zomaar iets wat je erbij doet, maar is dat gewoon een hele grote impact op het onderwijs.

[2:58:12] Dat er elke week toetsen zijn.

[2:58:15] Om de dag horen wij van studenten en scholieren.

[2:58:18] En er wordt dan gezegd door de staatssecretaris, ja, toetsen zijn objectief.

[2:58:21] Maar dan zou ik toch ook goed het advies van de Onderwijsraad daarop nalezen.

[2:58:25] Dat doet maar een heel klein deel van wat een kind kan.

[2:58:28] En ook daarvan kun je je afvragen, is het objectief?

[2:58:31] Want de vraag die je stelt, die is ook altijd subjectief.

[2:58:34] Dus denk wel goed om dat begrip daarvan.

[2:58:37] Nou ja, we wachten ook op een brief daarop.

[2:58:39] Maar dat niet plat te slaan tot, ja, kinderen moeten maar een beetje omgaan met spanning.

[2:58:43] Maar echt het serieus te nemen dat wij nu scholieren en leerlingen en studenten hiermee opzaden in het onderwijs.

[2:58:51] Met de vraag, helpt nou echt de kwaliteit van het onderwijs vooruit?

[2:58:55] Want de scholen die zich richten op de ontwikkeling van kinderen.

[2:59:00] En zeggen, we doen regelmatig toetsen die niet voor een cijfer zijn.

[2:59:03] Of op andere manieren testen, hoe gaat het nu met kinderen?

[2:59:06] Die laten ook zien dat je daar juist betere resultaten mee bereikt.

[2:59:10] Mevrouw Godekerk, dat was uw eerste lange interruptie.

[2:59:16] Mijn excuus.

[2:59:18] De staatssecretaire.

[2:59:19] Ja, en daarom ga ik nu ook niet de reactie op het hele onderwijsraadadvies geven, want er zitten veel meer kanten aan.

[2:59:26] Wat ik wel wil zeggen, 102 toetsen per jaar is ook wel heel erg veel.

[2:59:31] En dat is wat ik zei, als je voortdurend in de stress zit, dan is dat niet goed.

[2:59:36] We moeten zoeken naar een balans.

[2:59:38] Aan de ene kant de doelstelling van verschillende vormen van toetsen, de plekken in het onderwijs.

[2:59:43] Hoe gaan docenten ermee om?

[2:59:44] Hoe zorgen ze dat het ook daadwerkelijk bijdraagt aan ontwikkeling en niet alleen aan iets anders, om maar zo te zeggen.

[2:59:51] Dus daar zitten heel veel kanten aan, maar volgens mij begrijpen mevrouw Rodekerk en ik elkaar daar goed op.

[2:59:57] Mijn reactie was misschien een beetje meer op zoals meneer Kisteman die ook in zette.

[3:00:03] En volgens mij kunnen we elkaar daar ook best wel snel op vinden, de manier waarop we daarmee omgaan.

[3:00:08] Mijn kind doet eindexamen, of een van mijn kinderen doet eindexamen.

[3:00:13] Als ik dat tegen mensen zeg, echt, en dit is natuurlijk NS1, maar iedereen vraagt, hoe is het met de stress?

[3:00:19] Ja, als je tien keer wordt gevraagd, hoe is het met de stress? Dan komt de stress wel.

[3:00:24] Ik vind dat we ook, en ik denk dat dat in aansluiting is bij wat meneer Kisterman zei, met z'n allen ook enigszins normaliseren.

[3:00:32] De vraag had ook kunnen zijn, heeft ze het goed voorbereid? Of welk vak heeft ze zin in?

[3:00:36] Of is de eindexamenreis al gepland?

[3:00:39] Dus het is ook iets wat we als samenleving denk ik op een andere manier mee om moeten gaan.

[3:00:43] Maar inhoudelijk ga ik er graag wat dieper op in, omdat er veel over te zeggen is.

[3:00:47] Zoals al mee weer blijkt, voorzitter.

[3:00:51] Meneer Kisman.

[3:00:53] Ja, daarmee maakt de staatssecretaris al een heel mooi brugtje naar de vraag die ik eigenlijk mag stellen.

[3:00:59] Zorgen nou toetsen en examens voor alle stress en druk of doet de omgeving dat nu?

[3:01:05] De staatssecretaris.

[3:01:06] Het makkelijkste antwoord en dan geloof ik ook echt is de combinatie ervan.

[3:01:10] En dat zal ook voor iedereen weer anders zijn.

[3:01:13] Dus het is makkelijk ook om daar, die keuze kunnen we niet maken.

[3:01:16] Het is een combinatie van zaken.

[3:01:18] Waar wij voor aan de lat staan, of waar ik voor aan de lat sta, is goede kwaliteit van onderwijs.

[3:01:24] Zodat kinderen, als ze allereerst van de basisschool afkomen en later van het voortgezet onderwijs afkomen,

[3:01:31] een bepaalde mate van taalvaardigheid, rekenvaardigheid, enzovoort, enzovoort hebben.

[3:01:37] Daar heb je soms toetsen voor nodig.

[3:01:38] Dat hoort wel elkaar aan te duiden.

[3:01:41] Dat is mijn opdracht.

[3:01:43] Daarnaast is het wel, denk ik, ook mijn opdracht om samen onder andere met de minister van Jeugd wel te zorgen dat we als samenleving in het oog houden hoe het gaat met de mentale gezondheid.

[3:01:55] Want uiteindelijk is het toekomst gebaat bij heel goed onderwijs, maar ook gewoon een gezonde start in het leven.

[3:02:02] En die combinatie hebben we allemaal oog voor.

[3:02:06] Meneer Kisman heeft nog een vervolgvraag voor.

[3:02:08] Ja, geen vervolgvraag, maar ik had meer de onderwerpen in het blokje, dus die loop ik even lang.

[3:02:12] Daarnaast zei de staatssecretaris van over de lat hogerleggen dat uiteindelijk wel het doel is dat iedereen daar overheen kan komen,

[3:02:17] maar het moet toch geen doel op zich zijn dat iedereen over de lat kan komen.

[3:02:20] Het kan ook gewoon voorkomen dat je blijft zitten of een keer iets over gaat doen.

[3:02:24] Ik neem aan dat de staatssecretaris het daar weer eens is, toch?

[3:02:28] Staatssecretaris.

[3:02:29] Zeker, maar wat ik bedoel is dat als je inderdaad van de basisschool afkomt,

[3:02:32] En als je naar de bovenbouw van het voortgezet onderwijs gaat, dat je dan een bepaalde basislat heeft.

[3:02:38] Omdat we allemaal in Nederland gewoon baat bij hebben dat je een stuk tekst goed kan lezen en begrijpt wat er bedoeld is.

[3:02:44] Dat je allemaal een stukje tekst kan schrijven en dat een ander weet wat je bedoelt.

[3:02:49] Dat er een aantal vaardigheden rondom hoe onze democratie in elkaar steekt en wat dat betekent als je met elkaar moet samenleven.

[3:02:57] Dat bedoel ik met die lat. Ik zou graag willen dat alle mensen daar wel overheen kunnen, omdat dat uiteindelijk voor onze samenleving van belang is.

[3:03:06] Meneer Kirsteman.

[3:03:07] Ja, tot zonder. Andere vraag nog. De staatssecretaris zei dat ze met een brief kwam op de reactie van de onderwijsraad over het aantal toetsen.

[3:03:15] Wij pogen om in december commissie de baltoets en examens in te plannen. Kunnen we dan afspreken dat we daarvoor dan in november ergens die brief krijgen?

[3:03:23] De staatssecretaris.

[3:03:24] Volgens mij zei ik na de zomer, en de zomer eindigt op 21 september tenminste, astrologisch geloof ik, astronomisch, nou ja, anyways, dit is heel, nee, dus de zomer eindigt ergens in september, rond die tijd, dus dan kan het eind van het kalenderjaar, kunnen we daar zeker over met elkaar in het debat, heel graag.

[3:03:45] Oké, het is nu vijf over één.

[3:03:49] We hebben nog vier blokken te gaan.

[3:03:52] Dus ik heb pas twee van de zes behandeld.

[3:03:54] Willen wij op het schema liggen aan de Kamer nog een tweede termijn gunnen,

[3:04:01] dan zouden we eigenlijk om half één klaar moeten kunnen zijn, die vier blokken.

[3:04:07] Of de Kamer moet het ermee eentgen tot zij geen tweede termijn willen.

[3:04:19] Mevrouw Ammoet.

[3:04:21] Ja, voorzitter, een tweede termijn. Ik zou daar wel mee akkoord gaan om geen tweede termijn te doen als we dan wel iets meer interrupties zouden mogen plegen in deze termijn.

[3:04:28] Want ik begreep dat ik er al twee langer had gedaan, maar ik heb toch nog wel wat te zeggen waarschijnlijk op alle antwoorden die er gaan komen als we nog drie blokjes hebben.

[3:04:39] Meneer Kiesman.

[3:04:41] Volgens mij moet het gewoon nog even doorgaan en kijken hoe het gaat en ik denk dat iedereen zijn onderwerp of haar onderwerp wil heven.

[3:04:46] Verder lijkt me gewoon dat we vasthouden aan de afspraken die we gemaakt hebben als commissie over de interrupties.

[3:04:50] En als we daar iets van af willen wijken, dan moeten we dat gewoon ook evalueren.

[3:04:55] Oké, dan gaan we door. Dan gaan we nu naar het derde blokje.

[3:05:00] De schoolomgeving. En dan geef ik het woord aan de staatssecretaris.

[3:05:03] Ja, ik zal proberen iets compacts te antwoorden, voorzitter.

[3:05:08] Mevrouw Rodekerk vroeg hoe de tijdpad eruit zag om die school en omgeving structureel te bekostigen.

[3:05:16] Vanaf 2029 worden de subsidies voor het programma School en Omgeving,

[3:05:19] de brugfunctionaris en de schoolmaaltijden omgezet in één structurele bekostigingsregeling.

[3:05:26] Om mogelijk te maken dat scholen de bekostiging voor deze doelen, dus deze interventies kunnen inzetten, moeten de bestedingsdoelen worden verruimd.

[3:05:34] En dat betekent de wetswijziging, daar moet ik gewoon mee aan de slag.

[3:05:37] En ik verwacht dat het wetsvoorstel deze zomer in internetconsultatie kan.

[3:05:43] Mevrouw Rodekerk vroeg ook of er een kwaliteitskader is voor school en omgeving.

[3:05:47] Ja, dat is er.

[3:05:48] Daar zitten bijvoorbeeld elementen in als dat het aansluit op het curriculum, dat er professionals zijn die de activiteiten begeleiden en niet gewoon maar wat losse initiatieven.

[3:06:00] Dat de samenwerking met de partners ook professioneel is en dat scholen ook uitgedaagd worden om goed na te denken hoe het aanbod past ook bij hun leerlingen, bij hun populatie, om het dan in die ochtend te zeggen.

[3:06:11] Scholen moeten het kwaliteitskader ook aanleveren bij de verantwoording over de regeling.

[3:06:16] En het format hebben we ontwikkeld uiteraard samen met de mensen uit de praktijk.

[3:06:20] Dus dat is er.

[3:06:22] Mevrouw Rodekerk vroeg ook, kan het zodanig worden aangepast dat ook leerlingen op een school die geen subsidie krijgt,

[3:06:29] wel kunnen profiteren van het verrijkte aanbod?

[3:06:33] Nou, we hebben natuurlijk gewoon geprobeerd om een objectieve indicator vast te stellen op basis waarvan de subsidie wordt verleend.

[3:06:41] En daarbij maken we gebruik van onderwijsachterstandscores op schoolniveau.

[3:06:46] Het is eigenlijk niet mogelijk om het niveau van een individuele leerling daaraan te verbinden.

[3:06:54] Maar vanaf 29 zetten we hem dus om in een integrale aanvullende bekostigingsregeling met die wetswijziging waar we nu mee bezig zijn.

[3:07:03] Mevrouw Rodekerk vroeg ook of wij samen met VWS-richtlijnen zouden moeten opstellen voor gezonde schoollunches en hoe we dat publiek-privaat moeten vormgeven.

[3:07:16] Ik wil me daar eigenlijk niet teveel mee bemoeien.

[3:07:18] De scholen mogen zelf bepalen op welke manier en wat voor soort invulling ze geven aan het programma schoolmaaltijden.

[3:07:25] Ze kunnen zich daarbij laten informeren door bijvoorbeeld de website van het voedingscentrum waarin staat wat een gezonde schoolmaaltijd is.

[3:07:32] en wat er op sommige scholen gebeurt aan inspiratie.

[3:07:36] Als we kijken hoe het in de praktijk gaat, gebruiken we de evaluatie van het Jeugdeducatiefonds

[3:07:41] en dan blijkt eigenlijk dat het over het algemeen gewoon gezond aanbod is.

[3:07:47] Meneer Ergin vroeg waarom we de pakketten in de zomer- en de kerstvakanties schrappen.

[3:07:52] Nou, daar heb ik een brief over geschreven, maar ik wil het nog best een keer zeggen.

[3:07:56] We hebben een bedrag per jaar beschikbaar.

[3:07:59] Het aantal aanvragen om deel te nemen aan het schoolmaaltijdenprogramma is gestegen.

[3:08:03] Ook de gemiddelde prijs is gestegen en dat betekent dat we liever meer scholen aanspraak willen maken op die regeling dan de vakanties overbruggen.

[3:08:14] En meneer Ergin vroeg nog naar de grab-and-go-kasten.

[3:08:18] Hij had ook een plaatje bij zich.

[3:08:20] Het is natuurlijk een heel mooi initiatief en het zou onderdeel kunnen zijn van hoe een school omgaat met een schoolmaaltijdenprogramma.

[3:08:28] Maar ook daarvan denk ik dat scholen dat vooral zelf moeten bepalen in hoeverre dat soort aanbod past bij hun leerlingen en hoe ze dat willen doen.

[3:08:44] Dankjewel. Ik kijk even naar de kamer of hier vragen zijn, mevrouw Molman.

[3:08:49] Nou, ook bij afwezigheid van meneer Ergen, we zagen gisteren ook in het nieuws dat het aantal klanten bij de voedselbank weer is gestegen.

[3:08:55] Het is toch ontzettend pijnlijk dat dit er dan afgaat. We zouden ook meer geld vrij kunnen maken.

[3:09:00] De staatssecretaris.

[3:09:02] Elke keer als we zeggen we kunnen meer geld vrijmaken, is dan natuurlijk de vraag waar halen we het dan van weg.

[3:09:08] En ik zei straks al een beetje grappend, ik voel me af en toe een beetje Sinterklaas met heel veel verlanglijstjes,

[3:09:14] met heel veel dingen waar meer geld naartoe zou kunnen.

[3:09:17] Dus dat betekent dat we keuzes moeten maken, want het komt niet zomaar op me af, dat geld.

[3:09:23] En ik vind het gewoon belangrijk om dan keuzes te maken, ook ten behoeve van zoveel mogelijk scholen die daar gebruik van kunnen maken.

[3:09:32] Mevrouw Moorman.

[3:09:33] Voorzitter, ik vind het wel pijnlijk om basisbehoeften als eten als een soort Sinterklaas te zien.

[3:09:38] Ik vind dat eigenlijk best wel ongepast.

[3:09:40] Zou de staatssecretaris in gesprek willen gaan met de minister van Sociale Zaken om te kijken wat we hier kunnen doen?

[3:09:46] Want ik snap dat het niet allemaal binnen de portefeuille onderwijs kan.

[3:09:50] Maar hier zit natuurlijk een groot maatschappelijk probleem onder.

[3:09:55] De staatssecretaris.

[3:09:57] Sorry voorzitter, we hebben hier een debat over onderwijskansen.

[3:10:00] Als we armoedebeleid moeten gaan evalueren, dan verwijs ik echt graag naar mijn collega op een ander departement en naar alle gemeentes die allemaal ook heel veel programma's hebben hiervoor.

[3:10:13] Mijn primaire uitdaging en opdracht is om te zorgen dat alle kinderen in Nederland heel erg goed onderwijs krijgen, zodat zij de beste kansen krijgen om een vervolgopleiding te doen, een goede baan te vinden en een mooi zelfstandig leven te hebben.

[3:10:27] En daar wil ik dan ook liefst mijn geld aan besteden.

[3:10:31] Het geld voor de belastingbetaler.

[3:10:34] Mevrouw Molman.

[3:10:35] Ja, maar voorzitter, dat raakt de fundamentele vraag waarom we überhaupt dan die schoolmaaltijden hebben.

[3:10:39] Die hebben we, omdat we zagen dat kinderen flauw vallen op school omdat ze geen eten hebben.

[3:10:43] En omdat we weten dat je op een lege maag niet kan leren.

[3:10:46] Dat is de reden.

[3:10:48] En als de staatssecretaris zegt, ja, dit is onderwijs, dus daar wil ik me niet mee bemoeien.

[3:10:52] Dan moeten we gewoon überhaupt helemaal die schoolmaaltijden afschaffen.

[3:10:56] We weten dat het met elkaar verweven is.

[3:10:59] We weten dat armoed een enorme impact heeft op je kansen in het onderwijs.

[3:11:03] Dat is precies het debat, voorzitter, wat we hier met elkaar voeren.

[3:11:06] En ik weet dat ik nu weer een lange interruptie heb.

[3:11:08] Dus ik wil vragen toch de staatssecretaris hierop terug te komen.

[3:11:11] Want waarom hebben we in Nederland familiescholen?

[3:11:14] Waarom hebben we brugfunctionarissen?

[3:11:17] Waarom hebben we die schoolmaaltijden?

[3:11:18] Dat is allemaal omdat we zien dat de ongelijkheid die inderdaad vanuit het huishouden door armoede ontstaat, doorwerkt in het onderwijs.

[3:11:26] En daar willen wij met z'n allen wat aan doen.

[3:11:28] En nu zegt de staatssecretaris, ja ik zie inderdaad heel pijnlijk dat er geen eten is, maar ik heb te weinig geld, dus dan maar niet in de zomer en in de winter meer.

[3:11:39] En daar vroeg de heer Ergen, en hij is nu afwezig, dus daarom neem ik dat stokje even van hem over, kunnen we dat nou niet op een andere manier doen?

[3:11:46] En ik snap ook dat de staatssecretaris zegt, maar mijn geld binnen een onderwijsportefeuille is beperkt, dus ik heb het daar niet zomaar.

[3:11:52] Dus dat was de reden dat ik vroeg, voorzitter, of de staatssecretaris daar dan niet over in gesprek wil gaan met haar collega van Sociale Zaken.

[3:12:00] En dan zeg ik nog één ding tot slot, misschien in de overtuiging van haar collega Sociale Zaken.

[3:12:04] We weten ook dat dit soort structurele armoede uiteindelijk leidt tot meer gezondheidsproblemen.

[3:12:11] Dus uiteindelijk, als het kabinet investeert in het tegengaan van deze grote ongelijkheid, dan zal zij op langere termijn ook daar gewoon weer de baat uit halen.

[3:12:22] En soms gaat de kost inderdaad voor de baat uit, maar de baat zal veel groter zijn.

[3:12:26] Dus dat is mijn vraag dan, voorzitter.

[3:12:28] De staatssecretaris.

[3:12:31] Ja, voorzitter, maar daarom hebben we ook taken verdeeld in dit kabinet.

[3:12:35] Mijn belangrijkste opdracht is om te zorgen dat kinderen steengoed onderwijs krijgen,

[3:12:39] zodat ze de lat halen en een goed vervolgonderwijs of banen kunnen vinden om hun leven zelfstandig, vrij voort te zetten.

[3:12:47] We weten inderdaad, het onderzoek en mevrouw Moorman refereerde daarnaar, en meneer Erklin overigens ook.

[3:12:53] Als je de hele dag honger hebt, kan je ook niet goed leren.

[3:12:59] Dat is de reden dat we die schoolmaaltijden hebben ingestoken.

[3:13:02] Door het grote aantal aanvragen hebben wij ervoor gekozen om zoveel mogelijk kinderen te zorgen dat als zij naar school gaan,

[3:13:11] dat ze een gevulde maag hebben om inderdaad dat onderwijs ook goed te kunnen volgen.

[3:13:17] En daar wat mee te doen.

[3:13:19] En ik heb die keuze gemaakt inderdaad ten baten van de schooltijd.

[3:13:23] Dus 411.000 kinderen worden geholpen met een gevulde maag in scholen.

[3:13:30] Dat hebben gekozen ten koste van de vakantieperiode.

[3:13:35] Dat klopt.

[3:13:36] En ik denk ook dat er heel veel andere plekken zijn om te kijken hoe überhaupt armoede verminderd kan worden.

[3:13:44] Hoe überhaupt gezorgd kan worden dat gezinnen voldoende inkomen hebben.

[3:13:48] En hoe überhaupt gezorgd kan worden dat achterstanden ingevuld kunnen worden op welke manier dan ook.

[3:13:57] Mevrouw Roderkerk.

[3:13:58] Ja, korte vraag dan daarop voortgaan.

[3:14:00] Want helemaal eens dat we natuurlijk zoveel mogelijk moeten inzetten op die schoolmaaltijden.

[3:14:04] En dat ook voor de komende jaren gaan doen.

[3:14:07] Maar ik zie wel graag dat het nog meer leerlingen gaat bereiken.

[3:14:11] Gewoon het liefst wil je dat op alle scholen, zoals het elk land in Europa normaal is behalve hier.

[3:14:16] En ziet de staatssecretaris dan ook niet meer kans om die publiek-pivate samenwerking, dat zou toch ook de VVD moeten aanspreken, om die meer te stimuleren, zodat we meer kinderen bereiken.

[3:14:27] En dan het liefst inderdaad ook echt met gezonde schoollunches.

[3:14:30] Maar naar dit soort vragen heeft ook Deloitte een interessant onderzoek gedaan, wat wellicht ook een reactie behoeft.

[3:14:37] De staatssecretaris.

[3:14:38] Ja, en voor een deel vind ik dat de keuze ook van scholen zelf, hoe daarmee om te gaan.

[3:14:43] Het heeft met zoveel andere dingen ook te maken.

[3:14:45] Hoe scholen hun dagen willen invullen enzovoort enzovoort.

[3:14:48] Dus uiteindelijk is dat aan scholen om daar eigen keuzes in te maken.

[3:14:52] Daar zijn dus middelen voor ter beschikking.

[3:14:55] En als zij met private partijen samenwerkingen aan willen gaan.

[3:15:00] Dus echt aan scholen zelf om dat ook te doen.

[3:15:07] Ik ga even zeggen wie allemaal door de interrupties heen is.

[3:15:13] Dat is mevrouw Moorman, mevrouw Roderkerk, mevrouw Armoed en mevrouw Keijzer, maar die is er nu niet.

[3:15:23] Ik heb alleen nog meneer Kissenman over en meneer Boomsma.

[3:15:37] Ik stel voor dat u doorgaat met uw verhaal.

[3:15:40] Ja, en ik ben hier bij het volgende thema en dat zijn de ouderbijdragen en aanvullend onderwijs en dat soort vraagstukken.

[3:15:48] Waarbij zowel mevrouw Moorman als mevrouw Beckerman vroegen of de verschillen in scholen in activiteiten en uitjes verkleind zouden moeten worden.

[3:15:56] Hoe we daarvoor zorgen.

[3:16:00] Ja, heel eerlijk wil ik me eigenlijk niet al te veel bemoeien met extracurriculaire activiteiten.

[3:16:05] Omdat het ook buitenschoolse activiteiten zijn.

[3:16:09] Voor een deel doen we dat natuurlijk wel met school en omgeving, omdat het aanvullend kan zijn op de lessen die ze overdag krijgen, de leerlingen.

[3:16:19] Maar schoolreisjes, ik denk niet dat we ons daar al te veel mee moeten gaan bemoeien.

[3:16:25] Iedereen weet inmiddels dat oude bijdragen altijd vrijwillig moeten zijn en alle leerlingen mee moeten kunnen doen.

[3:16:32] En we weten ook dat heel veel scholen en ook heel veel gemeentes via allerlei methodieken zorgen dat dat leidt tot schoolreisjes waar iedereen aan mee kan doen.

[3:16:43] Met kortingspassen, maatwerk, aanbod, bovenschoolse fondsen enzovoort enzovoort.

[3:16:50] En volgens mij draagt het niet bij als we daar vanuit Rijk ook de vinger in gaan steken.

[3:16:59] Mevrouw Beckerman stelde dat een aantal scholen druk uitoefenen om die oude bijdrage te verplichten en of de inspectie daar ook naar kijkt.

[3:17:08] Ja, want zoals ik net al zei, oude bijdragen zijn altijd vrijwillig en de inspectie van onderwijs houdt ook zeker toezicht op die vrijwillige oude bijdragen.

[3:17:18] De inspectie kijkt namelijk of het bevoegd gezag, zoals het dan zo mooi heet, helder communiceert over de oude bijdragen in bijvoorbeeld de schoolgids, het schoolplan en op de website.

[3:17:27] En als de inspectie in signalen krijgt dat de school zich niet aan de regels houdt zoals we die hier hebben afgesproken, dan wordt de school daarop aangesproken.

[3:17:35] En de inspectie houdt ook toezicht op de kosten die met die oude bijdrage worden betaald.

[3:17:41] Want dat mogen alleen maar nou ook echt extra curriculaire activiteiten zijn waaraan ze worden besteed.

[3:17:49] Mevrouw Beckerman vroeg ook naar de vraag naar aanvullend onderwijs.

[3:17:53] Hoe het komt dat die zo gestegen is.

[3:17:56] Of tenminste, dat is wat ik eruit hoorde.

[3:18:00] Het belangrijkste van het reguliere onderwijs is natuurlijk gewoon dat het van hoge kwaliteit is.

[3:18:04] En het zou in principe niet nodig moeten zijn dat leerlingen gebruik maken van extra lessen.

[3:18:10] Tegelijkertijd zien we dat ook scholen zelf kijken op welke manier aanvullend onderwijs past ook binnen de school.

[3:18:17] Zodat het niet buitenschool gehaald hoeft te worden.

[3:18:21] En dat zien we ook in de monitor aanvullend onderwijs, dat scholen dat ook steeds meer doen.

[3:18:26] Dus ik verwacht ook dat dat goed aansluit bij wat scholen te bieden hebben.

[3:18:32] En dat past ook bij de richtlijnen die opgesteld zijn samen met de sector een paar jaar geleden.

[3:18:38] Ook op initiatief van de Socialistische Partij samen met GroenLinks destijds.

[3:18:43] En we blijven dat uiteindelijk volgen hoe zich dat ontwikkelt.

[3:18:48] Meneer Boomsma vroeg of ik zicht heb op programma's van gemeenten voor huiswerkhulp.

[3:18:56] Voor kinderen die dat niet kunnen betalen.

[3:18:58] Voor een deel zei ik al, heel veel scholen bieden het ook zelf aan.

[3:19:02] Ook op school, bij lesklas of aanvullend onderwijsklassen buiten de reguliere roostertijden.

[3:19:07] Maar ook de subsidieregeling school en omgeving kan bijdragen aan scholen waar veel kwetsbare leerlingen zitten.

[3:19:14] Om te helpen met een aanvullend aanbod aan huiswerkhulp.

[3:19:20] En we zien dus ook in de monitor dat scholen dat vaak doen.

[3:19:23] En ook bibliotheken spelen vaak een rol met bepaalde gemeenten om inderdaad te zorgen dat kinderen daar terecht kunnen voor aanvullende huiswerk, plekken of soms ook hulp.

[3:19:36] U bent aan het einde van het derde blok. Zijn er nog vragen?

[3:19:43] Meneer Booms, maar meneer Kirstenman, die hebben nog vragen open.

[3:19:46] Nee, dan gaan we door naar het vijfde blokje.

[3:19:56] Wordt er daar gedeeld in interrupties?

[3:20:08] Nee, dit is een peiling, zoals ik begrepen heb.

[3:20:13] Ik denk dat we die wel even moeten uitvoeren, hoe die bedoeld is, de pilot.

[3:20:20] Over die korte interrupties van 30 seconden.

[3:20:28] Ik ga door naar de maatschappelijke diensttijd.

[3:20:30] En dan begin ik even met de opmerking van mevrouw Armoed over de opvolging van haar eerder ingediende moties.

[3:20:38] ik hoef echt niet iedereen te pleasen

[3:20:39] maar het is natuurlijk nooit zo leuk om te horen

[3:20:41] dat iemand ontevreden is met de opvolgingen

[3:20:43] ervan, dus daar ga ik wel eventjes op in

[3:20:47] kijk, we hebben natuurlijk gewoon

[3:20:50] een pot met

[3:20:51] geld, zeg maar, om te zorgen

[3:20:53] dat die maatschappelijke diensttijd goed

[3:20:55] werkt, en wij vinden het belangrijk

[3:20:57] om alle, en dat vindt mevrouw Armoed

[3:20:59] natuurlijk ook, alle potentiële gegadigden

[3:21:01] de kans te geven om mee te dingen

[3:21:04] om mee te doen

[3:21:05] ook. Vanuit de motie die ingediend en aangenomen is, bleek het gewoon niet haalbaar om voor dit

[3:21:13] kalenderjaar budget te reserveren voor bestaande penvoerders, zoals het dan heet, of zoals het in

[3:21:20] de motie stond. En dat had met juridische grenzen te maken. Uiteindelijk moet het ook rechtmatig zijn,

[3:21:27] de manier waarop subsidies worden aangeboden en gebruikt kunnen worden. Volgens mij is daarmee

[3:21:35] Er zijn geen gat gevallen, zoals mevrouw Armoet een beetje suggereerde, doordat een aantal initiatieven buiten de boot vallen.

[3:21:43] Want er was nog steeds heel veel aanbod en er zijn ook heel veel MDT-deelnemers, maatschappelijke dienstheid-deelnemers, die gewoon gebruik van hebben kunnen maken.

[3:21:51] In de beoordeling van dit jaar, als het gaat om de subsidies, kijken we heel goed naar de kwaliteit van de projecten, zodat er ook echt kwalitatief goed aanbod is.

[3:21:59] En dan gaat het dus niet om of het nou nieuwe of bestaande netwerppartners zijn.

[3:22:05] Het gaat vooral ook om de kwaliteit van de projecten.

[3:22:09] En mevrouw Armoed vroeg ook, doet u dat dan goed samen met het netwerk van maatschappelijke diensttijd?

[3:22:18] Ik vind dat dat heel goed werkt.

[3:22:20] We doen heel veel samen met het netwerk.

[3:22:21] We hebben ook gekeken naar dit jaar hoe we dat samen met het netwerk goed doen.

[3:22:26] Het is wel een heel breed netwerk, waar natuurlijk ook zoveel netwerkpartners, zoveel wensen misschien zou je bijna kunnen zeggen.

[3:22:34] Het maakt het ook heel rijk, omdat we daardoor een goede gesprek hebben over wat is nou kwaliteit,

[3:22:40] waar moet die maatschappelijke dienstheid nou wel en niet aan voldoen.

[3:22:44] Maar het maakt het ook mogelijk om vanuit al die verschillende betrokken organisaties ook te werken aan een heel goed plan.

[3:22:51] Dus ik vind het een goede samenwerking.

[3:22:54] Maar we proberen ook nog de komende jaren nog wat structurele vorm te geven aan de denktank.

[3:23:00] En daar zijn ook jongeren zelf bij betrokken, waar ik ook heel leuke ervaringsverhalen heb gehoord over de afgelopen maatschappelijke diensttijd waar ze aan meedachten, meegewerkt hebben en ervaring hebben gedaan.

[3:23:16] We zijn bezig om een pilot te doen met die denktank, waarschijnlijk vanaf het laatste kwartaal van dit kalenderjaar.

[3:23:25] Mevrouw Rodekerker vroeg of er een kwaliteitskader dan is voor die maatschappelijke diensttijd.

[3:23:30] Er is een kwaliteitsvisie opgesteld en daar zijn we samen met het netwerk en die jongeren bezig om daar ook echt een toekomstbestendige kwaliteitsaanpak van te maken.

[3:23:40] En wat daar onder andere in zit in hoeverre we nu met die subsidieregeling voor dit jaar kwaliteit, hoe dat goed door kan werken in die subsidieregeling.

[3:23:49] Er is een handreiking kwaliteit, we hebben kennissessies, er zijn ook onderzoeksinzichten.

[3:23:54] Ga ik deze week met uw kamer delen, geloof ik. De brief heb ik gezien.

[3:23:59] komt uw kant op, over wat de maatschappelijke diensttijd heeft gedaan tot nu toe en wat

[3:24:06] we daar aan kwaliteit zien en wat er nog beter in kan.

[3:24:10] En we zijn dus bezig om een kwaliteitsinstrument te ontwikkelen, zodat het ook organisaties

[3:24:15] helpt om handvatten en houvast op die kwaliteit te krijgen.

[3:24:19] Meneer Kisteman vroeg eigenlijk ook naar die kwaliteit en hoe ze gaan zorgen dat alle

[3:24:24] projecten daaraan voldoen.

[3:24:25] Daar hebben we natuurlijk dat kwaliteitsinstrument voor nodig en hoe we dit jaar met die subsidieregeling werken gaat ons ook weer extra handvatten geven.

[3:24:36] En samen met jongeren kijken we dus ook wat vanuit hun oogpunt een goede kwaliteitsaanpak is die we ook lange tijd vol kunnen houden.

[3:24:46] En daarbij betekent zowel de waarde voor de samenleving als voor de jongeren zelf en ook het ontdekken en ontwikkelen van talenten.

[3:24:52] We hebben echt leuke verhalen over gehoord, spelen daar een belangrijke rol in.

[3:24:57] En dat gaat inderdaad boven kwantiteit, om daar even te bevestigen wat meneer Kisteman daarover stelde.

[3:25:06] Meneer Boomsma hoopt dat we niet met de subsidie voor maatschappelijke diensttijd reguliere activiteit betalen.

[3:25:14] Even in mijn parafrasering van zijn vraag.

[3:25:18] Het gaat zo dat subsidieaanvragen vooraf worden beoordeeld op de bijdrage aan de doelstelling van de maatschappelijke diensttijd en ook op redelijkheid van hun begroting uiteraard.

[3:25:29] De activiteiten en kosten die ze daarbij aanbieden moeten direct samenhangen met de uitvoering van het maatschappelijke diensttijdproject en dus niet met andere doelstellingen of projecten.

[3:25:41] En kosten die al worden bekostigd, mogen niet opnieuw via de maatschappelijke diensttijdssubsidie worden gefinancierd.

[3:25:49] Plus, organisaties moeten verantwoording afleggen of daar ook allemaal voldaan is achteraf.

[3:25:54] Dus op die manier is mijn indruk dat we dat goed sturen, dat het echt op maatschappelijke diensttijd gerichte subsidie is en niet op andere dingen.

[3:26:03] Mevrouw Rijer vroeg waarom we daar überhaupt belastinggeld voor uittrekken, bijna in haar woorden.

[3:26:10] Ja, de maatschappelijke organisaties die bijdragen aan de maatschappelijke diensttijd kunnen niet of niet genoeg een bepaalde vorm van aanbod voor die maatschappelijke diensttijd aanbieden als daar niet een deel ook vanuit onze financiering komt, vanuit de Rijksfinanciering.

[3:26:28] want wat belangrijk

[3:26:29] daarbij te zeggen is dat er professionele

[3:26:31] begeleiding is van jongeren die daaraan deelnemen

[3:26:34] om aan de ene kant

[3:26:36] hun talent te kunnen ontdekken

[3:26:37] en ontwikkelen en ook dat traject

[3:26:39] ook goed aansluit bij de

[3:26:41] vormgeving die daar best bij past

[3:26:43] en subsidie wordt dus gebruikt voor het werven

[3:26:46] van projecten maar ook het matchen van

[3:26:47] jongeren aan projecten en dus

[3:26:49] die begeleiding die ook professioneel

[3:26:51] is

[3:26:53] en daarmee komen eigenlijk de middelen

[3:26:55] die we daarvoor uittrekken

[3:26:57] Maar echt ten goede aan jongeren die er gebruik van maken in hun traject.

[3:27:04] En zowel mevrouw Armoed als meneer Kisteman vroegen hoe is het landelijk dekken netwerk.

[3:27:09] Nou wat ik al zei, er komt een brief aan met een overzicht van de afgelopen jaren maatschappelijke diensttijd.

[3:27:15] Wat we daaruit leren.

[3:27:16] Daar zien we wel verschillen tussen regio's.

[3:27:20] Maar ook weer niet heel in het oog springende verschillen.

[3:27:23] Maar we vinden ook wel inderdaad dat we moeten zorgen dat voor elke jongere eigenlijk redelijk dicht in de regio een traject is dat goed past bij wat ze zoeken in een maatschappelijk dienstijd als het gaat over betekenis kunnen zijn voor anderen en hun eigen talenten ontdekken.

[3:27:41] En we zijn daarvoor met regiofacilitatoren, om daar een mooie term voor te geven, bezig om te kijken hoe we binnen en tussen regio's ook overlap kunnen creëren.

[3:27:52] Om te zorgen dat het ook daadwerkelijk bijdraagt binnen het financiële model.

[3:27:58] Nou dat, over de maatschappelijke dienstheid.

[3:28:04] Ik kunt door naar het laatste blok, overige.

[3:28:13] Ja, nog meer kansen en er zit heel veel in.

[3:28:16] Dus ik ga even proberen dat overzichtelijk toch met u te delen.

[3:28:21] Begin ik met een vraag van mevrouw Moorman over een soort ongelijkheidstoets.

[3:28:27] Als onderdeel van de vraagstelling aan de staatscommissie.

[3:28:29] Tenminste, zo heb ik hem begrepen.

[3:28:33] We zijn nu bezig met het formuleren van opdracht die aan de staatscommissie wordt gesteld.

[3:28:38] Waarbij we kijken wat voor de lange termijn nodig is om te zorgen dat mensen,

[3:28:44] zodra ze de 18-jarige leeftijd hebben bereikt ook daadwerkelijk voldoende onder andere taal en andere basisvaardigheden hebben om mee te doen aan de maatschappij.

[3:28:56] De ongelijkheidstoets, zoals ik het begrepen heb, een soort milieueffectrapportage voor het onderwijs, had mevrouw Moorman net over.

[3:29:04] Of dat onderdeel van de vraagstelling is, kan ik nu nog niet bevestigen, nog ontkennen.

[3:29:08] Maar we nemen de vraag in ieder geval mee in de nadere formulering van de opdracht aan de staatscommissie.

[3:29:14] En in het najaar zullen we die ook op papier hebben voor u.

[3:29:21] Mevrouw Moorman vroeg ook of we ongelijkheid in de klas onderdeel kunnen laten zijn van de lerarenopleidingen.

[3:29:29] Dat zou onderdeel zijn van de bekwaamheidseisen.

[3:29:33] Het gaat eigenlijk over gedifferentieerd onderwijs kunnen geven.

[3:29:36] En dat gaat verder dan alleen maar ongelijkheid als het gaat over armoede of andere achterstanden.

[3:29:42] Kan even natuurlijk überhaupt met verschillen tussen kinderen te maken.

[3:29:45] Daar hebben we bij het debat over inclusief onderwijs al over gehad.

[3:29:49] We zijn bezig met het herijken van de bekwaamheidseisen bij de lerarenopleidingen.

[3:29:54] En daar wordt een wijziging voorzien in het besluit bekwaamheidseisen in het najaar.

[3:30:00] Om die in het najaar in internetconsultatie te brengen.

[3:30:06] Nou ja, in ieder geval in internetconsultatie.

[3:30:09] Mevrouw Moorman vroeg naar beloning en bonus voor leraren in wijken met veel achterstandsgezinnen.

[3:30:21] We hebben al een arbeidsmarkttoelage die bedoeld is en wordt verstrekt aan scholen met hogere onderwijsachterstandscores.

[3:30:30] Om inderdaad personeel te kunnen aantrekken en behouden.

[3:30:35] En dat is een toelaag op het salaris.

[3:30:37] En leraren kunnen zelf kiezen op welke scholen ze willen werken, maar dus met deze arbeidsmarkttoelagen kan het aantrekkelijker zijn om op dat soort scholen aan de slag te gaan.

[3:30:47] En we vragen ook nadrukkelijk aan schoolbestuur en onderwijsregio's om na te denken over wat daar wellicht nog meer nodig is.

[3:30:57] Mevrouw Moorman vroeg ook naar een verschillende beoordeling van de inspectie aan de hand van vijf verschillende typen scholen, wat ik niet helemaal herkende.

[3:31:06] in de zin van dat de eisen van de wet aan kwaliteit van onderwijs zijn voor alle scholen gelijk.

[3:31:15] En inspectie ziet toe op het uitvoeren van de wet, dus dat is overal gelijk.

[3:31:21] Waar inspectie soms wel rekening mee houdt, is inderdaad scholen die veel leerlingen met een achterstandssituatie hebben

[3:31:27] Omdat het invloed kan hebben op de manier waarop het onderwijsproces ook daadwerkelijk tot de goede kwaliteit uitkomt, zeg maar.

[3:31:39] Maar dat is het enige wat ik daarop als reactie kan geven.

[3:31:44] Maar misschien kan mevrouw Mon dan in tweede termijn nog zeggen wat ze daar nader mee bedoelt.

[3:31:49] Meneer Boosma vroeg, ja, het Nederlandse onderwijssysteem gaat eigenlijk niet zo goed.

[3:31:54] Daar is dan een aantal keer naar gerefereerd, ook als het gaat over bijvoorbeeld de resultaten van taal in de PISA-scores bij zowel de 15-jarige als de 5-jarige.

[3:32:05] Nou ja, het is ook mijn absolute ambitie om te zorgen dat we weer tot de top gaan behoren.

[3:32:11] Maar dat kost ook tijd, daar ben ik mij van bewust.

[3:32:15] Maar daarom zijn basisvaardigheden en onze inzet op basisvaardigheden cruciaal wat mij betreft.

[3:32:21] Daar is ook veel focus op.

[3:32:23] De PISA 15 jaar verschijnt weer in september.

[3:32:26] Heel eerlijk verwacht ik niet dat we dan al weer helemaal in de top zitten.

[3:32:31] Maar naar aanleiding van wat we nu op een rijtje aan het zetten zijn als het gaat over de inzet op de basisvaardigheden en resultaten daarvan.

[3:32:39] Kom ik in het najaar ook met een versterkingsagenda om echt te zorgen dat we die ambitie ook kunnen gaan behalen.

[3:32:49] De regionale verschillen in onderwijskwaliteit.

[3:32:52] Daar zagen we natuurlijk bij de staat van het onderwijs ook wat inzichten over.

[3:32:58] Er komt ook nog een apart debat over de staat van het onderwijs, als ik het wel heb.

[3:33:02] Wat we zien in ieder geval, als je kijkt naar de verschillen tussen regio's als het gaat over onderwijskwaliteit, zien we dat ze in ieder geval te groot zijn.

[3:33:11] Ik zou willen dat de verschillen gewoon kleiner zijn en iedereen het beter kan doen.

[3:33:17] En we verwachten van de onderwijsraad volgend jaar een advies over de inrichting van het onderwijsstelsel, waar ook rekening gehouden is met die regio's.

[3:33:28] Maar zoals gezegd gaan wij vast met elkaar ook nog in debat op basis van dashboard regionaal inzicht, waar ook schooladviezen en dat soort zaken een rol kunnen spelen.

[3:33:40] En ook het aanbod, kom ik weer eventjes terug, aanbod VMBO in de verschillende regio's.

[3:33:45] Meneer Kisteman, over VMBO gesproken, vroeg hoe het zat met de naam MAVO en VMBO Theoretische Leerweg.

[3:33:54] Uiteindelijk is daar scholen zelf wat ze wel en niet aanbieden.

[3:33:59] Beide namen mogen bij die vorm van onderwijs.

[3:34:04] Wat we zien is dat scholengemeenschappen waar meerdere algemeen vormen onderwijs, dus ook HAVO zit, dat ze het vaker MAVO noemen.

[3:34:14] En bij scholen waar ook de andere vmbo-richtingen, dus kader en beroepsgericht, zitten dat het vaker vmbo wordt genoemd.

[3:34:23] Ik weet niet of het, ja, ik heb daar verder geen instrument voor en ik weet ook niet of het nodig is om daarop te gaan sturen.

[3:34:31] Wat ik vooral heel belangrijk zou vinden is dat we zorgen dat vmbo, wat nu toch vaak de kwaliteit wat achterblijft,

[3:34:40] dat we dat ook daar omhoog krijgen en ook het aanbod omhoog krijgen.

[3:34:43] Het mooie van VMBO is juist dat heel veel praktijkgericht onderwijs wordt aangeboden.

[3:34:47] We hebben een aantal praktijkgerichte programma's.

[3:34:49] Ook voor HAVO gaan we dat aanbieden.

[3:34:51] Want het is voor heel veel scholieren een hele plezierige manier om ook weer op een heel andere manier dingen te leren.

[3:34:57] En het zou mooi zijn als het VMBO dat ook op een hoge kwaliteit kan blijven bieden.

[3:35:03] Mevrouw Armoed vroeg naar online pesten.

[3:35:06] Daar gaan we denk ik volgende week nog wat verder op door.

[3:35:09] Want dat heeft wat mij betreft ook te maken met het debat waar we gisteren mee begonnen zijn.

[3:35:13] Over het wetsvoorstel vrij en veilig onderwijs.

[3:35:16] Want ik kan er dan nu alvast dit debat voor gebruiken.

[3:35:20] Maar online hoort heel erg bij vrij en veilig onderwijs.

[3:35:24] En ook veiligheidsbeleid.

[3:35:26] En het tegengaan van online incidenten, online pesten enzovoort.

[3:35:31] Dus ik praat er graag volgende week wat dieper en gedetailleerder.

[3:35:39] op door, want ik ben het eens met mevrouw Armoed dat we moeten zorgen dat online pesten wordt

[3:35:45] voorkomen en bestreden. Meneer Ergin vroeg naar de financiën. Specifiek zei hij, ja, volgens mij

[3:35:55] stond er 81 miljoen bezuiniging van kabinet Schoof als het gaat over de onderwijsachterstandsmiddelen

[3:36:02] voor gemeenten en de onderwijsachterstandsmiddelen, dat komt maar 60 miljoen terug, maar in het

[3:36:09] bedrag, ja nu wordt het een beetje technisch voorzitter, maar het bedrag van die 81 miljoen

[3:36:13] is zowel de gemeentelijke onderwijsachterstandsmiddelen als ook twee spuks mbo en die twee spuks mbo

[3:36:21] zijn de 21 miljoen, daar zit een ander kopje, maar de 60 miljoen van die 81 miljoen die

[3:36:28] Die draaien we dus helemaal terug.

[3:36:33] Mevrouw Rodekerk vroeg over kinderopvangmedewerkers en leraren.

[3:36:38] En de kennisnascholing als het gaat over professionalisering.

[3:36:43] Professionalisering is natuurlijk ook een heel groot onderwerp waar heel veel onder te vallen valt.

[3:36:48] En waar we ook gewoon behoorlijk wat geld voor ter beschikking stellen de komende jaren.

[3:36:53] Ik ga daar in de brief over de lerarenstrategie die komende maand komt, ga ik wat nader op in.

[3:37:00] Waarbij ik me voor kan stellen dat ik een aantal dingen die uw kamer gezegd heeft over de samenwerking tussen kinderopvang, voorschoolse educatie en basisschool, dat we daarin meenemen.

[3:37:09] Ook nogmaals, omdat we daar ook in de praktijk hele mooie dingen zien.

[3:37:15] Mevrouw Keijzer vroeg naar de manosfeer, wat sowieso een interessant onderwerp is.

[3:37:23] en ze vroeg eigenlijk naar een onderzoek als in Duitsland

[3:37:25] ik wilde eigenlijk de vraag terugstellen aan mevrouw Keijzer

[3:37:28] welk onderzoek in Duitsland ze benoemde

[3:37:32] want ik ken het niet, of misschien ken ik het wel

[3:37:34] maar weet ik niet dat ik het ken

[3:37:36] maar als ik dat van haar kan horen dan kunnen we daar kennis van nemen

[3:37:40] ik wil wel een beetje

[3:37:42] een aantal stellingnames over jongens en meisjes

[3:37:46] lijken toch niet helemaal te overeen te komen met de werkelijkheid

[3:37:50] Dus ik gebruik dit moment even mee om dat te benoemen.

[3:37:54] Als je kijkt naar het aantal kinderen die geen onderwijs volgen, thuiszitters worden ze ook wel genoemd, geen reguliere vorm van onderwijsvormen, is er geen significant verschil tussen jongens en meisjes.

[3:38:07] Daar zien we geen verschillen.

[3:38:08] Dus de stelling dat zij er meer last van hebben, die jongens, dat kan ik niet beamen of onderschrijven.

[3:38:15] Wat zeg je?

[3:38:18] En als je kijkt naar advisering, als het gaat over kans, daar hebben we nu iets minder over gehad, maar dan komen we nog terug bij de doorstroomtoets in de brief.

[3:38:26] Het zijn vooral meisjes die worden ondergeadviseerd en niet jongens.

[3:38:30] Gek genoeg. Het verbaast mij ook gigantisch hoe dat kan, maar dat is wel wat we terugzien in de cijfers.

[3:38:37] Dus ja, we moeten aandacht hebben voor meisjes en jongens, vind ik ook.

[3:38:41] Ja, er zijn verschillen tussen jongens en meisjes, vind ik ook.

[3:38:43] Ja, ik vind het heel belangrijk dat er gelijkwaardigheid is tussen jongens en meisjes om alle kansen te pakken die er zijn en op te kunnen groeien tot zelfstandige, vrije en verantwoordelijke volwassenen met keuzes die passen bij hun levensinvulling.

[3:39:01] En zo kijken wij ook gewoon naar het hele onderwijsbeleid.

[3:39:04] Maar af en toe lichten er wel verschillen op, bijvoorbeeld zoals die onderadvisering van meisjes, omdat het ons verbaast en omdat we graag willen dat daar weer gelijkwaardigheid terugkomt.

[3:39:15] Maar daar ga ik vast nog een keer over in debat met mevrouw Keijzer, want dat is een leuk onderwerp.

[3:39:20] Mevrouw Rijen vroeg naar de leerplichtverlaging, waar ligt de grens?

[3:39:23] Nou ja, ik wil in ieder geval zorgen dat als kinderen vier jaar zijn, dat ze vanaf dat moment gebruik kunnen maken van een ontzettend goede kwaliteit van onderwijs.

[3:39:34] We hebben nu de leerplicht op vijf liggen en we zijn aan het onderzoeken of een aanmeldplicht van vierjarigen,

[3:39:41] zodat we in ieder geval weten welke kinderen er zijn en of ze klaar zijn voor school, bij wijze van spreken.

[3:39:49] We zijn nu aan het verkennen hoe we dat goed kunnen doen, ondersteunend aan het doel.

[3:39:57] En inderdaad kijken hoe we dat wel binnen de huidige administratieve lasten enzovoort houden.

[3:40:04] Want daar moeten we niet te veel van hebben.

[3:40:09] En mevrouw Raaier vroeg ook nog, als het gaat over, dat gaat eigenlijk over schoolmaaltijden.

[3:40:17] Dat had ik eigenlijk eerder moeten zeggen.

[3:40:20] Waarom doen we dat eigenlijk schoolmaaltijden?

[3:40:21] Nou, dat heb ik gezegd.

[3:40:22] We weten dat als je geen gevulde maag hebt, dat je ook niet goed de onderwijsstof kan verwerken.

[3:40:28] En dan is onderwijs dus eigenlijk niet effectief.

[3:40:32] Dus daarom is het schoolmaaltijdenprogramma voor kinderen om te zorgen dat ze zo goed mogelijk mee kunnen doen op school en kunnen leren.

[3:40:41] Als het goed is, voorzitter, zijn dat alle antwoorden op de vragen die mij zijn gesteld.

[3:40:47] Dankjewel. Dan geef ik het woord aan meneer Kirstenman.

[3:40:51] Dankjewel, voorzitter. Ik had nog één vraag.

[3:40:53] Dat was wat de staatssecretaris zit van al die trainingsbureautjes die leerlingen helpen om de CITR-toets beter te kunnen maken.

[3:40:59] Dus misschien kan de staatssecretaris daar of nu of in de tweede termijn op reageren.

[3:41:02] Even over die MAVO en ik snap natuurlijk dat scholen zelfs, maar als we van zo'n stigma af willen komen, dan zouden we daar toch misschien iets aan kunnen doen.

[3:41:12] En als scholen ervaren dat leerlingen niet naar die school willen omdat ze geen MAVO hebben, maar wel een VMBO-TL, dan zouden we hier toch eens over na kunnen denken en misschien een stap naar kunnen zetten.

[3:41:24] En ik snap dat er staat dat dit gaat een probleem in het onderwijs niet oplossen, uiteraard.

[3:41:27] We willen van een soort stigma afkomen, we hebben bepaalde druk bij ouders thuis en misschien kunnen we hier toch iets mee doen in ieder geval.

[3:41:36] De staatssecretaris.

[3:41:37] Ja, en ik snap wel wat meneer Kisman wil en ik probeer dat zelf ook zeg maar te laten zien, door inderdaad ook in werkbezoeken te laten zien wat voor een fantastisch onderwijs er op VMBO-scholen wordt gegeven.

[3:41:50] En wat een mooi aanbod er is, tegelijkertijd zie ik dus dat aanbod ook verschraalt om het maar zo te zeggen.

[3:41:56] Maar als onderdeel van de versterkingsagenda taal en andere basisvaardigheden waar ik in najaar op terugkom zal ik ook een specifiek hoofdstuk of zoiets wijden aan VMBO.

[3:42:06] Juist om te zorgen ook wat VMBO nu te bieden heeft, nog meer kan bieden en hoe het ook inderdaad de helft van de kinderen op het voortgezet onderwijs zit op VMBO.

[3:42:15] Dus het is ook gewoon, weet je wel, laten we dat ook gewoon waarderen om wat het is.

[3:42:20] En ook helpen om nog beter te worden en nog aantrekkelijker.

[3:42:23] Omdat het een prachtige voorbereiding is op beroepsonderwijs.

[3:42:29] Meneer Kisman.

[3:42:30] Ja, voorzitter, dat snap ik helemaal.

[3:42:32] Want het VMBO is ook prachtig en hoe meer we dan toe gaan, dan is het beter.

[3:42:34] Maar dat neemt niet weg dat er in de samenleving nog altijd het idee is dat de MAVO beter is dan het VMBO.

[3:42:40] En dat is natuurlijk gewoon het krommende aan.

[3:42:42] En als we van zo'n stigma dus af willen komen, dan kunnen we hier natuurlijk wel bepaalde stappen misschien in zetten.

[3:42:50] Staatssecretaris.

[3:42:50] Ja, en ik weet wat meneer Kisterman bedoelt, maar ik weet ook niet of het helemaal zo is.

[3:42:54] Dus laat me daar even op terugkomen, ook in dat hoofdstuk over VMBO.

[3:42:59] Kijk, uiteindelijk nogmaals, het mooie van VMBO is dat er, wat we daar hebben gezien, wat goed werkt, zijn praktijkgerichte programma's.

[3:43:07] Dus meer dan alleen maar de vakken die je uit een boek leest, zeg ik maar eventjes populair gezegd.

[3:43:12] En we zien juist dat dat ook voor MAVO's en voor HAVO's heel veel meerwaarde heeft.

[3:43:22] Van alles en nog wat.

[3:43:24] Maar ik kom erop terug in die versterkingsagenda.

[3:43:27] En dan heb ik ook nog een antwoord op de vraag van meneer Kisteman over die trainingsbureaus.

[3:43:32] Oftewel, wat moeten we doen aan de extra trainingen als het gaat over de doorstroomtoetsen?

[3:43:41] Ja, we hebben de doorstroomtoets, die is natuurlijk bedoeld om te kijken naar welk middelbare schoolniveau kan je het beste gaan.

[3:43:47] En in de tussentijd zijn er ook nog allerlei andere toetsen, leerlingvolgsysteemtoetsen, zeg maar.

[3:43:52] Daar kun je niet op trainen.

[3:43:53] Dat is gewoon onderdeel van.

[3:43:55] Dan zou het alleen gaan op de doorstroomtoets.

[3:43:59] Ja, het zou niet nodig moeten zijn om dat te doen.

[3:44:08] En heeft een beetje te maken met de druk vanuit ouders en de samenleving op wat uiteindelijk op dat doorstroomadvies staat.

[3:44:17] Dus ik kom daarop terug in de brief over de doorstroomtoets, omdat dat natuurlijk wel daarop mee te maken heeft.

[3:44:26] Meneer Kirsteman.

[3:44:27] Ja, heel kort voorzitter. Fijn dat de staatssecretaris hierop terug wil komen.

[3:44:30] Af en toe vrijdag was ik bij het Stedelijk College in Eindhoven.

[3:44:33] Daar liep ze hier ook echt tegen aan en misschien is het handig om af en toe dan even wat lijntjes en ook dat soort contacten te leggen.

[3:44:38] Want zij merkt echt een terugloping aan instroom vanwege de naamstelling van MAVO.

[3:44:46] Neem ik mee en sowieso alle signalen neem ik altijd graag mee.

[3:44:50] Het lukt mij vast niet om de komende vier jaar alle scholen in Nederland te bezoeken of alle bibliotheken.

[3:44:56] Maar ik bezoek er graag veel omdat het altijd heel verrijkend is.

[3:45:01] Dan dank ik de staatssecretaris voor de beantwoording in deze eerste termijn.

[3:45:08] Dan gaan we nu verder met de tweede termijn aan de zijde van de Kamer.

[3:45:13] U heeft hiervoor een spreektijd van 1 minuut en 20 seconden en u heeft natuurlijk weer uw interrupties.

[3:45:22] Twee lange interrupties, u heeft geen interrupties meer, maar u kunt wel binnen de 30 seconden korte interrupties plaatsen.

[3:45:31] En dan geef ik het een woord aan mevrouw Moorman.

[3:45:38] Ja, voorzitter. Ik vond het best een beetje frustrerend, dit debat, omdat het over heel veel gaat.

[3:45:42] En dan heb ik daarmee meteen ook mijn eerste vraag.

[3:45:45] Ik mis gewoon een visie van het kabinet op kansengelijkheid.

[3:45:48] En het is niet dat hij daar niet is, want ik hoor veel voorbij komen.

[3:45:51] Maar voor een volgende keer helpt het gewoon als er niet allemaal van die losse stukken op de agenda staan,

[3:45:56] maar gewoon ook een overkoepelende visie.

[3:45:58] Dus dat is mijn eerste vraag. Zouden we dat kunnen doen?

[3:46:00] Want dan kunnen we het daar met elkaar over hebben.

[3:46:02] En dat scheelt ook in de tijd die we hier aan besteden dan dat we het wat gestructureerder doen.

[3:46:08] Voorzitter, dan over vroeg beginnen.

[3:46:10] Ik wil een twee minuten debat aanvragen. Laat ik dat meteen zeggen.

[3:46:13] En dan zullen we ook zeker met een motie komen voor die pedagogische basis.

[3:46:16] Mijn collega Roderick Kerk had het er ook over.

[3:46:18] We zullen daar met elkaar naar gaan kijken.

[3:46:21] Omdat we echt denken dat dat helpt.

[3:46:22] Dank wel aan de staatssecretaris dat ze zegt dat ze coördinerende rol op zich wil meennemen.

[3:46:26] Ik denk dat dat belangrijk is.

[3:46:28] Dan onderwijskwaliteit.

[3:46:29] Wat ik bedoelde met die vijf niveaus.

[3:46:31] Kijk, volgens mij vinden wij allemaal dat het niet deterministisch moet zijn.

[3:46:39] De sociaal-economische klasse waar je in opgroeit, zegt natuurlijk niks over je intelligentie.

[3:46:44] Ik zie de staatssecretaris schudden, ik denk ook dat het voor de VVD geldt.

[3:46:48] En dan is het dus raar dat wij zeggen, een school waar kinderen op zitten die uit een lage sociaal-economische klasse komen,

[3:46:56] daar hoeven mindere hoge prestaties van te verwachten.

[3:46:59] Dat is namelijk gewoon zo.

[3:47:01] Jawel, dat is wel zo.

[3:47:02] Ik bedoel, dat moet ik aan de kwaliteit voor doen.

[3:47:04] Maar je hoeft gewoon minder hoog te scoren.

[3:47:07] Daar hebben we gewoon vijf klassen voor gemaakt.

[3:47:09] Mevrouw Moorman, kunt u afronden?

[3:47:13] Voorzitter, ik zit echt met een dilemma.

[3:47:15] Want ik krijg ook een vraag van de staatssecretaris.

[3:47:17] Als wij hier met elkaar een goed debat willen voeren, dan moet ik toch ook gewoon kunnen uitleggen wat ik daarmee bedoel.

[3:47:22] Of gaan we gewoon hier alleen maar omdat we vinden dat de tijd het allerbelangrijkst vindt een soort schijndebat met elkaar voeren?

[3:47:29] Mevrouw Moorman, we hebben een afspraak gemaakt.

[3:47:31] In het begin van het debat had u een punt van orde kunnen maken.

[3:47:36] De tweede termijn is 1 minuut 20.

[3:47:39] U kunt onbeperkt interromperen als die heel kort zijn binnen de 30 seconden.

[3:47:45] Het debat loopt nog tot een half uur.

[3:47:48] Dus we hebben de tweede termijn met de Kamer.

[3:47:50] De staatssecretaris, daar zijn nog vragen aangesteld.

[3:47:54] Die moeten er ook nog antwoorden.

[3:47:55] En als wij binnen de tijd het debat willen afronden, dan houd ik me wel aan de procedure zoals ik heb voorgesteld.

[3:48:02] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Rodekerk.

[3:48:05] Ik had een interruptie aan mevrouw Moorman of ze dat laatste punt zou willen afmaken.

[3:48:13] Dank u wel mevrouw Rodekerk. Dan ga ik dus nu antwoorden op de interruptie.

[3:48:20] De inspectie kijkt naar de opbrengsten van het onderwijs in vijf verschillende niveaus.

[3:48:26] Laat ik het dan zo zeggen.

[3:48:28] En dat is wel degelijk waarop afgerekend wordt.

[3:48:30] Er is geen land ter wereld die dat op deze manier doet.

[3:48:32] Dus dat is waar ik de staatssecretaris om vraag.

[3:48:35] We verwachten dus van de ene school hogere onderwijsprestaties dan van de andere school.

[3:48:42] Gewoon in puur de CITO-scores die worden gehaald.

[3:48:45] Dat vind ik gek.

[3:48:46] Want dan zit het dus eigenlijk al ingebakken.

[3:48:48] Terwijl wij met z'n allen zeggen.

[3:48:49] Het zou niet moeten uitmaken vanuit welke sociaal-economische klasse je komt.

[3:48:53] Waar je uiteindelijk uitkomt.

[3:48:55] Daar zijn we met z'n allen voor uit. Maar het maakt dus wel uit.

[3:48:58] Er is een enorme correlatie tussen armoede en uiteindelijke prestaties.

[3:49:02] Ik ben het volstrekt eens met de heer Kisteman dat er geen hiërarchische ordening zou moeten zijn tussen VMBO en VWO.

[3:49:09] Maar als die er niet zou zijn, dan zou dat betekenen dat op het VWO er dus net zoveel kinderen zitten uit alle verschillende klassen van de samenleving als het VMBO.

[3:49:20] Dat is niet waar. Dat is niet zo.

[3:49:22] Dus er zit blijkbaar een hele stevige relatie.

[3:49:25] En die zit ook nog in ons systeem ingebakken.

[3:49:27] En daar wil ik graag een reactie op van de staatssecretaris.

[3:49:31] Ik ben heel dankbaar aan mevrouw Rodekerk dat ze mij deze interruptie heeft gesteld.

[3:49:35] Want het is frustrerend dat dit soort fundamentele elementen in ons onderwijssysteem niet naar voren kunnen komen omdat we dan beperkt worden in onze spreektijd.

[3:49:46] Waarbij juist de controlerende macht niet aan het woord komt en de uitvoerende macht wel.

[3:49:52] Dank u wel, voorzitter.

[3:49:54] Mevrouw Moorman. Sorry, mevrouw Rodekerk.

[3:49:58] Nou, misschien dan nog kort daarop aanvullend, want dit geldt niet alleen, het punt dat de inspectie alleen dan kijkt, dat die dus andere eisen stelt aan niveaus, geldt ook al op de basisschool.

[3:50:10] Want scholen waar meer kinderen zitten met een grotere achterstand in het onderwijs, die krijgen ook een lager referentieniveau waaraan moet worden voldaan.

[3:50:18] Dan hebben we het over die streefniveaus.

[3:50:20] Dus wellicht is dit ook wel iets om op te pakken bij het debat waar we na de zomer gaan hebben over de inspectie.

[3:50:25] En hoe wij dus onze toetsingskaders op de kwaliteit richten.

[3:50:28] En zorgen dat die lat overal omhoog gaat.

[3:50:30] Dus dat is ook een vraag aan de staatssecretaris.

[3:50:33] Via mevrouw Moorman.

[3:50:37] Het mag ook een termijn zijn.

[3:50:39] Maar het was eigenlijk een interruptie.

[3:50:42] Ja, voorzitter.

[3:50:44] Dank nogmaals aan mevrouw Rodekerk.

[3:50:45] Dit is precies waar ik op doelde.

[3:50:47] En ik begreep ook dat hier nog een brief van komt.

[3:50:50] Dus ook graag in de reactie van de staatssecretaris, misschien zou ze dat daarin dan mee kunnen nemen.

[3:50:55] Waarbij ze dus ook, want dat hoorde ik de staatssecretaris ook zeggen, zou mee kunnen nemen hoe dat dan ook in de opleidingen zit verweven.

[3:51:01] We weten dat de schoolleider, dat is nog in antwoord op mevrouw Rodekerk, enorme impact heeft, ik zie mevrouw Rodekerk daar ook een knik, op uiteindelijk de realiteit van onderwijs.

[3:51:11] We zien ook dat daar een grote ongelijkheid zit tussen de scholen.

[3:51:15] Dus als we dat ook in de opleiding stimuleren, dat juist de beste schoolleiders ook naar de plekken gaan waar het het allerhardste nodig is, dan helpt dat.

[3:51:22] Dank u voorzitter. Dan ben ik daarmee, denk ik, een interruptie.

[3:51:26] Ik ga toch een punt van orde maken.

[3:51:29] Wij maken met deze commissie afspraken over hoeveel we interromperen, hoeveel spreektijd we hebben en hoe we met elkaar debatten gaan behandelen.

[3:51:37] En als mevrouw Moorman het daar niet mee eens is, of wat voor manier dan ook, dan moet ze dat gewoon bij de strategische procedurevergadering gaan lopen doen.

[3:51:43] en niet lopen klagen hier dat we niet een goede debat kunnen voeren.

[3:51:45] Dan moeten we gewoon een andere manier van het debat voeren en daar afspraak met elkaar over maken.

[3:51:49] En mevrouw Rodekerk helpt mevrouw Moorman daar weer met een 1-2'tje mee.

[3:51:53] Vervolgens krijgen we weer een interruption te beantwoorden van een paar minuten.

[3:51:56] Als jullie niet tevreden zijn, zeg ik via de voorzitter, als mevrouw Moorman niet tevreden is,

[3:52:00] of mevrouw Rodekerk niet tevreden is, gaan we dat dan bij de strategische procedurevergadering inbrengen,

[3:52:04] maar niet hier het hele commissiedebat misbruiken over afspraken die we als commissie hebben gemaakt.

[3:52:10] Dank u wel, meneer Kirstenman.

[3:52:13] Mevrouw Rodekerk.

[3:52:14] Een klein punt van orde terug. Dat was precies wat ik deed. Ik maak gebruik van de afspraken, namelijk je mag elkaar interrupties stellen. Ik was oprecht benieuwd naar het punt van mevrouw Moorman en ik kon me daar overigens ook goed in vinden.

[3:52:25] Dan mijn eigen termijn. We hebben het gehad over een aantal zaken ten aanzien van de onderwijskansen en ik denk dat na dit debat duidelijk is dat we hard op kansen inzitten met dit kabinet en ook qua investeringen.

[3:52:38] En ik denk inderdaad dat het wellicht ook zinvol is, want dat is inderdaad op een rijtje te zetten, omdat er gewoon heel veel gebeurt.

[3:52:44] Daar ben ik ook heel erg blij mee.

[3:52:46] Ik heb het gehad over die taal- en leesstimulering vanaf nul jaar.

[3:52:49] Ik ben blij dat de staatssecretariat ADS aangeeft een coördinerende rol te willen pakken met die andere ministeries, S2, VWS.

[3:52:55] Omdat het toch zonde is als het zo naast elkaar blijft bestaan.

[3:52:58] En we overal een grote opgave hebben en we daar ook dus van jongs af aan mee moeten beginnen.

[3:53:04] Nou zien wij het het liefst als echt een kinderopvang, als we dan een nieuw stelsel doen.

[3:53:08] Daar ook een pedagogische basisvoorziening van te maken.

[3:53:11] Of zoveel mogelijk daarnaartoe te werken dat het aansluit bij wat wij doen in het onderwijs.

[3:53:16] Aangezien het ook een publieke financiering is zoals we dat ook bij scholen doen.

[3:53:21] En er ook al veel bij kinderopvang gebeurt op dat punt.

[3:53:25] Ten aanzien van de brede schooldag, de rijke schooldag, vind ik het ook van belang dat we daar die ambitie op houden.

[3:53:34] En ook gericht op de kwaliteit.

[3:53:35] Daar heb ik ook antwoorden van de staatssecretaris op gekregen.

[3:53:39] En diezelfde ambitie zou ik toch ook bij de schoollunches willen houden.

[3:53:42] Want volgens mij moet het streven niet zijn.

[3:53:45] Alleen de kinderen die nu omvallen van de honger.

[3:53:48] Zou het gewoon goed zijn als alle kinderen daar gebruik van kunnen maken op termijn.

[3:53:52] Omdat wij toch, herhaal ik, een uniek land zijn in Europa.

[3:53:55] Dat we verwachten dat iedereen een boterhammetje kaas mee naar school krijgt.

[3:53:58] Terwijl het veel gezonder is voor kinderen om bijvoorbeeld een warme lunch of een goede lunch op school te krijgen.

[3:54:04] En dat zou ook onderdeel moeten zijn wat mij betreft van gezonde opgroeien.

[3:54:09] Dus daar denk ik nog over een motie na.

[3:54:11] Maar dank voor dit debat.

[3:54:13] En ik zou zeggen laten we zo door en aan de slag.

[3:54:19] Meneer Boomsma, uw tweede termijn.

[3:54:21] Dank u wel mevrouw de voorzitter.

[3:54:23] En dank aan de staatssecretaris.

[3:54:26] Ja, er komen nog een aantal brieven.

[3:54:28] Ik denk dat er is natuurlijk een sterke relatie nu tussen hoge opleiding van de ouders.

[3:54:32] En waar de kinderen uiteindelijk aan onderwijs vandaan komen.

[3:54:36] Maar ik denk dat het natuurlijk niet alleen te maken met het systeem dat we hebben.

[3:54:39] Het heeft ook gewoon te maken met aanleg.

[3:54:42] Maar het is wel heel goed om niet discriminatie van lage verwachtingen vast te houden.

[3:54:48] Dus dat is heel goed.

[3:54:49] Wij gebruiken trouwens die verschillen ook bij de gewichtenregeling.

[3:54:52] Maar ik zie die emotie van mevrouw Moorman natuurlijk graag verschijnen.

[3:54:56] Wat betreft jonge kinderen en dergelijke.

[3:54:59] Ik denk ook dat het belangrijk is dat voor jonge kinderen niet alleen beeldoen is van belang, maar ook binding.

[3:55:05] En dat is ook een feit dat ik zou willen benadrukken.

[3:55:10] Dank aan de staatsdictaris over wat ze heeft gezegd over die meertaligheidsdidactiek.

[3:55:16] Ik denk dat dat helemaal niet overtuigend is bewezen dat dat zo goed zou zijn.

[3:55:21] Voor het leren van Nederlands ook als tweede taal.

[3:55:24] Maar goed, daar komt dus ook nog een nadere reactie op.

[3:55:26] Maar voor nu lijkt het me goed dat we daar niet zomaar in meegaan.

[3:55:33] Dankjewel voor uw korte bondige bijdrage.

[3:55:37] Daar geef ik nu het woord aan mevrouw Ammoed.

[3:55:39] Ja, dank voorzitter. Ik heb een paar vragen.

[3:55:42] Het gaat over maatschappelijke diensttijd.

[3:55:44] De kern van mijn motie was om het bestaande netwerk te borgen.

[3:55:49] Ik vraag me af, ziet de staatssecretaris het belang daarvan?

[3:55:53] Want ze geeft aan, het kan juridisch niet.

[3:55:54] Maar dan vraag ik me af, wat kan er dan juridisch precies niet?

[3:55:57] Welke juridische beperking is er op dit moment om dat onderscheid te maken?

[3:56:01] Mijn tweede vraag is, en het gaat over het bestaande netwerk.

[3:56:04] Ja, het zijn heel veel partijen.

[3:56:06] Sommige maatschappelijke dienstheidspartijen zijn al acht jaar betrokken.

[3:56:09] Dat zijn echt ongelooflijk waardevolle partners.

[3:56:12] En die zijn niet gewoon inwisselbaar.

[3:56:14] Dus is de staatssecretaris bereid om snel met dat bestaande MBT-netwerk gesprekken te voeren over de 2026-regeling.

[3:56:21] Over de financiering, continuïteit, regionale dekking.

[3:56:25] en ik zou ook daar wel graag een verslag van krijgen

[3:56:28] zodat we ook kunnen kijken en kunnen zien wat er daadwerkelijk met die input gebeurt

[3:56:32] mijn derde vraag is hoe voorkomt

[3:56:34] en die vraag heb ik ook al gesteld

[3:56:35] hoe voorkomt de staatssecretaris dat 2026 opnieuw een verloren jaar wordt

[3:56:39] waarin bewezen organisaties dus verdwijnen voordat er een structurele oplossing is

[3:56:44] en dat we door al die drempels die worden opgeworpen

[3:56:46] bijvoorbeeld die cofinanciering

[3:56:48] kleinere organisaties die juist ook bijdragen aan bijvoorbeeld een landelijk dekkend netwerk

[3:56:52] dat die verdwijnen

[3:56:54] Dat zijn voor nu even de vragen.

[3:56:59] Meneer Kisman.

[3:57:01] Ja, voorzitter. Ik dank voor het debat.

[3:57:03] En het is ook mooi om te zien dat wij over bepaalde dingen verschillend denken.

[3:57:06] En ik ga het gewoon kort houden, want we willen namelijk de VMBO's en de MBO's aandacht geven.

[3:57:11] En vandaag is mijn nichtje geslaagd voor MBO 2 Rietel Diploma.

[3:57:15] En dat vind ik fantastisch. Dus gefeliciteerd daarvoor.

[3:57:17] En we gaan proberen zoveel mogelijk de MBO's en de VMBO's op een platform te zetten.

[3:57:21] Want wat je ook gaat doen, als je maar gelukkig bent.

[3:57:28] Dank u wel voor uw bijdrage.

[3:57:31] Dan kijk ik even naar de staatssecretaris.

[3:57:34] Er zijn nog wel vragen u gesteld.

[3:57:37] We hebben nog tijd voor vijf minuten te schorten of tien minuten als u dat nodig heeft.

[3:57:42] Dus we gaan gewoon goed door.

[3:57:44] Dan geef ik u het woord.

[3:57:46] Ja voorzitter, dank u wel.

[3:57:48] Allereerst gefeliciteerd aan het nichtje van meneer Kisteman.

[3:57:51] We weten haar naam niet, maar we weten wel dat ze vandaag in ieder geval een feestdag heeft.

[3:57:55] En hopelijk kan ze daar ook nog een tijdje feestelijk van nagenieten.

[3:57:59] En wat ik bij sommige schoolbezoeken noem ik mezelf tegenwoordig ook staatssecretaris van talent.

[3:58:05] Want we komen dan in gesprek en dan zeg ik ook als je iets heel goed kan en je vindt het heel erg leuk, dan is dat waarschijnlijk je talent.

[3:58:11] En dan beginnen er ook altijd allerlei dingen te gebeuren bij leerlingen om te vertellen wat ze dan inderdaad heel goed kunnen en heel leuk vinden.

[3:58:20] Dus het talent van het nichtje van meneer Kistelman heeft ze gelukkig in het iets feestelijkste gefinaliseerd.

[3:58:32] Een aantal vragen nog, voorzitter.

[3:58:34] Ja, mevrouw Moorman vroeg naar een visie.

[3:58:35] Ik vond mijn inleiding best wel een mooie visie overigens.

[3:58:38] Maar ik denk dat we in aanloop naar een aantal brieven en debatten daar wel op terugkomen.

[3:58:46] Maar omdat, wat ik ook eigenlijk aan het begin al zei, onderwijskansen is natuurlijk bijna alles waar we het over hebben bij onderwijs, gaat over onderwijskansen.

[3:58:54] En dat gaat namelijk over hoe we gewoon zorgen dat in Nederland de kwaliteit van het onderwijs, met name op de basisvaardigheden, op zo'n hoog niveau is,

[3:59:01] dat iedereen die het onderwijs in Nederland doorloopt ook gewoon zijn talent vervolgens kan verder brengen.

[3:59:12] Dus ik weet nog niet of ik daar nog een pagina aan ga wijden

[3:59:17] Maar waarschijnlijk wel ergens in een van de brieven

[3:59:20] Wanneer weet ik nog niet

[3:59:24] Mevrouw Moorman vroeg ook naar eigenlijk wat mij nu duidelijk werd

[3:59:31] Eigenlijk het onderwijsresultaten model en hoe de inspectie daar...

[3:59:34] Ik ga u even onderbreken, er is een interruptie van mevrouw Moorman

[3:59:40] Voorzitter, ik zei ook niet dat de staatssecretaris geen visie had.

[3:59:42] Maar het helpt bij zijn onderwijskansendebat als we daar ook gewoon een overkupelende brief bij hebben.

[3:59:47] Voor de volgende keer.

[3:59:48] Dat was mijn vraag.

[3:59:50] Ik heb bijvoorbeeld weer een soort cement tussen de brieven, zeg maar.

[3:59:55] Ik zou even kijken hoe dat handig te doen is.

[3:59:57] Soms moeten we ook gewoon dingen sturen en dan lijkt het een beetje los.

[4:00:01] Maar ik snap wel wat mevrouw Moorman vraagt.

[4:00:03] We kijken even hoe we dat goed kunnen doen.

[4:00:06] De vraag van mevrouw Moorman over het onderwijsresultatenmodel.

[4:00:09] Ik snap nu wat ze zegt en ik denk dat we het met elkaar eens zijn.

[4:00:14] We zijn deze zomer bezig met het onderzoekskader van de inspectie.

[4:00:18] Daar ga ik vast ook nog een brief over schrijven.

[4:00:21] Daar neem ik dit in mee.

[4:00:22] Want volgens mij zijn we het hier behoorlijk met elkaar eens.

[4:00:24] Maar ik moet ook even kijken wat voor consequenties iets dergelijks wel en niet heeft.

[4:00:29] Want er is vast altijd ergens goed over nagedacht.

[4:00:31] Dus daar moet ik iets meer denkkracht aan wijden dan nu je daar iets te snel op antwoordde.

[4:00:36] Maar we komen daar op terug.

[4:00:40] En mevrouw Rodekerk had denk ik niet echt een nieuwe vraag.

[4:00:45] Anders dan een aantal bevestigingen en aankondigingen van een motie.

[4:00:50] Of in ieder geval een richting waar zij zelf wat meer aandacht voor zou willen zien.

[4:00:55] Nou, dat wacht ik dan eventjes af ook.

[4:00:58] Meneer Boomsma begon mooi over Bildung und Binding.

[4:01:03] Dan weet ik dan weer niet of dat ook een binding staat.

[4:01:07] ik moest zelf denken aan

[4:01:09] nature, nurture en education

[4:01:11] ook leuk, maar goed

[4:01:12] we kunnen hier heel lang ideologische en filosofische debatten

[4:01:15] over onderwijs voeren, doe ik ook graag

[4:01:16] maar voor nu denk ik dat we

[4:01:18] op de goede route zijn om weer een aantal

[4:01:21] acties te nemen

[4:01:23] mevrouw Armoed

[4:01:25] vroeg nog naar de juridische

[4:01:27] want ik zei

[4:01:28] juridisch kan het niet zomaar

[4:01:30] om het bestaande netwerk

[4:01:32] te borgen

[4:01:34] en dan ga ik dan nu zeggen ten koste van nieuwe aanbieders.

[4:01:37] Subsidies moeten altijd voor iedereen beschikbaar zijn.

[4:01:40] Daar hebben we regels over vastgesteld.

[4:01:43] En iedereen die mee wil doen aan de maatschappelijke diensttijdregelingen

[4:01:48] moet ook de kans kunnen krijgen om mee te doen.

[4:01:51] En het kan dus niet zo zijn dat we zeggen

[4:01:54] om die en die reden krijgt u het sowieso en u niet.

[4:01:59] Dat zou in ieder geval geen kansengelijkheid zijn voor deelnemers aan het maatschappelijke diensttijdprogramma.

[4:02:06] En dat betekent dat, om dan die regeling goed in te regelen, dat we dat dus met die vraag niet voor dit jaar budget konden reserveren voor specifieke onderdelen in het netwerk.

[4:02:18] Ik vind dat eigenlijk ook wel heel erg logisch, want dat zijn de afspraken zoals we die met elkaar maken.

[4:02:25] Voor het komend jaar kijk ik goed naar wat we wel en niet juridisch kunnen vastleggen om te zorgen.

[4:02:31] Want dat begrijp ik dat mevrouw Armoed dat zegt, want dat snap ik ook.

[4:02:35] Waardevolle partners moeten ook hun waarde kunnen blijven voortzetten.

[4:02:41] En we kijken dus ook naar de kwalitatieve waarde van de projecten.

[4:02:46] Om die vooral mee te nemen in het netwerk voor de komende tijd.

[4:02:54] en daarbij zijn we dus met die maatschappelijke diensttijd

[4:02:57] denktank bezig

[4:02:59] waar we vanaf de tweede helft van het jaar

[4:03:02] die we oprichten

[4:03:03] en waar een pilot mee gaan doen

[4:03:05] om vanaf het laatste kwartaal van dit kalenderjaar

[4:03:09] tot en met de zomer van volgend jaar

[4:03:12] te kijken hoe we daadwerkelijk de koers

[4:03:15] en de verbetering van de maatschappelijke diensttijd

[4:03:18] samen met zowel bestaande als nieuwe organisaties

[4:03:22] die mee kunnen doen, hoe we dat het beste kunnen vormgeven.

[4:03:28] Dat, denk ik.

[4:03:33] Mevrouw Amoed.

[4:03:36] Ik had ook nog een andere vraag gesteld, namelijk of de staatssecretaris bereid is om snel met

[4:03:42] het bestaande maatschappelijk dienstrijdnetwerk gesprekken te voeren over de 2026-regeling.

[4:03:48] En dat wij daar dus ook graag verslag van zouden zien, zodat we kunnen zien wat er met

[4:03:51] de input gebeurt.

[4:03:53] En wat hier een beetje het frustrerende aan is, is dat we straks waarschijnlijk ook alweer te laat zijn voor de 2026 regeling.

[4:04:00] En als we eind 2026, dus in het laatste kwartaal pas, met een denktank gaan spreken over wat we kunnen veranderen en wat we beter kunnen maken voor 2027,

[4:04:09] zijn we straks waarschijnlijk ook weer te laat voor 2027.

[4:04:13] En ik zou eigenlijk wel willen stoppen met elke keer moties moeten indienen om het bestaande netwerk te redden.

[4:04:18] Er is geld vrijgemaakt voor de maatschappelijke dienstheid.

[4:04:22] We vinden dat met z'n allen waardevol en ik snap gewoon eerlijk gezegd heel slecht of niet eigenlijk waarom het na al deze jaren dus nog steeds niet goed is geregeld.

[4:04:34] De staatssecretaris.

[4:04:35] Ja, ik denk dat mevrouw Armoed en ik echt een ander beeld hebben bij wat er wel en niet goed is geregeld.

[4:04:42] Dus dat maakt me ook wel nieuwsgierig zeg maar naar welke signalen mevrouw Armoed specifiek heeft, want het netwerk loopt.

[4:04:49] We hebben voortdurend gesprekken met partners uit het netwerk, met jongeren, et cetera, et cetera.

[4:04:56] Het bestaande netwerk is niet weg.

[4:04:58] Alleen het mooie van een netwerk is dat het geen afgebakene bak is met harde hoeken,

[4:05:03] maar dat het iets is wat voortdurend in ontwikkeling is.

[4:05:06] Ook op zoek naar hoe we nou die aansluiting tussen de projecten, de behoeften van jongeren,

[4:05:10] het landelijk dekkend netwerk, enzovoort, enzovoort, hoe dat goed loopt.

[4:05:14] Dus dat is bijna een organisme.

[4:05:17] En nogmaals, wij zitten niet in het ministerie te wachten tot we weer eens een motie van mevrouw aan moeten hebben.

[4:05:25] Want ik snap heel goed wat ze daarover zegt.

[4:05:27] Het zou heel vervelend zijn als het gevoel is wat achterblijft, dan is dat niet het goede gevoel.

[4:05:34] Nogmaals, omdat we voortdurend in gesprek zijn om te kijken hoe die maatschappelijke dienstheid ook daadwerkelijk zijn rol kan vervullen.

[4:05:41] en goed aan kan sluiten bij die behoefte die jongeren hebben om in de samenleving wat te doen,

[4:05:47] om met andere mensen in contact te komen en hun eigen talenten te ontwikkelen.

[4:05:51] En gewoon letterlijk is er vorige week nog contact geweest met een netwerk

[4:05:54] en heb ik twee weken geleden met een deel van de jongeren gesproken.

[4:05:58] Dus ja, het leeft zou ik bijna zeggen.

[4:06:14] U kunt verder gaan.

[4:06:16] Ik denk dat het klaar was.

[4:06:24] Dan komen we aan het einde van dit commissiedebat.

[4:06:29] De staatssecretaris heeft de volgende toezeggingen gedaan.

[4:06:42] De eerste is de Kamer ontvangt voor de zomer van 2020 een brief over basisvaardigheden en hoe de vernieuwde kerndoelen landen in de praktijk.

[4:06:55] Die brief had ook een reactie gegeven op de resultaten van de IELS en over de leesontwikkeling van jonge kinderen.

[4:07:05] Twee, de Kamer omvangt een brief over de samenhang tussen kinderopvang voor en vroegschoolse educatie en de basisschool.

[4:07:14] De vraag is wel, welke termijn?

[4:07:17] Er is in het najaar.

[4:07:19] In het najaar.

[4:07:24] Dan kom ik bij nummer drie, de Kamer omvangt naar de zomer van 2026, een reactie op het advies van de onderwijsraad.

[4:07:34] Kijk anders naar toetsing.

[4:07:36] nummer 4

[4:07:38] de Kamer omvangt eind

[4:07:40] 2026 een brief met de

[4:07:43] resultaten van het onderzoek van het

[4:07:44] Nationaal Kennisinstituut Onderwijs

[4:07:47] naar de toetsresultaten

[4:07:48] en de afnemende leesvaardigheid

[4:07:50] naar aanleiding van de motie van het

[4:07:52] lid Kirsteman

[4:07:56] en dan nummer 5

[4:07:58] de Kamer omvangt in het

[4:08:00] najaar van 2026

[4:08:02] informatie over de precieze

[4:08:04] opdracht die is gegeven en de

[4:08:06] Staatscommissie. De

[4:08:08] staatssecretaris heeft nog een aantal

[4:08:10] toezeggingen gedaan, onder andere over leraren

[4:08:13] en toetsing. Deze

[4:08:14] toezeggingen zijn al bij eerdere debatten

[4:08:17] geregistreerd en zijn dus

[4:08:18] nu nog niet nog een keer

[4:08:20] genoteerd. Er is een twee

[4:08:22] minuten debat aangevraagd door lid

[4:08:24] Moorman van een GroenLinks

[4:08:26] Partij van de Arbeid.

[4:08:29] En ik begrijp

[4:08:31] dat mevrouw Moorman nog een vraag

[4:08:33] heeft. Ja, voorzitter,

[4:08:36] Want blij met die toezegging op die brief over die integrale visie op kinderopvang, voorschool en onderwijs.

[4:08:42] Ik zei eerder al, ik zou heel graag een debat jonge kind willen hebben.

[4:08:45] Misschien zou dat dan ook gekoppeld kunnen worden.

[4:08:47] Dat vraagt eigenlijk ook een beetje aan mijn collega's.

[4:08:49] Dus als we dat in het najaar, ja bij de PV.

[4:08:52] En als we het dan in het najaar bespreken, dan hebben we meteen dat geluid.

[4:08:57] Ik zie het, de heer Kisterman zie ik daar.

[4:08:59] En voorzitter, ik had ook nog toezeggingen gekregen over de vroegselectie.

[4:09:06] En toen gaf de staatssecretaris aan dat het ook terugkomt in brieven.

[4:09:10] Het zou kunnen dat het al voorgaande toezeggingen zijn hoor, voorzitter.

[4:09:14] Dus dat gaat onder andere over die subsidieregeling doorstroom POVO en die brede brugklassensubsidie.

[4:09:20] Ik meende dat de staatssecretaris zei voor de zomer.

[4:09:26] De doorstroomtoets voor de zomer, de brede brugklassen na de zomer.

[4:09:36] We hebben het genoteerd.

[4:09:38] De Staatscommissie schrijft overigens een brief over hoe we de opdracht gaan formuleren, maar die is dan nog niet gegeven.

[4:09:44] Dat is eigenlijk de start van het proces om tot de Staatscommissie te komen.

[4:09:50] Voorzitter, dan had ik nog één vraag.

[4:09:53] Misschien is je voorbij gekomen, daar heb ik zelf gewoon niet goed opgelet.

[4:09:56] Maar ik hoorde net ook in de tweede termijn de staatssecretaris zeggen dat ze een toezegging geeft op hoe die opleidingen er nou uitzien.

[4:10:04] Dat is eigenlijk iets wat onder ledschert valt natuurlijk, ook als het gaat om ongelijkheid.

[4:10:09] En die hoorde ik ook niet terug in de toezeggingen.

[4:10:13] Of tenminste in de lijst nu, maar het kan ook zijn dat dat ook al eentje is die überhaupt al komt.

[4:10:19] Dat kan ik even niet zo uit mijn hoofd.

[4:10:22] Ik heb genoemd dat bekwaamheidseisen die in internetconsultatie gaan, maar dat is inderdaad echt wel de verantwoordelijkheid van de minister.

[4:10:29] Dus geef me nu een beetje op glad uit.

[4:10:32] We doen heel veel samen, maar even kijken hoe we dat dan goed opschrijven.

[4:10:36] Het ging mijn voorzitter alleen maar over de administratie.

[4:10:38] Dus dat het niet ergens tussen Wanne en Schip valt, maar dat die dan wel op de lijst komt.

[4:10:44] Ik kan me voorstellen dat we daar bij de lerarenbrief, dat daar ook gewoon nog even een paar zinnen aan worden gewijd.

[4:10:48] Zodat die inderdaad niet kwijtraakt.

[4:10:51] Dan gaan we dat ook noteren.

[4:10:57] Dan wil ik iedereen bedanken.

[4:11:00] De staatssecretaris, de Kamerleden, maar ook de mensen op de tribune.

[4:11:06] Mensen die thuis online meekijken.

[4:11:09] En ik zou zeggen, geniet nog van deze mooie dag.

[4:11:13] En dank aan de voorzitter.

[4:11:14] Het was op geen enkele manier de bedoeling om u in de weg te zitten tijdens het debat.