Technische briefing inzake Hantavirus en Ebolavirus

[0:00:00] Ik open de vergadering.

[0:00:01] Welkom bij deze technische briefing van de commissie VWS.

[0:00:05] Iedereen die het volgt, van harte welkom.

[0:00:09] Hier in de zaal of op afstand via het scherm.

[0:00:13] Ik heet alle leden van harte welkom.

[0:00:16] Leden, ik begin links van mij.

[0:00:20] De heer Bushof, die moet ik zelf even voor het eerst als voorzitter een andere partijnaam mee oefenen.

[0:00:26] Van de fractie van Pro, Progressief Nederland.

[0:00:29] Mevrouw van Brenk, 50PLUS.

[0:00:32] Mevrouw Meijer, PVV-fractie.

[0:00:34] Heer Vervuurt, D66-fractie.

[0:00:36] En...

[0:00:37] Net binnengekomen, van harte welkom mevrouw Wendel van de VVD-fractie.

[0:00:42] We hebben wel een eindtijd, dat geef ik mee, maar voor de rest lijkt het me goed om met elkaar zo goed als dat kan het anderhalf uur te benutten.

[0:00:53] Aangeschoven zijn van...

[0:00:56] Ik wil zeggen van het ministerie, maar dat is niet zo, van verschillende organisaties.

[0:01:01] In ieder geval van VWS, RIVM en GGD.

[0:01:04] En dat zijn de heer Kooijman, directeur infectieziektebeleid VWS.

[0:01:10] U doet vast ook andere dingen, maar ik noem even wat hier staat.

[0:01:14] Even kijken.

[0:01:17] Ik heb een andere volgorde, dus dat ligt aan mij.

[0:01:20] De heer De Jong, ik doe het even volgens het lijstje.

[0:01:23] Directeur Centrum Infectieziektebestrijding RIVM.

[0:01:27] Dan heb ik de heer Leenstra, Centrum Hoofdlandelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding.

[0:01:35] En dan heb ik...

[0:01:38] mevrouw Scheidel.

[0:01:43] Zij is van GGD Kennemerland en dan hebben we mevrouw Van Duinhoven van de GGD Rotterdam.

[0:01:51] Kijk even hoe we dit gaan doen.

[0:01:53] Neemt iemand het woord namens, oké?

[0:01:59] Ja, dankjewel.

[0:02:01] En dank dat we hier mogen zijn.

[0:02:03] We hebben een korte presentatie voorbereid waarin we de verschillende rollen en expertise's langslopen.

[0:02:11] En dat sluit allemaal op elkaar aan.

[0:02:13] Dus het is een beetje aan u hoe u het wil indelen, maar we kunnen de presentatie geven en dan daarnaast natuurlijk alle gelegenheid voor vragen.

[0:02:23] Ik stel dan voor om gewoon de briefing over het Hantavirus en het Ebola virus, om dat gewoon te starten.

[0:02:31] En dan, kijk, als er echt...

[0:02:33] verduidelijkende vragen.

[0:02:34] En dan laat ik ze toe en anders gewoon even de presentatie doorlopen en vraag ik u om daar wat ruimte te laten voor het gesprek.

[0:02:40] Ja.

[0:02:41] Prima, dankjewel.

[0:02:43] Nou, wat ik net al zei, begin even vanuit het ministerie van VWS met heel kort de basis van het stelsel van het infectieziektebestrijding.

[0:02:51] Hoe werkt dat bestuurlijk en internationaal?

[0:02:53] En daarna zal het RIVM

[0:02:54] ingaan op de virologie rond hantavirus en ebola, waar de briefing over gaat, en de GGD iets vertellen over de praktijk en de uitvoering daarvan.

[0:03:07] Heel korte principes van het infectieziektebeleid zoals we dat vanuit het ministerie voeren.

[0:03:12] Dat is gebaseerd op vier pijlen.

[0:03:14] Ten eerste, preventie van infectieziekteuitbraken.

[0:03:18] Heel belangrijk.

[0:03:19] Dat is natuurlijk voor een heel groot deel het vaccinatiebeleid dat we voeren.

[0:03:23] Maar denk daarnaast ook aan actieplannen die we hebben rond tegengaan van antimicrobiële resistentie en zoonose samen met het ministerie van LVVN.

[0:03:33] Infectieziekten kan je nooit helemaal voorkomen.

[0:03:38] Dus dan is het belangrijk om ze in de smiezen te houden en daar zicht op te hebben.

[0:03:42] Dat noemen we de detectie.

[0:03:44] Daarvoor is het ministerie opdrachtgever van het RIVM die de monitoring en surveillance verzorgt en daarvoor ook heel veel internationale contacten onderhoudt.

[0:03:54] Uitbraken zullen zich altijd voordoen en dan moet daarop geacteerd worden.

[0:03:58] Dat is de respons.

[0:04:00] Daar proberen we ons op voor te bereiden en als het zich voordoet

[0:04:03] zo goed mogelijk te doen.

[0:04:06] Ik zal straks iets zeggen over de bestuurlijke verantwoordelijkheden.

[0:04:08] In 9 van de 10 gevallen is dat iets wat zich op lokaal niveau bij de GGD onder regie van het RIVM afspeelt.

[0:04:16] En alleen in uitzonderlijke gevallen komt het ministerie daarbij in beeld.

[0:04:21] En vervolgens is er altijd de navase.

[0:04:24] Dat gaat over leren en evalueren.

[0:04:26] Het gaat over de juridische en financiële afhandeling van de bestrijding.

[0:04:31] En zeker ook de omgang van mensen met langdurige gevolgen van een besmetting, wat we helaas ook zien.

[0:04:42] Het stelsel van de infectieziektebeleid is...

[0:04:47] De basis daarvan ligt in de wet publieke gezondheid, de WPG.

[0:04:51] En daarin zijn infectieziekten ingedeeld in verschillende categorieën.

[0:04:58] En afhankelijk van in welke categorie een infectieziekte zich bevindt... geldt er een andere bestuurlijke verantwoordelijkheidsverdeling.

[0:05:07] Er geldt de snelheid waarmee het constateren van de besmetting gemeld moet worden.

[0:05:14] En er is variatie in welke maatregelen in de bestrijding opgelegd moeten worden.

[0:05:19] De zwaarste categorie...

[0:05:21] is een A1 infectieziekte.

[0:05:23] Daarvan staat er momenteel geen in de wet.

[0:05:27] Voorheen was corona natuurlijk een A1 infectieziekte waar maatregelen voor getroffen zijn, maar dat is inmiddels endemisch.

[0:05:35] Dus er is op dit moment geen A1 ziekte meer.

[0:05:38] A2 ziekte zijn er een aantal van.

[0:05:41] Daarvan is naar aanleiding van de uitbraak van het Hondius virus

[0:05:48] Op het schip, sorry het Andes virus moet ik zeggen, dat is toegevoegd in de categorie A2 op basis van advies van het RIVM.

[0:05:56] En virale hemorragische koortsen zoals het ebola virus, die vallen ook in die categorie A2.

[0:06:08] Even een vraagje.

[0:06:11] Betekent A2 dan dat er geen kans is dat die pandemisch wordt?

[0:06:16] Is dat verschil tussen de A1 en de A2?

[0:06:23] Ik weet niet of geen kans...

[0:06:25] dan het goede woord daarvoor is.

[0:06:28] Maar het gaat inderdaad over de impact van het virus en de risico's die daarbij horen.

[0:06:34] En ik denk dat de RIVM daar het beste op in kan gaan.

[0:06:38] En ik zie dat Charlie ook al op het punt staat om dat te doen.

[0:06:41] Ik denk het belangrijkste verschil is dat bij A1 kunnen ook collectieve maatregelen, zoals anderhalve meter, mondkapjesplicht, de beperking van de grootte van bijeenkomsten.

[0:06:53] Dat zijn die collectieve maatregelen die we sinds corona kennen.

[0:06:56] Die passen bij A1 en A2 gaat het doorgaans om individuele maatregelen, zoals gedrongen isolatie, of in ieder geval dat je isolatie, quarantaine en eventueel een beroepsverbod oplegt om verder verspreiding te voorkomen.

[0:07:18] En dat heeft dus alles te maken met de besmettelijkheid en de ziektelast van het virus.

[0:07:22] Als iets heel besmettelijk is, moet je sneller collectieve maatregelen nemen.

[0:07:26] Daar waar het meer beperkt is tot het individu volstaande individuele maatregelen, is collectieve maatregelen niet nodig.

[0:07:33] En daar hoef je dan dus ook geen basis in de wet voor te hebben.

[0:07:37] Afhankelijk van die categorisering zijn verschillende bestuurlijke verantwoordelijkheden geïdentificeerd.

[0:07:49] Bij B1, B2 en C infectieziekten is de burgemeester verantwoordelijk voor de bestrijding.

[0:07:56] En op het moment dat het naar A1 en A2 infectieziekten gaat, dan schaalt dat op naar de voorzitter van de veiligheidsregio.

[0:08:05] die verantwoordelijk is voor de bestrijding en dat doet onder regie en in opdracht van de minister van VWS.

[0:08:15] En zo is dat bijvoorbeeld dus ook bij het Andesvirus gegaan.

[0:08:24] Vanuit het ministerie zijn we natuurlijk ook volop bezig met internationale samenwerking.

[0:08:29] Daarbij zijn de EU natuurlijk van groot belang en de WHO.

[0:08:33] De WHO, daarvoor ligt de basis in de internationale gezondheidsregeling, die stelt regels rondom point of entry.

[0:08:41] Dus dat zijn luchthavens, de Rotterdamse haven, dat soort zaken waar veel mensen goederen doorheen komen.

[0:08:51] En die kan ook noodsituatie uitroepen zoals bijvoorbeeld ook bij de ebola-uitbraak in Afrika is gegaan.

[0:08:59] Dat heet dan een Public Health Emergency of International Concern.

[0:09:02] En de WHO hanteert verschillende klassificaties voor de ernst van een uitbraak.

[0:09:09] En de WHO die coördineert de internationale hulpverlening in een getroffen gebied, wanneer dat aan de orde is.

[0:09:21] Op Europees niveau is er sprake van EU-wetgeving, waaronder de verordening over grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen.

[0:09:33] En het belangrijkste gremium waar Europees gesprekken plaatsvinden is het Health Security Committee.

[0:09:39] Dat heb je op medewerkersniveau en op senior level.

[0:09:44] Daar nemen alle lidstaten, de Europese Commissie en Europese instanties zoals het ECDC, wat eigenlijk de Europese equivalent van het RIVM is, aandeel om informatie uit te wisselen en te spreken over.

[0:09:59] potentiële Europese maatregelen die er genomen moeten worden.

[0:10:05] En dat Health Security Committee, dat komt zowel rond het Andesvirus als ook rond Ebola heel frequent bijeen.

[0:10:14] Er wordt met grote regelmaat door de Europese Commissie bij elkaar geroepen op het moment dat daar aanleiding toe is.

[0:10:22] Verder noemde ik al eventjes het ECD, die is de Europese instantie die eigenlijk de taak die het RIVM voor ons nationaal verricht op Europees niveau doet.

[0:10:33] En verder zijn er diverse Europese hulpmechanismen, bijvoorbeeld voor medische tegenmaatregelen.

[0:10:38] Centrale inkoop daarvan, denk aan vaccins die op Europees niveau ook geregeld kunnen worden.

[0:10:47] In het geval van de Hondius, dus het cruiseschip, was nog wel relevant.

[0:10:53] Want dat was natuurlijk een schip in internationale wateren met mensen aan boord.

[0:10:57] van allerlei nationaliteiten.

[0:10:59] En dat schip dat vaart onder de Nederlandse vlag en dat maakt ook dat Nederland de verantwoordelijkheid had voor de omgang met de mensen daar aan boord.

[0:11:10] En dat hebben we in nauwe afstemming natuurlijk met de betreffende landen gedaan.

[0:11:15] Heel kort nog even de rol van VWS in dit geheel.

[0:11:20] Dat gaat dus over de internationale afstemming die ik net al benoemd heb.

[0:11:24] Interdepartementale afstemming, want dit raakt VWS vanuit volksgezondheid, maar zowel bij Ebola als bij het Andesvirus ook het ministerie van Buitenlandse Zaken, het ministerie van INW.

[0:11:37] Natuurlijk heel veel afstemming met het RIVM en de GGD.

[0:11:43] En daar proberen we de operatie zo goed mogelijk in goede banen te leiden, de uitvoering in staat te stellen om te doen wat ze op dat moment moeten doen, daar ook financiering voor beschikbaar te stellen.

[0:11:53] Dat betekent dat we ook de bestuurlijke contacten onderhouden met de directeuren publieke gezondheid en de voorzitters van de veiligheidsregio.

[0:12:03] En dat er natuurlijk heel veel maatschappelijke vragen komen, zowel vanuit de media als hier vanuit de Kamer, maar ook vanuit de ambassades die we allemaal proberen op een goede manier te beantwoorden.

[0:12:16] En de regelgeving is natuurlijk een belangrijk aspect waar wij verantwoordelijk voor zijn.

[0:12:22] Dit alles, en dit is mijn laatste sheet, wordt ook samengevat in het landelijk crisisplan infectieziekte dat ook in juni naar de Kamer wordt gestuurd.

[0:12:32] En dan geef ik het woord aan Menno.

[0:12:41] Goedemiddag.

[0:12:43] Ik ga iets meer achtergrond vertellen over de twee virussen waar we het vandaag over hebben.

[0:12:49] Het andersvirus en het ebola-virus.

[0:12:52] Ik zal het met name over de virologie hebben, de kliniek.

[0:12:56] Op het eind geef ik het woord aan collega Velling Leenstra, die iets zal vertellen met name met betrekking tot ebola over de risico-inschatting en de maatregelen internationaal en nationaal.

[0:13:10] Even terug naar de basis.

[0:13:11] Wat zijn hantavirussen?

[0:13:13] We beginnen even bij het anders virus.

[0:13:15] Hantavirussen, dat is een grote groep van knaagdiervirussen.

[0:13:19] Knagdieren worden daar zelf niet ziek van, maar zijn wel een reservoir voor mogelijke overdracht naar bijvoorbeeld de mens.

[0:13:28] En we spreken dan over een zoonotische infectie.

[0:13:31] Wat overigens in het geval van hantavirusen sporadische incidentele infecties zijn.

[0:13:37] Het reservoir zijn dus verschillende soorten ratten en muizen afhankelijk welk hantavirus we het over hebben.

[0:13:45] Een heel klein deel van die grote groep is overdraagbaar en ziektemakend voor de mens.

[0:13:54] Hantavirussen, met name de hantavirussen die ziek te maken zijn voor de mens... die kunnen onderscheiden worden in zogenaamde oude wereld hantavirussen... en nieuwe wereld hantavirussen.

[0:14:04] Oude wereld hantavirussen zijn aanwezig in Europa, Azië, Afrika.

[0:14:11] Nieuwe wereld met name in Noord-Zuid-Amerika.

[0:14:13] Waarom is dit onderscheid belangrijk?

[0:14:14] Omdat de ziektebeelden die die virussen in de oude wereld en nieuwe wereld veroorzaken... duidelijk anders zijn.

[0:14:24] De soorten in de oude wereld, inclusief in Nederland, zijn Hantaan, Pumula, Seul en Dobrova Belgrado virus, waarvan Pumula en Seul virussen ook virussen zijn die in Nederland aanwezig zijn.

[0:14:40] Er is nog een virus, Tula virus, waarvan de ziekte nog uitgevonden moet worden.

[0:14:44] We weten nog niet of die echt ziektemakend is.

[0:14:47] Maar de ziekte die deze virussen veroorzaken is het zogenaamde

[0:14:52] Hemorrhagic fever, renal syndroom.

[0:14:54] Dus dat is een renaal en nier syndroom geeft met name voorbijgaande nierproblemen.

[0:15:03] Overwegend een milde ziekte, voorbijgaand, ook vaak asymptomatisch, zeker bij Pumula en Seul.

[0:15:12] En weinig sterfte, althans voor de virussen die in Nederland circuleren.

[0:15:18] Het hantaanvirus is eigenlijk het meest ernstige oude wereldvirus en daarvan kan de mortaliteit oplopen tot 15%.

[0:15:26] Maar dat virus speelt zich alleen af in Zuidoost-Azië.

[0:15:30] Dan de nieuwe wereldvirussen.

[0:15:32] De bekende zijn Sinombre en Andes.

[0:15:36] Die veroorzaken een heel ander syndroom, het Hantavirus pulmonaal syndroom, ook wel cardiopulmonaal syndroom genoemd.

[0:15:45] En dat is een heel ernstige ziekte.

[0:15:47] En dat hebben we ook de afgelopen maand kunnen zien.

[0:15:50] Het is vaak ernstig, hoogsterfte 30 tot 60 procent.

[0:15:56] Overdracht van al deze hantavirussen, oude en nieuwe wereldvirussen, is door blootstelling aan besmette urine, ontlasting, speeksel van knaagdieren, wat in stofdeeltjes, bijvoorbeeld tijdens het wandelen of paddenstoelen zoeken, tot je komen en daar kun je geïnfecteerd worden en ziek van worden.

[0:16:16] En nogmaals, dat zijn incidentele, sporadische infecties.

[0:16:21] Voor alle hantavirussen is de mens het eindgastheer.

[0:16:24] Dat betekent dat het niet van mens op mens overdraagbaar is.

[0:16:28] En eigenlijk de enige uitzondering is dat anders virus.

[0:16:31] En daar kom ik straks nog even op terug.

[0:16:33] Voor geen van de hantavirus zijn vaccins of specifieke antivirale middelen beschikbaar voor een aantal hantavirus, zoals hantaanvirus, zijn wel vaccins in ontwikkeling.

[0:16:47] Dan even inzoomen op het Andesvirus.

[0:16:49] Het reservoir is de langstaart dwergrijstrat.

[0:16:54] Nou, dat is een heel mooi galgje woord volgens mij.

[0:16:58] En deze rijstrat komt alleen in Zuid-Amerika voor.

[0:17:02] Nou, geeft net zoals die andere hantavirussen sporadisch een menselijke infectie, een zoonotische infectie.

[0:17:11] En zeer zeldzaam is

[0:17:14] en dit is ook het enige handhavers waar dit van beschreven is, vindt er mens-op-mens-overdracht plaats.

[0:17:21] Maar wel onder bijzondere omstandigheden.

[0:17:23] Het is niet een makkelijk overdraagbaar virus zoals griep of SARS-CoV-2.

[0:17:29] Het is alleen overdraagbaar bij langdurig en nauw contact.

[0:17:34] Dus de uitbraakjes die beschreven zijn in Zuid-Amerika speelden zich altijd af in huishoudens.

[0:17:42] Nu hebben we dus een uitbraak gezien op een cruise schip, wat eigenlijk eenzelfde omgeving is, een besloten omgeving, waar mensen langdurig nauw met elkaar in contact zijn.

[0:17:53] En dat zijn de omstandigheden waarin dit virus dan wel van mens op mens overdraagbaar is.

[0:17:59] Maar nogmaals, niet makkelijk.

[0:18:03] Dan de ziekte.

[0:18:05] De incubatietijd van deze ziekte door Andesvirus is 1 tot 6 weken.

[0:18:09] En die zes weken is ook de duur van de quarantaine om deze reden, omdat dat de duur van de incubatietijd is.

[0:18:16] Gemiddeld is die twee tot vier weken.

[0:18:19] De ziekte begint met aspecifieke klachtenkoord, spierpijn, vermoeidheid, zoals heel veel virale infecties beginnen.

[0:18:26] En in ernstige gevallen neemt dat snel progressief toe, met toenemende kortademigheid, een hoge hartslag, longuidem, zogenaamd ARDS of een witte long.

[0:18:38] Acute Respiratory Distress Syndrome.

[0:18:41] En shock, een zogenaamde cardiogenes shock.

[0:18:44] Het hart doet niet meer wat het moet om dat bloed rond te pompen.

[0:18:50] De sterfte van deze ziektes is hoog, 30 tot 50 procent.

[0:18:53] En je toont dit virus aan met PCR, in bloed, urine of in de luchtwegen.

[0:19:01] En indirect kun je het virus aantonen door te kijken naar specifieke

[0:19:06] ...antilichamen in het bloed.

[0:19:11] Nou, dan hebben we de Andesvirus... ...probleem gehad op dat cruiseschip, Hondius.

[0:19:17] Even heel kort wat de maatregelen geweest zijn... ...en jullie komen daar waarschijnlijk ook nog wel op terug.

[0:19:23] Het begon natuurlijk met maatregelen op het schip... ...op het moment dat het bekend was dat het een Andesvirus was... ...vastgesteld in Zuid-Afrika bij één patiënt... ...zijn er meteen adviezen...

[0:19:35] gedaan voor infectiepreventie, om infectie op dat schip verder te voorkomen.

[0:19:42] Dat schip kwam terecht in Kaapverdië.

[0:19:45] We weten dat dit een ernstige ziekte is, dus het was heel belangrijk om de zieke patiënten te evacueren.

[0:19:52] Dat is ook toen gebeurd vanuit Kaapverdië met gecontroleerd vervoer en opvang in Nederlandse gespecialiseerde ziekenhuizen.

[0:20:00] Maar het was ook zaak dat er zo snel mogelijk

[0:20:02] medische ondersteuning aan boord kwam, want dat schip moest nog een stukje verder.

[0:20:07] En medische hulpmiddelen, dat is ook allemaal gebeurd toen dat schip in Cape Verde lag.

[0:20:12] Er zijn twee artsen aan boord gekomen en een hoop supplies.

[0:20:16] Er zijn ook epidemiologen aan boord gekomen om een goede analyse te kunnen maken van wat zijn de risico's geweest voor al de opvarenden en zijn daar verschillen in risico's geweest op expositie.

[0:20:31] Dan, het is een ernstige ziekte, dus het was ook erg van belang dat zoveel mogelijk mensen zo snel mogelijk van boord gaan om in de buurt van goede zorg te zijn.

[0:20:40] Nou, dat is op de Canarische eilanden gebeurd en dat schip is doorgevaren met de minimale bemanning die nodig was om dat schip in Rotterdam te krijgen.

[0:20:53] Nou, in de tussentijd is er contactonderzoek gedaan, wat ook niet heel makkelijk is bij vluchten.

[0:21:01] Er zijn vluchten geweest van Sint-Helene naar Zuid-Afrika, van Zuid-Afrika naar Nederland... ...waar mogelijke expositie is geweest, omdat daar iemand aan boord zat die later ziek bleek.

[0:21:15] Nou, dat is allemaal gebeurd.

[0:21:18] Iedereen die een hoog risicocontact had gehad, alle opvarende zijn bij aankomst... ...het zij in hun eigen land in quarantaine geplaatst, het zij in Nederland...

[0:21:29] Die quarantaine in Nederland is tot en met 17 juni.

[0:21:34] De laatste mogelijke expositie hebben we vastgesteld op 6 mei.

[0:21:38] Nou, zes weken vanaf 6 mei, 17 juni.

[0:21:40] Dus volgende week kunnen we iedereen vrij laten.

[0:21:46] En tot nu toe zijn er ook de laatste twee weken geen nieuwe gevallen gediagnosticeerd.

[0:21:55] Wat doet de GGD dan?

[0:21:56] Nou, dat komen jullie...

[0:21:58] Laat ik het maar overslaan, want daar komen jullie helemaal op terug.

[0:22:03] Laag risicocontacten worden niet in quarantaine gemonitord.

[0:22:07] Die monitoring is natuurlijk belangrijk, omdat die mensen zo ziek kunnen worden.

[0:22:11] Dus we willen ze goed in de gaten houden.

[0:22:13] En op het moment dat iemand geïnfecteerd blijkt te zijn in die quarantainetijd... dat we ook meteen de goede zorg kunnen bieden die nodig is om erger te voorkomen.

[0:22:24] In dit hele geheel is nationale samenwerking heel belangrijk geweest...

[0:22:28] En ik wil ook even de GGD's benoemen die onder stoom en kokend water enorm veel werk hebben verzet om die vliegtuigen op te vangen en al de mensen in die vliegtuigen.

[0:22:38] Maar ook in korte tijd heel veel extra quarantaine hotels mogelijkheden hebben werkstellig.

[0:22:46] En internationale samenwerking is zeker in zo'n uitbraak natuurlijk essentieel.

[0:22:51] Dan even op een rijtje.

[0:22:53] Waar hebben we het over?

[0:22:54] Het uiteindelijk aantal gevallen tot dusver is 13, waarvan 11 ook bevestigd zijn in het laboratorium.

[0:23:01] Van 7 nationaliteiten, 3 mensen zijn overleden.

[0:23:05] In Nederland, 4 van de 13 gevallen waren Nederlanders.

[0:23:09] 2 van de 3 overleden mensen waren Nederlanders.

[0:23:14] Momenteel zijn nog in actieve monitoring in quarantaine 77 mensen van ook diverse nationaliteiten.

[0:23:23] Dan gaan we snel over naar Ebola.

[0:23:26] Ebola, wat zijn Ebola-virussen?

[0:23:28] Die behoren tot het genus orto-Ebola-virus.

[0:23:32] Daarvan zijn zes soorten.

[0:23:34] Is er nog?

[0:23:35] Nee, dat maakt niet uit.

[0:23:36] U ging naar het volgende onderwerp, Ebola-virus.

[0:23:39] Volgens mij was er nog een vraag op het vorige punt.

[0:23:41] Volgens mij zijn collega's ook al vragen aan het sparen, dus ik weet niet zo goed wat handig is.

[0:23:45] Goed dat u even aangeeft.

[0:23:47] Volgens mij kunnen we dan nu een vragenrondje doen.

[0:23:49] Is dat goed?

[0:23:50] Ja.

[0:23:53] Ja, want de presentatie bevat meerdere onderdelen.

[0:23:55] Het lijkt me goed om nu dan even te kijken, voordat we dus doorgaan op ebola, om te kijken welke vragen er zijn.

[0:24:06] Naar de heer Verfuurt zelf.

[0:24:08] Ja, ik had eigenlijk één vrij korte vraag.

[0:24:11] Het gaat over de quarantaineperiode.

[0:24:14] Die is...

[0:24:15] We kennen die allemaal nog van COVID, zou ik willen zeggen.

[0:24:18] Deze is wat langer in dat aspect, aanzienlijk langer.

[0:24:23] Maar ik zie ook dat er een vrij uitgebreide controle op is, medische controle, temperatuurmeting, ook diagnostiek die uitgevoerd wordt.

[0:24:31] Mijn eerste vraag zou zijn, het diagnostiek dat gaat dan over het afnemen van bloed, neem ik ergens iemand al knikken.

[0:24:40] Is het nou nodig dat je mensen dan ook echt zes weken zo lang volgt?

[0:24:45] Want ik kan me voorstellen dat mensen in isolatie gaan... en dan na vier weken nog altijd geen symptomen vertonen... en dan alsnog iedere dag geprikt worden en iedere keer negatief zijn of zo.

[0:24:56] Kunt u daar wat over vertellen?

[0:24:57] Want ik probeer daar een beeld bij te vormen en dat...

[0:25:00] Ze worden niet iedere dag geprikt.

[0:25:02] Ze worden één keer per week geprikt.

[0:25:05] De duur van zes weken is gericht op die incubatietijd van zes weken.

[0:25:10] Dat betekent dat in die zes weken op elk moment iemand nog positief kan worden, geïnfecteerd kan worden.

[0:25:16] Dat het virus aan het broeien is geweest en op een gegeven moment de persoon ook ziek kan maken.

[0:25:26] Dat is ook de reden dat we wekelijks een test doen.

[0:25:30] ...enerzijds om vroeg een diagnose te kunnen stellen... ...zodat ook vroegtijdig, het is een hele ernstige ziekte... ...bij een positieve diagnose iemand opgenomen kan worden... ...en heel vroeg de zorg krijgt die ook nodig is.

[0:25:46] Het is ook zo dat wij niet heel erg precies weten... ...hoe lang voor symptomen iemand al positief kan zijn.

[0:25:54] Dus in die incubatie is het ook goed te weten...

[0:25:59] zijn mensen ook positief in aanwezigheid van symptomen.

[0:26:02] En dat is ook weer van belang voor een inschatting van overdrachtrisico's.

[0:26:14] Anderen nog?

[0:26:15] En anders gaan we naar het... Ja, mevrouw Wendel.

[0:26:18] Ja, ik heb even een vraag of ik het goed begrijp, hoor.

[0:26:20] Over die, ik moet even goed zeggen, de langstaardwergeruisd rat.

[0:26:25] Ja.

[0:26:26] Begrijp ik het dan goed, mijn vraag gaat even over hoe die besmetting op een mens dan gaat, vanaf zo'n rat, zeg ik maar even kortheidshalve.

[0:26:37] Begrijp ik het dan goed dat een mens dan in aanraking komt met bijvoorbeeld speeksel van knaagdieren en zo vindt zo'n besmetting dan plaats?

[0:26:46] Dat virus zit in de urine, in speeksel van knaagdieren, maar het is niet zo dat er direct contact met dat speeksel is.

[0:26:55] Dat virus in dat speeksel droogt, dat virus zit er nog in.

[0:27:00] Dat worden stofdeeltjes, die kunnen omhoog dwarrelen.

[0:27:03] En dat is een manier waarop mensen dan geïnfecteerd kunnen worden.

[0:27:08] Dus het is niet zo dat je een...

[0:27:12] Ik kan die rat niet meer uitspreken, maar dat je die moet zoenen of zo.

[0:27:16] Ja, mevrouw Van Brink.

[0:27:22] Ik vroeg me af, we hebben best wel veel energie gestopt om dat schip schoon te krijgen, want dat moest later nog een keertje door de GGD.

[0:27:35] Maar ik vroeg me af, ik heb nooit iets gehoord over wat hebben we nou gedaan met dat vliegtuig waar al die mensen in kwamen.

[0:27:42] Waren daar ook nog hele bijzondere dingen mee?

[0:27:50] U bedoelt dat vliegtuig van Kaapstad naar Amsterdam?

[0:27:57] Dat weet ik niet precies.

[0:28:01] Ik ga er wel vanuit dat ze daar de juiste schoonmaakmaatregelen hebben genomen.

[0:28:13] Anderen nog?

[0:28:15] Ja, zeker mevrouw Meijer.

[0:28:16] Meer een algemene vraag, maar als we nou terugkijken op de aanpak en de reactie, trekt u hier nog lessen uit voor als dit in de toekomst weer gebeurt?

[0:28:28] Want dat hadden we anders moeten of kunnen doen?

[0:28:34] We gaan er zeker lessen uit trekken.

[0:28:36] Natuurlijk, alles wat gedaan wordt, dat gaan we uitgebreid evalueren.

[0:28:40] Ongetwijfeld zijn er zaken die beter konden of...

[0:28:44] anders konden, maar dat kost even tijd om dat goed te evalueren.

[0:28:49] Ik denk ook dat het goed is als we misschien eerst nu even, dat is een voorstel, omdat we het nu over Hanta hebben, eerst de GGD even aan het woord laten voordat we over Ebola gaan praten.

[0:29:01] Een voorstel aan de voorzitter, want anders gaan we echt wel van onderwerp naar onderwerp.

[0:29:09] Lijkt me goed.

[0:29:10] Dan gaan we gewoon even door met de presentatie.

[0:29:13] Ja?

[0:29:13] Gaat u door?

[0:29:31] Uitvoering vanuit de GGD, wat ik dus samen doe met mijn collega uit Kennemerland, dus Caschadel.

[0:29:38] Hier ziet u een tijdlijn van het Hanta-virus.

[0:29:42] Niet alle onderdelen en ondersituaties die zich hebben voorgedaan staan hier op, maar vooral de onderdelen die van belang zijn geweest voor de regionale bestrijdingsopdracht die de GGD'en hebben gekregen.

[0:29:53] En u ziet dat hij bij ons begint op 1 mei.

[0:29:56] Dat is eigenlijk het moment waarop het RIVM voor het eerst werd gealarmeerd dat er sprake was van een schip met nog onduidelijke gezondheidsproblemen.

[0:30:06] Maar wel duidelijk dat er twee overlijdens aan boord waren geweest of naar aanleiding van mensen die aan boord waren geweest.

[0:30:12] Vervolgens is vrij snel daarna helder geworden, op basis van diagnostiek van een van de overleden personen, dat het om een hantavirus ging.

[0:30:21] En toen is eigenlijk de bal heel snel gaan rollen, zijn de mensen op de boot direct in quarantaine geplaatst.

[0:30:27] Dus ze hebben afstand moeten houden, mondneusmaskers moeten dragen.

[0:30:30] En vervolgens zijn ook de eerste mensen, zoals net ook al genoemd werd, er waren twee ernstig zieke passagiers aan boord en in Kaapverdier kregen zij de gelegenheid om via een vlucht terug naar Nederland te komen.

[0:30:43] En ook een Duitse passagier die kwam daarin mee en die is nog doorgeplaatst naar Duitsland, naar een ziekenhuis.

[0:30:50] En tegelijkertijd werd toen ook pas duidelijk de vlucht die vanuit Johannesburg op 25 april naar Schiphol vloog, dat daar kortstondig iemand aan boord was geweest wat aanleiding was om ook mensen die in dat vliegtuig in de nabijheid hebben gezeten op te sporen.

[0:31:07] Dat heeft het Kennemerland toen opgepakt als GGD, zoals dat gebruikelijk is in zo'n situatie.

[0:31:14] Uiteindelijk werd vrijdag toen, op basis van het advies zoals gezegd, het virus meldingsplichtig gemaakt in die A2-categorie.

[0:31:20] En zaterdag kwam er echt een formele opdracht.

[0:31:23] Vanuit die verantwoordelijkheidsverdeling die geschetst is door de heer Koeman, kwam die naar de voorzitters van de drie veiligheidsregio's die betrokken waren.

[0:31:31] Brabant Zuidoost, vanwege het feit dat de vluchten vanuit Tenerife met de opvarenden die van boord konden...

[0:31:37] En niet naar huis konden direct.

[0:31:40] Die zouden landen op het militaire deel, de militaire basis van Eindhoven Airport.

[0:31:45] Dus vandaar dat Brabant Zuidoost ook betrokken raakte.

[0:31:48] En vervolgens zijn er drie vluchten geweest op de zondag en twee vluchten in de nacht van maandag op dinsdag.

[0:31:55] En daarna is de boot inderdaad met een beperkte bemanning doorgevaren.

[0:31:59] Met ook twee medisch professionals aan boord.

[0:32:01] En zijn ze uiteindelijk 18 mei aangekomen in de Rotterdamse haven.

[0:32:05] Zijn daar weer de bemanningsleden ook weer opgevangen.

[0:32:08] En vervolgens is het schip geschoongemaakt, gereinigd, gedesinfecteerd.

[0:32:12] En u ziet dat de tijdlijn inderdaad nog doorloopt op dit moment.

[0:32:15] Want er zitten nog steeds mensen in quarantaine.

[0:32:18] En de laatste datum is 19 juni.

[0:32:20] Dat geldt voor een aantal medewerkers vanuit het Radboudumc, waar in de behandeling van de patiënt met materialen niet de juiste protocollen waren gevolgd en dus een kleine kans was op een besmetting.

[0:32:33] Ook die zijn het voor zich in krantenen gegaan.

[0:32:36] Feitelijk is de GGD al eerder betrokken dan dat die opdracht plaatsvindt, want de GGD'en hebben de reguliere taak voor infectieziektenbestrijding.

[0:32:44] Dan volg je gewoon in het land hoe het is met de situatie van infectieziekten en ook wereldwijd, wat komt er mogelijk op ons af.

[0:32:52] Daarbij maken wij dankbaar gebruik van de wekelijkse signaleringsfunctie die het RIVM heeft.

[0:32:57] Elke week is er een rapportage met bijzonderheden en die komt dan onze kant op richting de medische professionals.

[0:33:03] Ook hebben we een bestaand netwerk sinds een aantal jaren onder coördinatie van het RIVM van Points of Entry.

[0:33:11] Dat zijn die luchthavens en zeehavens die ook al genoemd werden vanuit de internationale gezondheidsregels.

[0:33:17] Die hebben ook een aantal verantwoordelijkheden, een aantal taken waarop ze zich moeten voorbereiden.

[0:33:22] Want je moet gewoon voorbereid zijn op gezondheidsrisico's aan boord van een schip of een vliegtuig.

[0:33:28] De opschaling, de eerste activiteit van de GGD was dus die medische evacuatie.

[0:33:33] Het opvangen van die zieke patiënten aan boord met een ambulance... vervoerd naar het LUMC, het Radboud en eentje dus naar Duitsland.

[0:33:42] En toen bleek ook, toen dat hantavirus was vastgesteld... bleek dat een van de helaas overleden personen... kortstondig aan boord was geweest van een KLM-vlucht... die op het punt stond om te vertrekken naar Johannesburg...

[0:33:54] De persoon was te ziek, is weer van boord gehaald, maar er heeft wel een tijd natuurlijk mensen in die omgeving gezeten, ook contact met personeel.

[0:34:01] En zoals het dan gebruikelijk is, wordt er echt een bronnencontactonderzoek, zoals we dat noemen, of een vliegtuigcontactonderzoek noemen ze dat in Kennemerland, uitgevoerd.

[0:34:09] En is gekeken wie zijn nou mogelijk blootgesteld aan het virus via deze vrouw.

[0:34:16] En uiteindelijk zijn daarom zeven mensen...

[0:34:18] die op die vlucht zaten in thuisquarantaine geplaatst in verschillende regio's in Nederland.

[0:34:23] Er zijn meer regio's van de GGD bij betrokken dan alleen de drie die uiteindelijk de opdracht kregen.

[0:34:28] Dit is een foto van de medische evacuatie, dus de overtocht van Kaapverdië, waar de boot toen nog lag, naar Nederland, naar Schiphol.

[0:34:38] Na de meldingsplicht op vrijdag 8 mei, waarmee er dus ook meer maatregelen mogelijk werden gemaakt... is op zaterdag formeel de schriftelijke opdracht gegeven.

[0:34:49] In de opdrachtbrief stonden nog niet precies de data en de aantallen zoals u die hier ziet.

[0:34:53] Die hebben we achteraf natuurlijk aangevuld, want op dat moment was nog niet helemaal duidelijk... welke vluchten er precies gingen plaatsvinden, hoeveel patiënten er aan boord zouden zijn...

[0:35:02] Maar dit was uiteindelijk het resultaat.

[0:35:04] We hebben er 54 opgevangen in drie vluchten met 13 nationaliteiten.

[0:35:09] En 18 mei ook nog 25 bemanningsleden en twee medische professionals.

[0:35:14] Dus wat later.

[0:35:15] En voor deze activiteiten, dit is echt veel werk wat hiervoor moet plaatsvinden.

[0:35:20] Daar ziet u hier een opsomming van, een beetje samengevat om het behapbaar te houden.

[0:35:25] En dat betekende dat al die drie GGD-regio's die betrokken zijn geweest... ook opgeschaald zijn, zoals we dat noemen.

[0:35:32] Dus echt extra personeel hebben ingezet en de crisisoverleggen zijn opgestart.

[0:35:37] In de zalmkleurige blokken, zal ik maar zeggen... ziet u eigenlijk de activiteiten die we hebben uitgevoerd... rondom het opvangen en de quarantaine van de opvarenden aan boord.

[0:35:48] Dus echt de eerste screening bij aankomst.

[0:35:51] Hoe het met ze was, alle mensen toen ze aan boord gingen van de vluchten...

[0:35:55] En ook op het schip, toen ze aankwamen in de haven, waren vrij van klachten.

[0:35:59] En dat is de hele tijd gemonitord, ook tijdens die reis nog.

[0:36:03] Maar we hebben dat direct na aankomst ook weer geverifieerd.

[0:36:06] Ze hebben toen bloedmonster afgestaan voor die laboratoriumonderzoeken.

[0:36:10] We hebben uitgelegd wat ze te wachten stond qua quarantaine.

[0:36:14] We hebben ze uitgelegd hoe de monitoring zou plaatsvinden.

[0:36:16] Dat was dat twee keer per dag temperaturen.

[0:36:19] Elke dag moeten ze een vragenlijst invullen over de klachten die ze hebben.

[0:36:23] En ook één keer in de week dus een herhaling van de test.

[0:36:27] Elke keer aan het begin van de week vindt dat dan plaats.

[0:36:29] En omdat we inderdaad ons realiseren, kwam net ook al aan bod, dat zes weken in quarantaine echt lang is.

[0:36:35] Ik denk omdat we het allemaal hebben meegemaakt in de COVID-periode, vonden we tien dagen en later vijf dagen zelfs ook nog best wel lang, is er ook nadrukkelijk veel aandacht geweest voor psychosociaal welzijn van mensen.

[0:36:46] En dat wordt ook steeds goed opgevolgd, is ook onderdeel van die dagelijkse vragenlijst.

[0:36:50] Nou, we hebben uiteraard ook ervoor gezorgd, want je bent bezig met de gezondheid en het voorkomen van verspreiding vanuit die personen, vanuit die opvarende.

[0:36:59] Maar er zijn veel professionals omheen betrokken op het vliegtuig, bij het transport, in zo'n havenbedrijf.

[0:37:06] Dus daar hebben die ook allemaal goed geïnstrueerd hoe zij om moeten gaan.

[0:37:09] Ze hebben allemaal persoonlijke beschermingsmiddelen gekregen die passend waren bij dit virus.

[0:37:14] En vervolgens hebben ze die ook dus toegepast.

[0:37:18] En ook het regelen van het vervoer van en naar zo'n vliegveld.

[0:37:21] Soms ook een paar dagen later weer mensen terug, alsnog terug naar hun thuisland kunnen verplaatsen.

[0:37:27] En daar hun quarantaine kunnen laten afmaken.

[0:37:29] Wat natuurlijk toch de voorkeur had voor veel van de opvarenden.

[0:37:33] Ook die transportbewegingen zijn gecoördineerd vanuit de GGD'en.

[0:37:37] Dat zijn eigenlijk de belangrijkste taken die we uitvoeren rondom die opvarende.

[0:37:42] De twee blauwe blokken gaan over de activiteiten die rondom het schip hebben plaatsgevonden.

[0:37:48] Dat zijn twee kleine blokken, maar heel veel werk kan ik u vertellen.

[0:37:53] Met name ook de hele voorbereiding en het maken van een goed plan van aanpak, een heel goed sluitend hygiëne- en desinfectieplan.

[0:38:01] Dat heeft echt al voeten in de aarde gehad.

[0:38:03] We hebben veel in samengewerkt met RIVM op de achtergrond.

[0:38:06] Ook de Wereldgezondheidsorganisatie nog meegekeken.

[0:38:09] En uiteindelijk hebben we een plan gemaakt.

[0:38:11] De rederij heeft daar een speciaal bedrijf voor ingehuurd.

[0:38:14] En die hebben dat uitgevoerd.

[0:38:16] Inderdaad werd net al gezegd, dat ging niet in één keer helemaal goed.

[0:38:19] Bij de schouw vonden we toch nog...

[0:38:22] reden om te zorgen dat dat nog een keer over moest, om echt er zeker van te zijn, je wil in dit schip gewoon dat dat brandschoon de haven weer verlaat.

[0:38:30] En dat is gelukkig uiteindelijk ook gelukt.

[0:38:33] Omdat het een virus is waar eigenlijk maar heel weinig literatuur over bekend was, waren er ook heel veel vragen en was natuurlijk ook wel aanleiding om te kijken, kunnen we deze situatie ook nog benutten om onze kennis wat te vergroten op dit virus.

[0:38:46] En dat is de reden dat we ook hebben gefaciliteerd dat het Erasmus MC en het RIVM samen ook nog onderzoek hebben kunnen doen naar de aanwezigheid van het virus op verschillende contactoppervlakken.

[0:38:57] Je moet u denken aan toiletknoppen, deurknoppen, liftknoppen, maar ook gootstenen, ook de filters die in een boot zitten.

[0:39:04] Allerlei monsters zijn er afgenomen, tientallen monsters, om te kijken in welke mate dat virus gevonden kon worden op dat schip.

[0:39:11] Ook belangrijk voor natuurlijk het hele desinfectieverhaal.

[0:39:15] En dan in de groene blokken ook een belangrijke taak altijd bij infectiebestrijding.

[0:39:19] Want je bent niet alleen maar bezig met infecties bestrijden, maar ook heel veel informatie verstrekken.

[0:39:24] Alle groene blokken hebben te maken met informatievoorziening.

[0:39:27] Het gaat met name om informatie, natuurlijk naast richting de opvarende zelf, ook richting media, richting het algemene publiek.

[0:39:36] Ook veel afstemming, veel uitwisseling van informatie natuurlijk tussen het RIVM met de verschillende ministeries.

[0:39:41] Naast VWS was natuurlijk ook buitenlandse zaken betrokken.

[0:39:44] We hebben veel moeten schakelen met de hulpdiensten die mogelijk een rol zouden krijgen als er een calamiteit is op zo'n plek, op een quarantainelocatie.

[0:39:52] Moet de brandweer weten wat hij moet doen, moet de ambulance in de meldkamer weten wat ze moeten doen.

[0:39:56] Dus ook op dat soort punten wordt er dan informatie verstrekt.

[0:40:00] En natuurlijk naar de verantwoordelijke bestuurders, de voorzitter veiligheidsregio die ook besluiten moesten nemen in dit verhaal.

[0:40:08] Nou, de situatie nu...

[0:40:10] Ik zag een vraag van de heer Vervuurt bij de vorige sheet.

[0:40:13] Ga ik even terug.

[0:40:14] Ja, het gaat niet specifiek om de sheet per se, hoor.

[0:40:16] Maar ik probeer een beetje een vinger te krijgen achter...

[0:40:20] Toen dit gebeurde, een paar weken geleden zou ik maar zo zeggen, toen het hot was...

[0:40:23] Hebben veel mensen mij ook gecontacteerd en die zeiden, oh jee Mark, nu zit jij daar en daar gaan we weer.

[0:40:30] En toen heb ik ook tegen mensen gezegd, volgens mij is het allemaal wel wat genuanceerder dan dat.

[0:40:35] Maar als je kijkt op basis van wat we uit de literatuur al wisten, wat de heer De Jong denk ik ook al fijn heeft toegelicht.

[0:40:41] Als we kijken naar hoe de transmissiemethode ging, als we kijken naar hoe infectieus het vervolgens ook was, als we daar een R-getal of iets dergelijks aan willen hangen, dan wijst alles er toch eigenlijk op dat het veel beperkter infectieus is dan bijvoorbeeld dat we wisten in tijden van COVID-19.

[0:41:01] Waarbij we op een gegeven moment ook discussies hebben gehad over moet je met desinfectiedoekjes liftknoppen gaan afdoen of niet.

[0:41:07] Want we weten niet of het van mens op contactoppervlak weer naar mens overspringt en dat soort zaken.

[0:41:14] Met alles wat we volgens mij in de theorie wisten, zou je kunnen zeggen van dat is hier misschien niet van toepassing.

[0:41:19] En toch wordt het hele schip helemaal doorgelicht, wordt dat allemaal gedaan.

[0:41:25] Is dat echt gewoon allemaal vanuit de gedachte van we weten niet zo heel veel van better, safe than sorry?

[0:41:33] Nou, wat eerder gezegd werd, we weten best iets over het virus, maar niet alles.

[0:41:41] En in ieder geval één ding wat we weten is dat het virus een enorm ernstige ziekte kan geven.

[0:41:47] En bij zo'n ernstige ziekte denk ik dat, ja, het klinkt misschien een beetje gek, maar de opportunity moet grijpen om zoveel mogelijk te leren, wat mogelijk in toekomstige vergelijkbare uitbraken op cruise geven.

[0:42:00] We kunnen niet uitsluiten dat dit nog een keer gebeurt.

[0:42:03] dat er dan misschien rustiger kunnen zijn, want we hebben het uitgezocht en er was eigenlijk niet zoveel aan de hand, of additionele maatregelen kunnen nemen om het risico nog kleiner te maken in een toekomstig vergelijkbare situatie.

[0:42:19] Dus dat.

[0:42:21] Heer Bussoff?

[0:42:22] Ja, ook een korte vraag hierop.

[0:42:24] Namelijk, zijn er ook uitkomsten eigenlijk die de moeite waard zijn om al te kunnen delen met ons hierover?

[0:42:31] Over bijvoorbeeld die studies die gedaan zijn door het

[0:42:34] Waar u het net over had.

[0:42:36] Daar ben ik eigenlijk wel benieuwd naar.

[0:42:37] Die resultaten zijn nog niet volledig beschikbaar.

[0:42:40] Dus daar kan ik eigenlijk helemaal geen resultaten van delen.

[0:42:43] Volgens mij jullie ook niet.

[0:42:44] Jullie zijn mede betrokkenen in het onderzoek.

[0:42:45] Maar nee, de resultaten zijn nog niet bekend.

[0:42:47] Maar uiteraard worden die gewoon gepubliceerd openbaar.

[0:42:50] Zodra dat uitgezocht is.

[0:42:51] U weet ook niet wanneer ongeveer.

[0:42:53] Kijk even naar het RIVM.

[0:42:56] Ik ben niet heel actief betrokken bij het onderzoek, maar men is bezig met de analyses en dat kost even tijd.

[0:43:02] Het zijn belangrijke analyses, dat zal zo snel mogelijk ook openbaar gemaakt worden, ook voor de wetenschappelijke wereld.

[0:43:11] Even kijken, voordat u verder gaat, mevrouw Meijer.

[0:43:17] Nee, een korte vraag over de vlucht van de mevrouw van de overleden meneer, zeg maar.

[0:43:23] Ik heb me altijd afgevraagd van waarom is er dan voor gekozen als ze al ziek was, zeg maar, om toch die vlucht te maken.

[0:43:29] Ja, waarschijnlijk voor behandeling, maar als ze dan achteraf dan niet daar moeten blijven en daar behandeld worden, of is het, ik heb geen idee meer.

[0:43:38] Dat weet ik nog niet, weet jij dat?

[0:43:42] Dan hebben we het over die mevrouw die in Zuid-Afrika op het vliegtuig... Ja, die heeft uiteindelijk de vlucht niet gemaakt.

[0:43:50] Die is aan boord gegaan en gecollabeerd.

[0:43:54] Vlauwgevallen en weer van boord gehaald.

[0:43:59] Mijn vraag is nog meer op de overweging om daarheen te gaan, zeg maar.

[0:44:06] Los van dat ik dat wel begrijp, maar wisten we toen nog niet...

[0:44:10] Wat het was, zeg maar.

[0:44:11] Op dat moment werd er nog niet gedacht aan infectieus iets.

[0:44:16] Er was een scheepsart aan boord.

[0:44:18] Die heeft het mogelijk gemaakt dat deze mevrouw met het lichaam van haar echtgenoot naar Zuid-Afrika zou gaan.

[0:44:28] Hoe de precieze omstandigheden waren, daar waren wij niet bij betrokken.

[0:44:39] Ja.

[0:44:42] Nou, dan de situatie zoals die op dit moment is.

[0:44:45] Op dit moment zitten er in Rotterdam-Rijnmond nog 22 en in Kennemerland nog 27 niet-Nederlandse opvarenden in een quarantainevoorziening.

[0:44:55] En is het schip inmiddels volledig gereinigd, gedesinfecteerd.

[0:44:59] 30 mei ook weer door de voorzittersveiligheidsregio vrijgegeven voor de vaart.

[0:45:03] Afgelopen zaterdag ook echt weer vertrokken na wat onderhoud in de haven richting Spitsbergen.

[0:45:08] We zijn nu in afwachting van de quarantaineperiode.

[0:45:11] De mensen die op die vlucht zaten van die mevrouw, die zijn al uit quarantaine, want dat was natuurlijk al eerder, was al 25 april gestart.

[0:45:18] De medewerkers van de Radboud Universiteit, daar is een deel van, waar hopelijk als de uitslagen allemaal negatief zijn van deze week, een deel al uit quarantaine kan en de anderen blijven tot volgende week vrijdag in quarantaine.

[0:45:30] En 18 juni gaan alle andere opvarenden natuurlijk ook weer onder voorbehoud van de laatste negatieve testuitslag die begin volgende week wordt afgenomen.

[0:45:40] Gaan zij ook weer uit quarantaine.

[0:45:41] Dan hebben we natuurlijk nog netjes af te stemmen met de rederij dat de bemanning weer wordt overgedragen einde quarantaineperiode.

[0:45:47] Dan vervalt de verantwoordelijkheid van de GGD over deze mensen.

[0:45:51] We gaan de quarantainelocatie natuurlijk netjes ontmantelen.

[0:45:53] Zorgen dat alle materialen ook goed gereinigd en gedesinfecteerd en afval worden.

[0:45:57] daar naartoe gaat, waar dat naartoe maar gaat volgens de regels en richtlijnen.

[0:46:02] En we gaan natuurlijk ook evalueren.

[0:46:03] En dat doen we zowel in elke individuele regio, omdat elke regio ook zo zijn eigen opgave had, maar ook nadrukkelijk bovenregionaal en landelijk.

[0:46:11] En dan geef ik het woord graag aan Siska.

[0:46:17] Ja, een aantal bevindingen die wij nu ook kunnen maken en trekken.

[0:46:25] En dat is wij, is dan inderdaad even vooral vanuit de GGD bekeken.

[0:46:32] Waarbij we inderdaad natuurlijk, zoals al aangegeven in de samenwerking, heel erg hebben gehad met RIVM, maar ook met het Rijk.

[0:46:41] Ik denk dat we kunnen constateren dat het een ontzettend grote operatie is met veel werkzaamheden vanuit de GGD'en.

[0:46:49] Dat geldt niet alleen voor de quarantainelocaties, maar er zijn dus ook een aantal mensen in thuiscarantaine.

[0:46:59] Dus wij switchen ons even toe op de quarantainelocaties, waar zoals al aangegeven werd een heleboel...

[0:47:08] verschillende werkzaamheden zijn geweest.

[0:47:11] En wat we daarbij zien, is dat het meer is dan medische zorg.

[0:47:17] En dat is misschien een belangrijke constatering, en die kennen we natuurlijk ook vanuit de COVID-periode.

[0:47:23] Maar het gaat niet alleen het echte medische zorg aan, maar we hebben natuurlijk ook die locaties te regelen.

[0:47:32] De schoonmaak werd al genoemd.

[0:47:35] Nou, je moet ook gewoon catering et cetera regelen.

[0:47:39] En dat is toch een heel palet waarin je vraagt aan de medewerkers...

[0:47:44] ...van infectieziektebestrijding, maar bijvoorbeeld ook van andere onderdelen van onze organisaties... ...om dat te bewerkstelligen.

[0:47:53] Nou, daarin kunnen we zien dat de samenwerking ontzettend goed is verlopen.

[0:47:59] Dan gaan we natuurlijk allemaal nog verder evalueren wat beter kan.

[0:48:03] Maar je ziet dat die samenwerking vlot is gelopen.

[0:48:07] En dat heeft natuurlijk ook te maken met de investeringen die we sinds COVID hebben gedaan.

[0:48:12] De media-aandacht is soms erg groot geweest.

[0:48:18] Mijn collega heeft vooral die media-aandacht gehad toen het schip binnenkwam.

[0:48:29] De opvang bij ons heeft wat minder media-aandacht gehad, maar daar heb je op dat moment wel mee gezegd.

[0:48:36] te handelen.

[0:48:37] Zowel bij RIVM als VWSC zijn er natuurlijk ook een heleboel vragen binnengekomen.

[0:48:43] Dat repatriëren, dat heeft vervolgens ook een groot effect op de mensen die natuurlijk die repatriëring ondergaan, maar uiteindelijk ook in die quarantaine zitten.

[0:48:56] Het werd net al eventjes genoemd, zes weken is lang.

[0:49:01] Dat is ook niet iets waar wij van tevoren, dat we denken van oké, dat kan zo voorkomen.

[0:49:07] Wij hebben vanuit onze bevoegdheden, vanuit de point of entry, weten wij dat we quarantaine moeten regelen.

[0:49:19] Maar zes weken, wat er allemaal dan vervolgens bij komt, is wel iets nieuws.

[0:49:25] En daar is net, eigenlijk als we het ook hebben gezien bij de COVID-periode...

[0:49:28] Mentaal welbevinden van de personen die die quarantaine hebben is natuurlijk wel erg belangrijk.

[0:49:36] En daar kijk je dus ook naar van hoe doe je dat nou?

[0:49:40] Hebben ze voldoende beweging?

[0:49:44] Kunnen ze een luchtje scheppen?

[0:49:45] Zulke soort zaken zijn belangrijk.

[0:49:51] We hebben met uw kamer verschillende keren ook aandacht gevraagd voor de versterking van infectieziektebestrijding.

[0:50:01] Wij kunnen nu eigenlijk al concluderen dat als wij die versterking niet hadden gehad in de afgelopen...

[0:50:08] en ook niet blijvend hebben, dan is het echt moeilijk om zoiets als dit te doen.

[0:50:17] Het vraagt heel veel van onze artsen, verpleegkundigen het dagelijkse contact.

[0:50:25] Dus ook de temperaturen en de monitoring die er is, dat vraagt gewoon heel erg veel.

[0:50:33] Psychosociale hulpverlening geven wij als GGD, die zijn natuurlijk ook belangrijk.

[0:50:40] Dan heb je natuurlijk ook weer te maken met wat voor mensen zitten er in quarantaine, wat voor hulp hebben ze daarbij nodig.

[0:50:50] En dat geldt specifiek, die versterking van de infectieziektebestrijding waar we ook weer geïnvesteerd hebben, is op inderdaad de versterking ook ten aanzien van de zeehavens en de luchthavens.

[0:51:02] Wat ik er net al aangaf is dat het echt een infectieziektebestrijding is in de brede zin van het woord.

[0:51:11] De monitoring, communicatie, psychosociale hulpverlening, logistiek.

[0:51:15] Het komt er allemaal bij bekijken en ook de bestuurlijke advisering.

[0:51:19] En daar hebben wij nu weer...

[0:51:20] ontzettend veel hebben we gedaan en kunnen we dus ook weer van leren.

[0:51:28] Ook richting, zeg maar, van hoe gaat het bestuurlijk, hoe gaat het via de verschillende niveaus, op lokaal niveau, waar belangrijk is dat juist ook daar de signalen, etcetera, die daar zijn, vervolgens opgepakt worden.

[0:51:48] En dan gaat mijn volgende sheet over ebola, dus dan denk ik dat ik het hier even bij laat.

[0:51:56] We doen nu een rondje, want we gaan hierna, denk ik ook het laatste onderdeel, mag ik dat zeggen?

[0:52:00] Ja, nee, dan hebben we het onder controle.

[0:52:03] Mevrouw van Brenk.

[0:52:05] Ja, in het kader van leren wat net gezegd werd, voor ons zeg maar...

[0:52:17] Als je zo'n uitbraak hebt, dan denk je, iedereen is alert enzovoort.

[0:52:23] Dus daarom was het best wel schokkend dat vanuit het ziekenhuis mensen niet de juiste procedure gevolgden.

[0:52:33] En dat daar zo mensen voor in quarantaine moeten.

[0:52:35] Kunt u daar misschien iets over zeggen?

[0:52:37] Wat was dat nou?

[0:52:39] En hoe komt zoiets nou?

[0:52:45] Even of het beter is dat het RIVM dat beantwoordt, omdat ik weet dat zij het adviesrol hebben gepakt in het contact met de GGD Gelderland-Zuid.

[0:52:54] Dat is de regio waar Radboud Universiteit staat.

[0:52:57] Ik heb alleen maar heel globaal daar informatie over gekregen.

[0:53:02] Ja, ik kan er natuurlijk niet precies...

[0:53:05] uitleggen hoe dat daar precies gebeurd is.

[0:53:08] Maar er zijn richtlijnen opgesteld.

[0:53:11] Direct na de melding en dat we wisten dat we mensen gingen ontvangen, zijn de bestaande protocollen bekeken en is nagegaan welke van de verschillende type beschermingsmaatregelen van toepassing zijn op dit virus.

[0:53:26] En daar is consensus over bereikt.

[0:53:31] Met de ziekenhuizen die de opvang zouden doen.

[0:53:35] Maar desondanks is er toch in bepaalde stappen onvoldoende beschermingsmaatregelen toegepast.

[0:53:43] Waardoor een risico-inschatting moest gedaan worden.

[0:53:46] En mensen gemonitord moesten worden.

[0:53:53] Dus de richtlijnen waren er.

[0:53:54] De richtlijnen waren er.

[0:53:55] Maar ze zijn niet toegepast.

[0:53:59] Oké.

[0:53:59] Nee, ik wou net zeggen, anders zou ik graag op termijn nog een keertje teruggekoppeld krijgen van waar dat nou in zat.

[0:54:05] Want dat betekent dus dat de richtlijnen gedeeld waren in het ziekenhuis.

[0:54:10] Iedereen wist het en toch gebeurde het niet.

[0:54:14] Ja, ik denk dat er gewoon, en dat gebeurt, deze casus, er gebeuren soms, het zijn menselijke fouten of vergissingen.

[0:54:25] En ik denk dat je het daaronder zou moeten scharen.

[0:54:33] Voordat we naar het laatst ondergaan, nog andere vragen tot nu toe?

[0:54:37] De heer Bussoff.

[0:54:38] Ja, eigenlijk bij het laatst waar het net over ging, namelijk over het versterken van infectieziektebestrijding.

[0:54:44] En er werd gezegd, ja, als die versterking er niet was geweest, dan was het heel moeilijk geweest om wat we nu hebben gedaan, om dat klaar te spelen.

[0:54:50] En eigenlijk ben ik benieuwd, zitten we dan nu een beetje met wat we nu hebben klaargespeeld of wat u heeft klaargespeeld nu, eigenlijk aan de max wat u kan qua omvang van zo'n uitbraak en wat er dan moet gebeuren met de versterking die heeft plaatsgevonden?

[0:55:04] Of zegt u, nou ja, ook als er nog een wat grotere vraag op ons bordje komt, kunnen we dat nu eigenlijk ook wel aan?

[0:55:14] Sorry.

[0:55:17] Ja, ik denk dat het op twee elementen zit.

[0:55:19] Allereerst de voorbereiding die wij hebben gedaan naar aanleiding eigenlijk van wat we hebben geleerd bij COVID.

[0:55:26] Dus we zijn als luchthavens, zeehavens bij elkaar gaan zitten van wat moeten wij nu anders doen?

[0:55:32] Hoe moeten we onze protocollen et cetera aanpassen?

[0:55:36] Dat is heel belangrijk geweest.

[0:55:38] Als er dan vervolgens een uitbraak is... dan hebben wij natuurlijk onze verpleegkundigen, onze artsen... die daar aan zet zijn.

[0:55:49] En de gelden zijn vooral gericht geweest op pandemische paraatheid.

[0:55:54] Maar wij hebben altijd gezegd... het gaat om versterken van de infectieziektebestrijding in het algemeen.

[0:55:59] De basis moet op orde zijn.

[0:56:02] En dat is de afgelopen periode...

[0:56:04] voor een deel al gerealiseerd met de gelden.

[0:56:08] Maar dan zien we nog dat zo'n langdurige quarantaineperiode enorm veel verhaagt.

[0:56:17] En dat staat ook nog op de sheet.

[0:56:19] We hebben bepaalde zaken echt op een lager pitje moeten zetten.

[0:56:24] Dus wat dat betreft kijk je inderdaad van welke meldingen, hoe ga je daarmee om binnen de GGD.

[0:56:34] Daarnaast hebben we bijvoorbeeld ook aan buurregio's bijvoorbeeld gevraagd... nou, we zitten hier nu even moeilijk in het piket of zo... of kunnen jullie hier eventjes ons helpen?

[0:56:45] Dus dan vraag je bijstand aan andere regio's.

[0:56:49] En dat is bij zo'n uitbraak wel nodig...

[0:56:54] Maar het is wel zo dat we aan de ene kant het Hanta-virus hadden, waar wij als GGD Kennemerland mee bezig waren.

[0:57:04] Maar tegelijkertijd, en dat is het volgende onderwerp, kwam ook Ebola langs, waar ook dezelfde personen,

[0:57:12] weer het een en ander moeten doen.

[0:57:15] Ja, dat vraagt veel van ze.

[0:57:17] En net zoals we bij COVID ook weten, op een gegeven moment heb je ook wel hersteltijd nodig als je zo aangestaan hebt.

[0:57:29] U noemde net de basis moet op orde zijn.

[0:57:31] Is die basis nu in voldoende mate op orde volgens u?

[0:57:40] Ik kijk even naar de voorzitter.

[0:57:43] Als u een vraag krijgt, kunt u me gelijk antwoorden.

[0:57:50] Ik denk dat we nog steeds bezig zijn met een heleboel zaken... die uit de COVID-periode komen... waar we ook de financiën voor hebben gekregen.

[0:58:03] En die nu hopelijk ook inderdaad doorgezet worden...

[0:58:08] Dus in die zin, een algemene uitspraak over is de basis op orde... vind ik heel moeilijk om te zeggen.

[0:58:15] Er zijn natuurlijk allerlei nieuwe ontwikkelingen... de hele tijd waar we ons op moeten prepareren.

[0:58:22] Dus je bent altijd bezig, zeg maar... niet alleen met de laatste virus waar je mee geconfronteerd bent... maar ook met de komende virussen.

[0:58:33] En dat vraagt gewoon bijscholing...

[0:58:36] Netwerk op orde houden, et cetera.

[0:58:38] Dus dat is blijvende aandacht die we nodig hebben.

[0:58:47] Ik laat het even zo.

[0:58:48] Ik stel voor om door te gaan met het laatste onderdeel.

[0:58:53] En ook niet onbelangrijk.

[0:58:56] Meneer Dion.

[0:58:56] Ja, dank.

[0:58:58] Inderdaad, ander onderwerp.

[0:59:01] Ebola-virussen.

[0:59:02] Even heel kort, wat zijn Ebola-virussen?

[0:59:04] Er zijn zes soorten Ebola-virussen bekend, waarvan vier ook daadwerkelijk Ebola-ziekten veroorzaken.

[0:59:12] De virale hemorrhagische koorts.

[0:59:15] En die vier staan daar opgeschreven.

[0:59:17] Zaire, Sudan, Thai Forest en Bundibugyo.

[0:59:20] Dat is degene waar we nu mee te maken hebben.

[0:59:24] Het natuurlijk reservoir van al die ebola-virussen is nog niet helemaal vastgesteld, maar er zijn waarschijnlijk vleermuizen en dan met name fruitvleermuizen of vliegende honden.

[0:59:35] En zoonotische transmissie naar de mens van deze ebola-virussen vindt dan plaats via slachten of het eten van of die vleermuizen of besmette andere dieren die door die vleermuizen geïnfecteerd zijn.

[0:59:49] Ebola-uitbraken zijn niet nieuw.

[0:59:52] Dat weet u waarschijnlijk allemaal.

[0:59:54] Het eerste Ebola-virusuitbraak is beschreven in 1976.

[0:59:57] Toen is ook dat virus gekarakteriseerd.

[1:00:00] Dat was een Zaire-virus.

[1:00:02] Sindsdien zijn er intimiterend uitbraken geweest in de landen in dat kaartje.

[1:00:11] De witte landen in dat kaartje.

[1:00:14] Het zijn meestal Zaire- en Sudan-virussen die...

[1:00:20] Uitbraken veroorzaken.

[1:00:21] En de meeste uitbraken sinds 1976 hebben zich ook afgespeeld in de Democratische Republiek Congo.

[1:00:29] U herinnert zich allemaal nog de grote Zaire-virusuitbraak in West-Afrika.

[1:00:33] Die begon in 2013, die lang heeft geduurd.

[1:00:38] En waar we eigenlijk een beetje bang voor zijn nu, is dat een dergelijke uitbraak nu ook aan het starten is, onderweg is in DRC.

[1:00:47] In de Democratische Republiek Congo zijn ook sinds 2017 tot 2022 kleine of grotere uitbraken geweest.

[1:00:54] Met name weer met Zaire of Sudan Ebola virus.

[1:00:59] Dat Bundibugio virus heeft slechts tot nu toe twee uitbraken gegeven die relatief klein waren.

[1:01:05] Eén in 2007 in Bundibugio.

[1:01:07] Dat was de eerste karakterisering van dat virus.

[1:01:11] Vandaar de naam.

[1:01:12] En later nog in 2012.

[1:01:14] Ziekte ebola, de incubatietijd twee dagen tot drie weken, begint wederom met aspecifieke klachten, maar die wordt al snel gevolgd door misselijkheid, braken, diarree en in progressieve ziekten met bloedingen, inwendige bloedingen, met een hoge sterfte.

[1:01:35] Gemiddeld 50 procent afhankelijk van het virus en welke zorg voorhanden is.

[1:01:42] Transmissie tussen mensen, daarvan is belangrijk te weten dat een besmette persoon pas besmettelijk is als er symptomen optreden, dat de overdracht via onbeschermde directe blootstelling aan bijvoorbeeld braaksel, ontlasting, bloed plaatsvindt, dat dat ook nog kan gebeuren na overlijden en dus dat begrafenisrituelen in

[1:02:06] bijvoorbeeld DRC, een groot risico zijn voor verspreiding, omdat die overleden mensen gewoon nog heel knalvol virus zitten.

[1:02:18] Er is geen overdracht via de lucht.

[1:02:20] Het feit dat iemand pas besmettelijk is bij symptomen, er is geen overdracht via de lucht, maakt het in principe vrij recht toerecht aan om zo'n uitbraak te controleren.

[1:02:32] Dat is snelle herkenning.

[1:02:34] isolatie van zieke patiënten, contactonderzoek, het identificeren van contacten, quarantaine.

[1:02:41] Daarmee is zo'n uitbraak te controleren, mits je daar de goede capaciteit en infrastructuur enzovoort voor hebt.

[1:02:50] En dat is het probleem in veel van de ebola-uitbraken en zeker ook deze uitbraak in DRC.

[1:02:59] Dan de

[1:03:02] Diagnostiek.

[1:03:04] Je diagnoseert door het aantonen van het virus met PCR.

[1:03:08] Voor ebola-virussen zijn alleen vaccins beschikbaar en antiviralen tegen dat Saïren-virus.

[1:03:15] En die zijn ontwikkeld tijdens die uitbraak in West-Afrika.

[1:03:20] Momenteel zijn er grote activiteiten om ook voor dit virus een vaccin te ontwikkelen en antiviralen.

[1:03:30] Op basis van de kennis die ontwikkeld is tijdens die West-Afrika-uitbraak.

[1:03:36] Nou, wat maakt de uitbraak... Sorry.

[1:03:39] Is dat vaccin voor die saïren, zeg maar, als je dat hebt...

[1:03:45] En je krijgt dat?

[1:03:46] Of moet je dat van tevoren doen?

[1:03:48] Ik bedoel, als je het hebt, kan het voorkomen worden?

[1:03:50] Kan je genezen?

[1:03:51] Als je het hebt, kan het niet voorkomen worden.

[1:03:53] Het is wel geprobeerd als een zogenaamd therapeutisch vaccin, om te kijken of daar nog enig soelaast te bieden was.

[1:04:00] Daar is beperkt.

[1:04:01] Maar het is met name voorkomen van ebola.

[1:04:05] En daarom speelt het zo'n belangrijke rol in deze uitbruik.

[1:04:12] En toen heb jij er één post-exposentiecontact?

[1:04:14] Ja.

[1:04:15] Om te voorkomen, ja.

[1:04:17] Dan de uitbraak.

[1:04:19] Ja, de uitdagingen in de Democratische Republiek Congo zijn natuurlijk groot.

[1:04:23] Dit virus is relatief laat herkend.

[1:04:26] Beperkte diagnostische capaciteit in die regio.

[1:04:30] De initiële diagnostiek was ook gericht op dat Zaire-virus, want daar waren tests voor beschikbaar.

[1:04:36] Het is een zeer onrustige regio.

[1:04:39] Het speelt zich af in drie provincies aan de oostelijke, de westelijke,

[1:04:43] grensregio van dat hele grote land, de Democratische Republiek Congo.

[1:04:49] We moeten ons ook realiseren dat het in een beperkt gebied in DRC een heel groot risico heeft.

[1:04:56] Er zijn ook gebieden in DRC waar dit virus, het grote deel van het land, daar circuleert het godzijdank nog niet.

[1:05:07] Etnische conflicten in de Turi province, waar de eerste gevallen geïdentificeerd waren.

[1:05:13] Grensconflicten in de twee andere provincies, waar gevallen geïdentificeerd zijn.

[1:05:18] Er is groot wantrouwen tegen de overheid, ook wantrouwen tegen zorgverleners.

[1:05:23] Ook agressie tegen zorgverleners.

[1:05:26] Ik heb het al even gehad over de begrafenisrituelen, die ook in de West-Afrika-uitbraak een belangrijke rol van verspreiding speelden.

[1:05:35] En dat te midden van een zeer fragiel gezondheidszorgsysteem en publieke gezondheidszorgsysteem.

[1:05:42] Wat wellicht in het laatste jaar nog wat fragieler is geworden... doordat de investeringen in de mondiale gezondheidszorg behoorlijk minder zijn geworden.

[1:05:51] En het terugtrekken van de Verenigde Staten uit de USAID, uit de WHO... dat heeft geen goed gedaan, ook in het DRC.

[1:06:00] Dat betekent beperkte diagnostische capaciteit, beperkte zorg en isolatie...

[1:06:05] capaciteit en beperkte contact tracing capaciteit.

[1:06:09] Nou, wat is nu de huidige stand van zaken?

[1:06:11] En dit zijn natuurlijk dagkoersen.

[1:06:14] In DRC in ieder geval gisteren 515 bevestigde gevallen, 91 mensen overleden, maar daar bovenop nog een hele hoop andere mensen die verdacht zijn van ebola, maar waar nog geen test is gedaan omdat de capaciteit

[1:06:29] Dus dit is zeker onder rapportage en er zullen elke dag gewoon nieuwe gevallen gaan optreden.

[1:06:36] De situatie is anders in Oeganda.

[1:06:39] In Oeganda zijn er 19 bevestigde gevallen.

[1:06:42] 14 daarvan zijn importgevallen uit de DRC.

[1:06:49] Vijf Oegandese zijn besmet door contact met één van deze veertien patiënten.

[1:06:57] Daaronder ook zorgverleners uit Oeganda.

[1:07:01] Dus alle patiënten in Oeganda zijn gerelateerd aan de uitbraak in de Democratische Republiek Congo.

[1:07:07] En er is geen verspreiding in Oeganda onder de algemene bevolking zoals dat wel plaatsvindt in DRC...

[1:07:15] En dat komt omdat Oeganda ervaring heeft en ook de capaciteit en ook de infrastructuur heeft om een dergelijke uitbraak te controleren.

[1:07:25] Er worden adequate surveillance en bestrijdingsmaatregelen uitgevoerd.

[1:07:30] Dus over Oeganda maken we ons minder zorgen, over DRC veel meer.

[1:07:37] En dan geef ik nu even het woord aan Challing.

[1:07:40] Dankjewel.

[1:07:42] En dan voor de risico-inschatting, want dat is denk ik belangrijk voor ons.

[1:07:46] De WHO en de ICDC hebben een risico-inschatting gedaan en schatten om de redenen die net genoemd werden het risico voor verspreiding in de DRC als zeer hoog.

[1:07:56] Het risico voor landen die aan de DRC grenzen, met name die Oostregio, als hoog, omdat daar veel grensverkeer is.

[1:08:07] Ondanks dat de grenzen gesloten zijn, is er nog wel informeel verkeer.

[1:08:13] Het risico voor Europese reizigers, internationale reizigers, expats in het gebied, wordt ingeschat als laag.

[1:08:22] En het risico op verspreiding in Nederland naar aanleiding van een geval als zeer laag.

[1:08:27] Maar niet uitgesloten, daarom zijn er wel maatregelen, daar zal ik zo wat over zeggen.

[1:08:34] De maatregelen in Afrika of in Oeganda en in DRC en Soudaan zijn dat Oeganda de grens heeft gesloten met de DRC.

[1:08:44] Dat er op de internationale luchthavens in de regio exit screening plaatsvindt en reizers geïnformeerd worden over de ziekte.

[1:08:53] Dat betekent dat er een kort interview is om te kijken of mensen ziek zijn of ze blootstellingen hebben gehad.

[1:08:59] En dat bepaalt of ze kunnen reizen.

[1:09:01] Er zijn internationale richtlijnen over hoe om te gaan... met mensen die ziek worden aan boord van een vliegtuig.

[1:09:08] Dus daar zijn ook de crew aan boord van de vliegtuigen over geïnformeerd.

[1:09:15] En bij aankomst worden mensen geïnformeerd.

[1:09:18] En daar zal collega Scheidel straks nog wat meer over zeggen.

[1:09:22] In Nederland hebben wij ervaring met dit soort situaties.

[1:09:25] Er zijn helaas regelmatig uitbraken van ebola...

[1:09:30] Of Marburg, andere hemorragische koortsen in het buitenland de afgelopen decennia.

[1:09:35] Dus wij zijn daarop voorbereid en hebben daar een specifieke aanpak die we altijd doen.

[1:09:43] Want het grootste risico voor Ebola voor Europeanen of Nederlanders in het buitenland zijn mensen die werken in de gezondheidszorg.

[1:09:52] Dat betekent dat wij bij Artsen zonder Grenzen, Rode Kruis, nagaan of er Nederlanders zijn in het gebied die eventueel zorg verlenen, of specifiek voor mensen met ebola.

[1:10:06] En we gaan bij de onderwijsinstellingen naar of er bijvoorbeeld studenten daar werkzaam zijn.

[1:10:12] En dat is belangrijk, omdat als deze mensen terugkomen, dan willen we daar zo nodig de juiste omstandigheden creëren om ze snel op te vangen en verspreiding te voorkomen, als dat aan de orde zou zijn.

[1:10:27] Er wordt gecommuniceerd met reizigers die vertrekken via Buitenlandse Zakenwebsite, de Landencoördinatie Reizigers en via het RIVM.

[1:10:36] En op Schiphol worden reizigers naar het gebied geïnformeerd en bij terugkomst.

[1:10:41] en het algemene publiek via updates regelmatig op onze RIVM-website.

[1:10:47] En zoals ik aangaf, we hebben een voorbereiding in Nederland... dat we continue professionals die mogelijk in aanraking komen... met mensen die in het gebied zijn geweest, op de hoogte zijn.

[1:11:01] Via onze platform A-ziekte zijn ook de ziekenhuizen die de opvang...

[1:11:06] regelen op de hoogte en zoals hij recent heeft gezien hebben wij ook een beproefd protocol en draaiboek voor als mensen klachten ontwikkelen die eventueel bij ebola zouden kunnen passen en mensen zijn in het gebied geweest en hebben een specifieke blootstelling gehad dat we die mensen opvangen met alle voorzorg om

[1:11:32] professionals te ontvangen.

[1:11:33] En we hebben ook een fasering en op dit moment zitten we in fase 1 en dat betekent dat er elders in de wereld een uitbraak is en dat wij alert zijn, maar niet direct verwachten dat er een persoon komt, maar dat we er wel rekening mee houden.

[1:11:47] Dus dat was het voor ons deel.

[1:11:53] En dan denk ik dat de GGD nog wat specifieker ingaat op de voorbereidingen bij hun.

[1:12:01] Nog een paar vragen, dus even met de tijd.

[1:12:04] Dus eerst de heer Vuurt.

[1:12:06] Ja, u verweest al eerder, of meerdere van u hebben al eerder verwezen, ook na de uitbraak van ongeveer 13 jaar geleden in met name West-Afrika, dat daar ook gelijksoortig en niet alleen met name sociale factoren ook een rol in hebben gespeeld, begrafenisrituelen, allemaal dat soort aspecten.

[1:12:22] Wat kunnen we leren van de uitbraken, hoe die daar toen zijn geweest?

[1:12:28] En wat kan ons dat ook leren, zeg maar, met oog op de toekomst?

[1:12:32] Over wat gaat hier nou gebeuren?

[1:12:34] En niet zozeer op medisch vlak, maar hoe gaat deze regio zich dan ook weer herstellen?

[1:12:38] En wat voor effecten heeft dat?

[1:12:39] Of hoe beheersen we dit?

[1:12:41] In de brede zin van het woord.

[1:12:47] Wat we geleerd hebben daar is dat een goede publieke gezondheidszorg en een gezondheidszorg infrastructuur belangrijk is.

[1:12:57] Dat goede communicatie belangrijk is.

[1:13:00] Er heeft heel recent een filmpje gecirculeerd op LinkedIn.

[1:13:06] En dat is echt de moeite waard om te kijken.

[1:13:08] Met een begeleidende tekst.

[1:13:09] Dat ging over een aantal hulpverleners.

[1:13:11] Dat filmpje liet een aantal hulpverleners zien met een overleden patiënt in een kist.

[1:13:16] die door de lokale bevolking werd weggejaagd, de kist werd opengemaakt, zak werd opengesneden, want daar moest ritueel begraven worden.

[1:13:26] Begeleidend tekst daar was dat als USAID nog had bestaan, dan had in dit geval de universiteit van Johns Hopkins blijvend kunnen investeren in communicatie over risico's aan de bevolking in tijden van ebola.

[1:13:47] Dit soort zaken, dus wat hebben we geleerd uit West-Afrika?

[1:13:52] Dat communicatie belangrijk is, dat een basale infrastructuur belangrijk is, dat testcapaciteit belangrijk is.

[1:13:59] U herinnert zich misschien nog de mobiele testlabs die toen ingevlogen zijn.

[1:14:07] Eigenlijk zijn al dat soort factoren, plus de conflicten die er in DRC zijn, en die komen nog bovenop, die spelen nu ook een rol.

[1:14:17] maar misschien nog wel in meerdere mate dan in West-Afrika... omdat die infrastructuur nog meer geïmplodeerd is.

[1:14:26] Wat we ook geleerd hebben in West-Afrika is het belang van vaccinatie.

[1:14:30] En dat heeft wel een belangrijke rol gespeeld... in het uiteindelijk controleren van die uitbraak.

[1:14:37] Dus het is ook heel goed te zien dat via Sapi... er verschillende vaccins nu worden ontwikkeld...

[1:14:46] De Universiteit van Oxford is bezig, JAVI is bezig, Moderna is bezig, omdat dat ook een belangrijke sleutel is.

[1:14:55] En zeker in deze omstandigheden om dat virus te controleren.

[1:15:02] Misschien een aanvulling daarop, want ik ben het helemaal mee eens.

[1:15:06] Maar wat je dus ziet is, je leert best wel heel veel van al die uitbraken.

[1:15:12] Het punt is alleen, pas je die lessen daarna ook toe?

[1:15:14] En daar is de constatering dat we er nu, als je even internationaal mondiaal kijkt, eerder slechter voor staan dan dat we er beter voor staan.

[1:15:22] Als je kijkt naar hoe de WHO er nu voor staat ten opzichte van eerder, dan is dat niet verbeterd.

[1:15:27] Als je kijkt naar de ontwikkelingsondersteuning in die landen en wat er rond de USAID is gebeurd, dan is dat niet verbeterd.

[1:15:35] Dus je leert wel heel veel, maar kan je ook doen en toepassen wat je hebt geleerd, dat is denk ik een belangrijke uitdaging.

[1:15:43] Ja, een korte vervolgvraag, want u verweest eerder, de heer de Jong verweest eerder ook al dat, na aanleiding van de uitbraak rond 2013, dat toen ook die vaccins zijn geproduceerd.

[1:15:52] In ieder geval tegen die specifieke variant die toen rondging.

[1:15:56] Zijn die dan ook massaal toegepast, is een beetje mijn vraag.

[1:16:00] Want het is mooi als er nu een vaccin komt tegen de Boendibugio-variant.

[1:16:03] Maar als we straks in een land zitten wat met de problemen te maken heeft die u net omschreef en er grote wantrouwen is bij de bevolking, communicatie een grote rol speelt die er mogelijk niet is.

[1:16:14] En dat is fijn als je vaccin hebt, maar dan heb je daar uiteindelijk niks aan als niemand het neemt.

[1:16:20] Dat vaccin is destijds toegepast.

[1:16:25] De pech is nu dat het een ander virus is.

[1:16:30] Wat ik verteld heb is dat het Zaire virus is eigenlijk het virus dat de meeste uitbraken veroorzaakt heeft en waarschijnlijk zal veroorzaken.

[1:16:40] Als dit een Zaire uitbraak was geweest, dan hadden we nu een vaccin gehad.

[1:16:45] En ik denk dat het uitrollen van een dergelijke vaccinatiecampagne in een ringvaccinatie, dat is haalbaar gebleken in West-Afrika, ondanks wantrouwen enzovoort.

[1:16:56] Dus ik heb goede hoop dat als zo'n vaccin beschikbaar is, dat het ook haalbaar zal zijn

[1:17:01] Ik heb nog maar één sheet.

[1:17:12] En dat is inderdaad van hoe gaat vervolgens de GGD Kennemerland dan om met het voorkomen van de verspreiding van ebola?

[1:17:24] Via de luchthaven.

[1:17:28] En dat is in deze sheet weergegeven.

[1:17:30] Dat doen we ook weer in afstemming met de verschillende actoren die hier zitten.

[1:17:36] Er zijn verschillende fases aangegeven.

[1:17:38] Wat ik denk belangrijk is om te benadrukken.

[1:17:41] Is dat goed contact via de point of entry netwerk.

[1:17:45] Belangrijk is dat je ook samen kijkt van wat de respons moet worden.

[1:17:52] Goed contact met Schiphol is daarbij natuurlijk ook belangrijk.

[1:17:58] En je kijkt natuurlijk ook van wat doen andere landen daar?

[1:18:03] Welke informatievoorziening is dan gepast op basis wat er zich speelt?

[1:18:10] Dat is in fase 3 aangegeven dat wij inderdaad die informatievoorziening doen samen met Schiphol.

[1:18:18] Via QR-code op banners kan iedereen informatie krijgen, worden ze ook geleid naar de site van het RIVM.

[1:18:28] En dat is belangrijk, stel dat iemand wel uiteindelijk klachten of iets zou krijgen, dat ze ook weten wat ze moeten doen.

[1:18:39] De rol van Schiphol en de luchtvaartorganisatie is natuurlijk ook belangrijk.

[1:18:46] Misschien nog even aansluitend op de vraag die eerder werd gesteld over de schoonmaak bij het Zuid-Afrika-vliegtuig nog eventjes gecheckt.

[1:18:55] Maar daar is natuurlijk gewoon inderdaad, net zoals bij de boot, zijn handelingsperspectief gegeven van hoe de schoonmaak gedaan moet worden richting KLM.

[1:19:10] Kan ik concluderen dat we het einde zijn gekomen van de presentatie?

[1:19:13] Ja.

[1:19:14] Kijk nog naar de leden tot, we hebben ook tussentijds vragen gesteld, dus ik hoop dat dat heeft geholpen, mevrouw Meijer.

[1:19:21] Ja, één vraag dan nog, voor mij om het beter te begrijpen.

[1:19:25] Ik lees in de sheets, het kwam net even aan boord, dat de WHO dit dan is uitgeroepen tot een pandemische noodsituatie.

[1:19:32] Maar het valt dan nog wel onder de A2-ziektes?

[1:19:37] Het is uitgeroepen tot een pandemische noodsituatie.

[1:19:39] Public Health Emergency of International Concern en niet een pandemische situatie.

[1:19:44] Dat is inderdaad een nieuwe inschaling die de WHO kan doen sinds COVID.

[1:19:50] Maar daar is hier geen sprake van.

[1:19:53] Dus het gaat om een international concern en dat betekent vooral voor de regio.

[1:19:57] Dus DRC en de omliggende landen.

[1:20:02] Aangrenzende landen.

[1:20:04] Er is geen directe link tussen wat de WHO op mondiaal niveau uitroept en hoe dat landt in de WPG.

[1:20:12] De klassificering in de WPG gaat altijd op basis van de advisering door het RIVM.

[1:20:17] Dat is dan daarna een besluit wat de minister van VWS neemt.

[1:20:21] En dat gaat over de besmettelijkheid en de ziekmakendheid van het virus in de Nederlandse context.

[1:20:27] Dus het is niet zo dat als de WHO iets uitroept dat dat automatische consequenties heeft in de wet publieke gezondheid.

[1:20:32] En als ik daar nog wat over mag zeggen, als we in Nederland onverhoopt een geval zouden krijgen, dan kunnen wij met traditionele beheersmaatregelen, dus de persoon isoleren, goed kijken met wie heeft deze persoon in de besmettelijke periode contact gehad, daar quarantaine toepassen en monitoring.

[1:20:52] Dat is voldoende om in de westerse context in Nederland volledig de verspreiding te beheersen.

[1:21:03] Dank u wel.

[1:21:05] Kunnen we het zo laten?

[1:21:06] Kijken naar de leden.

[1:21:09] Dan wil ik de gasten hartelijk danken voor uw tijd, voor de verdieping, voor alle informatie.

[1:21:18] Het kan zijn dat op basis van dit gesprek er ook wellicht nog informatie, als er behoefte is om dat na te zijn, dan kan dat gewoon via de gebruikelijke route richting de commissie.

[1:21:29] Dus dat geef ik mee, dat moet dan meestal via de bewindspersoon.

[1:21:32] Maar voel u vrij om dat te doen.

[1:21:36] Ik dank alle leden, ik dank alle aanwezigen hier, iedereen via het scherm.

[1:21:40] Ik sluit deze technische briefing in zaken het hantavirus en het ebola-virus.

[1:21:45] Fijne dag!