Gewasbeschermingsmiddelen

[0:00:00] Goedemorgen allemaal.

[0:00:02] Hierbij open ik de vergadering van de vaste Kamercommissie van Landbouw, Visserij, Voedsel, Zekerheid en Natuur.

[0:00:08] Aan de orde is vandaag het nota-overleg gewasbeschermingsmiddelen.

[0:00:13] Ik heet welkom de staatssecretaris van LVVN en zijn ondersteuning, de leden van de Kamer natuurlijk en de mensen op de publieke tribune en degenen die natuurlijk de livestream volgen.

[0:00:26] Voor wij zo gaan beginnen wil ik de leden graag op een aantal zaken wijzen.

[0:00:30] Iedere fractie heeft in de eerste termijn vier minuten spreektijd en in de tweede termijn één minuut en twintig seconden.

[0:00:40] In de tweede termijn kunt u straks moties gaan indienen.

[0:00:43] Er vindt daarom ook geen verdere plenaire aflondering plaats van dit debat zoals bij een twee minuten debat.

[0:00:51] En over de ingediende moties zal vandaag nog gestemd gaan worden.

[0:00:56] En gezien er vandaag nog gestemd moet worden en gezien er misschien veel sprekers zijn, dat is nog enigszins te overzien, wil ik voorstellen om het aantal interrupties enigszins dan te beperken.

[0:01:08] Normaliter hanteren we binnen deze commissie de 30 secondenregel, maar het voorstel is om toch echt maximaal vier interrupties in de eerste termijn te doen.

[0:01:19] Kijk even naar de leden.

[0:01:22] Als dat akkoord is, dan zou ik gewoon graag van start...

[0:01:26] Nee, mevrouw Bromet.

[0:01:29] Ja, voorzitter, ik vind het voor de eerste termijn prima.

[0:01:31] Maar voor de tweede termijn zou ik gewoon vast willen houden aan het regime... dat wij onder de dertig seconden onbeperkt kunnen interromperen... zodat we het kabinet goed kunnen ondervragen.

[0:01:42] Ja, mijn punt ging niet hierover, dus ik weet niet...

[0:01:48] Is gestaat genoteerd.

[0:01:50] Laten we even kijken hoe we dan lopen in de tijd.

[0:01:52] En dan proberen we dan uw voorstel na te leveren.

[0:01:56] Mevrouw Pot, heeft u nog een opmerking?

[0:01:58] Ja, ik heb wel nog een opmerking, voorzitter.

[0:01:59] Want ik moet eerlijk zeggen dat ik door alle verplaatsingen de draad een klein beetje kwijt ben geraakt.

[0:02:03] Dus kunt u mij helpen met hoe laat wij ongeveer stemmen vandaag?

[0:02:09] Dat is voorzien rond de klok van vier uur.

[0:02:14] Oké, goed.

[0:02:18] Het kost iets.

[0:02:19] Misschien is het ook goed voor mensen in de tribune en mensen thuis die kijken... om een beetje uit te leggen waarom we hier zo zitten.

[0:02:25] We zouden normaal gesproken een commissiedebat hebben over bestrijdingsmiddelen.

[0:02:29] We gaan het nu toch hebben over het omnibusvoorstel.

[0:02:33] Het is wel goed om dat even uit te leggen.

[0:02:38] Want we hebben opeens een ander soort debat.

[0:02:40] En het is wel goed om te weten wat daaraan vooraf ging.

[0:02:43] Kort gezegd, we worden eigenlijk gedwongen door Brussel om dit debat te voeren.

[0:02:48] Dat zijn uw woorden.

[0:02:52] Prima dat u dat wilt delen.

[0:02:53] Wij hebben onze agenda en wij kunnen volgens mij nu gewoon van start gaan.

[0:02:57] En ik wil dan ook gewoon graag lid Kost iets hierbij het woord geven.

[0:03:03] Dank u wel, voorzitter.

[0:03:05] De vorige keer nam ik een biologische appel mee voor de staatssecretaris.

[0:03:09] En nu een potje paprikapoeder.

[0:03:11] Met gratis 18 verschillende soorten landbouwgif, zo bleek uit onderzoek.

[0:03:16] We zouden het vandaag namelijk hebben over hoe we gezondheid van mens, dieren en milieu beter kunnen beschermen tegen dit soort stoffen.

[0:03:22] Maar we worden voor de zoveelste keer overrompeld door Brussel, die in een sneltrein vaart regengegeving over Prestide te rijken af te zwaggen.

[0:03:29] Deze plannen worden verhullend omnibusfood en fiets safety genoemd.

[0:03:33] In mei debatteren we al over deze plannen.

[0:03:35] De Kamer zei, deze plannen zijn broddelwerk.

[0:03:38] Maar onder leiding van Cyprus is Brussel nu echt op ramkoers.

[0:03:41] Deze week hoorden we opeens dat Cyprus tegen afspraak in aanstaande vrijdag al het definitieve standpunt van de lidstaten wil vaststellen.

[0:03:47] Cyprus scherveert hiermee het Nederlandse parlement.

[0:03:50] En het ergste is, de staatssecretaris laat dit gebeuren.

[0:03:54] De Kamer heeft met een breed gesteunde motie van onder andere Partij voor de Dieren, Pro en D66... een duidelijke ondergrens vastgesteld.

[0:04:00] Het omnibusvoorstel mag niet leiden tot verslechtering van de bescherming van mens, dieren en milieu.

[0:04:06] Anders mag het kabinet niet instemmen.

[0:04:08] Het CTGB en wetenschappers concluderen nu dat die minimale eis van de Kamer niet wordt gehaald.

[0:04:14] Toch gaat de staatssecretaris voorstemmen.

[0:04:17] Voor verslechtering.

[0:04:18] Met een slappe stemverklaring.

[0:04:20] Hij betrekt er van alles bij, maar dit is het enige wat relevant blijft.

[0:04:25] Er worden nu met ongekende spoed grote veranderingen door de neus van Nederlandse burgers gedrukt en ze leiden niet eens tot behoud van het huidige niveau van bescherming.

[0:04:35] Voorzitter, dit is niet uit te leggen aan Nederlanders.

[0:04:38] Dit zouden we van links tot rechts niet moeten accepteren.

[0:04:41] En meerdere organisaties hebben de Kamer opgeroepen hiermee niet akkoord te gaan, waaronder de Parkinson-alliantie Nederland.

[0:04:47] Er zijn landen die zich aan het organiseren zijn om niet in te stemmen met het heilige voorstel.

[0:04:53] Dan vraag ik de staatssecretaris, bent u bereid om met die landen op te trekken?

[0:04:57] Om op dit moment niet in te stemmen met het compromisvoorstel, zolang niet wordt voldaan, aan die ondergrens van de Kamer?

[0:05:03] Wil hij zich inzetten voor meer tijd voor zorgvuldig proces waarin nationale parlementen daadwerkelijk hun rol kunnen vervullen?

[0:05:10] De staatssecretaris is bang voor gezichtsverlies in Europa... als we niet akkoord gaan.

[0:05:15] Maar dat is echt de wereld op zijn kop.

[0:05:16] Het is Brussel onder leiding van Cyprus... dat zich diep moet schamen voor het broddelwerk... en proces dat het Nederlandse parlement zo schoveert.

[0:05:24] Dan moeten ze niet verbaasd zijn als het Nederlandse parlement...

[0:05:27] en niet over zich heen laten lopen.

[0:05:29] Voorzitter, dan nog even naar wat we wel zouden moeten doen, mensen beter beschermen tegen bestrijdingsmiddelen.

[0:05:35] Daarover in ieder geval nog even dat de minister van Volksgezondheid samen met ons gesprekken heeft gevoerd met burgers die een paar maanden per jaar worden geconfronteerd met het gebruik van bestrijdingsmiddelen vlak naast hun woning, soms zelfs op één meter afstand.

[0:05:49] Ouders vertelden hoe hun kinderen maandenlang niet veilig in de tuin kunnen spelen.

[0:05:53] Ze vertelden hoe ze worden geïntimideerd.

[0:05:55] Ze voelen zich niet beschermd door de overheden... en staan machteloos wanneer naast hun huis een ondernemer opeens besluit... met teelten te beginnen waarvoor veel gif wordt gebruikt.

[0:06:03] Het gaat bij het kabinet nog vaak over de belangen van de sector.

[0:06:07] Dat kan, maar te weinig over de belangen van zulke mensen.

[0:06:09] Van ouders, kinderen en ouderen.

[0:06:12] Om hun gezondheid, om hun vrijheid, om veilig in hun eigen thuis...

[0:06:17] ...tuin en huis te kunnen zijn.

[0:06:18] Wat vindt de minister van die situaties... ...en wat gaat de minister van Volksgezondheid voor ze doen?

[0:06:25] Die mensen willen niet veel.

[0:06:26] Deze mensen vragen niet veel.

[0:06:28] Ze vragen naast het zoveelste convenant voor lange termijn.

[0:06:31] Ook concrete bescherming op korte termijn.

[0:06:34] Daarom vraag ik de minister van Volksgezondheid en de staatssecretaris... ...zijn ze ze bereid om samen met omwonenden en gezondheidsexperten... ...zoals het RIVM dit jaar maatregelen te verkennen... ...die mensen op korte termijn kunnen beschermen.

[0:06:46] Tot slot, voorzitter, PFAS.

[0:06:49] Ondanks is nog informatie naar voren gekomen dat EGA een bepaalde vorm van PFAS als zeer schadelijk voor ongeboren kinderen heeft bestempeld.

[0:06:58] We weten dat het een enorme bedreiging vormt voor onze water.

[0:07:02] Daarom roepen ook waterschappers, mede-overheden...

[0:07:07] U zit op uw tijd, lid Kortjes.

[0:07:12] En daarom roepen ze het kabinet op om iets te doen aan PFAS in bestrijdingsmiddelen.

[0:07:16] Is de staatssecretaris samen met de minister van Volksgezondheid bereid om daar maatregelen in te nemen op kort termijn?

[0:07:22] Dank u wel.

[0:07:25] Dank u wel.

[0:07:26] En ik wil hierbij ook melden dat de heer Vermeer zojuist is aangeschoven.

[0:07:31] En ik wil dan nu graag het woord geven aan mevrouw Bromet van Proop.

[0:07:35] Dank u wel, voorzitter.

[0:07:36] En je moet hier in de Kamer heel goed opletten, want dinsdag kregen wij de lucht van dat dit allemaal op de rol stond.

[0:07:43] En dan is het heel fijn en dank ook aan de Griffie dat er op zo'n korte termijn een wetgevings- of notenoverleg ingepland kan worden, zodat we de staatssecretaris ook iets mee kunnen geven voordat de besluiten gevallen zijn.

[0:07:56] We hebben vanochtend pas de brief gekregen, dus dat is wel de onzorgvuldigheid waarmee de besluitvorming hierover tot stand komt.

[0:08:03] Ik heb net in de trein de brief gelezen en dat is veel te kort om over zo'n gigantisch voorstel te oordelen.

[0:08:12] Maar gelukkig hebben we hier al een debat over gevoerd en daarin was de Kamer ook duidelijk.

[0:08:17] Aantoonbaar moet zijn dat de omnibus geen afbreuk doet aan de bescherming van dier, mens en milieu.

[0:08:23] En als je dan de brief van vanochtend leest, dan staat daar wat het CTGB voor oordeel veldt over de voorstellen.

[0:08:30] En daarin staat dan, het CTGB oordeelt dat...

[0:08:33] Vanwege het ontbreken van de gewenste waarborgen het beschermingsniveau voor mens, dier en milieu binnen het huidige compromis tekst niet wordt gegarandeerd.

[0:08:43] En dat is voor ons echt heel zwaar, voorzitter.

[0:08:48] Hoe kan het dat het kabinet voor de omnibus wil stemmen terwijl niet aan de voorwaarden van de Kamer is voldaan?

[0:08:55] En hoe reageert het kabinet eigenlijk op het oordeel van het CTGB dat de bescherming van mens, dier en milieu niet kan worden gegarandeerd?

[0:09:03] En welke mogelijkheden heeft het kabinet nog om dit proces te vertragen en de tekst te beïnvloeden?

[0:09:09] Voorzitter Progressief Nederland trekt maar één conclusie.

[0:09:12] Wij zien geen basis om in te stemmen met dit voorstel.

[0:09:16] En dan nog een aantal andere onderwerpen, want de Rekenkamer heeft in het kader van de Verantwoordingsdag onderzoek gedaan naar de handhaving van regels voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

[0:09:26] En de Rekenkamer controleert dat de helft van de regels niet of moeilijk te controleren is.

[0:09:31] Over de naleving van de regels is dus ook geen zekerheid met alle gevolgen en risico's voor de gezondheid voor omwonenden, de natuur en de waterkwaliteit.

[0:09:39] Mijn vraag aan de

[0:09:41] De minister wil eigenlijk een verplichte registratie mogelijk maken van middelen gebruikt door telers.

[0:09:48] En die centraal toegankelijk te maken.

[0:09:51] Want dat is wat de rekenkamer ons adviseert.

[0:09:53] En we zullen hierover ook een motie indienen eventueel.

[0:09:56] Ten tweede, voorzitter, het confinant gewasbeschermingsmiddelen.

[0:10:00] We hadden gisteren echt een heel goed gesprek met een auteur van een boek over bestrijdingsmiddelen.

[0:10:06] En hij zei, gewasbeschermingsmiddelen dat is geen neutrale term.

[0:10:09] Het gaat over bestrijdingsmiddelen.

[0:10:10] Ik ga ook bij de regeling van werkzaamheden van de commissie een verzoek doen om het debat voortaan zo te noemen.

[0:10:16] Want gewasbeschermingsmiddelen is geen neutrale term.

[0:10:19] En ik wil ook aan de staatssecretaris vragen waarom zit de VWIN niet aan tafel of andere belanghebbenden als het gaat over het terugbrengen van bestrijdingsmiddelen.

[0:10:29] Een verbod op de meest schadelijke middelen zoals glyfosaat en PFAS houdende middelen.

[0:10:34] U heeft een interruptie van de heer Jansen.

[0:10:37] Ja, dank voorzitter.

[0:10:38] Ik hoor mevrouw Bromet zeggen dat het geen neutrale term is.

[0:10:42] Dan is mijn vraag aan mevrouw Bromet, is GIF een neutrale term?

[0:10:47] Voorzitter, nee, dat denk ik niet.

[0:10:49] Nou ja, daar zou je over kunnen discussiëren.

[0:10:52] Mijn voorstel bij de procedurevergadering zal zijn om het niet meer gewasbeschermingsmiddelen te noemen.

[0:10:56] Want het gaat bijvoorbeeld ook heel vaak over het doodspuiten van grasland.

[0:11:00] Het gaat over het gebruik van middelen die helemaal niet bedoeld zijn om het gewas te beschermen.

[0:11:05] Maar om andere organismen te doden.

[0:11:09] En ik denk dat de term bestrijdingsmiddelen dus wel neutraal is.

[0:11:12] Dat is ook wat de auteur gisteren ons vertelde.

[0:11:15] Jammer dat u er niet bij kon zijn...

[0:11:17] Nee, klopt.

[0:11:18] Ik had inderdaad een ander debat waar ik bij moest zijn.

[0:11:21] Dat was trouwens ook heel interessant.

[0:11:22] Maar mijn vraag blijft dan overeind, want ik hoor mevrouw Bromet namelijk meerdere keren in debatten praten over gif.

[0:11:30] En dan wordt er ook door de commissie gereageerd en gevraagd van, goh, waarom gebruikt u deze term?

[0:11:35] En nu gaan we een voorstel doen voor een neutrale formulering.

[0:11:38] Volgens mij is dat een beetje hypocriet.

[0:11:41] Nee, voorzitter.

[0:11:41] Dat is niet hypocriet.

[0:11:42] Ik vind het heel vervelend dat we hier nu...

[0:11:46] Ik heb liever dit debat in de procedurevergadering, maar ik zal het even uitleggen.

[0:11:50] Als je iets agendeert, op de agenda zet, dan is het belangrijk dat het een neutrale term is.

[0:11:54] In het politieke debat, daar zitten wij hiervoor.

[0:11:56] Dat is ons vak.

[0:11:58] Geven we inkleuring aan wat wij vinden?

[0:11:59] Geven we argumenten voor onze standpunten?

[0:12:01] Dragen we onze ideologie uit?

[0:12:03] En daar horen ook altijd woorden bij.

[0:12:05] Maar ik vind het vervelend dat als het gaat over gewasbescherming, dat dat een term is die gebruikt wordt door bijvoorbeeld de bedrijven die deze middelen verkopen.

[0:12:19] En wij zitten hier om belangenafwegingen te maken en niet om de industrie te bevoordelen.

[0:12:29] Voorzitter, wij vragen de staatssecretaris ook om brede bufferzones rondom water- en natuurgebieden waarin geen schadelijke middelen mogen worden gebruikt.

[0:12:37] Sorry mevrouw Bromet, er komt net nog een interruptie binnen van de heer Lohman.

[0:12:42] Ja, ik had mijn vinger op.

[0:12:43] Ik voelde me toch even genoodzaakt om ook hierin te reageren.

[0:12:46] Ik was ook aanwezig bij het gesprek gisteren.

[0:12:49] Ik had net een iets andere lezing van wat er ook besproken werd over die definitiekwestie.

[0:12:53] Want ik vind ook inderdaad woorden heel erg belangrijk.

[0:12:56] Volgens mij gaat het hier over het commissiedebat gewasbescherming.

[0:12:59] Dus zonder middelen daarachter.

[0:13:01] En ik vind dat nou juist wel een goede term.

[0:13:03] Dat werd gisteren ook besproken.

[0:13:04] Gewasbescherming gaat over...

[0:13:06] Het beschermen van gewassen.

[0:13:08] Dat kan chemisch, dat kan biologisch, maar dat kan ook op andere manieren.

[0:13:11] Dus bijvoorbeeld met wat we dan mooi biocontrol noemen.

[0:13:14] Dus wat mij betreft is het echt heel belangrijk om de juiste woorden te gebruiken.

[0:13:17] Maar vind ik dat we het wel zouden kunnen blijven hebben over gewasbescherming.

[0:13:21] En middelen is misschien minder neutraal.

[0:13:26] Hoe kijkt mevrouw Bromet daarnaar?

[0:13:28] Nou, voorzitter, wij hebben hier heel vaak het gesprek over de wens van de Kamer, die nog steeds niet uitgevoerd is, om het doodspuiten van grasland, om daar een paal en perk aan te stellen.

[0:13:42] Dat is geen gewasbescherming, dat is gewoon het doodspuiten van grasland, omdat je als teler last hebt van dat gras.

[0:13:49] Dat het makkelijk is om het op die manier te verwijderen.

[0:13:51] Dus ja, ik vind het allemaal best, maar dan kunnen we het daar ook niet meer over hebben en zullen we daar een apart debat over moeten voeren.

[0:13:59] Dus dat is juist het punt.

[0:14:01] Het is niet alleen gewasbescherming.

[0:14:02] Het is soms ook het gebruik van middelen om andere doelen na te streven.

[0:14:07] Ja, een korte reactie.

[0:14:09] Volgens mij is dat ook zo.

[0:14:10] Tegelijkertijd, als we juist in de breedte over gewasbescherming spreken, dan kunnen we ook de biologische of de nieuwe en innovatieve middelen, ook de hommels bij wijze van spreken, zijn ook gewasbescherming.

[0:14:21] Niet bij wijze van spreken, dat is gewasbescherming.

[0:14:23] Dus ik denk juist dat we het debat gaan vernauwen tot middelen en stoffen op het moment dat we het over middelen blijven hebben.

[0:14:29] En ik zou echt willen, daar gaat mijn inbreng ook over, dat we veel breder gaan kijken naar gewasbescherming en dat daar ook de juiste woorden bij passen.

[0:14:37] Daar zit niet echt een vraag in, maar misschien nog een reactie op van mevrouw Bomet.

[0:14:42] Voorzitter, ik sta open voor allerlei suggesties om de titel van het debat wat neutraler geformuleerd te zien.

[0:14:48] Dus ik ben ook benieuwd wat de heer Loman dan allemaal voor suggesties heeft.

[0:14:53] En dat gaan we in de procedurevergadering uitgebreid bespreken.

[0:14:56] Maar ik vind de term bestrijdingsmiddelen, en dat kan ook een hummel zijn, vind ik ook prima.

[0:15:03] Goed, mevrouw Broemet vervolgt haar betoog.

[0:15:09] Voorzitter, wij willen dus bufferzones rondom natuurgebieden waarin geen middelen gebruikt worden die schadelijk zijn.

[0:15:16] En wij willen ook een meerjarig transitieprogramma voor telers die overstappen naar biologische en weerbare teelten.

[0:15:24] En tot slot, voorzitter, wil ik even aandacht vragen voor de vluchtige stoffen.

[0:15:28] Stoffen die zich gemakkelijk via de lucht verplaatsen en zo op natuur- en biologische teelten belanden.

[0:15:33] En deze schaden de natuur en het verdienmodel van biologische boeren.

[0:15:37] Want die moeten soms hun hele oogst vernietigen.

[0:15:40] Omdat de buurman iets gespoten heeft wat op hun oogst terecht is gekomen.

[0:15:43] En dat is echt wereld op zijn kop.

[0:15:46] Wij vragen de staatssecretaris deze middelen uit te bannen.

[0:15:48] En de biologische boeren te compenseren als deze middelen op hun teelten belanden.

[0:15:53] Dank u wel.

[0:15:55] Dank u wel voor uw inbreng.

[0:15:56] De heer Vlag is zojuist aangeschoven en het is even een korte mededeling voor de heer Vlag en ook nog voor de heer Vermeer, want u bent bijna een beetje later binnengekomen.

[0:16:04] We hebben afgesproken dat er in de eerste termijn maximaal vier interrupties zijn.

[0:16:11] Dat gezegd hebbende wil ik nu graag het woord geven aan de heer Jansen van de PVV.

[0:16:15] Voorzitter, Nederland is een agrarische wereldmacht die niet alleen ons eigen land, maar miljoenen monden wereldwijd voedt.

[0:16:22] De PVV vindt dat onze voedselzekerheid, en daarmee onze nationale veiligheid, nooit ondergeschikt mogen worden gemaakt aan doorgeslagen milieudrift.

[0:16:31] Onze agrariërs zijn vakmensen die al decennia lang laten zien dat zij met uiterste precisie omgaan met gewasbeschermingsmiddelen.

[0:16:38] Toch zien we een overheid die de gereedschapskist van de boer systematisch legerooft.

[0:16:42] Het pakket aan beschikbare middelen krimpt in een modern tempo, terwijl de innovatie van betaalbare en effectieve alternatieven hopelijk achterblijft.

[0:16:50] De zogenaamde groene middelen beslaan momenteel slechts 4,6% van het totale afzet.

[0:16:55] De realiteit is simpel.

[0:16:56] Ze zijn vaak duurder en de werking is hetzelfde of minder.

[0:17:00] De staatssecretaris heeft de vrijstellingsaanvraag voor Fight to Drip,

[0:17:03] en treetbehandeling afgewezen op advies van de NVWA en het CTGB.

[0:17:07] Door dit besluit worden Nederlandse opkwekers van slaapplantjes keihard geraakt.

[0:17:11] Ze mogen deze behandelde plantjes wel importeren uit België en Duitsland, waar deze methodes zijn goedgekeurd, maar ze mogen dit niet toepassen.

[0:17:18] Ik krijg een reactie hierop.

[0:17:20] En alsof dat nog niet genoeg is, krijgen we te maken met een generiek verbod in grondwaterbeschermingsgebieden dat de sector jaarlijks 120 miljoen euro kost.

[0:17:27] Voor hoogwaardige teelten, zoals pootaardappelen, fruit en bollen,

[0:17:31] Het draait simpelweg het einde van de teelt, terwijl de casus falterbos laat zien dat een kausaal verband tussen huidige gebruik en diepe grondwatervervuiling vaak niet eens is aan te tonen.

[0:17:41] We vernietigen de verdiencapaciteit van onze grond op basis van aannames, terwijl de waarde van diezelfde grondkelder de opgelegde extensivering.

[0:17:48] Bovendien is een generiek verbod in deze gebieden zelf schadelijk voor de biologische sector, omdat ook zij middelen van natuurlijke oorsprong verliezen die cruciaal zijn voor hun bedrijfsvoering.

[0:17:58] Dit is geen beleid, dit blijkt meer op sabotage van onze eigen voedselketen.

[0:18:02] Daarom de volgende vragen.

[0:18:04] Hoe kan de staatssecretaris een generiek verbod in grondwaterbeschermingsgebieden verdedigen als wetenschappelijk bewijs voor de causaliteit tussen huidige praktijk en grondwaterverontreiniging flinterdun is?

[0:18:15] Erkent de staatssecretaris dat het huidige toelatingsbeleid van de NVWA en de CTGB schijnbaar een innovatiefuik is geworden waar economische realiteit en milieuwinst volledig worden genegeerd.

[0:18:26] Hoe ligt de staatssecretaris uit aan een Nederlandse slaapkweker dat hij zelf een conditie verliest aan België en Duitsland door de Nederlandse kop op Europese regels en als laatste is de staatssecretaris bereid te garanderen dat chemische middelen pas verdwijnen als de alternatieven betaalbaar zijn, liefst goedkoper en exact hetzelfde of een beter resultaat opleveren.

[0:18:45] Dan nog onze telers, voorzitter.

[0:18:47] Dat we in de duimschroeven gaan.

[0:18:48] Jans, u heeft een interruptie van mevrouw Bromet.

[0:18:52] Voor wie zit de PVV hier eigenlijk?

[0:18:54] Voor de slaakwekers of voor de Nederlander die recht heeft op schoon drinkwater?

[0:19:00] Volgens mij zit ik hier gewoon voor alle mensen in Nederland, voorzitter.

[0:19:03] Ze hoort het ook te zijn.

[0:19:05] Voorzitter, spreekt de PVV dan wel eens met de drinkwaterbedrijven die echt hele grote zorgen hebben over de zuivering van ons water en de prijs van ons water, omdat er steeds meer middelen gezuiverd moeten worden, die eruit gehaald moeten worden, die er eerst ingestopt zijn door kwekers.

[0:19:22] Ja.

[0:19:27] Ik zie nog een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:19:31] Voorzitter, ik heb ook een vraag aan de heer Jansen.

[0:19:34] Hij maakt een afweging dat je pas een middel vervangt als er een alternatief is.

[0:19:38] Als het alternatief goedkoper is en of beter werkt.

[0:19:42] Maar is dan de economische afweging de enige afweging die de PVV maakt?

[0:19:45] Of zouden er ook andere afwegingen kunnen zijn zoals bijvoorbeeld gezondheidseffecten?

[0:19:50] Voorzitter, volgens mij zei ik hetzelfde of beter.

[0:19:54] En tegen dezelfde prijs of goedkoper.

[0:19:57] Dat is volgens mij wat ik net zei.

[0:19:58] En inderdaad, tuurlijk kijken we ook naar de gezondheidsaspecten.

[0:20:01] Maar dan nog moet je ook kijken naar het gevolg op het moment dat je middelen al gaat verbieden zonder dat die alternatieven er zijn met dezelfde of een betere werking tegen dezelfde prijs of een lagere prijs.

[0:20:11] Op dat moment loop je het risico dat hele gewassen uiteindelijk verkommeren of onbruikbaar worden.

[0:20:17] Dan raak je de voedselzekerheid.

[0:20:18] En volgens mij is dat ook iets dat wij juist als Kamer met elkaar hebben uitgesproken.

[0:20:22] Voedselzekerheid staat op één.

[0:20:26] Voorzitter, maar zegt de PVV dan ook dat als er een middel op de markt komt, dat het beter of hetzelfde werkt, een groter veiligheidseffect heeft, minder milieubelasting, maar wel duurder is, dat dat middel dan niet ingezet moet worden?

[0:20:43] Nou voorzitter, op het moment dat het duurder wordt, maak je de business case volgens mij ingewikkelder voor de telers en de boeren.

[0:20:49] Dus dan moet je de afweging maken, hoe ga je daar als overheid mee om?

[0:20:52] Ik zeg niet per definitie, je moet het niet doen.

[0:20:54] Ik schreef alleen aan, het zou mooi zijn als wij in de volgorde zoals ik hem net aangeef, zelfde prijs of goedkoper, zelfde werking of beter.

[0:21:05] De heer Jansen, u vervolgt uw betaal.

[0:21:07] Ja, dank voorzitter.

[0:21:08] Dan nog onze telers.

[0:21:10] Terwijl we hen de duimschroeven aandraaien met nationale koppen op Europese regels, zetten we de achterdeur wagenwijd open voor importproducten die behandeld zijn met stoffen die hier al jaren verboden zijn.

[0:21:19] Het recente bureauonderzoek naar geïmporteerde rozen is schokkend.

[0:21:23] Op deze bloemen zijn residuur gevonden van 96 verschillende werkzame stoffen, waarvan de 37 in de EU niet eens zijn toegelaten.

[0:21:31] We importeren dan serieuze risico's voor de werknemers en onze inwoners, terwijl we onze eigen exportspositie kapot reguleren.

[0:21:37] kan de staatssecretaris dit eens proberen uit te leggen.

[0:21:40] Wat betreft de volksgezondheid, de PVV neemt de zorgen uiterst serieus, maar we varen ook op feiten.

[0:21:46] Het lopende sparkenonderzoek naar de relatie met Parkinson moet zorgvuldig worden afgerond, maar mag niet leiden tot een politiek gemotiveerd verbod op essentiële stoffen, zoals lifosaat, voordat er onomstootlijk bewijs is en een werkbaar alternatief of een verbod in alle EU-landen.

[0:22:01] Vragen aan de staatssecretaris.

[0:22:02] Wanneer komt er eindelijk een importverbod of strikt de residuulimiet voor siertel producten uit landen buiten de EU, aangezien we het hier hebben over stoffen die het CTGB al lang onveilig heeft verklaard?

[0:22:13] Kan de staatssecretaris bevestigen dat hij in Brussel paal staat voor het Nederlandse standpunt en geen verdere verslechting van het middelenpakket accepteert, zolang het URSP speelveld niet gelijk is?

[0:22:23] Als laatste nog een vraag over de food en feed omnibus.

[0:22:27] Kan de staatssecretaris per onderdeel aangeven

[0:22:29] hoe groot hij de kans zacht dat we voor Nederland essentiële onderdelen alsnog een plek krijgen in de omnibus of dat het blijft bij stoer praten maar nul resultaat.

[0:22:37] Dank u wel.

[0:22:39] U heeft nog een interruptie van mevrouw Pot.

[0:22:42] Dank u wel voorzitter.

[0:22:44] Ik vroeg me af, de heer Jansen die zei wij komen op voor alle mensen in Nederland.

[0:22:48] Dus ik dacht ik wacht even tot het einde.

[0:22:51] Wie ik niet heb gehoord zijn de mensen die naast de velden wonen.

[0:22:54] En die de komende zomer weer met ramen en deuren dicht zitten.

[0:22:57] Omdat dat op aanraden van de GGD ook is wat er moet gebeuren.

[0:23:00] Dus als de heer Jansen dan wil wachten totdat het onderzoek is afgerond.

[0:23:05] Moeten die mensen dan de komende vijf jaar nog binnen blijven?

[0:23:09] Ik raad niemand aan om vijf jaar binnen te blijven voorzitten, want volgens mij is gezonde buitenlucht voor iedereen een essentieel vereiste.

[0:23:16] Waar het om gaat is...

[0:23:17] En dat is ook met de werkbezoeken die ik afgelegd heb aan verschillende bedrijven en ook aan belangrijke verenigingen.

[0:23:23] Je moet wel de communicatie met elkaar gaan zoeken.

[0:23:25] Dus op het moment dat een boer of een teler een gewasbeschermingsmiddel zal willen gebruiken, dan is het slim om met je omgeving contact te zoeken.

[0:23:33] Wanneer komt het het beste uit dat ik het doe?

[0:23:35] En leg ook uit wat je gebruikt.

[0:23:37] Nu op dit moment is het gewoon de situatie dat zelfs een boer die notabene een biologisch product gebruikt,

[0:23:44] Langs de zijkant door fietsers wordt uitgescholden omdat die gif spuit.

[0:23:47] En dat komt door de beeldvormen die een aantal partijen die ik net ook toevallig aansprak hebben gecreëerd, dat alle gewasbeschermingsmiddelen die worden gebruikt, dat het allemaal gif is.

[0:23:56] Dat is niet zo.

[0:23:58] En de communicatie is volgens mij het belangrijkste daarin.

[0:24:03] Voorzitter, er zit een deel in het verhaal van de heer Jansen waar ik het mee eens ben.

[0:24:07] Ik erger me ook heel erg aan telers die slecht communiceren met mensen in de omgeving, waardoor mensen overvallen worden hierdoor.

[0:24:15] En waardoor het wantrouwen denk ik alleen maar verder wordt gevoed.

[0:24:18] En ik denk dat het heel erg zou helpen als mensen transparanter zouden communiceren over waar, wanneer en wat.

[0:24:24] Daar zijn we het over eens.

[0:24:25] Wat ik wel lastig vind is, deze mensen wonen soms vlak naast zo'n veld.

[0:24:31] Hebben daar niet voor gekozen, want dat veld is daar vaak gekomen nadat ze daar zijn gaan wonen.

[0:24:35] En die mensen worden dus door de GGD aangeraden tijdens en na het spuiten.

[0:24:44] Ramen en deuren dicht, was naar binnen, huisdieren naar binnen, kinderen naar binnen.

[0:24:48] Ook als het buiten 35 graden is en je net wilde gaan barbecueën.

[0:24:51] Ja, weet je, ik vind het wel kwalijk dat er, als u zegt op te komen voor alle mensen, dat u dan in uw betoog eigenlijk alleen maar dingen zegt die het moeten versoepelen en makkelijker moeten maken.

[0:25:04] Dan denk ik dat wij hier in deze Kamer ook een dure plicht hebben om ook voor deze mensen op te komen.

[0:25:11] Voorzitter, ik denk dat mevrouw Pot prima omschrijft wat het dilemma is waar we allemaal tegenaan lopen.

[0:25:17] Aan de ene kant wil je de gewasbeschermingsmiddelen kunnen gebruiken

[0:25:20] zolang die niet verboden zijn of zolang er geen betere of in ieder geval een gelijkwaardig alternatief is.

[0:25:26] Tegelijkertijd moet je kijken naar het volkgezondheid van mensen.

[0:25:29] En inderdaad, op het moment dat je als teler of als boer verantwoord daarmee omgaat, de communicatie zoekt en ook de momenten kies waarop je een gewasbeschermingsmiddel inzet, kan dat naast elkaar gewoon bestaan.

[0:25:41] Het is alleen wel zo, en dat beeld wordt ook nog wel eens opgeroep hier in de Kamer, het is niet zo dat een boer of een teler een middel gebruikt omdat hij dat helemaal te gek vindt,

[0:25:50] En graag in een ruimtepakje rondregen, want dat gebeurt helemaal niet.

[0:25:53] Ze gebruiken het omdat het noodzakelijk is, omdat anders het gewas gewoon verbietert en waardeloos is geworden.

[0:25:57] Dat is de reden waarom ze het gebruiken.

[0:26:02] Volgens mij was dit dan de laatste interruptie aan het adres van de heer Jansen.

[0:26:05] Dan wil ik nu het woord geven aan mevrouw Pot voor haar inbreng namens D66.

[0:26:13] Dank u wel.

[0:26:13] En voorzitter, twee weken geleden erkende Duitsland net als Frankrijk en Italië eerder Parkinson als beroepsziekte.

[0:26:20] Bij langdurige blootstelling aan bestrijdingsmiddelen.

[0:26:22] Het is één van de snelst groeiende neurologische aandoeningen in de wereld.

[0:26:26] En de signalen dat er een verband is met bestrijdingsmiddelgebruik worden steeds duidelijker.

[0:26:30] Gelukkig zie ik een staatssecretaris die hard aan de slag is met het convenant om het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen fors te beperken.

[0:26:37] En dat kan een belangrijke stap zijn richting een gezondere leefomgeving.

[0:26:41] Voorzitter, een dorp dat ik vaker heb benoemd in de debatten hier is Sint-Michielsgestel.

[0:26:46] Het is frank genoeg een uitstekend voorbeeld van hoe omwonenden in de knel komen met de sierteelt.

[0:26:50] Maar de afgelopen tijd kreeg ik ook mails uit Haarlem, Koggeland en Hollands Kroon over precies hetzelfde.

[0:26:56] Inwoners daar kregen ineens te maken met lelietelt vlak naast hun huis, tuin en de school van de kinderen.

[0:27:02] De lelietelt moet veel roeleren, is vaak als een van de weinige gewassen lucratief op dure grond, maar gebruikt ook veel bestrijdingsmiddelen.

[0:27:09] En dat gebeurt dan ineens op je stoep.

[0:27:11] Te lang hebben we als landelijke overheid dit maar een beetje laten gebeuren.

[0:27:15] En dan komen omwonenden en telers tegenover elkaar te staan.

[0:27:19] Ik ben blij om te lezen dat de staatssecretaris in zijn brief spreekt over ruimtelijke zonering rond kwetsbare gebieden en functies.

[0:27:25] Maar ik lees ook dat dit in samenspraak is met de bredere zoneringsaanpak.

[0:27:29] Dat is ook nodig om te voorkomen dat er intensieve teelten naast Natura 2000 gebieden komen.

[0:27:34] Maar hoe gaan we dan ook duidelijkheid geven aan omwonenden buiten de gebiedsaanpak?

[0:27:38] Kan de staatssecretaris toezeggen om in het confinant ook afspraken te maken over, we hadden het er net al over, transparantie naar omwonenden over wat er wanneer wordt gespoten door telers?

[0:27:50] We zitten nog te wachten op de uitkomsten van het weuronderzoek, maar wordt duidelijkheid over spuitvrije zones al meegenomen in het confinant?

[0:27:57] En kan de staatssecretaris toezeggen ook met omwonenden in gesprek te gaan?

[0:28:01] Ik zie dat hij veel telers en wetenschappers spreekt, maar dit confinant is er ook voor die mensen die zich zorgen maken.

[0:28:07] Voorzitter, een van de manieren om te zorgen dat omwonenden zich geen zorgen meer hoeven te maken is door biologische sierteelt te stimuleren.

[0:28:14] Nederland staat tenslotte wereldwijd bekend als bloemenland.

[0:28:17] Dus laten we het aandeel biologisch dat nu nog erg mager is opkrikken en zorgen dat mensen vaker een biologische bloemenwinkel in hun buurt vinden.

[0:28:25] Een manier om dat te doen is om de sierteelt mee te nemen in het actieplan Biologische Landbouw.

[0:28:30] Is de staatssecretaris bereid om dat te doen?

[0:28:32] Een andere manier om biologische sierteelt te stimuleren is door de keten op orde te krijgen.

[0:28:36] Helaas lopen spelers, zoals juist die bloemisten, elders in de keten aan tegen allerlei bureaucratie, waardoor een boeket, tegen de tijd dat het in de handen van de consument is, niet meer biologisch mag heten.

[0:28:47] En het is lastig uit te leggen dat ondernemers die de juiste stappen zetten harder moeten lopen vanwege dure registratiekosten en een stapeling van regels.

[0:28:55] Is de staatssecretaris bereid om binnen het actieplan ook concrete stappen te zetten om de hele keten mee te nemen?

[0:29:01] En kan hij ook het goede voorbeeld geven door te zorgen dat de overheid overstapt op biologische bloemen?

[0:29:06] Voorzitter, de staatssecretaris stipt in zijn brief aan dat er handhavingsverzoeken dreigen in provincies door de recente uitspraak van de rechter ten aanzien van bestrijdingsmiddelen en Natura 2000 gebieden.

[0:29:17] Telers weten niet of ze een vergunning nodig hebben, maar ook voor omwonende gemeentes en provincies is dit nieuw terrein en hebben zij bovenal duidelijkheid nodig.

[0:29:25] De bouwstenen in het convenant lijken mij uitstekende stappen om ervoor te zorgen dat de druk op natuurgebieden van bestrijdingsmiddelen afneemt.

[0:29:34] Maar ik hoor graag welke concrete stappen de staatssecretaris gaat zetten om te zorgen dat hier snel duidelijkheid overkomt.

[0:29:40] En tenslotte nog, voorzitter, het omnibuspakket.

[0:29:42] We hebben er al veel over gezegd.

[0:29:43] Het compromisvoorstel van Cyprus ligt nu ineens voor.

[0:29:46] En daar staan stappen in, maar het schuurt ook nog met de wens van de Kamer om het beschermingsniveau van mens en milieu...

[0:29:52] En ik zie aan de staatssecretaris daar ook enig ongemak.

[0:29:57] Is hij het, gezien het proces en de inhoudelijke bezwaren, eens dat het instemmen met het voorstel zoals het er nu ligt eigenlijk niet in lijn is met de eerder aangenomen moties?

[0:30:06] Dank u wel.

[0:30:11] Ja, voorzitter, want we hebben hier het debat eigenlijk al over gevoerd.

[0:30:15] En toen heb ik aan D66 gevraagd wat er gebeurt als het de staatssecretaris niet lukt om de aanpassingen voor elkaar te krijgen.

[0:30:21] En toen antwoordde zij dat ze er heel kort over kon zijn en dat het voorstel wat D66 betreft onvoldoende is.

[0:30:29] En toen heb ik gevraagd, dus als het ongewijzigd aangenomen wordt... of als het de staatssecretaris in de onderhandelingen niet lukt om het aangepast te krijgen... dan zegt de VVD tegen de stemmen.

[0:30:39] En toen heeft mevrouw Pot gezegd, ja, dan zou hij willen dat er tegen gestemd wordt.

[0:30:44] Mag ik mevrouw Fromet in ieder geval corrigeren dat ik niet van de VVD ben?

[0:30:52] Oh, de nacht was kort.

[0:30:53] D66.

[0:30:55] Het was zeker een korte nacht.

[0:30:56] En het is heel gezellig met mevrouw Den Hollander, maar nee.

[0:31:01] Daar zitten iets te veel dingen in de weg.

[0:31:03] Voorzitter, zeer terechte vraag van mevrouw Bromet.

[0:31:08] Kijk, ik denk dat ik net als veel mensen in deze commissie enige whiplash heb van wat er de afgelopen week is gebeurd.

[0:31:17] Ik denk dat ik dat ook niet aan de kwaliteit van de brief, maar ook wel aan de toon van de brief een beetje terug denk te zien.

[0:31:23] En kijk, wat ik lastig vind, er is natuurlijk het een en ander veranderd.

[0:31:27] In het voorstel.

[0:31:28] Ik zie zeker wel dat er stappen onze kant op gezet zijn.

[0:31:32] Alleen in mijn ogen is dat inderdaad niet genoeg.

[0:31:36] En ik denk waar mijn dilemma een beetje zit.

[0:31:38] En daar hoor ik graag ook zometeen de staatssecretaris over.

[0:31:42] Ik zou er niet voor zijn om voor dit voorstel te stemmen.

[0:31:47] Maar ik begrijp ook wel het dilemma wat de staatssecretaris schet, namelijk dat op het moment dat je hier echt tegenstemt, dat dat je ook behindert in de loop van het proces.

[0:31:57] En dat maakt dat je hier hele bouten dingen kan gaan lopen roepen over, nou we moeten zeker tegenstemmen, want het is allemaal belachelijk.

[0:32:04] Kijk, ik vind, heel eerlijk gezegd, dat de Europese Commissie en Cyprus zichzelf geen plezier hebben gedaan met het proces zoals dat nu gelopen is.

[0:32:12] Dat is het proces.

[0:32:15] En ik denk ook dat de brief die er uiteindelijk ligt, nou we hebben ook allemaal het CTGB kunnen lezen, dat levert natuurlijk niet voldoende op.

[0:32:22] Laten we wel zijn.

[0:32:23] Dus ik hoor ook heel graag de staatssecretaris hier heel eventjes over.

[0:32:27] Ik ga nu niet zeggen, ik ga per definitie tegenstemmen.

[0:32:33] Maar een voorstem wordt het zeker niet.

[0:32:35] Mevrouw Bromert, dat zou dan uw laatste interruptie worden.

[0:32:38] Dank u wel, voorzitter.

[0:32:40] Ja, ik snap dat.

[0:32:41] Want op het moment dat je nee zegt of tegenstemt, dan ben je ook uitgespeeld en dan moet je wachten totdat de rest een besluit genomen heeft.

[0:32:49] Er is ook nog een tussenstap mogelijk en ik kom daarmee in de tweede termijn met een voorstel om je als land te onthouden van stemming.

[0:32:56] Is dat iets waar D66 gevoelig voor is?

[0:32:59] Daar ben ik gevoelig voor, voorzitter.

[0:33:04] Dit kost iets, nog een interruptie.

[0:33:07] Ja, voorzitter.

[0:33:08] D66 staat onder de motie van de Partij voor Dieren, maar ook pro, om inderdaad als kader neer te zetten dat als, en dat is de basisvoorde, als blijkt uit het advies van CTGB en wetenschappers, dat het totaalpakket, dus los van wat je verder wel of niet binnenhaalt, niet zorgt voor, tenminste, het huidige beschermingsniveau, dat we dan in ieder geval niet mee gaan stemmen.

[0:33:31] Blijft D66 daar nog steeds achter, even ter verduidelijking?

[0:33:34] Ja, voorzitter.

[0:33:36] Ik heb de indruk dat ik dat net heb gezegd.

[0:33:38] Wat ik daarvan vind.

[0:33:39] Namelijk dat ik het dilemma van de staatssecretaris begrijp.

[0:33:42] Dat ik hem daar graag nog verder over hoor.

[0:33:44] En dat ik gevoelig ben voor het punt van mevrouw Bromet zo net over een eventuele onthouding van stem.

[0:33:52] Volgens mij was daar geen woord Chinees bij.

[0:33:56] Nee, maar ik wil dat toch even verduidelijken.

[0:33:57] Omdat mevrouw Pot ook begon over dat we sommige dingen wel of niet hebben binnengehaald.

[0:34:03] Daar kunnen we lang over discussiëren.

[0:34:05] Ik denk dat daar ook heel veel over in de brief staat.

[0:34:07] Maar die ondergrens die wordt niet bewaakt.

[0:34:09] Dus ik heb ook eerder een voorstel rondgestuurd naar de coalitiepartijen.

[0:34:14] Waarin we samen kunnen kijken naar hoe we dan inderdaad hier vorm aan gaan geven.

[0:34:18] En daar komen we zeker met een motie in mee.

[0:34:21] Waar we volgens mij elkaar zouden moeten vinden in lijn met die eerste motie.

[0:34:24] Ik hoop dat D60 daarin mee kan gaan.

[0:34:28] Kijk, voorzitter, wat het lastige is natuurlijk...

[0:34:33] Er zijn natuurlijk wel zeker stappen onze kant op gezet.

[0:34:36] Je kan natuurlijk over discussiëren welke mate dat is.

[0:34:39] Maar dat maakt natuurlijk dat je dat dan ook vervolgens weer op zijn meritus moet beoordelen.

[0:34:44] Wat vrij ingewikkeld is op het moment dat je dat voorstel... en de reactie van de staatssecretaris vanmorgen om kwart voor negen krijgt...

[0:34:52] Nogmaals, geen enkele dis naar de staatssecretaris hier, want die heeft volgens mij ook vrij hard moeten lopen.

[0:34:59] Maar dat maakt zo'n overweging even dat ik hier redelijk uitgeput zit, kan ik u zeggen.

[0:35:06] Dus ik ga daar zo goed naar kijken, maar volgens mij heeft u mij goed gehoord.

[0:35:11] Ik vind dit onvoldoende en ik ben er ook geen voorstander van om hiervoor te stemmen.

[0:35:17] Goed, dat waren de interrupties aan het adres van mevrouw Pot.

[0:35:20] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Den Hollander met haar inbreng namens de VVD.

[0:35:26] Voorzitter, gewasbescherming is essentieel voor gezonde planten en een productieve landbouwsector.

[0:35:32] En dit is veel breder dan alleen het gebruik van gif, pesticiden, bestrijdingsmiddelen of gewasbeschermingsmiddelen, hoe je het ook maar wil noemen.

[0:35:38] Het gaat om inzet van maatregelen en middelen die gewassen beschermen tegen ziekten, plagen en onkruiden, zodat boeren en tuiners hun producten kunnen leveren aan consumenten en de voedselvoorziening veiliggesteld blijft.

[0:35:48] Het beleid is al langer gericht op het terugdringen van de milieu-impact die gepaard gaat met gewasbescherming en het gebruik van schadelijke chemische gewasschermsmiddelen.

[0:35:56] We liggen nog niet op schema om te voldoen aan de doelen van de kaderregelijn Water in 2027.

[0:36:00] En ook zijn er opgaven om de gezondheidsrisico's voor agrariërs en omwonenden te minimaliseren en er leven zorgen over de effecten op Natura 2000 gebieden.

[0:36:08] Er is dus nog genoeg werk te verzetten, dat wordt volgens mij breed erkend.

[0:36:11] Het zou dan ook goed zijn als deze grote opgave die we hebben in de breed wordt opgepakt.

[0:36:15] Door het delen van kennis, van zorgen, van uitdagingen en van gezamenlijk gestelde doelen.

[0:36:20] Maar het onderwerp kwastbescherming ligt heel gevoelig.

[0:36:23] Burgers, boeren en buitenluis staan vaak tegenover elkaar.

[0:36:26] Lijken elkaar niet te begrijpen en een open gesprek is vaak ingewikkeld.

[0:36:29] Zelfs de wetenschap is een strijdtoneel geworden, want onderzoeken van instanties en universiteiten naar residuen in natuur of effecten op omwonenden worden door de ene partij gebruikt als onomstotelijk bewijs om actie te eisen, terwijl de andere partij de meetmethodes of interpretatie van de data direct aanvecht.

[0:36:44] Dit tast het maatschappelijk vertrouwen in onafhankelijk onderzoek aan.

[0:36:48] En dus wordt er naar de overheid gekeken, naar gemeente, naar provincie en naar het Rijk.

[0:36:52] Voorzitter, als wethouder heb ik zelf ondervonden hoe moeilijk het is om dit dossier stappen te zetten.

[0:36:56] Voor mij was dit een van de redenen om mij kandidaat te stellen voor het lidmaatschap van deze Kamer.

[0:37:00] Een oplossing vinden voor deze tweespald kan je namelijk in mijn ogen niet overlaten aan de gemeente.

[0:37:05] Want iedere gemeente kiest een ander accent, komt met ambitieuze beleidsvoornemens of besluit juist om niks te doen.

[0:37:10] Voor zowel inwoners van de gemeente als voor boeren en tuiners die zich dagelijks inzetten voor een goed product, weten niet waar ze aan toe zijn en worden geconfronteerd met onuitlegbare verschillen en een lappendeken van beleid.

[0:37:20] Dit vinden wij een zeer onwenselijk situatie en ik ben dan ook heel verheugd dat in het coalitieakkoord mijn ambitie om te komen tot een landelijke aanpak is opgenomen en dat de staatssecretaris zo voortvarend aan de slag is gegaan met het opstellen van een convenant.

[0:37:31] Voorzitter, de sector zelf heeft ook grote stappen gezet de laatste jaren.

[0:37:35] Tussen 2016 en 2024 is het totale gebruik van chemische middelen in de landbouw fors gedaald.

[0:37:40] En nog steeds zien we dat de sector innoveert en investeert in een verdere verlaging van de milieubelasting.

[0:37:45] De VVD's van Mengad hebben nadrukkelijk ook een rol eens weggelegd voor innovatie, zoals biotechnologie en gentechnieken.

[0:37:50] Als het lukt om weerbare planten te telen, dan is minder middelengebruik nodig.

[0:37:54] Laten we als overheid kijken naar wat we kunnen doen om dit te ondersteunen.

[0:37:58] Huidige wetgeving belemmert effectieve en duurzame plaagbeheersing, want niet alle plagen en ziekten kunnen voldoende worden bestreden in het gewas en op het moment dat zij de meeste schade veroorzaken.

[0:38:08] Een integrale aanpak over het bouwplan heen is aantoonbaar effectiever, maar wordt juridisch onmogelijk gemaakt.

[0:38:14] Een actueel voorbeeld is de glasvleugelziekade die op dit moment zorgt voor 70% opbrengstverlies in Duitsland door overdracht van diverse ziektekiemen voor de diverse gewassen.

[0:38:23] Wekelijks chemische bestrijding tijdens het tilt werkt nauwelijks, vergroot het resistentierisico en zorgt voor een fors gebruik van middelen.

[0:38:29] Wat wel werkt is het doorbreken van de levenscyclus van de plaag in het bouwplan, bijvoorbeeld via een gerichte insecticide zaadcoating van het volggewas, vaak graan.

[0:38:39] Dit leidt tot aanzienlijk minder milieubelasting, dus winst voor de boer en voor de omgeving.

[0:38:43] Desondanks verbiedt huidige wetgeving juist deze gerichte oplossing.

[0:38:47] Om dit te doorbreken zal ik in de tweede termijn hiervoor een motie indienen.

[0:38:50] Voorzitter, tot slot nog enkele woorden over de food- en feed-omnibus.

[0:38:54] Het compromis dat nu voor ligt lijkt een verbetering ten opzichte van het eerste voorzitter van de commissie.

[0:38:58] De toelader van buikontrol en laag risicomiddelen krijgt voorrang ten opzichte van conventionele middelen.

[0:39:03] En daarnaast zijn er ook meer garanties ingebouwd om bescherming van gezondheid en milieu te handhaven...

[0:39:07] Door de toelaten van conventionele middelen niet onbeperkt te maken.

[0:39:10] En de herbeoordelingscriteria neer te zetten met de wetenschappelijk herbeoordelingsprogramma.

[0:39:14] Toch zijn er ook nog vragen en zorgen.

[0:39:16] En ik denk eigenlijk dat mevrouw Pot het net in de interruptiedebat heel goed heeft verwoord.

[0:39:20] Hoe ook wij er als VVD te gaan kijken.

[0:39:22] Dank u wel.

[0:39:24] Een interruptie van lid Kostitsch.

[0:39:27] Het laatste klinkt goed, maar ik wil het ook voor ons en voor mensen thuis toch een beetje verduidelijken.

[0:39:32] Echt met een open vizier.

[0:39:34] We hebben ook natuurlijk die motie die vorige keer als een basisondergrens, heeft de VVD ook gesteund, hebben we samen goed in opgetrokken.

[0:39:42] Die verzoekt de regering niet in te stemmen met een voorstel dat leidt tot verslechtering van het huidige beschermingsniveau.

[0:39:47] En daar zich op te laten baseren bij het CTGB en de wetenschappers.

[0:39:51] En het CTGB is duidelijk, dit leidt tot verslechtering.

[0:39:54] Dus nogmaals, we kunnen van alles over die verschillende maatregelen zeggen.

[0:39:58] Maar de conclusie is dat niet is voldaan aan die ene randvoorwaarde van de Kamer.

[0:40:04] Is mijn collega van de VVD het daarmee eens.

[0:40:09] Voorzitter, ik ben het ermee eens dat inderdaad die ene stap niet gezet is.

[0:40:14] Dat neemt niet weg.

[0:40:15] Dat ik, wat mevrouw Pot net ook zegt, het best wel een worsteling vind.

[0:40:19] Ik heb bijzonder veel vertrouwen in de staatssecretaris.

[0:40:22] Dat wil ik ook gezegd hebben.

[0:40:24] En ik weet ook gewoon, ik ben nog niet eruit.

[0:40:28] Dus als we dan met open vizier zijn, ik ben echt benieuwd naar dit debat.

[0:40:31] Ik ben benieuwd naar wat de staatssecretaris nog gaat inbrengen.

[0:40:33] De brief van 11 voor 9 van morgen heb ik nog niet eens geheel kunnen lezen.

[0:40:38] Dus ik ben ook gewoon benieuwd hoe het debat verder loopt.

[0:40:40] En dan zullen wij uiteindelijk bij de stemmingen daar een standpunt in innemen.

[0:40:47] Dank voor uw inbreng.

[0:40:48] Dan wil ik nu graag het woord geven aan de heer Loman met zijn inbreng namens het CDA.

[0:40:54] Dank u wel, voorzitter.

[0:40:55] Net als velen van u voel ik me overvallen door de plotseling ontwikkelingen rondom de omnibus.

[0:41:00] Het democratisch proces in deze Kamer wordt nu doorkruist door haastwerk, waardoor ik me echt afvraag hoe wij tot een fatsoenlijke afweging kunnen komen.

[0:41:08] De CDA-fractie maakt zich nog steeds zorgen over de toelatingsduur en het signaleringssysteem is nog steeds onvoldoende uitgewerkt.

[0:41:14] En daar ben ik gaan schrappen in de tekst, want inmiddels is het CTGB helder dat het voorstel wat nu ligt niet voldoet aan de eis geen verslechtering van het beschermingsniveau voor mensen, dier en milieu.

[0:41:25] Dus mijn vraag in de staatssecretaris, als we verder gaan met die onderhandelingen, welke harde voorwaarden stelt de staatssecretaris dan in die triloog?

[0:41:34] En zijn er misschien ook...

[0:41:37] grenzen en rode lijnen te identificeren.

[0:41:40] Voorzitter, de CDA-fractie had graag een breder debat gehad over de wezenlijke vragen die spelen rondom dit dossier.

[0:41:48] Het uitgangspunt is helder.

[0:41:49] Gewasbescherming in brede zin, van chemische middelen tot hommels, virussen, robuuste rassen en gezonde bodem...

[0:41:56] is onmisbaar voor de voedselproductie.

[0:41:58] Maar middelen horen op het gewas, op de akker of in de kas en niet in de sloot, niet in de natuur en niet bij de buren.

[0:42:06] Dat betekent een forse reductie van de milieubelasting.

[0:42:08] We kunnen deze opgave niet langer op de lange baan schuiven.

[0:42:11] Voor het CDA zijn er drie dingen die we moeten adresseren.

[0:42:14] Eén, de wettelijke opgave.

[0:42:16] De kaderrichtlijn Water stelt harde eisen aan wat er in onze sloten mag zitten.

[0:42:20] En twee wil ik noemen de maatschappelijke onrust.

[0:42:23] Want mensen thuis malen niet om omnibus, simplification of convenanten, maar ze maken zich wel zorgen.

[0:42:30] Voorzitter, ik weet niet of u actief bent op Instagram, maar zo ongeveer elk twee weken zie ik daar paniek ontstaan.

[0:42:37] Er is een nieuwe app waarbij je groenten scant en waar als resultaat uitkomt dat ongeveer alles wat je in je mond stopt, dat het een risico vormt voor je gezondheid.

[0:42:46] Ik heb influencers gezien die plastests doen op glyfosaat.

[0:42:52] Paniek die wat mij betreft toch vaak onnodig is.

[0:42:54] Maar het geeft wel aan hoe ingewikkeld het maatschappelijk debat is over dit thema.

[0:42:58] Kan de staatssecretaris daarop reflecteren?

[0:43:01] 3.

[0:43:02] Ketenverantwoordelijkheid.

[0:43:03] Boeren en telers staan ook met de rug tegen de muur.

[0:43:05] Middelen verdwijnen en alternatieven zijn er nog niet.

[0:43:09] Groene gewasbescherming klinkt mooi, maar vraagt in de praktijk om een totaal andere en brede aanpak.

[0:43:15] Dat kan je niet bij de boer en teler exclusief op het bord leggen.

[0:43:19] Initiatieven in de glastuinbouw als 100% groen geteeld laten zien dat het wel kan, die brede geïntegreerde aanpak.

[0:43:26] Ik was ook op werkbezoek bij een boer die samen met de Lidl werkt aan vermindering van gewasbeschermingsmiddelen.

[0:43:33] Dat soort projecten zouden we moeten opschalen, retailers die risico's wegnemen bij boeren en telers.

[0:43:38] Hoe kijkt de staatssecretaris naar ketenverantwoordelijkheid?

[0:43:42] Is de staatssecretaris ermee eens dat de reductie van stoffen, middelen en kilo's niet de enige juiste methodiek is, maar dat we moeten sturen op milieubelasting?

[0:43:50] Heeft de staatssecretaris kennisgenomen van de oproep van BO Akkerbouw in de boerderij tot een autoriteit gewasbescherming en hoe kijkt de staatssecretaris daarnaar?

[0:44:01] En tot slot, voorzitter, gisteren spraken we met de auteur van het pesticidenparadijs, Dirk de Bekker en co-referent Thomas Kern.

[0:44:10] En zij beiden kennen de teeltwerkelijkheid goed.

[0:44:14] Beiden hadden een andere aanvliegroute, maar dezelfde droom.

[0:44:17] Een wereld zonder schadelijke bestrijdingsmiddelen in het milieu met de voedselproductie die op pijl is.

[0:44:22] Mijn vraag aan de staatssecretaris.

[0:44:23] Wat moet er de komende jaren gebeuren om die droom werkelijkheid te maken?

[0:44:27] En hoe is de aanpak waar we nu voor staan, onder andere met het convenant, anders dan wat we de afgelopen jaren hebben gezien?

[0:44:33] Ik kijk uit naar de beantwoording.

[0:44:34] Dank u wel.

[0:44:41] Ja, voorzitter.

[0:44:42] Ook aan het CDA de vraag over de motie... die een ondergrens heeft gesteld voor het beoordelen van het omnibus.

[0:44:50] Het CDA heeft die motie ook gesteund.

[0:44:53] Dat is fijn.

[0:44:53] We hebben gezegd, het mag geen achteruitgang zijn.

[0:44:55] En het CTGB zegt, het zorgt wel voor achteruitgang.

[0:44:59] Het CDA zegt ook, eigenlijk is de Kamer hier niet voldoende in betrokken.

[0:45:03] We hebben geen tijd gehad om dit goed te kunnen beoordelen.

[0:45:06] Welke conclusies verbindt het CDA daaraan?

[0:45:09] Rijmt dat met wat de T66 ook heeft verklaard net?

[0:45:14] Ja, met het risico om enigszins in de haling te vallen.

[0:45:16] Ook de beperkte tijd heeft ons inderdaad allemaal overvallen.

[0:45:21] Ik heb hier net mijn spreektest aangepast ten opzichte van wat ik volgens mij gisteravond laat had geschreven, omdat toen de CTGB-appreciatie kwam.

[0:45:32] Ik ben vanochtend ook door verschillende partijen gebeld, zoals denk ik meerdere mensen.

[0:45:36] En die afweging daarin is, moet je nu op basis van veel bewijs hierover zeggen, we gaan per definitie niet meer meepraten, is de ene kant.

[0:45:45] En vanuit de andere kant hoor ik, als je niet meer aan tafel zit, als je onthoudt van stem, dan heb je ook helemaal geen invloed meer.

[0:45:51] De weging is een beetje, hebben we wat binnengehaald, hoeveel hebben we wat binnengehaald?

[0:45:55] Ik hoor 90% wel, ik hoor 90% niet.

[0:45:58] Ik kijk echt heel erg uit naar de beantwoording van de staatssecretaris om even de druk op te voeren.

[0:46:03] Maar dat wij hier heel kritisch in zitten is helder.

[0:46:06] En we gaan met elkaar afwegen welke opdrachten we de staatssecretaris mee gaan geven.

[0:46:18] Helder.

[0:46:19] Dat was ook de laatste interruptie van het lid Korsdienst.

[0:46:23] Dan wil ik nu het woord geven aan de heer Vermeer namens BBB.

[0:46:29] Dank u wel voorzitter.

[0:46:30] Iedereen wil minder afhankelijkheid van gewasbeschermingsmiddelen, maar het debat moet uiteraard gebaseerd zijn op feiten en niet alleen op gevoelens.

[0:46:39] En sinds 2012 is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met bijna een derde afgenomen.

[0:46:44] Opvallend is bovendien dat die daling de afgelopen jaren niet afvlakt, maar juist versnelt.

[0:46:50] En dat laat zien dat de sector al volop bezig is met precisietechnieken, geïntegreerde gewasbescherming en andere innovaties zoals de inzet van natuurlijke bestrijders.

[0:47:00] En die weg moeten we wat BBB blijven volgen.

[0:47:04] Maar verduurzaming betekent niet dat we de realiteit kunnen negeren.

[0:47:08] Zonder effectieve gewasbescherming komen onze voedselproductie en voedselzekerheid in gevaar.

[0:47:14] Het afgelopen jaar zagen we bijvoorbeeld hoe de biologische tuinbonenoost compleet mislukte.

[0:47:20] Gewasbeschermen blijft noodzaak.

[0:47:24] Voorzitter, Wageningen Universiteit heeft aangegeven dat we op dit moment nog niet zonder PFAS houdende gewasbeschermingsmiddelen kunnen.

[0:47:32] Is de staatssecretaris bereid om bij de herbeoordeling van die middelen de gevallen voor oogstzekerheid, voedselproductie en het ontbreken van alternatieven mee te wegen?

[0:47:42] En is hij bereid onderzoek te doen naar alternatieve middelen, resistente rassen, innovatieve teeltsystemen en geïntegreerde gewasbescherming te versnellen, zodat middelen pas verdwijnen wanneer er daadwerkelijk werkbare alternatieven beschikbaar zijn?

[0:47:57] En dan de nationale koppen boven Europees beleid.

[0:48:00] Waarom houdt Nederland vast aan een strengere beoordeling van de landbouwkundige noodzaak bij vrijstellingen dan veel andere lidstaten?

[0:48:07] En waarom worden normoverschrijdingen in oppervlaktewater aanvullend meegewogen bij toelatingsbesluiten, terwijl hiervoor al een Europees toelatingskade bestaat?

[0:48:18] En waarom overweegt het kabinet om ook de KRW-normen mee te laten wegen in toelatingsbesluiten van het CTGB?

[0:48:25] Welke meerwaarde heeft dat bovenop de bestaande beoordeling?

[0:48:29] Voorzitter, juist bij de kaderrichtlijn Water is het belangrijk om naar de feiten te kijken.

[0:48:34] Beleid moet zich richten op de grootste problemen.

[0:48:36] Als 97% van de overschrijding een andere oorzaak heeft, dan ligt daar ook de grootste wens voor waterkwaliteit.

[0:48:44] Voorzitter, dan over spuitzones.

[0:48:46] Risico's moeten leidend zijn en niet alleen de aanwezigheid van een stof.

[0:48:51] Het aantreffen van een stof betekent nog niet dat sprake is van schadelijke effecten voor mens, dier of natuur.

[0:48:57] Is de staatssecretaris mee eens dat eventuele nieuwe generieke spuitzones of aanvullende beperkingen alleen ingevoerd mogen worden, wanneer daarvoor een robuste wetenschappelijke onderbouwing bestaat, waaruit het daadwerkelijke risico blijkt?

[0:49:10] En kan hij bevestigen dat proportionaliteit en wetenschappelijke onderbouwing leidend blijven, zodat we voorkomen dat maatregelen worden genomen waarvan de maatschappelijke en economische gevolgen groot zijn, terwijl het daadwerkelijke risico niet is aangetoond?

[0:49:25] Tot slot, voorzitter, over het omnibusvoorstel dat bedoeld is als een vereenvoudiging van de regels.

[0:49:32] En BBB is positief over het streven om toelaatingsprocedures te versnellen en groene middelen sneller beschikbaar te maken.

[0:49:40] Maar in het meest recente voorstel lezen we dat veel van de versnellingsmaatregelen zijn gekoppeld aan de categorie laag risico.

[0:49:48] En biologische middelen vallen daar niet altijd onder.

[0:49:52] Is de staatssecretaris met mij eens dat het niet de bedoeling kan zijn dat innovatieve biologische middelen alsnog buiten de versnelde procedures vallen?

[0:50:01] En kan de staatssecretaris aangeven welke mogelijkheden hij ziet om ervoor te zorgen dat de rijkwijde breed genoeg blijft, zodat ook deze categorie middelen sneller beschikbaar komt?

[0:50:12] En nog even uit de brief, voorzitter, als dat nog past.

[0:50:16] Daar lezen wij dat de staatssecretaris met een stemverklaring wil komen rond de MRL's.

[0:50:22] En wij zijn natuurlijk heel benieuwd wat voor stemverklaring de staatssecretaris in zijn hoofd of in zijn tas heeft.

[0:50:28] Dank u wel.

[0:50:31] Dank voor uw inbreng, de heer Vermeer.

[0:50:33] Dan wil ik nu graag het woord geven aan... Oh, er is nog een interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:50:39] Je had een verbazing, voorzitter, of niet?

[0:50:40] Had u niet verwacht weer.

[0:50:42] Jij was ook zo gezellig aan het kletsen met de gevier.

[0:50:47] Ik zat al een tijdje mijn vinger omhoog, maar dat geeft helemaal niks.

[0:50:49] Ik heb de beurt.

[0:50:52] Meneer Vermeer, ik heb één vraag aan u en dat worstel ik namelijk zelf ook heel erg mee.

[0:50:56] Jij heeft over robuuste wetenschappelijke onderbouwing.

[0:51:00] Wanneer is iets robuust wetenschappelijk onderbouwd?

[0:51:08] Ja voorzitter, als er een wetenschappelijk onderbouwing is, dan is dat degene die het leest, die mag dan bepalen of die het robuust genoeg vindt of niet.

[0:51:18] Zo werkt dat denk ik over het algemeen.

[0:51:23] Maar wat ik in het algemeen zou willen zeggen, als er één onderzoek van is, dan is dat natuurlijk veel minder robuust dan dat er al jarenlang onderzoek naar gedaan wordt vanuit verschillende kanten en dat er dan hetzelfde uitkomt.

[0:51:37] Maar ja, om nou hier een klassificatie aan het woord robuust te geven, dat vraagt al wetenschappelijk onderzoek op zich, denk ik.

[0:51:48] Voorzitter, aanvullend daarop, want ik heb natuurlijk in mijn inbreng ook gezegd dat ook binnen de wetenschap juist enorm veel discussie over heel veel dingen is.

[0:51:58] Het leuke van wetenschap is, er is altijd wel iemand te vinden die er anders naar kijkt.

[0:52:01] Dat zie je ook bijvoorbeeld in het stikstofdossier, waarbij toch wel vrij algemeen consensus dat stikstof een uitdaging kan zijn voor veel stikstofvoelige natuur.

[0:52:09] Maar er ook wetenschappers zijn die dat echt helemaal niet vinden.

[0:52:12] Dus wanneer is het goed genoeg?

[0:52:16] Ja, voorzitter, dat kan ik ook niet bepalen.

[0:52:19] En juist, kijk, wetenschap zonder discussie is denk ik ook geen wetenschap.

[0:52:24] En we hebben dat ook rond discussie rond klimaatscenario's gezien.

[0:52:29] We hebben dat gezien rond eerdere stellingnamen over oorzaken van Parkinson in Nederland.

[0:52:35] Daar hebben wij ook intensief gezegd.

[0:52:37] discussies al jaren geleden gehad met Bas Bloem hierover.

[0:52:43] Dit is heel ingewikkeld.

[0:52:44] Er komt steeds weer nieuwe informatie binnen, nieuwe omstandigheden, nieuwe meetmethoden.

[0:52:50] Wetenschap staat niet stil en ik denk dat we dat moeten blijven volgen.

[0:52:54] Maar net als mevrouw Den Hallander vind ik dat je, zeker als je ingrijpende besluiten neemt die gevolgen hebben voor voedselzekerheid, voor voedselprijzen, voor de economie, dan moet je zeker weten dat je de juiste beslissing neemt.

[0:53:13] En dat kunnen we meestal pas achteraf bepalen en zeker bij gewasbescherming, omdat sommige effecten die we

[0:53:21] Van middelen die twintig jaar geleden gebruikt zijn, dat we die misschien nu pas zien.

[0:53:26] Maar dat middel is al weg.

[0:53:28] Dus ja, de gevolgen kunnen groot zijn van niets doen.

[0:53:31] Maar de gevolgen van voedseltekorten en onbetaalbaar voedsel, die zijn ook groot.

[0:53:41] Helder, dat was dan ook de laatste interruptie van mevrouw Den Hollander.

[0:53:44] Dan geef ik nu het woord aan de heer Vlag namens SGP.

[0:53:50] Voorzitter, dank u wel.

[0:53:52] Brandend vet, plus je niet met water.

[0:53:55] Ook in het gewasbeschermingsdossier moeten we alert blijven.

[0:53:57] Waar hebben we het precies over?

[0:54:00] Bij de metingen in natuurgebieden viel op dat de stoffen die in hogere concentratie werden aangetroffen vooral gerelateerd zijn aan de industrie, humane anti-insectenspray en veterinaire middelen.

[0:54:10] Wat betekent dit voor de aanpak?

[0:54:13] Verder was bij de aangetroffen stoffen niet echt een verband zichtbaar met de afstand tot landbouwpercelen.

[0:54:17] Wat is dan de zin van een spuitvrije zone?

[0:54:19] De aangetroffen stoffen lijken niet te zorgen voor serieuze ecotoxicologische risico's.

[0:54:24] In ieder geval niet volgens de CTGB-criteria met een veiligheidsmarge van een factor 100.

[0:54:29] Wageningen heeft een factor 1000 aangehouden en dan komt een klein deel wel boven een drempelwaarde.

[0:54:34] Gaat de staatssecretaris in het vervolgtraject uit van de CTGB-criteria?

[0:54:39] Er zijn begrijpelijke zorgen over PFAS in gewasbeschermingsmiddelen en over de gevolgen van een verbod.

[0:54:44] Het lastige is dat deze PFAS bedoeld zijn voor effectievere toepassing, dus zonder PFAS hogere dosis.

[0:54:50] Daarmee is het milieu ook niet gediend.

[0:54:52] Gaat de staatssecretaris hier behoedzaam mee om?

[0:54:56] Regionaal wordt stevig gediscussieerd over eventuele spuitvrije zones langs natuurgebieden.

[0:55:00] De Raad van State heeft zich echter alleen uitsproken over leliteelt als nieuwe teelt naast het natuurgebied.

[0:55:06] Dat kun je toch niet zomaar toepassen op bestaande akkerbouwteelten.

[0:55:09] Monitoren is beter dan onnodig escaleren.

[0:55:12] Gaat de staatssecretaris erop aandringen dat gemeenten en provincies een pas op de plaats maken?

[0:55:17] Dat geldt overigens ook voor spuitvrije zones langs woongebieden.

[0:55:20] Kies daarvoor maatwerk, bijvoorbeeld voor een zone waarin wel het opwaarts spuiten verboden is, maar niet het neerwaarts spuiten.

[0:55:27] Goed dat niet over de praktijk heen gewalsd wordt en samen met sectorpartijen gewerkt wordt aan een convenant.

[0:55:33] Ik pleit daarbij voor zorgvuldigheid boven snelheid en ook moet voorkomen worden dat verplichtingen voor boeren zich stapelen, terwijl de overheid wegkomt met vage toezeggingen.

[0:55:42] Ik snap de focus op sterke reductie van middelengebruik, maar welke rol speelt voedselzekerheid en continuïteit van teelten?

[0:55:49] In Europa productie afbouwen en vervolgens meer importeren met meer residuen, geteeld met meer gewasbeschermingsmiddelen, dat is geen fair trade.

[0:55:57] Hoe gaat staatssecretaris waarmaken dat telers een gevulde gereedschapskist houden?

[0:56:02] De staatssecretaris wil heldere kaders voor ruimtelijke zonering rond kwetsbare gebieden en functies in samenhang met de stikstofzonering.

[0:56:09] Wat bedoelt hij met heldere kaders?

[0:56:11] Een verbod om te spuiten is glashelder, maar onwenselijk.

[0:56:14] En welke rol krijgt de bedrijfsgerichte doelsturing?

[0:56:17] De staatssecretaris wil afspraken over beperkingen bij het gebruik van middelen in grondwaterbeschermingsgebieden.

[0:56:23] Dit moet echt met maatwerk gebeuren.

[0:56:25] Bij een beperkt aantal stoffen werd een overschrijding van de signaalwaarde aangetroffen, waarvan een groot deel nu al geen toelating meer heeft.

[0:56:33] Het omnibuscompromis, ik kom er ook niet aan, is een stap achteruit ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel.

[0:56:38] De versnelde groene beoordelingsprocedure wordt alleen van toepassing voor biologische stoffen die vooraf geclassificeerd zijn als laagrisicostoffen.

[0:56:46] Microorganismen kunnen echt slecht uit de voeten met de klassificatiecriteria.

[0:56:51] Dat betekent dat al aan de voorkant zeker de helft van de groene middelen niet in aanmerking zal komen voor een versnelde beoordelingsprocedure.

[0:56:58] Dat zou echt een gemiste kans zijn.

[0:57:00] Gaat de staatssecretaris aandringen op bijstelling?

[0:57:03] De heer Vlaag, u heeft een interruptie van de heer Vermeer.

[0:57:06] Ja, voorzitter.

[0:57:07] Is de heer Vlag het met mij eens dat het eigenlijk al in de essentie fout zit om groene middelen te toetsen aan regels die gemaakt zijn voor chemische stoffen?

[0:57:24] Ja, voorzitter.

[0:57:24] Dat is een lastige vraag om het in algemeenheid te beantwoorden.

[0:57:27] Maar als je hem zo algemeen stelt, is het antwoord ja.

[0:57:33] De vorige keer heb ik mijn zorg uitgesproken over in het verleden aangescherpte beoordelingscriteria.

[0:57:39] De staatssecretaris reageerde toen met een uitleg van bestaand beleid.

[0:57:42] Dat schiet niet op.

[0:57:44] Gaat hij in ieder geval inzetten op ruimte om bij gebruik van precisietechnieken een breder palet aan middelen te gebruiken?

[0:57:50] Potentieel gevaarlijke stoffen worden nu aan de voorkant uitgesloten.

[0:57:53] Bij andere middelen wordt het worst case gebruikt als uitgangspunt.

[0:57:56] Dan krijgen effectieve middelen, die je met gebruik van precisietechnieken zonder milieuproblemen kan toepassen, geen kans.

[0:58:03] Wil de staatssecretaris Brussel hiertoe bewegen?

[0:58:07] Tot zover, voorzitter.

[0:58:09] Dank u wel met uw inbreng, de heer Vlag.

[0:58:11] Dan wil ik verzoeken aan mevrouw Bromet om tijdelijk het voorzitterschap over te nemen, zodat ik namens JA21 nog een korte reflectie kan doen.

[0:58:22] Ja, zeker.

[0:58:23] Dan wil ik graag het woord geven aan de heer Goudswaard van JA21.

[0:58:26] Dank u wel, voorzitter.

[0:58:29] Ja, veel is al gezegd natuurlijk.

[0:58:31] Maar de Nederlandse agrosector, ja, dat is er eentje van wereldklasse.

[0:58:35] Want wij zijn na de Verenigde Staten de grootste landbouwexporteur ter wereld.

[0:58:39] En niet dankzij onze enorme oppervlakte natuurlijk, maar dankzij kennis, innovatie en ondernemerschap.

[0:58:45] En voor ons lijkt dat misschien vanzelfsprekend wat we allemaal kunnen.

[0:58:48] Maar in veel delen van de wereld is dat als behalve het geval.

[0:58:52] En natuurlijk, voorzitter, het kan altijd beter.

[0:58:55] Wij willen gezonder en duurzamer produceren en daarom wordt er echt ook terecht kritisch gekeken naar het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

[0:59:03] En in 2024 gebruikte onze landbouwsector al 22% minder gewasbeschermingsmiddelen dan in 2020.

[0:59:09] En daarmee zet de sector ook stappen in het terugdringen van middelengebruik.

[0:59:15] Waar het groener kan, daar moeten we het ook echt dus groener doen, vind jij in 20.

[0:59:19] Maar waar het niet kan, moeten we de boeren niet opzadelen met onhaalbare doelen.

[0:59:23] Innovatie, precisielandbouw en nieuwe teelmethoden dragen bij dat boeren en tuinen steeds efficiënter kunnen produceren met minder middelen.

[0:59:32] En wij willen het ook hebben over de zogeheten green lanes, want in de landbouwsector blijft het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nu noodzakelijk.

[0:59:39] Daarom is het belangrijk dat deze middelen zo duurzaam mogelijk ook worden ingezet met een zo min mogelijk impact op mens en milieu.

[0:59:47] Want een gezonde bodem en gezond water, dat staat aan de basis voor de Goede Oost.

[0:59:54] En wij staan ook positief tegenover het omnibuspakket.

[0:59:57] En de mogelijkheid tot het snel toelaten van groene middelen draagt bij aan een duurzame toekomst voor de landbouw.

[1:00:03] En de staatssecretaris wijst op een kennisimpuls voor groene gewasbeschermingsmiddelen.

[1:00:08] Kennisontwikkeling is hartstikke belangrijk, maar uiteindelijk zijn agrariërs vooral gebaat bij voldoende beschikbare middelen in de praktijk.

[1:00:15] Hoeveel extra groene middelen moeten bijvoorbeeld boeren over drie jaar daadwerkelijk dan kunnen gebruiken?

[1:00:20] Waar kunnen wij eigenlijk deze staatssecretaris dan voor verantwoordelijk houden, is onze vraag.

[1:00:25] En als er één sector laat zien dat er een hele grote behoefte is aan werkbare alternatieven, dan is de lelieteelt.

[1:00:30] Waarom maakt dit kabinet deze sector niet tot een proeftuin voor versnelde toelating van groene middelen?

[1:00:36] En hoe kijkt de staatssecretaris naar eventueel precisielandbouwspoor?

[1:00:40] Kan het daarmee wenselijk zijn dat bepaalde chemische middelen in het laatste stadium vanuit de fasering alleen nog beschikbaar zijn in combinatie met spotsprayen?

[1:00:50] En is de staatssecretaris bereid om te onderzoeken of bepaalde middelen misschien langer beschikbaar kunnen blijven wanneer deze echt uitsluitend via precisietoepassingen zoals spotspray kunnen worden ingezet?

[1:01:01] Want voorzitter, verduurzaming van gewasbeschermingsmiddelen, dat is natuurlijk noodzakelijk.

[1:01:08] Daar bestaat volgens mij geen misverstand.

[1:01:12] Maar deze verduurzaming kan alleen slagen wanneer boeren en tuinders ook in de toekomst voldoende instrumenten behouden om hun gewassen gezond te houden.

[1:01:20] Want het pakket aan middelen dat dunt, zien er ogen uit, terwijl de druk van ziekten en plagen, ik hoorde het de VVD net ook al zeggen, onverminderd blijft.

[1:01:29] Ook het veranderende klimaat brengt de komende decennia nieuwe uitdagingen met zich mee.

[1:01:34] Want plagen en ziekten die hier nu niet voorkomen, die kunnen wel ineens opduiken.

[1:01:39] En laten we dan ook niet de fout maken als in Frankrijk, dat we bijvoorbeeld eerst middelen gaan verbieden en vervolgens dan allerlei noodvrijstellingen de schade proberen te beperken, zoals met de suikerbieten daar het geval is.

[1:01:52] Want als middelen verdwijnen, dan voelen we dat niet alleen in exportverlies, maar we verliezen ook kennis, vakmanschap en voedselzekerheid.

[1:01:59] Tot zover, dank u wel voorzitter.

[1:02:02] Dank u wel.

[1:02:03] Er is een interruptie van de PVW.

[1:02:06] Ja, dank voorzitter.

[1:02:07] Dat is ook volgens mij mijn laatste interruptie, zeg ik direct.

[1:02:11] In het laatste overzicht van de NVWA gaat het over residuën, restauranten van bestrijdingsmiddelen op groente en fruit.

[1:02:20] En daarna zie je dat Nederland gewoon in de top van de EU zit.

[1:02:23] En dat met name landen van buiten de EU, Brazilië, China, Turkije, dat daar de percentage dramatisch hoog zijn.

[1:02:31] Bent u het met mij eens dat wij het als Nederland dus helemaal niet zo slecht doen?

[1:02:35] En dat wij eigenlijk misschien ook die negatieve spirales zouden moeten doorbreken?

[1:02:41] Dank u wel, voorzitter.

[1:02:43] En dank u wel voor de vraag, de heer Jansen.

[1:02:45] En ik snap die vraag ook, want ik denk dat Nederland op heel veel gebieden een koplopersrol inneemt.

[1:02:54] En ik vind ook dat wij dat als land tot een bepaalde mate ook verplicht zijn, want we zijn een heel klein landje en wij maken ook heel veel gebruik van onze gronden en op een vrij intensieve manier.

[1:03:06] En dat gaat, of je het nou leuk vindt of niet, ook altijd gepaard met een bepaalde mate van verantwoordelijkheid.

[1:03:14] En dat is toch een beetje hoe ik naar deze materie kijk.

[1:03:17] Maar desalniettemin betekent het wel dat wij naast onze boeren en naast onze tuinders moeten staan.

[1:03:23] In plaats van met allerlei dreigementen aan te komen.

[1:03:28] Want ik denk dat we dan elke vorm van draagvlak gaan mislopen.

[1:03:33] En dat zou echt...

[1:03:34] Doodzonde zijn.

[1:03:35] Laten we koesteren wat we hier hebben.

[1:03:39] Dank u wel.

[1:03:40] Geef graag het voorzitterschap terug.

[1:03:42] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:03:44] Wij gaan...

[1:03:46] Schorsen dan inmiddels?

[1:03:48] En het is vijf minuten over elf.

[1:03:51] Wij hebben net al even contact gehad met de staatssecretaris.

[1:03:55] Hij stelt voor om vijfenveertig minuten te schorsen.

[1:03:59] En dan weer te beginnen.

[1:04:01] U zei dertig minuten staatssecretaris.

[1:04:05] Maar er moet ook reistijd nog bij worden gerekend.

[1:04:09] Dat is geen kwartier.

[1:04:10] Dus het kan korter.

[1:04:12] Wat stelt de staatssecretaris dan voor?

[1:04:16] Het is inclusief lunch.

[1:04:21] Anders gaat het heel moeilijk worden.

[1:04:24] Dan gaan we om drie uur lunchen.

[1:04:26] Dat lijkt mij ook niet heel prettig.

[1:04:35] Excuses, Griffie.

[1:04:38] Nee, we houden gewoon vast aan de 45 minuten.

[1:04:42] Dat geeft onze Kamerleden, want volgens mij zijn heel veel ook vanochtend vroeg begonnen, de kans om nu even te lunchen.

[1:04:49] En wij komen dan terug om tien voor twaalf.

[1:04:55] Tot dan.

[1:51:19] Goedemiddag, ik heropen de vergadering.

[1:51:22] Aan de orde is nog steeds het notenoverleg gewasbeschermingsmiddelen.

[1:51:26] Wij gaan verder met de eerste termijn van het kabinet.

[1:51:32] Op uw verzoek zullen we in deze termijn vier interrupties toestaan met de 30 secondenregel.

[1:51:36] Alles onder de 30 seconden is dan gratis.

[1:51:39] Mocht het uit de hand dreigen te lopen, dan ben ik genoodzaakt in te grijpen, want drie uur is echt een harde deadline.

[1:51:45] Er komen ook nog stemmingen aan.

[1:51:48] Dat gezegd hebben geef ik nu het woord aan de staatssecretaris van LVVN.

[1:51:54] Dank u, voorzitter.

[1:51:55] En ik zal de antwoorden in een aantal blokjes bepakken.

[1:51:58] Misschien kan ik die eerst noemen.

[1:51:59] En dan heb ik een iets langere inleiding, ook gezien de context van de omnibus, waar ik bij een paar zaken al stil kan staan.

[1:52:06] De blokjes, voorzitter, na de inleiding zijn de omnibus.

[1:52:08] Dan gaan we in op het convenant gewasbescherming.

[1:52:11] Dan een blokje over stoffen en toelating.

[1:52:14] En het laatste blokje is overig, waar de resterende vragen in zitten.

[1:52:17] En dat is misschien ook wel het grootste blokje.

[1:52:20] Voorzitter, dan een wat langere inleiding.

[1:52:22] Vandaag spreek ik voor de tweede keer met uw kamer over gewasbescherming.

[1:52:26] En dit kunnen inderdaad gewasbeschermingsmiddelen zijn, maar ook andere maatregelen en methoden om gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruiden.

[1:52:33] En ik vond het voorstel van de heer Lohman om daarom te spreken over gewasbescherming best een sympathieke.

[1:52:38] Vergeeft u me dat in al mijn antwoorden op dit moment de nieuwe terminologie die de Kamer in de procedurevergadering natuurlijk gaat vastleggen nog niet verwerkt is.

[1:52:46] Maar ik snap de discussie wel, voorzitter, want in deze discussie luisteren de woorden nauw.

[1:52:52] Gewasbescherming hebben boeren hard nodig om oogsten te beschermen.

[1:52:56] En ik zeg me er dan ook voor in dat we beschikken over robuuste en weerbare teelsystemen met weerbare rassen, voldoende gewasdiversiteit en gezond bodembeheer.

[1:53:04] Daar waar het gebruik van middelen noodzakelijk is, een laatste toevlucht in het hele toolkitje, moeten deze middelen voldoen aan het toezingskader en zijn toegelaten.

[1:53:13] Wel zijn er grote zorgen bij de sector over de toenemende snelheid waarbij effectieve chemische middelen verdwijnen, terwijl tegelijkertijd ze geconfronteerd worden met de trage toelating van nieuwe middelen en de opkomsten van nieuwe ziektes en plagen door klimaatverandering.

[1:53:27] Het huidige toelatingssysteem van middelen en stoffen functioneert niet goed genoeg.

[1:53:31] Herbeoordelingen lopen vertragingen op, daar waar het onwenselijk is.

[1:53:34] En ook de groene alternatieven komen zo minder snel beschikbaar dan gewenst.

[1:53:38] En daar, voorzitter, maak ik mij zorgen over.

[1:53:40] Want als we namelijk niets kunnen doen tegen ziekten en plagen, en ze kunnen niet worden bestreden, dan worden oogsten onzeker en komt de landbouw onder grote druk te staan.

[1:53:49] En dat, voorzitter, is precies wat het kabinet niet wil.

[1:53:52] De Nederlandse landbouw is koploper in de wereld.

[1:53:54] En ik wil dat vandaag ook duidelijk uitspreken op dit vlak.

[1:53:56] Dat zijn ze niet geworden omdat het al te makkelijk was, maar wel omdat we voor de problemen, ook die we vandaag bespreken, steeds met elkaar een oplossing vinden.

[1:54:03] En ik wil ook benadrukken dat er al stappen worden gezet.

[1:54:06] In de lelieteelt is het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in kilogrammen in 2024 bijvoorbeeld met meer dan 50% afgenomen dan in 2020.

[1:54:15] En niet in de laatste plaats biedt de verandering ook kansen, want we kunnen met dit model ook een voorloper zijn in de wereld en ook die kennis en kunde weer verkopen aan een buitenlandvoorzitter.

[1:54:24] Daarnaast is er veel innovatie zichtbaar in de sector.

[1:54:28] Zo worden bijvoorbeeld spuitmachines ingezet die onderschuit kunnen maken tussen gewassen en onkruid, waardoor er zeer gericht gespoten kan worden met een hoge driftreductie.

[1:54:36] Hierdoor is een enorme reductie in gewasbeschermingsmiddelen gebruik mogelijk.

[1:54:40] Maar ik zag ook hoe lasers op een autonoom rijdend voertuig worden ingezet om helemaal geen gewasbeschermingsmiddelen te hoeven gebruiken.

[1:54:46] Het gaat voor de gangbare teelt, maar ook de biologische teelt een mooie oplossing voor me.

[1:54:50] En ook, voorzitter, het slim verzamelen van data in het veld en de toepassing van AI zijn er veel kansen om ziekten en plagen in een vroeg stadium te kunnen aanpakken.

[1:54:58] Tegelijkertijd, voorzitter, realiseer ik me terdegen dat er grote zorgen leven in de samenleving over het gebruik van deze middelen, zoals de effecten op gezondheid en natuur.

[1:55:08] En uiteraard staat ook voor mij de veiligheid van mens, dier en milieu voorop.

[1:55:12] En dat is ook het uitgangspunt van het kabinet.

[1:55:14] Wat betreft de compromis-tekst van het omnibusvoorstel dat ik maandagmiddag pas heb ontvangen, heb ik u inmiddels een standpunt gestuurd.

[1:55:21] En ik wil benadrukken, voorzitter, dit gaat niet om winnen of verliezen of om gezichtsverlies.

[1:55:26] Voor de bewindspersonen in dit minderheidskabinet is iemand vanaf dag één duidelijk gemaakt dat we onze ego's moeten thuis laten.

[1:55:31] Dus dat kan niet een drijfveer zijn in wat wij gaan stemmen in Brussel.

[1:55:34] De vraag is echter of we als Nederland voor of tegen stemmen,

[1:55:38] En hoe we inderdaad zo maximaal mogelijk invloed uitoefenen op het voorstel dat voor ligt.

[1:55:42] En of we vinden dat het voorstel dat voor ligt beter is dan het huidige systeem.

[1:55:47] Met dit voorstel wordt op het gebied van gewasbescherming...

[1:55:50] door het aanpassen van regelgeving de markttoegang voor biocontrol verbetert, daar waar deze momenteel nog beperkt is vanwege de hoge werklast en ook knelpunten bij EFSA en de lidstaten.

[1:56:01] Binnen de onderhandeling op het voorstel heeft Nederland meerdere punten binnengehaald, zoals een betere definitie van de term biocontrol, waardoor alleen daadwerkelijk laagrisico-stoffen en middelen hier onder vallen.

[1:56:12] De herbeoordeling van middelen blijft gekoppeld aan die van stoffen.

[1:56:15] En de onbeperkte goedkeuringstermijn geldt alleen voor laagrisico-stoffen, waardoor bijvoorbeeld PFAS en kaderrichtlijnwaterprioritaire stoffen wel periodiek herbeoordeeld moeten worden.

[1:56:26] En voorzitter, ik proef het ongemak ook in de Kamer, maar ik baal ook van dit proces.

[1:56:31] En de korte termijnen waar wij mee geconfronteerd werden om toch een grote wegen te maken op een wezenlijk onderwerp.

[1:56:37] Ik heb me natuurlijk te verhouden tot de motie die eerder is aangenomen door uw Kamer.

[1:56:41] Die verzoekt niet in te stemmen met een voorstel dat leidt tot verslechtering van het huidige beschermingsniveau van mensen, dieren, milieu.

[1:56:47] CTGB geeft aan dat in het nieuwe voorstel onvoldoende is gewaarborgd dat het niveau van bescherming niet daalt ten opzichte van de huidige situatie.

[1:56:55] Daarmee zegt de CTGB niet dat het leidt tot verslechtering, maar wel dat er onvoldoende waarborgen zijn waardoor we in deze onzekerheid een besluit moeten nemen met elkaar.

[1:57:02] Daarmee is er geen einduidig antwoord op de vraag in de motie.

[1:57:06] En dat is ongemakkelijk en het ongemak voel ik ook in uw Kamer vandaag en herken ik.

[1:57:10] En het liefst had ik natuurlijk alle van Nederland relevante punten binnengehaald.

[1:57:14] Maar we moeten nu op basis van de voorliggende informatiesituatie in weging maken.

[1:57:18] En de uiteindelijke weging van het kabinet, voorzitter, heb ik u vanochtend gestuurd.

[1:57:22] Er is veel aangepast naar aanleiding van de inbreng van Nederland.

[1:57:25] Maar er zijn ook nog punten waar we meer beweging hadden willen zien.

[1:57:28] Met name ten aanzien van het signaleringssysteem.

[1:57:30] En dat is ook het punt wat de CTGB terecht benoemd.

[1:57:33] Alles afwegende, voorzitter, wil het kabinet, ondanks de irritatie over het proces, instemmen met het voorliggende voorstel.

[1:57:39] Met daarbij een aantal duidelijke punten in de stemverklaring.

[1:57:41] Waarbij we hopen dat er in de triloogfase nog verbeteringen zullen komen.

[1:57:45] En we ook daarna voor die verbeteringen zullen pleiten.

[1:57:48] Dat was een lange inleiding, voorzitter, maar ik ga ervan uit dat hier ook al flink op interrupties op komen.

[1:57:54] Dank voor de inleiding.

[1:57:55] Er is al een interruptie gevraagd door mevrouw Brommet en daarna lid Kostiets.

[1:58:01] Ja, voorzitter.

[1:58:01] Ik ga heel even de strijd nog aan over woorden.

[1:58:04] Namelijk dat Nederland koploper zou zijn.

[1:58:06] Dat horen we heel vaak.

[1:58:07] En er wordt niet invulling aangegeven wat dat dan is.

[1:58:09] Biologische landbouw lopen we ontzettend achter.

[1:58:12] En ook in de lelieteelt wordt nu al goed voorbeeld gegeven van reductie.

[1:58:16] Terwijl het een van de meest verveilende producten is die gekweekt worden.

[1:58:19] Kan de staatssecretaris daar even op ingaan?

[1:58:21] Nee, voorzitter.

[1:58:22] Die feiten kloppen, wat het liberomet hier noemt.

[1:58:24] Waar het mij om gaat is dat er stappen gezet worden.

[1:58:26] Dus in de leliteelt is het probleem al langer bekend... en zijn er sinds 2020 de stappen gezet... waardoor het gebruik van middelen gehalveerd is in 2024.

[1:58:34] Dat betekent niet dat er zijn of dat de zorgen weggenomen zijn... en dat er ook nog substantiële grote stappen komen te zetten de komende periode.

[1:58:42] Dit kost iets.

[1:58:44] Voorzitter, de staatssecretaris probeert een woordenspelletje te spelen.

[1:58:48] De conclusie was dat...

[1:58:50] Onvoldoende is gewaarborgd dat het niveau van bescherming niet daalt ten opzichte van de huidige situatie.

[1:58:56] Dus het is niet gewaarborgd dat het niet daalt.

[1:58:59] Dat is heel duidelijk.

[1:59:00] We houden het huidige beschermingsniveau, wat eigenlijk al onvoldoende is, niet eens.

[1:59:06] Herkent de staatssecretaris dat op zijn minst?

[1:59:09] Nee voorzitter, dat herken ik niet.

[1:59:10] En ik wil ook geen woordenspel spelen.

[1:59:12] Daarom ben ik heel transparant over onze afweging, over het ongemak wat wij ook voelen bij de proces.

[1:59:17] En dat we nu een weging moeten maken over een voorstel dat op sommige vlakken een verbetering vormt ten ofte van het huidige systeem.

[1:59:23] En dat op sommige vlakken een onzekerheid met zich meebrengt.

[1:59:25] Met name ook op het punt inderdaad of het beschermingsniveau gewaarborgd kan blijven.

[1:59:30] De afweging die wij maken over het totaalpakket is dat het een verbetering is ten ofte van het huidige systeem.

[1:59:34] Dat neemt niet weg dat er ook inderdaad onzekerheden in zitten.

[1:59:40] Dit kost iets.

[1:59:41] Voorzitter, dat is niet wat het CTGB en de andere wetenschappers zeggen.

[1:59:44] Die zeggen juist of het totaalpakket kan worden gezegd dat je niet kan waarborgen dat het beschermingsniveau op zijn minst hetzelfde blijft.

[1:59:52] De Kamer was gewoon heel duidelijk in die strekking.

[1:59:54] En ik vraag de staatssecretaris toch, is hij het niet met ons eens dat we op zijn minst echt zekerheid moeten hebben dat op zijn minst het huidige beschermingsniveau gegarandeerd moet blijven?

[2:00:05] Meneer voorzitter, ik vind de vraag wel terecht.

[2:00:07] Want als ik het voorstel zelf volledig had kunnen opstellen... dan had het inderdaad die waarborgen wel gehad.

[2:00:11] Alleen ik heb me nu te verhouden tot een stemming die morgen plaatsvindt... over een voorstel waarop een aantal zorgen van Nederland tegemoetgekomen is... maar niet op alle, waardoor het CTGB aangeeft dat er onvoldoende waarborgen zijn...

[2:00:23] ...om in ieder geval zeker te weten dat het beschermingsniveau niet daalt.

[2:00:26] Dat betekent niet dat ze zeggen het gaat dalen... ...maar de waarborgen zijn er niet om met elkaar uit te sluiten dat het risico bestaat.

[2:00:32] Dus mijn voorstel hier is dat het voordeel van het pakket opweegt tegen dit risico... ...en dat we in het verdere proces proberen dat risico zoveel mogelijk nog inderdaad op te lossen... ...te mitigeren met elkaar.

[2:00:43] Zowel door een stemverklaring nu nog mee te geven die vrij scherp is... ...door in de triloogfase ook achter de schermen, want wij zitten niet meer aan tafel in de triloogfase...

[2:00:51] te proberen hier nog inderdaad onze inzet op te plegen.

[2:00:54] Het staat ook alle fracties vrij, het zou misschien een vrijwillige oproep zijn om dat ook via de Europarlementariërs te laat te doen op dit aspect.

[2:01:01] En als na afloop blijkt, voorzitter, dat ook dan na de triloogfase het signaleringssysteem er niet is, dan ben ik ook bereid toe te zeggen dat wij met andere lidstaten die dit belangrijk vinden gaan kijken of we dat onderling met elkaar toch iets op kunnen bedenken en er mouw aan kunnen passen.

[2:01:15] Dus ik wil dit risico mitigeren, maar ik vind het zonde als wij nu tegenstemmen en daarmee ook de voordelen die de Kamer ook vaak trouwens gezocht heeft, snellere toelating inderdaad van lage risicomiddelen, biocontrol, als we die kwijtraken.

[2:01:29] Want het huidige systeem piept en kraakt ook en daar zien we ook dat inderdaad de herbeoordeling vaak veel later plaatsvindt door een gebrek aan capaciteit.

[2:01:36] Het is niet te terugvallen op iets wat heel goed werkt.

[2:01:39] Volgens mij is er nog een vervolgvraag van lid Kostits.

[2:01:41] Daarna ga ik door naar mevrouw Bromet.

[2:01:43] En daarna heeft de heer Loman nog een vraag aan richting de staatssecretaris.

[2:01:49] Voorzitter, de conclusie blijft gewoon dat er sprake zal zijn van de achteruitgang.

[2:01:54] Niemand is hier echt positief over.

[2:01:55] Ik snap deze conclusie van de staatssecretaris niet.

[2:01:57] Maar dat maakt niet uit.

[2:01:58] Hij zegt eigenlijk dat we meer invloed kunnen uitoefenen als we gewoon voorstemmen.

[2:02:01] Hoe komt de staatssecretaris tot die conclusie?

[2:02:03] Aangezien we weten dat in die trioloogfase de lidstaat eigenlijk weinig invloed meer hebben.

[2:02:09] De conclusie is niet dat er sprake gaat zijn van achteruitgang.

[2:02:12] De conclusie is dat er niet kan kunnen garanderen of de achteruitgang of verbetering gaat plaatsvinden.

[2:02:16] Dat is volgens mij het punt.

[2:02:16] Dus er is een onzekerheid en dat zegt het CTGB ook in de evaluatie.

[2:02:20] Dat is geen woordenspel, maar het luistert wel nauw, ook omdat mensen die kijken naar het debat anders het vermoeden krijgen dat wij gaan instemmen met iets waarvan we zeker weten dat het gaat verslechteren en dat staat er gewoon niet.

[2:02:30] Voorzitter, in het proces stel ik voor dat we inderdaad constructief zijn in deze discussie.

[2:02:36] Omdat we als Nederland met een aantal andere lidstaten samen hebben opgetrokken op de punten die ik zojuist benoemd heb.

[2:02:42] Die zijn binnengehaald.

[2:02:45] Dat we meer tegemoet gekomen zijn dan andere lidstaten op dit vlak.

[2:02:48] En dat we ook de indicatie hebben dat als je inderdaad met elkaar probeert het voorstel verder te verbeteren.

[2:02:53] De Europese Commissie heeft trouwens ook hier bij een ronde tafel van de Kamer aangegeven dat ze openstaan volgens een signaleringssysteem.

[2:03:00] Dat wij ook met de involutie we kunnen uitoefenen.

[2:03:02] Hopelijk in deze fase dat nog kunnen aanpassen.

[2:03:04] En anders zullen we inderdaad na het aannemen van de voorstel in de triloogfase.

[2:03:08] Dit met andere lidstaten zelf iets op moeten bedenken.

[2:03:13] Mevrouw Bromet.

[2:03:14] Ja, voorzitter.

[2:03:16] Glas half vol of half leeg.

[2:03:17] En de staatssecretaris zegt, nou, we gaan voorstemmen met een stemverklaring.

[2:03:22] Tegenstemmen vindt hij te ver gaan.

[2:03:24] Maar je kunt natuurlijk ook onthouden van stem, zoals ik in mijn eerste termijn net heb gezegd.

[2:03:28] En ook met een motie wil komen.

[2:03:30] Hoe kijkt hij daarnaar?

[2:03:32] Voorzitter, we hebben inderdaad drie opties, tegenstemmen, onthouden of voorstemmen.

[2:03:35] Onthouden zal natuurlijk iets minder nadelige effecten kunnen hebben dan tegenstemmen in je invloed op het verdere proces.

[2:03:43] Tegelijkertijd vind ik het voorstel dat er nu ligt wel een verbetering ten opzichte van het huidige systeem.

[2:03:48] Dus vandaar dat wij met elkaar, ondanks het feit dat er ook nadelen aan zitten, dat er onzekerheden in zitten, willen instemmen met dit voorstel.

[2:03:55] Maar uiteindelijk is dat wel een politieke weging die u ook als Kamer zal moeten maken, of u het met mij eens bent daarop of niet.

[2:04:04] De heer Lohman had volgens mij nog een interruptie.

[2:04:12] Ja, mijn vraag ging eigenlijk ook over de alternatieve routes.

[2:04:17] Want ik moet ook eerlijk zeggen dat ik dit een hele lastige afweging vind.

[2:04:22] Omdat de teksten, met name vanuit het CTGB, echt wel...

[2:04:27] In ieder geval mij voldoende gerust stellen dat dit een verbetering is.

[2:04:31] Om even dan ook weer...

[2:04:33] de woorden op een andere manier neer te zetten.

[2:04:36] En ik ben heel erg aan het zoeken naar...

[2:04:38] We willen natuurlijk dat er invloed op het proces blijft.

[2:04:41] Dus ik ben ook niet vanzelfsprekend voorstander van tegenstemmen.

[2:04:47] Zou de staatssecretaris toch nog eens kunnen schetsen wat zijn de momenten waarin we, als wij als Kamer zouden zeggen, we vinden het echt heel ingewikkeld om hiervoor te gaan, zoveel mogelijk invloed kunnen hebben op dat proces.

[2:05:01] En misschien ook even om dat uit te leggen aan mensen, wat gebeurt er nou allemaal nog in Europa?

[2:05:05] Daar kan je veel over lezen.

[2:05:07] Je kan daar verschillende interpretaties van krijgen.

[2:05:09] Maar misschien met wat tijd en aandacht.

[2:05:11] Hoe werkt dat proces?

[2:05:13] En waar zitten nou nog de momenten dat we echt invloed kunnen hebben?

[2:05:16] Want ik ben er echt niet gerust op.

[2:05:18] Nee, voorzitter.

[2:05:19] In die onzekerheid zullen we ook een besluit moeten nemen.

[2:05:21] Ik zal morgen moeten stemmen, nu zal vandaag al stemmen... over wat de juistkamer vindt daarbinnen.

[2:05:25] Er zijn nog een aantal momenten waarop je invloed kan uitoefenen.

[2:05:29] Dat is inderdaad morgen door nog een stemverklaring mee te geven.

[2:05:32] Hopelijk ook met een aantal andere landen die de zorgen delen.

[2:05:35] De irritatie trouwens over het proces bestaat niet alleen bij Nederland... maar ook bij een aantal andere lidstaten.

[2:05:40] Want die zitten net zo hals over kop nu binnen regeringen... maar ook vaak met een parlement deze discussies te voeren.

[2:05:46] Dus die irritatie is breder.

[2:05:48] In de triloogfase zitten een aantal partijen aan tafel, dat is de Europese Commissie.

[2:05:53] Dus wij zullen ook in onze contacten met de Commissie dit punt blijven afgeven.

[2:05:57] De voorzitter van de Europese Raad, dat zal binnenkort Ierland zijn in dit geval, en het Europees Parlement.

[2:06:03] Dus ja, de invloed die wij kunnen uitoefenen zal vanuit mijn kant zitten op het beïnvloeden van de voorzitter van de Raad op dat vlak en de Europese Commissie.

[2:06:10] En zal vanuit u liggen in uw eigen partijlijnen richting het Europees Parlement.

[2:06:17] Voordat ik het woord geef, de heer Loma, ik wil nog even kort melden.

[2:06:21] Er zijn een aantal mensen ietsje later binnenkomen lopen.

[2:06:24] Nou, dat snap ik, want er waren wat laagst minuten brieven.

[2:06:27] Wij hebben afgesproken dat interrupties onder de 30 seconden tellen niet mee.

[2:06:34] Nu wil ik er best wat coulant in zijn, want u was er nog niet.

[2:06:36] Maar laten we dan vanaf nu die regel doen gelden.

[2:06:39] Dus dat u dat even weet, dan geef ik u nu het woord voor een volgende vraag.

[2:06:44] Ja, dat is een verduidelijkende vraag.

[2:06:46] Dus u noemt even kort andere lidstaten.

[2:06:48] Wat is daar de sfeer?

[2:06:50] Is er mogelijkheid tot een groep die nog gezamenlijk extra druk kunnen uitoefenen?

[2:06:55] Dus hoe kunnen we daarin samen optrekken?

[2:06:58] Volgens het proces zo rommelig en last minute verloopt, is het onduidelijk wat andere lidstaten gaan doen?

[2:07:03] Wat wij zullen doen is inderdaad met een stemverklaring natuurlijk, zodra het debat geweest is en ook de stemming in de Kamer geweest zijn en wij onze inzet helder hebben, richting andere lidstaten onze inzet communiceren om te kijken of je met zo'n stemverklaring nog bondgenoten kan vinden.

[2:07:16] Alleen het is allemaal wel kort dag door dit rommelijke proces.

[2:07:20] Dus het is nog vrij onduidelijk waar we op afkoopst mogen.

[2:07:22] Dus in die onzekerheid, en dat is het ongemak wat ik bij u beproef, maar ook bij mezelf, zullen we een besluit hierover moeten maken.

[2:07:30] Mevrouw Den Hollander.

[2:07:33] Heer voorzitter, ik ben benieuwd wat de consequenties zijn van welke keuze de Kamer, zeker de staatssecretaris, morgen maakt.

[2:07:42] Dus als wij als Nederland tegenstemmen, omdat daar wellicht een motie in meerderheid haalt, wat betekent dat voor het vervolgproces?

[2:07:49] En dezelfde vraag voor wat gebeurt er als wij ons onthouden van stemming?

[2:07:53] En aansluit wat meneer Lohman zegt, wat doet de staatssecretaris nog tussen nu en morgen, de stemming?

[2:08:01] In contact met de andere lidstaten.

[2:08:03] Niet alles hoeft u te delen, maar dat veranderen.

[2:08:07] Ja, er is niet heel veel tijd voorzitter in het proces.

[2:08:10] Maar ik denk, laat ik daar twee dingen op zeggen.

[2:08:12] Wat ik nog zal doen is, zodra u gestemd heeft en onze inzet helder is als Nederland, zal ik wel communiceren wat Nederland gaat doen naar andere lidstaten.

[2:08:19] We hebben natuurlijk in het traject hiervoor, ook met een aantal lidstaten, zijn we achter de schermen opgetrokken.

[2:08:23] Dus daar zullen we zeker ook doorgeven waar onze zorgen nog op zitten.

[2:08:27] Ja, de impact van een tegenstem, een onthouden of een voorstem zal zijn dat het misschien beslissing kan zijn voor of de omnibus doorgaat of dat hij hier zal stranden.

[2:08:35] En dat heeft ook te maken met het feit dat de stemverhoudingen op dit moment onduidelijk zijn hierop.

[2:08:40] De impact van onthouden is natuurlijk net anders dan een tegenstem.

[2:08:42] Maar kan er ook te leiden dat een voorstel de eindstreep niet haalt.

[2:08:45] Dus vandaar dat het eindelijk een politieke weging zal zijn.

[2:08:48] Of u vindt dat de voordelen van dit systeem opwegen tegen de risico's die we nemen.

[2:08:53] En daarbovenop uiteraard alle inzet ook van het kabinet in het vervolg van dit proces.

[2:08:58] Om nog die verbetering aan te brengen die wij zoeken.

[2:09:01] Maar dat is volgens mij de weging die we moeten maken.

[2:09:03] Hoort een vervolgvraag voor mevrouw Den Hollander.

[2:09:06] Ja, voorzitter.

[2:09:07] Ik doe niet alleen op de impact van of het voorstel het wel of niet haalt als gevolg van een meerderheid van stemmen, maar vooral wat het gevolg is voor de participatie van Nederland in het proces.

[2:09:15] Dus maakt het daarmee uit.

[2:09:16] Als we tegenstemmen staan we dan buiten spel, wat je wel eens hoort.

[2:09:19] En als we onthouden staan we dan niet buiten spel, maar zeggen we niks?

[2:09:22] Hoe is daar?

[2:09:24] Ja, je staat niet volledig buitenspel.

[2:09:27] Wat je gaat krijgen is dat natuurlijk men kijkt in de triloogfase naar de stemming die ook daarna zal volgen.

[2:09:33] Dus welke lidstaten waren hier al voor en moeten we in het mandje houden en welke zijn per definitie sowieso tegen.

[2:09:37] Dus je invloed zal iets meer of minder zijn.

[2:09:40] Maar het is niet te vertellen dat met een voorstem je alles binnenhaalt of met een tegenstem je op geen enkele manier meer meespreekt.

[2:09:45] Het zijn gradaties daarbinnen.

[2:09:49] Lid Kostits.

[2:09:52] Ja, voorzitter.

[2:09:53] Maar nu hoor ik toch echt dat we veel meer invloed kunnen uitoefenen... juist door morgen iets anders te doen dan in te stemmen.

[2:10:00] Het wordt spannend.

[2:10:02] Dus Cyprus en landen die het heel graag toch binnen willen halen... zullen beter moeten luisteren naar landen als Nederland... die ook de conclusie hebben getrokken dat die ondergrens niet eens is gehaald... of daar überhaupt geen zekerheid over is.

[2:10:16] Dus waarom zouden staatssecretaris dan niet willen optrekken met het aantal andere landen?

[2:10:19] Om te zeggen, jongens, dit is veel te snel gegaan.

[2:10:21] We hebben die zekerheid niet.

[2:10:23] We moeten wat meer tijd pakken.

[2:10:25] Nou, voorzitter, omdat we morgen stemmen of voor doorgeleiden naar de trioloog.

[2:10:28] Wij hebben geen optie inderdaad voor meer tijd morgen.

[2:10:31] Dus morgen moeten wij kleur bekennen als Nederlander.

[2:10:32] Dat is het ongemak bij dit snelle proces.

[2:10:34] En dat zullen we ook uitspreken in onze stemverklaring hierbinnen.

[2:10:37] Maar morgen zullen we home of kite moeten geven op wat wij van dit voorstel vinden.

[2:10:40] Dat is gewoon de realiteit in deze besluitvorming.

[2:10:43] Korte vervolgvraag van lid Kosties.

[2:10:44] Ja voorzitter, maar juist daarom als je met meerdere lidstaten weet uitspreken dat het zo niet gaat.

[2:10:50] En het dus van tafel gaat door tegen te stemmen.

[2:10:54] Dan creëren we weer ruimte om opnieuw te kijken met z'n allen van hoe kunnen we het dan wel goed maken.

[2:10:59] Dat is een kleine vertraging, het omdus, maar wel een terechte vertraging.

[2:11:02] Aangezien het nu echt niet goed is.

[2:11:04] Ziet de staatssecretaris die kans om met andere landen op te trekken?

[2:11:07] Nou, voorzitter, er is altijd een kans om het andere landen op te trekken hierbinnen.

[2:11:09] Als we het voorstel wegstemmen, ben ik niet heel optimistisch over dat er heel snel een alternatief voorstel door de besluitvorming komt in de commissie.

[2:11:16] We hebben ook al vrij lang met elkaar natuurlijk gewacht op een voorstel op dit vlak, ook voor die biocontrol om het mogelijk te maken.

[2:11:22] Ik durf niet te zeggen dat als dit voorstel weggaat, dat er binnen een half jaar een beter voorstel op de mat ligt.

[2:11:25] De kans is vrij groot dat dan dit voorstel weg is en we doorgaan met het huidige systeem.

[2:11:31] De heer Jansen heeft ook een vraag.

[2:11:33] Dank, voorzitter.

[2:11:35] De staatssecretaris heeft natuurlijk contact met collega's, collega-minister uit andere landen.

[2:11:39] Amtelijk zijn er ook contacten.

[2:11:41] Hoe schatten staatssecretaris in wat het gevolg zou zijn van de keuze die Nederland maakt op de keuze van andere landen?

[2:11:46] Zijn daar al landen die hebben geaangeeft dat ze met u samen gaan optrekken of neigen naar samen optrekken?

[2:11:54] Nee, voorzitter.

[2:11:55] Die indicatie hebben we op dit moment niet.

[2:11:57] En dat heeft dus te maken ook met de rommeligheid van het proces.

[2:11:59] Dat alles last minute is en iedereen nu vooral bezig is met zijn eigen standpunt bepaling en afstemming naar binnen.

[2:12:04] Omdat het ook vaak verschillende departementen raakt.

[2:12:10] Mevrouw Bromet.

[2:12:12] Ja, voorzitter.

[2:12:12] We zijn helemaal in het omnibusblokje, maar dat doen we dan maar gewoon even.

[2:12:17] Andere departementen.

[2:12:19] Was het moeilijk voor de staatssecretaris om het departement van volksgezondheid mee te krijgen in deze standpuntinname, omdat er nogal wat risico's aan verbonden zitten?

[2:12:27] Voorzitter, dit standpunt is namens het kabinet.

[2:12:33] Dan hebben wij volgens mij toch echt van alle leden de interrupties gehad voor wat betreft de inleiding van de staatssecretaris.

[2:12:41] Dan ga ik de staatssecretaris nu verzoeken om over te gaan tot het blokje 1 omnibus voorstel.

[2:12:48] Nou voorzitter, u kunt zich voorstellen dat heel veel vragen beantwoord zijn.

[2:12:51] Dus ik kijk even nog of er nog zaken niet beantwoord zijn die de leden gesteld hebben.

[2:12:55] Ik wil wel nog één keer aangeven en ook dank aan de Kamerleden in ieder geval voor het begrip dat het proces vanuit onze kant volgens mij zo snel mogelijk uitgevoerd is.

[2:13:03] Ondanks alle beperkingen gegeven de korte tijd.

[2:13:06] Ik vind het ook niet ideaal, en dat vond ik als Kamerlid al helemaal niet, als je inderdaad anderhalf uur voor een debat een brief krijgt met zo'n belangrijk standpunt.

[2:13:14] Dat is eigenlijk gewoon de realiteit van dit proces.

[2:13:15] Maar nogmaals, die irritatie die deel ik met u, maar in ieder geval ook vanuit het kabinet, proberen wij zo goed mogelijk, zo snel mogelijk alles te sturen.

[2:13:24] En ik probeer ook in dit besluitvormingsproces, omdat het inderdaad ook...

[2:13:27] rommelig is door hoe het Europees nu geagendeerd is als Cyprus.

[2:13:31] Heel transparant met u te zijn over onze afwegingen.

[2:13:33] Heel transparant te zijn over de beperkingen.

[2:13:35] En ook de onzekerheden die komen kijken bij deze stemkeuze.

[2:13:38] En dan is het aan u vandaag ook bij de stemming om politiek te wegen... of u mijn redenatie het meest overtuigend vond... of dat u toch zegt van we kiezen een andere route daarbinnen.

[2:13:46] Dus dan ben ik gewoon vrij transparant in, voorzitter.

[2:13:50] Ja, en dan zie ik toch in alle eerlijkheid dat...

[2:13:54] De vragen die ik tot nu toe allemaal zie langskomen al besproken heb met de interrupties.

[2:13:58] Misschien dacht de Kamer dat ik de vragen niet zou beantwoorden, maar ik was het echt van plan.

[2:14:03] Dus voorzitter, dan kan ik volgens mij...

[2:14:09] Ik ben nog niet bij de heer Van Meren.

[2:14:10] Het gaat op volgorde in de mapjes altijd.

[2:14:13] Ik zie een vraag van de heer Jansen die ik wel nog heb.

[2:14:15] Nee, die heb ik ook beantwoord.

[2:14:19] De heer Lohman had nog een vraag over het maatschappelijke debat hierover en influencers.

[2:14:26] Kijk, voorzitter, ik vind het belangrijk om een maatschappelijke debat te voeren.

[2:14:30] Dat is ook mijn inzet in het confinantstraject onder andere en ook de onafhankelijke voorzitter, Gert-Jan Sekers, heeft echt ook een dialoogtraject als een van zijn prioriteiten hier binnengemaakt.

[2:14:39] Omdat we gewoon zien dat die polarisatie toeneemt met eigenlijk slechte uitkomsten aan beide kanten.

[2:14:44] Meer zorgen bij omwonenden en aan de andere kant ook meer zorgen bij telers en ook een verharding eigenlijk van het debat.

[2:14:50] Dus daar zit ook echt een prioriteit in om daar met elkaar stappen in te zetten.

[2:14:54] Ik ben zelf begin deze week in Drenthe geweest bij een bolleteler waar we ook aan tafel gezeten hebben, ook met omwonende organisaties.

[2:15:02] De groep meten is weten in dit geval, de juiste rechtszaken voert tegen de bolletelers, maar ook de bolleteler zelf.

[2:15:08] En het was een heel stevig gesprek waar je inderdaad ook de oprechte emotie van beide kanten voelt.

[2:15:14] Maar het geeft ook heel duidelijk aan, voorzitter, dat we met elkaar een wegje eruit moeten gaan vinden, omdat het niet het model is wat ik voorsta op dit dossier.

[2:15:23] Heer Loman.

[2:15:24] Goed om te horen dat daar over gesproken wordt.

[2:15:27] Mijn vraag is, zijn er al concrete ideeën over?

[2:15:30] Want ik kan me voorstellen dat een overheidscampagne van Landbouw Gif is best oké niet de meest geschikte rol is.

[2:15:37] We hebben daar bij zo'n ervaring natuurlijk ook mee met overheidscampagnes die dan de plank misslaan.

[2:15:41] Dus dialoog goed, maar wat moet ik daar concreet bij voorstellen?

[2:15:45] Ja, voorzitter, dat kan een heel lang antwoord worden.

[2:15:47] Dat wordt dus uitgewerkt in het confinant nog, is het flauwe antwoord hierbinnen.

[2:15:51] Ik denk dat er een aantal aspecten van belang zijn.

[2:15:53] Eén is dat we met elkaar vertrouwen hebben met een breed confinantstraject.

[2:15:57] Aan de ene kant zitten de telers aan tafel, maar ook natuur en milieu.

[2:16:02] Mede-overheden gaan zo door.

[2:16:03] Dat als je daar ambitieuze plannen in neerlegt, met respect voor de zorgen van beide kanten, dat je in ieder geval een verhaal hebt...

[2:16:09] Hoe je met elkaar de komende jaren stappen zet.

[2:16:11] En daarnaast, dat was een vraag van mevrouw Pot, volgens mij over transparantie.

[2:16:15] Volgens mij zal dat ook een belangrijk aspect zijn in deze discussies.

[2:16:18] Als je ook inderdaad weet wat de risico's zijn, wat er gespoten wordt.

[2:16:22] Als je op die manier met elkaar ook dat vertrouwen deels kan terugkrijgen in deze discussie.

[2:16:25] Met name ook, en dat was een punt dat vond ik maandag interessant dat kwam langs.

[2:16:28] Als je meer inzet op duurzame gewasbeschermingsmiddelen...

[2:16:32] dan zul je mogelijk ook nog vaker moeten spuiten.

[2:16:33] Dus die transparantie wordt ook juist van belang... om te voorkomen dat mensen zich inderdaad nog meer zorgen maken... terwijl we juist de stap maken naar veiligere middelen.

[2:16:43] Mevrouw Pot.

[2:16:45] Voorzitter, mijn vraag ging ook heel expliciet over wanneer.

[2:16:48] Want dit is ook door en in het oog van veel omwonenden... dat zij vaak op lukraakmomenten worden geconfronteerd... met mensen die aan het spuiten zijn.

[2:16:56] En dat kan niet de bedoeling zijn.

[2:16:58] Dus kan daar een soort verplichting komen om daar open over te zijn?

[2:17:01] Dat loopt nu als onderwerp mee in de convenantstafel.

[2:17:04] Dus ik kan niet zeggen wat nu de precieze oplossing wordt.

[2:17:06] De balans die we daar proberen te vinden is inderdaad zoveel mogelijk openheid en transparantie richting omwonenden.

[2:17:11] Zonder dat je meteen alle gegevens van telers op straat legt natuurlijk.

[2:17:14] Want er zit ook een gevoeligheid aan die kant.

[2:17:16] Maar dit onderwerp ligt daar gewoon op tafel.

[2:17:18] En dat zal ook betekenen de komende maanden dat we hier uw Kamer meer over kunnen informeren wat eruit komt.

[2:17:25] Mevrouw Bromet.

[2:17:26] Ja, voorzitter, nog even over die omnibus, want ik dacht dat we daar nog in dat blokje zaten.

[2:17:31] Die stemverklaring, wat gaat de staatssecretaris nou precies zeggen?

[2:17:34] Gaat het alleen over het proces of gaat het ook over de inhoud?

[2:17:37] Voor het gaat over proces en inhoud.

[2:17:39] Dus ook de punten waar wij ons als Kamer en het kabinet nog zorgen over maken, zal ik daar benoemen.

[2:17:44] Het meest prominente punt hierin is dat signaleringssysteem.

[2:17:47] Dat we er echt nog van verwachten dat de commissie daar wat voor bedenkt de komende maanden.

[2:17:52] De commissie heeft niet voor niks hier in een rondetafelgesprek aangegeven dat ze daar ook voor open zouden staan.

[2:17:56] Dus die proberen we nog echt concreet te maken.

[2:17:58] En daarnaast hebben we inderdaad nog punten over maximale residulimieten, waar we nog een aantal vragen en zorgen over hebben, en ook biocide.

[2:18:06] Eigenlijk dezelfde zorg op biocide als bij gewasbescherming, over inderdaad het gebrek aan het signaleringssysteem en de langere goedkeuringstermijnen voor de stoffen die niet in een bakje hoog risico zitten en niet in een bakje laag risico zitten, maar eigenlijk de groep ertussenin.

[2:18:23] Mevrouw Broment.

[2:18:24] Ik wil niet drammen, maar daar hoort toch beter een onthouding van stem bij, plus een stemverklaring, in plaats van instemmen met?

[2:18:32] Wij maken gewoon een andere weging, omdat ik vind dat de voordelen van dit systeem opwegen tegen het risico, en wij het risico ook willen mitigeren wat er nog is.

[2:18:39] Maar dat is de weging die uiteindelijk de Kamer ook zal moeten maken, of dat daarmee eens is.

[2:18:45] Dan gaat volgens mij de staatssecretaris gewoon door nog met het blokje omnibusvoorstel.

[2:18:50] Ja, en dan heb ik nog één vraag van de heer Vermeer, voorzitter.

[2:18:52] Dat gaat over de laag risicomiddelen en biomiddelen.

[2:18:55] Waarom biomiddelen...

[2:18:58] Die alsnog buiten de versnelde procedures kunnen vangen als ze niet als laag risicomiddelen geclassificeerd worden.

[2:19:03] Dat klopt.

[2:19:03] De versnellingsmaatregelen en de compromisvoorstel gelden alleen voor middelen die op baas van de intrinsieke eigenschappen kunnen worden aangemaakt als laag risicostoffen.

[2:19:11] Ook biologische middelen kunnen hoog risico zijn afhankelijk van de stof uiteraard die het omhelst.

[2:19:17] Het is belangrijk dat we ook hierin blijven kijken, voorzitter.

[2:19:21] En ik denk ook dat voor het vertrouwen in de toelating... we niet zouden moeten willen dat de definitie gaan oprekken.

[2:19:26] We hebben juist als Nederland ervoor gepleit om die definitie van laag risico... ook op deze manier in te perken.

[2:19:32] Omdat we eigenlijk alleen laag risicostoffen willen toelaten... via die versnelde procedures.

[2:19:39] Voorzitter, dan was dit het blokje omnibus.

[2:19:41] Maar misschien zijn er nog vragen over.

[2:19:43] Kijk naar de Kamerleden.

[2:19:46] Kort vraag van de heer Vermeer.

[2:19:49] Ja voorzitter, ik had nog wel specifiek gevraagd welke stemverklaring gaat de staatssecretaris afgeven rond die MRL's.

[2:19:56] Ik heb dat nog niet helemaal duidelijk gehoord of niet goed geluisterd, maar ik denk het eerste.

[2:20:01] Omdat ik het nog niet gezegd heb voorzitter.

[2:20:03] Dat klopt inderdaad.

[2:20:04] We willen daarbij benoemen voorzitter dat we waarde hechten aan een brede impact assessment ook hierop.

[2:20:09] Dat zullen we trouwens ook zeggen inderdaad op de bescherming van mens, dieren en milieu bij biocid en gewasbeschermingsmiddelen.

[2:20:14] Omdat met de MRL's die nu inderdaad in het voorstel staan er ook mogelijk een impact kan zijn op handelsstromen en dergelijke.

[2:20:21] En we willen met elkaar wel goed helder hebben welke ook mitigerende maatregelen daarvoor nodig zijn.

[2:20:25] Om te voorkomen dat daar knelpunten ontstaan.

[2:20:27] Dus dat richt zich echt op ook die impact assessment hoe dit in de praktijk gaat uitpassen.

[2:20:34] Nog een vraag van lid Korthits.

[2:20:36] Ja, voorzitter.

[2:20:37] Ik wil toch betwijfelen dat door een blokkerende meerderheid... waar Nederland een rol in zou kunnen spelen... het hele omnibusvoorstel helemaal van tafel voor altijd gaat...

[2:20:45] Er is ook een regel dat als er zoiets blijkt te ontstaan, dat de raad dan verplicht is om te kijken, om alles te doen binnen zijn vermogen, om te kijken hoe er dan toch meer lidstaten kunnen worden meegenomen.

[2:20:58] Dus er wordt dan wel degelijk een beweging gemaakt om toch meer onderhandelingen te doen in plaats van meteen het omnibusvoorstel van tafel te vegen.

[2:21:05] Kan de statiessecretaris dat bevestigen?

[2:21:07] Het klopt, het kan van tafel gaan of het kan later opnieuw geagendeerd worden.

[2:21:11] Dat klopt.

[2:21:14] Korte vervolgvraag.

[2:21:15] Ja, voorzitter.

[2:21:16] Ja, heel specifiek.

[2:21:18] Het is dus niet zo dat als we tegenstemmen... dat het dan van tafel gaat.

[2:21:22] Het creëert juist ruimte om door te blijven onderhandelen... en het juist te verbeteren.

[2:21:27] Dus echte invloed te hebben.

[2:21:28] Want als we het nu weggeven door voor te stemmen... dan heb je, dat is ook het eerlijke verhaal... echt geen echte invloed meer als lidstaat.

[2:21:34] Kan de staat bevestigen in ieder geval... dat echter een kans er zit morgen om tegen te stemmen... juist om meer binnen te halen voor Nederland?

[2:21:42] Voorzitter, er is geen garantie dat wanneer je het tegenstemt en het voorstel niet haalt dat het nog een keer geagrandeerd wordt.

[2:21:47] Dat is gewoon in de inschatting aan hoe fundamenteel de bezwaren zijn daarbinnen.

[2:21:51] Ik geloof zelf dat wij een voorstem goed kunnen uitleggen omdat het systeem ook komt met een aantal zaken waar ook de Kamer al lang voor gepleit heeft.

[2:21:58] Met name ook de snellere toelating van laag risicomiddelen.

[2:22:01] Het komt met de onzekerheid inderdaad of de waarborgen voldoende zijn bij die tussencategorie stoffen.

[2:22:06] Die nietzijnde laag risico's zijn en nietzijnde hoog risico's zijn.

[2:22:09] Omdat daar de goedkeuringstermijnen van verlengd zijn.

[2:22:11] Dat is trouwens al een verbetering ten ofte van de onbeperkte toelating die eerst voorgesteld werd.

[2:22:16] En de weging die u ook hierin moet maken is uiteindelijk vind u die voordelen opwegen tegen het risico.

[2:22:21] En gelooft u met elkaar dat we dat risico kunnen mutigeren, wat we echt wel als regering zoveel mogelijk willen bepleiten in de resterende triloog, als ook daarna als er niet er voldoende in zit met andere lidstaten die er van belang vinden?

[2:22:33] Mevrouw Pot.

[2:22:35] Ja, voorzitter, ik moet heel eerlijk zeggen, de procedures in Europa zijn mij soms nogal duister.

[2:22:42] Dus ik moet soms een beetje varen op mensen die daar net iets meer van weten dan ik.

[2:22:46] En ik krijg toch wel mee, een blokkerende minderheid leidt ertoe dat de onderhandelingen mogelijk gewoon weer doorgaan.

[2:22:54] En juist ook omdat we natuurlijk al met elkaar in een proces zaten waarvan wij volgens mij allemaal hadden verwacht dat we daar nog wat meer tijd voor hadden, zou ik me wel kunnen voorstellen dat dat natuurlijk kan helpen.

[2:23:05] En ik snap, heb ik al gezegd, maar nog steeds het dilemma van de staatssecretaris wel, want het is allemaal vrij onvoorspelbaar.

[2:23:12] Maar de eerdere claim van dat het per definitie zou betekenen dat we helemaal vanaf nul moeten beginnen, lijkt me dan ook niet helemaal aan de hand.

[2:23:19] Nee, maar voorzitter, dat zei ik net ook op het lid Kostus als antwoord.

[2:23:22] De optie is dat het niet meer terugkomt.

[2:23:24] En de optie is dat het later opnieuw geagendeerd wordt met een aangepast voorstel.

[2:23:27] En dat is gewoon de onzekerheid in dit proces.

[2:23:29] En dat is ook de frustratie die ik voel, waardoor het nu inderdaad zo onder druk gezet wordt.

[2:23:33] Omdat we gewoon in het duister tasten wat inderdaad zou betekenen als het voorstel het niet haalt.

[2:23:39] Het kan ook zijn dat het inderdaad niet meer terugkomt en geagendeerd wordt.

[2:23:41] Of dat men zegt, we nemen nog een poging hiertoe.

[2:23:44] En ja, in die onzekerheid moeten wij morgen besluiten.

[2:23:49] Voorzitter, volgens mij willen meerdere lidstaten dat omnibus op een of andere manier voortzetten.

[2:23:54] Maar er is ook een groot deel van de lidstaten die heel kritisch zijn op het huidige voorstel.

[2:23:59] Dus de kans is heel groot dat onderhandelingen gewoon worden voorgezet met een beter resultaat voor Nederland.

[2:24:05] En ook wat de Kamer wil, op zijn minste garantie dat het huidige beschermingsniveau in stand blijft.

[2:24:10] Is de staatssecretaris daarmee eens?

[2:24:11] Voorzitter, nee, dat is echt uw inschatting erin.

[2:24:14] Er is gewoon een kans dat wanneer je het wegstelt het voorstel van tafel verdwijnt.

[2:24:17] En er is een kans dat het inderdaad niet het geval is.

[2:24:19] Wij vinden het huidige voorstel voldoende verbeterd om ermee te kunnen instemmen.

[2:24:23] Maar we hebben wel nog een aantal zorgenpunten die we in de rest van het proces willen verbeteren.

[2:24:27] En ook na afloop deels willen mitigeren als dat niet verbetert.

[2:24:30] En in die onduidelijkheid zullen we een besluit moeten nemen hierin.

[2:24:35] Dit kost iets.

[2:24:36] Voorzitter, het verhaal van staatssecretaris gaat alle kanten op.

[2:24:40] Maar hij zegt er is een kans voor dat.

[2:24:42] Maar hij moet toch erkennen dat er een realistische kans is dat de onderhandelingen gewoon worden voortgezet.

[2:24:48] Gezien toch wel een brede steun voor het idee van een omnibus.

[2:24:53] Ik kan geen kansinschattingen maken.

[2:24:56] Ik ga ook niet naar het casino hierin.

[2:24:57] Het is gewoon een onduidelijke besluitvorming wat dat betreft.

[2:24:59] Zo werkt deze Europese besluitvorming op dit vlak.

[2:25:02] Een voorstel kan van tafel verdwijnen.

[2:25:03] Een voorstel kan erna weer terugkomen.

[2:25:05] En in die onzekerheid moeten wij hier een besluit innemen.

[2:25:08] Het standpunt van het kabinet hierin heb ik u vanochtend toegestuurd.

[2:25:12] Maar het is ook aan de Kamer om daar een weging op te maken of u ons daarin volgt of niet.

[2:25:15] En dat is volgens mij uiteindelijk de weging die we zullen maken.

[2:25:17] Omdat ik niet denk dat we het eens gaan worden over of we dit inhoudelijk een beter voorstel vinden of niet in dit debat.

[2:25:26] Dit kost iets.

[2:25:27] Er zullen weinig interrupties zijn.

[2:25:29] Maar kijk, de staatssecretaris zegt... ik kan geen kansinschatting maken.

[2:25:33] Maar dat doet hij wel, want hij...

[2:25:36] komt tot het besluit om in te stemmen.

[2:25:38] Terwijl ik hem eigenlijk hoor zeggen... we gaan juist meer invloed hebben waarschijnlijk... als we nu tegenstemmen onthouden.

[2:25:48] En we hebben juist ook de kans om verder te gaan onderhandelen... om een beter resultaat te halen als we voor die kant kiezen.

[2:25:54] De staatssecretaris maakt wel een inschatting in kansen.

[2:25:57] Dus ik snap gewoon niet waarom hij denkt... dat dit de goede route is die de staatssecretaris kiest.

[2:26:03] Dat moet hij toch echt beter gaan uitleggen.

[2:26:06] Nou, voorzitter, ik heb gewoon het gevoel dat ik het nog zes keer kan uitleggen... maar niet eens worden op de inschatting die het kabinet hierin maakt.

[2:26:12] Dus qua proces zit er gewoon veel onzekerheid in.

[2:26:15] Dat is gewoon de realiteit.

[2:26:18] We hebben gewoon dat Nederland, doordat we ook niet eerder... inderdaad een behandelvoorbehaal geplaatst hebben... meer binnengehaald dan veel andere lidstaten...

[2:26:24] Er zit nog één heel belangrijk punt wat we met elkaar echt aangepast willen zien.

[2:26:27] Dat is dat signaleringssysteem.

[2:26:29] Dat willen we in de triloogfase verder agenderen, ook via de stemverklaring.

[2:26:32] En als het niet zou lukken, willen we het erna met een aantal andere lidstaten die het van belang vindt... ook echt kijken hoe we daar een oplossing op kunnen vinden.

[2:26:39] Het argument waardoor wij als kabinet uiteindelijk willen instemmen hiervoor... is dat het voorstel meer voordelen dan nadelen kent wat ons betreft.

[2:26:46] Dat is de weging die we hierin maken.

[2:26:49] Ik geef het woord aan de heer Vermeer.

[2:26:53] Ja voorzitter, het is voor sommige partijen misschien wel wennen dat er ook in Europa een ander idee kan leven over regeldruk dan hier in Nederland.

[2:27:02] Maar is de staatssecretaris met mij eens dat niet mee onderhandelen in volgende fase of jezelf buitenspel zetten ook kan leiden tot extra verruiming van regels.

[2:27:15] Dat kan zeker in dit geval, omdat we zien dat het standpunt van Nederland hierin met name in Noordwest-Europa en Scandinavië gedeeld wordt en niet bij veel van de andere lidstaten.

[2:27:26] Mevrouw Den Hollander.

[2:27:29] Voorzitter, alhoewel wij als VVD tegen nationale koepen zijn, vraag ik me toch af, als we nou dit omnieuw voorstel erdoor komen, er ligt op een gegeven moment uiteindelijk een resultaat, wat gaat Nederland dan daarna nog doen met de implementatie binnen Nederlandse regelgeving?

[2:27:47] Voorzitter, dat moeten we uitwerken.

[2:27:50] We gaan het implementeren zoals het voorgesteld wordt dan vanuit Europa.

[2:27:53] Het gaat trouwens om de toelating van stoffen op Europees niveau.

[2:27:55] Het raakt niet de toelating van middelen door het CTGB op dat vlak.

[2:28:00] Wat ik net zei is dat als het signaleringssysteem er niet komt in dit voorstel, in de triloogfase, dan wil ik met die lidstaten die dit ook belangrijk vinden, met name Noordwest, Europa en Scandinavië, kijken of je...

[2:28:11] Tussen de departementen, de toelatingsautoriteiten, zijn het CTGB in de evenknieën.

[2:28:16] Met elkaar wel iets kan bedenken dat je een wetenschappelijk signaleringssysteem met elkaar, op een vorm daarvan, kan uitwerken.

[2:28:22] Waardoor als er een eerdere herbeoordeling nodig is, je ook die signalen eerder met elkaar gaat opvangen.

[2:28:27] Dat is een stukje wat je mogelijk nog nationaal met een aantal andere lidstaten wil oppakken.

[2:28:32] En tegelijkertijd...

[2:28:34] zou ik het ook heel moeilijk voorstelbaar vinden dat dit een punt is waarop er heel veel bezwaren leven in andere lidstaten, ook in Europa, om die wetenschappelijke kennis inderdaad zo snel mogelijk naar buiten te krijgen.

[2:28:43] Dus vandaar dat we ook echt proberen in dit proces het nog erin te krijgen.

[2:28:48] Het woord is aan de heer Jansen.

[2:28:52] Ik probeerde het net met een andere vraag, maar...

[2:28:55] Ik hoor nou de staatssecretaris zeggen over de signaleringsfunctie, die vinden we heel belangrijk.

[2:28:59] Welke landen vinden dat dan ook?

[2:29:01] Want u zegt Noord-Europa, Scandinavië, maar kunt u daar wat specifiek in zijn?

[2:29:06] Welke landen zijn dat?

[2:29:09] Ik kan niet in die onderhandeling, omdat u achter de schermen plaatsvindt, gesprekken met die lidstaten aangeven welke landen met ons optrekken of niet.

[2:29:14] Ik kan u wel zeggen dat het landen zijn in Noordwest-Europa of Scandinavië, dus dan kunt u wel raden in welk bakje die landen zitten.

[2:29:26] Voorzitter, dat betekent dat ik naar het blokje convenant gewasbescherming ga.

[2:29:31] Ook voorafgaand dit blokje.

[2:29:32] Dus ik heb van uw kamer terechten en goede vragen en suggesties ontvangen om zaken op te nemen.

[2:29:37] Ik zal dit meenemen naar de gesprekken met de convenantpartners.

[2:29:40] Voor uw informatie, ik zit daar zelf als bewindspersoon en niet aan tafel.

[2:29:44] Ik sluit morgen aan bij het convenant.

[2:29:45] Dus wederom, uw timing is uitstekend van de plannen van dit debat.

[2:29:49] Zowel voor de stemming van de Food & Feed als ook voor het convenant gewasbescherming komt het toevallig zo uit.

[2:29:54] Tegelijkertijd vraag ik wel uw Kamer om begrip te hebben dat ik daarom ook niet op elke vraag een volledige toezegging kan geven of een gedetailleerd antwoord kan geven, omdat het confidenstraject nog loopt en dat ik uiteindelijk zal sturen op de doelen die gemeld zijn in de Kamerbrief en dan zal moeten wegen of dit een voorstel is wat wij goed genoeg vinden.

[2:30:11] Dus in die balans ook met de partij aan tafel wil ik hen ook de ruimte geven om zelf met goede oplossingen en voorstellingen te komen.

[2:30:18] Voorzitter, dan heb ik een vraag van het CDA volgens mij hierop.

[2:30:23] over de opinie van André Hoogenduig van BO Akkerbouw... die oproept door een autoriteit gewasbescherming en hoe wij daarheen kijken.

[2:30:32] Ik heb kennis gemaakt met dat opiniestuk inderdaad, voorzitter.

[2:30:35] En ik denk dat een autoriteit een belangrijke bijdrage kan leveren... aan die doelstellingen die we hebben op het gebied van het verminderen... van het gebruik van schadelijke gewasbeschermingsmiddelen.

[2:30:43] Om zo'n instrument te laten slagen, dient er wel breed draagvang voor te zijn.

[2:30:46] Dus dat nemen we ook mee in het convenant.

[2:30:48] Maar het zou een van de uitkomsten kunnen zijn daarbinnen.

[2:30:51] Dan een vraag van de heer Vlach, voorzitter, over de rol van voedselzekerheid en continuïteit in teelten.

[2:30:58] Voor ons is het perspectief voor de teler en tuiner van groot belang in het proces.

[2:31:03] Daarom zetten we ook in op een convenant als instrument, zodat je ook in die gezamenlijkheid, zowel de NGO-kant, de sectorale kant, als ook de overheden, mede-overheden, de waterschappen, tot een gebalanceerd pakket kan komen waarin er eigenlijk recht wordt gedaan aan de zorgen van alle participanten daarbinnen.

[2:31:19] Dat betekent dus met name dat voor de sectorpartij het zit op een voldoende middelenpakket om teelten te kunnen beschermen.

[2:31:25] Waardoor je ook inderdaad voedselzekerheid een prominente plek in dit akkoord geeft, voorzitter.

[2:31:29] De heer Vlag had ook nog een vraag over hoe kunnen we waarmaken dat de teler een gevulde gereedschapskist houdt.

[2:31:37] Nou, voorzitter, we zetten in het convenant ook in een ondersteunend instrumentarium.

[2:31:41] Dat wordt in drie sporen uitgewerkt.

[2:31:42] Het eerste is een innovatiespoor voor de ontwikkeling van weerbare plant- en teelsystemen.

[2:31:47] Het tweede een maatregelenspoor voor meer alternatieve methoden en technologieën, zoals groene gewaldbeschermingsmiddelen.

[2:31:52] En het derde zit een innovatiespoor gericht op precisielandbouw en robotisering.

[2:31:58] Die waren voor u, meneer Vlag, die drie sporen.

[2:32:00] Kijk.

[2:32:01] Daarnaast zet ik ook buiten het convenant in op die goed gevulde gereedschapskist voor telers.

[2:32:06] Dus we zijn nu ook een vervolg op het praktijkprogramma Plant Gezondheid aan het opzetten op initiatief van het amendement van het lid Vlag.

[2:32:14] Dan nog een vraag van de heer Vlag.

[2:32:19] Heldere kaders voor ruimtelijke sonering rond kwetsbare watergebieden en functies in samenspraak met de bredere soneringsaanpak in de Task Force.

[2:32:28] Wat bedoelen we met heldere kaders?

[2:32:30] En hij gaf daarbij aan een verbod om te spuiten, glas helder is maar onmenselijk is.

[2:32:34] Voorzitter, er is een duidelijke noodzaak vanuit rechtelijke uitspraken ook voor een helder landelijk beleidskader over de omgang met kwetsbare gebieden, Natura 2000 gebieden en functies zoals woongebieden.

[2:32:45] Mijn inzaak voor dit convenant is om hier afspraken over te maken met ook de sectorpartijen.

[2:32:49] Dat zal naar mijn idee inhouden dat gewasbeschermingsmiddelen niet overal op dezelfde manier en dezelfde mate toegepast kunnen worden.

[2:32:57] Omdat je duidelijkheid wil geven aan mede-overheden, sector en omwonenden.

[2:33:01] Tegelijkertijd wil je daar binnen wel de ruimte geven aan de sector om daar invulling aan te geven op een wijze die past bij hen.

[2:33:08] Voorzitter, dan welke rol krijgt bedrijfsgerichte doelsturing?

[2:33:12] Wat mij betreft krijgt dat een belangrijke rol in het convenant.

[2:33:14] Het is belangrijk dat het nu ontwikkeld wordt, samen met de sector.

[2:33:17] Denk bijvoorbeeld aan een benchmarkingsysteem, zodat ze ook inderdaad weten welke stappen er gezet kunnen worden.

[2:33:22] En dat je ook kan gaan sturen op milieubelastingspunten, zodat we in het coalitieakkoord inderdaad ook echt gaan sturen op de reductie van de effecten.

[2:33:30] En niet alleen maar, zoals net aangegeven werd, op het aantal kilo's gewasbeschermingsmiddelen.

[2:33:36] Dan, voorzitter, had ik...

[2:33:38] Kijk, dit heb ik al.

[2:33:41] De precieze technieken van de heer Vlag heb ik net al beantwoord... dat we inderdaad daarop inzetten in het convenant.

[2:33:48] Maar ook Europees kijken we inderdaad binnen de verschillende gremia en werkgroepen... welke randvoorwaarden daar nog inderdaad voor nodig zijn... om die precieze technieken te kunnen inzetten.

[2:33:57] Ik was er zelf ook al van een indruk.

[2:33:59] Ik was maandag inderdaad ook op werkbezoek op dat vlak.

[2:34:01] En je ziet inderdaad ook dat op sommige plekken... het kan leiden tot een reductie van 97% of 99%.

[2:34:07] Driftreductie in dit geval, niet het gebruik van gewasbescherming zelf...

[2:34:10] Maar dat zou natuurlijk een belangrijk aspect kunnen zijn van de oplossing.

[2:34:15] Voorzitter, dan een vraag van mevrouw Pot over afspraken over transparantie naar omwonenden toe.

[2:34:22] Duidelijkheid over spuitvrije zones en kunnen we toezeggen met omwonenden in gesprek te gaan.

[2:34:27] Mijn inzet is om in het convenantraject tot heldere kaders voor die ruimtelijke zonering rond gebieden, natuurgebieden en kerstbare functies te komen in samenspraak met die partners.

[2:34:36] Daarbij kijken we ook expliciet naar omwonenden.

[2:34:38] Op dat traject kan ik niet vooruitlopen wat nu op tafel ligt.

[2:34:41] Maar ik kan wel aangeven dat ik ook zelf maandag in gesprek ben gegaan met omwonenden in Drenthe van de Lelyteelt.

[2:34:47] In een gesprek wat ik net ook aangaf waarin beide kanten aan tafel zaten.

[2:34:51] En dat benadrukte voor mij ook het belang van een convenant dat zorgt voor een oplossingsrichting.

[2:34:55] Omdat de polarisatie die ik in Drenthe zag hopelijk niet het voorportaal is voor wat ook in de rest van Nederland de polarisatie op dit dossier gaat worden.

[2:35:02] Dus volgens mij is het vooral inderdaad een aanmoediging om met elkaar nu de goede richting in te slaan.

[2:35:08] Een vraag van mevrouw Potts.

[2:35:11] Ja, voorzitter.

[2:35:12] En ik denk dat we daar wel echt ook iets op te doen hebben.

[2:35:15] In de zin dat ik denk dat die polarisatie kunnen wij van alles van zitten vinden.

[2:35:19] Maar het is natuurlijk voornamelijk, denk ik, een kwestie van een overheid die natuurlijk veel te lang eigenlijk veel te weinig richting heeft aangegeven op dit thema.

[2:35:26] Is de staatssecretaris dat met mij eens.

[2:35:29] Voorzitter, dat ben ik van deel eens.

[2:35:31] Maar die zelfreflectie wil ik hier ook in tonen.

[2:35:33] Ik vind dat het Rijk daar onvoldoende regie op heeft genomen.

[2:35:35] En vandaar dat er ook aan het convenant werkt om die regie meer te nemen.

[2:35:38] Want we hebben tot dat betreft inderdaad ook meer bij gemeenten en provincies laten liggen.

[2:35:42] Die nu ook vaak met ander beleid per gemeente komen.

[2:35:44] Omdat het Rijk wat dat betreft onvoldoende regels stelde op dit vlak.

[2:35:48] En we ook vanuit de sector inderdaad nemen regie vanuit het Rijk.

[2:35:51] Omdat voor ons postcodebeleid natuurlijk ook heel kwetsbaar gaat zijn.

[2:35:54] Omdat we niet weten waar we dan naartoe zijn.

[2:35:59] Transparantie van telers naar omwonenden, voorzitter, had ik volgens mij net beantwoord.

[2:36:06] Dan was er nog een vraag van het lid Pot over de uitkomsten van het WUR-onderzoek en of spuitvrije zones worden meegenomen in het convenant.

[2:36:13] Uiteraard loopt dit mee in het convenant.

[2:36:15] Het WUR-onderzoek loopt nog.

[2:36:18] En zodra dat inderdaad bekend is, zullen we het ook in die gesprek betrekken.

[2:36:22] En ook met uw Kamer uiteraard delen, voorzitter.

[2:36:26] Mevrouw Broemhet.

[2:36:28] Voorzitter, we krijgen natuurlijk ook nog voor de zomer het pakket om het stikstofprobleem op te lossen.

[2:36:33] Speelt daar die spuitvrije zones ook nog een rol in?

[2:36:37] Voorzitter, wat we proberen te doen met het confinant gewasbescherming en de taskforce stikstof op dit vlak is inderdaad de raakvlakken waar die zijn wel met elkaar te slaan.

[2:36:46] Zodat je niet inderdaad met beleid komt vanuit het ene traject wat weer haak staat op het andere traject.

[2:36:53] Mevrouw Den Hollander.

[2:36:56] Voorzitter, er is in het verleden goede ervaring ongehoopt met een autoriteit diergeneesmiddelen.

[2:37:00] En hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen het oprecht van een autoriteit gewasbescherming?

[2:37:05] Er stond vanochtend nog een mooi bericht op.

[2:37:09] Ja, dat was ook de vraag van de heer Loma volgens mij hierop.

[2:37:11] Maar in principe sta ik daar positief tegenover.

[2:37:13] Het is een onderdeel ook van het convenanceproject.

[2:37:15] Ik denk wel dat het van belang is dat je met elkaar goede afspraken maakt over wat zo'n autoriteit doet.

[2:37:21] En ook welke functie een autoriteit vervult hierin.

[2:37:22] Maar ik zie dat het potentieel meerwaarde kan bieden.

[2:37:27] Voorzitter, dan was er nog een vraag van lidpot over de druk op natuurgebieden laten afnemen.

[2:37:34] Welke concrete stappen nemen we daarop?

[2:37:36] Provincies zijn er bevoegd gezag rond Natura 2000 gebieden en primair verantwoordelijk voor vergunningsverlening en handhaving.

[2:37:42] Wij ondersteunen provincies bij de uitvoering, onder meer samen met het IPO, aan het verduidelijken van het handhavingskader.

[2:37:48] In het convenant hebben we niet voor niks ook provincies en gemeentes aan tafel gezet, zodat we dit vraagstuk ook daar kunnen meenemen.

[2:37:54] En daarnaast ondersteunen we de provincies ook met een vervolgonderzoek van de WUR naar een gestandardiseerde monitoring en een methode om die meetgegevens beter te vertalen naar ecologische effecten, ter versterking van vergunningsverlening, maar ook gewoon voor effectiever beleid.

[2:38:10] Mevrouw Pot.

[2:38:11] Ja, voorzitter.

[2:38:11] De staatssecretaris zegt het verduidelijken van het handhavingskader.

[2:38:14] Nou is het er natuurlijk niet helderder geworden door de rechtelijke uitspraak.

[2:38:19] Ik hoor in ieder geval van veel kanten, zowel van het lokaal bestuur als van telers, als van omwonenden.

[2:38:24] Ja, wat gaat er nou eigenlijk gebeuren?

[2:38:26] Dus wanneer denkt de staatssecretaris zelf dat hier nou meer helderheid over kan worden geboden?

[2:38:35] Nou, voorzitter, wel op relatief korte termijn.

[2:38:37] Want wat ik net aangaf richting het LibroMed is dat we ook de raakvlakken tussen de taskforce en het confinant gewasbescherming meenemen.

[2:38:43] En de drukfactoren op Natura 2000-gebieden zijn daar natuurlijk een onderdeel van.

[2:38:47] Dus we zullen het gewoon de komende periode ook met elkaar meenemen.

[2:38:50] Het is niet de bedoeling dat we inderdaad over een jaar na aanleiding van de onderzoek een keer iets over gaan zeggen.

[2:38:57] Voorzitter dan het lid Vermeer.

[2:38:59] Is de staatssecretaris bereid onderzoek te doen binnen het convenant naar alternatieve middelen, resistente rassen, innovatieve teelsystemen en geïntegreerde gewasbescherming te versnellen, zodat middelen verdwijnen als er werkbare alternatieven voor zijn?

[2:39:13] Het is nodig, voorzitter, inderdaad dat telers snel de beschikking krijgen over meer alternatieven om gewassen te beschermen.

[2:39:18] Het inzet in het convenant is dat er een stevig innovatiespoor ook komt met onder andere onderzoek.

[2:39:23] Het stimuleren van alternatieve ontwikkelingen en innovatiesucidies precies om dit mogelijk te maken.

[2:39:28] En daarnaast wil ik ook een vervolg geven op het praktijkprogramma Plant Gezondheid.

[2:39:32] Ook naar aanleiding van het amendement VLAG wat uw Kamer heeft aangenomen.

[2:39:38] De heer Vermeer.

[2:39:39] Ja, voorzitter.

[2:39:41] En mag ik aannemen dat er in dat convenant ook gekeken wordt naar kleinere teelten en hoe we kunnen zorgen dat... Kijk, middelen moeten nu elke keer per teelt toegelaten worden.

[2:39:53] Maar bij nieuwe teelten is het vaak heel moeilijk om een set beschikbaar te krijgen, omdat dat gewoon commercieel nog niet interessant is.

[2:40:00] En wordt hier ook nog aandacht aan besteed dat daar makkelijker toegang is voor nieuwe of zeer kleine gewassen?

[2:40:08] Ja, dit is een complex probleem inderdaad wat de heer Vermeer aanstipt.

[2:40:12] Ik ga niet zeggen dat we daarin alle knelpunten kunnen oplossen, maar de telers zitten aan tafel.

[2:40:16] Dit onderwerp zal er wel aan bod komen.

[2:40:20] Dan, voorzitter, had de heer Vermeer nog een vraag over nieuwe generieke spuitzones alleen bij robuuste onderbouwing.

[2:40:27] Mijn inzet is om in het convenantraject tot heldere kaders voor ruimtelijke zonering rond kwetsbaar gebieden en functies te komen in samenspraak met de convenantspartijen.

[2:40:35] Daarbij kijken we uiteraard ook naar de wetenschappelijke onderbouwing.

[2:40:37] In dat kader zijn bijvoorbeeld de WURG en het RIVM bezig met een verkenning om te kijken of zij een wetenschappelijk onderbouwd model kunnen ontwikkelen, ook voor de inruchting van zo'n spuitzone.

[2:40:47] En in juli zal een rapport verschijnen waarin de haalbaarheid van zo'n model wordt beschreven.

[2:40:52] En daar zullen we uw Kamer uiteraard ook over kunnen informeren.

[2:40:59] Ik hoor heel veel over de convenantpartijen, allerlei plannen voor in de toekomst.

[2:41:04] Maar we hebben een gesprek gehad met omwonenden en met de minister van het Volksgezondheid.

[2:41:08] Helaas was de staatssecretaris daar niet bij.

[2:41:10] Maar ik ben wel benieuwd, welke gesprekken heeft de staatssecretaris met de omwonenden gevoerd hierover?

[2:41:15] Volgens mij net aangaf, zat ik maandag in Drenthe aan tafel met de bolletelers en omwonenden.

[2:41:19] Het waren een aantal groepen die woonden rondom de bolletelt in Drenthe.

[2:41:23] Maar ook de organisatie Meten is Weten die de rechtszaken aanspant tegen de bolletelers.

[2:41:27] Dus dat gesprek heb ik deze week nog gehad.

[2:41:31] Ja, dit kost iets.

[2:41:33] Maar heel concreet, welke lessen heeft u daarin meegenomen van die omwonenden zelf?

[2:41:38] Welke knelpunten hebben zij u nu meegegeven en wat gaat u daaraan doen?

[2:41:43] Voorzitter, wat ik daaraan meegenomen heb is dat het van belang is dat we in een convenantstraject concrete afspraken maken over de reductie van de stoffen waar zorgen over zijn.

[2:41:52] Maar ook het belang van transparantie, want we zagen ook heel erg dat aan beide kanten er ook best wel een onbegrip natuurlijk was over de zorgen die beide kanten kennen.

[2:42:00] Ik denk dat informatie en transparantie daarin wel een belangrijke rol kan spelen.

[2:42:04] Omdat ook, zoals ik net al aangaf, als je overstapt op biologische gewasbeschermingsmiddelen, je misschien vaker moet spuiten op het veld dan met chemie, omdat het gewoon ook minder sterk is wat dat betreft.

[2:42:14] Dat kan ook leiden tot meer zorgen, dus juist transparantie kan een belangrijke rol spelen, naast inderdaad duidelijke afspraken en regels vanuit het Rijk en het convenant, om die zorgen weg te halen.

[2:42:26] Kost iets.

[2:42:28] Een van de zorgen van omwonenden is dat ze tematen kunnen krijgen met een buurman die opeens besluit om zijn land te gebruiken voor iets waar veel gif voor nodig is.

[2:42:38] En dan kan zo'n omwonende dan vervolgens niks doen.

[2:42:41] Het staat volledig machteloos.

[2:42:43] Is de staatssecretaris bereid om daarna te kijken hoe we dan die omwonenden wat meer rechten kunnen geven, zodat ze veilig kunnen blijven in hun eigen tuin en huis?

[2:42:51] Nou, lidkostjes trekt het heel breed.

[2:42:53] Er komt iemand naast je wonen die gif gaat gebruiken.

[2:42:56] Volgens mij ligt het heel erg aan de teelt en de middelen die gebruikt worden.

[2:42:59] Dus vandaar het aspect transparantie van belang is, omdat je daarmee ook een deel van de zorgen kan wegnemen.

[2:43:04] Maar dit benadrukt volgens mij de noodzaak dat we als Rijk tot heldere regels komen, inderdaad, wat de spelregels zijn rondom bewonende gebieden.

[2:43:12] En daar heeft het Rijk onvoldoende regie opgenomen in het verleden.

[2:43:14] Dat heb ik net ook aangegeven.

[2:43:15] En daarom is het ook een onderdeel van het conferentstraject... wat voor de zomer tot afspraken op hoofdlijnen moet leiden... en dit najaar tot concrete uitgewerkte afspraken.

[2:43:23] Dus we zitten met prioriteiten bovenop, voorzitter.

[2:43:33] Gaat u door, staatssecretaris.

[2:43:35] Ja, voorzitter.

[2:43:37] De laatste vraag in dit blokje was van de heer Vermeer.

[2:43:39] Kan de staatssecretaris bevestigen dat proportionaliteit en wetenschappelijke onderbouwing leidend blijven en voorkomen dat maatregelen genomen worden van de maatschappelijk en ecologische gevallen groter zijn, terwijl de daadwerkelijke risico's niet aangetoond zijn?

[2:43:51] Bij de beoordeling van stoffen en middelen is de wetenschappelijke beoordeling leidend.

[2:43:55] Dat zal ook niet veranderen.

[2:43:57] Hiervoor hebben we EFSA en de Nederlandse CTGB uiteraard.

[2:44:00] En ook in het convenant worden wetenschappelijke partijen betrokken in de gesprekken.

[2:44:06] En daar zullen we uiteraard rekening mee houden, voorzitter.

[2:44:09] Dan ga ik, voorzitter, naar het blokje stoffen en toelatingen.

[2:44:14] Ja, het lid Kossisch had een vraag over is de staatssecretaris bereid om samen met de minister van Volksgezondheid maatregelen te nemen op kort termijn op PFAS.

[2:44:26] Die zorgen nemen we inderdaad zeer serieus, voorzitter.

[2:44:28] Wanneer daar wetenschappelijke aanleiding voor is, moeten stoffen worden herbeoordeeld.

[2:44:32] Ik vind dan ook dat alle PFAS-stoffen Europees moeten worden herbeoordeld.

[2:44:35] Dat is de Europese inzet.

[2:44:37] Daarnaast hebben we gezien dat in Denemarken er een aantal stoffen en middelen van de markt zijn gehaald na een herbeoordeling.

[2:44:44] Vandaar dat we ook met het CTGB nu nationaal die herbeoordeling laten plaatsvinden.

[2:44:49] Op 46 verschillende PFAS-middelen op dit vlak.

[2:44:52] En die herbeoordeling loopt tot maart 2028.

[2:44:55] En daar zal dan ook een conclusie uitkomen vanuit het CTGB.

[2:44:58] Welke stoffen nog toegelaten zijn, welke niet.

[2:45:00] En als ze zijn toegelaten, onder welke voorwaarden.

[2:45:02] Voorzitter, de heer Vlag had ook vragen over PFAS.

[2:45:09] Dat hij inderdaad net een iets andere invalshoek had gekozen hierin.

[2:45:14] Namelijk ook dat er nog geen alternatieven voor zijn.

[2:45:16] We moeten ons daarbij realiseren dat het gebruik van PFAS bedoeld is om de effectiviteit van gewasbescherming te vergroten.

[2:45:22] Ik begrijp de zorgen, voorzitter, over de beschikbaarheid van middelen, maar ik vind het wel goed dat we inderdaad ook opnieuw die herbeordelen laten plaatsvinden.

[2:45:29] Het is daarom wel vooral belangrijk om te zorgen dat er meer en snelle alternatieven beschikbaar komen.

[2:45:33] En niet dat we inderdaad met elkaar wachten tot maart 2028 en dan geconfronteerd worden misschien met een besluit met best grote impact op bepaalde teelten.

[2:45:41] Daarom staan we ook positief in het Convenant-traject tegenover de sector die wil nadenken met elkaar over welke alternatieven zijn er.

[2:45:49] En ik heb ook aangegeven dat ik van plan ben om dit najaar nog in gesprek te gaan, ook met de sector en de relevante partijen, om wel te anticiperen op besluitvormen die hieruit volgt.

[2:45:58] Want dan moet je ook op tijd beginnen met de alternatieven, als middelen uitgefaseerd gaan worden.

[2:46:03] En ik wil inderdaad niet in maart 2028 tegen u zeggen dat we daar niet over nagedacht hebben.

[2:46:07] Dus vandaar dat we er ook echt nu aan beginnen met de sector samen.

[2:46:10] Dan, voorzitter, de heer Jansen.

[2:46:14] Erkent de staatssecretaris dat het huidige toelatingsbeleid van de NVWA en CTGB... voor mij een innovatiefuig is geworden... terwijl de economische realiteit genegeerd wordt.

[2:46:25] We zetten volop in op het versnellen van de beschikbaarheid... van innovatieve groene middelen voor de sector.

[2:46:31] En ook zet ik het erop in dat innovatieve technieken... goed in padbaar zijn in dat toelatingsbeleid.

[2:46:35] We hadden het net inderdaad over de inzet van...

[2:46:37] ...driftreductiemiddelen, maar ook inderdaad naar robotisering met... ...maandag een geweldige innovatie waar ze inderdaad gewoon met lasers het onkruid weghaalden.

[2:46:47] Daar heb je geen gewasbescherming nodig.

[2:46:49] Daar proberen we ook echt met de CTGB ruimte voor te bieden.

[2:46:52] En daarnaast, voorzitter, zetten we in op een verdere praktijkgerichte... ...en fundamentele kennisontwikkeling, ook via het convenant.

[2:46:58] En het CTGB heeft ook een apart groen loket... ...volgens mij op verzoek van de Kamer in het verleden nu ingericht...

[2:47:04] Waar je veel sneller een procedure kan doorlopen.

[2:47:07] Zodat ook deze aanvragen veel sneller goedgekeurd kunnen worden.

[2:47:10] En we ook dat middelenpakket van de telers kunnen uitbreiden.

[2:47:15] De heer Jansen.

[2:47:16] Ja voorzitter, dit is precies de reden waarom ik die vraag stel.

[2:47:19] Omdat ik namelijk ook over de fight to drip en tree behandeling een vraag had gesteld.

[2:47:24] En daar wordt het wel sprake is van zowel milieu winst.

[2:47:28] als economische toegevoegde waarde, wordt daar negatief beoordeeld.

[2:47:32] En dat vind ik dan tegenstrijdig aan hetgeen wat de straatsecretaris net zegt.

[2:47:37] Nee, voorzitter, maar ik ga ook niet hier vanuit mijn positie... elke beoordeling van het CTGB in twijfel trekken of dat er discussies stellen.

[2:47:43] Ik vind het van belang dat die besluitvorming plaatsvindt zonder politieke sturing.

[2:47:48] Omdat je aan de ene kant voorkomt dat middelen misschien door een politiek besluit... dus veel eerder van de markt afgaan die nodig zijn voor het pakket van de teler... die juist wetenschappelijk onderbouwd kunnen.

[2:47:59] De andere kant is inderdaad dat er ook middelen afgewezen zien worden... waarvan het CTGB zegt dat het niet veilig toegepast kan worden.

[2:48:05] En daarom beroep ik me wel op de expertise van de CTGB, omdat ik denk dat politieke besluitvorming en meningsvorming per middel heel kwetsbaar kan zijn en heel snel tot een hel en vlak kan leiden.

[2:48:17] Voorzitter, dan de heer Jansen had ook sta ik voor een gelijk Europees speelveld.

[2:48:25] Ja, dat vinden we zeer belangrijk.

[2:48:26] Het omnibusvoorstel zal ook zorgen dat telers de beschikking krijgen over meer laag risicomiddelen die soms nu al worden toegelaten in andere lidstaten.

[2:48:34] Daar waar een ongelijk speelveld ontstaat, willen we ook kijken hoe dit gelijk getrokken kan worden.

[2:48:39] En dan had de heer Vlag een vraag over potentieel gevaarlijke stoffen die aan de voorkant uitgesloten worden.

[2:48:47] En willen we Brussel daartoe bewegen?

[2:48:49] Nou, voorzitter, we kijken naar de beoordeling van stoffen en middelen naar de risico's van het gebruik in de praktijk.

[2:48:54] En voor een aantal kenmerken wordt ook gekeken naar het potentiële gevaarsprofiel.

[2:48:58] Ik hecht er wel waarde in dat het in stand blijft, ook omdat ik inderdaad net in de toelichting van de heer Jansen aangaf waarom ik dat niet naar politieke besluitvormen wil trekken.

[2:49:07] Omdat er ook gegronde redenen zijn bij het bewaken van de integriteit van dit proces.

[2:49:13] De heer Vlag.

[2:49:15] Voorzitter, dat snap ik.

[2:49:15] We moeten niet politiek gaan afwegen welke stoffen je wel en niet moet gaan gebruiken.

[2:49:21] Die neiging hebben we hier misschien toch wel eens, maar dat is beter om dat niet te doen.

[2:49:24] Mijn punt zit een beetje in potentieel gevaarlijk, de definitie daarvan.

[2:49:28] Want het heeft alles te maken met de hoeveelheid die het toepast.

[2:49:32] Volgens mij heb ik in het debat een maand geleden het voorbeeld van koffie genoemd.

[2:49:35] Wat onder die normen een potentieel gevaarlijk stof is.

[2:49:39] Maar we drinken het ook tijdens deze vergadering in een bepaalde hoeveelheid.

[2:49:43] Daar zit dus mijn punt.

[2:49:45] Om dus echt naar de effecten in de praktijk te kijken.

[2:49:49] En niet naar de maximale dosis.

[2:49:53] Of het dan misschien ooit in een bepaalde situatie een gevaarlijk stof zou kunnen zijn.

[2:49:57] Voor die vraag snap ik.

[2:49:59] Laat ik er aan de tweede termijn op terugkomen.

[2:50:00] En ik weet dat in Nederland bij CTGB we ook rekening hadden met de dosering.

[2:50:04] Dus vaak is iets toegelaten onder voorwaarden op het gebied van driftreductie, toepassing, beschermingsmateriaal wat je aan moet doen.

[2:50:11] Op het stoffenaspect zal ik in de tweede termijn even terugkomen.

[2:50:16] Voorzitter, de laatste vraag in dit blokje was van de heer Goudsvaart.

[2:50:19] Is de staatssecretariat bereid bepaalde middelen langer beschikbaar te laten met precisie en spotsprayen?

[2:50:25] Cruciaal voor een toelating is dat een middel veilig gebruikt kan worden.

[2:50:28] Dus het gaat om veilig gebruik.

[2:50:30] Dus inderdaad, precisietechnieken kunnen ingezet worden om die risico's te verlagen.

[2:50:34] Daarom is wel van belang dat we het op randvoorwaarde kunnen handhaven, kunnen controleren met elkaar.

[2:50:38] Maar we zetten ons hier wel voor in.

[2:50:39] Want inderdaad, als je een veel lagere dosering van iets toepast, is het gevaar ook beperkter, mis je er wel op kan handhaven.

[2:50:47] Dan kom ik bij het blokje overig.

[2:50:57] Ja, van het lid Bromet heb ik een vraag.

[2:51:00] Wil de staatssecretaris verplichte registratie mogelijk maken van middelengebruik van telers en dat centraal toegankelijk maken zoals de Rekenkamer ons adviseert?

[2:51:09] Vanuit de sector zelf is er ook een oproep gedaan om te komen tot een autoriteit gewasbescherming die hier inderdaad een rol in kan spelen.

[2:51:16] Ik denk dat zo'n autoriteit een belangrijke bijdrage kan leveren aan deze doelstellingen en ook de doelstellingen op het gebied van het verminderen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.

[2:51:24] Dat drient wel een breed draagvlak voor te zijn.

[2:51:27] Want inderdaad komt daarna de vraag op over de vertrouwelijkheid van data.

[2:51:30] Hoe daarmee wordt omgegaan.

[2:51:31] Dus vandaar dat we het ook in het confinancetraject meenemen.

[2:51:34] Ook expliciet in de discussie over die autoriteit.

[2:51:36] Omdat die daar natuurlijk een belangrijke rol in kan spelen.

[2:51:39] Om die gegevens ook inzichtelijk te maken.

[2:51:41] En met vertrouwen ook van de telers te kunnen beheren.

[2:51:45] Voorzitter, dan een vraag van het Libromed ook over de drift op de biologische landbouw.

[2:51:50] We zijn nu samen ook met de sector bezig om zoveel mogelijk aan driftreductie te doen.

[2:51:54] Onder andere ook met precisietechnieken om die oorzaak ook aan te pakken hiervoor.

[2:51:57] Biologische producten kunnen wel verkocht worden als aangetoond is dat biologische boeren deze middelen niet zelf hebben gebruikt en dat de voedselveiligheid niet in geding is.

[2:52:05] En tegelijkertijd snap ik het wel inderdaad dat ook vanuit de biologische landbouw dit een door in het oog kan zijn.

[2:52:11] Want je maakt de overstap, je zet alle stappen tot certificering en dan kan het toch zijn dat je daarmee geconfronteerd wordt.

[2:52:16] Dus vandaar dat we het ook expliciet meenemen in de gesprekken met de Conferantspartij.

[2:52:23] Dan voorzitter het lid Jansen over hoe kan de staatssecretaris... een generiek verbod in grondwaterbeschermingsgebieden verdedigen... als wetenschappelijk bewijs voor causaliteit in de huidige praktijk... en grondwaterverontreiniging flinterdun is.

[2:52:37] Het is nodig om in grondwaterbeschermingsgebieden maatregelen te treffen... voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen om grondwater te beschermen... ten behoeve van drinkwaterwinning.

[2:52:46] De aanpak van die kwetsbare watergebieden wordt nu ook uitgewerkt... ook in de samenhangende aanpak landbaar, natuur en stikstof...

[2:52:52] Ik denk dat u daarbij bedoelde het verbod op de waterwindgebieden.

[2:52:57] Dat is een verbod wat nu al in de wet staat, maar wat nog niet in elke provincie wordt toegepast.

[2:53:02] Veel provincies hebben het wel al en die gesprekken met die andere provincies zijn nu wel gaande erop.

[2:53:06] Maar het gaat over de waterwindgebieden, echt de plek waar het water geëxtraheerd wordt voor consumptie.

[2:53:12] Voorzitter, de heer Jans had ook nog een vraag over de Nederlandse slaakwekers inderdaad.

[2:53:21] De sector heeft een vrijstelling aangevraagd voor het middle closer in de opkweek van sla.

[2:53:26] Bij een vrijstelling laat ik me steeds adviseren door CTGB en de NVWA.

[2:53:30] De NVWA heeft mij geaviseerd is de vrijstelling niet te verlenen omdat er niet voldaan werd aan de voorwaarden die de verordening stelt aan het verlenen van de vrijstelling.

[2:53:37] Er is namelijk ook geen landbouwkundige noodzaak omdat zij aangeven dat er voldoende alternatieven beschikbaar zijn om het gewas gezond op te kweken.

[2:53:45] Dat andere landen het wel hebben is daar nu geen argument voor, voor mij om het wel toe te laten.

[2:53:50] Misschien ook ter informatie voor de Kamer hoe het werkt met vrijstellingen.

[2:53:54] We hebben vrijstellingen waarvan eigenlijk beide toezichthouders in het geval het CTGB en de NVWA aangeven.

[2:54:00] Er is een landbouwkundige noodzaak en het kan veilig onder voorwaarden toegepast worden.

[2:54:04] Die worden voor het algemeen verleend.

[2:54:06] Je hebt aan de andere kant vrijstellingen waarvan ze allebei aangeven, zoals deze.

[2:54:10] Het kan eigenlijk niet goed gehandhaafd worden, plus er zijn alternatieven.

[2:54:13] Die worden meestal niet toegelaten en er zit een groepje tussenin.

[2:54:16] En dat zijn degenen die je weegt waar een landbouwkundige noodzak is, maar wel zorgen over de handhaving.

[2:54:21] Maar daar viel deze niet in.

[2:54:24] Voorzitter, dan het lid Vlag over onderzoek naar pesticiden in Natura 2000 gebieden.

[2:54:29] De uitspraak van de Raad van State hierbij gaat formeel over een specifieke zaak, de nieuwe Lelyteelt nabij een Natura 2000 gebied.

[2:54:36] Die uitspraak kan niet één op één worden doorgetrokken naar alle bestaande akkerbouwteelten.

[2:54:41] Tegelijkertijd raakt de uitspraak wel een bredere vraag, namelijk de mogelijke effecten van gewasbeschermingsmiddelen op Natura 2000 gebieden.

[2:54:48] Daarom kunnen ook andere teelten juridische vragen mogelijk krijgen.

[2:54:52] Bijvoorbeeld via handhavingsverzoeken.

[2:54:54] Juist vanwege die onzekerheid is terughoudendheid en zorgvuldigheid van belang.

[2:54:58] En daarom willen we ook echt in het convenant hier gewoon stevige afspraken opmaken.

[2:55:02] Omdat je een overleg met provincies, gemeentes en de sector...

[2:55:05] ook echt met stevig beleid kan komen, waardoor je uiteindelijk ook voorkomt dat je inderdaad in die juridische strijd steeds meer belandt met elkaar, dat de telers weten waar ze aan toe zijn en dat we inderdaad ook dit dossier niet verder laten juridificeren, zoals we bij een aantal andere dossiers ook gezien hebben.

[2:55:18] Dus ik hecht er echt waarde aan dat we hier gewoon stevige afspraken om kunnen maken, zowel in het belang van de Natura 2000-gebieden en de kwaliteit daarvan, als ook voor de telers, omdat ze die duidelijkheid ook willen hebben.

[2:55:34] Ik ben daar een beetje op zoek naar duidelijkheid.

[2:55:36] De minister heeft het over stevige afspraken in de convenant.

[2:55:39] Maar ik lees ook in de brief dat het rapport laat zien dat gewasbeschermingsmiddelen in Natura 2000-gebieden worden aangetroffen.

[2:55:48] Tegelijkertijd blijkt dat de ecotoxicologische kennis over langdurige en cumulatieve effecten nog beperkt is.

[2:55:55] Hoe kun je dan stevige afspraken in de convenant maken?

[2:55:58] Nou voorzitter, je hebt meerdere manieren waarop je afspraken kan maken.

[2:56:01] Eén is inderdaad via de volledig wetenschappelijke route in onderbouwing.

[2:56:04] Dat is ook vaak van belang trouwens voor de juridische handhaafbaarheid van de maatregelen die je treft als Rijk.

[2:56:09] Bij een confinant zit je ook met de sector en samen en ga je kijken naar een oplossing voor een concreet probleem.

[2:56:13] Dat is aan de ene kant het feit dat gewasbescherming een drukfactor ook vormt op Natura 2000 gebieden.

[2:56:19] En aan de andere kant dat er een rechterlijke uitspraak is die ook onzekerheid creëert voor telers en misschien leidt tot verdere juridische procedures.

[2:56:26] En juist ook voor provincies om te kunnen afzien van handhavingsrezoeken heb je ook een duidelijk verhaal nodig met wat voor beleid je dan in elkaar komt om die effecten te laten afnemen.

[2:56:37] Ja voorzitter, ik heb hier mijn termijn ook betoogd dat veel van de aangetroffen stoffen,

[2:56:43] helemaal niet uit de landbouw komen... maar bijvoorbeeld uit vlooiebanden van honden... of gewoon uit waterzuivering of wat dan ook... dan moeten we toch wel oppassen.

[2:56:54] Als dat onvoldoende afgebakerd is waar het vandaan komt... om stevige afspraken te gaan maken... geënt op die informatie over de natuur in het wehuisgebied.

[2:57:01] Of gaat de staatssecretaris zover dat hij zegt... nee, dat geldt dan ook voor humane anti-insectensprays... dat geldt ook voor vlooiebanden voor honden en noem maar op.

[2:57:09] Daar zitten soms middelen in die in de landbouw al lang verboden zijn.

[2:57:13] Op welke kant gaat het op voor de staatssecretaris?

[2:57:16] Nee, voorzitter, het klopt.

[2:57:17] Voor mij moet de landbouw ook niet verantwoordelijk gesteld worden voor effecten die vanuit andere doeleinden bewerkstellig zijn.

[2:57:22] Dus inderdaad vlooien banden van honden is daar een discussie in.

[2:57:25] Die middelen zijn niet meer toegestaan in gewasbescherming, maar die worden wel toegepast inderdaad nog in de diergeneeskundige zorg.

[2:57:31] Ik wil daarbij wel benadrukken dat ook telers zelf vragen nu aan ons om duidelijke regels en kaders te geven.

[2:57:37] Omdat daarmee ook de juridische onzekerheid die nu ontstaan is, mogelijk weggenomen kan worden.

[2:57:42] Want je wilt provincies ook een grond geven om die handhavingsverzoeken inderdaad te kunnen behandelen op een wijze die niet meer onzekerheid creëert voor de telers.

[2:57:50] Dus helder beleid en duidelijke afspraken over wat wel of niet kan, kan er ook toe leiden dat telers juist niet in die juridificering terechtkomen die ze ook willen voorkomen.

[2:57:59] En daar vragen ze ook echt expliciet aan richting het Rijk.

[2:58:05] Voorzitter, dan een vraag van de heer Jansen over geïmporteerde snijbloemen uit niet-Europese Unilanden.

[2:58:10] Wat gaan we doen aan geïmporteerde snijbloemen gebaseerd op resultaten uit het bureau-rapport?

[2:58:15] Dat is inderdaad vanuit de NVWA, het bureau.

[2:58:17] Mannen, komt er een verbod op import of een strikte residuulimiet voor sierteelproducten op landen buiten de EU?

[2:58:23] Ik begrijp de zorgen die leven rondom het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op bloemen.

[2:58:26] Er gelden geen maximum residuulimieten op snijbloemen op dit moment, omdat deze voor het algemeen niet geconsumeerd worden.

[2:58:32] Er zit natuurlijk een effect aan.

[2:58:35] In de tussentijd, voorzitter, geven we wel op meerdere manieren uitvoering aan de adviezen van het bureau.

[2:58:43] Namelijk ook onderzoek naar afvalmaatregelen.

[2:58:45] Hoe ga je ermee om?

[2:58:46] Hoe kijken we naar de verwerkende kant erheen?

[2:58:48] Dus er wordt wel in gekeken.

[2:58:49] En na de zomer zal ik ook samen met SZW in gesprek gaan met de bloemenveiling, de retailkant en ook de VBW over passende maatregelen te beschermen van werknemers op dit vlak.

[2:59:00] Dan, voorzitter, een vraag van het lid Pot over de biologische stietteelt.

[2:59:04] Om dat mee te nemen in het actieplan Biologische Landbouw, dat kan ik toezeggen, dat wordt meegenomen in het actieplan Biologische Landbouw.

[2:59:12] En we hebben Bionex gevraagd om met een aantal deskundigen een strategie op te stellen op hoe we de hele sector kunnen laten groeien.

[2:59:18] Wat mij betreft hoort de inkoop door de overheid ook bij zo'n integrale strategie.

[2:59:22] Sommige gemeentes en provincies zijn daarmee bezig, maar wij kunnen er als Rijk uiteraard ook in.

[2:59:26] Kijken.

[2:59:27] Momenteel loopt er al een verkenning bij het Rijk, provincies en gemeentes om te kijken wat er nog meer gedaan kan worden.

[2:59:32] En we kijken daarbij ook naar de criteria van maatschappelijk verantwoord ondernemen.

[2:59:36] En zodra we die uitkomsten hebben, voorzitter, kunnen we de Kamer uiteraard ook informeren over.

[2:59:43] Mevrouw Pot.

[2:59:44] Dank u wel, voorzitter.

[2:59:45] Wat ik de staatssecretaris nog graag mee wil geven hierover, dat vergt ook soms net op een andere manier kijken.

[2:59:50] Omdat het actieplan biologische landbouw nu heel vaak bijvoorbeeld echt gericht is op voedsel.

[2:59:55] En dus ook gaat over kilo's en over wat natuurlijk in het geval van hele mooie biologische tulpen best wel een beetje raar is.

[3:00:03] Dus het vergt nog even wat extra's.

[3:00:06] Nee, voordat het punt kunnen we meenemen.

[3:00:07] Zeker.

[3:00:09] Voordat een vraag van het lid Lohman over ketenverantwoordelijkheid.

[3:00:14] Alternatieven zijn er nog niet.

[3:00:16] Kan niet exclusief bij boeren en retailers het risico wegnemen en hoe kijken we naar ketenverantwoordelijkheid?

[3:00:20] In de inzet in het convenant nemen we die ketenverantwoordelijkheid expliciet mee.

[3:00:25] Want in het vraagstuk van gewasbescherming hebben zij ook een belangrijke rol te spelen, voorzitter, kan ik zeggen, tegen de heer Lohman.

[3:00:30] De heer Loman had ook een vraag over een wereld zonder schadelijke bestrijdingsmiddelen... met voedselproductie op pijl.

[3:00:37] Wat is er de komende jaren nodig om die droom werkelijkheid te maken...

[3:00:41] Het is nodig dat telers snel de beschikking krijgen over meer alternatieven om gewassen te beschermen.

[3:00:46] De inzet met het convenant is dat er een stevig innovatiespoor om die reden komt.

[3:00:50] Met onderzoek, het stimuleren van alternatieven, innovatiespecidisch gaan ze door.

[3:00:54] En ook het praktijkprogramma Plant Gezondheid.

[3:00:56] Want zodra je die alternatieven hebt ontwikkeld met elkaar, kun je natuurlijk ook veel meer doen om die overstap te versnellen van de middelen die nu gebruikt worden, voorzitter.

[3:01:05] Dan een vraag van het lid Vermeer over de herbeoordeling van middelen, de gevolgen ook voor voedselproductie en ontbrekende alternatieven in acht te nemen.

[3:01:14] Nee, voorzitter, dat kan ik hierin niet meenemen.

[3:01:16] Ook verwijzen naar het eerdere debat dat ik echt hecht aan die wetenschappelijke beoordeling op grondige gevaren voor mens, dier en milieu.

[3:01:24] Met name omdat dit de besluitvorming ook politiek zou maken.

[3:01:28] Met aan de ene kant, snap ik vanuit het perspectief van de heer Vermeer, misschien het langer toegelaten houden van bepaalde middelen.

[3:01:34] Maar ook de druk op het eerder van de markt halen afhankelijk van hoe meerderheden op de dossiers lopen.

[3:01:39] Dus ik hecht echt waarde aan die...

[3:01:41] Integriteit van het wetenschappelijke proces hierin, voorzitter.

[3:01:44] Het beleid wat we wel hebben uiteraard is om het beschikbaar stellen van zoveel mogelijk alternatieven.

[3:01:48] En om daar ook echt een versnelling in te gaan aanbrengen.

[3:01:51] Want de zorg over het afnemende middelenpakket, die is meer dan terecht.

[3:01:57] Ja, voorzitter.

[3:01:57] Ik heb iets moeite met het antwoord.

[3:02:00] Omdat dat aan de ene kant suggereert dat het niet politiek moet worden.

[3:02:03] En in de volgende zin zegt de staatssecretaris dat het hier gaat om meerderheden in deze Kamer.

[3:02:09] En hij dus wel politiek maakt.

[3:02:11] Kan de staatssecretaris dat toelichten, ontzenuwen of wat hij maar wil?

[3:02:17] Ontzenuwen, voorzitter, want zo heb ik het niet bedoeld.

[3:02:19] Wat ik daarmee bedoel is dat afhankelijk van de maatschappelijke discussie op een dossier... of de meerderheid in een bepaalde lidstaat... of de uitslag van de verkiezing of de samenstelling van een Kamer... dat wanneer je besluitvorming zoals deze politiek maakt... je uiteraard ook niet weet of het met name gaat uitdraaien... of middelen langer op de markt houden of eerder eraf halen.

[3:02:38] Ik denk gewoon dat afhankelijk van de politieke kleur...

[3:02:40] De zorg misschien meer op de ene of de andere kant gaat zitten.

[3:02:43] Maar ik hoop dat we allemaal hier belang hechten aan de integriteit van dat wetenschappelijke proces.

[3:02:48] Om te voorkomen dat we dit politiek maken.

[3:02:50] Het komt ook voor telers met veel meer onzekerheid als je inderdaad zo'n proces anders gaat inrichten.

[3:02:55] Voorzitter, dan kijk ik even rond.

[3:03:04] De heer Vermeer had nog een vraag over de stemverklaring van de MRL, maar die stelde hij bij Blokje Omnibus.

[3:03:09] Hij zat bij mij in het verkeerde mapje, maar ik heb hem wel beantwoord.

[3:03:12] Dus hij zat er nog in.

[3:03:15] De heer Vlag had nog een vraag over de WUR.

[3:03:18] Gaan we uit van de CTGB-criteria of de factor 1000.

[3:03:22] De gebruikelijke veiligheidsfactor bij toelatingsbeoordelingen is 100.

[3:03:25] De toelatingsbeoordeling is niet ingericht op de beschermdoelen van Natura 2000-gebieden.

[3:03:29] Dus Wageningen heeft in de verkennende studie gekozen van factor 1000 vanwege onzekerheden over de meetgegevens.

[3:03:35] Vanwege die onzekerheden is dus nu ook vervolgonderzoek uitgezet, zodat je ook tot beter onderbouwd beleid kan komen, omdat dat nu nog gewoon heel moeilijk is.

[3:03:46] De heer Vlag.

[3:03:48] Wat de staatssecretaris nu zegt is eigenlijk de beschrijving van wat ik ook in mijn bijdrage had gezegd.

[3:03:54] Mijn vraag was, blijft de staatssecretaris in het vervolg uitgaan van die factor 1000 of door het CTGB gebruikt de factor 100?

[3:04:05] Prima dat ze daarvoor een bepaald onderzoek voor gekozen hebben, maar dat mag geen uitgangspunt voor beleid zijn als dat niet verder onderbouwd is.

[3:04:13] De WURG kan haar eigen onderzoek hierin doen.

[3:04:16] Het CTGB gaat uit van 100.

[3:04:17] En dit gaat om onderzoek naar wat is er nodig om de drukfactor op Natura 2000-gebieden deels weg te halen.

[3:04:22] Dus wat zij onderzoeken is op welke manier kun je dat goed meten.

[3:04:25] En gegeven de onzekerheid daarover doen ze aanvullend onderzoek.

[3:04:28] Maar het CTGB-beleid zit op 100.

[3:04:35] Voorzitter, dan de heer Vlag ook over de zorgen over aangeschepte beoordelingscriteria.

[3:04:40] Gaat hij inzetten bij het gebruik van precisietechnieken?

[3:04:43] Bij precisietechnieken kunnen gewasbeschermingsmiddelen worden toegepast in veel kleinere dosis op de juiste locatie.

[3:04:50] Dit draagt ook bij het verminderen van het gebruik van schadelijke chemische gewasbeschermingsmiddelen.

[3:04:54] En afgelopen maandag zag ik in Drenthe inderdaad hoe je de middelen kan toepassen.

[3:04:57] Ik was echt onder de indruk inderdaad ook van met name ook de driftreductie die toegepast kan worden.

[3:05:01] Dat zat vaak op 95%, maar soms zelfs 97% of 99%.

[3:05:06] Dus de verdere uitrol hiervan stimuleren en de knelpunten weghalen, maar ook de verdere innovatie stimuleren, zie ik zeker als onderdeel van mijn beleid.

[3:05:14] De heer Goudsvaart had dezelfde vraag over de precisielandbouw.

[3:05:19] Dat is het nadeel als je als laatste de vraag stelt, denk ik.

[3:05:23] Voorzitter, dan had ik van de heer Goudsvat ook.

[3:05:25] Kan het wenselijk zijn dat bepaalde chemische middelen in de laatste fase van de uitfasering alleen beschikbaar zijn in combinatie met spotspray?

[3:05:32] Voorop stelt dat het gebruik van elk middel veilig moet zijn.

[3:05:35] Het CTGB kijkt dan inderdaad ook al naar de voorschrift waarmee je zo'n middel toepast.

[3:05:39] Dus dat wegen zij op dit moment ook al mee.

[3:05:42] En dan gaat het naast wat zij meewegen ook naar is het inderdaad controleerbaar uiteindelijk.

[3:05:46] Want je wil voorkomen dat de effecten toch groot worden als men die toepassingsvoorwaarden niet gebruikt.

[3:05:51] Maar dat wordt expliciet meegenomen.

[3:05:53] De Goudsaf stelde ook de vraag over hoeveel extra groene middelen moeten boeren over drie jaar daadwerkelijk kunnen gebruiken.

[3:05:58] Ja, een nummer aan plakken voor het, dat is gevaarlijk.

[3:06:01] Biologische middelen hebben veel aan specifieke werking en ze kunnen ook niet de chemische middelen vaak één op één vervangen.

[3:06:06] Ze komen bessen tot hun recht op dit moment... in een combinatie van verschillende middelen of methoden.

[3:06:11] Dus ook bij mijn bezoek op maandag zag ik inderdaad... dat aan de ene kant robotisering... dus met een robot die onkruid weglasert... dat lost natuurlijk niet het hele vraagstuk op.

[3:06:20] Dat is een onderdeel van het proces... waardoor je uiteindelijk minder chemie nodig hebt.

[3:06:23] Hetzelfde gaat ook over biologische gevalbeschermingsmiddelen.

[3:06:26] Het kan het gebruik van chemie weghalen op veel plekken in het proces... en bij sommige teelten, maar nog niet volledig vervangen.

[3:06:34] Voorzitter, dan heb ik nog twee vragen.

[3:06:37] Kijken, nee nog één voorzitter, van het lid Bromet over bufferzones rondom watergebieden en de meerjarige transitieovergang weerbare teelten.

[3:06:48] De aanpak van kwetsbare watergebieden nemen we dus mee ook in de samenhangende aanpak landbouw, natuur en stikstof.

[3:06:53] En wat ik ook net aangaf tegen de heer Jansen, het is nodig om in die grondwaterbeschermingsgebieden maatregelen te treffen voor de nutriëntenopgave, als ook gewasbeschermingsmiddelen om grondwater te beschermen ten behoeve van drinkwaterwinning.

[3:07:04] En logisch is inderdaad het verbod op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in waterwindgebieden, ook conform de eerdere motie Grinwis.

[3:07:10] En die gesprekken hebben we nu ook met de provincies.

[3:07:17] Ja, voorzitter.

[3:07:18] Ik heb nog een vraag die helemaal niet aan de orde is gekomen eigenlijk en in andere debatten wel over bestrijdingsmiddelen en dat is PFAS.

[3:07:27] TFA, dat is het allerkleinste stukje PFAS en elke regendruppel op aarde die bevat TFA.

[3:07:35] En nu is heel onlangs bekend geworden dat de ECHA, dus de beoordelingsinstantie, zegt dit TFA is schadelijk voor het ongeboren kind en het is ook vermoedelijk schadelijk voor de vruchtbaarheid.

[3:07:50] De pesticidenwetgeving in Europa verplicht eigenlijk op grond van zo'n advies om alle PFAS, pesticiden en TFA uitstolende stoffen te verbieden.

[3:08:01] Als het klopt wat ik zeg, is de staatssecretaris dan ook bereid om wetgeving voor te bereiden om deze PFAS pesticiden te verbieden.

[3:08:10] Want eerder had ik hier al omgevraagd omdat in Denemarken dit al gaande is.

[3:08:15] Maar de staatssecretaris of het huidige kabinet nog even twee jaar extra tijd wilde nemen.

[3:08:19] Volgens mij is deze nieuwe informatie aanleiding om dit te versnellen.

[3:08:25] Nou, voorzitter, Denemarken heeft inderdaad zo'n stap al genomen.

[3:08:28] We hebben als, naar aanleiding van Denemarken, nu die herbeoordeling ingezet.

[3:08:31] Die loopt nu tot maag 2028.

[3:08:33] En ik zal in de tweede termijn even terugkomen, ook op basis van de informatie die het lid Bromet aandroeg.

[3:08:41] Nou, dan dank ik de staatssecretaris voor het beantwoorden van alle vier blokjes.

[3:08:46] Dat betekent dat wij, ik zie mevrouw Den Hollander nog met een vraag.

[3:08:52] Ja, sorry voorzitter, maar ik was niet helemaal, of het nou helemaal klaar was inmiddels, maar het is nu helemaal klaar.

[3:08:57] Mag ik al nog heel even terug naar het eerste blokje?

[3:08:58] Ik heb toch nog één vraag die mij bezighoudt.

[3:09:02] De staatssecretaris heeft over dat hij risico's wil mitigeren.

[3:09:06] Dus stel, Nederland stemt uiteindelijk in, omdat de voordelen opwegen tegen de risico's.

[3:09:12] En dan gaat de staatssecretaris erin zetten voor het mitigeren van risico's.

[3:09:16] Kan hij nog heel kort duiden wat hij daar nou mee bedoelt?

[3:09:19] Dus wat gaat hij dan doen en wat voor effect verwachten we daarvan?

[3:09:22] Dit is deze week ook inderdaad door mij zo gezegd.

[3:09:28] Dat moet ik nog verder uitwerken wat dat betekent.

[3:09:29] Maar wat ik daarmee bedoel is dat als er geen signaleringssysteem komt in de triloogfase, dat we na de triloogfase met de andere lidstaten die het van belang vinden, de gesprekken aangaan over hoe we hier iets voor gaan inrichten met elkaar.

[3:09:42] Daarbij wil ik er ook op wijzen dat in het huidige systeem er ook geen signaleringssysteem bestaat.

[3:09:47] Dus we zien ook nu al trouwens natuurlijk dat sommige middelen ook eerder herbeoordeeld worden op dit moment, ondanks dat het een systeem niet bestaat.

[3:09:55] Tegelijkertijd, omdat je naar langere toelatingstermijnen gaat, wordt de noodzaak wel hoger om zo'n systeem te hebben met elkaar.

[3:10:05] Oké, dank u wel staatssecretaris.

[3:10:07] Dan hoop ik dat hiermee dan echt alle vragen zijn weggenomen die horen bij de vier blokjes die de staatssecretaris zojuist heeft behandeld.

[3:10:15] We kunnen dan overgaan naar de tweede termijn.

[3:10:17] Ik heb eerder al gezegd, de spreektijd is 1 minuut 20.

[3:10:22] Er zit geen maximum aan de interrupties wanneer ze tot 30 seconden beperkt blijven.

[3:10:28] En de mogelijkheid bestaat natuurlijk om moties in te dienen.

[3:10:31] En laten we dan gewoon ook beginnen met lid Kostic.

[3:10:37] Dank voorzitter.

[3:10:37] De Kamer gehoorde beraadslaging.

[3:10:39] Overwege dat dat niet voldaan is dan de randvoorwaarden voor de Kamer... om zich uit te kunnen spreken over de Omnibus Food & Feed.

[3:10:44] Overwege dat het CPOTische EU-voorzitterschap... een redelijk democratisch proces van Nederland doorkruist.

[3:10:49] Overwege dat dat omwille van de volksgezondheid voldoende tijd nodig is... om voor een nadelen integraal af te wegen.

[3:10:54] Constateren dat de Parkinson-alliantie in Nederland geen voorstander is... van het huidige Omnibus Food & Feed compromisvoorstel.

[3:10:59] Verzoek de regering om bij het korperoverleg op dit moment...

[3:11:02] niet met omnibusvoed en fiets in te stemmen, daarbij met gelijkgezinde landen samen op te trekken en duidelijk te maken dat de Tweede Kamer meer tijd nodig heeft voor een gelegen afweging, gaat over tot de orde van de dag.

[3:11:12] De Kamer gehoren beraadslagingen constateren dat omwonenden van pesticiden, waarbij veel pesticiden worden gebruikt enkele maanden per jaar, niet normaal

[3:11:19] hun ramen open kunnen zetten of hun kinderen in de tuin kunnen laten spelen, overweegt dat het kabinet werkt aan een confinant over gebruik van pesticiden in 2040, terwijl omwonenden op korte termijn betere bescherming van hun gezondheid nodig hebben, verzoekt de regering om in overleg met omwonenden, gezondheidsexperts en het RIVM ook met maagregelen te komen die omwonenden, waaronder kinderen en ouderen, op korte termijn meer bescherming bieden, zonder het confinantproces te doorkruisen.

[3:11:43] En de Kamer hierover dit jaar te informeren gaat over het oorlog van dat.

[3:11:48] Heb ik nog een paar seconden?

[3:11:51] U heeft nog tien seconden.

[3:11:52] Nou, dat is fijn.

[3:11:52] Dan kan ik nog concluderen dat de eerste motie echt een ultieme poging is om recht te doen aan de discussie in deze Kamer.

[3:11:59] Om recht te doen aan al die omwonende burgers, wetenschappers die zich zorgen maken over dit omnibusvoorstel.

[3:12:05] Als we nu geen zekerheid hebben dat op z'n minst de huidige beschermingsniveau kan worden gewaarborgd, ga dan alsjeblieft niet instemmen.

[3:12:15] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Bromet.

[3:12:17] De Kamer gehoort de beraadslaging overwegende dat niet voldaan is aan de randvoorwaarden voor de Kamer om zich uit te kunnen spreken over de omnibus Food & Feed.

[3:12:25] Verzoekt de regering om zich vokaal te onthouden van de stemming over de omnibus Food & Feed en daarbij duidelijk te maken dat de Tweede Kamer meer tijd nodig heeft voor een gedegen afweging.

[3:12:34] En gaat over tot de orde van de dag.

[3:12:36] De Kamer hoort beraadslaging constaterende dat de Algemene Rekenkamer concludeert dat veel regels voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nu niet handhaafbaar zijn.

[3:12:46] Verzoekt de regering de per 1 januari verplichte digitale registratie van gewasbeschermingsmiddelen centraal te organiseren en toegankelijk te maken voor toezichthouders, overheden, wetenschappers en gaat over tot de orde van de dag.

[3:12:58] De Kamer wordt de beraadslaging overwegende dat vluchtige stoffen in bestrijdingsmiddelen een vergroot risico hebben dat ze terechtkomen op natuurgebieden, in oppervlaktewater en op biologische teelten.

[3:13:08] Verzoekt de regering een lijst op te stellen met schadelijke vluchtige stoffen en deze niet meer toe te staan.

[3:13:13] Verzoekt de regering biologische boeren die schade wordt betrokken door vluchtige stoffen te compenseren en gaat over tot de orde van de dag.

[3:13:21] Voorzitter, heb ik nog tijd?

[3:13:22] We hebben nog 17 seconden.

[3:13:24] Ja, ik wil eigenlijk even zeggen dat mijn eerste motie over de omnibus een tegenhanger is.

[3:13:31] Of een gedeeltelijke tegenhanger van die van de Partij voor de Dieren.

[3:13:34] Waar de Partij voor de Dieren vraagt om tegen te stemmen, vragen wij ons om te onthouden van stemmen.

[3:13:40] Zodat we denken dat er toch nog invloed mogelijk is zonder dat we het nu goedkeuren.

[3:13:51] Oké, ik geef het woord aan de heer Janssen.

[3:13:53] Dank voorzitter.

[3:13:54] Ik heb twee moties.

[3:13:55] De Kamer gehoord de beraadslaging.

[3:13:57] Constateren dat het gewasbeschermingsmiddelenpakket in hoog tempo krimpt.

[3:14:01] Overwegen dat de Nederlandse voedselzekerheid en de exportspositie nooit op het spel mogen worden gezet.

[3:14:06] Verzoek de regering gewasbeschermingsmiddelen pas uit te faceren wanneer er alternatieve beschikbaar zijn die zowel qua effectiviteit als prijs aan toonbaar minimaal gelijkwaardig zijn.

[3:14:14] En natuurlijk per voorkeur beter en goedkoper.

[3:14:17] Dat gaat over tot de orde van de dag.

[3:14:20] Tweede motie, de Kamer gehoort de beraadslaging, verzoekt de regering en CTGB te instrueren de beoordeling van laag risico gewasbeschermingsmiddelen prioritair te behandelen om de transitie te versnellen.

[3:14:31] En gaat over tot orde van de dag.

[3:14:37] En ik heb nog tijd over, maar die ga ik niet gebruiken.

[3:14:40] Oké, helder.

[3:14:42] Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Pot.

[3:14:44] Dank u wel.

[3:14:45] Allereerst dank u wel aan de staatssecretaris en de staf voor het beantwoorden van de vragen.

[3:14:50] En ook dank aan de bodes die hier volgens mij een hoop werk aan hebben op deze manier.

[3:14:55] Voorzitter, de omnibus, allemachtig wat een proces had ik opgeschreven.

[3:15:00] Ik begrijp het dilemma van de staatssecretaris heel goed.

[3:15:03] Ik kom wel tot een andere conclusie dan hij.

[3:15:05] Ik denk dat het...

[3:15:06] Het beschermingsniveau, net zoals het CTGB zegt, op deze manier niet gegarandeerd is.

[3:15:09] En daar moet je dan uiteindelijk niet voor willen stemmen, denk ik.

[3:15:13] Ik ga op die manier kijken naar de moties die er zijn ingediend.

[3:15:17] Ik heb een eigen motie over wat anders.

[3:15:19] Ik zei het al om te voorkomen dat omwonenden zich zorgen maken.

[3:15:22] Het stimuleren van de biologische sierteelt.

[3:15:24] Heel blij met de toezeggingen die de staatssecretaris al heeft gedaan.

[3:15:27] Maar ik wil even iets indienen wat heel precies echt gaat over de hele keten.

[3:15:30] Niet alleen over de telers, maar tot aan de bloemisten aan toe.

[3:15:33] En daarom heb ik deze motie.

[3:15:35] De Kamer gehoord, de beraadslaging overwegende dat het telen van bloemen een ambacht is met ondernemers die bijdragen aan de leefbaarheid in onze steden en dorpen, maar voor de biologische tilt de markt nu toegroeit naar e-commerce platforms en grote retail.

[3:15:49] Overwegende dat bloemisten.

[3:15:51] tegen allerlei bureaucratie en extra kosten aanlopen wanneer zij wel biologische bloemen willen verkopen, zoals een dure registratieplicht.

[3:15:57] Ze mogen alleen een boeket samenstellen onder één dak met de klant en ingewikkelde regels voor hun online webshop.

[3:16:02] Van mening dat we biologische sierteelt minstens net zo toegankelijk moeten maken als de conventionele sierteelt, verzoekt de regering om de gehele biologische sierteelketen te betrekken bij het actieplan Biologische Landbouw om te zorgen dat onnodige drempels worden weggenomen en gaat over tot de orde van de dag.

[3:16:16] Mede namens de heer Goudsvaart.

[3:16:23] Dank u, mevrouw Pot.

[3:16:25] Zou u de microfoon uit willen doen?

[3:16:26] Ja, dank u wel.

[3:16:27] En ik geef het woord aan mevrouw Den Hollander.

[3:16:30] Dank, voorzitter.

[3:16:31] De Kamer gehoort de beraadslaging en constateren dat geïntegreerde gewasbescherming... ...erop gerichte ziekten en plagen zo effectief en duurzaam mogelijk te bestrijden... ...met zo min mogelijk belasting voor milieu en omgeving.

[3:16:41] Constateren dat erbij wordt gekeken naar de samenhang tussen opeenvolgende gewassen... ...omdat de meest effectieve bestrijding niet altijd gaat plaatsvinden in het gewas waar de schade zichtbaar wordt...

[3:16:48] Constaterend dat nieuwe plagen zoals glasvleugelsicade in omringende landen al grote schade veroorzaken... en onder meer aardappelen en suikerbieten en zich richting Nederland verspreiden... overwegend dat een integrale aanpak van ziekte en plaag over meerdere gewassen heen kan leiden... tot minder gebruik van gasgermsmiddelen, minder risico op resistentievorming en een lagere milieubelasting... en overwegend dat huidige wet en regelgeving dergelijke effectieve en duurzame maatregelen in de praktijk kan belemmeren...

[3:17:10] Verzoek de regering te inventariseren welke nationale en Europese belemmeringen en effectieve toepassing van geïntegreerde gewasbegrijving in de weg staan en daarbij te verkennen hoe regulatieve sandboxes kunnen worden ingezet om innovatieve en geïntegreerde gewasbegrijvingsmaatregelen in de praktijk te testen.

[3:17:24] En verzoek de regering zich ervoor in te zetten dat maatregelen binnen geïntegreerde gewasbegrijving worden beoordeeld op hun effectiviteit, proportionaliteit en totale milieuwinst over meerdere gewassen heen en niet uitsluitend per afzonderlijk gewas en de Kamer voor het einde van 2016 te informeren over de stappen die hiervoor nationaal

[3:17:39] En de Europese worden gezet waaronder de mogelijkheden voor het toepassen van regulatory sandboxes.

[3:17:43] Ten hollandige reden is Goudsvaart Vlag Lohman.

[3:17:47] Mevrouw Bromet heeft een interruptie hierop.

[3:17:50] Ja, voorzitter, een vraag, want ik weet er gewoon niet genoeg van.

[3:17:52] Er is nu dus regelgeving die zegt je moet per gewas bekijken of je een bepaald middel kunt gebruiken.

[3:17:59] Waarom is die regel zo opgesteld en wat zijn de nadelen van het voorstel dat u nu doet?

[3:18:08] Voorzitter, een middel wat op de markt komt, wordt toegelaten voor bepaalde gewassen.

[3:18:13] En daarmee mag je het dus niet toepassen op andere gewassen.

[3:18:17] Terwijl je, als je kijkt naar een bouwplan met bijvoorbeeld een rustgewas ertussenin, zou je met een minimaal middelengebruik...

[3:18:24] het volgende gewas kunnen beschermen.

[3:18:27] Maar dan mag het dus niet, omdat de middel niet is toegelaten voor bijvoorbeeld dat graan.

[3:18:31] En wij denken dat dit een hele mooie winstpunt is, ook voor de leefomgeving.

[3:18:33] Want het gaat echt om een minimalisering van de hoeveelheid middelen.

[3:18:37] En omdat je het in de bodem gebruikt, in plaats van over het gewas heen besproeit, ook veel minder kans voor verspreiding.

[3:18:44] Dus ja, eigenlijk aan alle kanten verbetering.

[3:18:46] Alleen het mag niet, omdat het niet is toegestaan voor dat gewas.

[3:18:49] Maar geen risico's.

[3:18:51] Maar voorzitter, kijk, ik sta er gewoon helemaal blanco in en ik denk een regel is nooit voor niks opgesteld.

[3:18:59] Dus deregulering oké, maar daarmee haal je ook iets weg wat ter bescherming van iets anders ooit is ingesteld.

[3:19:07] En doet dat er niet toe nu?

[3:19:11] Voorzitter, ik snap wat mevrouw Bromet zegt, maar zoals u wellicht weet, ik ben dierenarts en we gebruiken in de diergeneeskunde ook veel producten off-label.

[3:19:18] Het komt dat een product bijvoorbeeld niet geregistreerd is voor gebruik bij een cavia, omdat er voor cavia's niks is, maar dat het wel die cavia kan helpen of voorkomen dat de cavia doodgaat, bij wijze van spreken.

[3:19:28] Dus zie het op die manier, het is een off-label toepassing, maar dat betekent niet dat er risico's aan kleven.

[3:19:37] De heer Vermeer.

[3:19:39] Ja, voorzitter.

[3:19:40] Ik denk dat het een heel goed voorsteller is van mevrouw Den Hallander om die zaadcoating op die manier gewoon ook in te zetten.

[3:19:47] En zo per saldo over het hele bouwplan over vier of vijf jaar juist minder middelen te gebruiken.

[3:19:53] En dat is de intentie hier.

[3:19:55] En ik zou ook willen vragen of onze naam daar ook onder kan.

[3:20:00] Wat mij betreft akkoord, voorzitter.

[3:20:03] Mevrouw Romet.

[3:20:04] Ja voorzitter, maar nu wordt het maar wat duidelijker, want zaadcoating gaat dan over het gebruik van stoffen die nu verboden zijn en die alweer geïntroduceerd worden of niet?

[3:20:13] Want dat is de vorige discussie geweest over zaadcoating.

[3:20:17] Voorzitter, het gaat om een middel wat is bijvoorbeeld toegestaan in gebruik op suikerbieten, maar niet is toegestaan voor gebruik op graan.

[3:20:24] En dan mag je het dus niet gebruiken als zaadcoating voor graan, terwijl je graan als rustgewas dus gebruikt.

[3:20:31] En als het dan, dat graan er weer op komt, dan is die grond als het ware al opgeschoond, omdat die larvalestaden er niet meer zijn, het zijn insecticide.

[3:20:40] En het is dus toegestaan voor de bieten, dus het is geen verboden middel, het is gewoon alleen niet voor dit specifieke gewas toegestaan.

[3:20:53] Dank mevrouw Den Hollander.

[3:20:54] Heeft u nog moties die u wilt indienen of iets wat u nog zou willen delen?

[3:20:59] Ik denk dat de tijd erop was.

[3:21:03] Ik dacht dat u nog wat overhaalt.

[3:21:07] Helaas, maak u blij met een doi mus.

[3:21:10] Ik geef het woord aan de heer Lohman.

[3:21:14] Dank u wel, voorzitter.

[3:21:16] Ingewikkeld debat vandaag, hebben we al een aantal keer benoemd.

[3:21:22] Ik ga geen motie indienen, maar even een kleine reflectie en nog een vraag.

[3:21:26] Mijn reflectie is, ik heb bijzonder weinig zin om in te gaan stemmen met de Omnibus, als ik dit allemaal gehoord heb.

[3:21:32] Maar ik ga me zo meteen beraden in mijn stemgedrag... ten opzichte van een aantal andere moties die daarover zijn ingediend.

[3:21:38] Ik wil alsnog eenmaal de vraag meegeven.

[3:21:41] Omdat het CTGB helder is, dat de huidige compromittekst... het beschermingsniveau voor mensen die er in milieu niet kan garanderen... en in het voorstel de versnelde route voor biocontrol te smal duigt te worden...

[3:21:53] Kan de staatssecretaris nogmaals toezeggen dat hij in de triloog maximaal inzet op een Europees signaleringssysteem en een bredere biocontrolroute en op alle mogelijke manieren, die we net denk ik in het debat voorbij hebben horen komen, gaat proberen die invloed uit te oefenen en de Kamer blijft informeren over hoe dat proces verloopt, mochten we wel instemmen.

[3:22:20] De heer Vermeer.

[3:22:21] Dank u wel voorzitter.

[3:22:22] Ik heb één motie, de Kamer gehoord, de braadslaging.

[3:22:25] Constaterende dat wordt gesproken over aanvullende zoneringen en gebruiksbeperkingen voor gewasbeschermingsmiddelen rondom Natura 2000 gebieden.

[3:22:35] Overwegende dat artikel 6 van de habitatrichtlijn vraagt om passende maatregelen ter bescherming van natuur waarbij de aard en omvang van maatregelen in verhouding moeten staan tot de daadwerkelijk vastgestelde risico's.

[3:22:49] Overwegende dat het aantreffen van een stof niet automatisch betekent dat er sprake is van schadelijke effecten... ...verzoekt de regering om bij eventuele aanvullende zoneringen of gebruiksbeperkingen rond Natura 2000 gebieden... ...uitsluitend maatregelen te treffen die zijn gebaseerd op een wetenschappelijke onderbouwing van daadwerkelijke risico's... ...en die proportioneel zijn ten opzichte van het beoogde natuurdoel en gaat over tot de orde van de dag.

[3:23:16] En verder, voorzitter...

[3:23:18] Ja, wij zijn in diverse portefeuilles en commissies zijn we bezig om te praten over versimpelen van regels en het verlagen van administratieve lasten.

[3:23:29] En dat juichen wij zeer toe, want dat is wat wij nodig hebben.

[3:23:32] Dank u wel.

[3:23:35] De heer Vlag.

[3:23:36] Ja voorzitter, ook de SGP is niet blij met het compromis van de omnibus zoals die voor lag.

[3:23:42] De vorige variant was in onze ogen.

[3:23:44] Beter.

[3:23:45] Maar goed, dat is de werkelijkheid.

[3:23:46] En dan moet je een politieke afweging maken.

[3:23:48] Dan kun je tegenstemmen.

[3:23:49] Dan sta je ook buitenspel in de triloog.

[3:23:51] Je kunt ook kiezen voor de slappe tussenvariant van onthouden.

[3:23:54] Maar dat is eigenlijk hetzelfde.

[3:23:55] Dus wij zouden de staatssecretaris willen zeggen.

[3:23:57] Nou, gewoon alles overwegen.

[3:23:58] Dan is het toch goed om hiermee in te stemmen.

[3:24:00] En dan in de triloog de aanscherpingen proberen voor elkaar te krijgen.

[3:24:04] Die de Kamer heeft meegegeven.

[3:24:06] En dan bij voorkeur.

[3:24:08] Degenen die ons wel gevallig zijn.

[3:24:11] En als laatste wil ik nog even wat zeggen over spuitzones.

[3:24:14] Daar zei de staatssecretaris iets over regie ook.

[3:24:16] En ik denk dat dat een van de onderwerpen is waarop ik ook door wethouders het meeste word aangesproken.

[3:24:22] De wildgroei daarin en hoe ze daarmee moeten omgaan is echt een serieus probleem.

[3:24:26] Dus enige regie en helderheid erop benadruk ik nog een keer.

[3:24:30] En dat zet ik niet om in moties, dus daar wil ik het bij houden.

[3:24:35] Dan zou ik nu willen verzoeken om het voorzitterschap tijdelijk over te dragen naar mevrouw Bromet.

[3:24:40] Het woord is aan de heer Goudswaard van jaar 21.

[3:24:43] Dank u wel voorzitter.

[3:24:44] Ja, één korte motie.

[3:24:45] De Kamer gehoort de beraadsdaging constaterende dat PFAS houdende gewasbescherming... ...mogelijk de komende jaren wegvallen vanwege de zorgen over de vorming van TFA en risico's van het grondwater.

[3:24:56] Constaterende dat voor meerdere teelten deze middelen een belangrijke rol spelen bij de beheersing van met name schimmelziekten...

[3:25:01] En dat er nog onvoldoende effectieve en toegelaten alternatieven beschikbaar zijn.

[3:25:06] Overwegende dat vermindering van PFAS in de leefomgeving noodzakelijk is.

[3:25:10] Verzoekt de regering om eind 2026 per relevante teelt knelpunten inzichtelijk te maken welke toegelaten alternatieven beschikbaar zijn.

[3:25:20] Wat de effectiviteit en milieubelasting van deze alternatieven is.

[3:25:24] En welke middelen naar verwachting op korte en middellange termijn dan beschikbaar komen.

[3:25:28] En de Kamer een plan van aanpak toe te sturen om de beschikbaarheid van effectieve en alternatieve middelen voor de geïdentificeerde knelpunten te versnellen.

[3:25:36] En het gaat over tot de orde van de dag.

[3:25:38] En deze motie zou ik graag willen mede-indienen met de heer Vlag.

[3:25:42] Dat was het, voorzitter.

[3:25:44] Dank u wel.

[3:25:45] En dan draag ik het voorzitterschap weer aan u over.

[3:25:50] Ik zie een interruptie van... Ja, ik dacht bijna klaar, maar mevrouw... Sorry.

[3:25:55] Voorzitter, als de heer Goudshaard het goed vindt, zou de VVD ik wel willen medetekenen in deze motie.

[3:26:01] Dank u wel.

[3:26:03] Prima.

[3:26:03] Dan richt ik het woord weer naar de staatssecretaris.

[3:26:08] Er zijn een aantal vragen binnengekomen.

[3:26:10] Elf moties.

[3:26:13] En de staatssecretaris geeft aan vijf minuten voor de appreciaties.

[3:26:17] Dan schoor ze...

[3:26:19] Dan schoren ze vijf minuten.

[3:35:50] Goedemiddag, ik open weer het noodoverleg gewasbeschermingsmiddelen.

[3:35:56] En ik wil graag het woord geven aan de staatssecretaris voor het appreciëren van de ingediende moties.

[3:36:03] Ja voorzitter, ik had een drietal vragen nog, waarvan eentje uit de eerste termijn.

[3:36:06] Eentje ging over PFAS en TFA vanuit LibroMed.

[3:36:11] Het recente ECHA-advies is bekend en zat al enige tijd in de pijplijn.

[3:36:15] Daarom heeft Nederland en Europa actief gepleid voor een herbeoordeling van alle PFAS-stoppen in Europa, waarbij deze informatie ook wordt meegenomen.

[3:36:22] Daar blijven we ons voor inzetten.

[3:36:23] Vervolgens wordt er wel voor iedere stof individueel gekeken of veilig gebruik mogelijk is.

[3:36:28] Vandaar dat ook het CTGB nu inderdaad die herbeoordelen laat het doen.

[3:36:32] Tegelijkertijd snap ik dat de Kamer hier nog vragen over heeft.

[3:36:36] Ik zal het CTGB vragen om sowieso in te gaan op het heldere tijdspad wat zij gaan doorlopen de komende periode.

[3:36:41] En ook specifiek een reflectie te geven op het advies wat de lid Bromet genoemd heeft.

[3:36:46] En de Kamer daarover te informeren zodra ik die reflectie krijg.

[3:36:50] Mevrouw Bromet.

[3:36:51] Ja, voorzitter, dank daarvoor.

[3:36:53] Ik ben heel benieuwd, vooral ook omdat uit de regelgeving of de systematiek eigenlijk gesuggereerd wordt, zoals ik lees, dat je het moet verbieden.

[3:37:02] Dus daar hoop ik dat de staatssecretaris dan ook op in zal gaan, want een volledige herbeoordeling, dat duurt weer de hele tijd.

[3:37:09] Maar als de ECHH al gezegd heeft van nou, het is een gevaar voor de vruchtbaarheid van mensen op aarde of voor andere dingen, dan moeten we wel zo snel mogelijk ingrijpen, want dan moeten we daar niet te veel tijd voor nemen.

[3:37:22] Daar zal ik op ingaan, voorzitter.

[3:37:24] Dan had de heer Loma nog een vraag of ik kon toezeggen dat we in de rest van het proces ons op alle manieren blijven inzetten voor zo'n signaleringssysteem.

[3:37:31] Ja, dat kan ik toezeggen.

[3:37:33] Gedurende de triloogfase zal ik dat doen via de Europese Commissie richting de voorzitter van de Raad.

[3:37:38] En ook in gesprekken die ik met de relevante eurocommissaris heb erover.

[3:37:41] Die gesprekken zouden eigenlijk plaatsvinden met de eurocommissaris voorafgaande stemming.

[3:37:45] Maar door dit proces vinden ze plaats erna.

[3:37:47] Maar ik zal die momenten nog steeds benutten.

[3:37:49] En het staat u uiteraard ook vrij om uw eigen Europese parlementspartijen daarvoor ook aan te moedigen.

[3:37:54] En dan hopen we op deze manier het wel nog in het proces te krijgen, voorzitter.

[3:37:58] En ik kan ook toezeggen dat we updates geven wanneer er iets te vertellen is hierover.

[3:38:02] Via de geannoteerde agendas die uw Kamer regulier ontvangt.

[3:38:05] Dan, voorzitter, SGP.

[3:38:08] Dat waren meer oproepen en hartenkreten, als ik het zo mag verwoorden.

[3:38:11] Dus dan laat ik u ook bij het heer Vlag.

[3:38:13] En dan laat ik mijn waardeoordeel daarover ook aan uw gedachten over.

[3:38:18] Voor dan de moties.

[3:38:19] De heer Vlag wil volgens mij nog even kort reageren.

[3:38:22] Nou, nee, hoeft niet.

[3:38:23] Maar het was ook deels een aanmoediging.

[3:38:26] Dank voor de aanmoediging, zou ik zeggen, voorzitter.

[3:38:28] Dan de moties.

[3:38:31] Motie 1 van lid Kostic, ontraden en verwijzen naar het debat.

[3:38:34] Die gedachten hebben we gewisseld met elkaar.

[3:38:37] Motie 2, voorzitter, zou ik willen vragen of de motie is ontijdig, of die aangehouden kan worden.

[3:38:43] Omdat u juist in het convenant niet alleen afspraken wil maken voor 2040, maar ook eerder.

[3:38:47] In de tijd.

[3:38:48] En ik het daar eigenlijk ook bij zou willen betrekken.

[3:38:51] En ik dan zou willen vragen of de motie aangehouden kan worden.

[3:38:53] Zodat lid Kostic kan beoordelen of die convenanceafspraken voldoende zijn.

[3:38:56] Of dat zij daarop meer verwacht.

[3:39:01] Lid Kostic, wilt u deze motie aanhouden of niet?

[3:39:05] Ik ben nog niet overtuigd waarom ik het moet aanhouden.

[3:39:07] Want het klinkt alsof juist deze motie betrokken kan worden bij de invulling van het confinant.

[3:39:15] En dat daar geen licht tussen zit.

[3:39:18] Dus waarom zou de staatssecretaris het niet...

[3:39:20] Het staat er ook letterlijk, het moet het confinant niet doorkruisen.

[3:39:23] Dus dan kan de staatssecretaris dat meenemen als een fijne boodschap vanuit het parlement.

[3:39:28] En dan kan ik daarna inderdaad goed kijken of dat voldoende is.

[3:39:31] Maar het lijkt me niet met elkaar te botsen.

[3:39:34] Nee, maar dat staat niet tot kruisen.

[3:39:36] Maar in principe leggen we dan wel een motie met een opdracht neer bij het conferent.

[3:39:39] Maar dit is een van de punten die meegenomen is.

[3:39:41] Dus vandaar dat ik ook het verzoek doe om hem aan te houden.

[3:39:43] Omdat ik morgen bij het conferent aansluit.

[3:39:46] Daar ook punten zal meenemen.

[3:39:47] Alleen wil ik voorkomen dat we per motie nu het conferent gaan bijsturen.

[3:39:52] Omdat ik juist wil dat de partijen zelf inderdaad ook met oplossingen en voorstel komen.

[3:39:55] Dat is de reden.

[3:39:56] Maar hij is meer procedureel van aard dan dat we het punt niet delen.

[3:40:00] Eerst nog een keer lid Kostic.

[3:40:02] Ja, toch nog even, want het is niet specifiek.

[3:40:05] Het dictum vraagt alleen maar om op korte termijn maatregelen te nemen voor die bezorgde burgers.

[3:40:10] En de staatssecretaris heeft gezegd dat dat ook de bedoeling is van het convenant.

[3:40:14] Dus het houdt die breedte, ook voor de onderhandelingen tijdens het convenant, kan de staatssecretaris dat ook zo zien.

[3:40:22] Dat kan ik zo zien.

[3:40:24] Alleen wat ik net wel zei, procedureel wil ik voorkomen dat we per motie inderdaad nu in die gesprekken daar wel nog specifieke richtingen aan meegeven.

[3:40:32] Wat ik zou willen is dat in dit proces ik u informeer over de insteek van het kabinet.

[3:40:37] Dan ligt er een akkoord op hoofdlijnen voor de zomer en dan moet u wegen of u dat akkoord ook voldoende vindt.

[3:40:41] Ik vind het vrij complex in het proces als ik met moties onderarm toch iets ga opleggen aan tafel in die lopende gesprekken.

[3:40:47] Maar het is meer van procedurele aard dan dat we het punt niet delen.

[3:40:49] Dus daarom nog een verzoek om het aan te houden.

[3:40:51] In ieder geval tot het akkoord op hoofdlijnen gesloten is, wat ook de komende weken al zal afgesloten moeten worden.

[3:40:58] Dan wil ik eerst toch de vraag stellen aan lid Kosti.

[3:41:01] Gaat u hem aan, houdt u hem niet aan, dan wordt het onteindigd.

[3:41:08] Voorzitter, eigenlijk zou de minister van VWS hier zitten.

[3:41:11] Het was eigenlijk de bedoeling om deze motie aan haar voor te leggen en om te reflecteren.

[3:41:14] Kijk, er is zoveel bezorgdheid bij de omwonenden.

[3:41:18] En het enige wat hier wordt gevraagd, neem dat nou gewoon mee in het proces.

[3:41:23] Ja, ik ga me erop beraden, maar voor nu ga ik dit gewoon zo laten.

[3:41:29] Dan is nu aan beurt mevrouw Bromet en daarna mevrouw Den Hollander.

[3:41:36] Nou, voorzitter, alleen een punt van orde.

[3:41:37] Kunt u de oordelen op de moties elke keer even herhalen?

[3:41:40] Want ik heb gemist wat het oordeel op motie 1 was.

[3:41:43] Oordeel op motie 1 is ontraden en oordeel op motie 2 is ontijdig.

[3:41:50] Mevrouw Den Hollander.

[3:41:52] Voorzitter, ik heb ook even een kort vraag over het convenanceproces.

[3:41:55] Ik had gewoon niet genoeg tijd in mijn eerste termijn om daar uitvoerig op in te gaan.

[3:41:58] Dus heel even...

[3:42:00] Wat is exact de rol van de Kamer?

[3:42:02] Dus er is zometeen een convenant.

[3:42:04] Voor de zomer komen daar de eerste schetsen van naar buiten.

[3:42:08] Maar hij komt later pas echt definitief volgens mij.

[3:42:11] Maar wanneer en op welke wijze wordt de Kamer in positie gebracht?

[3:42:15] Nou, voor het op meerdere wijze.

[3:42:16] Ik informeer je over de inzet van het kabinet en de randvoorwaarden die ik aan het convenantsproces meegeef.

[3:42:21] Dan wordt er voor de zomer, als het goed is, een akkoord op hoofdlijnen gesloten.

[3:42:26] Dan kunnen we daarover met elkaar van gedachten wisselen wat we daarvan vinden.

[3:42:29] En dan zal dit najaar in een deel convenanten verder uitgewerkt worden.

[3:42:33] Rondom de inzet van het kabinet heeft u als Kamer grip erop.

[3:42:37] Wat ik zelf ook dus als randvoorwaarde meegeef.

[3:42:40] En dan inderdaad na het afsluiten van een convenant zullen wij ook een besluit moeten nemen of we het daarna om gaan zetten tot beleid.

[3:42:48] Mevrouw Pot.

[3:42:49] Ja, dan hierop even voortbeduren, want dan zou ik de staatssecretaris wel willen meegeven.

[3:42:52] Kijk, het lastige is natuurlijk een beetje, het komt voor de zomer, dat is heel mooi.

[3:42:55] Dan zegt de staatssecretaris, we kunnen erover van gedachten wisselen, maar dat lukt dan niet meer voor de zomer, denk ik.

[3:42:59] Dus dat zitten we dan al in het najaar te doen.

[3:43:01] En dan begint eigenlijk die tweede ronde al.

[3:43:04] Dus in die zin snap ik de zorg van lid Kostic wel.

[3:43:07] Op welk moment kunnen wij dit soort dingen dan inbrengen als Kamer?

[3:43:13] Ja, ik snap die.

[3:43:15] En tegelijkertijd, het zal niet in de zomer op hoog tempo doorlopen... waardoor we niks meer kunnen vinden van het confinant op hoofdlijn.

[3:43:20] Dus ik zal wel zorgen dat we uw Kamer tijdig informeren... en u ook nog echt uw mening daarover kan geven.

[3:43:28] Nog een korte interruptie van mevrouw Den Hollander.

[3:43:30] Sorry voorzitter, maar ik probeer toch te kijken van hoe kunnen we hier een beetje gemak in vinden als Kamer.

[3:43:36] Zou de staatssecretaris een toezegging kunnen doen, zonder de motie per se te willen aannemen, dat het belang van omwonenden wel wordt meegenomen?

[3:43:43] Dus dat niet alleen naar de natuur wordt gekeken, maar ook naar het belang van omwonenden?

[3:43:46] Voorzitter, dat kan ik toegeven.

[3:43:48] Toezeggen hierin.

[3:43:50] Niet toegeven, toezeggen, toegeven.

[3:43:51] Allebei kan hierin.

[3:43:52] Ik vind het van belang, en een convenant is wat dat betreft ook natuurlijk een proces waarbij ik ook een van de partijen ben die aan tafel zit via mijn departement.

[3:44:00] Er zitten ook andere departementen aan tafel.

[3:44:02] Er zit de INW aan tafel, we hebben de mede-overheid aan tafel.

[3:44:05] De verschillende maatschappelijke partijen en de sectorpartijen, voorzitter.

[3:44:10] Dat betekent dat we ons steeds te verhouden hebben tot het voorstel dat daar gemaakt wordt.

[3:44:13] Dus het is wel een ander soort proces dan wanneer we vanuit het kabinet unilateraal dat beleid zouden vormgeven en inderdaad zouden implementeren.

[3:44:21] Wij noteren dan deze toezegging.

[3:44:23] Ik zag mevrouw Den Hollander ook in stemmen knikken.

[3:44:26] En dan kunnen we door naar motie nummer drie.

[3:44:29] Motie nummer drie, voorzitter, ook ontraden verwijzing naar het debat.

[3:44:34] Motie nummer vier, voorzitter.

[3:44:36] Motie drie, ontraden.

[3:44:37] Ik zal iedere keer even achter u aankomen.

[3:44:40] Ik pak een pauze voor u.

[3:44:41] Motie nummer vier, ook hetzelfde verzoek om het aan te houden, omdat ik dit ook in het convenantstraject laat meelopen.

[3:44:47] Dus anders ontijdig verzoek om aan te houden aan het lepromet, waarbij ik wel wil benadrukken dat ik dit ook, zoals mevrouw Den Hollander net vroeg bij gezondheid, een belangrijk punt vindt wat we ook meenemen in het convenantstraject.

[3:44:58] Motie 4 aangehouden.

[3:45:03] Dat hangt inderdaad af van de reactie van mevrouw Bromet.

[3:45:07] Ja, voorzitter, waar ik moeite mee heb is dat wij, als wij dingen overlaten aan convenanten of aan akkoorden of wat dan ook, dat wij eigenlijk als parlement buitenspel staan.

[3:45:17] Wij kunnen natuurlijk altijd randvoorwaarden meegeven.

[3:45:19] En als wij het belangrijk vinden dat er een verplichte digitale registratie komt, dan moeten de convenantpartijen zich daar gewoon toe verhouden.

[3:45:29] En dat vind ik jammer aan het oordeel dat de staatssecretaris nu geeft.

[3:45:34] Ik breng hem gewoon in stemming.

[3:45:39] Motie 4 wordt dan, naar aanleiding van dit commentaar, ontijdig.

[3:45:46] Voorzitter, motie 5.

[3:45:50] Ik snap het punt van de motie.

[3:45:51] We zetten ook in op driftreductie juist ook verplichtige stoffen.

[3:45:55] Het probleem van biologische herkenning en tegelijkertijd moet ik hem wel ook ontraden verwijzen naar het debat, omdat een lijst opstellen met stoffen die ik niet meer toesta, ook wel gaat over inderdaad de rol van de CTGB en ook de Europese toezichthouder en wat er wel of niet toelaten.

[3:46:09] En compensatie, voorzitter, op dit moment valt ook niet onder het beleid, omdat ten deel het ondernemersrisico is, veel producten nog verkeurd kunnen worden.

[3:46:19] En tegelijkertijd wil ik daarbij wel toezeggen dat ik het punt van de biologische sector begrijp en dat we het ook meenemen in de gesprekken die nu lopen.

[3:46:27] Mevrouw Broment.

[3:46:28] Ja voorzitter, kijk ondernemingsrisico tot je dienst, maar als jij een biologische boer bent en je loopt risico omdat de buurman middelen gebruikt die jij niet wil gebruiken, dan ben je toch overgeleverd aan, dan kan je toch geen ondernemingsrisico meer noemen?

[3:46:43] Of is het een risico, van wie is het een risico?

[3:46:46] Voorzitter, maar dit benadert ook de noodzaak dat we hiertoe beter beleid met elkaar hebben om te voorkomen dat dit plaatsvindt.

[3:46:51] Dus wat ik wel kan toezeggen is dat we het in het proces ook van het confinant expliciet meenemen.

[3:46:57] Goed, er wordt motie 5 ontraden.

[3:47:01] Motie 6, voorzitter van de heer Jansen, is ook ontraden.

[3:47:06] Ook verwijzend naar het debat dat de toelating aan de hand van de wetenschappelijke toets gedaan wordt en ik niet daarvan wil afwijken.

[3:47:14] Motie 6 wordt ontraden.

[3:47:17] Motie 7, voorzitter.

[3:47:20] Kan oordeelkamer krijgen, mis de heer Jansen, één woordje aanpast.

[3:47:23] Instrueren wil ik niet doen, omdat het CTGB een onafhankelijke instantie is.

[3:47:27] Maar zou het zijn sterk aanbevelen, dan kan die oordeelkamer krijgen.

[3:47:32] Heer Jansen.

[3:47:33] Ik pas hem aan, voorzitter.

[3:47:36] In dat geval krijgt motie nummer 7 oordeelkamer.

[3:47:40] Dan motie 8, voorzitter, verwijzen naar het debat, krijgt ook oordeelkamer.

[3:47:46] Motie 8, oordeelkamer.

[3:47:48] Motie 9, voorzitter, geef ik even wat toelichting aan.

[3:47:52] Ik wil deze motie oordeel...

[3:47:54] De heer Vermeer.

[3:47:56] De heer Vermeer.

[3:47:58] Ja voorzitter, bij motie 8, mooi dat die oordeel Kamer krijgt, maar ik vroeg me dus af, zijn die regels niet gewoon gehangen aan de certificering en kan de Kamer daar wel een besluit over nemen?

[3:48:15] Voorzitter, ten delen zitten die regels aan de certificering, maar vandaar dat we ook met de keten zelf bij het actieplan gaan kijken of er andere regels zijn waar wel wat meer maatregel ruimte in mogelijk is.

[3:48:26] Dan, voorzitter, motie 9.

[3:48:27] Die vergt iets van toelichting.

[3:48:29] Ik sta heel sympathiek tegenover de gedachte van de motie.

[3:48:32] En ik wil hem oorlogkamer geven met een interpretatie.

[3:48:35] Als ik hem zo mag interpreteren dat wij het instrument, regulatory sandboxes, gebruiken voor het onderzoeken van wettelijke belemmeringen voor de toepassing van geïntegreerde gewasbescherming.

[3:48:44] We werken ook al met TKI, AgriFood, om met dit instrument belemmeringen weg te werken en te onderzoeken.

[3:48:50] Het tweede deel van de motie zie ik wel een belangrijke rol voor de telers zelf... om ook die maatregelen binnen de geïntegreerde gewasbescherming te beoordelen op activitiviteit.

[3:48:58] Daarin kunnen ook normaal lokaal verschillen zijn.

[3:49:01] Denk bijvoorbeeld aan de grondsoort.

[3:49:02] En ik heb die interpretatie nodig, voorzitter, om dit oordeelkamer te kunnen geven... omdat als ik hem uitvoer zo zie letterlijk staat...

[3:49:08] Waarschijnlijk kan ik al mijn mensen op dit onderwerp het komende jaar laten werken en alle andere onderwerpen niet meer de capaciteit voor heb.

[3:49:14] Want hij is nogal breed en verstrekkend.

[3:49:16] Dus met die interpretatie kunnen we hem uitwerken en meenemen.

[3:49:20] En anders moet ik hem ontraden omdat het wat dat betreft niet uitvoerbaar is gezien alle middelen die het mij zal vergen.

[3:49:25] Mevrouw Den Hollander, zou je daarop willen reageren?

[3:49:29] Voorzitter, de VVD is niet voor uitbreiding van het ambtenarenapparaat.

[3:49:33] Dus met deze interpretatie zullen we hem dan accepteren.

[3:49:38] Dan krijgt motie nummer 9, oordeel Kamer.

[3:49:41] Ik was heel bang, voorzitter, dat mevrouw Den Hollander het woordje maar zou toevoegen, maar dat deed ze niet, gelukkig.

[3:49:53] Vanwege allerlei lopende rechtszaken kunnen we ook niet volledig wachten op die wetenschappelijke onderbouwing op elk aspect.

[3:50:00] Ook verwijzen naar het interruptiedebat met de heer Vlag, dat ook de sector zelf vraagt om duidelijkheid op sommige vlakken.

[3:50:05] Juist om te voorkomen dat al die handhavingsverzoeken wel gehonoreerd moeten worden.

[3:50:14] Motie 11, voorzitter, van de heer Goudsvaart, krijgt oordeel Kamer waarop ik zal doen wat ik kan.

[3:50:21] Want wij willen inderdaad ook anticiperen op een mogelijk besluit begin 2028 rondom die PFAS-middelen en niet de sector overvallen.

[3:50:31] Dank u wel, staatssecretaris, voor het geven van de appreciaties.

[3:50:37] Over de ingediende moties wordt, zoals aangekondigd, zo dadelijk nog gestemd.

[3:50:43] Ik dank de aanwezigen van de commissie heel erg voor de inbreng.

[3:50:49] De staatssecretaris ook voor zijn inbreng.

[3:50:53] De mensen op de tribune en de mensen die meekijken.

[3:50:56] En dan wens ik iedereen een hele prettige dag toe.

[3:51:00] En sluit ik hierbij de vergadering.