Veteranen

[0:00:00] Welkom allemaal bij dit mooie ronde tafelgesprek over onze veteranen.

[0:00:05] Allereerst welkom aan onze gasten.

[0:00:08] Rechts van mij Reinier van Zutphen, de veteranenombudsman.

[0:00:12] Paul Hoefsloot van het Veteraneninstituut.

[0:00:15] ...Martin Messersmied van het Veteranenplatform... ...en Ronald Oudekirgen namens BNMO.

[0:00:21] Welkom.

[0:00:22] Aan de linkerzijde de Kamerleden.

[0:00:24] Mevrouw Nandinga namens JA21... ...de heer Boon namens de PVV... ...de heer Bolhuis namens PRO...

[0:00:31] Meneer van Landschot namens het CDA, Peter de Groot van de VVD en mevrouw Jachtenberg namens D66.

[0:00:38] Ook iedereen op de tribune en de kijkers thuis van harte welkom.

[0:00:42] En dan wil ik het woord geven aan meneer van Zutphen.

[0:00:46] U krijgt alle vijf minuten de tijd om uw position paper toe te lichten en dan gaan we daarna naar de Kamerleden.

[0:00:54] De heer de Groot.

[0:00:56] Ja, fijn u allemaal weer te zien.

[0:00:57] Ik ben graag uiteraard de hele tijd aanwezig, maar ik zal straks nog heel even weg moeten voor een procedurevergadering.

[0:01:03] Dat is niet uit desinteresse, maar omdat dat werkt ook gewoon door.

[0:01:05] Ik wil het wel graag even vast gemeld hebben vooraf.

[0:01:07] Ja, helemaal goed.

[0:01:08] Dank u wel.

[0:01:08] Dat geldt ook voor de heer Boon en wellicht nog voor andere Kamerleden.

[0:01:13] Voel je vrij om even weg te gaan.

[0:01:14] We hebben een ontzettend druk programma deze dag, maar deze laatste dagen voor het zomerreces.

[0:01:20] Dus helemaal goed.

[0:01:22] Oké, het woord is aan u.

[0:01:25] Dank u wel, mevrouw de voorzitter.

[0:01:26] Fijn dat er zoveel belangstelling is voor dit belangrijke onderwerp.

[0:01:30] Dat u tijd hebt gemaakt op uw agenda's.

[0:01:32] Maar aan de andere kant, u kon ook niet anders, want dat doen we al jaren zo.

[0:01:35] En dit hoort er echt wel bij, dat wij hier zitten met elkaar aan deze kant van de tafel en met u spreken over hoe het gaat met onze veteranen.

[0:01:41] Ik heb dat uitgebreid, dat kan in twee pagina's toch, uitgebreid neergezet wat ik belangrijk vind.

[0:01:50] Op basis van de ervaringen die we hebben in de afgelopen 10, 12 jaar in onze rol van veteranenombudsman.

[0:01:55] En ik ga dat niet herhalen, want u hebt het ongetwijfeld gelezen.

[0:01:59] En als u het niet gelezen hebt, kunt u het nalezen.

[0:02:00] En misschien komen er allerlei dingen nog aan de orde.

[0:02:02] Dus ik dacht, hoe gebruik ik nou mijn eerste vijf minuten?

[0:02:05] En in de eerste plaats ook te zeggen dat de rol van de veteranenombudsman zich niet uitsluitend richt op de defensieorganisatie of de krijgsmacht, maar juist ook kijkt naar anderen.

[0:02:14] Dat hebt u kunnen zien in de rapporten van de afgelopen jaren, waarin wij ons hebben gericht op de gemeente, gemeentekend uw veteraan.

[0:02:19] Een rapport recent van begin deze week, samen met de kinderombudsman geschreven, gaat over de kinderen van veteranen en wat daar nog aan mogelijkheden zijn om het beter te doen, als ik het heel eerlijk en open en vriendelijk formuleer.

[0:02:32] En ik dacht, wat ga ik nog meer zeggen?

[0:02:34] Nou, ik ga in ieder geval zeggen dat we hebben, en dat zult u misschien ook ons wel allemaal willen horen zeggen vandaag,

[0:02:38] We zeggen altijd heel snel ja, maar met 80% gaat het goed.

[0:02:42] En toen dacht ik, wat is dat nou eigenlijk voor openingszin?

[0:02:44] Met 80% gaat het goed.

[0:02:46] En toen ben ik gaan kijken, wie komen er bij ons?

[0:02:49] Met een vraag, een klacht, een probleem, iets wat opgelost moet worden.

[0:02:52] Over het algemeen behoren die mensen tot die 80% waarvan we zeggen het gaat goed.

[0:02:56] Over die 20% waar het niet goed mee gaat, die zijn allang ergens bij Hoefsloot of bij anderen of in de zorg bekend.

[0:03:02] Daar zijn we op een bepaalde manier intensief mee bezig.

[0:03:05] Maar de dingen die bij ons komen, er is iets mis met de manier waarop het ABP met mijn inkomen omgaat.

[0:03:10] Er is iets mis met de manier waarop de gemeente kijkt naar een WMO-voorziening terwijl ik veteraan ben.

[0:03:15] Mijn kinderen in het laatste rapport zouden er graag bij zijn als ik thuis zeil na een grote missie en ze kunnen niet naar Den Helder komen, want dat vindt de leerplichtwetambtenaar niet goed.

[0:03:24] Dat zijn over het algemeen allemaal mensen met wie het gewoon goed gaat.

[0:03:27] Maar die toch daar net die overheid missen om dat extra stapje te zetten om te laten zien dat je snapt wat er aan de hand is.

[0:03:34] En ik was nog niet zo lang geleden, een week of vier geleden in Maastricht bij een bijeenkomst van de Vereniging van Officieren.

[0:03:42] En daar stapte iemand op mij af en die zei, zou je aan dit probleem iets willen doen?

[0:03:45] En toen dacht ik eens, nou dat ga ik hier gewoon zeggen, want het staat gewoon voor iets meer dan alleen maar één zaak.

[0:03:53] Als je mee wilt doen aan veteranenactiviteiten, en dat weet Hoefselaar nog veel beter dan ik, dan is daar ook wat geld voor beschikbaar.

[0:03:58] Dus die organisaties kunnen ongeveer, geloof dat het 22 euro is, krijgen per deelnemer.

[0:04:03] Dat is gekoppeld aan het veteraan zijn.

[0:04:06] En als je veteraan bent, mag je ook je partner meenemen.

[0:04:09] Als de veteraan overlijdt, worden die 22 euro van die partner ook geschrapt.

[0:04:14] En toen dacht ik, dat is toch eigenlijk idioot?

[0:04:17] Want die mevrouw of die meneer, die partner, zou er eigenlijk wel heel graag gewoon blijven komen, dan maar alleen, maar graag in die gemeenschap, want dat was nou precies waarom we veteranen bij elkaar willen brengen en dat samen nog eens kunnen doorleven, erover spreken, kameraadschap, vriendschap.

[0:04:33] En dat ontnemen we dus mensen door te zeggen, ja, maar je partner is dood, die 22 euro, die kun je vergeten.

[0:04:38] Of dat zeggen we tegen de organisatie, dat subsidiëren wij niet meer, zie maar hoe je aan dat geld komt.

[0:04:42] Het staat voor mij voor iets meer.

[0:04:44] Dus nogmaals, 80% gaat heel vaak goed, komt allemaal in orde.

[0:04:49] Maar net als er iets is waarbij je denkt van ja, maar dat zou toch eigenlijk heel normaal zijn, dan stokt het.

[0:04:54] Nou, dat wilde ik u graag als allereerste meegeven.

[0:04:57] Het tweede is, u hebt van de minister gekregen de Defensienota.

[0:05:00] Nee, dat zeg ik verkeerd.

[0:05:01] De Veteranenota.

[0:05:02] Die hebt u ook gekregen, maar nu gaat het over de Veteranenota.

[0:05:05] En ik bladerde daar doorheen.

[0:05:07] En ik dacht, ja, wat hebt u daar nou aan?

[0:05:11] Want u moet straks die minister gaan controleren.

[0:05:13] En zijn dit dan de gegevens op basis van waarvan u dat gaat doen?

[0:05:16] En als u al antwoord krijgt op uw vragen, kunt u dan een beetje inschatten of dat een adequaat antwoord is op uw vraag.

[0:05:23] Want er mist nog wel wat in die nota.

[0:05:25] En ik denk dat anderen hopelijk ook een beetje gaan bijvallen in deze cri de coeur.

[0:05:30] Zouden we niet op een iets andere manier, zoals we dat een aantal jaren geleden ook deden,

[0:05:34] misschien zelfs wel artikel voor artikel, en heel precies, dit zijn de gegevens, dit is de basis waarop het wordt uitgevoerd, dit zijn de aantallen, de getallen, over zoveel mensen gaat het, zoveel zorgcoördinatoren zijn er actief bij het Veteraneninstituut.

[0:05:47] Op die manier denk ik dat u meer en betere vragen zou kunnen stellen, om het te controleren in het veteranenbeleid, dan nu op basis van wat u hebt gekregen het geval is.

[0:05:58] Het viel me ook nog op, ik moet even van mijn hart, de frontfoto.

[0:06:04] Ja, dat is interessant, de voorzitter van de Comité Veteranendag en de commissaris van de Koning van Zuid-Holland en de echte koning.

[0:06:10] Maar er is een andere foto te maken van Veteranendag, waar veteranen echt Veteranendag beleven.

[0:06:17] Ik zou de minister aanraden om een andere foto te kiezen volgend jaar.

[0:06:21] Dat geeft iets beter aan waar het om gaat, waar u met de minister over moet gaan spreken.

[0:06:25] Dat is heel algemeen wat ik u zeg, maar voor een vijf minuten boodschap bleek me dat eigenlijk wel heel belangrijk.

[0:06:30] Dus zorg ervoor dat je doorvraagt om de echte gegevens, dat u de minister kunt controleren.

[0:06:36] Kijk nog eens even terug, ik denk in de jaren 20, 21 zijn er ook door uw kamer moties ingediend en aangenomen, onder andere...

[0:06:43] mede ondersteund door de staatssecretaris, nu staatssecretaris Boswijk, over hoeveel beter en duidelijker de rapportage naar uw Kamer moet om de goede vragen te kunnen stellen.

[0:06:52] Dit hebben we overigens vorig jaar ook met z'n allen zoals we hier zitten al naar voren gebracht.

[0:06:57] Het zou best wel beter kunnen om die controleerbaarheid mogen te maken.

[0:07:00] Ik vind het ook van belang, omdat het een signaal is naar veteranen, dat het serieus is waar we mee bezig zijn.

[0:07:07] Dus als je niet controleerbaar bent of niet populair wordt, transparant genoeg, dat wekt ook een indruk bij degene over wie het gaat, word ik eigenlijk wel serieus genomen.

[0:07:16] En als ik een vraag stel, krijg ik dan met een antwoord.

[0:07:18] Ik kreeg net nog onder ogen het laatste anekdote of voorbeeld waar iemand zegt, maar ik kan eigenlijk helemaal niet op de website van Defensie vinden wat mij en mijn situatie precies betekent en bij wie ik moet zijn en welke formulier ik moet invullen en welke knop ik moet drukken.

[0:07:34] En dan komt er een antwoord van de minister en namens de minister een hoge ambtenaar.

[0:07:40] Die zegt, je hebt helemaal gelijk.

[0:07:41] Het is een ratje toe en onvindbaar.

[0:07:42] Even mijn woorden, want dat durft niemand te schrijven natuurlijk.

[0:07:45] Het is een ratje toe en onvindbaar.

[0:07:47] Maar zo is het nou eenmaal.

[0:07:48] En als je nog wat wil, dan moet je het maar laten weten.

[0:07:50] Laten we ervoor zorgen dat we dingen bij de mensen gaan brengen.

[0:07:53] En dan kom ik eigenlijk bij de toepager die wij schreven.

[0:07:57] Die proactieve overheid die ik in zijn algemeenheid propageer als nationale ombudsman op al die terreinen waar wij iets mogen zeggen, geldt zeker ook als het gaat om veteranen.

[0:08:06] We moeten naar de mensen toe.

[0:08:08] Het voorbeeld daarbij voor mij is nog steeds de vragenlijst die wij nazenden als mensen al een paar maanden terug zijn van hun missie.

[0:08:16] Dan vragen we, hoe gaat het nou eigenlijk met je?

[0:08:18] En als we dan zeggen, we kregen geen antwoord op die vragenlijst, dan zal het wel goed gaan.

[0:08:23] Dat is niet de overheid die proactief is waar ik voor sta.

[0:08:27] Ik denk dat dat ook niet de bedoeling is bij veteranen.

[0:08:29] Dat zouden we beter kunnen doen.

[0:08:30] Slotsteen, mevrouw de voorzitter.

[0:08:32] We zitten in een tijd waarin we erg om ons heen kijken.

[0:08:35] Wat gebeurt er?

[0:08:35] Dat kunnen we geopolitiek noemen.

[0:08:38] Maar ik wou het toch maar even terugbrengen naar ons eigen land.

[0:08:40] Wij zijn bezig om ons beter te voorzien van wapens voor het geval dat.

[0:08:45] Wij gaan veel meer mensen in dienst nemen, letterlijk in dienst nemen, om ervoor te zorgen dat we weerbaar zijn.

[0:08:50] De krijgsmacht gaat groeien naar 100.000 of meer.

[0:08:54] Dat betekent ook dat we veel meer veteranen zullen krijgen.

[0:08:56] Of dat nou veteranen zijn met een missie en een artikel 100 brief, dat weet ik niet.

[0:09:00] Maar wel heel veel mensen die we ingaan zetten op gevaarlijke posities.

[0:09:04] In Estland, bij de Oostflank enzovoort.

[0:09:08] Laten we ook aan de minister vragen, of zou u ook aan de minister willen vragen, of zij al nadenkt over hoe we met die veteranen omgaan als zij straks terugkomen.

[0:09:17] En dat de ervaring die wij al hebben en hebben gedeeld met u en met anderen, dat die gebruikt kan worden bij het uitzetten van een beleid wat het toe doet als het echt en serieus wordt.

[0:09:26] Dat waren mijn eerste vijf minuten.

[0:09:28] Dank u wel.

[0:09:29] Dank u wel.

[0:09:30] Dan geef ik het woord aan de heer Paul Versloot.

[0:09:34] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:09:36] Het Nederlands Veteraneninstituut.

[0:09:38] Wij zijn een stichting met de wettelijke taak.

[0:09:39] Ik heb dat ook opgeschreven.

[0:09:41] Gelukkig zijn we niet verantwoordelijk voor alles.

[0:09:43] Dus dat scheelt dan weer.

[0:09:45] Maar waar wij wel verantwoordelijk voor zijn, is het stimuleren van erkenning en waardering aan de maatschappij voor onze veteranen.

[0:09:50] Daarvoor gaan we ook naar gemeentes toe, bijvoorbeeld.

[0:09:53] We doen allerlei vormen van onderzoek.

[0:09:54] En als u nou echt wil weten hoe het met veteranen gaat, dan moet u vooral de Veteranenmonitor lezen.

[0:09:59] Ik heb er een aantal meegenomen.

[0:10:00] Daar staat een onderzoek in van ongeveer duizend geïnterviewden.

[0:10:04] En dat krijgt een klein beetje een beeld van wat er bij die geïnterviewden leeft.

[0:10:09] En natuurlijk zijn wij er ook voor zorg, voor het uitvoeren van de bijzondere zorgplicht.

[0:10:15] Wij zeggen altijd wij mogen een deel van de federale wet en het federale beleid uitvoeren namens de minister.

[0:10:20] En dat is best wel bijzonder, want wij als militairen zijn de enige beroepsberoep waarbij wet is vastgelegd dat er een bijzondere zorgplicht is.

[0:10:31] En daar zijn andere geuniformeerden best jaloers op.

[0:10:35] Ik mag ze af en toe ook wel eens komen bij politie, bij brandweer.

[0:10:38] En die zijn best jaloers op het feit dat wij zo'n wet hebben en dat het op deze manier geregeld is.

[0:10:44] Overigens geldt dat ook internationaal.

[0:10:45] Dit weekend staan we ook weer bij de Duitse Veteranendag.

[0:10:48] Die hebben ook een beetje geholpen om hun eigen Veteranendag op te zetten.

[0:10:52] Maar ook die kijken met grote ogen naar wat wij in Nederland hebben.

[0:10:58] En dan denk ik dat we dat gezamenlijk best heel goed geregeld hebben.

[0:11:03] Is dan alles goed geregeld?

[0:11:05] Nee, nog niet.

[0:11:06] Er zijn ook nog wel dingen die verbetering proeven.

[0:11:09] U leest dat ook terug in mijn stuk.

[0:11:11] Om een voorbeeld te geven, de herziening van het voorziening- en uitkeringsstelsel, wat past bij de nieuwe manier van zorgen.

[0:11:16] Daar zijn we al zo'n jaar of negen mee bezig.

[0:11:18] Het wordt wel eens tijd dat daar een klap op komt, zodat we daar ook mee verder kunnen.

[0:11:23] Een ander onderwerp wat ik ook nog even heb aangehaald is het onderwerp transitie.

[0:11:27] Wij weten uit studies dat veteranen die de dienst uitgaan, met name jonge veteranen, dat ongeveer 33% zich best wel moeilijk heeft om zich aan te passen in de burgermaatschappij.

[0:11:39] En dan heb ik het nog niet eens over die jonge lui die met een rugzakje de dienst uitgaan omdat ze iets hebben meegemaakt in Afghanistan of elders.

[0:11:45] Daar zijn we samen met Defensie heel ambitieus mee aan de slag gegaan, met dat onderwerp transitie.

[0:11:51] Maar dat komt een beetje tot stilstand.

[0:11:52] En dat heeft te maken toch ook met capaciteit en met financiën.

[0:11:57] Maar daar zouden we heel graag mee verder willen.

[0:11:59] En u heeft het net al gehoord, Defensie is aan het groeien.

[0:12:02] Daar hoort ook goed werkgeverschap bij.

[0:12:04] Dus als je aan de voorkant weet dat de minister goed voor je zorgt of de organisatie goed voor je zorgt, dan weet ik zeker dat dat ook wat doet met de vulling.

[0:12:13] Dus kortom, wat mij betreft is het glashal vol.

[0:12:16] Er gaan dingen heel goed.

[0:12:17] We hebben het denk ik goed geregeld in Nederland.

[0:12:19] De zorg is makkelijk toegankelijk, maar je moet het wel zelf vragen.

[0:12:23] Daar hebben we een heel systeem voor opgericht.

[0:12:25] Dat doen we denk ik met elkaar, dat doen we prima.

[0:12:27] Maar er zijn ook nog wel een aantal zaken waar we in kunnen investeren.

[0:12:30] Daar wilde ik het bij laten.

[0:12:33] Dank u wel.

[0:12:34] De heer Messerschmid.

[0:12:36] Ja, dank u wel, ook voor de uitnodiging om hier aanwezig te zijn vandaag.

[0:12:40] Ik wil wel ons voorzitter, Hans Vergien, verontschuldigen, maar die kunt u volgende week weer aan het werk zien als paradencommandant bij het defilé wat op Veteranendag gelukkig weer wordt gehouden.

[0:12:53] Nationaal Veteranenplatform.

[0:12:55] Wij zijn sinds 1989 een belangenbehartiger voor alle veteranen en hun relaties.

[0:13:00] En om erkenning en waardering te bevorderen en passende zorg te waarborgen.

[0:13:05] En vanuit die rol willen wij graag gevraagd en ongevraagd advies geven over onderwerpen die veteranen en relaties aangaan.

[0:13:13] Wij zijn een koepelorganisatie ook.

[0:13:15] Bij ons zijn inmiddels een vrijwilligersorganisatie met meer dan 150 aangesloten veteranenverenigingen, stichtingen, die zijn bij ons aangesloten.

[0:13:25] Ja, ik hoef, ik val in herhaling als ik zeg dat, wat mijn buurman al gezegd heeft, dat het best heel veel goed gaat in Nederland op het gebied van herkenning, waardering en zorg.

[0:13:35] En ook dit verhaal, andere landen kijken, in Anglo-Saxische landen lijkt het misschien beter in de waardering voor de veteranen, maar met deze veteranenwet hebben wij toch wel echt wel iets bijzonders neergezet en vorm wel vastgelegd en dat is een groot goed.

[0:13:50] Maar ik ook heb wat puntjes van aandacht.

[0:13:53] Die veteraniemonitor wordt al aangehaald en mijn buurman die zei het al over de moeilijkheden die mensen ervaren om weer in de samenleving terecht te komen.

[0:14:03] Transitie is daar een heel punt.

[0:14:05] Maar ik haak dan ook aan op het rapport van de veteranenombudsman over van gemeente ken u veteraan.

[0:14:10] Dus dat is een wisselwerking tussen veteranen.

[0:14:13] en de samenleving en misschien wel vooral die samenleving waar ze het dichtstbij zitten in de lokale gemeenten.

[0:14:21] In ons vereniging, Nationaal Veteranen Platform, zie je dat steeds meer veteranen zich lokaal verenigen.

[0:14:28] Waar het vroeger in missies ging of in regimenten en korpsen zie je steeds meer lokale veteranenverenigingen uit de grond komen.

[0:14:35] En je ziet ook gemeenten op dat gebied bewegen en we zijn nu bezig om te proberen die twee op elkaar te binden.

[0:14:42] En ook vanuit onze expertise die onze leden hebben, andere leden proberen wegwijs te maken met kennisbijeenkomsten van hoe doe je dat nou, die samenwerking met die gemeente.

[0:14:53] Dus daar gaan we dit jaar na jouw melk aan de slag.

[0:14:56] En dat is dan een meerwaarde om samen te kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen.

[0:15:02] Zowel de veteranen voor de samenleving als de samenleving voor de veteranen.

[0:15:07] Ik heb het al over de beeldvorming gehad.

[0:15:12] Als het gaat in de beeldvorming, dat het vaak zijn veteranen met een krasje.

[0:15:15] Terwijl heel veel veteranen juist een meerwaarde hebben kunnen betekenen.

[0:15:19] Dus de beeldvorming daarover zou inderdaad ook moeten zijn van er gaat heel veel goed.

[0:15:27] En er zijn mensen die hulp nodig hebben.

[0:15:29] En dingen die goed gaan is een voorbeeld wat vaak aangehaald wordt.

[0:15:32] Het veteran-assertsteam.

[0:15:34] Die worden regelmatig gekomen.

[0:15:35] Die ook in het nieuws dat als er iemand vermist is op de knop gedrukt wordt en binnen no-time daar staan om te helpen bij allerlei zoekacties.

[0:15:43] Dat dat beeld gekanteld worden wil niet zeggen dat de veendranen die iets hebben, dat die ook goed geholpen moeten worden.

[0:15:49] En dat die ergens terecht kunnen komen en actief benaderd worden.

[0:15:53] En dan hebben we het al over, nou, ik hoef niet dat herziening van dat stelselvoorziening en uitkeringsstelsel, dat al negen jaar is.

[0:16:01] Maar daar inderdaad ook zaak dat daar wat versnelling in kan komen.

[0:16:07] Er loopt een discussie over veteranenstatus.

[0:16:12] Daar zijn wij bij betrokken.

[0:16:14] Het formele standpunt kan zijn van ja, wij zijn een vereniging voor veteranen en hun relaties.

[0:16:20] En wij zien wel wie er onder de definitie van veteranen valt en wie niet.

[0:16:24] Maar we hebben wel een standpunt ingenomen.

[0:16:27] En het standpunt is dat het ook wel uitgaat van de exclusiviteit van de veteran.

[0:16:34] Dus niet iedere militair wordt in onze ogen veteran.

[0:16:39] En daar valt heel veel over te zeggen.

[0:16:40] Misschien dat dat straks in dat ruikt.

[0:16:42] Maar wij kijken vooral naar de definitie zoals die ook staat in de Memorie van toelichting.

[0:16:49] Dat de Veteranenwet is er vooral gekomen voor mensen die ingezet zijn onder gevaarlijke omstandigheden waarbij ze het risico hebben gelopen te sneuvelen of gewond raken.

[0:17:03] Elverheid heeft een bijzondere verantwoordelijkheid voor mensen met gezondheidsklachten... van inzet in ordersomstandigheden, daarmee overeenkomende situaties.

[0:17:12] Dus dat hebben we als uitgangspunt genomen en daar hebben we bepaalde grenzen in gezet...

[0:17:20] En de veteraan bestaat niet.

[0:17:23] Er zijn heel veel meningen en oordelen daarover.

[0:17:28] En elke grens die je trekt is er eentje die voor discussie vatbaar is.

[0:17:34] En we zijn ook niet blind voor nieuwe situaties, dus we hebben ook als advies dat de minister een adviescommissie benoemt die in waar het wringt vooraf daar een advies over kan uitbrengen of iets wel of niet een veteraan zou moeten krijgen.

[0:17:50] In het kader van erkenningen en waardering voor veteranen willen wij ook graag wijzen op het rapport van de commissie Borslap, dat is opgesteld naar aanleiding van Dusbat 3.

[0:18:03] Daarin staat de regering en het parlement worden opgeroepen... ...om publiekelijk achter de veteranen te gaan staan... ...indien de militair oprede negatief in het nieuws komt.

[0:18:12] U kent de hele geschiedenis van DutchBet... ...en daar ook niks over te zeggen.

[0:18:17] En waarom zeg ik dat nu?

[0:18:18] Omdat we eind van dit jaar... ...krijgen we ook publicaties waarschijnlijk over het Afghanistan-onderzoek.

[0:18:24] Dus de Nederlandse inzet in Afghanistan... ...waar 20.000 veteranen bij betrokken zijn.

[0:18:29] Ik weet niet wat erin staat, ik weet niet wat eruit komt, maar het kan best zijn dat er dingen in komen te staan die die repreeren.

[0:18:37] Mijn pleidooi is, kijk zorgvuldig en betrek bijvoorbeeld militaire expertise erbij of vraag het aan ons ook als adviseurs, ook de mensen die hier aan tafel zitten of in het veteranenland.

[0:18:48] wat ook de militaire afwegingen waren in dit verhaal.

[0:18:53] Want die kunnen best een ander licht opschoon.

[0:18:55] Net zoals in militaire strafzaken er een van de rechters een militaire achtergrond heeft die ook kan vertellen over in welke context allerlei beslissingen genomen kunnen worden.

[0:19:06] Dus dat is mijn pleidooi, de aanbevelingen van de commissie Bosch-Lab.

[0:19:15] De veteranenombudsman had het al... Mag ik u vragen om... U zit al zes en halve minuut.

[0:19:20] Oké, ja, doe ik.

[0:19:24] Brengplicht van de overheid.

[0:19:26] Dit wordt al gezegd, de veteranenota.

[0:19:28] Ik ga niet de motie van Wijngaarden, waar die op doelde en wat het is.

[0:19:35] Maar er zijn dingen die beter kunnen.

[0:19:36] Bijvoorbeeld deze had ook actief al gestuurd kunnen worden.

[0:19:39] Want als de vraag is van hoe gaat het met de veteranen, hier staat heel veel in die u kunt gebruiken.

[0:19:45] Laatste dingetje, de relatie van de veteraan wordt vaak onderbelicht.

[0:19:50] En daar heeft de Nationale Veteraan Ombudsman ook een verhaal over geschreven.

[0:19:56] Wij gaan dit jaar als veteranenplatform, ons eindejaarsbijeenkomst staat in het teken van de relatie van de veteraan.

[0:20:05] En u bent van harte uitgenodigd op 9 december in de voormalige Prins Mauritskazerne om die bij te komen wonen.

[0:20:12] Excuus voor het overschrijden van de tijd.

[0:20:15] Hartstikke mooi.

[0:20:15] Dank u wel.

[0:20:16] 9 december, die noteren we vast.

[0:20:18] Helemaal leuk.

[0:20:19] De heer Odenkirchen.

[0:20:20] Ja, dank voorzitter.

[0:20:22] Namens de BNMO wil ik u bedanken voor de uitnodiging voor vandaag.

[0:20:26] Om hier in ongeveer vijf minuten een aftrap te mogen geven op onze position paper die bekend is.

[0:20:32] Wij willen in deze vijf minuten toch ook een paar essentiële punten aangeven.

[0:20:37] En onze kernboodschap is, ieder dienstlachtoffer, veteraan of niet, moet ongevraagd toegang hebben...

[0:20:44] tot de wettelijke zorgplicht.

[0:20:46] Ongevraagd.

[0:20:47] Maak van de huidige haalplicht een brengplicht.

[0:20:51] Wij geven dit al een paar jaar aan, maar op dit moment zitten we nog steeds in de situatie dat er een haalplicht is.

[0:20:58] De vereniging BNMO met vrijwilligers zit in een transitieperiode.

[0:21:02] Een BNMO die door het ministerie van de Defensie nu ook wordt erkend als dé belangenbaartiger en gaat subsidiëren ten behoeve van alle circa 13.000 MOD'ers.

[0:21:13] die we overigens nog niet kennen, waarvan ongeveer een kwart veteraan is.

[0:21:18] Maar daarnaast ook voor hun partners, kinderen en gezinnen en uiteindelijk betreft het vele tienduizenden.

[0:21:25] Dat laatste wil ik benadrukken.

[0:21:26] Vergis u niet, de partners en gezinnen zijn in zekere zin onbetaalde mantelzorgers en vangen heel veel klappen op en ontlasten ons systeem.

[0:21:37] Daar mag meer aandacht voor komen, tot in de tweede, derde generatie.

[0:21:42] Enkele zijn hier ook aanwezig.

[0:21:44] Anderen volgen het via de livestream.

[0:21:46] En ik nodig u ook uit om de afloop nog even kennis met hen te maken, vooral u als commissie.

[0:21:51] Het is verheugd dat de minister van Defensie meer verantwoordelijkheid neemt.

[0:21:55] Dit ook met het Nederlands Veteraneninstituut, die met name als uitvoerder enorm veel hierin betekent en zoveel als mogelijk doet.

[0:22:04] Een NLVI die in de ogen van de Benamo hard haar best doet.

[0:22:08] Maar ook wordt overvraagd hetgeen ook te maken heeft met de middelen en de mogelijkheden die worden geboden.

[0:22:14] Ook daar hebben we eerder om gevraagd.

[0:22:18] Dit staat op gespannen voet met een werkgever als Defensie.

[0:22:21] Met alle geopolitiek, dreiging en opschaling die plaatsvindt.

[0:22:25] En ook het ministerie van Defensie die de samenleving aanspreekt om ook te komen dienen.

[0:22:31] Het kan en mag geen vraag zijn, zeker niet in zo'n rijk land als ons, dat we nog steeds te maken hebben...

[0:22:37] Met een situatie dat niet iedereen de rechten kan krijgen die hij nodig heeft, omdat hij gediend heeft.

[0:22:44] Ook qua reputatie heeft dit een enorme impact.

[0:22:47] En weet u, het gaat nergens over qua financiën.

[0:22:53] En zeker niet aan de aanzien van de BNMO.

[0:22:55] Maar het gaat wel over heel veel.

[0:22:57] Het gaat over heel veel mensen.

[0:23:00] En ja, met zo'n 80 tot 90 procent gaat het goed.

[0:23:04] Soms is het, ook voor een BNMO, een hele bijzondere en ondankbare rol om hier te mogen zijn.

[0:23:11] Maar ook te mogen aangeven, uiteraard wat er goed gaat, maar ook wat er niet goed gaat.

[0:23:16] En daar komen wij juist voor op, al ruim tachtig jaar, voor deze categorie.

[0:23:22] En wij merken inmiddels dat de polarisatie ook leidt tot stigma's en die mogen geen onderdeel zijn van dit integratieproces.

[0:23:31] De rol van belangenwaartiger namens het ministerie van Defensie is niet van vandaag op morgen geregeld.

[0:23:37] Ondanks onderzoek uit 2024 waar bleek dat de BNMO toekomstbestendig was.

[0:23:43] Inmiddels zitten we halverwege 2026 en zit de BNMO nog in een financieel afwachtende houding over haar financiële toekomst.

[0:23:52] En onze zorg, wil ik ook uw zorg maken...

[0:23:55] Want onze financiële toekomst, met alle intenties en toezeggingen, is tot op dit moment nog niet geëffectueerd.

[0:24:02] En dreigen wij met een financieel negatief saldo te gaan eindigen dit jaar.

[0:24:09] Wat anders.

[0:24:09] We zijn blij met het draag en senior MOD en met het vernieuwde PTSS-protocol dat binnenkort ingaat.

[0:24:15] Maar erkenning is niet alleen voldoende.

[0:24:17] Ook goede uitvoering en voldoende middelen zijn noodzakelijk.

[0:24:20] Ik refereerde daar net al aan.

[0:24:23] Wat wringt er nog?

[0:24:24] De gezinsleden, de mantelzorgers, de kinderen en de bijzondere zorgplicht en de financiële mogelijkheden die er zijn, waar velen nog mee onbekend zijn, en dat heeft te maken met de opmerking komt tot een brengplicht in plaats van een haalplicht.

[0:24:37] In de kader daarvan zijn er ook begeleidingsprogramma's die gerist zijn op haar stel in Doorn, die al sinds de jaren 70 door de BNMO zijn ontwikkeld, maar helaas door de BNMO niet meer worden uitgevoerd.

[0:24:48] Dat valt inmiddels onder het ministerie van Defensie en de uitvoering vindt plaats door het NLVI.

[0:24:54] De eerste signalen die wij hierover ontvangen zijn niet algeheel positief.

[0:24:59] De klachten bereiken ook de instructeur-generaal en de minister van Defensie en hierover schreef de Ombudsman al een brief ook naar de minister en het LFI.

[0:25:08] Wij appelleren er ook op dat Defensie juist meer voldoende en middelen beschikbaar moet stellen om ook het beleid te kunnen vertalen naar uitvoering.

[0:25:16] De locatie ter Doorn en het beheer van het NLVI is inmiddels meer dan alleen het aanbieden van begeleidingsprogramma's voor hen die dit voor het proces en herstel nodig hebben.

[0:25:26] De intensiteit en het gebruik door derden van deze locatie werkt juist door op deze MOD'ers.

[0:25:34] Daarom vragen wij ook aandacht voor de kwaliteit, capaciteit en de herstelgerichte functie van de locatie in Doorn.

[0:25:40] En Defensie zie het als een kostcenter in plaats van een profitcenter.

[0:25:44] Daar vragen we ook aandacht voor.

[0:25:46] De regeling volledige schadevergoeding, daar hebben we ook aandacht voor gevraagd in de position paper.

[0:25:51] Naar aanleiding van de voorgraaf verschenen rapport van de Ommersman.

[0:25:54] En dat wordt op dit moment vertaald en zijn we ook heel blij met het project HAVES, herziening, voorziening en uitkeringstelsel.

[0:26:00] Groom 6, als een van de laatste heikele punten.

[0:26:04] Eind april werden twee leden van onze afdeling Limburg verrast met de kondelijke onderscheiding.

[0:26:09] Ze zijn benoemd tot riddende orde van Oranje-Nassau en een van hen is hier ook aanwezig.

[0:26:15] We hebben het hier over hun klokkenleidersrol, over Groom 6.

[0:26:20] Daarbij werd door de burgemeester Wever van Heerlen benadrukt dat hij met zijn prionierswerk de leden in belangrijke mate hebben bijgedragen aan de door de Defensie in overleg met de vakbonden getroffen schaderegeling voor het voormalig Defensie personeel dat met deze kankerverwerkende stof heeft gewerkt.

[0:26:40] De ironie wel echter dat, hoewel deze klokkenluiders zelf hieraan hebben meegewerkt, dat zij buiten deze regeling vallen.

[0:26:48] Net als een groep anderen die dezelfde ziekteklachten vertonen.

[0:26:52] Ook hier vragen we aandacht voor.

[0:26:54] Dit is te schrijnend en te mensonteerend dat het ministerie van Defensie hier geen ultieme oplossing voor heeft bereikt om ze onder andere te erkennen als dienstslachtoffer waardoor er ook de rechten ontstaan.

[0:27:07] De bijzondere individualiteitsverhoging die heb ik ook aangehaald.

[0:27:11] Ook in de position paper.

[0:27:12] Dat komt toe een militair als een soort van smart geld.

[0:27:16] En op basis van uw debat als Kamer met de minister van Defensie en twee ingediende moties is hier nog steeds, ook op de moties, geen uitvoering aangegeven.

[0:27:24] Wij pleiten nogmaals voor een interventie vanuit de politiek.

[0:27:28] Tot slot, voorzitter.

[0:27:30] De huidige staatssecretaris van Defensie...

[0:27:32] lanceert als Tweede Kamerlid eind november 2024 samen met D66 en PRO de initiatiefnota PTSS bij geuniformeerde beroepen.

[0:27:42] Daarin wordt een landelijk PTSS-meldpunt voor alle geuniformeerde beroepen, gelijke erkenning van PTSS en gelijke aandacht en opleiding voor mentale weerbaarheid bepleit.

[0:27:52] De BNMO, die ook nog andere dienstslachtoffers van andere geuniformeerde beroepen ondersteunt, is daar een warm voorstander van.

[0:27:59] We zijn ook benieuwd, en dat is de vraag aan de commissie,

[0:28:01] en aan de Kamer wat de stand van zaken is van dit initiatief bij de Kamer.

[0:28:05] Zoals wij vorig jaar constateerden neemt het ministerie van Defensie steeds meer zijn verantwoordelijkheid als het gaat om de bijzondere zorgplicht voor de dienstslachtoffers en of veteranen.

[0:28:15] Dit zien wij, en dat is een compliment waard, ook voor datgene wat de NFI binnen haar mogelijkheden kan doen.

[0:28:22] We vragen ook aan u als Kamer en volksvertegenwoorders om meer daadkracht, eigenaarschap, continuïteit, kwaliteit en regie te bewerkstelligen bij het ministerie, zodat ook de uitvoering daar parallel bij gaat horen.

[0:28:34] De dienstslachtoffers en mogelijk veteranen, ze horen erbij.

[0:28:37] Ze horen zich te kunnen herstellen, horen voorwaardig lid te zijn van onze samenleving, te groeien, zich te kunnen ontwikkelen en het bijdragen te kunnen mogen geven, maar er ook bij te horen.

[0:28:47] Voorzitter, een dienstslachtoffer heeft zijn of haar plicht voor Nederland gedaan.

[0:28:52] En zijn vaak door de Kamer op pad gestuurd.

[0:28:55] Dan mag Nederland niet wachten tot dezelfde persoon om hulp vraagt.

[0:28:58] Maak van de huidige haalplicht een brengplicht.

[0:29:01] Dat is geen gunst, maar een verantwoordelijkheid van de overheid.

[0:29:03] Dank u.

[0:29:06] Dank u wel.

[0:29:07] Dank u wel allemaal.

[0:29:08] Alvorens ik het woord geef aan mevrouw Nalinga, wil ik nog even mevrouw Bikker namens de ChristenUnie welkom heten.

[0:29:15] Er zijn wat Kamerleden die tussendoor even weg moeten.

[0:29:18] Als dat voor u ook geldt, voel u vrij om te gaan en te komen.

[0:29:21] Dat heb ik uitgelegd naar buiten.

[0:29:22] Dus dan geef ik het woord aan mevrouw Nanninga.

[0:29:26] Heel erg bedankt voor uw komst en voor uw uiteenzetting.

[0:29:32] En in algemene zin ook dank aan veteranen en hun families voor hun dienst.

[0:29:40] Ik bespeur een rode draad in uw stukken en ook de nota van de ombudsman over de transitie terug naar de burgermaatschappij.

[0:29:50] De haken en ogen die u schetst zijn redelijk eenduidig en ook wel helder.

[0:29:55] De pensie gaat opschalen.

[0:29:58] Dan is onze zorg een beetje.

[0:29:59] Is het veteranenstelsel ook voorbereid op een grotere krijgsmacht?

[0:30:04] En straks dus ook weer een groter aantal veteranen.

[0:30:07] Daar zit ook extra inzet aan.

[0:30:09] Of gaan we straks achter de feiten aanlopen?

[0:30:12] Meneer Olenkeergen deed het al een beetje.

[0:30:15] Maar ook de andere drie zou ik willen vragen.

[0:30:19] Concrete, haalbare...

[0:30:21] toezegging of aanpassingen die u nou heel graag van de minister zou willen horen als wij het nota-overleg gaan voeren en dan om het een beetje te versmallen dus met name over het punt die transitie terug naar de burgermaatschappij niet alleen zo goed mogelijk maken maar ook

[0:30:40] Hoe kunnen we ook die mensen bijvoorbeeld, indien ze dat willen, behouden voor reservistenrol?

[0:30:48] Nou, dat is eigenlijk mijn vraag.

[0:30:50] Concrete toezeggingen die ze graag zouden willen zien in het noodoverlag.

[0:30:56] Wie mag ik daarvoor het woord geven?

[0:30:58] Of had u specifiek aan iemand de vraag gesteld?

[0:31:02] Ik wil wel reageren als het mag.

[0:31:04] U noemde mijn naam ook, dus ik denk, laat ik maar reageren.

[0:31:09] Ik denk dat er hier inderdaad genoeg aan tafel over is gezegd.

[0:31:12] Alleen nogmaals, de factorbeleid en de opschaling die u noemt en de vertaalslag naar degene die belast worden met de uitvoering,

[0:31:20] Dan heb ik het niet over twee vrijwilligersorganisaties.

[0:31:23] Die staat op gespannen voet.

[0:31:24] Dat was al zo.

[0:31:26] Kunnen we dit aan in ons stelsel?

[0:31:28] En helemaal nu.

[0:31:29] Dat is een antwoord, denk ik, op uw vraag.

[0:31:36] Zal ik er wat over zeggen?

[0:31:38] Als dat mag.

[0:31:39] Heel graag.

[0:31:41] Ja, twee dingen.

[0:31:43] U zegt de Defensie gaat opschalen...

[0:31:45] Er gaan waarschijnlijk meer veteranen komen.

[0:31:47] Dat is dan altijd nog maar de vraag.

[0:31:49] Want de vraag is of we ook militairen richting conflictgebieden gaan sturen.

[0:31:54] Ik denk wel dat je erop voorbereid moet zijn.

[0:31:55] Dus er wordt wel over nagedacht van hoe kunnen we dan op schaal en wat kost dat dan?

[0:31:59] Even terugkomend op het verhaal transitie.

[0:32:03] Waar wij voor pleiten is dat militairen die de dienst uitgaan, of ze nou militair zijn zonder veteranenstatus of met veteranenstatus, dat die in een vorm van een interview de dienst verlaten, waarbij je op basis van een interview kunt kijken waar is iemand geweest, wat heeft die meegemaakt en je zou hem dan kunnen plaatsen in een bepaalde categorie met een bepaald risico.

[0:32:24] Dat betekent dat je hem daarna kunt helpen, bijvoorbeeld met die overgang naar de burgermaatschappij.

[0:32:28] Je kunt zich voorstellen dat als je een rugzakje hebt en het moeilijk vindt om ergens anders te aarden, dat je iemand van werk naar werk brengt, daar waar al veteranen zitten of aan het bedrijf van een veteran wordt geleid.

[0:32:39] En je kunt ze dan ook langer in de gaten houden.

[0:32:41] Maar daarvoor heb je wel dat intensieve contact nodig tussen de ene kant defensie en de andere kant een instituut als ons, zodat je mensen...

[0:32:50] die eruit gaan ook kunt blijven volgen en kunt blijven traceren.

[0:32:54] En dat is eigenlijk een beetje de basis van dat idee achter transitie, dat je mensen aan de voorkant beetpakt en dat je ze vasthoudt zolang als nodig.

[0:33:06] Een paar zinnen daarover.

[0:33:08] Belangrijk onderwerp, terecht aangedragen.

[0:33:11] De discussie over transitie is al jaren geleden gestart.

[0:33:14] Dat was onder een andere sterren dan wij nu leven.

[0:33:17] Dus er is heel veel tijd en aandacht nodig om wat we toen dachten, wat moet er gebeuren bij de transitie, om dat tegen de achtergrond van wat nu zich afspeelt opnieuw te bepalen.

[0:33:27] Toen ging het erover, mensen na twaalf jaar dienst en dan verder in de burgermaatschappij.

[0:33:32] Hoe zorgen we goed voor je?

[0:33:33] Nu kijken we naar, willen we je eigenlijk wel kwijt?

[0:33:36] Moet het anders?

[0:33:37] Onder welke omstandigheden?

[0:33:39] Wat is de behoefte van de krijgsmacht op dit moment zelf?

[0:33:42] Dus er moet opnieuw nagedacht worden, wat voor een soort transitie is dat?

[0:33:46] In de eerste instantie waren we eigenlijk een beetje, ik zeg het in mijn eigen woorden, nou wat simpel van gedachte.

[0:33:51] Je moet leren hoe je een zorgverzekering afsluit.

[0:33:53] En als je dat kan, dan kan je wel weg.

[0:33:56] Dat is niet meer zo.

[0:33:58] Dus er is veel aan de hand en als we mensen laten gaan is dat vaak, nou ja, toch ook wel een beetje tegen hun zin.

[0:34:03] Dat geldt voor die groep die nog verder moet in de burgermaatschappij.

[0:34:07] We hebben ook een groep die we inmiddels veel langer laten doordienen, die op een andere manier dan nog, nou ja, hun diensten aanbieden.

[0:34:15] Wat heeft dat te maken met leeftijd?

[0:34:16] Hoe oud?

[0:34:17] Tot wanneer?

[0:34:18] Er zijn mensen die gewoon ook het einde van hun werkzaam leven meemaken.

[0:34:21] Welke transitie maken zij door?

[0:34:23] Dus het is echt heel erg nodig om opnieuw na te denken over dat belangrijke onderwerp.

[0:34:28] We vonden toen iets dat paste in die tijd.

[0:34:30] Het moet weer passend gemaakt worden voor nu.

[0:34:32] En we moeten kijken wie van ons dan welke rol daarbij gaat spelen.

[0:34:35] En daar heb ik nu niet één of niet een antwoord op.

[0:34:37] Maar dat het probleem een andere dimensie heeft gekregen, is wel heel erg duidelijk.

[0:34:45] Wij hebben overigens een internationale benchmark gedaan, want er zijn meerdere landen die hiermee spelen.

[0:34:49] Dus daar hebben we van geleerd.

[0:34:51] Dus ik denk dat er een prima plan ligt.

[0:34:54] Alleen de vraag is nu, wanneer gaan we ermee verder en gaan we er geld voor vrijmaken?

[0:34:57] Dat is denk ik het allerbelangrijkste.

[0:34:59] En ik denk dat de Ombudsman daarin gelijk in heeft.

[0:35:01] Het is anders dan in het verleden.

[0:35:03] Want het gaat er ook over, wil je mensen langer aan je binden, bijvoorbeeld omdat ze reservist worden?

[0:35:07] Of wil je ze inzetten, bijvoorbeeld in het kader van weerbereid in de maatschappij?

[0:35:11] Je moet ze dan wel kunnen vinden.

[0:35:13] Dus dat zit daar wel in, ja.

[0:35:16] Ik onderschrijf helemaal wat er zegt is en dat zou mijn concrete vraag wel zijn.

[0:35:22] Ik wil wel een misschien wel licht puntje noemen in dit hele verhaal.

[0:35:26] Hoe meer mensen bij de krijgsmacht dingen, hoe meer ook kenbaar buiten de krijgsmacht komt wat daar allemaal gebeurt en hoe dat werkt.

[0:35:33] Vroeger had je heel veel mensen die dienstplicht gedaan hebben en iedereen wist wel wat.

[0:35:38] Positief of negatief.

[0:35:40] Maar er zijn veel meer mensen ook in de maatschappij die weten en daardoor wordt misschien die kloof iets kleiner.

[0:35:45] Dat weet ik niet.

[0:35:46] Maar dat is misschien wel een heel andere.

[0:35:49] Als ik mag, nog twee zinnen toevoegen.

[0:35:51] U noemde het woord veteraan in dat verband van uw vraag.

[0:35:55] Ja, en terecht zegt de generaal.

[0:35:57] Ja, weet je, misschien dat we daar helemaal geen veteranen meer gaan maken.

[0:36:01] Want in het kader van hoofdtaak 1 zitten we gewoon tegen de oostflank aan.

[0:36:05] Dat wil niet zeggen dat wat er in die veteranenwet in het besluit staat over hoe we mensen moeten begeleiden, opleiden tijdens voor en na de inzet, dat geldt voor iedereen.

[0:36:13] En dat geldt dus ook ongeacht of je veteraan wordt of niet, die transitie staat daar in beginsel los van.

[0:36:19] Dus dat geldt voor iedereen die dient en die werkzaam is bij de krijgsmacht als militair.

[0:36:27] Mevrouw, meneer Odenkirch nog even, dan wou ik naar de heer Boonga.

[0:36:31] Ja, mevrouw Nanika heeft een vraag gesteld die heel breed kan worden beantwoord.

[0:36:38] Wat ik wil benadrukken is dat...

[0:36:41] Het denk ik ook belangrijk is, wat hier ook wordt gezegd, al negen jaar geleden was het bekend.

[0:36:46] Inmiddels hebben we een opschaling, een verruiming, ook van defensie.

[0:36:50] Zowel aan de civiele kant als aan de militaire kant.

[0:36:53] En dan zien we dat we heel goed in staat zijn het hebben over beleid en systemen en procedures.

[0:36:58] Maar uiteindelijk de uitvoering blijft achter.

[0:37:01] En zeker die grinden die daarmee belast zijn.

[0:37:03] En het appel wat ik wil maken naar de Kamercommissie is, een jongere meisje wat solliciteert om te dienen, dienbaar is en op pad gestuurd wordt en terugkomt, kan niet onzichtbaar zijn, die heeft recht op zorg.

[0:37:14] En niet direct na dat die op pad is geweest, maar ook jarenlang later.

[0:37:18] Want daarvoor waren ze dienbaar voor ons land.

[0:37:20] Daar wil ik het ook even behouden.

[0:37:23] Mooi gezegd, dank u wel.

[0:37:25] De heer Boon.

[0:37:26] Ja, dank u wel, voorzitter.

[0:37:28] Excusen, vastgaat een beetje asociaal uitzien.

[0:37:29] Ik ga mijn vraag stellen en daarna moet ik door naar het twee minuten debat.

[0:37:33] Dus het is niet het disinteresse.

[0:37:34] Ik ga terugkijken.

[0:37:35] Mijn medewerker kijkt ook mee.

[0:37:37] Mijn vraag is, ik heb een aantal weken geleden een reunie gehad van de Oersgan veteranen van mijn peloton.

[0:37:43] En dan moet ik zeggen, Defensie heeft mooi gefaciliteerd.

[0:37:45] De Echo's die zelfs op zaterdag voor ons open gaan om ons te faciliteren.

[0:37:49] Dus heel veel complimenten mee.

[0:37:50] Alleen ik ben best wel geschrokken van wat ik daar zag.

[0:37:53] Ik zag gewoon oud-pelotons, maten van me, die gewoon zeggen, luister, ik woon in een camper, ik heb al maanden gewoon geen mens gesproken en eindelijk kan ik nu weer praten.

[0:38:01] Jullie begrijpen mij.

[0:38:03] En dan heb ik ook gezien in de organisatie dat sommige mensen gewoon niet vindbaar zijn.

[0:38:08] Gewoon totaal onvindbaar zijn.

[0:38:09] Daar maak ik me misschien wel meer zorgen zelfs om.

[0:38:12] Maar hoe kunnen we nu zorgen dat pelotons, commandanten of leiders van eenheden dit soort mensen wel kunnen bereiken en dat we niet tegen een AVG aan botsen, waardoor we die mensen uit beeld raken?

[0:38:23] Dat is eigenlijk mijn vraag.

[0:38:28] Ja, uiteraard vanuit de BNMO en succes met uw twee minuten debat en voor de vraag.

[0:38:36] U kunt mijn antwoord nog terugvinden straks.

[0:38:40] Dit past wel een beetje in het pleidooi wat wij als BNMO houden.

[0:38:43] Zonder tekort te doen aan dat er 80-90% ook goed gaat.

[0:38:47] Want dat moeten we wel ook weten.

[0:38:49] Alleen dit zijn wel de schijnende voorbeelden.

[0:38:52] En...

[0:38:54] Waar we praten over systeemregelgeving en AVG, mag dat geen belemmering zijn.

[0:38:59] En ik denk dat daar ook echt een transitie voor nodig is om dat te kunnen gaan bereiken om dit te voorkomen.

[0:39:09] Ja, ik zal er ook iets over zeggen.

[0:39:11] Het is natuurlijk jammer dat de heer Boon nu net weg is.

[0:39:14] Maar het is ook jammer dat hij dan naar de ECO's gaat.

[0:39:16] Want hij kan het namelijk ook doen in het Nederlands Veteraneninstituut.

[0:39:18] Want dat is namelijk de huiskamer van onze veteranen.

[0:39:21] Relaties en dienstslachtoffers.

[0:39:23] Maar het probleem wat hij schetst is wel een probleem wat wij kennen.

[0:39:26] Als mensen niet gevonden willen worden, dan worden ze niet gevonden.

[0:39:30] Het liefst wat je natuurlijk hebt is dat je vanuit korps en regimenten eenheden de binding behoudt.

[0:39:36] Omdat je gezamenlijk op uitzending bent gegaan, dus dat je gezamenlijk contact houdt.

[0:39:40] Dat is eigenlijk je eerste nul de lijn, zou je kunnen zeggen.

[0:39:43] Dat je elkaar in de gaten houdt.

[0:39:45] En als je ziet dat het met een van de makkers niet goed gaat, dat je aan de bel trekt en zegt van nee, zullen we samen eens het loket bellen, want er is hulp beschikbaar.

[0:39:52] Als meneer Boon aan ons de vraag stelt van kunt u voor mij de namen en de adressen van mijn pelotonsgenoten ophoesten, dan kunnen we dat technisch gewoon niet.

[0:40:03] Wij kunnen wel in het veteranenregistratiesysteem zoeken naar veteranen die in een bepaalde gemeente zitten, maar niet op eenheid.

[0:40:11] Dus daar zit gewoon een moeilijkheid in om dat te vinden.

[0:40:14] Dus ik herken dat probleem wel.

[0:40:21] Oké, nou ja, één ding ook nog.

[0:40:23] Wat ook zou helpen in deze, is dat je weet niet wie de veteraan is.

[0:40:29] Uberhaupt al.

[0:40:30] Dus een pleidooi zou ook kunnen zijn.

[0:40:33] Nu is het zo dat als je de dienst uitgaat, dat je een vinkje moet zetten.

[0:40:37] Ik ben veteraan.

[0:40:38] Het zou ook kunnen zijn dat automatisch iedereen die veteraan is geworden...

[0:40:42] veteranenstatus heeft gekregen, dat daarbij in zijn personeelseduce zijn of haar personeelseduce een vinkje komt.

[0:40:47] En als je daar niet mee geassocieerd wil worden, dat je dat dan uitzet.

[0:40:51] Dus dat is omgekeerde... Eens, dat zou gewoon heel slim anders geregeld kunnen worden.

[0:41:02] Volgens mij ook AVG technisch geen probleem.

[0:41:04] Dus het is een probleem, maar dat had geen probleem moeten zijn.

[0:41:07] We lopen er wel tegenaan, ook als je in je eigen gemeente wat wil organiseren.

[0:41:11] Dan krijg je een bestand, mag je één keer gebruiken, dan moet je het vernietigen.

[0:41:16] Er zitten een aantal dingen aan die beter geregeld kunnen worden.

[0:41:20] En dan zal de AVG daar niet in de weg staan.

[0:41:22] Dat is mijn heilige overtuiging.

[0:41:24] Dus dat het wel kan, is duidelijk.

[0:41:27] Maar het punt dat wordt aangesneden is eigenlijk veel belangrijker dan mag het van de AVG.

[0:41:30] Want er lopen inderdaad en er slapen heel veel mensen in tentjes in het bos en elders.

[0:41:35] En die hebben eigenlijk crisisnoodopvang nodig en dat is niet voorhanden.

[0:41:38] Er werd ook een vraag gesteld door meneer Boon, hoe zit het dan met de commandant?

[0:41:43] Veel mensen hebben inmiddels geen commandant meer van vroeger, maar hebben de dienst verlaten.

[0:41:48] Dus mijn pleidooi voor het oplossen van deze situaties komt bij de plicht die je hebt om actief op zoek te gaan naar.

[0:41:57] En wat kun je daarvoor gebruiken?

[0:41:58] Ik praat er toch heel graag over, dat zijn die veteranen ontmoetingscentra en die inloophuizen.

[0:42:03] Daar weet men heel goed wat er met de kameraden uit de buurt aan de hand is.

[0:42:07] Daar komen mensen van heine en verre toch om eens even te praten over.

[0:42:10] Daar wordt gesproken van, hoe komt het dat we die al lang niet meer zien?

[0:42:13] Als ik met mijn collega's die bijeenkomsten bezoek, is het stevast wel drie of vier mensen die zeggen, wil je even wat langer blijven?

[0:42:22] Want er is iemand die wil even met je praten.

[0:42:24] Op die manier op zoek gaan, dat is anders dan...

[0:42:27] een lijst maken, maar heel actief er zijn, moet je wel de tijd en de ruimte voor creëren natuurlijk, die is er niet altijd, maar als je een beetje je best doet, lukt er veel, dan kom je die mensen op het spoor waar meneer Boon het over heeft.

[0:42:39] En één woord nog over de commandant, wij schreven ooit, een van de eerste reporters, veteranenomsman, ging over een aantal mannen, in dat geval die op een bermbom reden,

[0:42:50] En daarna moesten revalideren en terug moesten worden gebracht.

[0:42:52] Daar zie je hoe ingewikkeld het is voor jonge commandanten om het allemaal in de gaten te houden.

[0:42:57] Ze moeten hun eigen eenheid gereed brengen, ze moeten opwerken, ze moeten klaar zijn om.

[0:43:02] En ze moeten ook nog de goede werkgever zijn en het allemaal bijhouden in de bestanden en nog eens een keer de nazorg enzovoort.

[0:43:08] En ook nog de poortwachtenrol, dat is misschien ook wel een beetje teveel gevraagd.

[0:43:13] En zouden we dat misschien niet op een iets andere manier kunnen organiseren, waardoor er meer aandacht vanuit de eigen organisatie wordt gecreëerd voor die mensen die het hard nodig hebben.

[0:43:22] Omdat dit stukje van de omvangrijke taak staat niet helemaal bovenaan het lijstje van de meesten.

[0:43:28] Dus ook daar zou je prioriteiten kunnen leggen, denk ik.

[0:43:32] Misschien nog één ding.

[0:43:35] Als je in dit geval peultronscommandant bent en je hebt wel de namen van je mensen, dan willen wij best wel helpen om te kijken wat we kunnen doen en of we mensen kunnen vinden en of we ze kunnen benaderen.

[0:43:44] En dat doen we dan wel binnen de regels van de AVG.

[0:43:46] Maar dan kun je toch de mensen bij elkaar krijgen.

[0:43:48] Dus mijn pleidooi is ook, stel in ieder geval de vraag bij ons, bij het loket, als je tegen dit soort dingen aanloopt.

[0:43:55] En dan kijken wij altijd in hoeverre we de mensen kunnen helpen.

[0:44:02] De heer Bollaus.

[0:44:04] Ten eerste dank dat jullie hier willen zijn.

[0:44:06] Ik denk dat we elkaar heel trots kunnen zijn op de veteranenwet die ook Unie is aangenomen met de uitvoering.

[0:44:11] Ik denk dat het glas na het half vol is, maar toch een paar kritische vragen.

[0:44:14] Wat is er dan op zoek naar verbeteringen?

[0:44:15] Ik wil het even toespitsen op de zorgcoördinatoren die beschikbaar zijn.

[0:44:20] Dat is natuurlijk de wens een veteraan gekoppeld worden aan een zorgcoördinator.

[0:44:24] Ik zie in de rapportages dat het contact binnen drie dagen aan het afnemen is.

[0:44:30] Klein is minder, maar minder snel wordt het contact gemaakt.

[0:44:34] En ook de tijd tot het behandelplan, dan lijkt het net iets minder te gaan.

[0:44:39] Ik ben toch wel zoekende van, gaan we daar, zien we daar een probleem met elkaar?

[0:44:44] Ook gelet op, wat ik net begrijp, dat het dus op dit moment is dat je je aan moet melden.

[0:44:48] En dan krijg je een zorgcoördinator.

[0:44:50] We willen met z'n allen naar een, begrijp ik, een brengplicht toe.

[0:44:53] Ja, dan ben ik wel benieuwd.

[0:44:55] Hoe gaat dit dan met die zorgcoördinatoren?

[0:44:58] Het is eigenlijk de hele simpele vraag van hoeveel zorgcoördinatoren zijn er?

[0:45:02] Zou dat meer moeten worden?

[0:45:04] En wat gaat het betekenen als ze willen opschalen?

[0:45:06] En dat is eigenlijk een vraag aan jullie allemaal.

[0:45:08] Want ik denk dat jullie allemaal een ander soort uitleg bij kunnen geven.

[0:45:13] Maar de eerste vraag is dan inderdaad aan meneer Hoefsloot.

[0:45:16] Ik denk dat dat een vraag aan mij is, meneer Bolleuis, maar ik denk dat het zelfs eigenlijk een vraag is aan onze directeur zorg.

[0:45:23] Waar wij naar gekeken hebben nadat we zijn gaan fuseren in 2021, is hoe we die zorg veel beter konden integreren.

[0:45:30] Omdat we in het begin ook al zagen dat aan de ene kant maatschappelijk werk dingen deed en aan de andere kant zorgcoördinatie.

[0:45:34] Dat hebben we nu bij elkaar gebracht.

[0:45:36] We hebben een dikke 100 maatschappelijk werkende zorgcoördinatoren gezamenlijk in het land.

[0:45:44] Die zijn ambulant.

[0:45:45] Die gaan bij melding gezamenlijk naar een veteraan toe of naar een cliënt toe.

[0:45:50] Die doen gezamenlijk een eerste gesprek en maken gezamenlijk een eerste plan voor het gezin en de veteraan.

[0:46:00] Op het moment dat dus de druk hoger wordt en het aantal cliënten hoger wordt, dan heb je of langere looptijden, langere wachttijden, of je gaat investeren in je capaciteit.

[0:46:10] Zo werkt dat.

[0:46:11] Volgens mij, voor zover ik weet nu op dit moment, hebben we die druk nog niet.

[0:46:17] Ik denk dat we het nog steeds prima aankunnen en dat we...

[0:46:20] onze normen nog steeds halen om tijdig naar veteraan en gezinnen toe te gaan.

[0:46:27] Ik weet niet of dat uw vraag beantwoordt.

[0:46:30] U had liever iets anders gehoord, zie ik.

[0:46:33] Ik zie dat hier, er staat hier een norm van 90% moeten binnen drie werkdagen contact hebben met de zorgcoördinator.

[0:46:40] En het is 25, dan zitten we daar onder.

[0:46:42] Dus ik ben te kijken, wat is hier aan de hand?

[0:46:45] En ik zie dat de heer Odenk hier, volgens mij, die zit wel het gevoel alsof hij wat wil toevoegen.

[0:46:51] Hij mag zo, maar hier en daar hebben we natuurlijk ook gewoon vacatures.

[0:46:54] Zo werkt dat ook.

[0:46:54] Dus dan heb je de arbeidsplekken wel, maar niet de mensen.

[0:46:58] Maar wij streven er wel na om die norm te halen en over het algemeen lukt dat ook wel.

[0:47:03] Je had ook nog volgens mij een vraag over het doorloop van zorgtrajecten.

[0:47:07] Sommige trajecten lopen heel lang door, dat klopt.

[0:47:10] Dat is ook omdat je mensen soms heel lang in bestand wil houden en ze wil volgen.

[0:47:15] Of omdat er een heraanmelding komt omdat ze een bepaalde behoefte hebben.

[0:47:19] Dan zitten ze ook wat langer in het dossier.

[0:47:21] Maar ik maak me nog niet direct zorgen om capaciteit behalve om de vacatures.

[0:47:27] Het is altijd interessant als zo'n vraag gesteld wordt, en zeker meervoudig aan deze kant van de tafel.

[0:47:34] Maar ook heel goed om duiding te krijgen, want er past een beetje wat mij betreft in de vraag van mevrouw Lanninga, van wat past er in het verleden en met de opschaling, past ook een beetje in de transitie van de negen jaar.

[0:47:47] En wij zien als BNMO dat dat niet parallel loopt.

[0:47:51] Dus los van de capaciteit die er is en de mogelijkheden, er wordt wel degelijk contact gezocht, ook tijdig,

[0:47:58] Maar daarna ontstaat een nieuw proces en daar is ook capaciteit voor nodig.

[0:48:01] En wij willen ook wat dat betreft ook aangeven dat nogmaals degenen die het moeten doen, dat ook kunnen doen.

[0:48:10] Alleen in kwantiteit en kwaliteit zit hier een absoluut vraagstuk om meer mogelijkheden te bieden.

[0:48:16] Om kwalitaria datgene te bieden, want anders zaten we hier niet.

[0:48:20] Zou de ombudsman niet de onderzoeken kenbaar maken die worden gedaan?

[0:48:23] Schrijven wat wij schrijven om meer mogelijkheden te bieden.

[0:48:27] om de echte zorg veel directer, maar ook persoonlijk te maken.

[0:48:31] En dat heeft ook te maken, inderdaad, met financiën, maar ook met capaciteit.

[0:48:36] En we weten allemaal dat de arbeidsmarkt gespannen is en zien maar goede mensen te krijgen.

[0:48:40] Dat is ook een heel groot dilemma.

[0:48:42] Maar wat ook, denk ik, duidelijk moet worden is, je moet ook aangeven, ook als Defensie, wat we wel en niet aan kunnen.

[0:48:48] Om vervolgens ook een antwoord te geven.

[0:48:50] Maar als we dat wel mogelijk willen maken, en dat is ook een uitnodiging aan u als commissie, in het debat met de minister, wat is daarvoor nodig?

[0:49:02] De heer Van Lansvat.

[0:49:03] Dank u wel, voorzitter.

[0:49:04] En dank voor de bevlogen presentaties.

[0:49:07] Volgens mij kunnen we constateren dat er heel veel goed gaat, maar ook een aantal zaken nog niet.

[0:49:10] En daarmee probeer ik niet balinerend te zijn, maar die lijken toch een beetje op het financieel, juridisch, administratieve te zitten.

[0:49:17] En ik hoor op het pleidooi van de veteranenombudsman dat dat eigenlijk niet duidelijk naar voren komt in de veteranenota, ondanks 76 pagina's met indrukwekkende KPIs en mooie foto's.

[0:49:29] Dus ik heb eigenlijk een heel concrete vraag, namelijk zou het nou helpen om gewoon een overzichtje te hebben van wat zijn nou de 10, 15 knelpunten operationeel die er nu zijn in de relatie van Defensie met haar veteranen.

[0:49:40] En dat we daar ieder jaar een keurig dashboardje van krijgen als onderdeel van de veteranenota.

[0:49:44] Ik ben benieuwd hoe de heren daarover denken, voorzitter.

[0:49:47] Heer, heer.

[0:49:49] Ja, ik probeer het zelf te doen.

[0:49:51] Ik heb mijn jaarverslag gekregen als veteranenomsman in die drie luiken.

[0:49:56] Nationaleomsman, veteranenomsman, kinderomsman.

[0:49:58] Dat stukje over de veteranen probeert in ieder geval duiding te geven aan de zo'n 400 klachten die wij krijgen.

[0:50:03] Waar gaan ze over?

[0:50:04] Erkenning, waardering, een aantal financiële regelingen, ABP.

[0:50:08] Dus daar kun je al een beetje zien waar mensen naar ons toe komen met hun problemen waar ze over gaan.

[0:50:15] En daarnaast de dingen die wij zelf onderzoeken zijn op basis van die proactieve rol die we proberen te spelen door er te zijn en te horen van waar gaat het eigenlijk over.

[0:50:24] Zo kwamen wij bij dat punt wat moeten de gemeenten doen, hoe zit het eigenlijk met de partners, hoe gaat het nu met de kinderen.

[0:50:31] Dus dat zijn de manieren waarop wij ernaar kijken.

[0:50:33] Het zou enorm helpen, denk ik, als we gewoon zeggen van dit zijn de tien dingen die we in ieder geval moeten weten voordat wij het gesprek met de minister aangaan of we moeten de minister vragen om daar van tevoren eens goed naar te kijken.

[0:50:44] Dat zou ook helpen om, wat er een beetje ondershuids in de stukken die wij geschreven hebben ook wel zit, de spanning tussen aan de ene kant een hele zorgvuldige uitvoerder, het veteraneninstituut, die af en toe ook wel brieven aan mij schrijft en zegt ja, we snappen wat je bedoelt, Ombudsman, maar

[0:51:00] Wij zijn de uitvoerder, maar niet het beleid.

[0:51:02] En het beleid zit toch in Den Haag.

[0:51:04] Weliswaar zijn we een onafhanke stichting, maar de pijpen waar ik naar moet dansen zijn die toch uiteindelijk van iemand anders dan van mijn eigen bestuur.

[0:51:13] Daar zouden we ook wel eens een paar vragen kunnen stellen.

[0:51:15] En dan moet je een aantal onderwerpen hebben waar je dat over wil weten.

[0:51:19] Ik moet denken aan wat de BNMO bij ons aanbracht aan problemen als het ging over die voorzieningen die er waren voor hun leden en wat er nu kan.

[0:51:27] Het aantal van de veteraneninstituuten is heel begrijpelijk.

[0:51:30] De ruimte die er is, openstellen voor iedereen, het heeft beperking, capaciteiten.

[0:51:33] Ik kom ook wel een beetje bij communicatie.

[0:51:35] Maar dat zou interessant zijn om te zien, oké, maar dat beleid wordt gewijzigd.

[0:51:39] Dit is een nieuwe uitvoerder.

[0:51:40] Wat betekent dat dan in concreet over hoeveel veteranen en hun partners kunnen dan nog deelnemen aan de activiteiten?

[0:51:46] Dat zijn de dingen waar ik naar op zoek ben.

[0:51:48] En dit is een voorbeeld omdat het recent is en daar een brief over ging.

[0:51:51] Maar daar kunnen we nog een paar andere dingen bij bedenken.

[0:51:54] In de zin van niet creëren, maar die er zijn en die we zouden moeten weten.

[0:51:57] Dus ik vind het een heel goed idee.

[0:52:03] Ja...

[0:52:03] Als je kijkt naar de onderwerpen, dan kom ik terug op de dingen die ik genoemd heb over de commissie Borslab.

[0:52:10] Dus het beeld over, dat wordt geschetst op het moment dat er iets in de publiciteit komt.

[0:52:17] In Indië ging het over hetgeen daar gedaan is en dat iedere indien veteran voelde zich ineens oorlogsmisdadiger.

[0:52:28] Dat luistert nauw hoe je dat soort dingen naar buiten brengt en hoe je daar ook als regering en parlement mee omgaat.

[0:52:36] Ander is de helderheid over het veteranenstatus.

[0:52:39] Er wordt ook wel eens door elkaar gehaald dat het stelsel van waardering als het gaat over vergoedingen, het stelsel dat gaat over erkenning, het decoratiestelsel en wanneer een veteranenstelsel, dat wordt ook nog wel eens

[0:52:54] Door elkaar gehaald, dus dat zou goed zijn om daar eens over van gedachten te wisselen.

[0:52:58] En wanneer je nu wat naar voren brengt of aan welke criteria je doet om iets te kunnen ontvangen.

[0:53:07] En de wisselwerking tussen samenleving en maatschappij.

[0:53:11] Ons beleidsplan heet de lokale veteraan.

[0:53:13] Zoek elkaar op, doe wat voor elkaar.

[0:53:17] Los van de transitie, dat heeft hij al genoemd.

[0:53:20] En ik zit, terwijl andere sprekers zitten, misschien moeten u gewoon, we hebben die regeling van de schadevergoeding aan de orde gesteld.

[0:53:27] U zou natuurlijk heel goed kunnen vragen van hoeveel mensen hebben zich gemeld, hoeveel zaken zijn er afgedaan.

[0:53:32] Hoeveel zaken lopen er nog?

[0:53:33] Hangt het op het UWV met keuring of in de eigen organisatie?

[0:53:38] Hoe zit het met de financiering daarvan?

[0:53:40] De Rekenkamer heeft daar samen met mij tegelijkertijd een rapport over uitgebracht.

[0:53:44] Aanbevelingen, dus de minister vragen, dit was het rapport, de aanbevelingen, waar staat u dan precies?

[0:53:49] Haaf is een aantal malen aan de orde geweest.

[0:53:51] Het is ongelooflijk belangrijk.

[0:53:52] Het is in plaats van een verbetering een hindernis geworden voor heel veel vooruitgang.

[0:53:58] Dus daar gewoon zeggen van hoever bent u nou en bent u al een beetje aan het einde van die regeling bij het nadenken daarover en wanneer krijgen we hem dan?

[0:54:05] En wat gaat het betekenen voor al die... Nou, dat zou wel enorm helpen en dat kan in de vorm van een dashboard.

[0:54:11] En zeker de rekenkamer die dol is op dashborden, zou je daar eens over kunnen vragen of ze daar niet een handje zou kunnen helpen.

[0:54:19] Ja, dank voorzitter.

[0:54:21] Uiteraard blij met de vraag van de heer Van Landschot ten aanzien van zouden we niet tot een tien of vijftien puntenplan kunnen komen waar het nu echt over gaat, om dan voor ons te kijken naar oplossingen.

[0:54:32] Wat ik nu zeg is niet controversieel bedoemd, ook niet naar de commissie.

[0:54:36] En we moeten natuurlijk samen oplossingen bedenken.

[0:54:40] Maar dat betekent ook wat wij zien in het beleid, en dus niet alleen bij het ministerie van Defensie, dat continuïteit en eigenaarschap een zorg is.

[0:54:49] De mutatiegevoeligheid op bepaalde functies maken ook dat we heel lang doen over de uitwerking van beleid.

[0:54:57] En helaas, en dat is het controversiële, geldt het ook voor de politiek en de Kamer.

[0:55:01] Want u bent nieuw en u denkt, oh ja, dit moet ik er ook bij doen.

[0:55:05] En het is best veel.

[0:55:07] En daar zit ook geen continuïteit in.

[0:55:09] En dat stagneert, vind ik, tot op mensniveau waar we het eigenlijk over hebben.

[0:55:13] Dat is een uitnodiging aan u.

[0:55:21] Mevrouw Jachterberg.

[0:55:23] Ja, dank.

[0:55:23] Dat is een mooi brugje eigenlijk naar het punt dat ik wilde gaan maken.

[0:55:27] En dank ook nogmaals dat jullie hier zijn en voor iedereen aangesloten en thuis ook natuurlijk.

[0:55:31] Superbelangrijk onderwerp.

[0:55:33] Heel herkenbaar.

[0:55:34] Ik zit inderdaad net een paar maanden in de kamer en ik ben blij het dossier te kunnen vertegenwoordigen.

[0:55:39] Maar er kwam wel even een berg aan informatie op me af.

[0:55:42] En ik begon blij met het lezen van de veteranennota.

[0:55:45] Met het idee, hoe gaat het met de veteranen, dat ga ik hier uithalen.

[0:55:49] Nou, dat haalde ik daar dus niet uit.

[0:55:50] Het is goed te horen dat ik dat daar wel uit ga halen.

[0:55:53] Maar daardoor voel ik me wel een beetje... Ja, we kregen de nota elf dagen voor het debat.

[0:55:59] En dan moet ik nu in het weekend een vrij dik document gaan lezen.

[0:56:02] Wat voor mij de hele essentie gaat zijn van het debat.

[0:56:05] Dus ik sluit me aan bij wat jullie al eerder zeiden.

[0:56:07] Dat dit wel, ja...

[0:56:08] Je kunt er een punt van maken.

[0:56:11] Nog een ander punt waarbij ik ook nog steeds wat informatie mis is, bijvoorbeeld het herzien van PTSS-protocol.

[0:56:16] Er wordt gezegd dat er vanuit de geest van het nieuwe protocol gehandeld wordt.

[0:56:19] Ik heb dat hele protocol nog niet ontvangen, dus hoe kan ik daar in het debat dadelijk iets over zeggen?

[0:56:24] Moet ik dan weer wachten tot volgend jaar om er dan een keer een punt over te maken, want we hebben dit debat maar één keer per jaar.

[0:56:29] Anyhow, ik kan daar nog even over doorgaan en ik denk dat het allemaal heel herkenbaar is, want ik zag u al knikken.

[0:56:34] Ik wil toch graag even terug naar de zorgcoördinatoren, want op papier klinkt dat alsof het voldoende is geregeld, maar uit de praktijk hoor ik toch wel een hoop verhalen dat mensen hier enorm vastlopen.

[0:56:46] Sterker nog ook omdat ook de keten vanaf het verzuim tot aan de zorg niet helemaal is aangesloten.

[0:56:51] En ik denk de vraag die ik met name nu wil stellen, want ik heb echt duizend, gaat over meer de regie eromheen.

[0:56:59] Want er zijn denk ik wel duizend loketjes waar een veteraan die zorg nodig heeft langs kan gaan.

[0:57:03] Niet alleen bij het veteraneninstituut, maar ook bij de gemeente, bij andere zorginstanties, noem maar op.

[0:57:09] Hoe kunnen we nou zorgen dat die zorgconditiatoren de veteranen goed genoeg aan het handje kunnen nemen om dat allemaal te doorlopen?

[0:57:16] Of zijn jullie andere verbeterpunten hierin?

[0:57:21] Ik begin even bij de veteranenmonitor, die leest als een jongensboek, dus daar bent u zo doorheen.

[0:57:26] En dan weet u alles.

[0:57:28] We hebben het er overigens gezamenlijk ook al over gehad dat we jullie heel graag een keer uitnodigen in Doorn.

[0:57:32] Dan hebben we misschien wat langer de tijd om over bepaalde onderwerpen te praten en er wat dieper op in te gaan.

[0:57:36] En dat helpt dan.

[0:57:37] Nou, dan hebben we in ieder geval volgend jaar nog betere notenoverleg.

[0:57:42] Als we het hebben over de verschillende loketten, er is maar één loket.

[0:57:47] En dat loket is het veteranenloket.

[0:57:48] En daar meld je je als je een hulpvraag hebt.

[0:57:52] En wat ik al eerder zei, er gaan twee man of vrouwen naar het huis toe, waar die zorgvraag is, en die brengen dat in kaart.

[0:58:01] En dan heb je de materiële en immateriële zorg, en voor die immateriële kant, daar is de zorgcoördinator.

[0:58:06] En dat is ook degene, daarom heet hij ook coördinator,

[0:58:09] die ervoor moet zorgen in dat hele woud van al die verschillende regelingen, dat het voor die cliënt makkelijker wordt gemaakt.

[0:58:16] En dat zal misschien niet altijd lukken, want het is best heel complex.

[0:58:18] Ik ben best wel een aantal keren met dat soort gesprekken mee geweest.

[0:58:22] Daar zit echt heel veel achter.

[0:58:23] Het is echt wel een vak.

[0:58:24] Maar dat is juist de taak van de zorgcoördinator om de veteraan, het gezin te helpen in dat woud van al die regelingen.

[0:58:34] En je hoeft in principe niet bij andere loketten aan te kloppen, want je kunt daar ook die zorgcoördinator namelijk voor gebruiken.

[0:58:39] Die kan voor jou of samen met jou naar de gemeente gaan.

[0:58:42] Dat is ook zijn taak.

[0:58:45] En dan ben ik altijd heel erg benieuwd.

[0:58:47] Want u zegt, ik hoor daar heel veel klachten over.

[0:58:48] Nou, ik hoor dat ook wel vaker.

[0:58:50] Ik hoor heel veel klachten.

[0:58:51] En dan vraag ik van, hoeveel zijn dat er dan precies?

[0:58:53] En dan wordt het stil.

[0:58:54] Dus laten we ook proberen dan...

[0:58:56] We hebben het over vijf of tien.

[0:58:59] Of over tweehonderd, zeg maar.

[0:59:00] Dat helpt mij.

[0:59:01] Tweehonderd.

[0:59:07] Ja, ik denk dat met de vraag die u stelt, het regelwoud...

[0:59:11] Ik denk dat dat ook de uitdaging is om op te gaan lossen.

[0:59:16] We hebben het heel ingewikkeld gemaakt, maar wanneer gaan we het nu een keer ontwikkelen?

[0:59:20] Want de vraag moet niet zijn, zijn er voldoende mensen, of het nou gaat over de materiële of de immateriële component.

[0:59:28] Het gaat er ook eigenlijk uiteindelijk om van, kan het systeem dit aan?

[0:59:32] Want het gaat niet alleen om de zorgcoördinator, het gaat ook over de ABP, die ook een uitvoeringsinstantie is, die ook weer eigen criteria gebruikt.

[0:59:42] En dan zou je maar, u geeft het net aan, ik ben het net en ik moet door deze diarree heen, moet je ook nog als zorgcoördinator door die diarree heen, als je dat al kan ontwaren.

[0:59:51] En ik denk ook, en dat vind ik wel charmant van de heer Van Lanschot, dat dit misschien wel eens een van de punten kan zijn op de vijftienpuntenlijst.

[0:59:57] Hoe gaan we nou dat systeem doorgronden, dat niet alleen de zorgcoördinator, maar ook de veteranen en vooral ook het dienstslachtoffer met één druk op de knop weet waar die terecht moet komen.

[1:00:07] En dat die ook echt geholpen gaat worden.

[1:00:09] Ik denk dat we daar een antwoord in moeten vinden.

[1:00:11] Ontregelen en zorgen dat het systeem ook echt toegankelijk is.

[1:00:17] Ik wou nog één ding op aanvullen.

[1:00:18] Ik denk dat de grootste frustratie ook zit in het deel wat buiten ons veld plaatsvindt.

[1:00:25] Dus als je het hebt over contact met pensioenfondsen enzovoorts om financiële regelingen uiteindelijk voor elkaar te krijgen.

[1:00:34] Daar zit denk ik de meeste frustratie.

[1:00:36] Maar goed, ik denk dat de ombudsman dat nog beter weet dan ik.

[1:00:39] Processen die soms langer dan drie, drie tot tien jaar duren door allerlei keuringen.

[1:00:46] Dat is echt wel denk ik een drama.

[1:00:49] Ik durf echt wel mijn hand ervoor in het vuur te steken dat als je het hebt over een zorgvraag en het in behandeling nemen van de zorgvraag, dat we dat vrij goed voor elkaar hebben en rap regelen.

[1:01:02] Dank u wel.

[1:01:03] Mevrouw Bikker.

[1:01:05] Ja, dank u wel voorzitter.

[1:01:06] En ook veel dank voor de inbreng en al de ingezonde stukken.

[1:01:09] Met aandacht en plezier gelezen en bovenal met waardering voor de inzet die er is geweest.

[1:01:14] Niet alleen door de veteranen, maar ook door hun gezinnen en de mensen daaromheen.

[1:01:18] En daar zit ook mijn vraag op, voorzitter, omdat ik eigenlijk in de verschillende inbrengen de nadruk ook wel zie op wat dit betekent voor gezinnen, voor kinderen.

[1:01:27] En niet alleen kort rondom de uitzending.

[1:01:30] Ik denk dat de ombudsman ook wel weer belangrijke aanbevelingen heeft gedaan.

[1:01:34] Zorg dat een kind op de kade staat als papa of mama wegvaart of terugkomt.

[1:01:38] Maar juist ook als er bijvoorbeeld sprake is van een extra zorgvraag die later komt... en nu Defensie behoorlijk gaat groeien, is wel mijn vraag.

[1:01:49] Vindt u dat we met de huidige systemen dat goed genoeg geregeld hebben?

[1:01:53] Ik denk eigenlijk tussendoor te lezen, nee.

[1:01:56] Maar wat moet dan allereerst de aanpak zijn hoe we dit verder gaan inrichten?

[1:02:00] Want ik zie de ombudsman zeggen ook in zijn inbrengen, Defensie pakken regierol...

[1:02:04] Hoe moet dat er dan precies uitzien en wat vindt u eigenlijk dat in de komende twee à drie jaar op orde hoort te zijn, zodat we in de komende jaren niet in een woud van stelsels zitten, maar ieder mens gewoon weet, ieder kind, ik kan daar terecht.

[1:02:22] Misschien een beetje verrassend om van mij te horen, maar dat begint met een systeem.

[1:02:25] Dat stelstof, dat havens waar we het over hebben gehad, vind ik wel een van de allerbelangrijkste dingen om mensen perspectief te kunnen bieden.

[1:02:33] Het gaat er ook om dat we weten dat de informatie die we geven aan de militairen die aan het werk gaan, of dat nou een missie is of een uitzending of een enhanced operation forward, whatever it is,

[1:02:45] Dat ze weten waar ze op kunnen rekenen.

[1:02:48] Dus dat ook je verzekerd weten dat de mensen die thuisblijven, nou ja, als je iets overkomt, dat dat geregeld is.

[1:02:57] Ik was in Litouw, en dit is niet één verhaal, maar meer een voorbeeld.

[1:03:01] Ik was in Litouw, en daar zijn we allemaal geweest natuurlijk.

[1:03:04] Maar dan kom je toch nog steeds mensen tegen, terwijl het inmiddels de negentiende rotatie is, die zeggen, ik ben hier nou, maar als het nou morgen omslaat naar toch min of meer een oorlogssituatie, hoe is het dan geregeld voor de mensen thuis?

[1:03:17] En ik denk dat het goed geregeld is, maar als ik moet gaan zoeken, kan ik het nergens vinden.

[1:03:22] Dus het hoort er ook bij dat we de mensen zekerheid verschaffen over hun positie, waar ze op mogen rekenen.

[1:03:29] En of de capaciteit die we nu hebben daarvoor voldoende is, dat weet ik niet precies.

[1:03:35] Maar daar zouden we het wel met elkaar over moeten hebben.

[1:03:37] Het zou het huidige systeem door het alleen maar te vergroten in staat zijn om het aan te kunnen.

[1:03:43] En ik denk dat daarbij van belang is dat er verandert nogal wat.

[1:03:46] Want er gaan ook heel veel mensen niet naar het front sturen of niet naar...

[1:03:50] Estland binnenkort, maar die, als het zover is, moeten hier hun werk verrichten.

[1:03:54] Dat zijn anders opgeleiden.

[1:03:55] Hoe gaan we daarvoor zorgen?

[1:03:56] Hoe houden we die maatschappij in orde?

[1:03:59] Zijn we in staat om, ook buiten Defensie, om nou wel gewoon de stoplichten te laten functioneren en de kinderen naar school te laten gaan?

[1:04:07] Dat klinkt heel groot, maar binnen dat kader moet volgens mij gekeken worden en wat heeft dan een militair nodig?

[1:04:12] En mijn, ik zou het bijna zeggen, filosofie daarbij is, dat kun je alleen maar doen door met de mensen om wie het gaat daarmee aan tafel te gaan.

[1:04:19] Dus je moet intensief praten met het NLVI en met het VP, maar vooral ook met de mensen die dagelijks aan het werk zijn.

[1:04:28] Wat heb je nodig om dat te kunnen doen?

[1:04:30] En mijn inschatting is dat de aandacht dan zeker ook naar toekomstige uitgezonden, om het maar even zo breed te formuleren, zal gaan.

[1:04:41] Maar dat thuisfront, kinderen, omgeving, mantelzorgers, mensen die taken moeten overnemen, dat gaat gebeuren op een schaal die we nog niet hebben bedacht met elkaar.

[1:04:53] En dat vind ik zelf ook heel interessant om over na te denken, maar ik ben er nog niet over uitgedacht.

[1:04:58] Maar dat moeten we volgens mij doen.

[1:04:59] Dus daar zie ik gebrek aan capaciteit, omdat we denken uit wat we nu doen, maal twee zal wel genoeg zijn.

[1:05:05] En ik denk dat dat niet zo is.

[1:05:10] Ja, het is lastig.

[1:05:14] Kijk...

[1:05:14] Het gaat allereerst om te kennen dat relaties misschien wel een blinde vlek zijn.

[1:05:21] Want het gaat inderdaad allemaal over veteranen en dan komt daar, oh ja, en ook relaties.

[1:05:26] Dus dat we met z'n allen erkennen dat het een blinde vlek is, dat zou al helpen.

[1:05:32] Daar heeft Thomas Mann ook een rapport over geschreven.

[1:05:34] Dus dat is het eerste.

[1:05:36] Dan voor mensen die uitgezonden zijn, is er inderdaad veel aandacht thuisgrond en noem maar op.

[1:05:40] Maar ik ben het eens met de opmerkingen die daar net over gemaakt zijn.

[1:05:44] Maar dan moet je ook nog kijken naar degenen die niet in die situatie zitten dat ze uitgezonden zijn.

[1:05:50] En hoe ga je er dan mee om?

[1:05:52] Ja, en dat weet ik niet.

[1:05:53] Dat moeten we in kaart brengen.

[1:05:55] En dat je dat in kaart moet brengen, gaat eerst om dat je erkent dat het een blinde vlek is.

[1:05:59] En ik weet niet of u toen al was.

[1:06:02] Wij hebben eindejaarsbijeenkomst op de Nationaal Veteranenplatform.

[1:06:05] En dan gaat het thema is de relatie.

[1:06:09] En 9 december, Mouwets Kazerne Ede.

[1:06:11] U bent van harte welkom.

[1:06:16] Dan wil ik zelf graag gebruik maken om nog een vraag te stellen.

[1:06:19] Die gaat verder op de vragen van mevrouw Jachtenberg, want daar zaten bij mij ook hele stukken.

[1:06:28] De zorgcoördinator, want het ontschotten, het ontregelen van die zorg.

[1:06:34] Is daar juist niet de zorgcoördinator de aangewezen persoon voor?

[1:06:39] Missen die iets?

[1:06:42] Hebben die nog wat meer nodig om hun taak beter te kunnen doen?

[1:06:46] Kunnen wij daar nog wat in betekenen?

[1:06:50] Ja, dan kom ik weer terug op mijn verhaal van net.

[1:06:52] Eigenlijk is dat een vraag voor de directeur zorg die daar heel diep in zit.

[1:06:56] Maar de zorgcoördinator is eigenlijk gewoon bedoeld om het gezin, om de veteranen te helpen aan de kant van de materiële zorg en de boel te coördineren en bij elkaar te brengen.

[1:07:07] En de veteranen en de familie door dat woud heen te helpen.

[1:07:14] Of u daar wat aan moet doen, dat weet ik niet.

[1:07:16] Kijk, we hadden het net over capaciteit.

[1:07:18] Stel nou dat we...

[1:07:19] dat we meer veteranen krijgen of meer problemen krijgen.

[1:07:21] Ja, dat is een kwestie van een rekensom.

[1:07:23] Ik denk dat we die ook zo kunnen maken.

[1:07:25] We weten precies hoeveel capaciteit we in huis hebben, hoe lang we met de cliënten bezig zijn.

[1:07:31] Dat hebben we allemaal doorgerekend tot achter de komma.

[1:07:33] Dus dat model is denk ik niet zo heel ingewikkeld.

[1:07:37] Terugkomend op misschien de vorenvraag, waar we het nog niet over hebben gehad, is preventie.

[1:07:43] Ik denk dat dat steeds meer de aandacht zo meteen gaat krijgen.

[1:07:45] Want ik denk dat het heel belangrijk is dat je voordat je mensen op uitzending stuurt, dat je ze vertelt wat ze mogelijk te wachten staat.

[1:07:52] Maar dat geldt natuurlijk ook voor thuisgrond en ook voor kinderen.

[1:07:55] Dus als je aan dat onderwerp meer aandacht besteedt, daar kun je ook bepaalde problemen weer mee voorkomen.

[1:08:02] Om een voorbeeld te geven, er zijn natuurlijk mensen ooit ingezet bij de MA17-ramp.

[1:08:06] Die hebben daar vreselijke dingen gezien.

[1:08:08] Maar er zijn ook mensen geweest die zijn op uitzending geweest en die zijn destijds in Kosovo midden tussen 2000 lijken beland.

[1:08:17] Ik denk dat ik best had kunnen vertellen aan de club die richting MA17 ging, wat wij hebben gezien en wat wij hebben geroken.

[1:08:23] En dan weet je, daarmee kan ik niet zeggen dat je dan geen problemen krijgt, maar dan ben je in ieder geval wel voorbereid op wat je mogelijk gaat zien of wat gaat meemaken.

[1:08:33] We hebben in Afghanistan allerlei ervaringen opgedaan.

[1:08:36] Het zou zomaar kunnen zijn dat we die in de toekomst weer gaan opdoen.

[1:08:40] Bereid dan alsjeblieft die jonge lui, maar ook die gezinnen voor wat mogelijk komen gaat.

[1:08:44] Dus het onderwerp preventie, ik denk dat we daar met z'n allen nog wel iets aan kunnen doen.

[1:08:48] Het wijkt wat af van uw vraag misschien, maar ik wou hem toch even noemen.

[1:08:52] Ik maak hem iets concreter.

[1:08:54] Mevrouw Jachtenberg heeft daar ook gesproken, was een veteraan die in zo'n vervelende situatie is beland.

[1:09:00] samen met een advocaat die hier op visite is geweest.

[1:09:05] Het gaat om bijvoorbeeld het krijgen van een WLZ-indicatie, wat dan heel moeilijk is.

[1:09:10] En dan vraag ik, ik ben geen zorgcoördinator, ik ben zelf wel veteranen en verpleegkundigen.

[1:09:16] Ik zeg al, bent u al bij de gemeente geweest?

[1:09:20] Kan dat dan?

[1:09:21] En dan denk ik, dat is ook wat ik in de stukken teruglees, hoe kan het dan dat de zorgcoördinator dat niet benoemd heeft?

[1:09:29] En dan denk ik, ja, ik schrok daarvan.

[1:09:31] Ik denk, als dat vaker gebeurt, dan kunnen we dus bij de zorgcoördinator misschien nog de taken wat aanscherpen.

[1:09:38] Of is daar nog winst te halen?

[1:09:40] Dat bedoel ik meer.

[1:09:42] Alleen het feit dat het gedeeld wordt, dat helpt natuurlijk.

[1:09:45] Want zorgcoordinatoren zijn net mensen, dus die maken ook fouten.

[1:09:48] En die moeten soms ook leren.

[1:09:49] We hebben natuurlijk ook mensen die net binnenkomen en die het vak moeten leren.

[1:09:52] Dus natuurlijk worden er ook fouten gemaakt.

[1:09:55] En ik denk dat het goed is om die te melden.

[1:09:57] Dan kunnen we er wat mee.

[1:09:59] Er zit natuurlijk ook een heel intensief systeem op van het doorspreken van casussen met elkaar.

[1:10:04] En hoe heb je dat dan gedaan?

[1:10:06] Dus daar zit een heel systeem achter.

[1:10:08] Maar ik zal de laatste zijn die zegt dat er bij ons geen fouten worden gemaakt.

[1:10:13] Dat wil ik ook niet suggereren.

[1:10:15] Nee, echt niet.

[1:10:19] Dit is natuurlijk belangrijk.

[1:10:20] Het komt zo vaak nu naar voren dat ik krijg de neiging om te zeggen, hier ga ik een onderzoek naar instellen.

[1:10:25] Niet doen.

[1:10:26] Dat is een reden, te meer om het wel te doen.

[1:10:29] Maar het is een belangrijk punt.

[1:10:31] En ik haak even aan, helemaal bij het begin van het gesprek met elkaar hier, dat we zeiden, dit is nou de informatie die we zouden willen hebben.

[1:10:38] om te kunnen kijken of hoe staat het ermee.

[1:10:40] Dus ik vind het een heel belangrijk onderdeel.

[1:10:42] En we kunnen allemaal wel zeggen het gaat goed en ik geloof de generaal onmiddellijk als dat het ook zo is.

[1:10:46] Maar we hebben ook net als u signalen dat het af en toe niet zo is.

[1:10:49] Nou is dat dan iets wat systematisch, structureel, symptomatisch?

[1:10:54] Dat zou misschien moeten beantwoorden met elkaar.

[1:10:56] Maar dat gaat uit van de huidige situatie.

[1:10:58] U vroeg iets ook over van hoe gaat het er nou uitzien?

[1:11:01] Is die zorgcoördinator ook in de toekomst bestand tegen die taak?

[1:11:04] En ik denk dat we dan met wat wij opschrijven in punt 3 van onze position paper, Borg, Goede Zorg en Rechtsbescherming voor tijdens en na de inzet, daar zeggen we iets over.

[1:11:14] wat voor soort wat wij verwachten op basis van wat anderen geschreven hebben aan, hoe komt het daar uit te zien?

[1:11:19] En wij schrijven iets op als toenemende urgentieambitie, druk op zorgvuldigheid, begeleiding, rechtsbescherming moet toenemen, aandacht, menselijke kant van de inzet, nieuwe dienvormen, reservistenconstructies, veranderende inzetvormen, vraag om heldere verwachtingen.

[1:11:33] En daar zou ik ook heel graag uw vraag aan willen koppelen.

[1:11:36] Als dat klopt wat wij hier schrijven als een soort van verwachting, zo gaat het eruit zien, hoe moet dan het NLVI meebewegen om die belangrijke rol van de zorgcoördinator overeind te houden?

[1:11:47] En wat is daar dan voor nodig?

[1:11:48] Ik heb daar nu geen antwoord op, maar volgens mij is dat het verhaal, ook een beetje richting mevrouw Bikker, wat we moeten gaan doen.

[1:11:55] Wat het werk natuurlijk van die zorgcoördinator maar algemeen in de zorg voor ons wel makkelijker gaat maken.

[1:12:00] Als je echt herstelgericht wil gaan werken, dan heb je echt die herziening nodig van dat voorziening- en uitkeringstelsel.

[1:12:05] Het huidige stelsel is natuurlijk, we noemen dat een stelsel wat natuurlijk vooral motiveert om zo ziek mogelijk te zijn.

[1:12:13] Maar dat wil je niet.

[1:12:14] Je wilt dat mensen weer deel gaan nemen in de maatschappij, dat ze beter worden.

[1:12:17] Daar heb je dus andere regelgeving voor nodig, andere...

[1:12:21] faciliteiten voor nodig en dat maakt dan ook natuurlijk het werk van zowel maatschappelijk werk als zorgcoördinator makkelijker om iemand eerder op de rit te helpen want je wil aan de voorkant als iemand zich bij ons meldt

[1:12:34] En gokschulden heeft of geen huisvesting heeft of verslavingsproblematiek heeft.

[1:12:40] Je wil dat eerst wegnemen voordat die in een hersteltraject gaat.

[1:12:45] En nu wordt pas die financiële kant aan de achterkant geregeld.

[1:12:48] Dus die onzekerheid blijft.

[1:12:49] En dat is natuurlijk niet bevoordelijk voor het herstelproces.

[1:12:53] Ik hoef dat niet uit te leggen, denk ik.

[1:12:55] Dus nogmaals heel graag voortgang op dat belangrijke herziening van het voorziening- en uitkeringstelsel.

[1:13:03] Dat gaat ons helpen.

[1:13:07] Dank u wel.

[1:13:09] Meneer Orenkirch, ik begreep dat ik net mevrouw Wikker een beetje de mond snoerde, want u wilde nog reageren.

[1:13:15] Dus misschien dat u dat nu nog kunt doen.

[1:13:18] Nou ben ik 72, dan weet ik de vraag niet meer.

[1:13:21] Excuses, want dat is mijn fout.

[1:13:23] Misschien kan mevrouw Bikker de vraag even herhalen.

[1:13:25] Geen probleem hoor, anders was ik na afloop even langsgelopen.

[1:13:28] Maar mijn vraag zag met name eigenlijk op de positie van kinderen.

[1:13:32] En niet alleen gedurende uitzendingen of korte namen, ook juist als op een later moment pas... toch openbaar dat het voor kinderen toch intensief is geweest, dat het gevolgen heeft.

[1:13:44] En zeker als Defensie opschaalt in de komende jaren, hebben we dan met de huidige structuren...

[1:13:49] De boel op orde.

[1:13:49] Nou, ik liet al een beetje in mijn mimiek werken.

[1:13:51] Ik denk van niet.

[1:13:53] Maar ik ben heel benieuwd, want ik las ook in uw inbreng daar zaken over.

[1:13:57] Dus wat u deze Kamercommissie ook eigenlijk meegeeft om als tekkels in de broekspijpen van de minister te gaan hangen om dat te regelen.

[1:14:05] Nou, die arme tekkel.

[1:14:08] Ik hoop dat jullie genoeg tekst hebben dan.

[1:14:09] Of die arme minister, maar dat gaan we zien.

[1:14:13] Kijk, hier passeert veel.

[1:14:15] En het is ook goed dat we met elkaar dat gesprek hebben.

[1:14:18] Tuurlijk wordt er over systemen en regelgeving en voorzieningen gesproken.

[1:14:23] En dat kan altijd beter.

[1:14:25] Dat laat onverlet, dat geldt ook bij Defensie, maar ook bij de uitvoeringsorganisaties.

[1:14:30] En niet alleen binnen Defensie, want we hebben veel meer uitvoeringsorganisaties.

[1:14:34] Dat ze het moeten doen met wat er is.

[1:14:37] En ook door beleid wat door uw Kamer wordt vastgesteld en zijn uitwerking heeft op een departement.

[1:14:43] En daar ligt, en dat schrijf ik ook in de position paper, een antwoord.

[1:14:47] Wij verwachten eigenlijk dat u wat meer regie neemt, zodat de vragen die hier passeren een keer eindelijk worden opgelost.

[1:14:53] Want ook de ombudsman zegt, ik doe al jaren onderzoek, wat doet u nou mee?

[1:14:56] Ik haal ook in mijn position paper aan wat er al heel lang speelt.

[1:15:01] Dus wat dat betreft regie en verantwoordelijkheid, maar ook zorgen dat dit een keer wordt opgelost, dat vind ik wel heel erg belangrijk.

[1:15:09] En het gaat niet om één of tweehonderd of duizend gevallen, want ook hier zitten mensen in publieke turbine, maar wij zien die casussen die uit huis worden geplaatst, omdat ze niet meer handhaalbaar zijn in het gezin.

[1:15:22] omdat de vrouw het merkt of de kinderen het merken, wat is papa of mama veranderd.

[1:15:26] De bedoeling niet dramatisch, maar dit is een wezenlijk iets.

[1:15:30] En dan zien we, zowel in de civiele, maar ook in de militaire context, dat er nogal wat organisaties over elkaar heen gaan vallen, gezinnen willen gaan helpen tot gemeentelijk niveau toe, maar eigenlijk van elkaar niet weten wie doet nu wat en wie is nou waarvoor verantwoordelijk.

[1:15:49] Dus we hebben heel veel geregeld.

[1:15:52] Ook via andere departementen tot VWS toe.

[1:15:55] Maar eigenlijk weten we van elkaar niet waar we mee bezig zijn.

[1:15:57] En dat heb ik er straks gezegd.

[1:15:59] We moeten een keer gaan ontwikkelen in plaats van het ingewikkeld maken.

[1:16:03] En dat doe ik een beroep op u.

[1:16:09] Dank u wel.

[1:16:09] We hebben nog ruimte voor één of twee vragen.

[1:16:14] Meneer van Lansvat.

[1:16:17] Dank voorzitter.

[1:16:18] Vraag aan de ombudsman.

[1:16:20] Natuurlijk net het rapport uitgekomen, herken mijn belangen, kinderen van veteranen.

[1:16:25] Aangezien de ombudsman kritisch ook is op de overheid, natuurlijk ook wel een kritische noot terug te plaatsen.

[1:16:29] Ik vond de aanbeveling nog wat algemeen, maak een visie en ga met kinderen structureel in gesprek.

[1:16:33] Terwijl er ook hele concrete observaties in staan, zoals mevrouw Bikker noemde het al net.

[1:16:39] Kinderen die niet de ouders kunnen gaan uitswaaien op het moment dat die op missie gaan.

[1:16:43] Dus om eens dit concrete voorbeeld te pakken.

[1:16:45] Wat zou er nou voor nodig zijn om ervoor te zorgen dat scholen daar wel gewoon in mee gaan denken?

[1:16:53] Gewoon het rapport lezen, dan heb ik hem heel aan het eind.

[1:16:58] Maar met ervaring leert dat dat niet altijd genoeg is.

[1:17:00] Dus dat betekent dat we met z'n allen moeten zorgen dat... Kijk, we hebben gesproken met de kinderen, we hebben met de ouders gesproken.

[1:17:07] We weten dat heel veel dingen zijn, nou ja, zeker in de eigen organisatie, goed voor elkaar.

[1:17:11] Maar elders is het niet goed voor elkaar.

[1:17:13] Hoe zorgen we er nou voor...

[1:17:14] Dat we daar wel komen.

[1:17:16] Ik stel mij daarbij voor dat je dat ook in een gemeenteraad aan de orde krijgt.

[1:17:19] Dus dat rapport, gemeente ken uw veteraan, kan ook gaan over.

[1:17:23] Maar hoe zorgen we ervoor dat de directeuren van de basisscholen weten wat er aan de hand is?

[1:17:27] Hoe zorgen we dat ook bij de sportclubs, dat de wethouder voor sport ook denkt, oh ja, weet je, veteranen?

[1:17:32] En ik kom de goede voorbeelden tegen.

[1:17:34] Dus daar waar het lukte om...

[1:17:35] het gesprek aan te gaan.

[1:17:37] Dan heb je je rapport niet op tafel liggen, maar in je achterzak.

[1:17:39] En dan zeggen, zouden we met elkaar een eind kunnen komen?

[1:17:41] Ik vind Katwijk een heel mooi voorbeeld.

[1:17:43] Ga naar binnenkort kijken.

[1:17:44] Weet je, daar gebeuren een paar dingen.

[1:17:46] Ik denk van, ja, maar zo moet het.

[1:17:48] Dus we krijgen het alleen maar voor elkaar.

[1:17:50] En misschien had ik moeten zeggen van, alle lippenwetambtenaren moeten nu stoppen met het idiote verbieden van, enzovoort.

[1:17:56] Dat wil ik best wel hardop zeggen hier.

[1:17:58] Maar het gaat mij erom dat mensen zelf zich realiseren, wacht eens even.

[1:18:02] Ik moet die vraag...

[1:18:03] Is er een veteraan in het spel, moet ik stellen.

[1:18:05] Dat zeiden we bij de veteraan in detentie.

[1:18:08] Dat zeiden we op allerlei momenten.

[1:18:11] Even nadenken over, hebben we misschien te maken met een veteraan bij een WMO-voorziening?

[1:18:16] Want dat geeft net even die andere kleuring.

[1:18:18] En dat betekent een soort van, nou ja, met al die rapporten op een hoopje geveegd, betekent dat het daarom gaat.

[1:18:25] En aanbevelingen helpen soms, soms helpen scherpe aanbevelingen niet, een beetje algemeen er wel.

[1:18:30] Nou ja, deze keer hebben we hiervoor gekozen.

[1:18:35] De meer concrete, hoop ik, met dit rapport op de achtergrond zullen komen in individuele casus.

[1:18:40] Dus ik hoop dat er ook een soort van uitlokking is van een aantal klachten bij ons, of signalen, waarbij we kunnen zeggen, kijk, als je dit rapport nou gebruikt, dan had in dit geval het eigenlijk anders gemoeten.

[1:18:51] Speelt wel een rol, dat betekent, als het gaat over bijvoorbeeld leerplicht, want u vraagt over scholen,

[1:18:56] Dat als op een gegeven moment het openbaar ministerie zegt van ja, maar daar trekken we ons verder helemaal niks meer van aan, we gaan het toch sowieso niet vervolgen of geen toezicht op houden, dan houdt het al een beetje op.

[1:19:05] Dus we moeten ook wel zeggen, leerplechtambtenaren, ja, dat is toch wel de gemeente, maar een school mag het zelf weten.

[1:19:10] Hoe zit dat nou precies?

[1:19:11] Nou, en daar ergens tussenin zit het antwoord.

[1:19:15] Veteran voor de klas is heel belangrijk, want dan krijg je de bewustzijn in de school zelf, omdat daar veteranen gewoon verschijnen met hun verhaal.

[1:19:24] Je ziet dat als dat gebeurt, dat ook alle leerkrachten op een andere manier gaan kijken naar ook de ouders van de kinderen.

[1:19:32] En ik denk dat het heel belangrijk is als je het hebt over scholen en ook maar ook maatschappelijke opvang en voor jonge mensen.

[1:19:38] Wat wij in een aantal rapporten hebben geschreven is, omdat het zo ontzettend lang duurt,

[1:19:43] verliezen kinderen hun jeugd en ouderen het genot om te zien dat hun kinderen opgroeien.

[1:19:50] Als je dat eenmaal kunt laten zien, dan is het niet een kwestie van algemene of hele precieze aanbevelingen, maar het gaat erom dat mensen in de gaten krijgen dat hier iets bijzonders aan de hand is.

[1:20:03] Het is net zo algemeen als mijn aanbevelingen, ik realiseer me dat, maar het is wel wat ik wil dat gebeurt.

[1:20:12] Inderdaad, de menselijke maat.

[1:20:14] Dat zegt u heel mooi en daar gaat het om.

[1:20:16] En dat is natuurlijk niet alleen bij veteranen, maar in de hele maatschappij.

[1:20:20] Mevrouw Jachtenberg, ja.

[1:20:22] Ik denk dat dit de laatste vraag is.

[1:20:24] Kort vraag?

[1:20:25] Ja, kort vraag.

[1:20:26] Oké, ik wil hem ook nog positief eindigen.

[1:20:28] En eerst nog eventjes benoemen dat ik hoop niet dat de heer Hoeflo het idee heeft gehad dat wij met z'n drieën nu met hem in de pas zijn gegaan.

[1:20:33] We waarderen enorm dat u er bent en de informatie deelt, dus dank daarvoor.

[1:20:39] Ik wil even doorgaan op de heer Van Landschot en het ook een beetje positief twisten, want 80% gaat gelukkig wel goed, geef je nu ongeveer aan.

[1:20:47] Zijn er concrete voorbeelden van dit soort best practices die wij misschien mee kunnen nemen in het debat als voorbeeld van ga daarmee door qua lokale initiatieven of manieren om dus door die diarree aan verschillende loketten heen te komen, zodat we oplossingen kunnen bieden?

[1:21:06] Ja, nou ja, kijk, er zijn goede voorbeelden.

[1:21:09] Veteranensearchsteam heb ik genoemd.

[1:21:11] Dat is iets wat heel goed gaat.

[1:21:13] Veteranenklas hebben we net besproken.

[1:21:17] Er zijn best wel veel gemeentes die nu ook allerlei verordeningen aannemen waarin de erkenning voor veteranen staan.

[1:21:28] In de veteranenota staan ook allerlei dingen genoemd als arjenperkjes.

[1:21:33] Dus er gebeurt al best...

[1:21:36] Het is een vorm van...

[1:21:39] Maar dus daar op die manier en met name over die samenwerking tussen de veteranen en de lokale gemeentes, daar zou wat mij betreft ook veel meer op ingezet kunnen worden.

[1:21:51] En dat gaat beter al en daar kan ook nadrukkelijk meer op ingezet worden.

[1:21:58] Ja, dit is een beetje de kant van, je zou kunnen zeggen, erkenning en waardering, maar vooral elkaar helpen.

[1:22:02] Dus er zijn heel veel initiatieven nu waarbij veteranenverenigingen en gemeenten bij elkaar worden gebracht.

[1:22:07] In sommige gemeenten gebeurt er al heel veel, dus dat is heel mooi.

[1:22:10] Dan kunnen ze elkaar ook vinden als je het hebt over weerbaarheidsprogramma's.

[1:22:14] Maar er ontstaan ook civiele initiatieven op dit moment.

[1:22:16] Een mooie initiatief in de woordenomgeving is, dat heet Praat met je straat.

[1:22:21] Die zijn eigenlijk in de gemeente bezig om te kijken van, stel nou dat er iets gebeurt, wie kan dan helpen?

[1:22:27] Want er is iemand die werkt bij de brandweer, dus die heeft verstand van brandblussen en die ander heeft weer verstand van energie.

[1:22:34] Hebben jullie wel eens gesproken met de veteranenvereniging van de gemeente?

[1:22:37] Nou, dat hadden ze nog niet gedaan.

[1:22:38] Dus zo brengen we dat soort dingen allemaal bij elkaar.

[1:22:41] Dus daar gebeurt heel veel.

[1:22:44] Ik hoorde u net ook nog iets zeggen in dit kader over zorg, want soms gaat het dwars door elkaar heen.

[1:22:49] Ik zou in ieder geval de commissie willen aanraden om de volgende keer de voorzitter van het landelijk zorgsysteem van veteranen ook uit te nodigen.

[1:22:56] Want als je het over zorg hebt, daar ligt de echte zorg die wij aanbieden aan veteranen.

[1:23:02] En doordat we een landelijk zorgsysteem voor veteranen hebben, die bestaat uit deels defensieinstellingen en deels civiele instellingen, die allemaal in de context zijn opgeleid van wat betekent nou om veteran te zijn,

[1:23:11] hebben we dat denk ik heel goed voor elkaar.

[1:23:13] Hebben we het zelfs voor elkaar dat wachttijden voor veteranen korter zijn dan voor de gemiddelde burger.

[1:23:18] Ja, daar kan je wat van vinden, maar dat is toevallig wel zo.

[1:23:21] Dus daar wordt echt wel wat aan gedaan.

[1:23:24] Maar ik denk dat hij ook heel goed kan duiden van wat er op dit moment speelt op het gebied van de gezondheidszorg in de maatschappij.

[1:23:30] En hoe ingewikkeld dat allemaal is.

[1:23:32] En daar hebben we natuurlijk ook gewoon last van, ook als je het hebt over tweede en derde lijn zorg voor veteranen en hun gezinnen.

[1:23:39] Waarom lopen wachttijden zo op?

[1:23:41] Ja, nou dat heeft dus daar ook mee te maken.

[1:23:43] Dus ik zou willen vragen om ook de volgende keer de voorzitter van het LS2 uit te nodigen voor deze bijeenkomst.

[1:23:52] Ja, Nabrander nog.

[1:23:54] Wat we nog niet te sprake hebben gemaakt is het initiatief van ongekende krachten.

[1:23:58] Dus de aandacht vestigen op de positieve aspecten van veteranen in de maatschappij.

[1:24:03] En niet alleen maar bij overheden, maar ook in het bedrijfleven en andere sectoren van deze maatschappij, samenleving.

[1:24:13] Nabrander mag het?

[1:24:17] Zeker.

[1:24:17] Oh ja.

[1:24:17] Ja, dank.

[1:24:17] Dank u wel.

[1:24:19] Ja, u heeft inderdaad aangegeven dat er veel wordt geschreven.

[1:24:23] Dat hebben wij ook alle vier gedaan.

[1:24:25] Maar zie dat dan ook maar eigen te maken.

[1:24:28] Dus ook vooral de uitnodiging mocht er op onderdelen vragen zijn om ons of mij daar ook voor te benaderen.

[1:24:36] We hebben bewust een position paper geschreven met meer onderwerpen die spelen.

[1:24:43] En wat ons betreft zijn dat ook essentiële punten.

[1:24:46] En met name maken we ons zorgen om de gezinnen en de kinderen.

[1:24:50] Ook voor het aanbod wat zij kunnen krijgen.

[1:24:55] Niet alleen vanuit de zorgkant, maar ook van de programmering... die vanuit Doorn wordt aangeboden.

[1:25:02] En we praten ook over de MOD-programma's.

[1:25:04] Ook de criteria die er is... En dat is soms leeftijds gebonden als je kijkt naar kinderen.

[1:25:11] En de vraag is, wat is een kind...

[1:25:13] En ook daarin geven we onze position paper ook aandacht aan, omdat dat belangrijk is, denk ik, voor herstel, ook voor de gezinnen in zijn totaliteit.

[1:25:23] En nogmaals, ik denk ook dat geld, capaciteit, maar ook daadwerkelijke uitvoering van beleid, een antwoord moet gaan geven, met hopelijk ook snel een stukje effectuering.

[1:25:37] En dat wordt gebruikende position paper op meerdere onderdelen.

[1:25:41] Dat wil ik nog even meegeven.

[1:25:42] Ja.

[1:25:44] Heel mooi, dank u wel.

[1:25:46] Heel kort.

[1:25:47] Twee zinnen.

[1:25:47] Waar ik trots op ben, is wat er is gebeurd rondom Sparrenheuvel, samen met het Leger de Zijls, een hele mooie opvang gemaakt.

[1:25:55] Crisis, noodopvang was er niet, is er nu wel.

[1:25:58] En waarom is dat gelukt?

[1:25:59] En dat is mijn laatste zin, voorzitter.

[1:26:02] Waar veteranen elkaar helpen, militairen elkaar helpen, gaat het meestal heel erg goed.

[1:26:07] Omdat zij heel goed van elkaar begrijpen wat er nodig is.

[1:26:10] Dus daar waar het goed is gegaan, hebben de mannen en de vrouwen het over het algemeen zelf voor elkaar gebracht.

[1:26:15] Een beetje zelfhulp, kameradenhulp.

[1:26:19] En dat is echt waar het gelukt is.

[1:26:21] Dus laten we vooral met dat in het achterhoofd de dingen die we moeten gaan doen op basis van dit gesprek, de mensen zelf, om wie het gaat en die het graag willen realiseren, erbij betrekken.

[1:26:30] Dan heb je meer kans dat het goed komt dan wanneer we dat niet doen.

[1:26:36] Dank u wel.

[1:26:36] Dat vind ik een hele mooie afsluit.

[1:26:38] En daar sluit ik me graag bij aan.

[1:26:40] Wil ik iedereen bedanken voor de aanwezigheid.

[1:26:42] En hoop ik jullie aanstaande maandag terug te zien bij de nota-overleg Veteranen.

[1:26:47] En uiteraard zaterdag 27 juni Veteranendag hier in Den Haag.

[1:26:53] Kijk eens thuis, kijk eens op de tribune.

[1:26:54] Dank voor de aanwezigheid en de aandacht.

[1:26:57] En een fijne dag.