Ruimtelijke ordening

[0:00:00] De vaste commissie voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening.

[0:00:02] Aan de orde is de commissievergadering over ruimtelijke ordening.

[0:00:05] Ik geef voor harte welkom de bezoekers op de publieke tribune.

[0:00:08] Ik begrijp dat dat veel mensen ook uit Moedijk zijn.

[0:00:10] Ook zeer welkom uit Emmen en iedereen die ik niet genoemd heb.

[0:00:13] Maar ergens ons vandaag komt ook welkom natuurlijk.

[0:00:15] Welkom aan de minister vandaag en aan de leden van de vaste commissie voor volkshuisvesting en ruimtelijke ordening.

[0:00:21] Ik stel voor dat wij vier interrupties gaan doen.

[0:00:24] We hebben zes minuten spreektijd.

[0:00:26] En dan gaan we van start aan de kant van de commissie.

[0:00:29] En dat zal zijn mevrouw Salian van Pro.

[0:00:31] Aan u het woord.

[0:00:33] Ja, dank voorzitter.

[0:00:36] De ruimtelijke ordening gaat over kiezen.

[0:00:38] Over wie ruimte krijgt, over wie we beschermen en over de toekomst van Nederland.

[0:00:43] Daarom maak ik mij zorgen over de koers van dit kabinet.

[0:00:47] Ook uit Moedijk klinkt de praktijk stevig door in het debat over ruimtelijke ordening.

[0:00:52] En daar worden ook veel gevolgen van de ruimtelijke keuzes ook echt gevoeld.

[0:00:57] Maar dagelijks ervaren de mensen het zelf.

[0:01:00] En de inbreng uit Moedijk maakt zichtbaar hoe scherp die afwegingen tussen economie, wonen, energie en veiligheid, leefbaarheid en ook de ruimtelijke ordening uiteindelijk dan neerkomt op die keuzes die mensen rechtstreeks voelen.

[0:01:15] Over Moedijk gaan we nog in het plenaire debat spreken, maar van harte welkom.

[0:01:21] Ik wil het graag hebben over klimaatadaptatie.

[0:01:26] Het PBL, de wetenschappelijke klimaatraad, Deltares, de onderzoeksraad voor veiligheid en zelfs de ministerie zelf waarschuwen dat klimaatrisico's toenemen en dat technische oplossingen alleen niet voldoende zijn.

[0:01:38] Ook de Delta-commissaris zegt dat technische aanpassingen beginnen te knellen.

[0:01:43] Het kabinet erkent die risico's, maar lijkt niet echt te kiezen.

[0:01:47] Hoe vindt de minister dat deze concrete, hoe de adviezen concreet uitwerking krijgen in bijvoorbeeld de nood aan ruimte?

[0:01:57] En we bouwen woningen, energieinfrastructuur, defensielocaties en ook digitale infrastructuur.

[0:02:02] De keuzes die we nu maken zijn nog steeds zichtbaar voor de mensen die hier niet in deze zaal zullen zitten.

[0:02:09] niet nu in deze zaal zitten.

[0:02:11] De grote vraag van de nood aan ruimte is daarom niet hoeveel vierkante meters we vandaag verdelen, maar ook of we durven te plannen voor de volgende generatie.

[0:02:19] Klimaatadaptatie gaat uiteindelijk over bestaanszekerheid.

[0:02:22] Onlangs bezocht ik de wijk Padmos in Enschede.

[0:02:25] Mensen zijn daar hun woning kwijtgeraakt door extreme regenval.

[0:02:29] Op de dag van mijn bezoek werd ook opnieuw zware regenval voorspeld.

[0:02:33] En bewoners maakten zich ook weer daar zichtbaar zorgen om.

[0:02:37] Dus stel je voor dat je bij iedere bui bang bent voor je thuis.

[0:02:41] En helaas dat pad moest niet op zichzelf.

[0:02:44] Ik maak mij zorgen dat klimaatverandering steeds meer een kwestie van ongelijkheid wordt.

[0:02:49] Wie geld heeft, kan de schade herstellen of verhuizen.

[0:02:51] Wie dat niet heeft, blijft achter met de rekening en de schade.

[0:02:54] Het PBL laat zien dat klimaatrisico's zich juist opstapelen in kwetsbare wijken.

[0:02:59] En dat maakt klimaatadaptatie niet alleen een ruimtelijke opgave.

[0:03:03] Bijna 10 miljoen Nederlanders wonen in een woning met een hoog risico op oververhitting.

[0:03:08] Tegelijkertijd zien we meer funderingsschade, wateroverlast en overstromingsrisico's.

[0:03:13] Banken waarschuwen voor een klimaat-tweedeling op de woningmarkt.

[0:03:17] Verzekeraars wijzen op oplopende risico's en hogere kosten.

[0:03:21] Wat gebeurt er met onze woningmarkt als woningen moeilijker verzekerbaar worden?

[0:03:25] Wat betekent dit voor starters, woningwaardes en bestaanszekerheid?

[0:03:29] Graag een reflectie van de minister hierop.

[0:03:31] En heel concreet, hoe worden verzekerbaarheid, funderingsschade en klimaatrisico's betrokken bij de ruimtelijke keuzes die worden gemaakt?

[0:03:40] De minister schrijft dat water- en bodemsturend zijn.

[0:03:42] Maar het PBL zegt dat we niet overal kunnen blijven doen wat we altijd deden.

[0:03:46] De wetenschappelijke klimaatraad zegt dat we nu moeten bepalen waar we beschermen, waar we aanpassen en waar we transformeren.

[0:03:53] Maar als ik de nota ruimte lees, zie ik vooral dat moeilijke keuzes worden doorgeschoven.

[0:03:58] Alsof de toekomst niet aan tafel heeft gezeten.

[0:04:01] Mijn vraag aan de minister is daarom eenvoudig.

[0:04:04] Wanneer is zij bereid om deze keuzes uit de nood en ruimte concreet te maken?

[0:04:08] Want iedere keuze die we vandaag niet maken, wordt morgen een rekening voor de bewoners en toekomstige generaties.

[0:04:14] In een huis dat letterlijk en figuurlijk onder water staat, kun je namelijk niet wonen.

[0:04:19] Voorzitter, dan over onze Veluwe.

[0:04:21] Rondom de Veluwe ligt één van de grootste woningbouwopgaven van Nederland.

[0:04:25] Meer woningen betekent meer inwoners, meer recreanten en dus meer druk op de natuur en leefomgeving.

[0:04:32] En de natuur in de Veluwe staat nu al onder druk.

[0:04:36] Juist daarom verbaast het mij dat die samenhang nauwelijks terugkomt in de nood aan ruimte.

[0:04:40] Waarom niet, vraag ik de minister.

[0:04:43] Als we honderdduizenden woningen moeten bouwen, moeten we ook nadenken over waar mensen straks wandelen, sporten, spelen en recreëren.

[0:04:50] Groene recreatieruimte is ook geen luxe, maar een voorwaarde voor een gezonde en leefbare wijk.

[0:04:56] Tegelijkertijd kunnen we niet doen alsof de Veluwe onbeperkt extra recreatiedruk van nu al aan kan.

[0:05:02] Ook dat vraagt keuzes.

[0:05:03] Kan de minister aangeven hoe zij de toenemende recreatiedruk rond de Veluwe betrekt bij de verdere uitwerking?

[0:05:09] En hoe daarbij geborg kan worden dat de natuurwaarden niet onder druk komen te staan?

[0:05:15] Mijn laatste punt betreft datacenters.

[0:05:17] Nederland heeft datacenters nodig.

[0:05:19] Ze zijn onderdeel van onze digitale infrastructuur.

[0:05:22] Maar de vraag is niet of we datacenters nodig hebben.

[0:05:25] De vraag is waar, onder welke voorwaarden en in wiens belang.

[0:05:29] Hoe zorgen we ervoor dat er goede participatie plaatsvindt?

[0:05:32] Datacenters vragen ruimte.

[0:05:34] Ze vragen energie, kabelverbindingen en ze leggen ook beslag op schaarse ruimte.

[0:05:39] en op schaarse capaciteit rondom energie.

[0:05:42] Ik ben daarom blij dat de minister uitvoering geeft aan de motie van mij en de heer Grimwis... voor nationale aanpak van datacenters en datakabels.

[0:05:49] Maar nationale aanpak is pas het begin.

[0:05:52] Digitale soevereiniteit is namelijk ook een ruimtelijk vraagstuk.

[0:05:55] De vraag wie onze data-infrastructuur beheert, waar deze wordt gevestigd... en welke publieke belangen daarbij worden afgewogen... kunnen we niet overlaten aan een toevallige marktuitkomst.

[0:06:05] Kan de minister aangeven welke publieke belangen straks leidend zijn bij de nationale aanpak?

[0:06:10] En hoe juist maatschappelijke meerwaarde daarin wordt meegewogen?

[0:06:14] Voorzitter, tot slot.

[0:06:15] Toekomstige generaties zitten niet aan tafel bij gebiedsontwikkelingen.

[0:06:19] Maar de keuzes die wij vandaag maken bepalen wel de wereld waarin zij komen te leven.

[0:06:23] De ongemakkelijke waarheid is dat techniek niet alles meer zal oplossen.

[0:06:27] De vraag is niet of klimaatverandering onze ruimtelijke keuzes gaat beïnvloeden.

[0:06:31] De vraag is of wij die keuzes zelf maken of wachten tot een overstroming, een hittegolf of een verzekeraar ze voor ons maakt.

[0:06:38] Hoe wil de minister hier in regie nemen?

[0:06:40] Dank voorzitter.

[0:06:44] Ja, dank voorzitter.

[0:06:46] En ik ben het wat betreft of klimaatverandering iets gaat doen, het van harte eens met mevrouw Selinjan.

[0:06:51] Want ja, we weten vanuit de miljoenen jaren dat klimaat altijd verandert.

[0:06:58] Maar ik ben wel benieuwd hoe mevrouw Selinjan hier nou kijkt.

[0:07:02] Specifiek omdat zij in relatie tot wateroverlast die mensen kunnen ervaren in hun woningen...

[0:07:08] dat aanhaalt in haar bijdrage... dat als we kijken naar bijvoorbeeld... voor klimaat worden er mitigerende maatregelen genomen... onder andere in het veenweidegebied.

[0:07:18] Daar willen ze, dat staat ook opgenomen in de noodruimte... toebewegen naar een hoger grondwaterpaal.

[0:07:24] Mind you, min 20, min 40.

[0:07:27] ...richting min 20.

[0:07:29] Dat heeft per definitie direct ook impact, want als we kijken naar bijvoorbeeld rondom Amsterdam... ...het Groene Hart bestaat voor een heel groot deel uit veenweidegebieden.

[0:07:39] En als je het watervuil zodanig omhoog brengt dan bij clusterbuien... ...heb je per definitie veel minder waterbufferend vermogen.

[0:07:47] Als het dan gaat om de afweging van belangen, hoe kijkt mevrouw Zaline daarna, want dit is een mitigerende maatregel, terwijl BBB zou veel meer pleiten voor adapterende maatregelen, want klimaat verandert en dat zal ook zo blijven.

[0:08:05] De interruptie mogen iets korter, mevrouw Zaline-Jan.

[0:08:11] Dank voorzitter voor dit passievolle betoog voor de landbouw.

[0:08:15] Ik denk dat als het gaat over klimaatadaptatie en vooral de mitigierende maatregelen, dat we alles ook in die zin in samenhang met elkaar moeten bekijken.

[0:08:24] En dat is misschien niet een super concreet antwoord.

[0:08:27] ...op uw vraag, maar het is niet zo simpel dat als je inderdaad ergens een keuze maakt... ...dat dat niet effect zou kunnen hebben op een andere locatie.

[0:08:37] Dus natuurlijk moet je dat in samenhang bekijken.

[0:08:39] En daarom vraag ik ook de minister naar hoe zij dat wil borgen en die keuzes ook wil maken... ...zodat wij ook duidelijkheid kunnen geven aan zowel landbouw als aan alle inwoners... ...wat die keuze dan is en wat de gevolgen daarvan ook zijn.

[0:08:53] Dus ik zou vooral pleiten voor transparantie en duidelijkheid van die keuzes in de nood aan ruimte.

[0:08:59] Dank u wel.

[0:08:59] Dan gaan we naar de volgende spreker.

[0:09:00] Dat is mevrouw Steen namens het CDA.

[0:09:04] Ja voorzitter, dank u wel.

[0:09:05] Ruimtelijke ordening is een veelomvattend onderwerp.

[0:09:09] En dat red ik natuurlijk nooit in zes minuten.

[0:09:12] Dus zonder welk onderwerp dan ook tekorten willen doen, richt ik mij vandaag op drie onderwerpen die voor het CDA vandaag centraal staan.

[0:09:18] Namelijk bezwaar en beroep onder de Omgevingswet, water en bodem sturend en de leefbaarheid van dorpen en kernen.

[0:09:25] Voorzitter, bij het opstellen van het coalitieakkoord hebben we veel gewicht gegeven aan het aanpakken van de woningnood.

[0:09:31] Het versnellen van procedures heeft prioriteit.

[0:09:33] Het recht op een huis moet zwaarder wegen dan het recht op uitzicht.

[0:09:37] En een van de eerste afspraken was dat het terugdringen van vertraging door bezwaar en beroepsprocedures heel erg snel aangepakt moest worden.

[0:09:45] En voorzitter, ik wil niet vervallen in een herhaling van eerdere debatten.

[0:09:49] Ik weet dat de minister werkt aan een integrale aanpak die in september naar de Kamer komt met een taskforcebrief en ik steun die integrale aanpak.

[0:09:56] Maar tegelijkertijd weiger ik mij neer te leggen bij het idee dat er tussen 31 januari toen het regeerakkoord werd gesloten en september geen zichtbare voortgang wordt geboekt.

[0:10:05] Als we de woningbouwcrisis serieus nemen, dan moet er op zijn minst op onderdelen beweging zichtbaar zijn.

[0:10:11] En daarom vraag ik de minister om per maatregel concreet aan te geven wat de stand van zaken is.

[0:10:16] En ik som ze op.

[0:10:17] Wat is de status van het realiseren van één beroepsgang, zodat stapeling van procedures wordt voorkomen?

[0:10:23] Kan dit binnen de huidige omgevingswet of zijn er aanvullende wetwijzigingen nodig?

[0:10:28] Wanneer kunnen we vaste uitspraken termijnen verwachten?

[0:10:32] Welke mogelijkheden ziet de minister om het stilleggen van woningbouwprojecten tijdens procedures te voorkomen door schorsende werking van onder andere bezwaar en beroep?

[0:10:41] En hoe staat het met de afspraak om gemeenten beter in staat te stellen vergunningen te verlenen en parallel te plannen?

[0:10:47] Kan de minister bevestigen dat de taskforcebrief concrete maatregelingen en financiering bevat...

[0:10:52] Zodat de gemeenten hier snel mee aan de slag kunnen.

[0:10:55] En voorzitter, is de minister al aan de slag met het structureel vooraf regelen van nadeel compensatie en planschade?

[0:11:02] Ik heb daar concrete ideeën bij.

[0:11:05] Zoals een verplichte knip tussen schade en een besluit of een forfaitaire vergoeding.

[0:11:13] Het voert nu te ver om daarop door te gaan, voorzitter.

[0:11:16] Zoveel tijd heb ik niet, maar dit is belangrijk voor het CDA.

[0:11:18] En daarom overwegen wij hiertoe een initiatiefnota.

[0:11:22] Voorzitter, in ons verkiezingsprogramma hebben wij daarnaast voorstellen gedaan die goed aansluiten bij deze agenda.

[0:11:28] Er zijn ook mensen die bezwaar maken terwijl ze eigenlijk heel weinig hinder ondervinden van bouwprojecten.

[0:11:33] Bijvoorbeeld mensen die best ver van het project afwonen.

[0:11:36] We weten dat dit type bezwaar nergens toe zal leiden behalve tot vertraging van het project.

[0:11:41] Ziet de minister kans om het belanghebbende criterium in de wet aan te scherpen?

[0:11:45] Het CDA denkt dat dit mogelijk moet zijn.

[0:11:47] Op deze manier wordt het recht op een huis daadwerkelijk belangrijker dan het recht op uitzicht.

[0:11:56] Ja, dank voorzitter.

[0:11:57] Ik ben benieuwd, ik snap het betoog van mevrouw Steen.

[0:12:01] En waar ik een beetje naar benieuwd ben is hoe zij kijkt tegen de balans aan tussen rechtsbescherming en toch wel het inperken van bezwaren.

[0:12:12] En los van dat ik het natuurlijk heel goed begrijp.

[0:12:16] Mevrouw Steen.

[0:12:18] U vraagt dit aan...

[0:12:20] Aan een jurist die heel erg veel rechtsbeschermingprocedures zelf heeft gevoerd.

[0:12:25] En ik kan u zeggen dat veel procedures die aangespannen worden... tegen vergunningen, maar ook tegen bestemmingsplannen, omgevingsplannen... heel vaak toch spaaklopen bij de rechten.

[0:12:36] Omdat er gewoon geen grond is.

[0:12:37] En dan zie je wel heel veel tijd verloren.

[0:12:41] Omdat het gewoon niet duidelijk is voor mensen die er worden geholpen... inzicht te krijgen in hun rechten en hun positie.

[0:12:47] ...maar die toch woningbouwprojecten vertragen.

[0:12:50] En ik zou willen voorkomen... ...dat mensen één... ...ook dat is rechtsbescherming, rechtszekerheid... ...weten waar je recht op hebt.

[0:12:57] Dus ik ben er ook echt van overtuigd... ...dat duidelijkheid bieden over... ...of je belanghebbende bent of niet... ...dat dat bijdraagt... ...aan de rechtszekerheid voor zowel... ...degene die bezwaar maakt... ...als ook de mensen die een woning zoeken.

[0:13:12] U kunt hierop terug vervolgen.

[0:13:15] Excuseer, nog een interruptie aan de Hele Groots.

[0:13:17] Dank voorzitter.

[0:13:18] Ik ben echt heel erg blij dat collega Steen over al deze punten die we in het coalitiekort hebben opgeschreven begint in dit debat.

[0:13:24] Dat scheelt mij een stukje inbreng, want het is een heel belangrijk onderdeel wat door het kabinet uitgewerkt moet worden.

[0:13:29] Ik herken de punten ook.

[0:13:30] Ik ben eigenlijk benieuwd binnen welke termijn vindt mevrouw Steen van het CDA dat er ook geleverd moet worden.

[0:13:36] En ik denk dat het belangrijk is dat we daar dan ook een soort van sticker op plakken, zou ik wel bijna zeggen.

[0:13:42] Om te zeggen, we vinden met elkaar dat dan en dan die uitwerking klaar moet zijn.

[0:13:47] Want mensen kunnen thuis namelijk niet wachten tot we dat fixen.

[0:13:50] Mevrouw Steen.

[0:13:51] En zo is het maar net.

[0:13:52] Zeg ik via uw voorzitter tegen de heer De Groot.

[0:13:55] Daarom zei ik ook, wacht op de taskforcebrief dan in september.

[0:13:58] Want die hebben we in de vorige debatten ook langs horen komen.

[0:14:01] En daar verwacht ik veel van.

[0:14:03] Dus ik hoop daar te horen binnen welke korte termijn we dat gaan zien.

[0:14:06] En wat ik zeg, het CDA zal daar ook op alle verschillende manieren aan helpen.

[0:14:11] Zodat we dat heel erg snel met elkaar kunnen doen.

[0:14:13] Daarom zei ik overwege ook een initiatief nota daarop voor te bereiden.

[0:14:16] En u bent van harte welkom om daarover mee te denken als u dat graag wilt.

[0:14:22] En nu kunt u het ook vervolgen.

[0:14:23] Hartstikke goed.

[0:14:24] Voorzitter, in ons verkiezingsprogramma hebben wij daarnaast voorstellen gedaan die bij deze agenda ook goed aansluiten.

[0:14:30] Oh, die heb ik al gehad.

[0:14:32] Maar wat ik wel graag wil vragen aan de minister of zij wil reflecteren op de mogelijkheden om bezwaar- en beroepsprocedures die uitsluitend zijn gebaseerd op beperkt individueel nadeel, zoals verlies van uitzicht, minder vertragend te laten zijn.

[0:14:44] En voorzitter, ik hoor graag op elk van deze punten afzonderlijk een reactie.

[0:14:48] En als er op onderdelen nog geen voortgang is geboekt, vraag ik die minister om toe te zeggen dat het dus in die taskforcebrief van september wel zichtbaar te laten zijn.

[0:15:06] Ik had drie minuten, zes minuten dacht ik.

[0:15:10] Mag ik nog even?

[0:15:11] En die ga ik gebruik van maken, voorzitter.

[0:15:14] Want in het debat over de nota ruimte heeft de Kamer op initiatief van het CDA gevraagd om een heldere definitie van het principe water- en bodemsturend.

[0:15:21] En dat is cruciaal.

[0:15:22] We moeten de juiste dingen op de juiste plek doen.

[0:15:25] En wie de ondergrond negeert, schuift problemen door naar toekomstige generaties.

[0:15:29] En in het rapport De Staat van ons Water wordt gewerkt met acht gebieden waarin dit principe als sturend uitgangspunt wordt toegepast.

[0:15:36] Wanneer verwacht de minister de resultaten daarvan?

[0:15:39] En kan zij toezeggen dat deze inzichten beschikbaar zijn voor het debat over de nood aan ruimte later dit jaar?

[0:15:44] En hoe staat het met de ontwikkeling van die eenduidige definitie van water- en bodemsturend, zodat dit begrip niet voor meerdere uitleg vatbaar blijft?

[0:15:53] Voorzitter, tot slot de dorpen, kleine kernen en de leefbaarheid.

[0:15:57] Ruimteordening is meer dan het verdelen van schaarse ruimte vanuit Den Haag.

[0:16:01] Het gaat uiteindelijk over mensen, gemeenschappen en de plekken waar zij wonen.

[0:16:06] Gebieden worden soms geconfronteerd met meerdere ruimtelijke claims tegelijk.

[0:16:09] Woningbouw, energie, infrastructuur, natuur of industrie.

[0:16:13] En wat hier op papier wordt besloten heeft directe gevolgen voor leefgemeenschappen.

[0:16:17] En vandaag zitten er ook inwoners uit Moerdijk op de publieke tribune.

[0:16:22] En hun aanwezigheid hier onderstreept dat ruimtelijke keuzes maken mensen raak.

[0:16:26] We geven Moerdijk de aandacht die het verdient in een apart debat op de 25e, zodat we dat hier niet in een paar minuten hoeven te doen.

[0:16:33] En ik ben blij dat we dat kunnen doen over twee weken, anderhalve week.

[0:16:37] Voorzitter, maar voor het CDA staat voorop dat de dorpen en steden leefbaar moeten blijven en dat de regio wordt versterkt vanuit wat zij zelf heeft bij te dragen aan die grote opgaven.

[0:16:46] Nieuwe woningen zijn hard nodig, maar een leefbare wijk of een vitaal dorp bestaat niet uit meer dan alleen maar huizen, maar ook uit voorzieningen, bereikbaarheid en sociale samenhang.

[0:16:55] En daarom vraag ik de minister, is zij bereid bij grote woningbouwontwikkelingen expliciet mee te wegen of maatschappelijke voorzieningen voldoende meegroeien?

[0:17:03] Want het CDA vindt het belangrijk dat er iets als een leefbaarheids-APK wordt ontwikkeld voor een grote ruimtelijk besluiten.

[0:17:11] Want zo bouwen we niet alleen aan nieuwe skylines, maar ook aan gemeenschappen waarbij niet alleen wordt getekend naar aantallen woningen of hectares, maar ook naar bereikbaarheid van voorzieningen, sociale cohesie en de vitaliteit van dorpen en wijken.

[0:17:23] Dank u wel, voorzitter.

[0:17:28] Ja, dank voorzitter.

[0:17:29] Ik juich dit voorstel heel erg toe... omdat het natuurlijk gaat over de leefbaarheid.

[0:17:38] Alleen waar ik een beetje ook weer hier naar een balans zoek... hoe het CDA daarnaar kijkt, is...

[0:17:44] Het CDA, maar ook D66, maar ook de VVD pleiten voor minder regels.

[0:17:49] Voor minder procedures.

[0:17:52] En hier stelt u wel weer een nieuw voorstel.

[0:17:55] Eigenlijk een nieuw regel.

[0:17:57] Maar hoe kijkt u daarnaar?

[0:17:59] Mevrouw Steen.

[0:18:01] Ik heb nooit gezegd dat ik minder regels wil.

[0:18:03] Ik wil slimmere regels.

[0:18:05] En dit kan maar zo een voorstel zijn van een hele slimme manier van afwegen hoe je plannen maakt.

[0:18:11] En overigens de manier waarop gemeenten, provincies, het Rijk de ruimtelijke indeling plant.

[0:18:16] Het is niet alleen maar een kwestie van wat in regels is vastgelegd, maar in hoe wij kijken naar onze omgeving.

[0:18:23] En dat is veel meer omvat dan alleen maar een wettelijk kader.

[0:18:27] Ik hoef ook niet per se een wettelijk kader voor leefbaarheid, maar ik wil wel dat het tussen onze oren komt dat we er niet zijn met het bouwen van de skyline.

[0:18:35] Daarom ook mijn eerdere motie om maatschappelijke baten mee te kunnen nemen in projecten.

[0:18:41] Die is ook breed door de Kamer aangenomen.

[0:18:43] En dit zou daar een hele mooie aanvulling of misschien wel invulling van kunnen zijn.

[0:18:47] We gaan zien hoe dat gaat.

[0:18:49] Maar ik vind het belangrijk om hierop te blijven hameren.

[0:18:52] Omdat we gewoon zien dat in het verleden we keuzes hebben gemaakt waar we nu heel erg veel last van hebben.

[0:18:58] En dus minder regels is niet het doel, slimme regels wel.

[0:19:04] Dank u wel.

[0:19:05] Dan gaan we naar de derde spreker.

[0:19:06] Dat is de heer Van Assen namens D66.

[0:19:12] Het duurt in Nederland veel te lang om een woning te bouwen.

[0:19:15] Van het eerste plan tot de oplevering ben je al snel tien jaar verder.

[0:19:19] En dat knelpunt zit niet in de bouw zelf, maar in de procedures en de ruimtelijke afwegingen die we telkens opnieuw maken.

[0:19:25] En daar valt tempo te winnen.

[0:19:27] En daar wil ik het vandaag in dit debat dan ook over hebben.

[0:19:29] En onze inzet is helder, veel meer woningen en sneller.

[0:19:32] De vraag die vandaag voor ligt is concreet.

[0:19:34] Hoe halen we met de Omgevingswet in de hand die 100.000 woningen per jaar?

[0:19:39] Daar werken we aan.

[0:19:40] Het goede nieuws is dat we het kabinet wel aan de slag zien gaan.

[0:19:43] Met de Taskforce Versnelling Woningbouw wordt op alle fronten tegelijkertijd gewerkt aan meer tempo.

[0:19:48] De lokale regels worden gestandaardiseerd om zo industriele bouw mogelijk te maken.

[0:19:52] Met de aanpak Beter Benutten komen er jaarlijks tot wel 15.000 extra woningen vrij door het splitsen, optoppen en transformeren.

[0:19:59] We zien goede afspraken gemaakt worden in Almere over gezonde groei.

[0:20:03] Met voorzieningen daarbij, zag ik daar ook.

[0:20:06] Dat wel leidt tot die 60.000 nieuwe woningen in de Flevolpolder.

[0:20:11] En deze zomer wordt de eerste nieuwe grootschalige woningbouwlocaties ook aangewezen.

[0:20:15] En waar de bouw dreigt vast te lopen, wordt de actie ondernomen.

[0:20:18] Zoals bij de provincie Zuid-Holland om die aan te spreken.

[0:20:20] Om te voorkomen dat provinciale regels de woningbouw vertragen of stilleggen.

[0:20:24] We zijn blij dat de minister daar dan met deze energie bovenop zit.

[0:20:27] Kan de minister meenemen wat door haar ingreep in Zuid-Holland... wat dat heeft opgeleverd en of dat elders ook mogelijkheden voor zijn?

[0:20:36] U heeft de interruptie van mevrouw Stalian.

[0:20:38] Ja, dank voorzitter.

[0:20:39] Afgelopen dinsdag is er ook een stemming geweest over...

[0:20:43] dat je de gemeentes kunt opdragen om minder betaalbaar te bouwen... ten opzichte van die 30% sociaal bijvoorbeeld.

[0:20:52] En daar heeft D66 voor gestemd.

[0:20:55] En nu hoor ik opnieuw de casus van Zuid-Holland.

[0:20:58] Is het volgens D66 wel akkoord om meer betaalbaar te bouwen... als daardoor geen vertraging optreedt?

[0:21:04] De heer Van Alsten.

[0:21:07] Ik denk dat het goed is dat er overal dezelfde regels zijn, ook rondom betaalbare bouw.

[0:21:11] Het is wel uitermate belangrijk dat we voldoende sociale woningen, middenhuurwoningen gaan zorgen.

[0:21:18] Wat ik ook weet, zeker bij hoogstedelijke bebouwing, dat het wel op projectniveau rond moet worden gerekend.

[0:21:24] Want anders zijn er nul woningen in plaats van...

[0:21:28] De gewenste aantallen.

[0:21:30] Dus daar staat de wens en de realiteit soms wat verder uit elkaar.

[0:21:34] Maar ik denk dat als ze stevig vasthouden aan een vast percentage voor een heel gebied, dat we dan de beste kans maken om snel de woningen toe te voegen.

[0:21:45] Ja, en toch blijf ik bij die vraag over de betaalbaarheid.

[0:21:48] Want er zijn heel veel projecten in heel Nederland.

[0:21:51] En ik had mijn vraag ook niet toegespitst op het hoogstedelijk.

[0:21:54] Maar er zijn heel veel projecten waarbij je meer betaalbaar dan wat in de wet staat kunt bouwen.

[0:22:00] Dus als het aan het D66 ligt, kunnen die projecten dan op steun rekenen van D66?

[0:22:06] Of moeten we dan alleen maar omdat het in regel in de wet staat minder betaalbaar bouwen dan dat het eigenlijk kan?

[0:22:13] Soms zie je inderdaad gemeentes die ook een groot tekort hebben aan sociale woningen, omdat ze bijvoorbeeld zelf nog niet tot hun 30% zitten, dat zij dan zo'n maatregel nemen, omdat ze jarenlang daarin niet hebben geïnvesteerd.

[0:22:25] Ik hoef niet per se tot een verbod daarop te komen, dat zou natuurlijk ook wel ridicuul zijn.

[0:22:29] Maar over het algemeen genomen moet je ook niet te harde maximumeisen of minimumeisen gaan stellen.

[0:22:37] Maar het moet er allemaal toe bijdragen dat projecten wel doorgang vinden.

[0:22:39] Want anders worden er namelijk gewoon geen huizen gebouwd.

[0:22:41] En dan is iedereen daar de verliezer.

[0:22:47] Ja, voorzitter, ik wil vandaag vooral stilstaan bij de Omgevingswet en de evaluatiecommissie is niet mals in haar kritiek.

[0:22:53] De vergunningsverlening vertraagt juist, participatie komt niet uit de verf en de digitalisering rammelt nog aan alle kanten.

[0:22:59] Ik las ook vandaag dat aan de Staatsraad wordt gevraagd om de participatie, de vormvrije participatie, om die toch op de een of andere manier toch wel van vorm te voorzien.

[0:23:10] Dus daar gaat nog wat gebeuren.

[0:23:13] En dat dit anders moet, lees ik ook terug in de reactie op het rapport van de minister toch een aantal vragen.

[0:23:20] Allereerst over het omgevingsloket, de plek waar nu een vergunning moet worden aangevraagd.

[0:23:24] Dit wordt door gemeentes en gebruikers nog steeds als zeer onduidelijk en onoverzichtelijk ervaren.

[0:23:29] En door de vele foutieve aanvragen wordt de wachtrij voor vergunningsverlening bij gemeentes volledig verstopt.

[0:23:35] Wat ervoor kan zorgen dat je eindeloos moet wachten voordat je hier ook je eigen dakkapel zou kunnen bouwen.

[0:23:39] Welke concrete stappen gaat de minister nemen om dit systeem gebruiksvriendelijk te maken en belangrijker hoe test zij of meer informatie toevoegen ook echt leidt tot gebruiksgemak bij de aanvrager?

[0:23:51] Dan over de omgevingsplannen.

[0:23:52] De commissie vraagt zich hardop af of de deadline voor gemeentes om deze aangepast te hebben voor 1 januari 32 wel gehaald wordt.

[0:23:59] En nu worden de bopa's in toenemende mate gebruikt om woningbouw te faciliteren.

[0:24:04] Vaak een snellere manier dan een wijziging van het omgevingsplan, maar de bedoeling van de Omgevingswet is juist om vooral duidelijkheid vooraf te verschaffen en het aantal uitzonderingen te beperken.

[0:24:13] Kan de taskforce wellicht worden ingezet om gemeentes met nieuwbouwplannen te stimuleren het omgevingsplan voor wat betreft woningbouw daar versneld aan te passen?

[0:24:21] En kan de taskforce een versnelling in het opstellen van gebiedsprogramma's bewerkstelligen om zo een omgevingsplan beperkt aan te passen?

[0:24:29] U heeft de interruptie van mevrouw Steen.

[0:24:32] Dank u wel, voorzitter.

[0:24:33] We hebben natuurlijk kunnen lezen... al eerder van het kabinet... dat het principe van parallel plannen... en daar hebben we ook afspraken over gemaakt... zou moeten helpen om één... omgevingsplannen en vergunningsverlening... te versnellen...

[0:24:47] In hoeverre is de heer van Asten bereid om daar extra gas op te geven op dat parallelplannen?

[0:24:53] Want uiteindelijk denk ik dat daar een hele grote sleutel kan zitten om het capaciteitgebrek bij gemeenten op te lossen.

[0:25:01] Maar er is wel wat voor nodig, namelijk dat wij daar in Den Haag een slingen aan geven.

[0:25:05] Hoe kijkt de heer van Asten daarnaar?

[0:25:07] Heer van Asten.

[0:25:08] Parallel plannen zie je met name gebeuren natuurlijk de fase op het moment dat er ergens een bouwplan komt.

[0:25:14] En dan zie je nu in gemeenteland, toevallig hebben we natuurlijk alle drie als wethouders gezeten, dat daar veel vertraging in kan zitten doordat elke afdeling binnen een stadhuis nog wel eens een plasje daarover wil doen.

[0:25:27] Allemaal vanuit eigen vaktechniek.

[0:25:28] Dat moet sneller, dus daar zit die parallel plannen in.

[0:25:33] Als wij daar vanuit landelijk nog een extra slinger aan kunnen geven, dan vindt u D66 daarbij volledig aan uw kant.

[0:25:41] Ja, want het is natuurlijk toch ook zo dat als die ambtenaren zich niet in zijn drieën druk hoeven te maken over vergunningverlening, dan kunnen we hen natuurlijk ook gewoon inzetten op het maken van omgevingsprogramma's en omgevingsvisies.

[0:25:55] Dat is nou precies het idee om die ambtelijke capaciteit los te spelen.

[0:25:59] Dus het ene heeft wel degelijk te maken met het andere.

[0:26:01] Dus ik denk ook dat het belangrijk is dat we op die manier blijven kijken naar hoe we die ambtelijke capaciteit goed kunnen inzetten.

[0:26:06] De heer Van Alsten.

[0:26:07] Nou, ik weet niet of dezelfde ambtenaren die bezig zijn met nu bouwprojecten van de grond te krijgen, of dat die degene zijn ook die het omgevingsplan en de gebiedsprogramma's daarbij maken.

[0:26:17] Mocht dat het geval zijn, dan scheelt dat zeker tijd.

[0:26:20] Maar ik denk dat we vooral nu moeten beginnen met zorgen dat er een goed omgevingsplan ligt, een goed gebiedsprogramma daaraan ten grondslag.

[0:26:26] Want dan betekent pas dat je echt vergunningsvrij kan gaan bouwen.

[0:26:29] Dan heb je dat hele proces eigenlijk al aan de voorkant gehad.

[0:26:32] Dus linksom of rechtsom, daar zit de versnelling.

[0:26:35] U kunt u het ook vervolgen.

[0:26:39] Dank.

[0:26:41] Dan was ik bij het punt van bezwaar.

[0:26:43] Want zelfs als een afweging keurig aan de voorkant is gemaakt, kan één bezwaarmisbruiker een heel project jarenlang ophouden.

[0:26:51] In plaats van een snelle start van zo'n 548 broodnodige woningen, ligt een project jarenlang stil vanwege een handvol parkeerplaatsen.

[0:26:58] Het debat over wat we bouwen hoort wat D66 betreft thuis in de raadzaal en niet eindeloos in de rechtszaal.

[0:27:04] D66 wil daarom dat er wordt toegewerkt naar een aanpak die leidt tot het versnellen van de afhandeling van bezwaarprocedures.

[0:27:10] Die gedachte leg ik graag aan de minister voor.

[0:27:12] Hoe kijkt de minister tegenaan om de bezwaarprocedures bij woningbouw verder te verkorten en wat kan zijn naast het uitvoeren van de wet versterking regie daar nog meer aan doen?

[0:27:22] Om bezwaren te verminderen is participatie vooraf uiterst belangrijk.

[0:27:25] De Omgevingswet maakt deze vormvrij.

[0:27:28] Ik noemde net al die staatsraad die vandaag in het werk is gesteld.

[0:27:32] De kwaliteit van de participatie is vaak bepalend voor een vlot proces daarna.

[0:27:36] Er zijn gemeentes die hiertoe participatierichtlijnen meegeven aan de initiatiefnemers.

[0:27:40] En kan de minister deze goede voorbeelden door de Taskforce Versnelling Woningbouw meenemen en bij andere gemeentes onder de aandacht brengen?

[0:27:48] U heeft een interruptie van mevrouw Wiersma.

[0:27:51] Ja, dank u voorzitter.

[0:27:52] Want ik denk dat ik het hartgrondig eens ben met de heer Van Asten... waar het gaat om bezwaarprocedures.

[0:28:00] En dat we daar pragmatisch mee om moeten gaan.

[0:28:03] En dat moeten zien te beperken in de toekomst.

[0:28:05] Wat we op dit moment ook zien.

[0:28:06] Bij WSB heb je bijvoorbeeld een concreet voorbeeld...

[0:28:08] Daar ligt ook een hele woningbouwlocatie stil omdat er bezwaar voor ecologische doelen wordt ingediend.

[0:28:17] En het gaat in dit geval om de rugstreep pad.

[0:28:21] Vindt de heer Van Asten ook dat ook als het gaat om dat soort doelen, dat we daar eigenlijk ook pragmatisch mee om moeten gaan?

[0:28:28] Want ik zie dat heel veel van deze projecten ook stil liggen op basis van ecologische doelen die we hebben vastgesteld.

[0:28:36] De heer Van Asten.

[0:28:37] Ja, en daarvoor is zo'n omgevingsplan ongelooflijk belangrijk, want daar wordt de afweging gemaakt waar in welk gebied iets de prioriteit krijgt.

[0:28:45] En dan kan je daar dus in een gemeente overstechelen, kan je daar de belangen afwegen.

[0:28:50] Je moet natuurlijk rekening mee houden van wat er wettelijk of Europees geregeld is, wat je wel of niet moet beschermen.

[0:28:55] Ik weet niet of dit diertje in het bijzonder beschermd moet worden daarvoor.

[0:28:58] Daar heb je je dan ook aan te houden.

[0:29:00] Maar dat moet vooral duidelijk zijn.

[0:29:02] Dat je niet uiteindelijk in een bouwfase dat de eerste hijskraden erbij komen.

[0:29:07] Dat je daar pas dan achterkomt.

[0:29:09] Want dan krijg je een vertraging van soms wel meer dan een jaar om dat beestje een nieuw habitat te geven.

[0:29:17] Nee, dan ga ik naar de heer Dugoot.

[0:29:19] Dank voorzitter.

[0:29:20] Ik ben het helemaal eens met collega Van Asten over dat we echt die procedures moeten aanpakken.

[0:29:24] Ik had daar net ook al een interruptiedebatje met collega Steen over.

[0:29:27] Dus die ambitie delen we volledig.

[0:29:28] Maar ik denk dat het ook goed is als de heer Van Asten ook in de spiegel kijkt en breder blijft kijken ook.

[0:29:34] Want ik kom zeggen, ja, wat er gebouwd moet, dat ligt in de raadzaal.

[0:29:37] Of bouwen is geen probleem.

[0:29:39] Kijk, laten we het ook even opnoemen, voorzitter.

[0:29:41] Dan moeten de omgevingsvisies, omgevingsplannen, het moet twee derde betaalbaar.

[0:29:44] Ik kan het hele lijstje opnoemen wat wij hier allemaal vanuit de Tweede Kamer opleggen.

[0:29:49] Wat er moet gebeuren en hoe er gebouwd moet worden.

[0:29:53] Wat wel degelijk effect heeft over hoeveel en hoe snel we kunnen bouwen.

[0:29:56] Dus is de heer Van Asten het eens dat we ook altijd kritisch naar onszelf moeten kijken.

[0:29:59] Wat wij over het land heen strooien als het gaat over regels.

[0:30:03] Waar het aan moet voldoen bij het bouwen.

[0:30:05] En dat we dat continu moeten blijven doen.

[0:30:07] De heer Van Asten.

[0:30:08] Ja, ik ben het daarmee eens, zeg ik dan maar gelijk er even bij, want de heer De Groot begon namelijk over dat omgevingsvisies, dat dat ook zo'n regel zou zijn die daar dan wellicht in de weg staat.

[0:30:20] Terwijl ik wel hardzochtelijk geloof dat juist het maken van een goed omgevingsplan met een omgevingsvisie ertoe bijdraagt dat je vrij snel vergunningsvrij kan bouwen.

[0:30:29] Dus ja, dat kost even tijd, dat kost even inzet, absoluut.

[0:30:34] Daar ben je echt wel veel manuren aan kwijt.

[0:30:36] Maar ik ben daar wel voor een grote versnelling.

[0:30:38] Want als dat eenmaal ligt in de gemeente, dan vanaf dat moment kunnen de houtmolens gaan draaien om met hout te bouwen.

[0:30:45] Laten we dat ook maar promoten.

[0:30:48] Maar dan kan er tempo worden gemaakt.

[0:30:49] Maar over het algemeen, wij moeten hier, net als in de provinciale staten, net als in gemeenteraden, voorzichtig zijn met welke eisen we nog meer opleggen aan de bouw.

[0:30:58] Want dat versnelt meestal niet.

[0:31:01] U kunt hier met overvolgen.

[0:31:04] Ja, dan ben ik langzaam aan het slot aan het komen.

[0:31:07] Deze is nog steeds over bezwaar.

[0:31:09] D66 vindt dat de gemeenteraad de plek moet zijn waar samen met omwonenden en woningzoekenden een gedegen afweging moet worden gemaakt om een bouwproject toe te staan.

[0:31:18] Bezwaar maken zonder dat je je bij de gemeenteraad gemeld hebt miskent die belangrijke rol van het hoogste gezag in een gemeente.

[0:31:27] En ziet de minister deze rol van de gemeenteraad ook en zou de bezwaren die niet eerder zijn gemeld wel ontvankelijk verklaard moeten worden bij volgende gremia?

[0:31:38] Tot slot, dit kabinet draait aan alle knoppen tegelijkertijd om de woningnood het hoofd te bieden en dat verdient waardering.

[0:31:45] Laten we nu alle ruimte benutten om nog meer tempo te maken met betere regels aan de voorkant, kortere procedures en lef om vooruit te kijken.

[0:31:53] Want het kan niet voor de procedure, niet voor het papier, maar voor iedereen die op zoek is naar een thuis en perspectief nodig heeft.

[0:31:59] Aan het werk.

[0:32:04] Voorzitter, dank u wel.

[0:32:06] Nederland is groot geworden door ruimte te maken, door land te winnen, door slim te ordenen.

[0:32:10] Maar vandaag is er een ongemakkelijke waarheid.

[0:32:15] Die ruimte is schaars geworden.

[0:32:17] En dat zien we overal.

[0:32:17] De woningbouw stokt, de energie net piept en kraakt en dorpen zitten in het gedrang.

[0:32:23] We lopen aan tegen een muur, maar het kabinet doet alsof die muur niet bestaat.

[0:32:27] Alsof alles kan.

[0:32:28] Johan Remkes zei het al...

[0:32:30] Niet alles kan overal.

[0:32:31] En juist dan vraagt politiek ontmoet om keuzes.

[0:32:33] En laten we eerlijk zijn.

[0:32:34] Zolang wij in Den Haag om de hete brei heen blijven draaien... draaien we ons land alleen maar steeds vaster en dieper het moeras in.

[0:32:40] Want wie geen keuzes maakt, kiest voor stilstand.

[0:32:43] En stilstand, u weet het, is achteruitgang.

[0:32:45] Voorzitter, nergens in Nederland wordt het ruimtetekort zo tastbaar als in Moerdijk.

[0:32:51] En welkom aan onze gasten uit Moerdijk.

[0:32:56] Een dorp dat klem zit tussen de A16 en A17...

[0:32:59] industrie en een mega grote distributiedoos.

[0:33:03] De vaste constante voor de inwoners van Moedijk is onzekerheid, al 40 jaar lang.

[0:33:08] En hun oproep is helder, geef ons duidelijkheid.

[0:33:11] Maar dat is niet waar dit kabinet voor kiest, zo blijkt uit de brief van de staatssecretaris van KGG.

[0:33:16] Want misschien heeft hij toch niet alle ruimte nodig voor dit project.

[0:33:20] Hij gaat nog wat scenario's verkennen.

[0:33:22] Maar is dit niet een kameleneus?

[0:33:25] En komt er niet later een gigantische kameel achterweg...

[0:33:29] valt niet over een paar jaar de volgende opgave op het portje van Moerdijk... en een paar jaar daarna de volgende.

[0:33:35] Dit kabinet houdt nu een scenario voor... waardoor aanvankelijk de 1100 bewoners van Moerdijk... even opgelucht kunnen ademhalen.

[0:33:44] Maar wanneer doemt het volgende probleem op?

[0:33:46] En komen al deze problemen niet alleen terecht bij het dorp Moerdijk... maar bij de 17 bewoners van de omliegende dorpen?

[0:33:53] En mijn vraag aan deze coördinerend minister is... is dat nou leiderschap?

[0:33:58] Bij het ministerie van Vrouw wordt nu verwezen naar de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei.

[0:34:03] Maar in zijn brief wordt het ook voortdurend een ruimtelijk ordeningsvraagstuk genoemd.

[0:34:07] En de opgaven die er liggen moeten worden ingepast in de gemeente Moedijk.

[0:34:13] En niet alleen de opgaven van vandaag, ook die van morgen, ook die van overmorgen.

[0:34:18] Of gaat de minister van Vrouw dat ergens anders doen?

[0:34:21] En op die vraag naar ruimte, naar ordening, daar moet de minister van Volksheidsvesting en Ruimtelijke Ordening verantwoordelijkheid nemen en naar voren treden in het belang van alle inwoners van de gehele gemeente Moedijk.

[0:34:30] Daarom een paar vragen.

[0:34:32] Herkent zij dat dit allereerst een ruimtelijke ordeningsvraagstuk is?

[0:34:35] En welke regie pakt zij op dit proces als coördinerend minister?

[0:34:39] En hoe ziet zij de verhouding met de staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei in deze?

[0:34:43] En wat gaat zij doen om inwoners zo snel mogelijk duidelijkheid te geven over de toekomst van Moerdijk?

[0:34:48] Hoe borgt de minister dat hier een één integrale ruimtelijke afweging plaatsvindt?

[0:34:53] Dus niet alleen het jaar van vandaag en van morgen, maar ook op langere termijn.

[0:34:59] In plaats van dat er dus een optelsom gaat plaatsvinden van losse besluiten.

[0:35:03] Welk ordeningsprincipe is voor haar leidend?

[0:35:06] En hoe neemt zij de leefbaarheid van alle inwoners van de gemeente Moerdijk mee in dit proces?

[0:35:10] En hoe reageert zij op de oproep van nagenoeg alle fracties in de gemeenteraad van Moerdijk, genaamd laat Moerdijk geen Tweede Groningen worden?

[0:35:17] Erkent zij dat geruststellende woorden geen waarde hebben zonder geld, zonder borging, zonder randvoorwaarde?

[0:35:24] Voorzitter, ik ben heel benieuwd naar de reactie van de minister op deze toch wel prangende vragen.

[0:35:29] Voorzitter, in een land waarin de ruimteclaims zo groot zijn, moeten we ook met creativiteit en ambitie naar de toekomst durven kijken.

[0:35:35] En vandaar dat ik met collega's van D60 en de VVD moties heb ingediend, de heer Van Assen en de heer De Groot, moties heb ingediend voor onafhankelijke onderzoeken naar landaanwinning.

[0:35:44] ...opspuiten en of drijvend wonen.

[0:35:47] En ik ben blij dat die onderzoeken er komen.

[0:35:48] Maar in de bewoordingen van de minister... ...proef ik af en toe net iets te veel terughoudendheid.

[0:35:52] Misschien wel angst.

[0:35:53] Waar is de wat kan, het kan wel mentaliteit.

[0:35:56] Ontwikkelingen in het Eimeer of voor de Markerwadde... ...zijn geen vast omlijn ding dat wel of niet kan.

[0:36:02] Het is een innovatieve zoektocht die je een kans moet willen geven.

[0:36:06] En staat de minister en haar ambtenaren staan die daar ook echt voor open...

[0:36:09] Vraagt zij in het onderzoek ook echt om een overzicht van het spectrum aan mogelijkheden?

[0:36:14] U heeft een interruptie van mevrouw Saliang.

[0:36:17] Ja, dank voorzitter.

[0:36:19] De heer Grimm is begonnen zijn bijdrage met we moeten keuzes maken, we moeten eerlijk zijn, ook als politiek, over die keuzes.

[0:36:27] En waar ik heel erg naar benieuwd ben, is dan de keuze om extra land aan te winnen?

[0:36:33] Is dat de keuze die ChristenUnie maakt op het moment dat het PBL, RLI, Delta Commissaris, dat eigenlijk alle instanties zeggen dat landaanwinning geen goed idee is als het gaat over onze drinkwatervoorziening, als het gaat over mitigerende maatregelen rondom klimaatadaptatie?

[0:36:57] Voorzitter, ja.

[0:36:58] Op het gebied van drijvend wonen en zandopsluiting zijn er bijvoorbeeld veel mogelijkheden.

[0:37:02] Dus het gaat niet alleen om landaanwinning, maar ook bijvoorbeeld drijvend wonen.

[0:37:06] En ik ga dus een stukje uit mijn bijdrage nog even verder voordragen, dan kom ik nog even terug.

[0:37:11] Juist ook om functies te combineren en over het verlies van waterbergingsruimte, waar collega Zaninjan nu over heeft...

[0:37:17] Is mijn oproep juist?

[0:37:19] Kom eens met getallen.

[0:37:21] Maak de kwantitatieve analyse.

[0:37:23] En klopt het dat als we de afvoerverdeling van de IJssel ten opzichte van de Waal met 0,1% aanpassen?

[0:37:30] 0,1%.

[0:37:32] Dat het hele verlies en bergingsruimte door IJstad al wordt gecompenseerd.

[0:37:36] Dus het is veel te veel vanuit de bestaande geredeneerd.

[0:37:40] Vanuit alsof de ordening die we in het verleden tot stand hebben gebracht in Nederland.

[0:37:46] Dat we daar een foto van het verleden nu hebben gemaakt.

[0:37:49] Ook nog eens verankerd in richtlijnen zoals de vogel en habitat richtlijnen.

[0:37:52] En allerlei weet ik wat voor richtlijnen.

[0:37:55] Alsof je nu alleen nog maar het verleden kan koesteren.

[0:37:57] ...en niks nieuws meer kan ontwikkelen.

[0:37:59] Ik zou tegen mevrouw Sanian willen zeggen... ...kijk eens over die dijk, kom uit uw schuttersputje.

[0:38:05] Interruptie nog van mevrouw Sanian.

[0:38:09] Waarom dan landaanwinning?

[0:38:10] Waarom juist niet kijken naar... ...voor welke opgave ziet ChristenUnie landaanwinning als een oplossing?

[0:38:17] Is het voor extra woningbouw op dit bijvoorbeeld?

[0:38:21] Maar er zijn al zoveel locaties in heel Nederland gepland... ...die vertraging oplopen omdat er geen geld is...

[0:38:27] ...omdat er procedures lopen.

[0:38:29] Dus waarom niet ook afbouwen waar we aan begonnen zijn... ...voordat we kijken naar nieuw land?

[0:38:35] Heer Riemers.

[0:38:36] Voorzitter, ik heb ook never nooit gesuggereerd... ...alsof een ontwikkeling als IJstad een oplossing zou zijn... ...voor het woonvraagstuk van vandaag.

[0:38:46] Of van morgen.

[0:38:47] Maar het kan wel bijdragen aan de oplossing van overmorgen.

[0:38:50] En als je nu stopt met denken over overmorgen... dan sluit je jezelf op.

[0:38:54] Dan zet je oogkleppen op.

[0:38:56] En dan sluit je ook een soort van... Dan kijk je niet verder dan de horizon.

[0:39:00] Wij zijn toch groot geworden door over de horizon heen te willen kijken.

[0:39:04] Ook al lukt dat misschien in de praktijk vaak niet.

[0:39:06] En bovendien...

[0:39:07] Het gaat niet alleen om wonen.

[0:39:09] Het gaat ook om zo'n prachtig project als Delta 21 nu niet onmogelijk maken in de nieuwe nood de ruimte 2050.

[0:39:17] We hebben niet over 2030 of 2020.

[0:39:18] De nood de ruimte is gekoppeld aan 2050.

[0:39:22] De derde maasvlakte.

[0:39:23] We weten dat we juist door klimaatverandering en zeespiegelstijging mogelijk...

[0:39:28] ...de haven steeds meer buiten gaats moeten zien te krijgen... ...en dat je vroeg of laat misschien wel de discussie moet gaan hebben... ...of de Maaslandkering niet misschien wel... ...door een ander soort afsluiting moet worden vervangen.

[0:39:39] En dan ben je juist zielsblij... ...dat er een derde Maasvlakte komt.

[0:39:44] Wonen, er is ook nu al een enorme vraag naar wonen... ...juist in de grootstedelijke regio Amsterdam.

[0:39:49] En wat is dan logischer dan op een innovatieve manier... ...dus niet alleen met land opspuiten, maar ook met drijvend wonen... ...Amsterdam en Almere te verbinden.

[0:39:56] Mevrouw Salinjan...

[0:39:58] Ik denk dat als mijn collega zich openstelt voor meer ontwikkelingsgericht denken, dan gaat er een wereld open.

[0:40:06] Ik stel voor dat u uw bedoven volgt.

[0:40:18] Mijn vraag is, staat de minister er ook echt voor open?

[0:40:22] Vraagt zij in dit onderzoek ook echt om een overzicht van het spectrum van mogelijkheden?

[0:40:26] Nou ja, ik heb het net al verteld eigenlijk.

[0:40:28] Goed dat er ook onderzoeken komen naar Delta 21 en zandwinning.

[0:40:31] Ik ben erg benieuwd.

[0:40:32] Is de minister bereid om Delta 21 in de definitieve nota ruimte op te nemen als zoekgebied?

[0:40:38] De minister noemt ook dat dit alles moet voldoen aan de natuurwetgeving.

[0:40:43] Ja.

[0:40:43] Ja, maar meer dan 95% van het Nederlandse hoofdwatersysteem is al Natura 2000.

[0:40:47] Betekent dat nou echt dat ontwikkeling en ontwikkelingsgericht denken daarmee onmogelijk is gemaakt?

[0:40:53] Nederland heeft zich door de EO1 immers altijd ontwikkeld.

[0:40:55] Nou, ik verwijs net terug naar het antwoord.

[0:40:57] De minister is nog niet ingegaan op het kopje strand en duinnatuur in de motie.

[0:41:00] Daarvoor vraag ik...

[0:41:01] ...aandacht voor het project Waterkerend... ...Kustlandschap, de banjaard voor de Zeeuwse kust... ...kustbescherming, tegengaan van de huidige... ...erosie van het intertijdengebied en natuurherstel... ...waarin we de lessen van de zandmotor kunnen toepassen.

[0:41:12] Echt een heel mooi project.

[0:41:13] Voorzitter, dan over mijn motie met de heer Van Asten... ...over de ruimteclaims in de noodruimte.

[0:41:16] De interpretatie van de minister was... ...dat zij beter inzicht zou geven in de ruimtelijke consequenties... ...van de gecombineerde opgave in de noodruimte.

[0:41:22] Maar in de uitvoering blijkt daar nog weinig van over.

[0:41:25] Want opeens is dat in haar brief gereduceerd tot...

[0:41:28] ...naar per integraal thema laten zien... ...hoe de drie leidende principes bijdragen... ...aan een efficiënt gebruik van schaarse ruimte... ...en expliciteren hoe we daarmee ruimte besparen.

[0:41:37] En voorzitter, ik citeerde hiermee.

[0:41:40] Dat is geen inzicht in de ruimtelijke consequenties, voorzitter.

[0:41:42] We kunnen nota voor grote woorden zetten... ...maar wat zijn die waard als ze niet op grond terecht kunnen komen.

[0:41:46] Ik sluit me aan, voorzitter, want ik moet denk aan afrondingen... ...als ik de voorzitter ziek zo wijzen en wenken.

[0:41:50] Ik zal naar u luisteren, voorzitter.

[0:41:52] Datacentervragen ga ik aansluiten bij collega Zaline-Jan...

[0:41:56] En dan laat ik de rest even zitten.

[0:41:59] Voor wat betreft de beroepsgang sluip ik me aan bij collega Steen.

[0:42:01] En tot zover.

[0:42:02] En dank voor uw geduld, voorzitter.

[0:42:04] Dank u wel.

[0:42:05] We gaan naar de heer Ruschenamers Forum voor Democratie.

[0:42:07] Aan u het woord.

[0:42:08] Dank voorzitter.

[0:42:10] Vandaag ligt er een rapport op tafel van het planbureau voor de leefomgeving en de titel luidt Voorbij de risico's, keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving.

[0:42:19] En die titel is veelzeggend, want we zijn inderdaad voorbij de risico's.

[0:42:23] Sterker nog, we zijn voorbij de nuance, voorbij de wetenschap en voorbij de democratie.

[0:42:28] En graag licht ik dit nader toe.

[0:42:30] Want het PBL is geen onafhankelijk wetenschappelijk instituut.

[0:42:33] Het is een beleidsadviescollege dat zijn rapporten schrijft in opdracht van een kabinet met een vaststaande agenda.

[0:42:40] Het wordt volledig gefinancierd door en opereert onder verantwoordelijkheid van het Rijk.

[0:42:45] In het bedrijfsleven zou een revisor die volledig betaald wordt door het bedrijf dat hij controleert nooit als onafhankelijk gelden.

[0:42:52] In de politiek heet dat kennelijk wetenschap.

[0:42:55] Ik moet u even onderbreken.

[0:42:56] Punt voor orde van mevrouw Stanian.

[0:42:57] Ja, ik zou wel een punt willen maken van het feit dat het PBL neergezet wordt als een niet-onafhankelijke organisatie.

[0:43:04] De adviezen die zij geven, geven ze namens hun organisatie.

[0:43:08] En de opdrachten worden inderdaad verstrekt door de Rijksoverheid.

[0:43:10] Maar de onderzoeksresultaten worden niet vanuit het ministerie opgegeven.

[0:43:17] Tot zover het punt voor orde.

[0:43:18] Dat is geen vraag aan u, meneer Russers.

[0:43:20] U gaat hier over het jaar geworden.

[0:43:21] U vervolgt uw betoog.

[0:43:22] Een hele korte reactie.

[0:43:22] Ik licht het net al toe.

[0:43:23] Als je volledig wordt gefinancierd door iemand, dan vraag ik me af hoe onafhankelijk ik ben.

[0:43:28] Ik ga verder met mijn betoog.

[0:43:29] Zo moet klimaatadaptatie meegenomen worden bij het realiseren van de woningopgave.

[0:43:34] Dit gaat om 900.000 woningen waarvan de bouw dus trager en duurder zijn.

[0:43:38] Waarom?

[0:43:39] Omdat een aantal modellen al 100 jaar voorspellingen doen die nooit uitkomen.

[0:43:44] En de aanbeveling is helder.

[0:43:46] Meer regels, meer plannen en meer overheidsingrijpen in de ruimtelijke ordening.

[0:43:51] Mijn vraag aan de minister is dan ook, waarom behandelen wij beleidsadvies alsof het in steen geslagen staat?

[0:43:58] En terwijl het PBL klimaatscenario schetst voor over 50 jaar, heeft dit kabinet een probleem dat vandaag bestaat.

[0:44:05] Een probleem dat de maatschappij nu treft en dat probleem heet de Omgevingswet.

[0:44:09] De belofte klinkt simpel.

[0:44:11] Tientallen wetten samenvoegen tot één stelsel voor minder bureaucratie, snellere vergunningen en betere participatie.

[0:44:18] Tweeënhalf jaar na inwerkingstreding is de werkelijkheid een andere.

[0:44:22] Gemeenten werken massaal met de bruidsschat, de tijdelijke noodoplossing die ze bij inwerkingstreding cadeau kregen van het Rijk, alsof het een permanent systeem is.

[0:44:31] Het was nadrukkelijk bedoeld als overgangsoplossing voor maximaal een paar jaar.

[0:44:36] En dan de kosten.

[0:44:37] De totale invoeringskosten van de Omgevingswet lopen overheidsbreed op tot mogelijk 3 miljard euro.

[0:44:42] 3 miljard voor een systeem dat voor gewone burgers onnavigeerbaar is, waarvoor je een adviseur moet inschakelen om te begrijpen wat je op je eigen perceel mag doen.

[0:44:52] En daarnaast is de BOPA, de afwijkingsprocedure die als uitzondering was bedoeld voor gevallen waarbij een volledige planswijziging disproportioneel zou zijn, de standaard geworden.

[0:45:04] Dit alles wijst erop dat het gewoon niet werkt.

[0:45:06] Wat is er nog nodig voordat het kabinet erkent dat het fundament van deze wet rot is, vraag ik aan de minister.

[0:45:13] En dan voorzitter, volgende week op 23 juni stemt deze Kamer over de wet versterking regie volkshuisvesting.

[0:45:20] Een nieuwe wet als aanvulling op de omgevingswet, bedoeld om de woningbouw te versnellen.

[0:45:25] Een wet bovenop een wet om een wet te laten werken die niet werkt.

[0:45:29] En wat zijn de maatregelen in deze nieuwe wet?

[0:45:32] Beroep in twee instanties wordt teruggebracht naar één.

[0:45:35] Rechtszittingen worden ingekort en wie bezwaarmaaktig in de woningbouw betaalt voortaan 500 euro als particulier en 1000 euro als rechtspersoon.

[0:45:44] En voorzitter, dat is de logica van dit kabinet volledig blootgelegd.

[0:45:48] De Omgevingswet werkt niet snel genoeg, maar in plaats van de vraag te stellen of die wet misschien te complex is, is het antwoord we beperken de rechtsbescherming van burgers.

[0:45:57] En dat is een structurele, fundamentele denkfout.

[0:46:01] Als regulering niet werkt, is het antwoord meer regulering.

[0:46:04] Als bureaucratie vastloopt, volgt er een nieuwe laag.

[0:46:08] En de overheid probeert haar eigen falen op te lossen met nog meer overheid.

[0:46:12] Maar wat nu als de werkelijke oplossing is te vinden in minder overheid?

[0:46:16] U heeft een interruptie.

[0:46:17] De heer Van Assten.

[0:46:18] Ik zit even te luisteren.

[0:46:19] Ik ben benieuwd waar dat nou naartoe komt.

[0:46:21] Is het nou een pleidooi om uiteindelijk de hele omgevingswet af te schaffen?

[0:46:25] Maar vooral over het onderdeel van bezwaar.

[0:46:27] Dat was natuurlijk ook al voordat de omgevingswet in werking was getreden.

[0:46:31] Er waren hele lange procedures waarin mensen maar eindeloos konden traineren voordat er een bouwproject door kon gaan.

[0:46:37] Dat kon zelfs vanuit andere steden gebeuren.

[0:46:39] Simpelweg in de hoop om te worden afgekocht.

[0:46:42] En met dit soort wetgeving maken we daar nu eindelijk een einde aan.

[0:46:45] En eigenlijk kamerbreed.

[0:46:46] Het lijkt er ook een...

[0:46:47] ...wensen zijn om dat nog strakker te maken... ...dat alleen de echte mensen die daadwerkelijk de gevolgen van een bouwproject gaan merken... ...dat die gehoord worden en dat daar een rechtsgang voor is.

[0:46:59] Niet voor alle anderen en niet zo lang.

[0:47:01] Zodat we iets aan die woningnood kunnen doen.

[0:47:03] Ik hoorde de heer Ruscher nu eigenlijk daar een totaal pleidooi tegenover zetten.

[0:47:06] Dus dan is de simpele vraag van... ...wil de heer Ruscher nou daadwerkelijk wel of niet versnellen met de woningbouw?

[0:47:12] De heer Ruscher.

[0:47:13] Allereerst, wij willen wel versnellen met de woningbouw.

[0:47:17] Wij willen geen 1 miljoen woningen bouwen.

[0:47:19] Want zoals D66 zegt, de helft 500.000 woningen zijn voor migranten.

[0:47:23] Dat eerst gezegd.

[0:47:24] Ten tweede, ja, dat is een persoonlijk feit, voorzitter.

[0:47:28] Want er worden nu mijn woorden in de mond gelegd.

[0:47:31] U wacht even tot ik u het woord heb gegeven.

[0:47:32] Ik dacht dat u een interruptie ging maken.

[0:47:34] Maar dan was het netjes geweest om de heer Rusch eerst even het antwoord te geven op uw interruptie.

[0:47:37] Maar u heeft een persoonlijke feit.

[0:47:38] U heeft het woord mee vast.

[0:47:40] Het eerste wat de heer Ruscher nu zegt is dat hij mij woorden in de mond legde over iets dat D66 gezegd heeft.

[0:47:45] Ik heb het hier helemaal niet gehad over het aantal woningen of iets dergelijks.

[0:47:47] Dus het lijkt me wel zuiver om gewoon die discussie te voeren op wat we hier met elkaar wisselen.

[0:47:52] Helder.

[0:47:53] Gaan we terug naar de heer Ruscher met antwoording van uw interruptie.

[0:47:56] Yes, dat is overigens gewoon officieel kabinetsbeleid.

[0:47:58] En heeft de minister ook vaak aangegeven dat de helft van de woningen gebouwd wordt door migranten.

[0:48:04] Op uw andere vraag, ja, procedures om te bouwen...

[0:48:09] Tenminste, bouwvergunningen moeten sneller worden afgegeven.

[0:48:12] De reden dat dat over het algemeen niet gebeurt is stikstofbeleid, klimaatbeleid.

[0:48:16] En wat u ook zei, dat er geprocedeerd wordt vanuit andere gemeenten, dat eindeloze rekken.

[0:48:22] Nee, daar zijn we ook geen voorstander van.

[0:48:23] Maar we willen wel voorzichtig zijn met het inperken van burgers die zich zorgen maken om een enorm gigantisch woningbouwproject bij hun in de buurt.

[0:48:30] Of andere zorgen waarmee ze zitten in hun leefomgeving.

[0:48:33] Dat hun rechten om daar een bezwaar op aan te tekenen niet worden aangetast.

[0:48:38] En dat is wat ik net ook zei.

[0:48:40] Met die 500 euro die zijn gaan betalen als particulier en 1000 euro als restpersoon.

[0:48:46] Interruptie van de heer Ginwins.

[0:48:48] Ja, voorzitter.

[0:48:50] Dat is natuurlijk volstrekt legitiem dat de heer Ruscher dat vindt.

[0:48:53] Maar het is wel inconsistent.

[0:48:55] Enerzijds waarschuwt hij ons voor de val van steeds maar weer overregulering.

[0:49:00] En die snap ik heel goed.

[0:49:01] Maar anderzijds heeft hij er dan moeite mee dat we de doorgeslagen bezwaar- en beroepmogelijkheden wat gaan inperken.

[0:49:08] Maar is het niet zo, meneer Ruscher, dat als je woningen zou willen bouwen...

[0:49:13] dat op dit moment het recht meer van de sterke dient dan van de zwakke.

[0:49:18] Dat degene die al een dak boven zijn of haar hoofd heeft... eigenlijk veel beter wordt beschermd dan degene die woningzoekend is.

[0:49:26] En los van wie de woningzoekende is... maar dan is het toch goed in een land waar de woningnood... ook onder onze jongeren zo groot is... dat je die woningzoekende iets meer kans geeft... en dus degene die al een dak boven zijn hoofd heeft...

[0:49:39] dat je daar eens nog eens heel goed naar kijkt of hij niet teveel mogelijkheden heeft om inderdaad in bezwaar en beroep te gaan.

[0:49:44] De heer Russe.

[0:49:45] Dank voor de vraag.

[0:49:46] En ik denk dat daar inderdaad een goede balans in moet zijn.

[0:49:50] Wat betreft teveel regels, teveel regulering, ja klopt.

[0:49:53] En ik denk, volgens mij heb ik dat hier meer gehoord dat mensen daarmee eens zijn, dat er teveel regels zijn.

[0:49:58] Maar wat betreft die bezwaarprocedures, ik vind wel dat als jij ergens woont en...

[0:50:04] Je hebt nog vrij zicht op een weiland.

[0:50:06] Je woont in alle rust en ruimte en jij krijgt een enorm flatgebouw mogelijk tegenover jouw woning gebouwd.

[0:50:12] Waardoor dat alles teniet gaat en jij woont er altijd, dat je daar het recht op moet hebben om bezwaar op aan te tekenen.

[0:50:18] En ik begrijp ook de heer Van Asten die net zei dat dat niet eindeloos moet gebeuren.

[0:50:21] Dat niet mensen die daar niet in de buurt wonen dat ook kunnen doen.

[0:50:24] Maar ik maak me wel zorgen om die beroepprocedure die van twee keer naar één gaat.

[0:50:32] En vandaar ook mijn vraag aan de minister.

[0:50:34] Dank.

[0:50:34] U heeft nog twee interrupties.

[0:50:36] Ik zie de heer Van Asten en de naam mevrouw Steen.

[0:50:38] Eerst de heer Van Asten.

[0:50:39] Ja, voorzitter.

[0:50:40] Allereerst draaide vrij snel van die 500.000 woningen die deze 60 gezegd zou hebben tot wat het kabinet zou zeggen.

[0:50:46] Nou, ook dat is niet waar.

[0:50:47] Ook het kabinet draagt dat helemaal niet uit.

[0:50:50] Dus ik denk dat dat toch iets te veel in het hoofd zit van de heer Ruscher zelf.

[0:50:54] Fijn dat hij dat dan dadelijk nog wel even kan bevestigen.

[0:50:57] Maar ik wil nog wel iets anders vragen.

[0:50:59] Om te zorgen dat omwonenden daadwerkelijk wel die stem krijgen steunt Forum voor Democratie dan een voorstel om ervoor te zorgen dat mensen zich dan bij de gemeenteraad moeten melden om juist die zorgen

[0:51:09] af te laten wegen in plaats van eindeloze bezwaargangen daarna nog maken.

[0:51:14] De heer Russer.

[0:51:15] Dat lijkt mij een stap in de goede richting, zeker.

[0:51:19] Dan had ik een interruptie van mevrouw Steen.

[0:51:21] Ja, voorzitter.

[0:51:23] Ik deel natuurlijk heel erg het pleidooi dat op het moment dat je een flatgebouw in je voortuin krijgt of in je achtertuin krijgt, dat je daar gewoon een rechtsgang voor moet kunnen hebben.

[0:51:34] Maar het is gewoon zo dat heel vaak inwoners, burgers... bezwaar maken, beroep aantekenen... niet goed begrijpend wat hun recht eigenlijk is.

[0:51:45] We zien best wel veel van dit soort procedures spaaklopen bij de rechten... omdat ze gewoon niet belanghebbend zijn... of dat hun belang eigenlijk niet ertoe doet... en uiteindelijk wel die procedures verlengt.

[0:51:58] Is het niet zo, en dan vraag ik aan de heer Rusje... dat weten waar je aan toe bent...

[0:52:03] ook een vorm van rechtsbescherming is... waar je burgers eigenlijk mee wil helpen.

[0:52:08] Dus we weten namelijk... op het moment dat je bezwaar aantekent... of beroep aantekent... dat kun je doen zonder advocaat, zonder bijstand... zonder juridische bijstand.

[0:52:17] Mensen doen dat vaak...

[0:52:18] ...omdat ze echt uit de grond van hun hart zich echt zorgen over maken... ...moeten we dat niet veel beter aan de voorkant regelen... ...zodanig dat ze weten waar ze aan toe zijn... ...en niet onnodig voor kosten komen om bezwaar te maken... ...om kosten komen, een beroep aan te tekenen... ...heel lang in onzekerheid zitten over wat hun recht eigenlijk is... ...terwijl we eigenlijk aan de voorkant heel goed weten wat hun recht eigenlijk is... ...alleen zij zelf niet.

[0:52:39] Dus moeten we niet veel beter hen beschermen tegen een onnodige beroeps- en bezwaargang.

[0:52:45] Door deze procedure gewoon veel helderder en korter te kunnen maken.

[0:52:49] Kortere procedures, maar ook kortere interrupties als wie heeft de heer Ruscher.

[0:52:52] Ja, ik denk dat ik me kan vinden in de vraag, het was meer een betoog eigenlijk, maar het betoog van mevrouw Steen.

[0:52:59] Ik denk ook dat dat voor mensen veel helderder moet zijn.

[0:53:02] En het liefste heb je natuurlijk dan ook dat er geen twee procedures nodig zouden zijn.

[0:53:06] En daar ligt denk ik ook een taak voor de overheid, wellicht de gemeenteraad, lokaal bestuur.

[0:53:10] Dus daar ben ik het mee eens.

[0:53:14] U was nog met uw betoog geweest, geloof ik.

[0:53:16] U vervolgt.

[0:53:24] Afrondend voorzitter, partijen hier geloven dat de overheid het beter weet.

[0:53:28] Dat de overheid bepaalt wat er gebouwd mag worden, waar mensen mogen wonen, hoe grond gebruikt mag worden op basis van modellen die gesubsidieerde adviesbureaus opstellen.

[0:53:37] Forum voor Democratie gelooft dat de beste beslissingen over inrichting van een leefomgeving worden genomen door mensen die er zelf in leven.

[0:53:44] Niet door planologen, klimaatbureaus en wetten bovenop wetten.

[0:53:47] Wij geloven dat eigenomsrecht en lokale gemeentelijke autonomie geen gunst zijn van de overheid, maar een fundamenteel goed en dat het de taak is van de overheid om die te beschermen.

[0:53:58] Dank u wel.

[0:54:05] En ja, Nederland is geen tekentafel, maar het is een leefomgeving.

[0:54:10] En juist daarom wringt het zo dat op papier de plannen vaak kloppen... maar dat ze in de praktijk vastlopen.

[0:54:16] Mensen merken dat elke dag, want ze zien plannen, visies, kaarten... maar ze wonen ondertussen in onzekerheid over wat er in hun omgeving gebeurt... en wanneer en hoe er daadwerkelijk iets verandert.

[0:54:29] En het is al...

[0:54:31] Door het lid Grimwis is het ook benoemd over Moerdijk.

[0:54:35] En we hebben daar binnenkort een debat over.

[0:54:37] Maar de mensen zijn hier ook.

[0:54:39] Waarvoor dank en wil er toch wat over zeggen.

[0:54:41] Want het is een regio die al jarenlang in onzekerheid verkeert.

[0:54:46] Een definitief besluit zou eigenlijk vorig jaar november genomen worden.

[0:54:50] Dat werd uitgesteld.

[0:54:51] Later deze maand.

[0:54:53] Maar de laatste berichten wijzen uit dat ook dit besluit toch weer wordt uitgesteld.

[0:54:58] En voorzitter, de regio's echt toe aan duidelijkheid.

[0:55:02] Maar laten we eerlijk zijn, het is niet alleen dat ze toe zijn aan duidelijkheid, maar vooral ook op perspectief.

[0:55:08] Waar zijn we nu aan toe en hoe ziet onze toekomst eruit?

[0:55:12] En ook behoud van hun leefomgeving.

[0:55:15] Want als je iemand op de rand van de afgrond zet en je zegt, ja, ik ga je erin gooien, dan ben je heel duidelijk.

[0:55:22] Maar dat wil niet zeggen dat die persoon dat fijn vindt, want die heeft veel meer behoefte om dat niet mee te hoeven maken dan aan die duidelijkheid waar hij terechtkomt.

[0:55:33] Dat is ook de reden waarom BBB wel voorzichtig positief is... dat het kabinet nu ook opties overweegt waarbij Moerdijk behouden blijft.

[0:55:42] Maar tegelijkertijd moet het kabinet ook daad bij het woord voegen... en de inwoners van de regio niet opnieuw een worst voorhouden.

[0:55:50] Dus dat betekent ook juridische zekerheid op waar ze dan aan toe zijn.

[0:55:55] Want luchtkastelen is niemand bij geholpen...

[0:55:59] En we snappen dat het hoofdzakelijk de portefeuille is van de staatssecretaris van KGG, maar we hebben toch een aantal vragen ook over de verantwoordelijkheid van deze minister.

[0:56:08] Want hoe gaat deze minister als coördinerend minister ervoor zorgen dat er geen valse verwachtingen worden gewekt in de regio, terwijl we wel door blijven gaan met een route om Moerdijk te behouden?

[0:56:19] En hoe borgt de minister dat er ondertussen geen landjepik gaat ontstaan... in de ruimtevragen van die regio?

[0:56:26] BBB is bang voor een soort verdeel- en heersscenario... waarbij het Rijk minder regie pakt om het dorp te behouden... maar waardoor de leefbaarheid van de regio in het geding komt.

[0:56:36] En dat mag niet gebeuren.

[0:56:38] Graag een reactie van de minister.

[0:56:41] Voorzitter.

[0:56:43] U heeft een interruptie van de heer Gimmers.

[0:56:45] Nou voorzitter, ik kan me best goed vinden in de bijdrage van mevrouw Wiersma.

[0:56:50] En ik denk dat er een dikke streep onder haar oproep voor perspectief, dat dat het allerbelangrijkste is.

[0:56:55] Maar zit er niet ook wel een soort van spanning?

[0:56:57] Want mevrouw Wiersma was tot niet zo heel lang geleden zelf bewindspersoon en had ook te maken met deze casus.

[0:57:02] Niet zelf als bewindspersoon, maar wel als collega van.

[0:57:07] En kan dat worden waargemaakt?

[0:57:11] Dat je een eerste stapje zet met een paar tabels en een paar dingetjes op het terrein van KGG.

[0:57:18] En de rest nemen we even niet mee in de besluitvorming.

[0:57:21] Maar als je het dan holistisch in zich heel bekijkt en niet alleen over één of twee jaar, maar over twintig jaar.

[0:57:26] komen zowel de Moedijkers als de mensen in de andere dorpen van de gemeente Moedijk... niet enorm op de koffie door op deze manier nu deze brief naar buiten te fietsen.

[0:57:35] Dus waarom is BBB dan enerzijds positief?

[0:57:38] Maar anderzijds zien ze toch ook wel de schaduwzijde hiervan.

[0:57:41] Mevrouw Wiersma.

[0:57:42] Ja, zeker.

[0:57:42] En dat is ook het hele spanningsveld waar je hiervoor staat.

[0:57:45] Omdat mijn partij heeft er nooit een geheim van gemaakt dat wij tegen het opheffen van een heel dorp en een hele leefgemeenschap zijn.

[0:57:53] Tegelijkertijd heeft dit kabinet forse ambities waar het gaat om de energietransitie en dergelijke.

[0:57:58] En dat zal ergens moeten landen.

[0:58:00] En dat is ook...

[0:58:01] Waarom ik in mijn bijdrage ook inga op het behoud van de kwaliteit van de leefomgeving.

[0:58:06] En dat als er nu dan toch weer een ander scenario recent op tafel komt.

[0:58:12] Dat dat niet die, ik noemde het net, worst voorhouden moet zijn.

[0:58:16] Want dan moeten daar ook...

[0:58:17] bepaalde juridische waarborgen bij komen, dus nu ook boter bij de vis, wat dat dan betekent voor die mensen, zodat inderdaad niet over twintig jaar blijkt dat ze alsnog met een ander scenario achteraf beter uitgeweest waren.

[0:58:30] Maar vooropgesteld, wij zijn tegen het opheffen van Moerdijk als dorp.

[0:58:38] Nog een korte interview.

[0:58:39] Ja, voorzitter.

[0:58:41] Maar is deze brief dan niet gewoon heel fout geweest?

[0:58:43] Waar dan mijn collega in eerste instantie wel begrip voor heeft.

[0:58:48] Want het biedt totaal geen zekerheid, geen garantie, geen waarborg dat later achter dit kameleneusje toch nog een hele kameel zit.

[0:58:55] Dus uiteindelijk help je dan de bewoners van Moerdijk niet, maar leg je de rekening potentieel dus bij een heel groot deel ook in de gemeente Moerdijk neer.

[0:59:03] En dan raakt het 17.000 andere bewoners en nog heel veel landbouwgrond en boeren waar ik nog niks over gezegd heb.

[0:59:11] Dus is dat wel een eerlijke besluitvorming, een eerlijke brief en is het nou leiderschap?

[0:59:18] Mevrouw Wiesman.

[0:59:19] Volgens mij is de kern van mijn bijdrage ook... is het een worst volhouden, zeg maar.

[0:59:26] Of ik ga ervan uit dat met het versturen van zo'n brief... dan weet ik dat er aan de achterkant heel goed over nagedacht wordt... wat dan de mogelijkheden zijn.

[0:59:35] Dus dat hoor ik ook graag van het kabinet, hoe ze dat zien.

[0:59:37] En of ze die boten bij de vis gaan doen... of wat daar de onderbouwing van is...

[0:59:43] Ja, want inderdaad, het moet niet zo zijn dat uiteindelijk door de stapeling van opgaves die daar alsnog gaan landen, dat je achteraf nu beter een bepaalde knoop door had kunnen hakken.

[0:59:55] Los van het feit dat wij tegen het opheffen van een dorp als Moerdijk in zijn geheel zijn.

[1:00:01] Ja, voorzitter, volgens mij mag ik vervolgen.

[1:00:05] Ik heb dan nog een casus die ik eigenlijk aan wil halen hier.

[1:00:10] En ik weet, we gaan hier over landelijk beleid en niet over casussen.

[1:00:14] Maar ik denk wel dat een situatie heel duidelijk maakt...

[1:00:18] hoe dingen in de praktijk uitwerken en dit gaat dan over het kustpact want de ruimtelijke ordening gaat natuurlijk niet over bouwen alleen maar ook over beschermen wat Nederland zo bijzonder maakt en onze kust is daar een duidelijk voorbeeld van en het kustpact laat ook zien dat er een balans mogelijk is

[1:00:36] en ruimte voor ontwikkeling... maar met duidelijke grenzen en met oog voor landschap en natuur.

[1:00:42] En dat is mooi.

[1:00:43] Tegelijkertijd krijgen we ook signalen... dat ontwikkelingen in die kustzone vastlopen... in procedures en regelgeving.

[1:00:50] Ook als die ontwikkelingen aantoonbaar bijdragen... aan de doelen van het kustpak... en ook het beschermen van de duinen en de waterkering.

[1:00:58] Dan kom ik op het concrete voorbeeld.

[1:01:01] Dat is bijvoorbeeld Bernice Beach in Zandvoort.

[1:01:05] Er zijn daar grote ambities van ontwikkelaars en investeerders om hier te gaan ontwikkelen.

[1:01:11] Maar door het nieuwe beleid van de overheid wordt het eigenlijk praktisch onmogelijk gemaakt.

[1:01:15] Want waar vroeger op grond van het Rijk erfpachtovereenkomsten van vele jaren mogelijk waren, is er nu een huurcontract van maximaal tien jaar het hoogst haalbare.

[1:01:25] Het argument is dan dat het gebruik van grond in de kustzone flexibel moet blijven voor eventuele veranderingen.

[1:01:34] Terwijl deze ontwikkelingen dus juist ook bijdraagt aan de doelen van het kustpakt en aan het versterken van de waterkering.

[1:01:40] Het probleem van dat soort tijdelijke huurovereenkomsten is dat over tien jaar geen grote investeringen terug te verdienen zijn.

[1:01:47] En dat daardoor deze investeringen die juist extra bijdragen niet rendabel zijn.

[1:01:53] Daarover heb ik een tweetal vragen aan de minister of zij bereid is met deze ontwikkelaar in gesprek te gaan om kennis te nemen van de knelpunten waar zij tegenaan loopt bij dit soort volgens mij ook gewenste ontwikkelingen.

[1:02:08] En ik wil de minister vragen of zij bereid is om te kijken hoe er anders mee omgegaan worden met die ontwikkelingen in de kustzone.

[1:02:15] Zeker als ze aantoonbaar bijdragen aan de doelen van het kustpact.

[1:02:18] En dat zou bijvoorbeeld gelegen kunnen zijn.

[1:02:20] En ik weet dat gaat niet per se over ruimtelijke ordening.

[1:02:23] Maar nu we het er toch over hebben.

[1:02:24] Zoals bijvoorbeeld het weer uitgeven van erfpachtovereenkomsten voor twintig jaar of langer.

[1:02:30] Voorzitter, tot slot.

[1:02:32] We kunnen lang blijven praten over visies, systemen en modellen.

[1:02:35] Maar Nederland wacht natuurlijk op de uitvoering en daarom onze oproep aan de minister minder systeem en meer resultaat.

[1:02:42] Dank u.

[1:02:44] Dank u wel.

[1:02:45] Dan is het woord aan de heer De Groot namens de VVD.

[1:02:48] Dank u wel, voorzitter.

[1:02:50] Een land vol met ambities, dat is wat Nederland is.

[1:02:54] Het heeft ons ook gebracht, namelijk waar we nu staan.

[1:02:56] En ook op het ruimtelijk domein, kijk alleen al naar het inpolderen van de Flevopolder of de bescherming van Zeeland, durven we groots te denken voor de grote opgaven die er zijn.

[1:03:07] We willen woningen bouwen, onze economie laten groeien, onze energievoorziening versterken, investeren in bereikbaarheid, ruimte maken voor defensie en tegelijkertijd zorgvuldig omgaan met natuur, water en het landschap.

[1:03:21] Ga er maar aan staan.

[1:03:23] zou ik willen zeggen.

[1:03:24] En dat is precies wat deze minister moet doen.

[1:03:27] En dan ook nog met het motto, het kan wel of aan de slag.

[1:03:31] Nou ja, tot zover de slogans.

[1:03:33] Wat belangrijk is voor de VVD, en dat is eigenlijk één vraag die leidend is, is hoe zorgen we ervoor dat Nederland ook in de toekomst een veilig, welvarend en internationaal concurrerend land blijft.

[1:03:45] Want kijk eens naar bijvoorbeeld de havens in Rotterdam, Amsterdam of Zeeland of onze luchthaven Schiphol.

[1:03:54] We moeten er zuinig op zijn, we moeten het koesteren omdat het ons heel veel welvaart heeft gebracht.

[1:03:59] En ruimtelijke sturing moet volgens mijn fractie dan niet alleen gaan over een kaart van Nederland in de noodruimte.

[1:04:05] We moeten het hebben over hoe we dat naar de praktijk vertalen vanuit de visie die we hebben over de toekomst van Nederland.

[1:04:13] Voorzitter, de eerste prioriteit is economische kracht.

[1:04:16] Want Nederland verdient zijn geld met sterke economische clusters, onze zeehavens, industriegebieden en logistieke knooppunten, energiehubs en digitale infrastructuur.

[1:04:24] Juist deze gebieden staan steeds meer onder druk van andere ruimteclaims.

[1:04:30] Want ook woningbouw en defensiefragen ruimte.

[1:04:33] Maar als we economische ruimte steeds verder wegdrukken, ondergraven we uiteindelijk de basis van onze welvaart.

[1:04:39] En daarom vraag ik aan de minister, hoe staat het met de waarborgen en noodruimte om een ontwikkelruimte voor economische clusters op de lange termijn te behouden?

[1:04:47] En hoe staat het met het niet alleen behouden, maar ook het verder vergroten en kansen, zoals de initiëerregio Emmen, om dat in het ruimteplan op te nemen?

[1:04:57] En ik wil toch even stilstaan, want als je dit doet, dan leidt het ook onderroepelijk naar verdringing.

[1:05:02] En dat zien we bij Moedijk.

[1:05:03] Een heel aantal collega's hebben daar al aandacht voor gevraagd.

[1:05:05] Er zijn hier mensen op de publieke tribune.

[1:05:08] Ik ga niet al die vragen overdoen, maar ik zou wel de minister willen oproepen.

[1:05:11] Ga met de gemeente en de provincie in gesprek om dit proces samen te doen.

[1:05:16] En zet er ook tijd achter.

[1:05:18] Want mensen wachten al lang en willen gewoon helderheid.

[1:05:20] Dat is waar het over gaat.

[1:05:21] En voor de rest hebben andere collega's daar, denk ik, goede vragen over gesteld.

[1:05:25] Het is altijd jammer als je met de heer Gimmies in een debat zit.

[1:05:28] Want ik ga nu een stuk houden over landaanwinning.

[1:05:32] Maar dat is eigenlijk het hele stuk is al weggemaaid voor mijn voeten.

[1:05:35] Maar ik ga toch een stukje van de proza geven hier.

[1:05:38] Want Nederland heeft namelijk die rijke geschiedenis van landaanwinning.

[1:05:41] Innovatie en vooruitdenken.

[1:05:42] En dat moeten we doen.

[1:05:44] We moeten die ambitie niet loslaten.

[1:05:46] De VVD wil daarom het gesprek voeren over de uitbreidingsmogelijkheden op zee.

[1:05:50] De derde maasvlakte.

[1:05:51] Of aan randen van de bestaande gebieden.

[1:05:54] Denk dan bijvoorbeeld, de heer Gimmers had het er ook al over, over uitbreidingen rondom de Flevolpolder.

[1:06:00] Denk aan Delta 31, Maastvlakte 3.

[1:06:02] Nou, ga zo maar door.

[1:06:04] Wij denken dat die nieuwe mogelijkheden ook ruimte bieden, namelijk de ruimte die nodig is voor defensie.

[1:06:10] En is de minister daarom ook echt bereid om dergelijke toekomstscenarios expliciet mee te nemen in de definitieve noodruimte?

[1:06:16] En welke economische klussers kunnen dan bijvoorbeeld daarop gehuisvest worden?

[1:06:19] Of bijvoorbeeld energieklussers die nodig zijn?

[1:06:21] Dus de VVD zou het ook graag, voorzitter, gekopperd willen zien aan de uitdagingen die we hebben, zodat we ook weten, als we dat doen, waar gebruiken we het dan voor?

[1:06:31] Maar ook, hoe kunnen we het economisch terugverdienen?

[1:06:35] Voorzitter, dan Defensie.

[1:06:37] De VVD staat volledig achter de noodzakelijke uitbreiding van onze krijgsmacht.

[1:06:40] De wereld is veranderd en Nederland moet zijn veiligheid echt serieus nemen.

[1:06:46] Dat vraagt om oefenterreinen, kazernes en militaire infrastructuur.

[1:06:50] En tegelijkertijd staan we voor een enorme woningbouwopgave.

[1:06:54] Daarom de volgende vraag aan de minister.

[1:06:55] Hoe voorkomt zij dat woningbouw en Defensie eigenlijk onnodig tegenover elkaar?

[1:07:00] komen te staan.

[1:07:01] En ik weet dat de minister zowel een historie heeft in de ruimte voor defensienota als in de nu huidige notarruimte waar zij verantwoordelijk voor is.

[1:07:10] Dus ik zou dat graag op elkaar willen zien.

[1:07:12] En ik zou ook graag willen zien waar zij mogelijkheden ziet om woningbouw juist dicht bij defensielocaties te realiseren.

[1:07:21] En dan nog wat over woningbouw.

[1:07:23] Ik sla me een hele stuk over procedures over.

[1:07:25] Want daar hebben de collega's in het debat al heel veel vragen over gesteld.

[1:07:27] Dan blijft er nog een ander onderwerp over woningbouw over.

[1:07:30] En dat zijn woningbouwlocaties.

[1:07:31] Want de VVD vindt dat we nadrukkelijker moeten kijken naar grootschalige buitenstedelijke woningbouwlocaties.

[1:07:37] Het is in andere debatten er ook over gegaan.

[1:07:39] Er is ook in het coalitiekoord zinnen over opgenomen.

[1:07:42] Het is dat binnenstedelijk bouw belangrijk blijft.

[1:07:44] Maar alleen als we daarmee doorgaan.

[1:07:47] en extra grootschalige woningbouwlocaties toevoegen, dan lossen we de woningnood op.

[1:07:53] De vraag aan de minister is welke locaties zij ziet die kansrijk zijn voor uitbreiding.

[1:07:58] Ik heb namens de VVD al eerder locaties ingebracht.

[1:08:00] Amersfoort Noord, Nijkerk Zuid, Zolle, Velperpoort, Amsterdam Noord Noord.

[1:08:04] En ga zo maar door.

[1:08:06] Waar kijkt de minister nu naar?

[1:08:08] Meneer De Groot, u heeft de interruptie van mevrouw Wiersma.

[1:08:10] Dank u wel.

[1:08:11] Ja, dat mocht ook aan het einde horen, want ik had hem even opgespraakt.

[1:08:14] Maar ik ben wel even heel benieuwd hoe de VVD dan hiernaar kijkt.

[1:08:17] Want mijn partij is natuurlijk van oudsher een agrarische partij.

[1:08:25] Landaanwinning werd in het verleden ook niet...

[1:08:29] ...in de laatste plek gedaan, vaak voor landbouw.

[1:08:31] Dus landaanwinning, daar zijn wij ook voorstander van.

[1:08:35] Maar als het bijvoorbeeld gaat over die derde Maasvlakte... ...waar de heer De Groot het over heeft... ...wij zien ideeën vanuit het kabinet naar buiten seipelen... ...met de intentie om de hele Noordkust... ...als Natura 2000-gebied aan te gaan wijzen.

[1:08:51] En ik ben wel even heel benieuwd, want we weten nu al... ...dat dat op voorhand ontwikkelingen daar heel ingewikkeld gaat maken...

[1:08:58] Ik ben wel even benieuwd of de VVD dat dan ook niet zo'n verstandig idee vindt.

[1:09:04] De heer de Goot.

[1:09:06] Ik moet eerlijk zeggen dat ik dat niet helemaal goed kan beoordelen.

[1:09:10] Ik denk wel dat wij in onze rijkere traditie van de maatsvlakte die we al uitgebreid hebben, dat bijvoorbeeld het Delta 31 plan, wat er nu ligt, dat dat realiseerbaar moet zijn.

[1:09:20] Met de nodige compensaties die er eventueel voor nodig zijn.

[1:09:24] Maar kijk, ik denk niet dat het goed is om heel Nederland, heel Nederland staat als je kijkt naar stikstof natuurlijk al op slot.

[1:09:30] Daar moeten we vanaf.

[1:09:31] En ik doe juist in dit debat een pleidooi om weer over naar de toekomst te kijken.

[1:09:35] In het begin was het ook al over.

[1:09:36] We moeten wel durven om niet alleen in het heden te blijven zitten, maar ook echt verder te kijken naar de toekomst.

[1:09:42] Van welke ontwikkelingen kunnen we dan mogelijk maken?

[1:09:44] En ja, daar horen keuzes bij.

[1:09:45] Daar ben ik helemaal met u eens.

[1:09:48] U vervolgt.

[1:09:50] Voorzitter, ik ga als laatste nog even zeggen over vakantieparken.

[1:09:55] Want ik maak me hier al jaren, zet ik mij hier in, ik denk al een jaar of vier over de transformatie van recreatieparken die daar aan de juiste voorwaarden voldoet.

[1:10:04] Ze kunnen een bijdrage leveren aan de woningvoorraad.

[1:10:09] En heel eerlijk, er is nog steeds niet echt voortgang op dit dossier, ondanks diverse aangenomen moties.

[1:10:15] En daarom vraag ik aan de minister hoe het staat met de voortgang van die transformatie van kansrijke recreatieparken.

[1:10:21] En gaat zij ook gemeenten bestuurlijk dwingen om deze kansen daadwerkelijk te benutten?

[1:10:25] En vooral dat laatste punt, daar zou ik exclusief antwoord van de minister op willen hebben.

[1:10:29] Voorzitter, ik ga afronden.

[1:10:30] Ruimteverordening vraagt om keuzes, maar het vraagt ook om die ambitie die we nodig hebben.

[1:10:34] En de VVD kiest voor een Nederland dat bouwt, onderneemt, investeert in veiligheid en ruimte houdt voor economische groei.

[1:10:39] En ik zie eigenlijk uit naar de beantwoording van de minister.

[1:10:42] Dank u wel.

[1:10:44] Dank u wel.

[1:10:44] Dan is het woord aan de heer Moeman namens de PVV.

[1:10:47] Dank u wel voorzitter.

[1:10:48] We hebben het vandaag over de ruimtelijke ordening.

[1:10:51] Een belangrijk onderdeel van de puzzel om te komen tot oplossingen voor de grote uitdagingen waar we voor staan.

[1:10:58] En wat de PVV betreft dient ons ruimtelijk ordeningsbeleid ons allereerst in staat te stellen om de doelstelling van de 100.000 woningen per jaar te gaan halen.

[1:11:08] Woningbouw binnen de stad, buiten de stad, klein en grootschalig.

[1:11:12] We zullen het allemaal nodig hebben en willen we de woningcrisis effectief tegen kunnen gaan.

[1:11:16] En daarom is het ook goed dat de minister het belang van de woningbouwopgave verder verankert in de volgende fase van de nota ruimte.

[1:11:23] De Kamer heeft daar de afgelopen maanden op meerdere manieren toe opgeroepen.

[1:11:28] En we zijn positief over de wijze waarop de minister aangeeft invulling te willen geven aan een aantal van de moties van ons die zijn aangenomen.

[1:11:36] De urgentie die we denk ik met z'n allen voelen op dit dossier moet worden omgezet naar in de praktijk bruikbaar beleid waarvan de uitvoering vervolgens ook bewaakt wordt door deze minister.

[1:11:46] En in dat kader wil ik ook nog even terugkomen op de discussie die we recent hebben gehad over de provincie Zuid-Holland.

[1:11:52] We waarderen de brief van de minister aan provinciale staten die aan die provincie is verzonden.

[1:11:59] En zien dat deze ook tot actie heeft geleid.

[1:12:02] En daarmee is wat ons betreft ook invulling gegeven aan de motie die we hieromtrend hebben ingediend.

[1:12:07] Het uiteindelijk resultaat telt.

[1:12:10] Desondanks blijft het van groot belang dat de minister scherp monitoort in hoeverre en op welke wijze invulling wordt gegeven aan de nationale ambities die we hier met elkaar vaststellen en of de ruimte die we creëren voor gemeenten om aan de slag te gaan niet wordt belemmerd of beperkt door tussenlagen zoals provincies.

[1:12:28] De discussie roept ook de vraag op in hoeverre afspraken die het Rijk maakt met andere overheden serieus worden genomen.

[1:12:36] Want als de provincie Zuid-Holland afspreekt om 248.000 woningen te realiseren tot 2030 en er vervolgens 68.000 worden gebouwd, maar ook beleid wordt gevoerd dat woningbouw op allerlei manieren beperkt, frustreert en belemmerd, kan je sterk afvragen of de wil er wel is om die afspraken na te komen.

[1:12:54] En hoe gaat de minister dit in het vervolg beter monitoren en op welke momenten zegt zij dit kan niet?

[1:13:00] Is de minister het met ons eens dat het zicht hierop beter zou kunnen?

[1:13:05] We zien de aangenomen motie omtrent de uitvoeringsstrategie in de notar ruimte overigens als onderdeel hiervan.

[1:13:11] Voorzitter, recent is door de Kamer ook een motie aangenomen ten aanzien van het borgen van de continuïteit van de grondstoffenwinning voor woningbouw.

[1:13:19] En het is belangrijk dat hierop wordt ingezet om problemen in de toekomst te voorkomen.

[1:13:23] Tegelijkertijd heeft ook dit onderwerp natuurlijk een relatie met de nota ruimte.

[1:13:27] En is de minister van plan om eventueel in samenspraak met haar collega bewindspersonen van IMW ruimte voor bouwgrondstoffenwinning concreet te gaan borgen binnen de nota ruimte?

[1:13:38] En dan voorzitter wil ik het ook graag hebben over Moerdijk.

[1:13:41] Want laat duidelijk zijn dat wat de PVV betreft Moerdijk behouden dient te blijven en niet hoeft te wijken voor ambities omtrent de energietransitie.

[1:13:50] Maar de verschillende overheden die zich met deze situatie bezighouden zijn allesbehalve duidelijk.

[1:13:57] Wat gaat het nu worden, waarom en hoe?

[1:14:00] Ook deze minister heeft natuurlijk een verantwoordelijkheid vanuit haar coördinerende functie op het gebied van ruimtelijke ordening.

[1:14:07] En we zouden graag meer toelichting van de minister willen ten aanzien van deze casus dan dat zij in haar brief van eind mei heeft gedaan.

[1:14:15] Voorzitter, dan nog een aantal andere onderwerpen ten aanzien van het gebruik van de ruimte.

[1:14:19] waar de Kamer heeft met enige regelmaat aandacht gevraagd... voor de vestiging van grote energievragers zoals datacenters.

[1:14:25] Het is zojuist ook even langsgekomen.

[1:14:27] En deze zijn weliswaar belangrijk voor de digitalisering... maar vragen ook heel veel ruimte en heel veel elektriciteit.

[1:14:34] En is de minister het met ons eens dat locaties voor datacenters moeten passen... bij de beschikbare en toekomstige netcapaciteit... en dat dit ontwikkelingen zoals woningbouw en bedrijvigheid niet moet belemmeren.

[1:14:46] En tot slot wil ik het nog hebben over de omgevingswet zelf.

[1:14:49] De VNG, IPO en de Unie van Waterschappen waarschuwen voor problemen binnen het stelsel.

[1:14:54] Bijvoorbeeld waar het gaat om het DSO.

[1:14:56] Nu meer dan twee jaar na de inwerkingstreding voldoet het DSO nog niet aan afspraken van het basisniveau.

[1:15:02] En ook niet aan de verwachtingen van gebruikers en de daaruitvolgende dienstverlening die wel nodig wordt geacht.

[1:15:08] Hoe kijkt de minister naar deze problematiek en hoe wil ze aansturen op het kunnen voldoen aan het basisniveau en de verdere verbetering van het DSO?

[1:15:16] Tot zover, voorzitter.

[1:15:18] Dank u wel.

[1:15:19] En dan wil ik mevrouw Salina vragen om het voorzitterschap even over te nemen van mij, zodat ik mijn eigen inbreng kan doen.

[1:15:25] Dat is natuurlijk goed.

[1:15:26] En ik geef het woord aan de heer Klemming voor zijn eerste termijn.

[1:15:31] Dank u wel, voorzitter.

[1:15:32] En het voordeel als je als laatste bent... is dat je kunt putten uit de goede vragen die wel zijn gesteld.

[1:15:37] Dus ik kan een aantal stukken uit mijn tekst overslaan.

[1:15:40] Ik had namelijk wat te willen zeggen over Emmen... maar ik denk dat de heer de Goot dat met de juiste vragen... al bij de minister heeft gelegd.

[1:15:45] En ik had een stukje over het verkochten van de procedure... maar ik kan eigenlijk wel aansluiten bij de opmerkingen van de heer Van Asten.

[1:15:51] Dan wil ik het nog wel hebben met de Omgevingswet, voorzitter.

[1:15:54] Want met de Omgevingswet komt er ook een zorgplicht... voor fysieke leefomgeving te licht bij de initiatiefnemer.

[1:15:59] Als een initiatiefnemer redelijk herwijs kan vermoeden dat een activiteit negatieve gevolgen heeft voor de leefomgeving, dan is hij verplicht om de maatregelen te nemen, om de schade te voorkomen, te beperken of zelfs de activiteit te staken.

[1:16:09] Het gaat vaak om zaken die direct tot overlast kunnen leiden voor ontwonenden.

[1:16:13] Denk aan een verkeerssituatie, geluidsoverlast, stof- en afvalophoping, trillingen.

[1:16:17] En hoe werkt dat eigenlijk, dat toezicht en handhaven door gemeenten en provincies van deze zorgplicht?

[1:16:22] Kan de minister aangeven of ze een beeld heeft van de invulling en toezicht op deze algemene zorgplicht, bijvoorbeeld van de aantal maatregelen zoals dwangsommen en lasten onder bestuur?

[1:16:31] En dan voorzitter Moedijk.

[1:16:33] De Doldwaanse energietransitie zorgt voor een lege portemonnee voor Nederlanders.

[1:16:37] Bedrijven die in productie daarmee hun werkgelegenheid verplaatsen.

[1:16:40] En nu zijn er ook zo'n ongeveer 1150 inwoners van de gemeenschap Moedijk mogelijk de klos.

[1:16:46] Slachtoffer van een energietransitie.

[1:16:48] Mogelijk veegt dit kabinet een hele dorp van de kaart.

[1:16:51] Maar nu al zijn de Moedijkers slachtoffers van het proces.

[1:16:54] Wel verdwijnen?

[1:16:55] Toch niet.

[1:16:56] Nu een besluit?

[1:16:57] Toch even niet.

[1:16:59] Een wethouder zegt zus, een gedepandeerde zegt dit en het kabinet doet dat.

[1:17:02] De ongelovige puinhoop die dit kabinet maakt van dit dossier zorgt voor stress bij inwoners.

[1:17:06] Uitgestelde beslissingen over de toekomst, waarddaling van de woningen en vertreks- en achterblijvers die in onzekerheid blijven.

[1:17:13] Tot twee keer toe hebben de inwoners deze minister uitgenoot voor een bezoek in Moerdijk.

[1:17:17] Een gesprek, een blik in de ogen, te vergeefs.

[1:17:20] Voorzitter, ik roep de minister dan ook op om toch naar Moerdijk te gaan.

[1:17:23] En nog het liefst voor het plenaire debat wat nog gepland gaat worden.

[1:17:26] Kan de minister dat toezeggen.

[1:17:28] De toekomst van Moerdijk kan niet alleen overgelaten worden aan de staatssecretaris van KGG.

[1:17:32] Een aantal collega's hebben dat ook al aangegeven.

[1:17:34] Ook deze minister heeft coördinerend een verantwoordelijkheid als het gaat om het UC van Moerdijk.

[1:17:39] Deze oproep doen ook alle partijen in de gemeenteraad van Moerdijk.

[1:17:43] De minister schrijft in haar meest recente brief dat ze waarde hecht aan een zorgvuldig besluit ten aanzien van Moedijk.

[1:17:50] Een zorgvuldig besluit.

[1:17:52] Acht de minister de huidige proces als zorgvuldig.

[1:17:56] Ik kan me dat eigenlijk haast niet voorstellen.

[1:17:57] Voorzitter, het huidige proces is een klucht geworden en eigenlijk een rechte schande.

[1:18:03] Het kan wel, is een slogan wat vaak wordt aangehaald rondom dit kabinet.

[1:18:08] Maar mijn conclusie is dat het kabinet eigenlijk zegt, dit kan gewoon niet.

[1:18:10] Een goed, volsgevuldig proces.

[1:18:12] Graag reactie van de minister.

[1:18:15] In maart werd de motie van 2020 aangenomen.

[1:18:17] Daarin is vastgelegd dat ruimteefficiëntie bij keuzes ten aanzien van de energietransitie en de energiemix sturend moeten zijn in de nood en ruimte.

[1:18:25] om de ruimtelijke impact van de energietransitie in te perken.

[1:18:30] De motie spreekt heel bewust van sturend, zoals dat ook voor water en bodem wordt gebruikt in de nood en ruimte.

[1:18:35] De minister geeft in haar recente brief uitgebreid aan hoe zij water en sturend als richtinggevende principe wil opnemen.

[1:18:43] Kan de minister aangeven hoe zij opvorming wil geven aan deze motie van jaar 21?

[1:18:47] En gaat ze dat op dezelfde manier doen zoals dat nu ook voor bodem en watersturend heeft gedaan in de nood en ruimte?

[1:18:53] En wat betekent deze motie en de gedachten achter die motie eigenlijk voor de toekomst van Moedijk?

[1:18:59] Energie, efficiënt, ruimte en plannen.

[1:19:02] Voorzitter, ik rond af bij brede welvaart.

[1:19:05] De toekomst van Moedijk zet je ook aan het denken over dit concept, brede welvaart.

[1:19:10] Je kan bijna geen beleidsnotitie, adviesrapport meer vinden waar het woord brede welvaart als begrip, als leidend principe tegenkomt.

[1:19:18] In de nood en ruimte zeven maal.

[1:19:21] Brede welvaart, een vraagbegrip, een zweem van objectiviteit, en dat is er natuurlijk niet.

[1:19:26] Het wordt veelal gebruikt om linksideeën te rechtvaardigen.

[1:19:29] Zo organiseerde de Universiteit van Tilburg, of zoals ze daar liever zeggen, de Tilburg University, een college met als titel Brede welvaart, grenzen aan het kapitalisme.

[1:19:39] Het Centraal Planbureau organiseerde een symposium over leven binnen planetaire grenzen en de gevolgen voor brede welvaart.

[1:19:47] Het woord migratie kwam ik in dat programma dan weer niet tegen.

[1:19:49] Wel klimaat, natuur en duurzaamheid.

[1:19:53] Kan de minister aangeven wat zichzelf verstaat onder brede welvaart aangezien ze het zeven keer gebruikt in de ontwerpnood en ruimte.

[1:19:59] onderkend zodat het concept niet politiek neutraal is.

[1:20:02] En is de minister bereid de term gewoon weer te schappen... en ook niet meer te gebruiken bij haar verdere beleidsontwikkeling?

[1:20:08] Voorzitter, tot zover.

[1:20:09] Dank u wel.

[1:20:10] Dank de heer Klemmink.

[1:20:11] En ik geef u bij deze het voorzitterschap weer terug.

[1:20:14] Dank u wel.

[1:20:14] Dan kijk ik naar de minister.

[1:20:15] Hoeveel tijd heeft u nodig?

[1:20:18] Dertig minuten, alsjeblieft.

[1:20:20] Dank u wel.

[1:20:21] Dan schors ik de vergadering voor dertig minuten.

[1:20:24] En wij starten weer om tien over vier.

[1:20:27] De vergadering is geschorst.

[1:55:15] Ik heropen de vergadering van de vaste commissie voor volkshuisvesting, ruimte en ordening.

[1:55:21] Wij zijn toe aan de eerste termijn aan de kant van de minister.

[1:55:25] Ik verzoek de leden weer plaats te nemen.

[1:55:27] Ik stel voor dat wij zes interrupties toestaan, maar wel kort zoals altijd.

[1:55:35] En mijn voorstel is om dat ook gewoon te doen op het moment dat u dat nodig vindt.

[1:55:39] Dus niet te wachten naar een blokje, maar gewoon op het moment dat u dat nodig mag.

[1:55:45] Dan gaan we dat zo doen.

[1:55:45] Dan geef ik het woord graag aan de minister.

[1:55:49] Dank u wel voorzitter.

[1:55:51] Ik ben inmiddels bijna vier maanden minister van volkshuisvesting en ruimtelijke ordening.

[1:55:56] En in die periode heb ik al heel wat plekken in ons land bezocht.

[1:56:00] Soms ook op verzoek van u.

[1:56:03] En soms ook omdat ik zelf iets had gelezen waarvan ik dacht ik wil het graag met mijn eigen ogen zien.

[1:56:08] Van binnenstedelijke bouwlocaties tot regio's waar juist ruimte lijkt te zijn.

[1:56:12] En wat mij telkens opvalt is dat ruimtelijke ordening misschien een abstract begrip lijkt...

[1:56:18] maar dat mensen de gevolgen ervan iedere dag ervaren.

[1:56:21] In hun woning, onderweg naar hun werk of in de kwaliteit van hun buurt.

[1:56:26] De keuzes die wij op de kaart maken worden kortom zichtbaar in het dagelijks leven van mensen.

[1:56:32] En het is belangrijk om daarvan doordrongen te zijn en te blijven, zeker in het licht van alle besluiten die we met elkaar te maken hebben.

[1:56:41] Nederland is klein.

[1:56:42] 41.864 vierkante kilometer.

[1:56:46] Je rijdt zonder files in nog geen twee uur van west naar oost en in nog geen drie uur van noord naar zuid.

[1:56:53] En op dat kleine stukje aarde moeten we heel veel opgaven een plek geven.

[1:56:57] Woningen, energie, industrie, natuur, water, mobiliteit.

[1:57:03] En dat gaat niet vanzelf.

[1:57:04] Dat vraagt om regie.

[1:57:05] Het vraagt om keuzes.

[1:57:07] Waar kan wat?

[1:57:08] En het vraagt dus een samenwerking tussen het Rijk, de provincies, de gemeenten en de waterschappen.

[1:57:14] En als we dat goed doen, ontstaan er mooie kansen.

[1:57:17] Dan kunnen we functies slim combineren en halen we meer uit een gebied.

[1:57:21] Maar als we het niet goed doen, creëren wij problemen.

[1:57:24] Dan benutten we de ruimte niet optimaal of maken keuzes die later moeilijk terug te draaien zijn.

[1:57:30] Voorzitter, laat ik een voorbeeld noemen.

[1:57:32] We willen 1,6 miljoen woningen realiseren.

[1:57:35] Daar moeten we ruimte voor vinden.

[1:57:37] Maar die woningen moeten ook aangesloten kunnen worden op het elektriciteitsnet.

[1:57:41] Er moet voldoende drinkwater beschikbaar zijn, ze moeten bereikbaar zijn.

[1:57:46] En we moeten voorkomen dat we bouwen op plekken waar bodemdaling, wateroverlast of vervuiling voor problemen zorgen.

[1:57:53] Met andere woorden, we kunnen niet overal zomaar bouwen.

[1:57:57] Je wil niet dat de keuze die je nu maakt over 20 of 30 jaar de problemen van een volgende generatie worden.

[1:58:03] En juist daarom hebben wij de verplichting vooruit te kijken.

[1:58:07] Een ander voorbeeld is onze industrie.

[1:58:09] Die hebben we hard nodig voor onze economie, voor onze strategische autonomie en voor de verduurzaming van Nederland.

[1:58:16] Maar ook dat vraagt ruimte en misschien wel extra, zodat het ook in de toekomst eventueel kan uitbreiden.

[1:58:22] En tegelijkertijd willen we een gezonde leefomgeving behouden.

[1:58:25] En dat vraagt om keuzes.

[1:58:27] Over waar industrie zich kan ontwikkelen en waar ook niet.

[1:58:31] Om duidelijke keuzes over waar industrie kan clusteren, zodat we in andere delen van ons land een gezonde leefomgeving behouden.

[1:58:38] En ook hier geldt, de ruimte is schaars.

[1:58:40] Dus je moet kiezen, koppelen en concentreren om de kwaliteit te behouden.

[1:58:45] Tijdens mijn werkbezoeken heb ik gelukkig ook gezien dat dit in de praktijk gebeurt.

[1:58:50] Dat we keuzes op de juiste manier maken en zo koppelkansen en potentieel ten volle benutten.

[1:58:55] Zo bezocht ik onlangs Eindhoven en wat me daar opviel was het vertrouwen waarmee partijen samen aan de stad werken.

[1:59:01] Ik zag onder meer Knoop XL, een grootschalige herontwikkeling rond het station Eindhoven waar woningbouw, infrastructuur en stedelijke ontwikkeling samen komen.

[1:59:10] Dat bezoek liet zien wat mogelijk is als je opgaven integraal benadert en als overheden en private partijen samen optrekken.

[1:59:18] Zo bezocht ik ook Emmen, mede na aanleiding van de motie van uw Kamer.

[1:59:23] En ik ben onder de indruk van de energie die ik daar aantrof.

[1:59:27] Van bestuurders, ondernemers, onderwijsinstellingen en inwoners die niet afwachten, maar kansen zien en die willen verzilveren.

[1:59:35] U kent mijn zorgen over het wijzigen van de V van versterken naar de I van initiëren en die zorgen zijn niet volledig verdwenen.

[1:59:43] Maar ik heb gezien welke kansen daar ontstaan.

[1:59:47] De Neder-Saxe-lijn vormt bijvoorbeeld een belangrijke impuls voor nieuwe ontwikkeling, waaronder de samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen voor een nieuwe campus.

[1:59:55] En daarnaast biedt de strategische ligging van Emmen als schakel in het goederenvervoer tussen Rotterdam, Noord-Duitsland en Scandinavië... kansen voor logistiek, bedrijvigheid en ook werkgelegenheid.

[2:00:06] Het maakt mij duidelijk dat wonen, werken en bereikbaarheid elkaar kunnen versterken als je de juiste keuzes maakt.

[2:00:13] Voorbeelden als Eindhoven en Emmen inspireren mij, vooral de mensen.

[2:00:17] Omdat ze laten zien wat er mogelijk is wanneer je mensen, bedrijven en overheden samen aan een gebied bouwen...

[2:00:22] Dan gaat ruimtelijke ordening niet over kaarten, niet over contouren en niet over beleidsstukken.

[2:00:28] Dan gaat het over de vraag waar mensen straks kunnen wonen, werken, ondernemen en hun kinderen kunnen en willen laten opgroeien.

[2:00:36] En daarom vind ik het zo belangrijk om de nota ruimte af te gaan ronden.

[2:00:41] Want het is het antwoord op de vraag hoe willen we dat gaan organiseren als land.

[2:00:46] In de nota ruimte geven we als Rijk richting aan de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland en waar nodig nemen we zelf regie.

[2:00:52] Bijvoorbeeld als het gaat om de hoofdinstructuur voor energie, locaties voor grootschalige woningbouw, ruimte voor energie, intensieve industrie en gebieden waar landbouw en natuur toekomst bestendig kunnen ontwikkelen.

[2:01:04] Minister, ik zie een interruptie van de heer de Groot, maar ik vermoed dat u ook nog gaat aangeven welke blokjes u gaat behandelen.

[2:01:10] Wellicht plaatst dat de interruptie van de heer de Groot op een ander moment.

[2:01:13] Wellicht kunt u even aangeven wat de blokjes zijn die u gaat behandelen.

[2:01:16] Ja, ik zat in mijn spreektekst.

[2:01:18] Ik ga daarna over Moerdijk, de nota ruimte, de omgevingswet en de woningbouw apart behandelen.

[2:01:26] Dan ga ik kijken of er behoefte is aan interruptie op dit moment.

[2:01:28] Dat is bij de heer de Goot en daarna bij mevrouw Steen.

[2:01:30] De heer de Goot.

[2:01:32] Ja, dank voorzitter, want met de kans natuurlijk dat straks nog een antwoord komt, ga ik toch gewoon vast de vraag stellen aan de minister over Emmen.

[2:01:40] Ik heb natuurlijk in mijn bijdrage ook die vraag.

[2:01:42] Ik ben heel erg blij over dat de minister de motie omarmd heeft en daarheen gegaan is.

[2:01:48] De redenen waarom de motie ook opriep om van een V naar een I te gaan, initiëerregio in Emmen, om daar te gaan kijken en het zelf te zien.

[2:01:57] Mijn vraag voorzitter is aan de minister of de minister dan ook niet meer achteruit kijkt, maar vooral vooruit kijkt en die kansen.

[2:02:03] Met beide handen die daar liggen aangrijpt.

[2:02:06] En ervoor gaat zorgen dat er succes wordt.

[2:02:07] Want ik denk dat dat ook een instelling is.

[2:02:09] Als je dat doet met elkaar.

[2:02:11] En de regio committeert zich eraan.

[2:02:13] Dan zullen de laatste twijfels van de minister.

[2:02:14] Die zij net aangaf.

[2:02:16] Ook echt verdwijnen.

[2:02:18] Dank u wel.

[2:02:21] Ik ben nog niet zo lang minister, dus wij kennen elkaar ook nog niet zo goed.

[2:02:25] Maar achteruit, als ik dat zou doen, zou ik echt een heel zwaar leven hebben.

[2:02:28] Dus ik kijk elke ochtend vooruit.

[2:02:31] Daar ben ik ook het beste in en zo zit mijn hoofd ook het lekkerste.

[2:02:34] Ik ben in Emmen geweest.

[2:02:35] Ik heb uw motie gelezen.

[2:02:37] Ik ben daar zelf geweest.

[2:02:38] Ik ben in gesprek geweest.

[2:02:39] En we hebben samen afgesproken, dus zolang ze blijven knikken op de tribune komt het goed.

[2:02:45] We hebben samen afgesproken dat we dit voortvarend gaan oppakken.

[2:02:49] Zij krijgen de I, maar ik blijf mijn zorg uiten dat ik wel graag wil zien dat we niet bouwen voor de leegstand.

[2:02:56] Dat moet niemand willen en me ook niet.

[2:02:58] Dus daar gaan we stap voor stap kijken op welke manier we dat kunnen doen, zodat ik gerustgesteld blijf en zij kunnen groeien, waarbij we allebei vooruitkijken.

[2:03:09] Dan ga ik naar de interruptie van mevrouw Steen.

[2:03:11] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:03:13] Ik hoorde de minister iets zeggen, en dat triggerde mij, over het goederenvervoer en transport.

[2:03:21] En nou is het natuurlijk zo dat er al een hele tijd gestudeerd wordt op allerlei goederenvervoerstromen over het spoor.

[2:03:28] En we weten natuurlijk ook dat er een hele hoop goederen in de haven van Rotterdam opgeladen worden, dan vervolgens door het land gesleept worden, om vervolgens inderdaad naar de Baltische Staten en Scandinavië te gaan.

[2:03:39] En dan zie je toch dat de baten daar eigenlijk in het westen liggen en dat ook de mensen in het oosten van het land en ook in het zuiden van het land daar vooral last van hebben.

[2:03:48] En we zijn al een tijd met het kabinet ook al in gesprek over hoe doe je dat nou nu?

[2:03:52] Hoe zorg je nou dat het hele land de baten kan kunnen krijgen van dit soort ontwikkelingen?

[2:03:57] Hoe is de minister betrokken bij deze afwegingen rondom de keuzes rondom goederenvervoer en alles wat dat betekent voor lusten en lasten in het hele land?

[2:04:07] De minister.

[2:04:08] Ja, voorzitter, dank u wel.

[2:04:10] De vraag is heel terecht.

[2:04:12] En ik denk dat die niet alleen geldt voor goederenstroom, ik denk dat die nog voor een aantal onderwerpen ook waar is.

[2:04:17] Dat je aan de ene kant van het land iets ziet ontstaan waar het businessmodel heel sluitend is en dat dat businessmodel dan vervolgens door het land heen verplaatst en dat je ziet dat dat steeds minder waar is.

[2:04:27] En precies dat is wat we met de nood aan ruimte juist naar moeten kijken.

[2:04:31] Dat we ervoor zorgen dat de regio's, waar dat dus in dit geval met goederen, waar het niet binnenkomt, dat we daar wel heel goed naar blijven kijken.

[2:04:39] Welke economie, welke woningbouw, wat we daar kunnen doen.

[2:04:42] Als we zeggen dat elke regio telt, dan moet dat ook gelden voor hoe we hier naar kijken.

[2:04:48] Dan heeft u nog een interruptie van mevrouw Staan en Jan.

[2:04:51] Of heeft u een vervolginterruptie?

[2:04:52] Ja, toch even scherp maken dan.

[2:04:54] Want wat betekent dat dan?

[2:04:56] Wat gaan we daar dan van terugzien concreet?

[2:04:58] Van dit soort vragen rondom.

[2:05:00] Goederenvervoer bijvoorbeeld.

[2:05:01] En de afweging tussen lusten en lasten.

[2:05:03] West en de rest van het land, zeg maar.

[2:05:05] Hoe gaan we dat dan concreet terugzien straks in de nota ruimte?

[2:05:07] Hoe ziet dat eruit?

[2:05:09] De minister.

[2:05:11] Dat ziet er in ieder geval zo uit als antwoord op de vraag van mevrouw Steen.

[2:05:15] Dat we...

[2:05:17] Dat we niet specifiek voor goederen en al die andere voorbeelden waar dit voor geldt... allemaal een aparte plek in de nood aan ruimte geven... maar dat we wel overkoepelend hier iets over zeggen... op basis waarvan daarna de ruimtelijke inpassing plaatsvindt.

[2:05:31] En dat hoort echt bij die elke regio telt... waarbij je niet naar een regio kijkt door een rietje... maar naar het geheel en dat je op die manier kijkt hoe je het land het beste kan inrichten... om ervoor te zorgen dat elke regio mee kan blijven doen.

[2:05:46] De keuzes waar ik het over had, die maak ik uiteraard niet alleen.

[2:05:55] Dat doe ik samen met mijn collega bewindspersonen, de mede-overheden en met de maatschappelijke partners.

[2:06:01] Als minister Vroo zie ik het als mijn taak om daarbij de samenhang te bewaken, want keuzes zijn nodig, die moeten we zorgvuldig maken en die moeten we tegenover elkaar afwegen.

[2:06:09] Dat doen we onder meer via de Novex.

[2:06:11] Met alle twaalf provincies maken we afspraken over de uitvoering van ruimtelijke opgaven en de afstemming van nationaal en provinciaal beleid.

[2:06:19] Daarnaast werken we samen in de zestien Novex-gebieden waar verschillende complexe opgaven samenkomen en waar rijk en regio gezamenlijk regie voeren.

[2:06:28] En daarnaast is er een stevige instrumentenkoffer met hoogwaardige ruimtelijke informatie, digitale voorzieningen,

[2:06:34] juridische instrumenten onder de Omgevingswet en maatregelen om het grondbeleid te verbeteren.

[2:06:39] En ook heb ik een verkenning naar de meerwaarde van een landelijke integrale grondbank uitgevoerd en reeds aan uw Kamer gestuurd.

[2:06:46] De opgaven zijn groot, het land is klein.

[2:06:48] Scherpe ruimtelijke keuzes zijn daarom nodig als we Nederland ook voor de volgende generaties sterk, leefbaar en toekomstbestendig willen houden.

[2:06:56] Dat vraagt om regie, dat vraagt om samenwerking en dat vraagt de inzet van alle instrumenten

[2:07:01] die we ter beschikking hebben.

[2:07:03] En gelukkig zie ik overal waar ik kom de bereidheid om mee te denken... en samen oplossingen te vinden.

[2:07:09] En dat stemt mij optimistisch.

[2:07:12] Voordat ik overga op het blokje Moerdijk... zou ik graag nog bij uw kamer in de week leggen...

[2:07:21] Er zijn dusdanig veel moties ingediend over de nota-ruimte, de vorige keer en misschien vandaag ook nog wel.

[2:07:27] En ik kan me voorstellen dat u zelf wil zien waar die dan in die concept definitieve nota-ruimte een plek hebben gekregen.

[2:07:35] Dus wat ik zou willen voorstellen is dat we het ruimtelijk ordeningsdebat van november, dat we die gebruiken, dat ik zorg dat u voor die tijd de concept definitieve nota-ruimte van mij ontvangt.

[2:07:46] Dan kan u zien wat ik met al uw moties en nog in te dienen moties, als die worden aangenomen.

[2:07:51] Of met een meerderheid van stem worden aangenomen.

[2:07:54] Welke plek die dan hebben gekregen.

[2:07:56] En op die manier kunt u mij ook controleren of ik daadwerkelijk doe wat ik toezeg.

[2:08:04] Ga ik naar het eerste.

[2:08:06] Dat levert een interruption van vrouw Zadinjan.

[2:08:08] Ja, een korte vraag.

[2:08:09] Zitten daar dan ook de zienswijze beantwoordingen al erbij?

[2:08:12] Of komt dat later in het traject?

[2:08:15] De minister.

[2:08:16] Dat zit er dan bij, voorzitter.

[2:08:22] Ga ik naar het eerste mapje, dat is Moerdijk.

[2:08:27] Laat ik beginnen met dat ik denk dat iedereen die over dit onderwerp spreekt en ook vanuit het kabinet, dat wij allemaal vinden dat er iets moet gebeuren en dat de inwoners van Moordijk recht hebben op duidelijkheid.

[2:08:44] Niemand binnen het kabinet denkt daar anders over, dus daaraan trekken we aan dezelfde kant van het touw.

[2:08:50] Ik ben me er niet bewust van dat ik uitnodigingen zou hebben gemist.

[2:08:54] Ik ben ook niet iemand die uitnodigingen naast zich neerlegt.

[2:08:58] Dus wellicht is daar iets misgegaan.

[2:09:00] Maar aan het einde van de maand ben ik in Moerdijk.

[2:09:03] Dus laat ik dan vooruitkijken en zeggen... voor het einde van de maand is er een afspraak... dat ik samen met de staatssecretaris van KGG naar Moerdijk ga.

[2:09:13] Er moet duidelijkheid komen en vanuit mijn verantwoordelijkheid op de ruimtelijke ordening.

[2:09:18] Die zie ik en die zag ik.

[2:09:20] En het feit dat de staatssecretaris van KGG de woordvoerder is namens het kabinet, wil niet zeggen dat ik niet betrokken ben of dat ik niet onderdeel ben van welke gesprekken daar gevoerd worden, welke informatie dan weer terugkomt en welke brief er uiteindelijk naar uw kamer is gestuurd, waarbij er inderdaad een derde optie aan is toegevoegd

[2:09:41] om te kijken of het ook met een kleinere ambitie en daardoor een kleinere inpassing ook zou kunnen worden volstaan.

[2:09:51] Ik kijk hier, want dat is eigenlijk wat u mij vraagt, ik kijk hier via een aantal verschillende perspectieven naar.

[2:09:57] Eén is als het gaat over het dorp en de mensen die daar wonen.

[2:10:01] Ik zie dat als dat wij deze mensen hun leven op pauze hebben gezet.

[2:10:05] Ga je je huis verduurzamen of niet?

[2:10:07] Ga je je huis verbouwen of niet?

[2:10:08] Ga je het verkopen of niet?

[2:10:11] Al die keuzes, ga je nog investeren in de middenstand of niet?

[2:10:17] Dus dat zijn al die keuzes, die zetten wij op pauze.

[2:10:20] En dat is iets waar we ons verantwoordelijk voor moeten voelen.

[2:10:22] En dat doe ik ook.

[2:10:24] Tegelijkertijd hebben we binnen dit kabinet wel afgesproken.

[2:10:28] We gaan ervoor zorgen dat we dit zorgvuldig doen.

[2:10:31] Dat we dit transparant doen.

[2:10:32] Dat we dit in gesprek doen.

[2:10:34] En we gaan ook zorgen dat er één iemand is...

[2:10:36] die de hoofdspreekbuis is op dit onderwerp.

[2:10:41] En dat is de staatssecretaris van KGG.

[2:10:43] Dat wil nogmaals niet zeggen dat ik niet met hem hier elke week... minstens één keer over spreek om te horen wat zijn de ontwikkelingen... hoe zitten we erbij, welke informatie komt er terug... met welke informatie gaan wij daarheen, wat zijn de mogelijkheden...

[2:10:59] Dus die gesprekken worden gevoerd.

[2:11:01] Ik ben betrokken.

[2:11:02] Ik ben erbij.

[2:11:04] En tegelijkertijd hebben we ook afgesproken... dat het het dossier is als de spokesperson.

[2:11:11] De hoofdspreker is de staatssecretaris KGG.

[2:11:14] Dus wat gaan we doen?

[2:11:16] Einde van de maand zijn we daar op bezoek.

[2:11:19] Ik sluit natuurlijk aan bij het plenaire debat... wat deze maand nog plaatsvindt... om vanuit mijn verantwoordelijkheid... wat de coördinatie op de ruimtelijke ordening is...

[2:11:27] en ik denk ook wel iets vanuit Volkshuisvesting als het over het dorp gaat, gaan wij daar in ieder geval samen zitten.

[2:11:36] Om de vragen die uw Kamer heeft hier ook over te kunnen beantwoorden.

[2:11:40] Maar ik wil echt bestrijden dat we hier lichtzinnig mee omgaan.

[2:11:43] Alhoewel ik me heel goed kan voorstellen, want ik vroeg net aan een meneer op de publieke tribune hoe lang dit dan speelt.

[2:11:50] En die zei volgens mij in 1967...

[2:11:52] Dat hij al zo ver terug kan gaan om uit te leggen wat er is gebeurd.

[2:11:57] Nou, dat is nog voordat ik geboren was.

[2:11:59] En vele van u met mij waarschijnlijk.

[2:12:01] Dus dat is echt heel erg lang.

[2:12:03] Het dorp heeft recht op duidelijkheid.

[2:12:06] En dat moeten we geven.

[2:12:07] Dat moeten we zorgvuldig doen.

[2:12:08] Dat moeten we transparant doen.

[2:12:10] En we moeten met één stem spreken.

[2:12:12] En soms spreek je het beste met één stem als je goed afspreekt wie die stem dan is.

[2:12:18] U heeft interupties van de heer Mooijman.

[2:12:20] Dank u wel voorzitter en dank ook voor de heldere antwoorden hieromtrent.

[2:12:25] De minister geeft aan dat de transparantie in het proces natuurlijk van groot belang is.

[2:12:30] Daar ben ik het natuurlijk mee eens.

[2:12:31] Tegelijkertijd is denk ik juist de transparantie hetgeen waar het hier misgaat.

[2:12:37] Er is heel veel onduidelijkheid en ook de achterliggende beredenering achter de keuzes wat er aan gaat komen...

[2:12:43] Dus is de minister dan ook bereid om juist samen met haar collega bewindspersoon, staatssecretaris van KGG, dit ook nadrukkelijk te bespreken.

[2:12:51] Hoe die transparantie vooruit richting wat er komen gaat of niet komen gaat.

[2:12:56] Dat dat in ieder geval kan worden verbeterd.

[2:12:59] En dat mensen niet, of ook de politiek, toch alsmaar weer voor een verrassing komen te staan.

[2:13:05] Maar dat ook tijdens het proces die transparantie ook daadwerkelijk wordt gewaarborgd.

[2:13:09] De minister.

[2:13:10] Ja, dank u wel.

[2:13:13] De heer Mooiman vraagt terecht om transparantie en ik vind dat ook.

[2:13:17] Dus die gesprekken die lopen al en als u mij aanmoedigt daar vooral mee door te gaan, dan zal ik dat ook uiteraard blijven doen.

[2:13:24] Vanuit ruimtelijke ordening, maar ik vermoed dat we dit nog verder tijdens het plenaire debat zullen bespreken.

[2:13:29] Vanuit ruimtelijke ordening begint het voor mij wel met de vraag, wat moet erin gepast worden?

[2:13:35] Want in de nota ruimte schrijven we op, we gaan in beginsel niet afwentelen.

[2:13:40] En als we dat wel doen, dan moeten we daar echt een goede redenatie bij hebben.

[2:13:45] Dus ik kijk ook mee vanuit de ruimtelijke ordeningsbril naar dit vraagstuk.

[2:13:49] Maar ik moet dan wel eerst weten...

[2:13:51] wat is de opgave die daar ingepast moet gaan worden?

[2:13:55] En op basis van die uitkomst kan ik kijken... wat betekent dat dan met de afspraken... die vooruitlopend op een definitieve notarruimte... wat betekent dat dan voor de inpasbaarheid... en wat betekent dat voor het dorp?

[2:14:08] Dus ik hoor uw woorden als aanmoediging...

[2:14:11] om transparant te blijven.

[2:14:14] En als we dat onvoldoende zijn, dan hoor ik dat aan het einde van de maand vast uit Moerdijk zelf.

[2:14:18] En dan zal ik daar mijn uiterste best voor doen om daaraan bij te dragen.

[2:14:28] Ja, dank aan de minister voor deze beantwoording en dat zij zich hier ook voor wil inzetten.

[2:14:33] En ik snap dat zij in die zin nog maar drie maanden hier is.

[2:14:38] Dus dat ze de geschiedenis van het dossier natuurlijk niet helemaal mee heeft gekregen.

[2:14:43] Maar er lag een ruimtelijke opgave.

[2:14:45] Er is geredeneerd vanuit de ruimte en die wordt nu weer helemaal teruggedraaid.

[2:14:51] Dus wat gebeurt er, was die opgave dan er niet?

[2:14:55] Of waarom is die dan zo gecommuniceerd?

[2:14:58] Dus ik vraag me echt af wat dan die ruimtelijke opgave is waar u nu naar gaat kijken.

[2:15:03] Als er al een opgave was.

[2:15:04] De minister.

[2:15:06] Ja, uiteraard, voorzitter, ben ik op de hoogte van niet alle details... maar wel van dat er eerst een grotere opgave lag.

[2:15:16] En ik kijk met belangstelling en met enige spoed... vanuit het perspectief van wat het doet met de bewoners in Moerdijk... is naar als de opgave kleiner wordt, omdat de vraag kleiner zou worden... als dat het geval is, dan heeft dat implicaties voor de impasbaarheid.

[2:15:33] En dat is de kennis waar ik het nu mee moet doen...

[2:15:35] En ik zal uw vraag in ieder geval ook meenemen naar het plenaire debat om te kijken of ik daar nog een wat uitgebreider antwoord dan op kan geven.

[2:15:52] Ja, ik wil het graag geloven, maar het komt op mij toch wat...

[2:15:55] Ik ben toch een beetje verbijsterd.

[2:15:56] Want de brief die we kregen van de staatssecretaris... ...komt echt uit de lucht vallen.

[2:16:00] In één keer wordt er gerept over andere scenario's... ...en dat het kleinschaliger kan.

[2:16:06] Terwijl er geen enkele garantie is en komt... ...dat er een integraal besluit wordt genomen... ...waardoor dit niet een kameleneusje blijkt te zijn... ...waar nog later een gigantische kameel achterweg komt.

[2:16:17] Waardoor niet alleen Moedijk wordt geraakt, het dorp... ...maar ook Zevenbergsenhoek...

[2:16:21] Nou, Langeweg, Klundert, noem maar op.

[2:16:27] Zevenberg zelf.

[2:16:30] Ik kan er gewoon niet goed bij hoe de minister zorgvuldigheid, transparantie rijmt met wat er is gebeurd.

[2:16:36] De minister.

[2:16:39] Ik ken de dorpen die de heer Grinwis noemt heel erg goed, want het is mijn standaard fietsrondje.

[2:16:46] Dus ik kom daar heel regelmatig.

[2:16:49] Ik combineer even een aantal vragen.

[2:16:51] De ene vraag is, wilt u vooruit kijken in plaats van achteruit op een eerdere vraag?

[2:16:56] Ik heb gezegd, mijn woorden over transparantie gaan over vooruit kijken.

[2:17:01] En u stelt mij nu, of de heer Grimwis stelt mij nu de vraag of ik vind dat wat er tot op heden is gebeurd, of dat transparant is geweest.

[2:17:08] Nou, daar heb ik geen oordeel over.

[2:17:10] Wat ik wel een oordeel over heb is...

[2:17:13] Binnen het kabinet bespreken wij dit onderwerp, Moerdijk, met elkaar, met meerdere bewindspersonen, ook gewoon kabinetsbreed, omdat we er ons bewust van zijn dat er een antwoord moet komen op de vraag.

[2:17:27] En daarin is een derde scenario toegevoegd met een afgeschaalde ambitie.

[2:17:32] Dat kan.

[2:17:33] Als je bepaalde consequenties niet wil accepteren of dat je te zwaarwegend vindt, dat is gewoon hoe het in het leven gaat.

[2:17:41] We maken heel vaak keuzes en accepteren we dat ambities bijgesteld worden of dat je bepaalde risico's neemt.

[2:17:48] Wat hier nu is gezegd is, we voegen één scenario toe, daar wordt naar gekeken, dat is een afgeschaalde ambitie.

[2:17:54] Daar kijken we vanuit het kabinet ook naar als een derde scenario.

[2:17:58] Daar is de staatssecretaris van KGG samen met Moerdijk over in gesprek met de provincie, met de gemeente.

[2:18:04] Daar sluit ik aan het einde van de maand bij aan.

[2:18:08] En we hebben daar nog een plenaire debat over.

[2:18:10] Maar ik denk dat het belangrijk is dat dit niet alleen maar...

[2:18:12] een ruimtelijke inpassingsvraagstuk, dat kun je pas doen als je een ambitie hebt die ingepast moet worden.

[2:18:20] En ik ben het met u eens als u zegt, maar die ambitie die was vele malen groter.

[2:18:24] Dat zie ik natuurlijk ook.

[2:18:25] Maar ik moet het wel doen met de kennis die uiteindelijk als die ambitie wordt aangepast, dan is mijn coördinerende rol...

[2:18:32] Om dan te kijken wat dat betekent.

[2:18:34] En dat toets ik op niet afwentelen.

[2:18:37] Dat toets ik op wat betekent dit voor de leefomgeving.

[2:18:40] Nou, dat zijn de elementen vanuit de nota ruimte waar we dan naar kijken.

[2:18:44] En vervolg de interruptie van de heer Gimmis.

[2:18:45] En dan heeft u nog een interruptie van de heer Klemmink.

[2:18:47] Eerst de heer Gimmis.

[2:18:48] Voorzitter, dank u wel.

[2:18:48] Ja, maar voorzitter, dan roep ik deze minister van Vrouw, als kodemeren en bewindspersoon ook op, om zich ervan te vergewissen.

[2:18:56] dat de totale besluit op tafel komt.

[2:18:59] Dus als er een afgeschaald scenario is... of een kleiner scenario met minder impact... dat dan ook daaraan gekoppeld de garantie zit... dat er niet later nog iets overheen komt.

[2:19:09] Want dan is het, om een andere beeldspraak te gebruiken... een beetje de tactiek van de verschroeide aarde.

[2:19:13] Dat je eerst een hectare neemt en een paar jaar later de volgende hectare.

[2:19:17] Dan vind ik echt dat de minister niet alleen moet kijken wat ervoor ligt en of er niks wordt afgewenteld.

[2:19:22] Maar dat het echt integraal ook met een oog voor de toekomst wordt gekeken.

[2:19:25] Want anders wordt nu een paar bewoners die ik heel hoog gehacht blij gemaakt met een dode mus.

[2:19:31] Vervolgens worden heel veel bewoners in de kou gezet.

[2:19:33] En dat kunnen we gewoon niet hebben.

[2:19:34] En ik hoop dat de minister onze zorg daarover en mijn zorg daarover voelt.

[2:19:39] En dat is ook een zorg die klinkt vanuit mensen die daar volksvertegenwoordiger zijn en wethouder zijn.

[2:19:45] Die staan in de wind, terwijl ze enorm hun verantwoordelijkheid hebben genomen in een hele moeilijke situatie.

[2:19:51] Ik vind het best wel dat de minister en ook het kabinet daarom leiderschap moet blijven tonen.

[2:19:57] Want dat de gemeenteraad van Moerdijk het een en ander vindt, dat de provincie het een en ander vindt, heeft wel te maken met dat het Rijk allerlei opgaves daar heeft neergelegd.

[2:20:06] En ik proef toch een beetje, nou ja, ik roep op dus tot eerlijk leiderschap waarin integraal het hele verhaal wordt verteld en niet op basis van oneigenlijke argumenten dat er bijvoorbeeld geen geld zou zijn om mensen te genoem te komen, besluiten worden genomen.

[2:20:18] De minister.

[2:20:20] Ik kan in het gepassioneerde verhaal van de heer Grinwis meegaan.

[2:20:24] Want we hebben hetzelfde voor ogen.

[2:20:25] Mensen zijn geen metaforen, zeg ik regelmatig.

[2:20:28] Het gaat over mensen van vlees en bloed.

[2:20:29] En die zitten hier op de tribune en die wonen in Moerdijk.

[2:20:32] En zoals ik zei, ik ben daar regelmatig om privéredenen.

[2:20:36] Maar dit gaat over mensen.

[2:20:38] Dus u heeft gelijk.

[2:20:39] En ik neem mee wat u zegt in de gesprekken binnen het kabinet hierover.

[2:20:44] Dan draag ik het voorstenschap even over aan mevrouw Salië.

[2:20:48] Ik geef het woord aan de heer Klemming voor een interruptie.

[2:20:52] Dank u wel, voorzitter.

[2:20:54] Ik ben toch wel verbaasd dat de minister geen oordeel wil geven over hoe dit proces nu toe loopt.

[2:21:02] De minister schrijft dat het moet zorgvuldig zijn.

[2:21:03] Dat is volgens mij het woord dat de minister gebruikt in haar eigen brief.

[2:21:07] Het kan toch niet dat deze minister vindt dat dit nou een zorgvuldig proces is geweest?

[2:21:12] Kan de minister nou niet gewoon een eerlijk antwoord geven op deze vraag?

[2:21:15] Dit is toch geen zorgvuldig proces?

[2:21:17] Dat viel me op aan het beantwoorden, waar ik echt nog moeite mee heb, voorzitter, als het mag, is dat de minister zegt, ja, ik wacht tot de ruimteclaim van de staatssecretaris van KG komt.

[2:21:28] En dan ga ik kijken wat er met de gemeenschap en de gemeente Moedijk moet gebeuren.

[2:21:34] Maar dat is toch de wereld op zijn kop.

[2:21:35] Het zou toch moeten zijn, ik wil dat de leefbaarheid en de leefomgeving van de gemeenschap Moedijk op één staat.

[2:21:41] En vanuit die situatie ga ik pas kijken wat er kan en niet andersom.

[2:21:45] Ja, voorzitter.

[2:21:49] Ik vind het jammer als mijn woorden in de mond gelegd worden die ik helemaal niet heb gezegd.

[2:21:54] Waar dit over gaat voor mij is, dit gaat over zorgvuldigheid, dit gaat over transparantie en dit gaat ook over hier integraal naar kijken.

[2:22:04] En ik zeg niet dat op het moment dat ik... Of ik zeg wel dat op het moment dat ik zeg... ...dat het voor mij belangrijk is dat ik van de staatssecretaris KGG hoor wat de opgave is.

[2:22:15] Dat dat een element is van mijn werk.

[2:22:17] Dat ik wel moet weten wat iemand ergens ruimtelijk ingepast wil hebben.

[2:22:22] Ik doe dat niet met mijn handen in mijn zakken blind voor de bewoners van Moordijk.

[2:22:26] Dus er is ook gewoon nog een opgave die gaat over de mensen.

[2:22:29] Daar kijken wij kabinetsbreed ook naar.

[2:22:31] Dat doe ik niet in mijn eentje.

[2:22:33] Het gaat over een dorp, het gaat over het wel of niet.

[2:22:35] Het is iets heel groots en het duurt al heel lang en er is heel veel onzekerheid.

[2:22:39] Heb ik ook gezegd.

[2:22:40] Dat dat niet goed is, onderschrijf ik ook.

[2:22:42] En tegelijkertijd moet ik het wel doen met een opgave die ingepast moet worden.

[2:22:48] Dat geldt voor alles, dus ook voor dit.

[2:22:56] Ja, dank u wel voorzitter.

[2:22:58] De minister heeft ontzettend moeite om gewoon eens eerlijk toe te geven, terugkijkend hoe het proces nu toe gaat.

[2:23:05] En ik ga eigenlijk niet terug te kijken 50 jaar geleden of 40 jaar geleden, maar gewoon eens de proces te bekijken.

[2:23:10] Ze zien, volgend jaar is ze ontstaan.

[2:23:12] En de minister kan daar niet eens een waarde oordeel over geven, terwijl volgens mij iedereen duidelijk is dat dit gewoon een waardeloos proces is geweest tot nu toe.

[2:23:19] En dat woord niet te gebruiken, maar ik verwacht toch wel eigenlijk dat de minister op zijn minst kan vertellen hoe zij nou terugkijkt op dit proces.

[2:23:26] Is dit nou zorgvuldig zoals de minister dat had gewild, ja of nee?

[2:23:31] Ja, dank u wel.

[2:23:33] Wat ik de heer Klimming kan vertellen... is dat ik oordeel over mijn eigen functioneren.

[2:23:37] En dat is sinds volgens mij mijn eerste week... kwam dit dossier op tafel.

[2:23:42] Daarin is er onmiddellijk vanuit dit kabinet... naar een brede aanpak gekeken.

[2:23:47] En ook gezegd, er moet duidelijkheid komen.

[2:23:49] Dat moet ook duurzaam zijn.

[2:23:50] Dus niet iets wat in stapjes vooruit gaat.

[2:23:52] Dat past ook prima bij de richtlijnen in de nood aan ruimte.

[2:23:55] En ondanks dat die nog niet definitief is...

[2:23:57] Kijk ik wel heel erg naar die principes.

[2:24:00] Die gaan over niet afwentelen.

[2:24:02] Dan niet een jaar later komen met het volgende perceel.

[2:24:04] Wat er dan bij moet komen met een volgende opgave.

[2:24:07] Dit is iets wat heel nadrukkelijk meegenomen wordt in dit kabinet.

[2:24:11] En ik ben van mening dat als ik naar de afgelopen 108 dagen kijk.

[2:24:15] Is dat iets is wat zorgvuldig is gegaan.

[2:24:17] En waar we binnenkort ook een plenair debat over zullen voeren.

[2:24:23] Ja, dankjewel.

[2:24:24] Volgens mij was de laatste zin van de minister dat ze het proces tot nu toe zorgvuldig vond, als ik het goed heb begrepen.

[2:24:30] Dus dat check ik nog heel even graag.

[2:24:31] Ja, en het is ook niet waar dat de minister niet verder mag terugkijken naar drie maanden.

[2:24:34] Ja, het is inderdaad dat deze minister nu een aantal maanden minister is.

[2:24:37] Maar het werkte staatsrechtelijk natuurlijk helemaal niet zo dat zij geen orde kan geven over wat er in de periode voor gebeurd is door haar ambtsvolgangers.

[2:24:43] Dus ik vind dat wel een raar figuur.

[2:24:45] Dan nog even terugkomen tot mijn opmerking dat ik niet begrijp en eigenlijk ook niet acceptabel vind dat de minister eigenlijk zegt de ruimteclaim van KG is leidend en daarna ga ik kijken wat dat betekent voor de leefomgeving in de leefgemeenschappen van Moordijk.

[2:24:58] Het zou precies andersom moeten zijn in Nederland.

[2:25:00] De leefomgeving in de gemeenschap komt op één en daarna gaan we kijken wat erbij past.

[2:25:04] Ik snap niet dat deze volgorde door de minister en dit kabinet niet wordt vervolgd.

[2:25:09] Ik geef eerst het woord aan de heer Van Asten voor een punt van orde.

[2:25:13] Ja, dank voorzitter.

[2:25:14] We hebben het vandaag ook over Moerdijk.

[2:25:18] Dat is logisch, want het gaat ook deels over de nood en ruimte... hoe we omgaan met die moties.

[2:25:22] Ik zit hier wel een beetje met een ongemakkelijk gevoel... want we hebben namelijk een groot plunair debat staan.

[2:25:28] Daar is deze minister ook bij aanwezig.

[2:25:30] Volgens mij is daar ook de staatssecretaris zelf bij aanwezig... en anders moet hij nog worden uitgenodigd erbij.

[2:25:34] Dan hebben we het kabinet en iedereen die daarover gaat bij één...

[2:25:38] om daar een goed debat te voeren.

[2:25:41] Wat is een punt van orde?

[2:25:43] Hier gaan we nu dusdadig de diepte in... over iets wat eigenlijk nauwelijks op deze agenda staat.

[2:25:48] Daar hebben we een vervolgdebat ingezet.

[2:25:50] De heer Van Aster.

[2:25:53] Dank voor uw punt van orde.

[2:25:55] Maar het is natuurlijk aan individuele leden om ook in te brengen wat zij belangrijk achten.

[2:26:00] Dus daarom laat ik deze interruptie ook toe.

[2:26:02] En Moerdijk staat ook op de agenda.

[2:26:04] Er staat ook een brief over Moerdijk op de agenda.

[2:26:07] En we hebben natuurlijk ook bezoekers.

[2:26:08] Dus vandaar dat ik iets coulanter ben met het onderwerp.

[2:26:11] Maar ik denk dat een plenaire debat, dat we daar nog verder over te spreken.

[2:26:16] Ik geef nu nog het minister het woord voor de beantwoording.

[2:26:22] Ja, voorzitter.

[2:26:22] Dank u wel.

[2:26:26] Volgens mij is het allerbelangrijkste de bewoners van dit dorp.

[2:26:30] En dat die duidelijkheid krijgen.

[2:26:31] Daar hebben ze recht op, daar vragen ze ook al heel lang over.

[2:26:34] En volgens mij verschillen wij met elkaar daar niet van mening.

[2:26:38] We kunnen van mening verschillen over of je eerst naar het een kijkt en dan naar het ander kijkt.

[2:26:43] Dat kan, dat mag er ook gewoon zijn.

[2:26:44] Maar bovenaan moet staan dat er duidelijkheid moet komen voor de bewoners... zodat hun leven in die zin van de pauzestand af kan...

[2:26:51] ...en dat ze weten waar ze aan toe zijn.

[2:26:53] Dat zijn gesprekken die worden door de staatssecretaris KGG gevoerd... ...namens het kabinet.

[2:27:00] Dus ik weet wat de insteek is van die gesprekken.

[2:27:02] Ik weet wat ze onderzoeken.

[2:27:03] Ik weet ook wat er uit de gesprekken terugkomt.

[2:27:05] Einde van de maand ben ik daar ook om met hen hierover door te spreken.

[2:27:11] Ik neem de oproep van de heer Grinwis mee...

[2:27:13] Dat het meer moet zijn dan alleen maar.

[2:27:16] En tegelijkertijd als u mij de vraag stelt.

[2:27:18] Wat is er eerst en wat is er daarna?

[2:27:21] Ik kijk ook naar als een van mijn collega bewindspersonen aan mij vraagt.

[2:27:25] Ik heb een ruimtelijke opgave.

[2:27:27] Dus ik wil graag zien waar die in pasbaar is.

[2:27:30] Dat het op dat moment...

[2:27:31] Mijn verantwoordelijkheid is om te kijken, past dit hier dan?

[2:27:35] En als een bewindspersoon terugkomt en zegt, misschien kan het ook.

[2:27:39] Anders, dan is het wederom mijn verantwoordelijkheid om daar vanuit de ruimtelijke ordening naar te kijken.

[2:27:45] Dat wil niet zeggen dat ik niet betrokken ben bij wat de consequenties zijn, wat dat doet met mensen.

[2:27:53] Dat ben ik wel, dat ben ik...

[2:27:55] ...vooruitlopend.

[2:27:56] Maar tegelijkertijd gaat dit ook over... ...iemand heeft een verzoek, dat heeft een ruimtelijke inpassing... ...en daar ben ik coördinerend voor... ...om te kijken, past dat dan wat je vraagt... ...en wat zijn de consequenties van je vraag.

[2:28:08] Voorzitter.

[2:28:09] Ik geef het voorzitterschap bij deze weer over aan de heer Klemmink.

[2:28:14] Dank u wel.

[2:28:15] Ik kijk naar de minister... ...dat u het blokje Moedijk heeft afgegrond.

[2:28:19] Ja, dan ga ik naar het mapje Notarruimte.

[2:28:24] En met de nota ruimte bouwen we, wat uw kamer net ook al gaf, eigenlijk onze toekomst.

[2:28:33] En misschien is die niet eens meer van ons, maar van onze kinderen.

[2:28:36] En ik ben heel blij dat wij met de jongeren hierover ook in gesprek zijn.

[2:28:41] Alhoewel het misschien ook nog wel...

[2:28:43] de kinderen van onze jongeren zijn waar we nu mee praten... als we kijken hoe ver deze zou moeten reiken.

[2:28:49] En op 24 juni is er voor mij in ieder geval een extra debat... want dat is een soort simulatie-debat met jongeren over de notarruimte.

[2:28:59] Ik begin met de vraag van mevrouw Salinjan van Pro... over de risico's door klimaatverandering... en hoe die concreet in de notarruimte landen.

[2:29:10] Mevrouw Zalian heeft meerdere vragen gesteld over klimaatadaptatie en ruimtelijke keuzes.

[2:29:15] En laat ik voorop stellen dat het belangrijk is dat we nu geen keuzes maken waar we later spijt van krijgen.

[2:29:21] Daar hebben we nu al instrumenten voor, zoals het afwegingskader, klimaatadaptieve inrichting en de maatlat.

[2:29:26] En specifiek voor funderingsproblematiek hebben we de nationale aanpak funderingen.

[2:29:31] En deze aanpak moet eraan bijdragen dat woningeigenaar veilig en toekomstbestendig kunnen wonen.

[2:29:36] In het coalitieakkoord is afgesproken dat water- en bodemsturend en richtinggevend principe is in de nota ruimte.

[2:29:44] En op 29 mei heeft uw Kamer zowel een brief gekregen waarin ik toelicht hoe we water- en bodemsturend invullen in de nota ruimte en is het ontwerp van de nationale adaptatiestrategie de NAS met uw Kamer gedeeld.

[2:29:57] Het kabinet duidt daarin dat ruimtelijke functies in een duurzame relatie moeten komen te staan met het water- en het bodemsysteem.

[2:30:04] En met verstandige keuzes in de ruimtelijke ordening en inrichting voorkomen we dat volgende generaties worden opgezadeld met hoge kosten en schade.

[2:30:12] Ook staat in het ontwerp NAS dat het kabinet inzet op hittebestendige steden en dorpen.

[2:30:17] En hierbij heeft het kabinet de ambitie uitgesproken dat steden en dorpen gezond en aantrekkelijk blijven bij hitte en de effecten van hittestress worden verminderd, bijvoorbeeld door extra vergroening.

[2:30:29] Op deze manier zorg ik ervoor dat water en bodem volwaardig onderdeel is van de integrale ruimtelijke afweging voor woningbouw, maar ook alle andere ruimtelijke opgaven.

[2:30:42] Ja, dat was hem.

[2:30:43] Dankjewel.

[2:30:43] U heeft een interview van mevrouw Salini om.

[2:30:46] Ja, dank voorzitter.

[2:30:48] Ik waardeer het enorm dat de minister in gesprek gaat met jongeren.

[2:30:52] Ook over onze ruimtelijke inrichting, omdat dat ontzettend belangrijk is.

[2:30:56] Maar waar ik het over heb, ik heb het over de toekomst aan tafel.

[2:31:01] Ik heb het niet over participatie met jongeren, wat natuurlijk zou kunnen helpen daaraan.

[2:31:06] Maar ik heb het over de risico's die wij zien voor de komende jaren...

[2:31:12] En hoe handel je vervolgens als je terugredeneert vanuit de situatie die wij voor ons zien?

[2:31:18] Dus ik heb het veel meer over bijvoorbeeld wat het PBL zegt.

[2:31:23] Want de minister geeft aan dat we wel rekening houden, dat we de maatlat hebben, dat we de nas hebben.

[2:31:31] Nog niet overigens gedeeld is voor de zienswijze op dit moment.

[2:31:35] Maar...

[2:31:35] Ik heb hem gezien.

[2:31:37] Dus wij hebben heel veel documenten, maar nog steeds komt er elke keer een nieuw rapport, ook van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid, dat wij niet klaar zijn voor extreme weersomstandigheden.

[2:31:48] De banken en verzekeraars geven aan dat huizen niet meer verzekerbaar zijn.

[2:31:54] Dus hoe rijmt de minister dan dit nieuws met dat we de maatlat hebben?

[2:31:58] Daarmee komen we er toch niet?

[2:32:00] De minister.

[2:32:02] Voorzitter, mevrouw Zelling-Jan heeft helemaal gelijk als het gaat over of het voldoende is om daadwerkelijk antwoord te geven op alle vragen.

[2:32:11] Ik denk dat er geen enkel zo'n complex onderwerp kan volstaan met een eenvoudig antwoord.

[2:32:16] Was het maar zo, dan hadden we best makkelijk werk.

[2:32:19] En dat is het niet, want het is gestapelde complexe problematiek.

[2:32:23] In mijn eentje het klimaat veranderen.

[2:32:26] Maar ik kan wel mijn best doen om ervoor te zorgen dat we met richtlijnen, dat we met programma's, dat we er alles aan doen om ervoor te zorgen dat daar waar het de bewoners raakt, of het nou gaat over teveel water of dat het te warm wordt, dat we ervoor zorgen dat we een omgeving creëren, dat we daaraan bijdragen, dat we daarop inzetten om ervoor te zorgen dat dat beter wordt.

[2:32:45] Dat doen we op alle mogelijke manieren en dit is er daar een onderdeel van.

[2:32:51] Een vervolginterruptie van Karstijn Jan.

[2:32:53] Ja, en aanvullend nog hierop had de minister ook in haar algemene deel het over drinkwater.

[2:33:01] En vanochtend hebben we ook weer een technische briefing gehad van de RLI.

[2:33:06] Ook over drinkwater, maar ook vooral over drinkwater en de borging daarvan in de nood aan ruimte.

[2:33:11] En daarin werd het wederom bevestigd dat drinkwaterbronnen als nutsvoorzieningen gewoon niet opgenomen zijn in de nood aan ruimte.

[2:33:18] Niet zo specifiek als bijvoorbeeld energiehubs.

[2:33:21] Dus hoe kijkt de minister hiernaar?

[2:33:23] Is zij bereid om hier ook naar te kijken?

[2:33:26] De minister.

[2:33:29] Binnen de nota ruimte wordt water generiek geborgd.

[2:33:34] Dus niet specifiek op water zoals bijvoorbeeld wel op elektriciteit.

[2:33:43] U vervolgt.

[2:33:44] Ja, dank u wel.

[2:33:45] Dan ga ik naar de vraag van mevrouw Steen over water- en bodemsturend met de acht gebieden.

[2:33:53] Mevrouw Steen vraagt naar de staat van ons water.

[2:33:56] En specifiek vraagt ze naar inzichten uit gebiedsuitwerking van water- en bodemsturend als richtinggevend principe die in het rapport wordt benoemd.

[2:34:04] De staat van ons water rapporteert het ministerie van INW over de ontwikkelingen van het Nederlandse waterbeleid.

[2:34:10] Daarin staat dat het College van Rijksadviseurs, de CRA...

[2:34:13] voor acht gebieden door middel van ontwerpend onderzoek een gebiedsuitwerking heeft gerealiseerd vanuit water- en bodemsturend als richtinggevend principe.

[2:34:21] De resultaten hiervan zullen eind dit jaar beschikbaar zijn.

[2:34:24] En ik heb gevraagd of dat kan voor ons volgende debat.

[2:34:27] En dat kan.

[2:34:28] Dus voor 25 november heeft u die uitkomsten en kunnen we dat onderdeel maken als u dat wil van ons volgende ruimtelijke ordeningdebat.

[2:34:37] Dan de tweede vraag van mevrouw Steen.

[2:34:39] Of ik bereid ben expliciet mee te wegen of voorzieningen meegroeien bij grote woningbouwontwikkelingen?

[2:34:46] Mijn antwoord zou te snel waarschijnlijk zijn als ik zou zeggen... kan niet anders.

[2:34:50] Maar ik ben het volledig met mevrouw Steen eens... dat grootschalige woningbouwlocaties moeten gaan over wonen, werken... bereikbaarheid, groen en andere voorzieningen die nodig zijn... om ergens een samenleving van te maken.

[2:35:02] Ik werk daarnaartoe met uitvoeringsconferenten... binnen die grootschalige woningbouwlocaties... zodat dat onderdeel is van de afspraken die we maken... en dat we straks niet alleen maar gestapelde stenen hebben... zoals ik wel eens hoor zeggen...

[2:35:15] ...maar dat dat onderdeel is van een samenleving die je op die manier met elkaar bouwt.

[2:35:20] We maken daar wederkerige afspraken van met de gemeentes en met de gebiedspartners... ...om ervoor te zorgen dat we daar elkaar ook op kunnen aanspreken.

[2:35:30] Dan een vraag van mevrouw Steen over de leefbaarheidstoets bij de grote woningbouwlocaties.

[2:35:35] Voor de grote ruimtelijke besluit in de nota ruimte wordt een milieueffectrapportage uitgevoerd.

[2:35:40] Zo is dat ook georganiseerd binnen de Omgevingswet...

[2:35:43] De effecten op de leefomgeving zijn onderdeel van deze rapportage.

[2:35:47] En daarnaast werkt het kabinet aan een totaalaanpak voor de grootschalige woningbouw, want we willen niet alleen huizen, maar fijne wijken.

[2:35:54] En op die manier heb ik aandacht voor de leefbaarheid.

[2:35:56] Dus ik zou liever niet naar een extra toets werken, omdat dat dan weer extra bureaucratie is, maar het gewoon onderdeel laten zijn van de milieueffectrapportage binnen de Omgevingswet.

[2:36:08] U heeft een interoepje van mevrouw Steen.

[2:36:10] Even de verduidiging, want een mer is natuurlijk een heel vast dramien waarin allerlei, met name milieueisen natuurlijk, worden gekeken.

[2:36:18] Maar leefbaarheid gaat ook over sociale cohesie, over, nou ja, ik hoorde hier aan tafel daar ook niet per se voorstanders van, maar dit gaat ook over welvaart, brede welvaart, hoeveel kansen heb je, welke voorzieningen zijn er nou precies in de buurt?

[2:36:31] Ik heb ervaren dat je vaak wel iets moet toevoegen aan een MER.

[2:36:37] Wil je ook leefbaarheid in die brede zin, want zo bedoelde ik hem eigenlijk, goed in de gaten kunnen houden.

[2:36:43] Dus mijn vraag gaat eigenlijk over ja, grootschalige woningbouwlocaties doen we dat op goede manier in.

[2:36:48] Maar dat betekent dus ook iets voor dorpen en kleine kernen.

[2:36:52] Dus hoe wil de minister dat dan doen op het moment dat je inzet alleen op een MER?

[2:36:56] De minister.

[2:37:01] Terecht de vraag van mevrouw Steen, want het moet niet alleen gaan over de grootschalige woningbouwlocaties.

[2:37:06] Want we hebben de kleinere ook heel hard nodig om bij elkaar opgeteld dezelfde aantallen te halen als een grootschalige.

[2:37:12] Dus in die bredere afwegingen die we met de regio's daarover afspreken, zal dit heel nadrukkelijk geagendeerd moeten worden.

[2:37:19] Dus wat ik in ieder geval kan doen, is dat ik uw oproep meeneem om te kijken of we dat nog iets beter kunnen borgen.

[2:37:24] En ik neem hem ook even mee naar de tweede termijn.

[2:37:26] om te kijken wat we daar iets nauwkeuriger over kunnen toezeggen... wat dan ook uitvoerbaar is en niet leidt tot meer werklast... bij de mensen die al enorm onder druk staan op dit front.

[2:37:40] Dan de vraag van mevrouw Steen.

[2:37:42] Wat kan de nood aan ruimte betekenen voor leefbaarheid bij de kleine kernen?

[2:37:47] Ik ben het met u eens, dat verdient aandacht...

[2:37:50] We zien in een aantal regio's in de Vista-strategie als versterken zijn aangemerkt en daar is de leefbaarheid van het landelijk gebied en de versterking van de kleine kernen een hoofdopgave.

[2:38:00] En dan hebben we het over de Noordoostpolder, Rivierenland en de Achterhoek.

[2:38:05] Dus met ontwikkelstrategieën, dat is wat ik net probeerde te duiden, die bijvoorbeeld gericht kunnen zijn op het toevoegen van passende woningen in een straatje erbij of een wijkje erbij en stimuleren van lokaal ondernemerschap om het op orde te houden.

[2:38:18] Maar goed, ik zei u net toe dat ik deze zal combineren en kijken of we dat iets concreter kunnen maken.

[2:38:25] Dan de vraag van mevrouw Zalinjan over de recreatieruimte en de spreiding.

[2:38:32] Dat willen we allemaal, ik ook, kwaliteit van leven en aantrekkelijkheid van steden en regio's.

[2:38:38] En dat onderkennen we en beschrijven we ook in de nota ruimte.

[2:38:41] Dus een sterk groen- en recreatienetwerk maakt deel uit van een sterke regio... waarbij ook hier type en vorm van groen en recreatie onderscheidend kan zijn tussen verschillende regio's.

[2:38:53] Wel is het zo dat ruimte voor recreatie en campings en recreatieparken vooral gebiedsgericht maatwerk betreft...

[2:39:00] De spreiding van recreatiedruk is als onderwerp lastig beet te pakken in het kader van de nota ruimte.

[2:39:07] Er zijn wel verschillende departementen betrokken bij gebieden zoals op de Veluwe, onder meer via de regio deal Veluwe en de aanpak vitale vakantieparken, waar ik straks nog op terugkom in het kader van de vraag van de heer De Groot van de VVD.

[2:39:22] Dan de vraag van de heer Grinwis of ik inzicht kan geven in de ruimteclaims.

[2:39:29] Dat geeft mij een beetje een deja vu naar mijn allereerste debat.

[2:39:35] Als ik nu honderd dagen zit, dan voelt dat als honderd dagen geleden.

[2:39:38] En daarin vroeg u mij ook om, breng het in beeld, kun je het kwalificeren?

[2:39:46] En wat ik toen heb gezegd, dat was blijkbaar best goed, want dat herhaal ik dan nu nog een keer.

[2:39:51] Wat ik niet kan doen, is ervoor zorgen dat ik het helemaal tot op hectare niveau in beeld kan brengen.

[2:39:57] Wat ik wel kan doen, is zorgen dat we een som van de ruimtelijke claims, dat we die grafisch kunnen verbeelden, bijvoorbeeld aan de hand van een bandbreedte.

[2:40:08] Dus als u daarmee uit de voeten kan, waarbij we dan inzet op zoveel mogelijk voorkomen van afwentelen, meervoudig ruimtegebruik, gebiedskenmerken centraal, die nemen was elementen mee.

[2:40:19] U kunt een grafische weergave van ons krijgen.

[2:40:22] En als u daarmee kan instemmen, dan zou dat gewoon ook heel fijn zijn.

[2:40:27] Een interruptie van de heer Ginwis.

[2:40:30] Ja, voorzitter.

[2:40:30] Dank u wel.

[2:40:32] Dit klinkt alweer beter dan in de afdoeningsbrief die we pas kregen.

[2:40:35] Want toen klonk het wel erg afgezwakt.

[2:40:38] Dus dank en prima zo.

[2:40:42] De minister.

[2:40:43] Ja, dank u wel.

[2:40:44] Fijn.

[2:40:45] Dan de heer De Groot over Emmen.

[2:40:50] Ik praat sinds kort graag over Emmen.

[2:40:55] En u vroeg mij eigenlijk tijdens mijn introductietekst al of het een i gaat worden.

[2:41:01] En dat wordt het.

[2:41:02] En dat gaan we samen doen.

[2:41:03] En we gaan kijken hoe we mijn misschien wel onnodige zorg naar het verleden kunnen brengen.

[2:41:12] En ik zei u al, ik kijk niet zo graag naar het verleden.

[2:41:15] En zeker niet al te lang.

[2:41:16] Dus dan hoef ik dat dan ook niet meer te doen.

[2:41:20] Ga ik naar de vraag van de heer De Groot en de heer Grinwis over landaanwinning op de derde Maasvlakte.

[2:41:29] De stembel maakt inderdaad dat de heer Ginwins nu moet vertrekken, maar hij gaat zeker denk ik nog eens een keer terugkijken voor de antwoorden.

[2:41:36] Maar eerst stemmen.

[2:41:37] De ministerie volgt u met oog.

[2:41:39] Ja, dus over de landaanwinning derde Maassen vlakte.

[2:41:46] Ik heb in ieder geval in de motiebrief toegelicht hoe ik daar naar kijk.

[2:41:49] Dus het borgen van de lange termijn waterveiligheid in de kustzone met behulp van kustsuppletie is van cruciaal belang.

[2:41:55] Daar is veel zand voor nodig.

[2:41:57] Voor de uitvoering van de motie sluit ik samen met INW aan op een drietal trajecten.

[2:42:03] Eén, een verkenning naar ruimtegebruik in de Rotterdamse haven.

[2:42:06] Twee, een verkenning naar de voor- en nadelen van het Valmeersysteem Delta 21.

[2:42:11] En drie, een klimaatrobustheidstoets waarin de groei van de zandvraag op de Noordzee in beeld wordt gebracht.

[2:42:18] Ik kijk natuurlijk naar koppelkansen en op basis van de uitkomsten komt er een inzicht of waar en onder welke voorwaarden ruimte gegeven kan worden aan specifieke ontwikkelingen.

[2:42:30] Die resultaten komen wel te laat om helemaal mee te nemen in de nota ruimte.

[2:42:37] Als het gaat over concrete kustuitbreidingen zoals voor de Delta 21.

[2:42:42] Dus wat ik ga doen is dat ik een lijn opneem in de brief.

[2:42:47] De lijn die ik in de brief beschrijf wordt ook opgenomen in de nota ruimte.

[2:42:51] Dus we zullen voorwaarden en een zorgvuldige afweging laten dat als er uit dat onderzoek komt...

[2:42:57] dat er toch iets haalbaar is, dat dat dan ook inpasbaar is in de notarruimte.

[2:43:02] En daar bespreken we dan in ieder geval, volgens mij is het 25 november nog over.

[2:43:06] Dus dan kunt u toetsen of u vindt dat die zin voldoende ruimte geeft... voor een positieve uitkomst van die onderzoeken.

[2:43:13] Dan verwijst u ook naar de landaanwinding.

[2:43:15] U heeft toch een interruptie van dit?

[2:43:18] U wacht even, dan ga ik u weer het woord geven.

[2:43:21] U dacht vast dat ik dat was vergeten, maar dat is niet zo.

[2:43:24] Ik ben samen met mijn collega van INW voortvarend aan de slag gegaan met dat onafhankelijke onderzoek naar de mogelijkheden en de consequenties van ruimtelijke ontwikkeling in het Markermeer en het IJmeer.

[2:43:34] En de vraag die gesteld werd over of ik en het departement... of wij hier terughoudend in zijn... omdat ik natuurlijk in de eerste aanleg de motie heb ontraden...

[2:43:48] U mag ervan op aangaan dat als er dan vervolgens een motie wordt aangenomen met een brede meerderheid.

[2:43:54] Dat ik dan achter mij laat wat achter mij ligt.

[2:43:57] En dat ik dan vol overgave ga kijken naar wat er wel kan.

[2:44:02] Wat we inmiddels aan het doen zijn is dat de commissie, die wordt momenteel samengesteld.

[2:44:08] Er is een voorzitter gevraagd of hij daar voorzitter van wil worden.

[2:44:12] Het is een onafhankelijke onderzoek.

[2:44:13] Dus we gaan daar ook vaart mee maken, zodat dat deel onderdeel kan zijn van de nota ruimte.

[2:44:23] En dat levert nu een intro van de heer De Groots.

[2:44:26] Ja, want voorzitter, ik vind de antwoorden van de minister...

[2:44:31] Goed, dat is fijn om te horen dat de minister er actief mee bezig is.

[2:44:37] Mijn enige zorg zit er wel in, en ik weet zeker dat de hegeer mensen die vraag anders ook zo stellen, is dat het in allerlei processen wordt geplaatst.

[2:44:45] Onderzoeksprocessen.

[2:44:47] We gaan er naar kijken, we kunnen er dan in terugkomen.

[2:44:49] Ik denk dat dat sowieso nodig is.

[2:44:52] Maar wat ik eigenlijk mis is dat de minister ook met wat warme woorden praat over dat we dit in Nederland ook echt nodig hebben.

[2:44:57] Dat we die ambitie moeten tonen, dat we moeten kijken of die derde Maasvlak er kan komen.

[2:45:01] Dat we kijken of we de kansen kunnen benutten voor landaanwinning in het binnenwater.

[2:45:06] Het hoeft niet per se alleen rondom de Flevopol te zijn, maar waar dat kan.

[2:45:10] Maar dat is eigenlijk ook een beetje mijn oproep.

[2:45:12] Voorzitter, mijn vraag is eigenlijk, ik zou te ver gaan als ik zou vragen, heeft de minister er ook waarom gevoelens voor om dit in de noodruimte echt eenmaal uit te lopen?

[2:45:20] Maar daar zou ik nog wel een klein beetje reflectie op willen horen van de minister.

[2:45:24] De minister.

[2:45:25] Ja, reflectie op de vraag van de heer De Groot kan natuurlijk altijd.

[2:45:30] Ik sta altijd open voor reflectie.

[2:45:32] Ik denk dat hier twee dingen spelen.

[2:45:33] Eén is, u zegt, u kijkt ernaar, u doet onderzoek.

[2:45:38] Maar wat ik ook heb gezegd, is dat dat onderzoek dus snel genoeg klaar is.

[2:45:42] Dus dat gaat in de zomer gewoon door.

[2:45:44] Zodat we een uitkomst hebben voordat ik met de concept definitieve nota ruimte kom.

[2:45:49] Dus ik zou het jammer vinden als mijn woorden gelezen worden als van nou daar kom ik dan volgend jaar wel weer ergens op terug.

[2:45:57] Want dat is wat wij doen.

[2:45:59] Zo snel mogelijk zorgen dat er uitkomsten liggen zodat we ook iets hebben voor de definitieve nota ruimte of de concept definitieve nota ruimte.

[2:46:06] Als het gaat over mijn warme woorden en hoe ik er naar kijk...

[2:46:10] Sinds dat debat heb ik het internet afgestruind over wat allemaal zou kunnen.

[2:46:16] Ik heb eerdere debatten hierover teruggekeken.

[2:46:19] Ik heb nog een keer naar de inzet van het vorige debat geluisterd.

[2:46:23] Ik heb me laten bijpraten door verschillende mensen over hoe je daar ook drijvend zou kunnen bouwen.

[2:46:29] Daar werd ik eigenlijk ook best wel enthousiast van.

[2:46:31] Dus als u geen enthousiasme op mijn gezicht leest, dan is dit gewoon mijn gezicht enthousiast.

[2:46:36] En zeg ik u toe dat er ligt een motie die is breed aangenomen.

[2:46:41] Ik verhoud mij daartoe zoals het hoort.

[2:46:43] En daarnaast, ik ben ook gewoon nieuwsgierig.

[2:46:45] Maar ik wil ook mijzelf de gelegenheid geven om dat onderzoek zorgvuldig even af te wachten.

[2:46:54] U kunt vervolgen.

[2:46:57] Dank u wel, voorzitter.

[2:46:58] De vraag van mevrouw Wiersma over het vastlopen in procedures en regelgeving, zoals bijvoorbeeld op Zandvoort.

[2:47:06] Het Kustpact kunnen het Rijk, decentrale overheden en maatschappelijke organisaties knelpunten bespreken en afspraken maken.

[2:47:14] En strand en duinen worden dynamisch beheerd om de duinen mee te laten groeien met de zeespiegelstijging.

[2:47:22] Daarom is de lengte van contracten en vergunningen op het strand beperkt.

[2:47:26] Daar wordt naar gekeken.

[2:47:28] Wat ik me heb laten vertellen is dat we inderdaad op sommige elementen de exploitatieovereenkomsten wel verouderd zijn.

[2:47:37] Dat we daar nu gesprekken over aan het voeren zijn om te zien hoe we die wat meer actueler kunnen maken.

[2:47:43] Zodat een ieder weet waar hij of zij aan toe is.

[2:47:47] Ik hoorde het verzoek van mevrouw Wiersma op een individuele casus in te gaan.

[2:47:52] Maar ik weet te weinig over deze individuele casus om dat te kunnen doen.

[2:47:56] Maar waar wel de rode draad volgens mij hier onderliggend aan is...

[2:47:59] Is dat er liggen verouderde overeenkomsten.

[2:48:03] Daar gaan we naar kijken.

[2:48:04] Dat doet het RVB.

[2:48:05] Die gesprekken worden al gevoerd.

[2:48:07] En op basis daarvan hoop ik dat er tot iets wordt gekomen waar ook deze individuele casus dan bij geholpen is.

[2:48:14] Dat levert nog een interesse op van mevrouw Wiersma.

[2:48:17] Ja, voorzitter.

[2:48:19] Maar dat geeft nog niet helemaal... Kijk, dat in gesprek gaan, dat is goed.

[2:48:22] Maar het gaat hier specifiek om de tijdstuur van dat zij aanspraak kunnen maken op die kavels.

[2:48:29] Want als dat tien jaar is, nou, iedereen die een beetje kan ondernemen in de horeca of toeristische sector weet dat je daar niet grote investeringen...

[2:48:38] voor kunt doen als je maar zekerheid hebt op een huur van een kavel voor tien jaar.

[2:48:45] Mijn expliciete vraag was dus ook aan de minister om te kijken of die termijnen verlengd kunnen worden.

[2:48:54] Ik had daarbij uitgesproken de voorkeur twintig jaar of langer.

[2:48:58] In het verleden was dat ook het geval.

[2:49:01] De minister.

[2:49:02] Ja, helder aanvulling op de vraag.

[2:49:06] Wat ik via de voorzitter natuurlijk tegen mevrouw Wiersma hierover kan zeggen.

[2:49:09] Ik heb u goed gehoord over die 20 jaar of meer.

[2:49:12] En ik denk dat hier twee criteria een rol spelen.

[2:49:15] Eén gaat het over dat de duinen mee te laten groeien met de zeespiegelstijging.

[2:49:21] Zodat Nederland beschermd blijft tegen water.

[2:49:23] Dat wilt u vast ook.

[2:49:24] Dus daar vinden wij elkaar ongetwijfeld.

[2:49:27] Dat we willen dat het veilig is.

[2:49:28] De manier waarop kunnen we misschien over...

[2:49:31] ...verschillen van inzicht, maar niet over dat we willen dat het land veilig blijft.

[2:49:35] Waar het mij over gaat is, ik wil kijken naar verouderde exploitatieovereenkomsten.

[2:49:40] Die gesprekken worden al gevoerd.

[2:49:42] Ik weet niet of daar twintig uit kan komen.

[2:49:44] Maar de gesprekken worden gevoerd en ik kan u wel zeggen dat ik mee zal kijken... ...en dat ik het RVB zal vragen om mij daarover op de hoogte te houden... ...en dat ik aanvullende vragen aan hen zal stellen op het moment dat dat veel minder is dan twintig jaar.

[2:50:01] Mevrouw Wiesma.

[2:50:02] Ja, en voorzitter... de minister en ik vinden ons inderdaad... aan dezelfde kant van het touw... daar waar het gaat om... bescherming via de duinen.

[2:50:13] Maar in dit expliciete voorbeeld... heb ik ook in mijn bijdrage benoemd... geeft het juist ook een versterking... van wat we allemaal met elkaar willen.

[2:50:24] Maar is de minister het wel eens... dat er wel maatwerk moet komen... om te waarborgen dat je daar...

[2:50:30] 10 jaar is gewoon een korte tijd, zeker als je forse investeringen wil doen.

[2:50:34] Dus als je daar de ruimte wil bieden, en dat kustpact gaat daar ook echt over, van wat kun je nog wel toestaan.

[2:50:41] Maar dan moeten de regels rondom het verstrekken van die kavels, die moeten daar ook bij aansluiten dat die mogelijkheid ook echt geboden wordt.

[2:50:49] Dus wil de minister dan niet alleen vragen stellen over het waarom, maar ook inzet plegen op ervoor te zorgen dat die termijnen ruim genoeg worden.

[2:51:00] De minister.

[2:51:01] Ja, dank u wel, voorzitter.

[2:51:03] Ik zit niet alleen aan tafel bij het Kustpakt, want dat is Rijk, Decentrale Overheden en de maatschappelijke organisaties.

[2:51:11] Dus wat ik u kan toezeggen is dat ik me hier verder in zal verdiepen, dat ik zal kijken welke termijnen hier uitkomen, of het

[2:51:20] Of het inderdaad realistisch is als je iemand vraagt een hele grote investering te doen om iets op te bouwen.

[2:51:26] Of dat dan nog rendeert om dat te doen.

[2:51:28] Dus ik denk dat dat is wat onderliggend aan deze vraag ligt.

[2:51:32] Dus ik zal daarnaar kijken.

[2:51:35] En dan gaat u misschien vragen.

[2:51:37] Kijken is misschien niet genoeg.

[2:51:38] Maar dan kijken en het gesprek daarover voeren.

[2:51:42] Ga ik door met de vraag van de heer De Groot.

[2:51:48] Woningen dicht bij defensielocaties.

[2:51:52] Ja, en u zei het al in uw inbreng.

[2:51:54] U weet dat ik daar het een en ander van weet.

[2:51:57] Niet van...

[2:51:59] woningbouw dichtbij Defensielocaties, maar wel andersom.

[2:52:02] Tijdens het werken naar het nationaal programma Ruimte voor Defensie... hebben we heel nadrukkelijk gekeken destijds... van waar komen de locaties van Defensie... en hoe zorgen we ervoor dat de mensen die dan op die kazernes... of die vliegbasis of waar dan ook werken... dat die daar dan ook in de buurt gaan wonen.

[2:52:21] En u kent ongetwijfeld binnen Defensie dat soms de plaatsingsduren voor zorgen dat mensen dan meerdere beweging gaan maken.

[2:52:28] Maar toen ik 108 dagen geleden daar nog werkte, was het ook het idee om daar naar te kijken.

[2:52:33] Om ervoor te zorgen dat die gemeenschappen zich daar dan ook vormen.

[2:52:39] Dus waar we vooral naar op zoek zijn, zijn naar koppelkansen.

[2:52:44] Dus als er een regio is ergens in Nederland waar Defensie iets gaat doen en we kunnen dat koppelen met bijvoorbeeld woningbouw.

[2:52:50] Ja, dan ga ik daar natuurlijk naar kijken.

[2:52:53] Tegelijkertijd, als ik het weer iets breder maak naar koppelkansen... zie ik vooral ook veel hoop tussen Defensie en de natuur.

[2:53:01] Omdat dat prachtige natuurgebieden zijn waar weinig toerisme is... waardoor die natuur ongestoorde ruimte geeft voor allerlei mooie dieren.

[2:53:11] Dat levert een vraag nog van de heer de Groot.

[2:53:13] Dank voorzitter.

[2:53:14] Dat laatste ben ik het helemaal mee eens.

[2:53:16] Maar ik ben er best wel een tijdje bezig.

[2:53:18] Het gaat over het eerste antwoord van de minister, voorzitter.

[2:53:21] Ik ben best wel een tijdje bezig om het op de kaart te krijgen dat en die woningen er dan komen.

[2:53:26] Voor, neem even Zewolde, er komt een hele grote kazerne.

[2:53:32] Gaan ook mensen vast werken?

[2:53:34] Die mensen moeten daar wellicht wonen.

[2:53:35] En hoe krijgen we die mensen dan een woning als ze daar vast gaan werken?

[2:53:38] Dus dan krijg je de hele discussie over eventueel voorrang of toewijzing van woningen.

[2:53:43] En dat hele vraagstuk komt maar niet van de grond.

[2:53:45] Daar komt mijn vraag vandaan.

[2:53:47] En als de minister, zeg ik dan maar even voor u voorzitter, zegt van ja, ik herken dat ook vanuit mijn vorige rol, dat het belangrijk is.

[2:53:52] En de minister zit nu op de stoel om dat te kunnen regelen.

[2:53:54] Dan zou ik eigenlijk een toezegging vragen aan de minister om een brief om later terug te komen hoe we dit dan met elkaar gaan regelen.

[2:54:01] En wat anders ga ik er weer een motie over indienen om te vragen...

[2:54:04] Ga dat nou regelen?

[2:54:05] Om ervoor te zorgen dat die woningen extra gebouwd worden, maar dat ook die militairen, misschien niet de beroepsmilitairen, maar misschien de mensen rondom kazernes, de niet-beroeps, dat die ook een plek krijgen om die kazernen te kunnen laten draaien.

[2:54:20] De minister.

[2:54:21] Ja, dank u wel.

[2:54:25] Het zal toeval zijn of niet, maar ik was van de week bij Almere en ik ben ook bij Zeewolde Oosterwold geweest om te kijken hoe het daar staat met het bouwen van woningen.

[2:54:36] Want vanuit mijn huidige portefeuille ga ik natuurlijk niet over hoe Defensie hun personeelsbeleid doet en wie daar gaat werken.

[2:54:44] Dat lijkt me aan Defensie om daar antwoord op te geven.

[2:54:47] Als uw vraag aan mij is, hoe gaat u ervoor zorgen dat er daar woningen worden gebouwd?

[2:54:52] Dan lijkt mij die wel aan mijn adres.

[2:54:54] En ik ben er dus van de week geweest.

[2:54:56] We hebben ook een eerste intentieafspraak getekend wat meer ging over Almere.

[2:55:01] Maar dat is ook nog wel te bereizen.

[2:55:02] En als ik zie wat er bij Zeewolde Oosterwold wat daarvoor...

[2:55:05] mogelijkheden en kansen zijn en we hebben daar afspraken gemaakt dat we voor het einde van het jaar dus december dit jaar dat we echt dat startpakket klaar hebben staan om uit startblokken te komen en ik heb ook met hen afgesproken dat als we dat niet halen

[2:55:20] dat ik dan een belletje vooraf krijg en niet achteraf zie dat iets niet is gehaald.

[2:55:24] Dus ik stuur op de locatie daar waar ik kan, maar kan dat niet alleen.

[2:55:28] En dat moet, als daar een mooie woonwijk ontstaat, dan gaan daar vanzelf mensen willen wonen op het moment dat daar een kazerne komt.

[2:55:37] Ik hoop alleen dat de woningen daar heel snel staan.

[2:55:42] De heer de Groot.

[2:55:43] Ja, fijn om te horen.

[2:55:44] Ik ben ook defensiewoordvoerder, dus het andere stukje over personeelsbeleid... dat doe ik dan wel met de heer Boswijk, of staatssecretaris Boswijk moet ik zeggen.

[2:55:52] Dus dat komt helemaal goed.

[2:55:54] Natuurlijk is het fijn als die woningen er komen.

[2:55:56] Alleen dan is de vraag van mensen die van buiten naar die gemeente moeten verhuizen... hoe komen ze dan aan die woning?

[2:56:00] Er is enorme druk op de woningmarkt.

[2:56:03] Dus er moet ook een mechanisme komen om ervoor te zorgen... dat mensen ook met een smallere beurs dan ook echt in die woningen komen.

[2:56:09] En kijk, in het principe vroeger was het natuurlijk anders...

[2:56:11] We kunnen niet zeggen dat vroeger alles beter was en we moeten inderdaad vooruitkijken.

[2:56:15] Maar toen werd dat gewoon netjes geregeld.

[2:56:16] Bij plaatsing was er ook veel meer kans op een woning.

[2:56:19] En dat hele stuk, en misschien via uw voorzitter dagelijks de minister luidt om dat te bespreken met collega Boswijk in het kabinet.

[2:56:26] Om dat samen op te pakken.

[2:56:28] Om ook echt te zorgen dat die militairen ook een plekje kunnen krijgen.

[2:56:30] En niet jaren op een wachtlijst moeten staan, om het dan maar even te noemen.

[2:56:34] Voordat ze ook uit daarin kunnen gaan wonen waar ze werken.

[2:56:39] De minister.

[2:56:40] Ja, dank u wel.

[2:56:42] Natuurlijk word ik heel blij van dit pleidooi vanuit waar ik 32 jaar heb gewerkt.

[2:56:49] Maar als ik bij de politie had gewerkt of binnen het onderwijs... dan zou ik ook aan mij de vraag stellen... kunt u het ook voor de docenten regelen en voor verplegend personeel... en voor al die andere mensen die we ook graag een dak boven hun hoofd met enige prioriteit geven?

[2:57:06] En ik denk dat ik daarvan weg moet blijven.

[2:57:08] En dat wat het belangrijkste is, wat ik daarin wel heb te doen, is ervoor zorgen dat in de samenstelling van de woningen die daar worden gebouwd, dat er ook voldoende ruimte is voor betaalbaar wonen.

[2:57:19] En of dat dan betaalbare koop of betaalbare huur is, daar moet ruimte voor allebei zijn.

[2:57:25] Zodat

[2:57:26] In dit geval dan de militairen van de kazerne of de burgermedewerkers van de kazerne die daar willen wonen.

[2:57:31] Zodat die ook de gelegenheid hebben op een dak boven hun hoofd.

[2:57:34] Die past bij het inkomen wat ze verdienen.

[2:57:37] Dan ga ik door met de vraag van de heer Grinwis en mevrouw Selling-Jan en de heer Mooiman over de datacenters.

[2:57:46] Welke publieke belangen zijn leidend bij de nationale aanpak?

[2:57:50] En hoe verhouden die zich tot de netcongestie?

[2:57:53] Zoals ik heb aangegeven in de brief over de moties over de nood aan ruimte... is de staatssecretaris van EZ in afstemming met mij en de minister van KGG... begonnen met de eerste stap richting een nationale strategie voor datacentra.

[2:58:08] En dat heeft uiteraard een ruimtelijk component.

[2:58:11] En daar neemt het Rijk meer een regierol.

[2:58:14] Zo zetten we in op strategische zeekabelverbindingen... en verkennen we locaties en oplossingen die bijdragen aan de digitale soevereiniteit...

[2:58:21] met een verantwoorde inpassing van datacenter.

[2:58:24] En er wordt hierbij rekening gehouden vooraf met netcongestie.

[2:58:28] Natuurlijk betrekken we hier ook de motie Grinwis bij... die oproept tot het aanscherpen van de criteria voor de hyperscale datacentra... en de motie van het lid Rodekerk over een visie en strategie... voor het omgaan met de verwachte groei en het verbruik van de datacenter.

[2:58:43] En u ontvangt namens de staatssecretaris van EZ na de zomer...

[2:58:48] Een brief over deze volledige aanpak.

[2:58:50] En natuurlijk gaan wij dit ook opnemen in de notarruimte op het gebied van digitale infrastructuur.

[2:58:58] Dan de vraag van de heer Mooyman.

[2:59:01] Of ik van plan ben om samen met de bewindspersonen IMW ruimte voor bouwgrondstoffen te borgen binnen de notarruimte.

[2:59:08] Wij gaan de notarruimte aanvullen op de winning van grondstoffen op land in Nederland.

[2:59:13] En dan gaat het over zand, grind en klei.

[2:59:15] Ik heb een vraag van de heer De Groot over veilig, welvarend en concurrerend land en hoe het zit met het waarborg van ontwikkelruimte voor economische clusters.

[2:59:27] Veiligheid, concurrentiekracht en strategische autonomie worden stevig als publieke belangen meegenomen in de nota ruimte.

[2:59:33] Concreet krijgt dit vooral uitwerking in hoofdstuk economie en energie.

[2:59:37] De heer De Groot vraagt specifiek naar het borgen van ontwikkelruimte voor economische en industrieclusters.

[2:59:44] En juist om deze reden zijn de energieintensieve haven en industrieclusters in de ontwerpnota ruimte benoemd van nationaal belang.

[2:59:54] We weten dat er in nagenoeg alle industrieclusters een aanzienlijk ruimtekort speelt, zowel fysiek als milieuruimte.

[3:00:00] Dus we willen per gebied komen tot een strategisch profiel en per gebied voldoende ontwikkelruimte krijgen.

[3:00:06] ...borgen via in- en uitbreidingen.

[3:00:10] Dan de vraag van de heer Klemmink... ...hoe het staat met de uitvoering van de motie.

[3:00:15] In de Kamerbrief van 29 mei heb ik aangegeven... ...dat ik het eens ben met de strekking van de motie... ...dat de energietransitie een forse ruimtelijke impact met zich meebrengt... ...en dat de nood daar ruimte moet inzetten op ruimteefficiëntie... ...bijvoorbeeld door slimme functiecombinaties.

[3:00:31] Deze benadering zit in het ontwerp Nota Ruimte en het programma Energie Hoofdstructuur.

[3:00:36] Maar naar aanleiding van de motie ga ik samen met de Stas KGG kijken hoe we dit nog beter kunnen aanscherpen.

[3:00:42] En omdat ik ervoor ga zorgen dat u op tijd de concept definitieve Nota Ruimte heeft, kunnen we dat dan in november.

[3:00:49] Kunt u zien of u vindt dat dat voldoende heeft plaatsgevonden?

[3:00:52] En dan tot slot voor dit mapje ook een vraag van de heer Klemmink.

[3:00:55] Wat we verstaan, of wat ik versta, onder de brede welvaart.

[3:00:59] Brede welvaart gaat over een goede balans tussen sociale, economische en ecologische aspecten.

[3:01:04] En ik geloof in de noodzaak dat we ruimte moeten maken voor groei.

[3:01:09] Brede welvaart als concept helpt ons om goede afwegingen te maken.

[3:01:13] Het is wat mij betreft geen ideologisch concept, maar iets wat we gewoon te doen hebben.

[3:01:19] Ga ik door met het mapje van de omgevingswet.

[3:01:25] Daarin zit een bezwaar en beroep, het stapelen van procedures en parallel plannen.

[3:01:29] Klein moment, minister.

[3:01:32] Ik heb meer een vraag of de minister nog terugkomt op de vraag over verzekerbaarheid bij woningbouw.

[3:01:38] Of is dat dan bij nood de ruimte?

[3:01:41] Ik kom nog op die vraag terug.

[3:01:42] Ja.

[3:01:43] De vraag van mevrouw Steen en de heer De Groot over het realiseren van één beroepsgang.

[3:01:58] Voor het creëren van één beroepsgang voor woningbouwprojecten is een wijziging van de Omgevingswet nodig.

[3:02:04] Ik regel die grondslag in de wet regie.

[3:02:07] 23 juni sta ik in gesprek met de Eerste Kamer en hopelijk...

[3:02:11] ...zal deze dan in werking treden op 1 juli.

[3:02:16] In het besluit versterking regie wordt geregeld dat de versnellingen uit de wet... ...op besluiten over woningbouwprojecten van toepassing zijn.

[3:02:23] En deze zal dan ook op 1 januari 27 ingaan...

[3:02:26] Tenzij ik natuurlijk niet succesvol ben bij de Eerste Kamer.

[3:02:32] Dan de vraag van mevrouw Steen.

[3:02:34] Vaste uitspraaktermijnen.

[3:02:36] Hier geldt eigenlijk hetzelfde antwoord.

[3:02:38] Eerst het debat in de Eerste Kamer.

[3:02:40] Dan 1 juli zou de wetregie in moeten gaan.

[3:02:42] Daar zit de grondslag in.

[3:02:44] En dan hebben we de versnelde uitspraak door de afdeling bestuursrechtsspraak, namelijk binnen zes maanden...

[3:02:50] En deze termijn geldt nu ook wel al voor projectbesluiten.

[3:02:54] Dan de vraag van mevrouw Steen.

[3:02:56] Welke mogelijkheden ik zie om het stilleggen van woningbouwprojecten te voorkomen?

[3:03:00] Bezwaar en beroep heeft in principe geen schorsende werking.

[3:03:04] Dit betekent dat direct met de activiteit begonnen kan worden, tenzij de rechter dit heeft verboden door een zogenaamde voorlopige voorziening.

[3:03:12] Ik zet op dit moment juist in op het direct gebruiken van de verleende vergunning, zodat het beroep niet hoeft te worden afgewacht.

[3:03:18] Bijvoorbeeld door een verzekering af te sluiten om het risico alvast te bouwen tijdens bezwaar en beroep af te dekken.

[3:03:24] En daarnaast werken we als kabinet aan het vereenvoudigen van wet en regelgeving en wordt ook bekeken wat de mogelijkheden zijn om de procedures toch nog korter en sneller te maken.

[3:03:34] Dan de vraag van mevrouw Steen.

[3:03:37] Over parallel plannen.

[3:03:40] We hebben een programma uitvoeringskracht en daarin stellen we geld beschikbaar om regionale capaciteitstools in te richten.

[3:03:47] En daarin kunnen dus gemeentes met extra mensen inzetten.

[3:03:51] voor het verlenen van vergunningen of het toepassen van parallel plannen.

[3:03:55] Onderdeel van de taskforce is dat er een expertisecentrum wordt opgericht... om gemeenten op te leiden en te helpen bij het parallel plannen.

[3:04:03] Ik heb al hele mooie voorbeelden in het land gezien van hoe dat eruit ziet.

[3:04:06] Ook helemaal gedigitaliseerd met AI.

[3:04:08] Het ziet er echt fantastisch uit hoe ze daarmee bezig zijn.

[3:04:11] Maar we moeten mensen wel leren daar dan vervolgens...

[3:04:14] ...mee te werken, want dat is niet vanzelfsprekend hoe dat werkt.

[3:04:18] Dus in die expertpools zullen dertig onafhankelijke procesbegeleiders inzitten... ...om daar de gemeentes bij te helpen.

[3:04:25] En daarnaast heeft de VNG vier ton subsidie ontvangen om projecten te ondersteunen... ...specifiek gericht op parallel plannen.

[3:04:34] Dan de vraag van mevrouw Steen over de nadeelcompensatie en de planschade.

[3:04:38] Er is een landelijke algemene wettelijke regeling voor nadeelcompensatie.

[3:04:42] In het coalitieakkoord is aangegeven dat er een landelijke regeling... voor het structureel voorafregelen van nadeelcompensatie en planschade komt.

[3:04:50] Ik ben aan het onderzoeken hoe dat eruit zou kunnen zien... en of er iets nieuws nodig is of dat het volstaat om aan te passen.

[3:04:56] En ik neem uw ideeën natuurlijk heel graag hierover mee...

[3:04:59] Ik streef er naar mijn onderzoek in het vierde kwartaal af te ronden.

[3:05:02] Dus als ik u voor die tijd uw ideeën zou mogen ontvangen... dan kunnen we ervoor zorgen dat uw ideeën zijn meegenomen.

[3:05:11] Dan de vraag van mevrouw Steen over of het mogelijk is belanghebbende begrip aan te passen.

[3:05:17] Ik zie op dit moment geen mogelijkheden om dat begrip aan te passen in de omgevingsrecht.

[3:05:22] Want dit vloeit voort uit internationale verplichtingen...

[3:05:25] Belanghebbenden moeten mogelijkheden krijgen voor inspraak en beroep tegen besluiten met aanzienlijke milieueffecten.

[3:05:32] Dit volgt ook uit de zogenaamde varkens in noodarrest over de uitwerking van het verdrag van ARUS in de Nederlandse regelgeving.

[3:05:39] Ik werk op andere manieren aan het verkorten en versnellen van procedures.

[3:05:42] Bijvoorbeeld, zoals u dat ook terug zal kunnen zien in de aangekondigde vereenvoudigingswet.

[3:05:49] En dan de vraag van mevrouw Steen.

[3:05:52] Want ik wil reflecteren op mogelijkheden om bezwaar en beroepsprocedures... die baseren op beperkt individueel nadeel.

[3:06:01] Bij bezwaar en beroep speelt zelden alleen heel beperkt individueel nadeel.

[3:06:05] Ik wil ook dat ieder voor zijn terechte belangen kan opkomen.

[3:06:08] Als er sprake is van evident kansloos bezwaar tegen bijvoorbeeld een omgevingsvergunning...

[3:06:12] dan kan de rechter al oordelen dat sprake is van misbruik van recht.

[3:06:18] Dan de vraag van de heer Van Asten.

[3:06:23] Wat ik aan het doen ben om het DSO gebruiksvriendelijker te maken...

[3:06:28] Nu dat we samen met de overheden alles hebben samengebracht in de Digitaal Stelsel Omgevingswet, zien we eigenlijk pas hoe groot de opgave is.

[3:06:39] En we zien dus ook dat de hoeveelheid en de complexiteit aan regels, die nu op één plek zichtbaar is, hoe omvangrijk dat is.

[3:06:46] Dus de gebruiksvriendelijkheid is echt van groot belang.

[3:06:49] Daarnaast is het voor de beoogde gezagen nodig dat zij goed met de DSO kunnen werken.

[3:06:54] Er blijft altijd ruimte voor verbetering en daarom werken we daar met de mede-overheden elke dag aan.

[3:06:59] De grootste verbeteringen zitten in de hoek van de inhoudelijke informatie die alle overheden gezamenlijk via het DSO ontsluiten.

[3:07:06] Bijvoorbeeld het gebruik van vragenbomen om zo de juridische taal naar eenvoudig Nederlands te overbruggen.

[3:07:12] Dat proberen we samen te doen om ervoor te zorgen dat en de regeldruk naar beneden gaat, want dat was de hele bedoeling, dat het toegankelijker wordt en dat de taal ook te begrijpen is voor het individu wat ermee werkt.

[3:07:23] Dan de vraag van mevrouw Steen.

[3:07:27] Een klein moment minister, dat levert toch een interrupje op de heer Van Asten.

[3:07:31] Ik snap dat dat inderdaad de inzet is.

[3:07:34] Maar tegelijkertijd zien we nu twee keer de rapporten van die evaluatiecommissie.

[3:07:39] Die hier echt al een grote rode vlag bij plaatst.

[3:07:43] En ik merk het dus ook bij gemeentes.

[3:07:45] Dat die, doordat er verkeerde vergunningen worden aangevraagd.

[3:07:48] Of op een verkeerde manier.

[3:07:50] Of dat er niet eens een reden is geweest.

[3:07:51] Dat daardoor de hele vergunningsprocedure vol zit.

[3:07:55] Dat honderden vergunningen maar zitten te wachten.

[3:07:59] Dus...

[3:08:00] Eigenlijk is de vraag van bij het eerstvolgende evaluatierapport zou je natuurlijk een beter rapportcijfer willen krijgen.

[3:08:08] Nou, ik snap dat de minister daarmee aan de slag gaat, maar op wat voor manieren zorgen we nou ook voor dat uiteindelijk die gebruiker, eigenlijk u en ik die graag een uitbouw zou willen hebben of een dakkapel wil plaatsen, daar echt makkelijk doorheen komt.

[3:08:23] Wordt dat op die manier getest of kunnen we dat erbij doen?

[3:08:26] De minister.

[3:08:29] Ja, die evaluatie waar de heer Van Astenaar verwijst, die evaluatie, daar moet ook een kabinetsreactie op komen.

[3:08:40] Die volgt volgende week.

[3:08:43] Daar zit en de reactie op en ook wat we dus voornemend zijn om daaraan te verbeteren.

[3:08:49] Dat rode vlaggen tenminste oranje worden voordat ze groen worden.

[3:08:53] Het betekent ook het goede voorbeelden uitdragen en de gemeente echt helpen om hier mee om te gaan.

[3:08:59] En vervolgens daar zelf ook van leren hoe wij die taal kunnen aanpassen naar taal die ook daadwerkelijk wordt begrepen.

[3:09:05] Dan de vraag van mevrouw Steen over of ik verwacht dat de taskforce resultaten over bezwaar en beroep.

[3:09:16] Ik verwacht in september de resultaten uit de taskforce met uw Kamer te delen.

[3:09:19] En dan zal ik u ook uiteraard informeren over de voortgang.

[3:09:24] En dat is dus ruim voor het debat van 25 november.

[3:09:29] Dan de vraag van de heer Van Asten over de bezwaarprocedures.

[3:09:34] Ik sta naast u als het gaat over het belang dat het allemaal sneller moet en tegelijkertijd ook zorgvuldig.

[3:09:42] Dat kan door vereenvoudiging van de regels, maar we moeten ook bestaande regelgeving beter benutten.

[3:09:47] Niet alleen gebouwen beter benutten, maar ook de bestaande regels moeten we beter benutten.

[3:09:51] Want kijk maar naar het voorbeeld wat u ongetwijfeld kent in Vught.

[3:09:54] waar de gemeente Vught heeft aangegeven dat zij ruimte bieden voor vergunningsvrij bouwen, omdat ze dat in hun proces op een andere manier hebben ingericht.

[3:10:06] En met een plan op hoofdlijnen en daarna de uitvoering kunnen zij daar snelheid in maken.

[3:10:10] Dus het gaat ook over het accepteren van eventuele risico's, zowel juridisch als financieel.

[3:10:18] Daarvoor wil ik vooral kennis en capaciteit gaan versterken en ervoor zorgen dat we deze regionaal verspreiden.

[3:10:23] Dus uw voorbeeld van Vught, die ken ik ook.

[3:10:26] En ik hoop echt dat dat als soort inspiratie kan werken voor een heleboel andere gemeentes om precies dat te kopiëren.

[3:10:35] De vraag van de heer Mooijman over spoedig de voltooiing van het basisniveau te behalen.

[3:10:41] Er wordt op dit moment gewerkt aan de laatste onderdelen van dat basisniveau.

[3:10:45] Tegelijkertijd, maar ook na het bereiken van het basisniveau... werk ik stap voor stap met partijen verder aan de uitbouwagenda.

[3:10:51] En in dat kader ben ik ook samen met de partijen bezig... om de huidige interbestuurlijke visie op het DOZO te actualiseren.

[3:10:58] Dat moeten we testen.

[3:11:00] We moeten gebruikmaken van praktijkervaringen.

[3:11:02] En op deze manier blijf ik toewerken naar een digitaal inclusief omgevingsloket.

[3:11:07] En ik zal u daarover blijven informeren.

[3:11:11] Dan de vraag van de heer Mooiman over het monitoren op het behalen van resultaten.

[3:11:16] Het CBS publiceert maandelijks hoeveel nieuwe woningen gerealiseerd zijn... ...hoeveel woningen bouwvergunning hebben gekregen en hoeveel woningen gestart zijn met de bouw.

[3:11:24] Daarnaast vraag ik twee keer per jaar cijfers aan de gemeente hoe het staat met de voortgang...

[3:11:29] ...van hun woningbouwplannen.

[3:11:30] Dus er is zicht.

[3:11:32] Ik wil graag nog beter zicht.

[3:11:34] En dat wil ik doen door bestaande databronnen te koppelen... ...aan de data die ik bij de gemeente uitvraag.

[3:11:39] Zodat ik een overal beeld krijg.

[3:11:42] En zodat ik veel gerichter een telefoontje kan plegen... ...als ik ergens zie dat iets onvoldoende van de grond komt.

[3:11:51] En dat ik ook kan vragen wat er dan nodig is... ...om ervoor te zorgen dat iets wat niet leek te lukken wel lukt.

[3:11:57] En dan tot slot voor dit mapje de vraag van de heer Klemmink over toezicht en handhaving van de gemeente.

[3:12:03] En of ik kan aangeven of ik beeld heb van zorgplicht, handhaven en dwangsommen.

[3:12:08] De algemene zorgplicht uit de Omgevingswet is bedoeld als vangnetbepaling als er niks anders geregeld is.

[3:12:14] De achtergrond is het voorkomen van nadelige gevolgen voor de fysieke leefomgeving.

[3:12:18] Toezicht en handhaving is alleen aan de orde bij overduidelijke overtredingen van de algemene zorgplicht.

[3:12:24] Ik beschik niet over cijfers over de aantallen dwangsommen.

[3:12:31] Door naar het mapje, en dat is ook het laatste mapje, woningbouw.

[3:12:36] Begin ik met de vraag van de heer Van Asten.

[3:12:38] Als het gaat over bezwaren te verminden, is participatie vooraf belangrijk?

[3:12:42] Dat ben ik helemaal met u eens.

[3:12:44] Participatie vooraf is heel belangrijk.

[3:12:46] En ik zie ook echt goede voorbeelden waar dat ook plaatsvindt.

[3:12:51] Dat gebeurt ook via het IPLO of via de uitvoeringsondersteuning.

[3:12:54] En via de taskforce kijk ik ook nog naar andere mogelijkheden voor versnelling.

[3:12:58] Ik zal deze goede voorbeelden ook onder de aandacht brengen in mijn overleggen in het kader van de actualisatie van de woondeals dit najaar.

[3:13:06] Zodat we vooral sturen op waar het goed gaat en dat kunnen vermenigvuldigen.

[3:13:13] De vraag van de heer Van Asten over wat de ingreep in Zuid-Holland heeft gedaan.

[3:13:19] Ik heb begrepen dat diverse amendementen en moties zijn aangenomen om meer ruimte te bieden voor nieuwe buitenstedelijke locaties.

[3:13:26] Maar ik denk dat we er nog niet zijn.

[3:13:27] Dus ik blijf in gesprek.

[3:13:31] De vraag van de heer De Groot over de nieuwe grootschalige woningbouwlocaties.

[3:13:36] Zoals u in het coalitieakkoord, en u dat ook hartstikke goed weet, komen er minstens negen nieuwe nationaal grootschalige locaties.

[3:13:44] Wat ik momenteel aan het doen ben, is...

[3:13:49] Ik wil graag locaties aanwijzen waarvan ik vooraf weet dat het kans van slagen heeft.

[3:13:56] Dus ik loop rond langs al mijn collega-bewindspersonen met de kaart van Nederland, de gewone bosatlaskaart van Nederland.

[3:14:03] En dan vraag ik waar op deze kaart...

[3:14:06] ziet u problemen met mobiliteit en waar niet?

[3:14:10] Waar ziet u problemen met netcongestie en waar niet?

[3:14:13] En op die manier krijg ik een soort overlay bovenop de bosatlaskaart... om te zien of er locaties zijn waar ik dan op uit zou kunnen komen.

[3:14:25] En heel eerlijk, en ik zeg het maar vast tijdens dit debat... want anders komt het ongetwijfeld een keer te sprake in een ander debat... ik kijk daarbij niet...

[3:14:32] ...of ze nieuw en vernieuwend zijn.

[3:14:35] Ik kijk gewoon of het kan en of we er kunnen bouwen... ...en of het passend is bij is er werkgelegenheid... ...is er beschikbaarheid op de weg of op het spoor.

[3:14:46] Dus ik probeer te zoeken naar locaties waar dat kan.

[3:14:49] En ik heb daarover nu nog geen teleurstellend beeld, want daar komen daadwerkelijk locaties uit waar dit ook zou kunnen.

[3:14:58] Dat gaat mijn inzet worden waarvan ik u heb toegezegd dat ik in de zomer met de helft van deze locaties naar buiten zal komen en u daarover zal informeren.

[3:15:08] En daarbij kijk ik natuurlijk naar de nota ruimte, naar de vista, maar ik kijk ook heel nadrukkelijk...

[3:15:14] Waar kan het waardoor we niet locaties aanwijzen waarvan we vervolgens met elkaar zitten te kijken wanneer de eerste heipaal de grond in kan.

[3:15:22] Alhoewel ik net heb gelezen dat er steeds minder heipalen de grond in gaan omdat er alternatieve manieren zijn gevonden.

[3:15:27] Dus die metafoor moeten we misschien maar niet meer gebruiken.

[3:15:31] Ja, dan de vraag van de heer De Groot.

[3:15:36] En uw vraag komt echt mevrouw Zalinjan, maar ik zie dat u gewoon als allerlaatste ligt.

[3:15:41] Maar de vraag van de heer De Groot over de transformatie van de vakantieparken.

[3:15:47] Ik ben op bezoek geweest in Putten, omdat ik dacht ik moet toch beter begrijpen dan alleen de woorden uit een coalitieakkoord of alleen de woorden uit een programma om te zien wat is hier nou aan de hand.

[3:15:59] En ook om een beetje duiding te krijgen op gaat dit nou heel veel opleveren?

[3:16:06] En ga ik dus heel veel tijd hierin steken omdat het heel veel gaat opleveren?

[3:16:10] Of ga ik er gewoon voldoende tijd in steken omdat het voldoende oplevert?

[3:16:14] Dus u hoort mij niet zeggen geen tijd omdat niks.

[3:16:17] Want dat is niet aan de orde.

[3:16:18] Maar het is ook niet aan de orde dat dit echt de grote aantallen waar we het over hebben, de 100.000 woningen per jaar, die ga ik helaas niet via de vakantieparken kunnen oplossen.

[3:16:28] Maar het kan wel lokaal heel veel impact hebben.

[3:16:32] En dan kom ik terug aan het begin van dit debat waar het ook over Moerdijk ging.

[3:16:35] Dit gaat over mensen.

[3:16:36] En dit gaat over dat er duidelijkheid ook voor hen moet komen als het gaat over permanente bewoningen.

[3:16:43] Dus wat ik wil doen is het volgende.

[3:16:47] Ik zal eerst nog iets inhoudelijks zeggen en dan een voorstel doen.

[3:16:51] Er is een expertteam, Transformatie Vakantieparken, die is bezig.

[3:16:55] Die is inmiddels teruggekomen met een eerste analyse.

[3:16:58] En ik ga RVO de opdracht geven om proactief het gesprek te voeren met een aantal gemeenten...

[3:17:03] Waar de eigenaren van recreatiewoningen en de VVJ's van vakantieparken een sterke wens hebben om te transformeren.

[3:17:12] En wat ik wil doen is, u kreeg al een brief van mij over permanente bewoningen op vakantieparken.

[3:17:17] Die zou u al voor de zomer van mij krijgen.

[3:17:19] Dus wat ik u wil toezeggen is dat ik...

[3:17:21] ...deze vraag, of het antwoord op deze vraag... ...toevoeg aan die brief die u toch al voor de zomer zou krijgen... ...waarin ik dus beschrijf welke opdrachten de RVO dan krijgt... ...om wat hiervoor uit te voeren.

[3:17:37] Dat levert een interopsoep van de heer de Goots.

[3:17:40] Dank voorzitter, ik ben zelf onachtig... ...als in mijn hele leven eigenlijk heel kort geweest met Harderwijk... ...dus u bent op bezoek geweest in de Achtertuin, een mooie Veluwe... ...waar ik weet hoe de situatie in Putten is...

[3:17:50] Zelfde transformatieproces in Harderwijk ook van dichtbij meegemaakt.

[3:17:53] En dat levert hele mooie resultaten op, als de gemeente zelf ook wil.

[3:17:56] En daar ging mijn vraag natuurlijk ook over.

[3:17:58] In Putten is het park, onder andere Malkie, een heel klein park.

[3:18:02] Dus één weggetje staan aan de ene kant zeven en aan de andere kant acht woningen.

[3:18:06] Dat is geen recreatie.

[3:18:07] Maar de gemeente Putten zegt, dat blijft recreatie.

[3:18:10] En daar gaat mijn punt precies over.

[3:18:12] Dus de inventarisatie is al een keer gedaan.

[3:18:16] Het expertteamwerk, dat weet ik ook.

[3:18:18] Ik heb me zeer verdiept in alle parken in Nederland en ik ben het ook zeer met de minister eens, is dat we er geen honderdduizend woningen mee gaan realiseren.

[3:18:24] Maar het gaat om een heel fors aantal woningen en het gaat ook over, hebben mensen de zekerheid om er ook te mogen blijven wonen?

[3:18:30] En mijn vraag aan de minister is nog, wie u voorzitter... en wat doet de minister dan als een gemeente zegt... ja, ik werk daar niet aan mee, want de bevoegdheid ligt nu bij de gemeente.

[3:18:40] De minister.

[3:18:42] Ja, dat klopt wat de heer De Groot zegt, dat de bevoegdheid bij de gemeente zegt.

[3:18:46] Maar we hebben de wetregie.

[3:18:48] En de wetregie zegt dat gemeenten in hun beleid aandacht moeten besteden... aan het beter benutten en daarmee ook de transformatie...

[3:18:55] ...via deze weg, dat ze daar actief naar moeten kijken.

[3:19:00] Dus het zit in de wetregie.

[3:19:01] Die is er natuurlijk nog niet door.

[3:19:03] Dus ik kan niet vooruitlopend op 1 juli daar iets mee doen.

[3:19:07] Maar op het moment dat we dat hebben... ...zijn er afspraken gemaakt met de provincies en de gemeentes... ...voor hun volkshuisvestingsprogramma's.

[3:19:14] En onderdeel daarvan is om dan ook in kaart te brengen... ...waar zij beter kunnen benutten.

[3:19:19] En daar hoort dit onderwerp nadrukkelijk bij.

[3:19:23] En dan tot slot.

[3:19:24] De heer de Groot heeft nog een vraag.

[3:19:25] Oh, sorry.

[3:19:27] Ja, voorzitter, dat is heel fijn.

[3:19:28] Kijk, ik heb natuurlijk in eerdere moties en aanpakken en debatten, en ontelbaar debatten, heb ik natuurlijk ook gevraagd naar een soort van, zoals we dat ook kennen bij de aanpak van vitale vakantieparken, maak criteria wanneer een park zou kunnen transformeren.

[3:19:41] En als we dat nou met elkaar doen, vraag ik hier voorzitter ook aan de minister, als we dat nou met elkaar doen en een park voldoeten aan, dan is er eigenlijk geen weg terug, zou ik zeggen.

[3:19:49] Dus er is geen kampwinkel, er is geen zwembad, er is eigenlijk geen recreatie, maar het is nog wel recreatiebestemming.

[3:19:55] Wat je dan eigenlijk zou willen, want ik wil de goede recreatieparken ook vooral recreatieparken houden, maar die parken die transformatie kunnen maken met goede afspraken over verevening, daar zou je eigenlijk de parken aan zet willen laten, om die transformatie dan ook eigenlijk te kunnen maken.

[3:20:11] En het is toch een bestuurlijk ding, nu wordt dat vaak tegengehouden.

[3:20:15] Dus ik zou de minister willen vragen om daar nog een keer goed naar te kijken, om te kijken of we daar niet stappen kunnen maken.

[3:20:22] In de wetregie, het maakt mij niet zoveel uit, voorzitter, maar ik zou de minister willen vragen om daar exclusief naar te kijken.

[3:20:27] De minister.

[3:20:28] Ja, dank u wel, voorzitter.

[3:20:30] Ik neem dat mee in de brief waarvan ik zei, dit element voeg ik dan toe aan een andere brief die u ook al van mij kreeg, die hier ook over gaat.

[3:20:40] En dan tot slot, wat mij betreft in ieder geval voor deze eerste termijn... op verzekerbaarheid van de huizen, de vraag van mevrouw Zalinjan.

[3:20:49] Voor de aanvraag van een hypotheek is opstalverzekering vrijwel altijd verplicht... maar die bieden geen dekking bij een overstroming.

[3:20:56] Dus indien er een overstroming is, zal de eigenaar met de kredietverstrekker... een oplossing zoeken voor eventueel herstel van schade...

[3:21:05] En dat gebeurt meestal op basis van maatwerk.

[3:21:08] De AFM houdt toezicht op het feit dat het klantbelang hierin wordt meegenomen.

[3:21:14] Dus het enige wat ik kan doen is met de AFM in gesprek gaan.

[3:21:18] Maar dat is wel het verste wat mijn mogelijkheden hierin reikt.

[3:21:31] Ja, met smart gewacht op niet dit antwoord.

[3:21:36] En dat heeft er echt mee te maken.

[3:21:38] Ik ben eigenlijk heel erg benieuwd of de minister al in gesprek is geweest met de verbond van verzekeraars.

[3:21:44] Met banken.

[3:21:46] Want dit is echt een groot probleem wat op ons afkomt.

[3:21:49] En een begin daarvan zien we al in de funderingslabel.

[3:21:54] Pas op het moment dat je een huis hebt gekocht... en het aanbod aanvaard is... komt in het taxatierapport de funderingslabel naar voren.

[3:22:06] En niet vooraf.

[3:22:08] Dus dat betekent dat kopers...

[3:22:10] echt voor problemen kunnen komen te staan omdat ze gewoon die informatie niet hebben.

[3:22:15] En daarnaast ook voor de toekomst is verzekerbaarheid een groot probleem.

[3:22:19] En ik zou graag van de minister toch iets meer urgentie ook over dit onderwerp willen zien.

[3:22:25] De minister.

[3:22:27] Ja, dank u wel.

[3:22:31] Met deze aanvullende vraag gaat het ook over de labels.

[3:22:35] En ik ben het met u eens dat daar iets moet gebeuren.

[3:22:39] Ik ben het ook met u eens dat we die gesprekken moeten voeren.

[3:22:42] Dus uw vraag bent u met de banken en met de verzekeringsmaatschappijen in gesprek.

[3:22:45] Dat zijn we in het kader van het Delta-programma.

[3:22:48] De complexiteit is aanzienlijk, dus we moeten ook kijken dat iedereen zijn eigen rol daarin kan spelen.

[3:22:54] En is ook nog maar even de vraag welke rol ik vanuit minister Vrouw hierin kan spelen en wat georganiseerd moet worden.

[3:23:02] Dus als het gaat over de funderingproblematiek, als het gaat over hitte, als het gaat over overstromingen...

[3:23:09] Dat zijn allemaal elementen waar we over met elkaar in gesprek zijn.

[3:23:14] Op dit moment is het het antwoord wat ik u zojuist heb gegeven.

[3:23:19] De toezicht wordt door de AFM gehouden, maar de bredere vraag die u hieronder stelt is... of ik de urgentie voel om op al deze onderwerpen in gesprek te zijn, te blijven en te kijken...

[3:23:28] Hoe ik hier regie op kan voeren.

[3:23:30] Nou, ik voer die gesprekken.

[3:23:32] Ik ben me ervan bewust.

[3:23:34] Ik maak me ook zorgen.

[3:23:36] Ik zei het eerder al, mijn bezorgde gezicht en mijn enthousiaste gezicht... dat ziet er misschien altijd een beetje hetzelfde uit.

[3:23:41] Maar dat is niet precies hetzelfde als wat ik dan van binnen door gedreven ben.

[3:23:45] Ik maak me zorgen over het funderingsprobleem.

[3:23:48] Ik maak me zorgen over de overstromingen.

[3:23:49] Ik lees dezelfde artikelen die u daar ook over leest.

[3:23:54] Tegelijkertijd, er is een tafel waar we hierover spreken.

[3:23:57] Dat zit dus binnen dat Delta-programma.

[3:23:59] En daar zal ik dit opnieuw adresseren met de urgentie waar u mij toe aanmoedigt.

[3:24:06] Dank voorzitter voor dit antwoord.

[3:24:10] En toch ben ik op zoek naar iets meer concrete actie.

[3:24:13] Want het bespreken aan een tafel, dat is op dit moment denk ik niet voldoende.

[3:24:18] Dus ik zou toch willen vragen ook, hoe neemt de minister dit mee?

[3:24:21] Bijvoorbeeld toch in de nood en ruimte, maar ook in de bredere afweging als het gaat over woningbouw.

[3:24:27] Als het gaat over woningbouwlocaties bijvoorbeeld.

[3:24:30] En die verzekerbaarheid daar echt onderdeel van laten zijn.

[3:24:34] De minister.

[3:24:38] Ik zit even te kijken wat ik wel kan doen.

[3:24:42] Wat we sowieso doen in de nota-roomte is waterbodemsturend en daar is dit onderdeel van.

[3:24:47] Tegelijkertijd is dit ook iets wat ik met financiën moet bespreken als het over verzekeringsmaatschappijen gaat.

[3:24:53] Dus wat ik u kan toezeggen is dat ik het met hem zal bespreken of met de minister of de staatssecretaris van financiën zal bespreken en dat ik het op die manier meeneem.

[3:25:03] Ik sta nog één interesse doen, mevrouw Salian.

[3:25:05] Ja, nog één laatste vraag.

[3:25:07] En dat gaat ook over hetzelfde onderwerp, over klimaatadaptatie.

[3:25:12] De minister heeft het heel vaak over minder regels.

[3:25:15] En daar stuurt zij ook verschillende brieven naar gemeenten.

[3:25:19] Om zo min mogelijk regels te doen om woningbouw te versnellen.

[3:25:23] En daar ben ik het natuurlijk ook mee eens.

[3:25:25] Ook wij zijn voor woningbouwversnelling.

[3:25:27] Maar heeft zij het dan over de regels ook over klimaatadaptatie?

[3:25:31] Of heeft zij het meer over de bouwregels, laten we het zeggen, hoe hoog de deurpost bijvoorbeeld is?

[3:25:38] Heeft de minister.

[3:25:42] Dank u wel.

[3:25:43] Dat laatste, dus om dat te bevestigen dat we hetzelfde bedoelen met als ik het laatste zeg, voorzitter, is dat dit gaat over zorgen dat er sneller gebouwd kan worden, dus bouwregels en niet de klimaatregels.

[3:25:59] Dank.

[3:26:00] En dan was u door, denk ik, door uw antwoord heen.

[3:26:02] Dank u wel.

[3:26:02] Minister, dan zijn wij aan het einde gekomen van de eerste termijn van de minister.

[3:26:06] Dan gaan we meteen door, is mijn voorstel met de tweede termijn aan de kant van de commissie.

[3:26:11] En ik geef als eerste het woord mevrouw Salinjan.

[3:26:13] Ik wijs de commissie erop dat we twee minuten spreektijd hebben en dat ik de interrupties op elkaar ook ga beperken nu tot twee.

[3:26:18] Mevrouw Salinjan.

[3:26:19] Ja, dank voorzitter.

[3:26:21] Ik wil allereerst een twee minuten debat aanvragen.

[3:26:25] En dank aan de minister voor de beantwoording in de eerste termijn.

[3:26:29] Maar ik blijf wel met een aantal kernpunten zitten.

[3:26:31] En dat gaat ook met name over de interruptie die we net hadden.

[3:26:37] Op klimaatadaptatie hoor ik nog onvoldoende scherpte.

[3:26:40] Als het gaat over de keuze ook voor nood en ruimte.

[3:26:42] En dan wat gaan we beschermen, aanpassen en wat ga je juist transformeren.

[3:26:46] En die urgentie vraagt wel echt om keuzes, dus ik vraag daarin iets meer concreetheid over welke keuzes er wel worden gemaakt.

[3:26:56] En dan de woningmarkt en de klimaatrisico's.

[3:27:00] Ik mis nog een duidelijke lijn van dit kabinet over hoe hiermee om te gaan.

[3:27:04] Maar ik hoor inderdaad dat de minister hiermee aan de slag gaat, dus ik hoop ook dat wij die terugkoppeling krijgen, hoe het kabinet hiernaar kijkt.

[3:27:11] En niet alleen als een soort risico-inschatting, maar echt welke keuzes worden er gemaakt op basis van die risico-inschatting als het gaat over de verzekerbaarheid.

[3:27:19] Want het gaat ook over de economie van Nederland, over de clustering van de economie op bepaalde plekken, dat dat ontzettend risicovol is voor ons financieel stelsel op het moment dat we wel extreme weervomstandigheden hebben.

[3:27:33] En op de Veluwe, daar is geen antwoord nog op gekomen, omdat het gaat over de optelsen van de recreatie en hoe gaat die spreiding in nood en ruimte geborgd worden.

[3:27:45] En over de datacenters, ik wil toch iets meer informatie over het afwegingskader, over de datacenters en die maatschappelijke waarden, die publieke belangen die daarmee gediend zijn.

[3:28:00] En dan nog een keer toch drinkwater, omdat de minister net geen antwoord gaf op mijn vraag over de drinkwaterbronnen.

[3:28:08] Die zijn op dit moment niet opgenomen in de notenruimte.

[3:28:11] En het advies is vanuit de drinkwatersector om dat wel degelijk te doen.

[3:28:16] Omdat onze drinkwaterbronnen heel erg moeten concurreren met verschillende belangen.

[3:28:21] Dus dat vraagt om keuzes van dit kabinet.

[3:28:24] En notenruimte is daar perfecte plek voor.

[3:28:27] Dus ik zou de minister toch willen oproepen om daar veel meer op concreetheid.

[3:28:32] En ook eigenlijk een toezegging te doen dat ze dit gaat doen.

[3:28:35] Dank voorzitter.

[3:28:37] Dank u wel.

[3:28:37] Ik ga naar mevrouw Steen.

[3:28:40] Ja, dank aan de minister voor uitgebreide toelichtingen en ook toezeggingen.

[3:28:45] Daar is zeer op prijs.

[3:28:47] Ik zou het toch willen aanmoedigen om toch eens dieper te kijken... als het gaat over het belanghebbende begrip of in ieder geval de toegang tot beroepsprocedures...

[3:28:55] Tuurlijk, het verdrag van Aarhus is een ondergrens.

[3:28:59] Maar er zijn volgens mij best wel mogelijkheden om beroepsgronden te beperken.

[3:29:03] En ik denk dat het echt verstandig is om daar eens naar te kijken.

[3:29:05] Dus wellicht kan ze dat in dat onderzoek betrekken.

[3:29:07] En anders denk ik ook graag met haar mee.

[3:29:11] Ik kijk ook uit naar de definitie water- en bodemsturend.

[3:29:16] Ik hoop echt dat we daar strak met elkaar over in gesprek kunnen.

[3:29:20] Op het moment dat wij elkaar in november spreken.

[3:29:23] En daar kijk ik dan ook uit.

[3:29:26] Als het gaat over brede welvaart, kleine kernen.

[3:29:29] Ik ben nog niet helemaal tevreden over het antwoord en de plaatsing.

[3:29:33] En vooral als het gaat over de MER en hoe doen we dat dan.

[3:29:37] Ik ben net als de minister heel erg tegen extra administratieve lasten.

[3:29:43] Maar ik ben wel voor verstandige en brede afwegingen.

[3:29:46] En die ook zichtbaar maken.

[3:29:48] Ik denk dat dat heel erg belangrijk is.

[3:29:49] Dus volgens mij kunnen we daar best...

[3:29:50] Iets voor bedenken.

[3:29:53] Daar wil ik ook wel graag over meedenken samen met die minister.

[3:29:56] Dus ik daag haar uit om nog los van procedurele meer zaken... is te kijken of we een soort van APK voor leefbaarheid kunnen bedenken... als het gaat over brede afwegingen voor met name leefbaarheid in kleine kernen.

[3:30:11] Interruptie van de heer Van Alsten.

[3:30:13] Ja, ondanks de tijd zit er misschien toch kort nog even het debatje daarover.

[3:30:18] Ik zie dat er een heleboel gemeentes natuurlijk hun eigen systeem daarvoor hebben.

[3:30:22] Utrecht heeft bijvoorbeeld de streepjescode.

[3:30:25] Ik vind dat een mooie term.

[3:30:26] Hier in Den Haag hadden we daar een systeem over voorzieningen.

[3:30:30] Wil mevrouw Steen een nieuwe methode die we over het land verspreiden, zodat al die lokale streepjescode eraf gaan?

[3:30:38] Of moeten we het op gemeentelijk niveau toch laten?

[3:30:42] Mevrouw Steen.

[3:30:42] Ik denk vooral dat we moeten kijken naar hoe we gemeenten kunnen helpen.

[3:30:45] Want niet alle gemeenten hebben een enorme ambtelijk apparaat.

[3:30:49] Het is met name de rurale gemeenten zonder duizenden ambtenaren die streepjescodes kunnen ontwikkelen.

[3:30:58] Die problemen hebben met die afwegingen.

[3:31:01] En dan is het fijn als er ook een rijk is die de regie neemt en helpt.

[3:31:04] om eens te kijken hoe maak je die brede afwegingen.

[3:31:06] Bovendien, als wij in de nota ruimte gaan allokeren... en regie gaan nemen op het verdelen van die schaarse ruimte... dan vind ik het belangrijk dat we dat niet uit het oog verliezen.

[3:31:17] En dan vind ik het supertof dat er een streepjescode is in Utrecht.

[3:31:22] Maar dan vind ik het minder tof als er kleinere gemeenten zijn... met iets minder slagkracht die misschien niet zo vokaal zijn.

[3:31:29] Dus ik wil heel graag dat we...

[3:31:31] in brede zin, dit soort brede welvaartsafwegingen kunnen maken... en daar ook voor kunnen staan als rijk.

[3:31:39] Dank u wel.

[3:31:39] Was u ook door uw bijdrage in de tweede termijn?

[3:31:41] Ja, dat was meneer Van Asten.

[3:31:44] Dank aan de minister voor de beantwoording.

[3:31:48] Voor deze 62 punten belangrijk bij dit debat.

[3:31:52] De eerste is dat de echte versnelling echt aan de voorkant zit.

[3:31:54] Moeden gemeentes aan, ondersteun ze om woningbouw rechtstreeks in hun omgevingsplan mogelijk te maken.

[3:32:00] Zoals wellicht Vught dat inderdaad heeft gedaan.

[3:32:02] Zodat de uitzondering niet langer die standaard route is.

[3:32:05] En ten tweede, één bezwaarmisbruiker mag een heel project niet jarenlang ophouden.

[3:32:10] Kortere procedures, zodat de schop eerder de grond in kan.

[3:32:13] Voor de mensen die nu wachten op een woning.

[3:32:16] Mijn hoofdboodschap blijft overeind.

[3:32:17] Het kan wel.

[3:32:18] Bouwen moet de regel worden.

[3:32:19] De procedure, de uitzondering.

[3:32:21] Niet voor het papier, maar voor iedereen die op zoek is naar een huis.

[3:32:24] Dank u wel.

[3:32:26] Dan gaan we luisteren naar mevrouw Biersma.

[3:32:28] Ja, voorzitter, dank.

[3:32:30] Ik wil de minister bedanken voor de antwoorden.

[3:32:34] Waar het gaat om die ontwikkelruimte en die kavels die verpacht worden... ben ik nog niet helemaal tevreden over.

[3:32:41] Ik hoop dat de minister daar op korte termijn wel wat actie op kan ondernemen.

[3:32:45] Want als je investeringen vraagt die ook daadwerkelijk bijdragen... aan de doelen die je daar gerealiseerd wilt zien... dan zit daar een enorm kostenplaatje aan verbonden.

[3:32:55] En ik ben dan ook wel benieuwd...

[3:32:57] Of de minister daar even een terugkoppeling in de komende tijd op kan geven.

[3:33:02] Wat haar inzet daarop is geweest.

[3:33:04] Voor de rest ging mijn bijdrage natuurlijk met name over Moerdijk.

[3:33:08] Daar hebben we uitvoerig over gehad.

[3:33:10] En daar zullen we het binnenkort nog uitvoeriger over hebben.

[3:33:12] Dus dat laat ik even tot dat punt rusten.

[3:33:16] Dank u wel.

[3:33:17] De heer De Groot.

[3:33:18] Dank voorzitter.

[3:33:18] Drie punten.

[3:33:20] Ik praat graag met de minister nog eens verder over de problematiek op vakantieparken.

[3:33:24] Maar dat voert echt te ver door om dat hier nu tot achter de comma te doen.

[3:33:29] Woningbouwlocaties.

[3:33:30] Ik ben heel blij met dat de minister gewoon met een bosatlas met de kaart van Nederland rondloopt.

[3:33:37] Want dat pragmatisme is echt keihard nodig.

[3:33:41] Ik heb dat zelf gezien over de afgelopen jaren, ik zal niet zeggen ontelbare moties, maar bijvoorbeeld over Almere Pampus, waar de minister, zag ik, ook nu een deal heeft gemaakt, maar ook bijvoorbeeld over Rijnenburg, waren gewoon hele goede locaties, maar er zat politiek bestuurlijk lokaal ook heel moeilijk.

[3:33:56] Maar we zetten daar nu wel stappen met elkaar.

[3:33:59] En dat was eigenlijk de reden waarom ik ook al die andere locaties noemde.

[3:34:03] Omdat het in mijn ogen gewoon pragmatische locaties zijn waar aan veel van deze voorwaarden wordt voldaan.

[3:34:08] Maar ook nog wel politiek-bestuurlijke belemmeringen liggen.

[3:34:11] Dus ik kan me voorstellen, wil ik maar zeggen, dat de minister nog die soms ook politiek-bestuurlijke belemmeringen zou moeten slechten om die locaties te kunnen aanwijzen.

[3:34:18] Maar ik wacht rustig af met welke locaties de minister komt deze zomer.

[3:34:21] En dan het laatste, en dat is Defensie en Wonen.

[3:34:24] Ik heb namelijk bij het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie een motie ingediend met het verzoek aan de regering om met een aanpak te komen om deze woonruimte te realiseren en te kunnen toewijzen aan defensiepersoneel.

[3:34:34] De staatssecretaris heeft mij gevraagd om die motie aan te houden, maar wel toegezegd om de behoeften te inventariseren en ook de ruimte die er is voor de toewijzing te gaan verkennen, omdat bepaalde

[3:34:45] gemeenten in Nederland het al doen.

[3:34:46] Dus ik zie hier misschien wel een hele mooie samenwerking ontstaan tussen de staatssecretaris en de minister.

[3:34:52] Maar ik wacht hier gewoon rustig op en dan zal ik hier bij u, nou niet bij u voorzitter, maar bij de minister, of bij de staatssecretaris daar toch op blijven aandringen, omdat ik denk dat het een belangrijk punt is.

[3:35:02] Dank u wel.

[3:35:03] En ik weet dat de heer Klemek afziet van de tweede termijn.

[3:35:05] Dus ik kijk naar de minister hoeveel tijd u nodig heeft voor beantwoording.

[3:35:11] Ik denk een minuut of zeven dat ik een eind moet komen.

[3:35:15] Dan stel ik voor dat wij iets voor zes hier weer terug zijn.

[3:35:17] Ik schrok ze vergadering.

[3:39:44] Ik heropen de vergadering van de vaste commissie voor vervestiging en ruimtelijke ordening.

[3:39:48] En we zijn toe aan de tweede termijn aan de kant van de minister.

[3:39:52] En ik geef graag het woord aan de minister.

[3:39:54] Dank u wel, voorzitter.

[3:39:57] Ik ga eerst in op de vragen die er zijn gesteld.

[3:40:02] En dan begin ik met de vraag van mevrouw Salinjan over of er voldoende spreiding van recreatie over het land.

[3:40:09] Ik neem het niet op in de nota ruimte, omdat de nota ruimte gaat over de grote landelijke opgaves...

[3:40:18] En dus terwijl de ruimte voor recreatie in campings en recreatieparken vooral gebiedsgericht maatwerk is.

[3:40:24] We hebben wel een regio deal Veluwe.

[3:40:26] We hebben een aanpak vitale vakantieparken.

[3:40:28] Dus op die manier proberen we echt wel bij te dragen om ervoor te zorgen...

[3:40:32] dat dit toekomstbestendige recreatiesector met name op de Veluwe stand kan blijven houden.

[3:40:38] Dus we kijken er niet van weg.

[3:40:39] Ik zeg alleen, ik denk niet dat het in de nota ruimte thuishoort.

[3:40:43] Maar ik vind wel dat we bij die aanpakken echt nadrukkelijk mee moeten kijken hoe we dat gaan doen.

[3:40:49] Ik verwacht ook dat er aandacht zal zijn voor de recreatiedruk op de Veluwe... in relatie tot het halen van de natuurdoelen al daar...

[3:40:55] ...via het interbestuurlijke programma Aanpak Veluwe.

[3:40:59] Dan de tweede vraag van mevrouw Zarian over het drinkwater.

[3:41:03] Waterwindgebieden zijn provinciale verantwoordelijkheid.

[3:41:05] INW werkt hieraan via twee sporen.

[3:41:08] De beschikbaarheid van bronnen en de besparing.

[3:41:11] En ik ga in de nota ruimte hierop aanvullen...

[3:41:14] ...zodat we in ieder geval uw zorgen een plek geven in de nood aan ruimte.

[3:41:20] Maar dat betekent niet, en volgens mij vraagt u dat mij ook niet... ...dat we bronnen gaan intekenen, maar dat we wel het punt een plek geven... ...op basis waar de minister INW mee komt.

[3:41:32] Dan de vraag van mevrouw Salingan over de concreetheid van klimaatadaptaties.

[3:41:36] We moeten scherpere keuzes maken naar aanleiding van actuele ontwikkelingen...

[3:41:40] Dat doen we met uitbrengen van de NAS, dat doen we met woontopafspraken... en we zullen de teksten in de notaruimte hierop aanscherpen.

[3:41:50] Dan de vraag van mevrouw Zalinjan over het afwegingskader datacentra.

[3:41:56] Zoals ik net heb gezegd, zijn we begonnen met de eerste stappen... richting een nationale strategie voor datacentra.

[3:42:02] Dat heeft een ruimtelijke component.

[3:42:04] Rijk moet ook hier meer een regierol in gaan nemen...

[3:42:08] En na de Kamer wordt u door de staatssecretaris van EZ per brief geïnformeerd over deze aanpak.

[3:42:13] Dus daar kan ik nu nog niet op vooruit lopen.

[3:42:16] Maar wat ik wel kan zeggen is dat als dat leidt tot aanpassingen en aanscherpingen in de nota ruimte, dat we dat dan meenemen.

[3:42:26] Dan de vraag van mevrouw Steen over de leefbaarheidstoets.

[3:42:32] Die blijf ik ingewikkeld vinden.

[3:42:36] Dus misschien moeten we daar een keer separaat over doorpraten.

[3:42:40] We hebben wel via collega bewindspersoon van BZK een nationaal programma Leefbaarheid en Veiligheid.

[3:42:45] We hebben het nationaal programma Vitale Regio's.

[3:42:47] We hebben de regio-deals.

[3:42:49] Maar dat is niet wat u zoekt.

[3:42:50] Dat weet ik.

[3:42:52] Maar ik kan u nu niet bieden wat u zoekt.

[3:42:55] Dus wat ik zou willen voorstellen is dat we hier een keer separaat over doorpraten.

[3:42:59] Om te kijken of ik een oplossing kan vinden voor wat u zoekt.

[3:43:02] Dan de belanghebbenden.

[3:43:10] Goed om naar de belanghebbenden te kijken, dat moeten we ook doen.

[3:43:13] Dat doen we ook met JMV en met IMW.

[3:43:16] En ik wil dit borgen in de vereenvoudigingswet om te kijken hoe we daar betere invulling aan kunnen geven.

[3:43:23] Want ik begrijp uiteraard de oproep.

[3:43:25] En dan het verzoek van mevrouw Wiersma.

[3:43:28] Ik ga zorgen dat u een terugkoppeling krijgt op basis van één of twee gesprekken die daar gevoerd moeten worden, zodat u weet wat ik daadwerkelijk met uw zorg heb gedaan.

[3:43:39] En dan heb ik volgens mij alle vragen beantwoord die in de tweede termijn zijn gesteld.

[3:43:44] Dan dank u, minister.

[3:43:45] Ik zie nog één intrusie van mevrouw Stani-Jan.

[3:43:46] Ja, twee kleine dingen.

[3:43:48] Eentje, dat gaat over datacenters.

[3:43:50] Moet ik dan denken aan bijvoorbeeld echt aanwijzing op locatieniveau... of moet ik aan iets anders denken als we het over datacenters en keuzes hebben?

[3:44:01] En de tweede is, ik zou de minister willen aanmoedigen... om ook op bezoek te gaan in de wijk Padmos... omdat daar echt heel erg zichtbaar is...

[3:44:10] Hoe het maken van niet-keuzes rondom klimaatadaptatie mensen raken.

[3:44:16] Dus ik denk dat dat een heel mooie plek is om inspiratie ook op te halen.

[3:44:22] De minister.

[3:44:23] Ja, dank u wel.

[3:44:24] We gaan geen specifieke locaties in de notarruimte opnemen.

[3:44:29] Dus u moet het meer zien als welke plek het krijgt binnen Nederland hoe we daar naar kijken.

[3:44:36] En uw verzoek om op bezoek te gaan.

[3:44:38] Ik ben daar al een keer geweest, niet als minister overigens.

[3:44:41] Dus ik heb gezien hoe ernstig dat is.

[3:44:44] En voor mij is dat het toonbeeld van hoe we dat moeten voorkomen met elkaar.

[3:44:48] Dat dat zoiets nog een keer kan gebeuren.

[3:44:52] Dan dank ik de minister voor haar tweede termijn.

[3:44:54] Dan ga ik met u nog langs de lijst met toezeggingen en de administratie.

[3:44:59] En dan kijk ik naar de minister en de leden voor confirmatie daarvan.

[3:45:06] Allereerst, voorvergaand aan het geplande commissiedebat ruimtelijke ordening op 25 november aanstaande, deelt de minister de conceptdefinitie nota ruimte met de Kamer, zodat de leden inzicht kunnen krijgen in de uitwerking van de aangenomen moties.

[3:45:20] 2.

[3:45:20] De minister gaat voor het einde van de maand met de staatssecretaris van KGG op bezoek aan de gemeente Moerdijk om in gesprek te gaan over de toekomst van Dorp Moerdijk.

[3:45:27] Een terugkoppeling wellicht aan de Kamer van het bezoek.

[3:45:33] Dat doe ik dan graag via de staatssecretaris.

[3:45:36] Dat noteren we.

[3:45:37] Dat via de staatssecretaris.

[3:45:39] Dan ben ik bij de toestelling aan mevrouw Steen van het CDA.

[3:45:42] De minister deelt voor het geplande commissiedebat ruim de koordeling van 25 november aanstaande de uitkomst van het onderzoek naar water en bodem stuurt met de Kamer.

[3:45:51] De staatssecretaris van EZK deelt na de zomer de nationale strategie voor datacentra met de Kamer.

[3:45:59] De minister deelt volgende week een communistereactie over de evaluatie van het DSO met de Kamer.

[3:46:06] De minister komt in de eerder toegezegde brief over de rekenjaarsparken, tevens met de uitkomst van de eerste analyse van het expertteam transformatie vakantieparken.

[3:46:14] Dan een terugkoppeling aan mevrouw Wiersma van de BBB.

[3:46:17] De minister komt met een brief met daarin een terugkoppeling over de gesprekken die de minister gaat voeren op het gebied van Kavels.

[3:46:23] Akkoord.

[3:46:24] En tenslotte heb ik genoteerd dat mevrouw Salinjan heeft namens Perrault een 2-minuten-debat aangevraagd.

[3:46:28] Die zullen we inplannen samen met nog 59 andere geloven voor de zonig.

[3:46:32] Dan mee zijn we aan het einde gekomen van dit commissie-debat.

[3:46:35] Dank iedereen voor de belangstelling.

[3:46:37] Dank de minister uiteraard voor de beantwoording en de leden voor hun inbreng.

[3:46:41] En daarmee sluit ik deze vergadering.